ڕۆژژمێری ئێرانی

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ckb">
  <siteinfo>
    <sitename>ویکیپیدیا</sitename>
    <dbname>ckbwiki</dbname>
    <base>https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D9%BE%DB%8E%DA%A9</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">میدیا</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">تایبەت</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">وتووێژ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">بەکارھێنەر</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">لێدوانی بەکارھێنەر</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ویکیپیدیا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">لێدوانی ویکیپیدیا</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">پەڕگە</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">وتووێژی پەڕگە</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">میدیاویکی</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">وتووێژی میدیاویکی</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">داڕێژە</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">وتووێژی داڕێژە</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">یارمەتی</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">وتووێژی یارمەتی</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">پۆل</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">وتووێژی پۆل</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">دەروازە</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">لێدوانی دەروازە</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">ویکیپرۆژە</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">لێدوانی ویکیپرۆژە</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">ڕەشنووس</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">لێدوانی ڕەشنووس</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">مۆدیوول</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">لێدوانی مۆدیوول</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ڕۆژژمێری ئێرانی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120</id>
    <revision>
      <id>1693845</id>
      <parentid>1593106</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:36:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (گەردوون-کۆلکە، ئێران-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5904" sha1="dd0r9to5r6r37041r4lng3t0wc97jhn" xml:space="preserve">{{Databox}}
{{ئەمڕۆ}}
'''ڕۆژژمێری کۆچی ھەتاوی''' یان '''ڕۆژژمێری فارسی''' (بە [[فارسی]]: ھجری خورشیدی یان ھجری شمسی)، ڕۆژژمێرێکی ھەتاوییە (یان بەستراوە بە خولی ھەتاو «[[خۆر]]»ەوە). لە ٣٦٥ ڕۆژ پێکدێت لە [[ساڵی ئاسایی|ساڵی سادە]]دا و لە ٣٦٦ ڕۆژ پێکدێت لە ساڵی پڕدا، و دابەش دەبێت بەسەر ١٢ مانگدا، شەش مانگەکانی سەرەتای لە ٣١ ڕۆژ پێکدێن و پێنج مانگەکەی دواتر لە ٣٠ ڕۆژ پێکدێن، بەڵام مانگی دوانزە لە ٢٩ ڕۆژ پێکدێت لە ساڵی سادەدا و لە ٣٠ ڕۆژ پێکدێت لە [[ساڵی پڕ]]دا،&lt;ref&gt;Hallock، Richard T. (1969). &quot;Persepolis Fortification Tablets&quot;. Oriental Institute Publications. University of Chicago Press. ج. 92: 3, 75 – 76.&lt;/ref&gt;

== سەرەتای ڕۆژژمێری کۆچی ھەتاوی ==
ساڵی ھەتاوی دەست پێدەکات لە سەرەتای بەھاردا لە ٢١ی ئازاردا بە پێی [[ڕۆژژمێری زایینی]] بە گشتی و ھەندێک ساڵ لە ٢٢ یان ٢٠ی مارس دەست پێدەکات بە پێی بەرەو پێشچوونی [[ساڵی پڕ]]. و یەکەم ڕۆژی ساڵەکە بە [[نەورۆز]] ناو دەبرێت، ھەروەھا ڕۆژژمێری ھەتاوی یان فارسی بە ڕۆژمێری جەلالی ناو دەبرێت بە گەڕاندنەوە بۆ جەلالەدین مالک سوڵتانی خۆراسان.

== دانانی ==
{{ساڵی کوردی لە ڕۆژژمێرەکانی تردا|{{ئەمساڵی کوردی}}}}
زانای [[موسڵمان]] [[عومەر خەییام|عومەر خەیام]] ئەم ڕۆژژمێرەی دانا، بە یارمەتی حەوت زانای گەردوونناس، بە وردترین ڕۆژژمێر دادەنرێت لە سەر زەویدا لە ئێستادا، ڕێژەی ھەڵە تیایدا بۆ ھەر ڕۆژێک ٣.٨ ملیۆن ساڵە لە بەرامبەردا ڕێژەی ھەڵە لە ڕۆژمێری زایینیدا ئەگاتە ڕۆژێک لە ٣٣٠٠ ساڵ، و ئەم رۆژژمێرە بەکاردێت لەلایەن ھەردوو وڵاتی [[ئێران]] و [[ئەفغانستان]]، و لە بەشێکی ڕۆژژمێری ئوم لقوڕادا بەکار دێت بۆ دیاریکردنی وەرزەکانی ساڵ.

یەکەم رۆژی ڕۆژمێری کۆچی ھەتاوی ١ی '''فروردین''' ([[خاکەلێوە|نەورۆز]])ی ساڵی ١ی کۆچی ھەتاوییە، بەرامبەر ٢٩ی شەعبانی ساڵی ١ی پێش کۆچی و بەرامبەر ٢٢ی ئازاری ٦٢٢ی زایینی.

ساڵی یەکەمی ئەم ڕۆژمێرە ساڵی کۆچی پێغەمبەر [[محەممەد|محەمەد]] لە مەککەوە بۆ مەدینە.

ئێستا ساڵی {{#time: xiY}}ی کۆچی ھەتاوییە (=[[{{ئەمساڵی کوردی}}ی کوردی]]) بەرامبەر {{#time: [[Y|Yی]] [[ڕۆژژمێری زایینی|زایینی]]}}.

== مانگەکان ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan = &quot;6&quot; | &lt;center&gt;'''مانگەکانی کۆچی ھەتاوی'''&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20250118095358/https://iranicaonline.org/articles/calendars&lt;/ref&gt;&lt;/center&gt;
|-
! ڕیزبەندی مانگەکان|| ژمارەی ڕۆژەکان ||ناوەکەی بە کوردی || ناوەکەی بە فارسی || مێژووکانی زائینی 
|-
|-
| ١
| ٣١
| [[خاکەلێوە|نەوروز(خاکەڵێوە)]]
| فروردین 
| [[٢١ی ئازار]] – [[٢٠ی نیسان]]
|-
| ٢
| ٣١
| [[گوڵان]](بانەمەڕ)
| اردیبهشت
| [[٢١ی نیسان]] – [[٢١ی ئایار]]
|-
| ٣
| ٣١
| [[جۆزەردان]]
| خرداد
| [[٢٢ی ئایار]] – [[٢١ی حوزەیران]]
|-
| ٤
| ٣١
| [[پووشپەڕ|پوشپەڕ]]
| تیر
| [[٢٢ی حوزەیران]] – [[٢٢ی تەممووز|٢٢ی تەمموز]]
|-
| ٥
| ٣١
| [[گەلاوێژ (مانگ)|گەلاوێژ]]
| مرداد
| [[٢٣ی تەممووز|٢٣ی تەمموز]] – [[٢٢ی ئاب]]
|-
| ٦
| ٣١
| [[خەرمانان]]
| شهریور
| [[٢٣ی ئاب]] – [[٢٢ی ئەیلوول]]
|-
| ٧
| ٣٠
| [[ڕەزبەر]]
| مهر
| [[٢٣ی ئەیلوول]] – [[٢٢ی تشرینی یەکەم]]
|-
| ٨
| ٣٠
| گەڵارێزان([[خەزەڵوەر]])
| آبان
| [[٢٣ی تشرینی یەکەم]] – [[٢١ی تشرینی دووەم]]
|-
| ٩
| ٣٠
| [[سەرماوەز]]
| آذر
| [[٢٢ی تشرینی دووەم]] – [[٢١ی کانوونی یەکەم]]
|-
| ١٠
| ٣٠
| [[بەفرانبار]]
| دی
| [[٢٢ی کانوونی یەکەم]] – [[٢٠ی کانوونی دووەم]]
|-
| ١١
| ٣٠
| [[ڕێبەندان]]
| بهمن
| [[٢١ی کانوونی دووەم]] – [[١٩ی شوبات]]
|-
| ١٢
| ٣٠/٢٩
| [[ڕەشەمە|ڕەشەمێ]]
| اسفند
| [[٢٠ی شوبات]] – [[٢٠ی ئازار]]
|-
|}

== ئەمانەش ببینە ==
* [[ڕۆژژمێری کوردی]]
* [[ڕۆژژمێری ئیسلامی]]
* [[ڕۆژژمێری زایینی]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

* [https://web.archive.org/web/20110630034512/http://calendar.ut.ac.ir/Fa/CalBase/Solarbase.asp مێژووی کۆچی ھەتاوی]
* [http://www.ummulqura.org.sa سایتی فەڕمی ڕۆژژمێری ئوم لقوڕا]

{{مانگە کوردییەکان}}

{{تووڵی دەروازە|ئێران|کات|گەردوون}}

{{گەردوون-کۆلکە}}
{{ئێران-کۆلکە}}

[[پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی ئێران]]
[[پۆل:ڕۆژژمێری کۆچی ھەتاوی]]
[[پۆل:چاندی ئێرانی]]
[[پۆل:ڕۆژژمێرەکان]]
[[پۆل:داھێنانە ئێرانییەکان]]
[[پۆل:ڕۆژەکانی بەفرانبار]]
[[پۆل:چاندی ئەفغانی]]</text>
      <sha1>dd0r9to5r6r37041r4lng3t0wc97jhn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئوبونتو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>243</id>
    <revision>
      <id>1693712</id>
      <parentid>1693332</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:10:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="233752" sha1="6rs44unc7qygmp92py2c8rcn9e9zkdb" xml:space="preserve">{{Short description|دابەشکراوەیەکی لینوکس کە لەلایەن کانۆنیکاڵەوە پەرەی پێدراوە}}
{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}
{{Primary sources|date=July 2026}}
}}
{{Use dmy dates|date=July 2019}}
{{Use British English|date=January 2021}}
{{Infobox OS
| name = ئوبونتو
| logo = [[پەڕگە:Ubuntu-logo-2022.svg|250px]]
| logo_alt = لۆگۆی ئوبونتو بە دەقی: Ubuntu
| screenshot = File:Ubuntu 26.04 LTS desktop.png
| caption = ئوبونتو 26.04 &quot;Resolute Raccoon&quot;
| developer = {{بنز|کانۆنیکاڵ|en|Canonical (company)|lt=کانۆنیکاڵ لیمیتد}}
| family = {{بنز|لینوکس|en|Linux}} ({{بنز|لە جۆری یونیکس|en|Unix-like}})، لەسەر بنەمای {{بنز|دێبیان|en|Debian}}
| working_state = ھەنووکەیی
| source_model = {{بنز|سەرچاوەکراوە|en|Open-source software}}&lt;ref name=&quot;Ubuntu kernel sources&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=kernel.ubuntu.com |ناونیشان=https://kernel.ubuntu.com/git/ |وێبگە=kernel.ubuntu.com |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180821121416/http://kernel.ubuntu.com/git/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ubuntu archive&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Index of /ubuntu |ناونیشان=https://archive.ubuntu.com/ubuntu/ |وێبگە=archive.ubuntu.com |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200511162437/http://archive.ubuntu.com/ubuntu/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
| released = {{Start date and age|2004|10|20|df=yes|paren=yes}}
| latest release version = {{#if:{{wikidata|qualifier|preferred|single|Q381|P348|P548=Q2804309|P1638}}|'''کاتی''': {{wikidata|qualifier|preferred|single|Q381|P348|P548=Q2804309|P1638}} {{wikidata|property|preferred|reference|edit|Q381|P348|P548=Q2804309}} / {{Start date and age|{{wikidata|qualifier|preferred|single|Q381|P348|P548=Q2804309|P577}}|df=yes|paren=yes}}&lt;br/&gt;}}
'''LTS''': {{wikidata|qualifier|preferred|single|references|edit|Q381|P348|P548=Q15726348|P1638}} {{wikidata|property|preferred|reference|edit|Q381|P348|P548=Q15726348}} / {{Start date and age|{{wikidata|qualifier|preferred|single|Q381|P348|P548=Q15726348|P577}}|df=yes|paren=yes}}
| marketing target = {{بنز|ژمێرکاریی ھەور|en|Cloud computing}}، {{بنز|کۆمپیوتەری کەسی|en|personal computer|lt=کۆمپیوتەرە کەسییەکان}}، {{بنز|سێرڤەر (ژمێرکاری)|en|Server (computing)|lt=سێرڤەرەکان}}، {{بنز|سوپەرکۆمپیوتەر|en|supercomputer|lt=سوپەرکۆمپیوتەرەکان}}، {{بنز|ئینتەرنێتی شتەکان|en|Internet of things|lt=ئای ئۆ تی}}
| latest preview version = 
| latest preview date = 
| language = زیاتر لە ٥٥ زمان &lt;small&gt;لەلایەن [[#کۆمەڵگە ناوخۆیییەکان (LoCos)|لۆکۆکانەوە]]&lt;/small&gt;
| updatemodel = {{بنز|نوێکارەوەی نەرمامێر|en|Software Updater}}، ئوبونتو سۆفتوێر، {{بنز|ئەپت (نەرمامێر)|en|APT (software)|lt=apt}}
| package_manager = {{بنز|نەرمامێری گنۆم|en|GNOME Software}}، {{بنز|دی پی کەی جی|en|dpkg}} ({{بنز|ئەپت (نەرمامێر)|en|APT (software)|lt=APT}})، {{بنز|سناپ (نەرمامێر)|en|Snap (software)|lt=Snap}} – ڕووکاری گرافیکی: {{بنز|سناپ ستۆر|en|Snap Store}}
| supported_platforms = {{unbulleted indent list |[[x86-64]] |[[ARM64]] |[[RISC-V]] ([[RISC-V#Profiles and platforms|RVA23]]) |[[ppc64le]] ([[POWER8]] و نوێتر) |[[s390x]]&lt;ref name=&quot;supported_hardware&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ubuntu.com/server/docs/installation |وتەگێڕانەوە=Ubuntu 20.04 Server Edition [...] supports four 64-bit architectures: amd64, arm64, ppc64el, s390x |سەردێڕ=Installation |ئیش=Ubuntu Server Documentation |ساڵ=٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Canonical Ltd. |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211129113254/https://ubuntu.com/server/docs/installation |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; |پشتگیریی ٣٢-بیتی: [[IA-32]] تا ئوبونتو ١٨٫٠٤ و لە {{بنز|ئوبونتو کۆر|en|Ubuntu Core}}دا،&lt;!-- &quot;386 / amd64 / arm64 / risv64&quot; --&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ubuntu Core |ناونیشان=https://pages.ubuntu.com/rs/066-EOV-335/images/Ubuntu_Core_4_pager_DS_revised_may_2024.pdf}}&lt;/ref&gt;
 و [[ARMhf]] ([[ARMv7]] + [[VFPv3-D16]]) لە ubuntu-core-22-pi&lt;!-- واتە تەنھا تا ڕازبێری پای ٢ Broadcom BCM2836ARM Cortex-A7 4 cores | 1 GB RAM --&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ubuntu.com/core/docs/supported-platforms |سەردێڕ=Supported platforms |ئیش=Ubuntu Core Documentation |ساڵ=٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Canonical Ltd. |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220101153104/https://ubuntu.com/core/docs/supported-platforms |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; }}
| kernel_type = {{بنز|ناووکی یەکپارچە|en|monolithic kernel|lt=یەکپارچە}} ({{بنز|ناووکی لینوکس|en|Linux kernel}})
| userland = uutils (پێشتر {{بنز|بنچینەکانی گنو|en|GNU Core Utilities|lt=گنو}})
| ui = {{بنز|گنۆم|en|GNOME}}
| license = {{بنز|نەرمامێری ئازاد|en|Free software}} + ھەندێک وەگڕخەری {{بنز|نەرمامێری داخراو|en|proprietary software|lt=داخراو}}،&lt;ref name=&quot;kernelblobs&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gnu.org/distros/common-distros.html#Ubuntu |سەردێڕ= Explaining Why We Don't Endorse Other Systems |بڵاوکەرەوە= [[Free Software Foundation]] |ڕێکەوتی سەردان= ١٤ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٤ی نیسانی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110424061731/http://www.gnu.org/distros/common-distros.html#Ubuntu |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بێجگە لە نیشانە بازرگانییەکان
| website = {{Official URL}}
}}

'''ئوبونتو''' ({{IPAc-en|ʊ|ˈ|b|ʊ|n|t|uː|audio=En-Ubuntu pronunciation.oga}} {{respell|uu|BUUN|too}}) {{بنز|دابەشکراوەی لینوکس|en|Linux distribution|lt=دابەشکراوەیەکی لینوکسە}} لەسەر بنەمای {{بنز|دێبیان|en|Debian}} کە بە شێوەیەکی سەرەکی لە {{بنز|نەرمامێری ئازاد و سەرچاوەکراوە|en|free and open-source software}} پێکھاتووە.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ubuntu.com/about |سەردێڕ=About the Ubuntu project |دوایین=Canonical |وێبگە=Ubuntu.com |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180428002843/https://www.ubuntu.com/about |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ubuntu.com/licensing |سەردێڕ=Licensing |دوایین=Canonical |وێبگە=ubuntu.com |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئایاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180502140026/https://www.ubuntu.com/licensing |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ubuntu.com/community/debian |سەردێڕ=Debian |دوایین=Canonical |وێبگە=ubuntu.com |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئایاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180502065355/https://www.ubuntu.com/community/debian |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئوبونتو لەلایەن کۆمپانیای بەریتانیی {{بنز|کانۆنیکاڵ|en|Canonical (company)|lt=کانۆنیکاڵ}} و کۆمەڵگەیەک لە بەشداربووان لەژێر مۆدێلێکی بەڕێوەبردنی {{بنز|مێریتۆکراسی|en|Meritocracy|lt=شایستەییدا}} پەرەی پێدەدرێت،&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Governance |ناونیشان=https://www.ubuntu.com/community/governance |وێبگە=Ubuntu.com |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180430200635/https://www.ubuntu.com/community/governance |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و لە چەندین وەشانی فەرمیدا بڵاودەکرێتەوە: بۆ ''{{بنز|کۆمپیوتەری سەرمێز|en|Desktop computer|lt=سەرمێز}}''،&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ubuntu.com/desktop |سەردێڕ=Ubuntu PC operating system |وێبگە=Ubuntu.com |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150916063830/http://www.ubuntu.com/desktop |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ''{{بنز|سێرڤەر (ژمێرکاری)|en|Server (computing)|lt=سێرڤەر}}''،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ubuntu.com/server |سەردێڕ=Ubuntu Server - for scale out workloads |وێبگە=Ubuntu.com |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181223192409/https://www.ubuntu.com/server |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و کۆر (Core) بۆ {{بنز|ئینتەرنێتی شتەکان|en|Internet of things|lt=ئای ئۆ تی}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ubuntu.com/internet-of-things |سەردێڕ=Ubuntu for the Internet of Things |وێبگە=Ubuntu.com |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180428002640/https://www.ubuntu.com/internet-of-things |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و ئامێرە {{بنز|ڕۆبۆتیک|en|robotic|lt=ڕۆبۆتیکییەکان}}.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://blog.ubuntu.com/2017/12/19/your-first-robot-a-beginners-guide-to-ros-and-ubuntu-core-1-5 |سەردێڕ=Your first robot: A beginner's guide to ROS and Ubuntu Core [1/5] |وێبگە=blog.ubuntu.com |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180816162257/https://blog.ubuntu.com/2017/12/19/your-first-robot-a-beginners-guide-to-ros-and-ubuntu-core-1-5 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cnet.com/news/open-source-ubuntu-core-connects-robots-drones-and-smart-homes/ |سەردێڕ=Open source Ubuntu Core connects robots, drones and smart homes |یەکەم=Richard |دوایین=Trenholm |بڵاوکەرەوە=CNET |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180816194428/https://www.cnet.com/news/open-source-ubuntu-core-connects-robots-drones-and-smart-homes/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

ئوبونتو لەسەر سووڕێکی شەش مانگە بڵاودەکرێتەوە، و وەشانەکانی {{بنز|پشتگیریی درێژخایەن|en|long-term support}} (LTS) ھەر دوو ساڵ جارێک دەردەچن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://wiki.ubuntu.com/Releases#Release_cadence |سەردێڕ=Releases – Ubuntu Wiki |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131029193700/https://wiki.ubuntu.com/Releases#Release_cadence |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://wiki.ubuntu.com/LTS |سەردێڕ=LTS – Ubuntu Wiki |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئابی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110805085357/https://wiki.ubuntu.com/LTS |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; کۆمپانیای کانۆنیکاڵ نوێکاریی ئاسایش و پشتگیری دابین دەکات تاوەکو ھەر وەشانێک دەگاتە کۆتاییی کاتی دیاریکراوی تەمەنی خۆی (EOL)، و پشتگیریی زیاتری ئارەزوومەندانە لە ڕێگەی خزمەتگوزارییەکانی Ubuntu Pro و چاککردنەوەی ئاسایشی درێژخایەن (ESM) بەردەستە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ubuntu.com/info/release-end-of-life |سەردێڕ=Release end of life |وێبگە=ubuntu.com |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180320144709/https://www.ubuntu.com/info/release-end-of-life |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ubuntu.com/support/plans-and-pricing |سەردێڕ=Plans and pricing |وێبگە=Ubuntu.com |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180428002726/https://www.ubuntu.com/support/plans-and-pricing |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

ئوبونتو دەتوانرێت ڕاستەوخۆ لەسەر ڕەقەکاڵا دابمەزرێنرێت یان لەناو {{بنز|مەکینەی خەیاڵی|en|virtual machine}}دا کار بکات. بە شێوەیەکی بەرفراوان بۆ {{بنز|ژمێرکاریی ھەور|en|cloud computing}} بەکاردەھێنرێت، و پشتگیریی بۆ پلاتفۆرمەکانی وەک {{بنز|ئۆپن ستاک|en|OpenStack}} ھەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=OpenStack on Ubuntu is your scalable private cloud, by Canonical |ناونیشان=https://www.ubuntu.com/openstack |وێبگە=ubuntu.com |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180428002409/https://www.ubuntu.com/openstack |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا یەکێکە لە باوترین دابەشکراوەکانی {{بنز|لینوکس|en|Linux}} بۆ بەکارھێنانی گشتی لەسەر کۆمپیوتەری سەرمێز،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://news.softpedia.com/news/top-five-reasons-why-ubuntu-is-the-most-used-linux-os-491064.shtml|سەردێڕ=Top Five Reasons Why Ubuntu Is the Most Used Linux OS|ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Ubuntu Pulls Its Latest Desktop Release Over Hate Speech Concerns |ناونیشان=https://me.pcmag.com/en/operating-systems/19901/ubuntu-pulls-its-latest-desktop-release-over-hate-speech-concerns |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=PCMag Middle East |زمان=en-ae}}&lt;/ref&gt; کە لەلایەن کۆمەڵگەیەکی گەورەی ئینتەرنێتییەوە وەک Ask Ubuntu پشتگیری دەکرێت، و چەندین وەشانی تری لێ دروستبووە کە لەلایەن کۆمەڵگەوە سەرپەرشتی دەکرێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Evangelho |یەکەم=Jason |سەردێڕ=Linux For Beginners: Understanding The Many Versions Of Ubuntu |ناونیشان=https://www.forbes.com/sites/jasonevangelho/2018/11/28/linux-for-beginners-understanding-the-many-versions-of-ubuntu/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Forbes |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

ناوی &quot;ئوبونتو&quot; لە فەلسەفەی ''{{بنز|فەلسەفەی ئوبونتو|en|ubuntu philosophy|lt=ئوبونتو}}''ی زمانی {{بنز|زمانەکانی نگونی|en|Nguni languages|lt=نگونی}}یەوە ھاتووە، کە بە نزیکەیی واتە &quot;مرۆڤایەتی بۆ ئەوانی تر&quot; یان &quot;من ھەم لەبەرئەوەی ھەموومان ھەین&quot;.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== مێژوو&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Background&quot;&gt;&lt;/span&gt; ==
{{See also|مێژووی وەشانەکانی ئوبونتو}}
لە نیسانی ٢٠٠٤، {{بنز|مارک شەتڵوۆرت|en|Mark Shuttleworth}} بانگھێشتی دەرزەنێک لە پەرەپێدەرانی {{بنز|دێبیان|en|Debian}}ی کرد بۆ شوقەکەی خۆی لە لەندەن، لەوێ گفتوگۆیان کرد و تایبەتمەندییە جیاکەرەوەکانی ئەو سیستەمەیان داڕشت کە دواتر بوو بە ئوبونتو. شەتڵوۆرت ناوی &quot;ئوبونتو&quot;ی ھەڵبژارد وەک ئاماژەیەک بۆ ڕەگ و ڕیشە ئەفریقییەکەی خۆی و بۆ جەختکردنەوە لەسەر چەمکی کۆمەڵگە. بۆ دابینکردنی بودجەی پڕۆژەکە، شەتڵوۆرت کۆمپانیای {{بنز|کانۆنیکاڵ|en|Canonical (company)|lt=کانۆنیکاڵ لیمیتد}}ی دامەزراند بۆ دامەزراندنی پەرەپێدەرەکان&lt;ref name=&quot;histubuntu&quot;&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین١=Hill |یەکەم١=Benjamin Mako |سەردێڕ=The Official Ubuntu Book |edition=1st |chapter=Introducing Ubuntu: A Brief History of Ubuntu |ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Prentice Hall |via=[[informIT]] |ناونیشان=https://www.informit.com/articles/article.aspx?p=1186095&amp;seqNum=3 |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250504071247/https://www.informit.com/articles/article.aspx?p=1186095&amp;seqNum=3 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئایاری ٢٠٢٥|ژپنک=٩٧٨-٠-١٣-٢٤٣٥٩٤-٩}}&lt;/ref&gt; بە بەکارھێنانی ئەو سامانەی کە لە فرۆشتنی کۆمپانیای {{بنز|Thawte|en|Thawte}} بە {{بنز|ڤێریساین|en|Verisign}} دەستی کەوتبوو.&lt;ref name=&quot;20th&quot;&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Proven |یەکەم=Liam |سەردێڕ=Ubuntu celebrates 20th anniversary with a new release |ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ئیش=[[The Register]] |ناونیشان=https://www.theregister.com/2024/10/11/ubuntu_oracular_oriole_released/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250330064223/https://www.theregister.com/2024/10/11/ubuntu_oracular_oriole_released/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |زمان=en}}&lt;/ref&gt; بۆ ماوەی یەکەم ساڵ، کۆمپانیاکە ھیچ ئۆفیسێکی فیزیکیی نەبوو و کارمەندەکان پلاتفۆرمە ئینتەرنێتییەکانیان بۆ ھەماھەنگی بەکاردەھێنا، کە ئەمەش شەفافییەتی زیاتر کرد. گرووپەکە وادەی شەش مانگیان بۆ خۆیان دانا و بڕیاریان دا ئوبونتو تەنھا لە کاتی یەکەم بڵاوکردنەوەیدا لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤ ڕابگەیەنن کە بە &quot;Warty Warthog&quot; ناسرابوو.&lt;ref name=&quot;firstRelease&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://lists.ubuntu.com/archives/ubuntu-announce/2004-October/000003.html |سەردێڕ=Announcing Ubuntu 4.10 &quot;The Warty Warthog Release&quot; |دوایین=Shuttleworth |یەکەم=Mark |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤|وێبگە=lists.ubuntu.com |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;

لە ٨ی تەممووزی ٢٠٠٥، شەتڵوۆرت و کانۆنیکاڵ دامەزراوەی ئوبونتویان ڕاگەیاند و بڕی ١٠ ملیۆن دۆلاریان وەک بودجەی سەرەتایی بۆ دابین کرد. ئامانجی دامەزراوەکە دڵنیابوون بوو لە پشتگیری و {{بنز|پەرەپێدانی نەرمامێر|en|Software development|lt=پەرەپێدان}} بۆ ھەموو وەشانەکانی داھاتووی ئوبونتو. مارک شەتڵوۆرت ئامانجی دامەزراوەکەی بە دڵنیاییدان لە بەردەوامیی پڕۆژەی ئوبونتو وەسف کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://lists.ubuntu.com/archives/ubuntu-announce/2005-July/000025.html |سەردێڕ=Announcing Launch of ($10&amp;nbsp;m) Ubuntu Foundation |یەکەم=Benjamin Mako |دوایین=Hill |ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠٠٥|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160303203618/https://lists.ubuntu.com/archives/ubuntu-announce/2005-July/000025.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لە ١٢ی ئازاری ٢٠٠٩، ئوبونتو پشتگیریی پەرەپێدەرانی بۆ پلاتفۆرمەکانی لایەنی سێیەم بۆ بەڕێوەبردنی {{بنز|ژمێرکاریی ھەور|en|Cloud computing|lt=ھەور}} ڕاگەیاند، وەک ئەوانەی لە {{بنز|ئەمازۆن ئی سی ٢|en|Amazon EC2}} بەکاردەھێنرێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ubuntu.com/news/rightscale-cloud-management |سەردێڕ=RightScale Adds Full Support for Ubuntu Server to Its Cloud Management Platform |ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Canonical Ltd |ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110130145702/https://www.ubuntu.com/news/rightscale-cloud-management |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١١}}&lt;/ref&gt; 

لە ساڵی ٢٠١١، ڕووکاری سەرمێزی بنەڕەتیی ئوبونتو لە {{بنز|گنۆم ٢|en|GNOME 2}}ەوە گۆڕدرا بۆ ڕووکاری ناوخۆییی کۆمپانیاکە بە ناوی {{بنز|یونیتی (ڕووکاری بەکارھێنەر)|en|Unity (user interface)|lt=یونیتی}} لە جیاتی چوونە سەر {{بنز|گنۆم ٣|en|GNOME 3}}.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Paul |یەکەم=Ryan |سەردێڕ=Shuttleworth: Unity shell will be default desktop in Ubuntu 11.04 |ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ئیش=[[Ars Technica]] |ناونیشان=https://arstechnica.com/information-technology/2010/10/shuttleworth-unity-shell-will-be-default-desktop-in-ubuntu-1104/ |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٤|زمان=en-us}}&lt;/ref&gt; 

لە ساڵی ٢٠١٤، کانۆنیکاڵ سیستەمی Snappy Ubuntu Coreی ڕاگەیاند، کە سیستەمێکی کارپێکردنی جێگیرە (immutable) و بۆ بەکارھێنان لە {{بنز|سیستەمی نێوگیرکراو|en|embedded system|lt=سیستەمە نێوگیرکراوەکاندا}} دروستکراوە، لەگەڵ بەڕێوەبەری پاکێجی نوێی بە ناوی &quot;Snappy&quot; کە لە پڕۆژەی {{بنز|ئوبونتو فۆن|en|Ubuntu Phone}}ەوە وەرگیراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Willis |یەکەم=Nathan |ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Ubuntu Core and Snappy |ناونیشان=https://lwn.net/Articles/630660/ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ئیش=LWN.net |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; لە کاتی بڵاوبوونەوەی وەشانی ئوبونتو ١٦٫٠٤، سیستەمی بەڕێوەبردنی پاکێجەکە ناوی گۆڕدرا بۆ &quot;{{بنز|سناپ (نەرمامێر)|en|Snap (software)|lt=Snap}}&quot; و پشتگیریی لە بەرنامەکانی سەرمێزیش کرد، و بوو بە جێگرەوەیەک بۆ {{بنز|فلاتپاک|en|Flatpak}}.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Grawert |یەکەم=Oliver |ڕێکەوت=٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Snap/Snappy Ecosystem |ناونیشان=https://forum.snapcraft.io/t/snap-snappy-ecosystem/19807/5 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ئیش=[[Snapcraft]] Forum |زمان=en}}&lt;/ref&gt; 

دوای نزیکەی ٦ ساڵ و نیو، ڕووکاری سەرمێزی بنەڕەتی گەڕێنرایەوە بۆ گنۆم ٣ لە ساڵی ٢٠١٧، لە کاتی بڵاوبوونەوەی وەشانی {{بنز|مێژووی وەشانەکانی ئوبونتو|en|Ubuntu version history#1710|lt=١٧٫١٠}}.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ubuntu |ناونیشان=https://distrowatch.com/table.php?distribution=ubuntu |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201030013233/https://distrowatch.com/table.php?distribution=ubuntu |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=DistroWatch.com |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; ئوبونتو، لە وەشانی ١٦٫٠٤٫٥ەوە، پێویستی بە میدیایەکی دامەزراندنی ٢ گێگابایت یان گەورەتر ھەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://releases.ubuntu.com/releases/16.04.5/ |سەردێڕ=Index of /releases/16.04.5 |وێبگە=releases.ubuntu.com |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180808012557/http://releases.ubuntu.com/releases/16.04.5/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://releases.ubuntu.com/releases/14.04.5/ |سەردێڕ=Index of /releases/14.04.5 |وێبگە=releases.ubuntu.com |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170222065656/http://releases.ubuntu.com/releases/14.04.5/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٢ی شوباتی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; دواهەمین وەشانی ئوبونتو کە لەسەر CDیەکی بچووک بەردەست بوو وەشانی ١٨٫٠٤ بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://help.ubuntu.com/community/Installation/MinimalCD |سەردێڕ=Installation/MinimalCD |بڵاوکەرەوە=Canonical Ltd |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091010053413/https://help.ubuntu.com/community/Installation/MinimalCD |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; پڕۆسێسەرەکانی ૩٢-بیتی جۆری {{بنز|ئێکس ٨٦|en|x86}} تا وەشانی ئوبونتو ١٨٫٠٤ پشتگیرییان لێدەکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Golem.de: IT-News für Profis |ناونیشان=https://www.golem.de/sonstiges/zustimmung/auswahl.html?from=https%3A%2F%2Fwww.golem.de%2Fnews%2Fcpu-architektur-ubuntu-will-support-fuer-32-bit-x86-beenden-1906-142007.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.golem.de}}&lt;/ref&gt; بڕیاردرا پشتگیری لە &quot;{{بنز|نەرمامێرە دێرینەکان|en|legacy software}}&quot; بکرێت، واتە ھەڵبژاردەیەک لە {{بنز|بەرنامەی ٣٢-بیتی|en|32-bit application|lt=پاکێجە ٣٢-بیتییەکانی i386}}، بۆ ئوبونتو ١٩٫١٠ (کە ئێستا پشتگیریی نەماوە) و ٢٠٫٠٤ LTS بپارێزرێت.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ubuntu.com/blog/statement-on-32-bit-i386-packages-for-ubuntu-19-10-and-20-04-lts |سەردێڕ=Statement on 32-bit i386 packages for Ubuntu 19.10 and 20.04 LTS |وێبگە=Ubuntu |زمان=en |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191009140102/https://ubuntu.com/blog/statement-on-32-bit-i386-packages-for-ubuntu-19-10-and-20-04-lts |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; 

لە ساڵی ٢٠٢٢، ئوبونتو خزمەتگوزارییەکانی چاککردنەوەی ئاسایشی درێژخایەن و بەھێزکردنی لەناو بەشداریکردنەکانی Ubuntu Proدا یەکخست، لەوانە خزمەتگوزاریی LivePatch، کە تایبەتمەندییەکی وا دەکات ئامێرەکان ھەندێک نوێکاریی ئاسایشی ئەنجام بدەن بەبێ پێویستبوون بە پێکردنەوە (reboot)، کە بەبێ بەرامبەر بۆ بەکارھێنانی کەسی لەسەر ٥ ئامێر بەردەستە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Canonical launches free personal Ubuntu Pro subscriptions for up to five machines |ناونیشان=https://ubuntu.com/blog/ubuntu-pro-beta-release |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Ubuntu.com |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

لە حوزەیرانی ٢٠٢٣، کانۆنیکاڵ سیستەمی Ubuntu Core Desktopی ڕاگەیاند، کە سیستەمێکی کارپێکردنی جێگیری سەرمێزە و بە تەواوی لە پاکێجەکانی {{بنز|سناپ (نەرمامێر)|en|Snap (software)|lt=سناپ}} دروستکراوە ھاوشێوەی Ubuntu Core و بڕیار بوو لەگەڵ وەشانی ئوبونتو ٢٤٫٠٤ LTS بڵاوبکرێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Proven |یەکەم=Liam |سەردێڕ=Canonical lifts lid on more Ubuntu Core Desktop details |ڕێکەوت=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.theregister.com/2023/11/08/ubuntu_core_desktop_details/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250206161237/https://www.theregister.com/2023/11/08/ubuntu_core_desktop_details/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠٢٥|زمان=en |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بڵاوکردنەوەکەی بە شێوەیەکی کاتی دواخرا، چونکە ئەو ئامانجەی بۆی دانرابوو ھێشتا بە تەواوی بەدەست نەھاتبوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Proven |یەکەم=Liam |سەردێڕ=Why we're still waiting for Ubuntu Core Desktop |ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ئیش=[[The Register]] |ناونیشان=https://www.theregister.com/2024/11/06/ubuntu_core_desktop_waiting/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250329205257/https://www.theregister.com/2024/11/06/ubuntu_core_desktop_waiting/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئازاری ٢٠٢٥|زمان=en |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

دوای زیادبوونی خواست لەسەر پاکێجەکانی {{بنز|فێڵکردنی دراوی دیجیتاڵی|en|cryptocurrency scam}}، فرۆشگای {{بنز|سناپ ستۆر|en|Snap Store}} لە ئازاری ٢٠٢٤ەوە دەستی کرد بە جێبەجێکردنی بڕیاری پێداچوونەوەی دەستی (manual) بۆ بەرنامە نوێیەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Borisov |یەکەم=Bobby |سەردێڕ=Snap Store Now Requires Manual Review for the Apps |ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشان=https://linuxiac.com/snap-store-now-requires-manual-review-for-the-apps/ |ئیش=Linuxiac |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

لە ٩ی ئابی ٢٠٢٤، ئوبونتو گۆڕانکارییەکی لە سیاسەتەکانیدا ڕاگەیاند بۆ بەکارھێنانی نوێترین وەشانی سەرووی {{بنز|ناووکی لینوکس|en|Linux kernel}} لە کاتی بڵاوبوونەوەی ھەر وەشانێکی ئوبونتودا، تەنانەت ئەگەر کۆدی ناووکەکە ھێشتا نەگەیشتبێتە وەشانی جێگیر و ھێشتا لە دۆخی {{بنز|کاندیدی بڵاوکردنەوە|en|release candidate}}دا بێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Sneddon |یەکەم=Joey |سەردێڕ=Canonical Announce Major Ubuntu Kernel Change |ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠٢٤|ئیش=OMG Ubuntu |ناونیشان=https://www.omgubuntu.co.uk/2024/08/canonical-announce-major-ubuntu-kernel-change |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٤|زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt;

پشتگیری بۆ سیستەمی پەنجەرەییی {{بنز|ئێکس ١١|en|X11}} لابرا و لەبری ئەوە {{بنز|وایلاند (پرۆتۆکۆڵ)|en|Wayland (protocol)|lt=وایلاند}} دانرا لە وەشانی ئوبونتو ٢٥٫١٠ لە ساڵی ٢٠٢٥دا، کە لەگەڵ گنۆم ٤٩ بڵاوکرایەوە کە ئەویش ئەم گۆڕانکارییەی تێدا کرابوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ubuntu 25.10 Scraps X11 for Wayland: A Solid Step Forward |ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://thenewstack.io/ubuntu-25-10-scraps-x11-for-wayland-a-solid-step-forward/}}&lt;/ref&gt;

== تایبەتمەندییەکان ==
ئوبونتو لەسەر تەلارسازی و ژێرخانی {{بنز|دێبیان|en|Debian}} دروستکراوە، و وەشانەکانی سێرڤەر، کۆمپیوتەری سەرمێز، و سیستەمی مۆبایل و تابلێتی ھەڵوەشێنراوە لەخۆدەگرێت.&lt;ref name=&quot;ubuntu-about&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ubuntu and Debian |ناونیشان=https://www.ubuntu.com/about/about-ubuntu/ubuntu-and-debian |ئیش=Ubuntu.com |بڵاوکەرەوە=Canonical Ltd |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131222053933/http://www.ubuntu.com/about/about-ubuntu/ubuntu-and-debian |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە وەشانی ٢٤٫١٠ەوە، دامەزراندنی بنەڕەتیی ({{بنز|بنەڕەتی (زانستی کۆمپیوتەر)|en|default (computer science)|lt=دیفۆڵت}}) ئوبونتو کۆمەڵێکی کەم لە نەرمامێر لەخۆدەگرێت، بەتایبەتی وێبگەڕێک ({{بنز|فایەرفۆکس|en|Firefox}})، و ئامرازە بنەڕەتییەکانی {{بنز|گنۆم|en|GNOME}} (بە ڕووکاری سەرمێزەکەشەوە).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Rethinking Ubuntu Desktop: a more thoughtful default installation |ناونیشان=https://discourse.ubuntu.com/t/rethinking-ubuntu-desktop-a-more-thoughtful-default-installation/36736 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Ubuntu Community Hub |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; زۆرێک لە پاکێجە نەرمامێرییەکانی تر لە ڕێگەی ئوبونتو سۆفتوێرەوە (کە پێشتر ناوەندی نەرمامێری ئوبونتو بوو)، ھەروەھا لە ڕێگەی ھەر ئامرازێکی تری {{بنز|بەڕێوەبردنی پاکێج|en|package management}}ی بنەما-APT بەردەستن. زۆرێک لە پاکێجە نەرمامێرییەکان کە ئیتر بە شێوەی بنەڕەتی دانامەزرێنرێن، وەک {{بنز|ئێڤۆلووشن (نەرمامێر)|en|Evolution (software)|lt=ئێڤۆلووشن}}، {{بنز|جیمپ|en|GIMP}}، {{بنز|پیدجین (نەرمامێر)|en|Pidgin (software)|lt=پیدجین}} و {{بنز|سیناپتیک (نەرمامێر)|en|Synaptic (software)|lt=سیناپتیک}}، ھێشتا لە کۆگاکاندا بەردەستن و دەکرێت لە ڕێگەی ئامرازی سەرەکی یان ھەر ئامرازێکی تری بەڕێوەبردنی پاکێجی بنەما-APT دابمەزرێنرێن. ھەروەھا پاکێجەکانی {{بنز|سناپی (بەڕێوەبەری پاکێج)|en|Snappy (package manager)|lt=سناپ}} و {{بنز|فلاتپاک|en|Flatpak}} بەردەستن کە دەکرێت لەسەر دابەشکراوە جیاوازەکان کار بکەن،&lt;ref name=ars&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ubuntu 17.04 review: Don't call it abandonware, per se |ئیش=Ars Technica |ڕێکەوت=١١ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://arstechnica.com/gadgets/2017/05/ubuntu-17-04-review-this-is-unitys-true-swan-song/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171225034836/https://arstechnica.com/gadgets/2017/05/ubuntu-17-04-review-this-is-unitys-true-swan-song/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و ڕێگە دەدەن بە دامەزراندنی نەرمامێر، وەک ھەندێک لە نەرمامێرەکانی مایکرۆسۆفت، لە زۆربەی سیستەمە کارپێکردنە سەرەکییەکانی لینوکسدا (وەک ھەر وەشانێکی ئوبونتو کە ئێستا پشتگیری دەکرێت و لەناو {{بنز|فیدۆرا لینوکس|en|Fedora Linux|lt=فیدۆرا}}). بەڕێوەبەری پەڕگەی بنەڕەتی {{بنز|پەڕگەکانی گنۆم|en|GNOME Files}}ە، کە پێشتر ناوی نەوتیلۆس (Nautilus) بوو.&lt;ref name=&quot;defaultapps2023&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=DefaultApps - Ubuntu Wiki |ناونیشان=https://wiki.ubuntu.com/DefaultApps |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=wiki.ubuntu.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Files – Apps for GNOME |ناونیشان=https://apps.gnome.org/Nautilus/ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=apps.gnome.org |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

ھەموو ئەو بەرنامانەی کە بە شێوەی بنەڕەتی دامەزراون نەرمامێری ئازادن. سەرباری ئەوەش، ئوبونتو ھەندێک وەگڕخەری ڕەقەکاڵا دابەش دەکات کە تەنھا بە فۆرماتی دوانی (binary) بەردەستن، بەڵام ئەم پاکێجانە بە ڕوونی لە بەشی &quot;سنووردارکراو&quot; (restricted) دیاری کراون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ubuntu.com/about/about-ubuntu/licensing |سەردێڕ=Licensing |وێبگە=ubuntu.com |بڵاوکەرەوە=Canonical Ltd |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304110346/http://www.ubuntu.com/about/about-ubuntu/licensing |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

وەشانەکانی ئێستای {{بنز|پشتگیریی درێژخایەن|en|long-term support}} (LTS) بۆ ماوەی پێنج ساڵ پشتگیری دەکرێن، و ھەر دوو ساڵ جارێک بڵاودەکرێنەوە. لە کاتی بڵاوبوونەوەی ئوبونتو ٦٫٠٦ەوە، ھەر چوارەمین وەشانێک پشتگیریی درێژخایەن وەردەگرێت.&lt;ref name=&quot;about_ubuntu&quot; /&gt; پشتگیریی درێژخایەن نوێکاری بۆ ڕەقەکاڵای نوێ، پاچی ئاسایش، و نوێکاری بۆ ستۆکی ئوبونتو (ژێرخانی ژمێرکاریی ھەور) لەخۆدەگرێت.&lt;ref name=&quot;Morgan&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theregister.co.uk/2010/04/20/ubuntu_server_10_04/ |سەردێڕ=Ubuntu Server primed for the bigtime |دوایین=Morgan |یەکەم=Timothy Prickett |ئیش=[[The Register]] |ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181004104124/https://www.theregister.co.uk/2010/04/20/ubuntu_server_10_04/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; یەکەمین وەشانەکانی LTS بۆ ماوەی سێ ساڵ لەسەر کۆمپیوتەری سەرمێز و پێنج ساڵ لەسەر سێرڤەر پشتگیری دەکران؛ بەڵام لە ئوبونتو ١٢٫٠٤ LTSەوە، پشتگیریی سەرمێز بۆ وەشانەکانی LTS زیاد کرا بۆ پێنج ساڵ.&lt;ref name=&quot;Canonical5yearLTS&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://fridge.ubuntu.com/2011/10/21/ubuntu-12-04-to-feature-extended-support-period-for-desktop-users/ |سەردێڕ=Ubuntu 12.04 to feature extended support period for desktop users |ئیش=Fridge.Ubuntu.com |بڵاوکەرەوە=Canonical Ltd |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131101030551/http://fridge.ubuntu.com/2011/10/21/ubuntu-12-04-to-feature-extended-support-period-for-desktop-users/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Paul28May12&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://arstechnica.com/information-technology/2012/05/precision-and-purpose-ubuntu-12-04-and-the-unity-hud-reviewed |سەردێڕ=Precision and purpose: Ubuntu 12.04 and the Unity HUD reviewed |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|دوایین=Paul |یەکەم=Ryan |ڕێکەوت=٢٨ی ئایاری ٢٠١٢|ئیش=[[Ars Technica]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190523200126/https://arstechnica.com/information-technology/2012/05/precision-and-purpose-ubuntu-12-04-and-the-unity-hud-reviewed/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;releases&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://wiki.ubuntu.com/Releases |سەردێڕ=Releases |ئیش=Ubuntu Wiki |بڵاوکەرەوە=Canonical Ltd |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131029193700/https://wiki.ubuntu.com/Releases |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وەشانەکانی LTS بە شێوەیەکی ڕێکخراو وەشانی خاڵی (point releases)یان بۆ دەردەچێت کە پشتگیری بۆ ڕەقەکاڵای نوێ و یەکخستنی ھەموو ئەو نوێکارییانە لەخۆدەگرێت کە تا ئەو کاتە لەو زنجیرەیەدا بڵاوکراونەتەوە.&lt;ref name=&quot;PointReleases&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.markshuttleworth.com/archives/146 |سەردێڕ=The Art of Release |ڕێکەوت=١٢ی ئایاری ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ئیش=MarkShuttleworth.com |یەکەم=Mark |دوایین=Shuttleworth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131029184036/http://www.markshuttleworth.com/archives/146 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

پاکێجەکانی ئوبونتو لەسەر لقی ناجێگیری {{بنز|دێبیان|en|Debian}} (سید) بنیاتنراون، کە ھاوکات دەکرێن لەگەڵ دێبیان بۆ وەشانە نوێیەکانی ئوبونتو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Freezes |ناونیشان=https://ubuntu.com/project/docs/release-team/freezes/ |بڵاوکەرەوە=Canonical Ltd |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦|وێبگە=Ubuntu project |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Merges &amp; syncs&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Merges &amp; syncs |ناونیشان=https://ubuntu.com/project/docs/how-ubuntu-is-made/processes/merges-and-syncs/ |بڵاوکەرەوە=Canonical Ltd |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦|وێبگە=Ubuntu project |زمان=en}}&lt;/ref&gt; ھەردوو دابەشکراوەکە ئامرازەکانی {{بنز|بەڕێوەبردنی پاکێج|en|package management}}ی دێبیان بەکاردەھێنن (بۆ نموونە {{بنز|ئەپت (نەرمامێر)|en|APT (software)|lt=APT}} و {{بنز|نەرمامێری گنۆم|en|GNOME Software}}) و فۆرماتی {{بنز|دێب (فۆرماتی پەڕگە)|en|deb (file format)|lt=deb}} بۆ {{بنز|پاکێجی نەرمامێر|en|Software package (installation)|lt=پاکێجەکان}}.&lt;ref name=&quot;Merges &amp; syncs&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=msaenzbosupport |سەردێڕ=Troubleshoot common issues that involve APT on Ubuntu - Virtual Machines |ناونیشان=https://learn.microsoft.com/en-us/troubleshoot/azure/virtual-machines/linux/apt-common-issues-in-ubuntu |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦|وێبگە=learn.microsoft.com |زمان=en-us}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی ئابی ٢٠٢٥|سەردێڕ=HowToInstallPackages |ناونیشان=https://wiki.debian.org/HowToInstallPackages |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250831135353/https://wiki.debian.org/HowToInstallPackages |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئابی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Debian]] Wiki}}&lt;/ref&gt; پاکێجەکانی دێبیان و ئوبونتو مەرج نییە ھەمیشە لەگەڵ یەکتردا گونجاو بن (binary compatible)، لەبەر ئەوە لەوانەیە پێویست بکات ھەندێک پاکێج لە کۆدی {{بنز|کۆدی سەرچاوە|en|Source code|lt=سەرچاوەوە}} دووبارە دروست بکرێنەوە بۆ ئەوەی لە ئوبونتودا کار بکەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://wiki.ubuntu.com/MarkShuttleworth#What_about_binary_compatibility_between_distributions.3F |یەکەم=Mark |دوایین=Shuttleworth |سەردێڕ=FAQs: Why and Whither for Ubuntu? What about binary compatibility between distributions? |ئیش=Ubuntu Wiki |بڵاوکەرەوە=Canonical Ltd |ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی شوباتی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200221222056/https://wiki.ubuntu.com/MarkShuttleworth#What_about_binary_compatibility_between_distributions.3F |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; زۆرێک لە پەرەپێدەرانی ئوبونتو لە ھەمان کاتدا سەرپەرشتیاری پاکێجە گرنگەکانی دێبیانن. ئوبونتو ھاوکاریی دێبیان دەکات لە ڕێگەی گەڕاندنەوەی گۆڕانکارییەکان بۆ دێبیان،&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://bugs.launchpad.net/ubuntu-website/+bug/154274 |سەردێڕ=Website does not reference Debian visibly |ئیش=Ubuntu Website Bug Tracking [Obsolete] |ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=[[Canonical Group]] |via=[[Launchpad (website)|Launchpad]] |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180821114144/https://bugs.launchpad.net/ubuntu-website/+bug/154274 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەرچەندە ڕەخنە ھەبووە کە ئەمە بە ڕادەی پێویست ڕوونادات. {{بنز|ئیان مێردۆک|en|Ian Murdock}}، دامەزرێنەری دێبیان، نیگەرانیی خۆی دەربڕیبوو لەوەی کە پاکێجەکانی ئوبونتو لەوانەیە زۆر لە دێبیان دووربکەونەوە و ئیتر لەگەڵیدا نەگونجێن.&lt;ref name=&quot;forking&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ianmurdock.com/debian/ubuntu-vs-debian-reprise/ |سەردێڕ=Ubuntu vs. Debian, reprise |ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠٠٥|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140819164015/http://ianmurdock.com/debian/ubuntu-vs-debian-reprise/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; پێش بڵاوبوونەوە، پاکێجەکان بەردەوام لە لقی {{بنز|ناجێگیر (دێبیان)|en|Unstable (Debian)|lt=ناجێگیری دێبیان}}ەوە ھاوردە دەکرێن و لەگەڵ گۆڕانکارییە تایبەتەکانی ئوبونتودا یەکدەخرێن. لە قۆناغێکدا لە کاتی پرۆسەی بڵاوکردنەوەدا، &quot;سڕکردنی ھاوردەی دێبیان&quot; جێبەجێ دەکرێت. ئەمە ڕێگری دەکات لە ھاوردەکردنی خۆکارانەی پاکێجەکان لە دێبیانەوە بەبێ داواکارییەکی ڕاستەوخۆ لەلایەن پەرەپێدەرێکەوە. بە ھاوبەشی لەگەڵ سڕکردنەکانی تر، ئەمە یارمەتیی پاکێجکەران دەدات دڵنیابن لەوەی کە تایبەتمەندییە سڕکراوەکان پێکەوە بە باشی کار دەکەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=UbuntuDevelopment/ReleaseProcess - Ubuntu Wiki |ناونیشان=https://wiki.ubuntu.com/UbuntuDevelopment/ReleaseProcess |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=wiki.ubuntu.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=DebianImportFreeze - Ubuntu Wiki |ناونیشان=https://wiki.ubuntu.com/DebianImportFreeze |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=wiki.ubuntu.com}}&lt;/ref&gt;

ھەموو پاکێجە فەرمییەکانی ئوبونتو لە سەدان {{بنز|ئاوێنەی وێب|en|Web mirror|lt=ئاوێنە}} لە سەرانسەری جیھاندا بەردەستن. تا ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٥، کۆی گشتی ٦١٧ ئاوێنەی ئوبونتو کاریان دەکرد.&lt;ref name=&quot;Official Archive Mirrors for Ubuntu&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://launchpad.net/ubuntu/+archivemirrors |بڵاوکەرەوە=Ubuntu |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٥|سەردێڕ= Official Archive Mirrors for Ubuntu|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250330201744/https://launchpad.net/ubuntu/+archivemirrors |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

== ئاسایش ==

ئامانجی ئوبونتو ئەوەیە کە بە شێوەیەکی بنەڕەتی پارێزراو بێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Security |ناونیشان=https://ubuntu.com/security |وێبگە=Ubuntu |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190808220950/https://ubuntu.com/security |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Security/Features - Ubuntu Wiki |ناونیشان=https://wiki.ubuntu.com/Security/Features |وێبگە=wiki.ubuntu.com |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190808220920/https://wiki.ubuntu.com/Security/Features |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بەرنامەکانی بەکارھێنەر بە دەسەڵاتێکی کەمەوە ({{بنز|بنەمای کەمترین دەسەڵات|en|Principle of least privilege}}) کار دەکەن و ناتوانن سیستەمی کارپێکردن یان پەڕگەکانی بەکارھێنەرانی تر تێکبدەن. بۆ ئاسایشی زیاتر، ئامرازی {{بنز|سودۆ|en|sudo}} بەکاردەھێنرێت بۆ پێدانی دەسەڵاتی کاتی بۆ ئەنجامدانی ئەرکە کارگێڕییەکان، کە ئەمەش ڕێگە دەدات ھەژماری ڕووت ({{بنز|ھەژماری ڕووت|en|root account}}) بە داخراوی بمێنێتەوە و یارمەتیی ڕێگریکردن دەدات لەوەی بەکارھێنەرە کەم‌ئەزموونەکان بەبێ مەبەست گۆڕانکاریی مەترسیدار لە سیستەمەکەدا بکەن یان {{بنز|کەلێنی ئاسایش (ئاسایشی کۆمپیوتەر)|en|Vulnerability (computer security)|lt=کەلێنی ئاسایش}} دروست بکەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://wiki.ubuntu.com/RootSudo?highlight=%28sudo%29 |سەردێڕ=Root Sudo |ئیش=Ubuntu Wiki |بڵاوکەرەوە=Canonical Ltd |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی شوباتی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200221162133/https://wiki.ubuntu.com/RootSudo?highlight=%28sudo%29 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا {{بنز|پۆلکیت|en|Polkit}} بە شێوەیەکی بەرفراوان لە ڕووکاری سەرمێزدا جێبەجێ کراوە.{{Citation needed|date=September 2023}}

زۆربەی دەرچە (پۆرت)ەکانی تۆڕ بە شێوەی بنەڕەتی داخراون بۆ ڕێگریکردن لە ھاککردن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://wiki.ubuntu.com/DefaultNetworkServices#Service_discovery_processes |سەردێڕ=Default Network Services |ئیش=Ubuntu Wiki |بڵاوکەرەوە=Canonical Ltd |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006082741/https://wiki.ubuntu.com/DefaultNetworkServices#Service_discovery_processes |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; دیواری ئاگرینی (فایەروۆڵ) ناوەکی بە ناوی دیواری ئاگرینی بێ‌ئاڵۆزی ({{بنز|دیواری ئاگرینی بێ‌ئاڵۆزی|en|Uncomplicated Firewall}})، ڕێگە بە بەکارھێنەران دەدات کە سێرڤەری تۆڕ دادەمەزرێنن کۆنترۆڵی دەستگەیشتن بکەن. ڕووکارێکی گرافیکی ({{بنز|ڕووکاری گرافیکیی بەکارھێنەر|en|GUI}}) بەردەستە بۆ ڕێکخستنی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://help.ubuntu.com/community/Gufw |سەردێڕ=Gufw |ئیش=Ubuntu Community Help Wiki |بڵاوکەرەوە=Canonical Ltd |ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110124182952/https://help.ubuntu.com/community/Gufw |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئوبونتو پاکێجەکانی کۆمپایل دەکات بە بەکارھێنانی تایبەتمەندییەکانی کۆمەڵەی کۆمپایلەرەکانی گنو ({{بنز|کۆمەڵەی کۆمپایلەرەکانی گنو|en|GNU Compiler Collection|lt=GCC}}) وەک کۆدی سەربەخۆ-لە-شوێن ({{بنز|کۆدی سەربەخۆ-لە-شوێن|en|position-independent code|lt=PIE}}) و پاراستن لە سەرڕێژبوونی بافەر ({{بنز|پاراستن لە سەرڕێژبوونی بافەر|en|buffer overflow protection}}) بۆ بەھێزکردنی ({{بنز|بەھێزکردن (ژمێرکاری)|en|Hardening (computing)|lt=بەھێزکردن}}) نەرمامێرەکەی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://wiki.ubuntu.com/CompilerFlags |سەردێڕ=Compiler Flags |ئیش=Ubuntu Wiki |بڵاوکەرەوە=Canonical Ltd |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101226022307/https://wiki.ubuntu.com/CompilerFlags |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;{{Relevance inline|discuss=PIE and buffer overflow protection|date=November 2023|reason=These are now widely used}} ئەم تایبەتمەندییە زیایانە بە شێوەیەکی بەرچاو ئاسایش زیاد دەکەن لەسەر حیسابی کەمبوونەوەی کارایی بە ڕێژەی &lt;!-- 1% in [[x86|32-bit]] and --&gt; ٠٫٠١٪ لە سیستەمەکانی ٦٤-بیت ({{بنز|ئێکس ٨٦-٦٤|en|x86-64}}).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://d-sbd.alioth.debian.org/www/ |سەردێڕ=Debian: Secure by Default |ئیش=D-SbD.Alioth.Debian.org |بڵاوکەرەوە=Alioth Project |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20041103003535/http://d-sbd.alioth.debian.org/www/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

ئوبونتو ھەروەھا پشتگیری لە کۆدکردنی (ئینکریپشن) تەواوی دیسک دەکات،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://help.ubuntu.com/community/FullDiskEncryptionHowto |سەردێڕ=FullDiskEncryptionHowto |ئیش=Ubuntu Community Help Wiki |بڵاوکەرەوە=Canonical Ltd |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تەممووزی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160702030350/https://help.ubuntu.com/community/FullDiskEncryptionHowto |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا کۆدکردنی بوخچەی (دایرێکتۆری) ماڵەوە و بوخچە تایبەتییەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://help.ubuntu.com/community/EncryptedHome |سەردێڕ=Encrypted Home |ئیش=Ubuntu Community Help Wiki |بڵاوکەرەوە=Canonical Ltd |ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئازاری ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150318012629/https://help.ubuntu.com/community/EncryptedHome |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== دامەزراندن ==
&lt;!-- [[File:Nexus S with Ubuntu.jpg|thumb|ئوبونتو لەسەر مۆبایلی [[نێکسس ئێس]] کار دەکات، کە پێشتر سیستەمی ئەندرۆیدی لەسەر بوو]]
--&gt;
پێداویستییەکانی سیستەم لە نێوان بەرھەمەکانی ئوبونتودا جیاوازن. بۆ وەشانی ئوبونتو دێسکتۆپ ٢٢٫٠٤ LTS (و ھەروەھا بۆ ٢٤٫٠٤٫٣)، پێویستە کۆمپیوتەرەکە لانیکەم پڕۆسێسەری ٢ گێگاھێرتزی دوو-ناوک ({{بنز|پڕۆسێسەری فرەناوک|en|multi-core processor}})، ٤ {{بنز|گێگابایت|en|gigabyte}} لە بیرگەی کاتی ({{بنز|بیرگەی کاتی|en|random-access memory|lt=RAM}}) و ٢٥ گێگابایت بۆشایی بەتاڵ لە دیسکدا ھەبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Download Ubuntu Desktop |ناونیشان=https://www.ubuntu.com/download/desktop |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ئیش=Ubuntu.com |بڵاوکەرەوە=Canonical Ltd |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120427161553/https://www.ubuntu.com/download/desktop}}&lt;/ref&gt; بۆ کۆمپیوتەرە لاوازترەکان، دابەشکراوەکانی تری ئوبونتو ھەن وەک {{بنز|لوبونتو|en|Lubuntu}} و {{بنز|زوبونتو|en|Xubuntu}}. ئوبونتو ھەروەھا پشتگیری لە تەلارسازیی ARM ({{بنز|تەلارسازیی ئەی ئاڕ ئێم|en|ARM architecture}}) دەکات.&lt;ref name=&quot;supported_hardware&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;the_inquirer_ubuntu_arm&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theinquirer.net/inquirer/news/2115929/ubuntu-1110-support-arm-chips-fight-red-hat |سەردێڕ=Ubuntu 11.10 will support ARM processors to take on Red Hat |ئیش=The Inquirer |ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181105121422/https://www.theinquirer.net/inquirer/news/2115929/ubuntu-1110-support-arm-chips-fight-red-hat |ڕەوشی ناونیشان=unfit}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ars_technica_ubuntu_1204&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://arstechnica.com/business/2012/04/precise-pangolin-rolls-out-ubuntu-1204-released-introduces-unity-hud/ |سەردێڕ=Precise Pangolin rolls out: Ubuntu 12.04 released, introduces Unity HUD |ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٢|یەکەم=Ryan |دوایین=Paul |ئیش=Ars Technica |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تەممووزی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120704113915/http://arstechnica.com/business/2012/04/precise-pangolin-rolls-out-ubuntu-1204-released-introduces-unity-hud/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;phoronix_ubuntu_arm&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.phoronix.com/scan.php?page=news_item&amp;px=MTA0NzA |سەردێڕ=Ubuntu's Already Making Plans For ARM in 2014, 2015 |یەکەم=Michael |دوایین=Larabel |ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٢|ئیش=Phoronix.com |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181002141649/https://www.phoronix.com/scan.php?page=news_item&amp;px=MTA0NzA |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.zdnet.com/blog/open-source/ubuntu-linux-bets-on-the-arm-server/9445 |یەکەم=Steven J. |دوایین=Vaughan-Nichols |سەردێڕ=Ubuntu Linux bets on the ARM server |بڵاوکەرەوە=ZDNet |ڕێکەوت=٢٢ی ئابی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141012221509/http://www.zdnet.com/blog/open-source/ubuntu-linux-bets-on-the-arm-server/9445 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا بۆ Power ISA ({{بنز|پاوەر ئای ئێس ئەی|en|Power ISA}}) بەردەستە،&lt;ref name=&quot;supported_hardware&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ubuntu for IBM POWER8 |ناونیشان=https://www.ubuntu.com/download/server/power8 |ئیش=Ubuntu.com |بڵاوکەرەوە=Canonical Ltd |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150923120709/http://www.ubuntu.com/download/server/power8 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.phoronix.com/scan.php?page=news_item&amp;px=MTA3MDc |سەردێڕ=Ubuntu Plans to Drop Non-SMP PowerPC Support |ڕێکەوت=١٤ی ئازاری ٢٠١٢|یەکەم=Michael |دوایین=Larabel |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٢|ئیش=Phoronix.com |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181002141552/https://www.phoronix.com/scan.php?page=news_item&amp;px=MTA3MDc |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://lists.ubuntu.com/archives/ubuntu-announce/2007-February/000098.html |سەردێڕ=Technical Board Decision |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|ئیش=Lists.Ubuntu.com |بڵاوکەرەوە=Canonical Ltd |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190302093120/https://lists.ubuntu.com/archives/ubuntu-announce/2007-February/000098.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە کاتێکدا تەلارسازیی کۆنتر PowerPC لە کاتێکدا بە شێوەیەکی نافەرمی پشتگیری دەکرا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://cdimage.ubuntu.com/ports/releases/lucid/release/ |سەردێڕ=Ubuntu 10.04 LTS (Lucid Lynx) |ئیش=CDimage.Ubuntu.com |بڵاوکەرەوە=Canonical Ltd |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100710193610/http://cdimage.ubuntu.com/ports/releases/lucid/release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تەممووزی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt; و ئێستا CPUی نوێتری Power ISA ({{بنز|پاوەر ٨|en|POWER8}}) پشتگیری دەکرێن. تەلارسازیی ٦٤-بیتیش ({{بنز|ئێکس ٨٦-٦٤|en|x86-64}}) بە فەرمی پشتگیری دەکرێت.&lt;ref name=&quot;supported_hardware&quot; /&gt;

وێنەی ڕاستەوخۆ ({{بنز|وێنەی ڕاستەوخۆ|en|Live image|lt=لایڤ ئیمەیج}}) باوترین ڕێگەیە بۆ بەکارھێنەران بۆ تاقیکردنەوە و دواتر دامەزراندنی ئوبونتو.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; دەکرێت ئەمانە دابەزێنرێن وەک وێنەی دیسک ({{بنز|وێنەی ئای ئێس ئۆ|en|ISO image|lt=پەڕگەی ئای ئێس ئۆ}}) و پاشان بخرێنە سەر دی ڤی دی یان فلاش میمۆری (USB) و لێیەوە بووت بکرێن. ڕێگاکانی تر بریتین لە کارپێکردنی وەشانی ڕاستەوخۆ لە ڕێگەی {{بنز|ڤێنتۆی|en|Ventoy}}، {{بنز|یونێتبووتین|en|UNetbootin}}، {{بنز|یونیڤێرسەڵ یو ئێس بی ئینستاڵەر|en|Universal USB Installer}}، یان Startup Disk Creator (ئامرازێکی پێشوەختە دامەزراو لە ئوبونتو، بەردەست لەو کۆمپیوتەرانەی کە پێشتر سیستەمەکەیان لەسەرە) ڕاستەوخۆ لە درایڤێکی یو ئێس بییەوە (کە بەپێی خۆی {{بنز|لایڤ دی ڤی دی|en|live DVD}} یان {{بنز|لایڤ یو ئێس بی|en|live USB}} دروست دەکات). کارپێکردنی ئوبونتو بەم شێوەیە خاوترە لە کارپێکردنی لەسەر {{بنز|ھارد درایڤ|en|hard drive}}، بەڵام گۆڕانکاری لە کۆمپیوتەرەکە ناکات مەگەر بەکارھێنەر خۆی فەرمانی پێ بکات. ئەگەر بەکارھێنەر ھەڵبژێرێت وێنە ڕاستەوخۆکە بووت بکات لەبری ئەوەی بەرنامەی دامەزراندنەکە لە کاتی بووتدا کارپێبکات، ھێشتا بژاردەی ئەوەی ھەیە کە دواتر بەرنامەی دامەزراندنی ئوبونتو (Ubuntu Desktop Installer) بەکاربھێنێت کاتێک چووە ناو ژینگەی ڕاستەوخۆکەوە.&lt;ref name=&quot;livecdinstall&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.easy-ubuntu-linux.com/ubuntu-installation-606-2.html |سەردێڕ=Installing Ubuntu from the Live CD |ئیش=Easy-Ubuntu-Linux.com |بڵاوکەرەوە=Integrity Enterprises |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080930141030/http://www.easy-ubuntu-linux.com/ubuntu-installation-606-2.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt; بەرنامەی دامەزراندنی ئوبونتو (Ubuntu Desktop Installer) جێگەی بەرنامەی دامەزراندنی پێشووی {{بنز|یوبیکویتی (نەرمامێر)|en|Ubiquity (software)|lt=یوبیکویتی}} گرتەوە لە وەشانی ئوبونتو ٢٣٫٠٤ەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ubuntu Desktop 23.04 release roundup |ناونیشان=https://ubuntu.com/blog/ubuntu-desktop-23-04-release-roundup |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Ubuntu |زمان=en}}&lt;/ref&gt; {{بنز|وێنەی دیسک|en|Disk image|lt=وێنەی دیسکەکان}}ی ھەموو وەشانەکانی ئێستا و ڕابردوو بەردەستن بۆ دابەزاندن لە ماڵپەڕی ئوبونتودا.&lt;ref name=&quot;Ubuntu Releases&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://releases.ubuntu.com/ |سەردێڕ=Releases.Ubuntu.com |بڵاوکەرەوە=Canonical Ltd |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تەممووزی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160708181732/http://releases.ubuntu.com/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

سەرباری ئەوە، دامەزراندنی {{بنز|فلاش درایڤی یو ئێس بی|en|USB flash drive}} دەکرێت بەکاربھێنرێت بۆ بووتکردنی ئوبونتو و کوبونتو بە شێوەیەک کە ڕێگە دەدات ڕێکخستنەکانی بەکارھێنەر بە ھەمیشەیی پاشەکەوت بکرین ({{بنز|بەردەوامی (زانستی کۆمپیوتەر)|en|persistence (computer science)|lt=persistence}}) و سیستەمە دامەزراوەکە لەسەر یو ئێس بییەکە لە نێوان کۆمپیوتەرە جیاوازەکاندا بگوازرێتەوە (بەڵام پێویستە سیستەمی {{بنز|بایۆس|en|BIOS}}ی کۆمپیوتەرەکە پشتگیریی بووتکردن لە یو ئێس بییەوە بکات).&lt;ref name=&quot;pendriveinstall&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠١٠|سەردێڕ=Boot from USB Ubuntu with Persistence |ناونیشان=https://pendrivelinux.com/boot-from-usb-ubuntu/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100430181731/https://pendrivelinux.com/boot-from-usb-ubuntu/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی نیسانی ٢٠١٠|ئیش=PenDriveLinux.com}}&lt;/ref&gt; لە وەشانە نوێیەکانی ئوبونتودا، دروستکەری یو ئێس بی ڕاستەوخۆی ئوبونتو ({{بنز|Ubuntu Live USB creator|en|Ubuntu Live USB creator}}) دەکرێت بەکاربھێنرێت بۆ دامەزراندنی ئوبونتو لەسەر درایڤێکی یو ئێس بی (بە لایڤ سی دی یان دی ڤی دی یان بێ ئەوە). دروستکردنی درایڤێکی بووتکراوی یو ئێس بی بە تایبەتمەندیی مانەوەی زانیارییەکان زۆر ئاسانە و تەنھا بە ڕاکێشانی خلیسکێنەیەک دەکرێت بۆ دیاریکردنی قەبارەی ئەو شوێنەی کە تەرخان دەکرێت بۆ پاشەکەوتکردنی زانیارییەکان؛ بۆ ئەم مەبەستە، ئوبونتو بەرنامەی کاستەر ({{بنز|کاستەر|en|Initial ramdisk#Implementation|lt=casper}}) بەکاردەھێنێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.linuxjournal.com/content/casper-friendly-and-persistent-ghost |سەردێڕ=Casper, the Friendly (and Persistent) Ghost |ئیش=[[Linux Journal]] |ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئایاری ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150510145627/http://www.linuxjournal.com/content/casper-friendly-and-persistent-ghost |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://manpages.ubuntu.com/manpages/hardy/man7/casper.7.html |سەردێڕ=casper – a hook for initramfs-tools to boot live systems |ئیش=Manpages.Ubuntu.com |بڵاوکەرەوە=Canonical Ltd |ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150328035250/http://manpages.ubuntu.com/manpages/hardy/man7/casper.7.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;

== پۆلێنکردن و پشتگیریکردنی پاکێجەکان ==

ئوبونتو زۆربەی نەرمامێرەکانی دابەش دەکات بۆ چوار بەش بۆ ئەوەی جیاوازییەکانی مۆڵەتدان و ئاستی پشتگیریی بەردەست ڕوون بکاتەوە.&lt;ref name=&quot;Ubuntu Licensing&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=About Ubuntu: Licensing |ناونیشان=https://www.ubuntu.com/project/about-ubuntu/licensing |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110722001347/http://www.ubuntu.com/project/about-ubuntu/licensing |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تەممووزی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠١١|وێبگە=Ubuntu.com |بڵاوکەرەوە=Canonical}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Repositories/Ubuntu |ناونیشان=https://help.ubuntu.com/community/Repositories/Ubuntu#What_are_Repositories.3F |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=Ubuntu Community Help Wiki |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190515081707/https://help.ubuntu.com/community/Repositories/Ubuntu#What_are_Repositories.3F |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئایاری ٢٠١٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ھەندێک لەو بەرنامانەی کە پشتگیریی فەرمییان نییە لەلایەن ئەندامانی کۆمەڵگەوە نوێکارییان بۆ دەکرێت کە بە «گەورەکانی گەردوون» (MOTU) ناسراون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=MOTU |ناونیشان=https://wiki.ubuntu.com/MOTU |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=Ubuntu Wiki}}&lt;/ref&gt; پێش کانوونی دووەمی ٢٠٢٣، ئەو نەرمامێرە ئازادانەی کە لەلایەن کۆمەڵگەوە پشتگیری دەکران لە کۆگای ''Universe''دا ھیچ نوێکارییەکیان لەلایەن کۆمپانیای کانۆنیکاڵەوە بۆ نەدەھات. لە ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ەوە، کڕیارانی خزمەتگوزاریی بەشداریکردنی Ubuntu Pro -کە بۆ بەکارھێنانی کەسی بێبەرامبەرە&lt;ref name=&quot;pro&quot;/&gt;- دەتوانن نوێکاریی پشتگیریکراو لەلایەن کانۆنیکاڵەوە وەرگرن تەنانەت بۆ پاکێجەکانی ناو کۆگای ''Universe''یش.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Ubuntu Pro - FAQ |ناونیشان=https://discourse.ubuntu.com/t/ubuntu-pro-faq/34042 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=Ubuntu Community Hub |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto; text-align:center;&quot;
|-
! !! نەرمامێری ئازاد !! نەرمامێری داخراو
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot;| بە فەرمی لەلایەن کانۆنیکاڵەوە پشتگیری دەکرێت
| Main (سەرەکی) || Restricted (سنووردار)
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot;| لەلایەن کۆمەڵگە/لایەنی سێیەمەوە پشتگیری دەکرێت
| Universe (گەردوون) || Multiverse (فرەگەردوون)
|}

نەرمامێری ئازاد ئەو نەرمامێرانە دەگرێتەوە کە مەرجەکانی مۆڵەتدانی ئوبونتویان تێپەڕاندووە،&lt;ref name=&quot;Ubuntu Licensing&quot; /&gt; کە بە نزیکەیی ھاوتایە لەگەڵ {{بنز|ڕێنمایییەکانی نەرمامێری ئازادی دێبیان|en|Debian Free Software Guidelines}}. بەڵام ھەندێک ھەڵاوێرد (ئاوارتە) ھەیە، وەک {{بنز|فێرموێر|en|firmware}}، لە بەشی سەرەکی (Main)دا، چونکە ھەرچەندە {{بنز|بلۆبی دوانی|en|Binary blob|lt=ھەندێک فێرموێر ڕێگە نادرێت دەستکاری بکرێت}}، بەڵام دابەشکردنی ھێشتا ڕێگەپێدراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kernel/Firmware - Ubuntu Wiki |ناونیشان=https://wiki.ubuntu.com/Kernel/Firmware#Where_Do_You_Get_Firmware.3F |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180821120807/https://wiki.ubuntu.com/Kernel/Firmware#Where_Do_You_Get_Firmware.3F |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠١٨|وێبگە=wiki.ubuntu.com}}&lt;/ref&gt;

نەرمامێری داخراو بە زۆری پشتگیریی فەرمیی نییە (فرەگەردوون - Multiverse)، بەڵام ھەندێک ھەڵاوێرد (سنووردار - Restricted) کراوە بۆ ئەو نەرمامێرە داخراوە گرنگانە و/یان ئەو نەرمامێرانەی کە لەوانەیە لە ھەندێک وڵاتدا نایاسایی بن. ئەو نەرمامێرە داخراوانەی کە پشتگیری دەکرێن بریتین لە وەگڕخەرەکانی ئامێر کە دەکرێت بەکاربھێنرێن بۆ کارپێکردنی ئوبونتو لەسەر ھەندێک ڕەقەکاڵای نوێ، وەک وەگڕخەرەکانی {{بنز|کارتی گرافیک|en|graphics card}} کە تەنھا بە فۆرماتی دوانی (binary) بەردەستن. ئاستی پشتگیریکردن لە بەشی سنووردارکراودا کەمترە لە بەشی سەرەکی، چونکە لەوانەیە پەرەپێدەران دەستیان بە {{بنز|کۆدی سەرچاوە|en|source code}} نەگات. مەبەست ئەوەیە کە بەشەکانی Main و Restricted ھەموو ئەو نەرمامێرانە لەخۆبگرن کە پێویستن بۆ {{بنز|ڕووکاری سەرمێز|en|desktop environment}}ێکی تەواو.&lt;ref name=&quot;Ubuntu Licensing&quot; /&gt;

سەرباری ئەوەی سەرەوە، کە تێیدا نەرمامێرەکان {{بنز|سڕکردن (ئەندازیاریی نەرمامێر)|en|Freeze (software engineering)|lt=تایبەتمەندیی نوێیان بۆ زیاد ناکرێت}} دوای بڵاوکردنەوەی سەرەتایی، ''Ubuntu Backports'' کۆگایەکی فەرمییە بۆ {{بنز|باکپۆرتکردن|en|backporting}}ی نەرمامێرە نوێیەکان لە وەشانەکانی دواتری ئوبونتو بۆ وەشانە کۆنەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ubuntu Backports |ناونیشان=https://help.ubuntu.com/community/UbuntuBackports |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190503051547/https://help.ubuntu.com/community/UbuntuBackports |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٠|ئیش=Ubuntu Community Help Wiki |بڵاوکەرەوە=Canonical}}&lt;/ref&gt;

کۆگای ''-updates'' نوێکارییە جێگیرەکانی بڵاوکردنەوە (SRU)ی ئوبونتو دابین دەکات و بە زۆری لە ڕێگەی بەڕێوەبەری نوێکارییەوە (update-manager) دادەمەزرێنرێن. ھەر وەشانێک کۆگای ''-updates''ی تایبەت بە خۆی ھەیە (بۆ نموونە intrepid-updates). کۆگاکە لەلایەن کۆمپانیای کانۆنیکاڵەوە پشتگیری دەکرێت بۆ پاکێجەکانی ناو بەشی Main و Restricted، و لەلایەن کۆمەڵگەوە پشتگیری دەکرێت بۆ پاکێجەکانی ناو بەشی Universe و Multiverse. ھەموو نوێکارییەکانی ئەم کۆگایە دەبێت مەرجی دیاریکراو جێبەجێ بکەن و بە کۆگای ''-proposed''دا تێپەڕن پێش ئەوەی بەردەست بکرێن بۆ بەکارھێنەران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Stable Release Updates |ناونیشان=https://wiki.ubuntu.com/StableReleaseUpdates |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190420195957/https://wiki.ubuntu.com/StableReleaseUpdates |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠٠٩|ئیش=Ubuntu Wiki |بڵاوکەرەوە=Canonical}}&lt;/ref&gt;

سەرباری کۆگای ''-updates''، کۆگای ناجێگیری ''-proposed'' ئەو نەرمامێرانە لەخۆدەگرێت کە دەبێت پشتڕاست بکرێنەوە پێش ئەوەی لەبەرگی بگیرێن بۆ ناو ''-updates''. ھەموو نوێکارییەکان دەبێت بەم پرۆسەیەدا تێپەڕن بۆ دڵنیابوون لەوەی کە پاچەکە بەڕاستی کێشەکە چارەسەر دەکات و ھیچ مەترسییەکی {{بنز|پاشەکشەی نەرمامێر|en|Software regression|lt=پاشەکشەی نەرمامێر}}ی (regression) نییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=SRU Verification |ناونیشان=https://wiki.ubuntu.com/StableReleaseUpdates |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190420195957/https://wiki.ubuntu.com/StableReleaseUpdates |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠٠٩|ئیش=Ubuntu Wiki |بڵاوکەرەوە=Canonical}}&lt;/ref&gt;

پێشتر کانۆنیکاڵ میوانداریی کۆگایەکی ھاوبەشی دەکرد کە ڕێگەی دەدا بە فرۆشیارانی نەرمامێری داخراو بەرھەمەکانیان بەبێ بەرامبەر پێشکەش بە بەکارھێنەرانی ئوبونتو بکەن لە ڕێگەی ھەمان ئەو ئامرازانەی کە بۆ دامەزراندن و نوێکردنەوەی نەرمامێر ئاشنان. نەرمامێری ناو کۆگای ھاوبەش بە فەرمی لەگەڵ نوێکارییە ئاسایشییەکان و گرنگەکانی تردا لەلایەن فرۆشیارەکانیانەوە پشتگیری دەکرا. کانۆنیکاڵ پشتگیریی لە پاکێجکردنی نەرمامێرەکە دەکرد بۆ ئوبونتو&lt;ref name=&quot;partner_packaging&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Application packaging |ناونیشان=https://www.canonical.com/engineering-services/certification/application-packaging |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100830233620/http://www.canonical.com/engineering-services/certification/application-packaging |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Canonical}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Thomason |یەکەم=Brian |سەردێڕ=Partner Repository Forum FAQ |ناونیشان=https://ubuntuforums.org/showthread.php?t=723804 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181004185630/https://ubuntuforums.org/showthread.php?t=723804 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Canonical |via=Ubuntu Forums}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Desktop support features |ناونیشان=https://www.canonical.com/support/services/support-features |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100829103851/http://www.canonical.com/support/services/support-features |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئابی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠١٠|ئیش=Canonical.com |بڵاوکەرەوە=Canonical}}&lt;/ref&gt; و ڕێنماییی فرۆشیارەکانی دەکرد.&lt;ref name=&quot;partner_packaging&quot; /&gt; بەڵام، لە پێشبینیکردنی بڵاوبوونەوەی ئوبونتو ٢٢٫٠٤ LTS، کانۆنیکاڵ کۆگای ھاوبەشی داخست، چونکە تاکە پاکێج کە ھێشتا تێیدا بوو بریتی بوو لە {{بنز|ئەدۆبی فلاش|en|Adobe Flash}}، کە بڕیار نەبوو لەگەڵ وەشانی ٢٢٫٠٤ بڵاوبکرێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sneddon |یەکەم=Joey |ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Ubuntu is Axing the Partner Repo Nobody Uses |ناونیشان=https://www.omgubuntu.co.uk/2022/01/ubuntu-is-axing-the-partner-repo-nobody-uses |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=OMG! Ubuntu |زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt; پەرەپێدەری ئوبونتو ستیڤ لانگاسێک لە لیستی ئیمەیلی پەرەپێداندا وتی کە ھەست دەکات &quot;فرۆشگای سناپ بەو ئاستە گەیشتووە کە پێم وایە جێگەی ئەرشیڤی ھاوبەش دەگرێتەوە&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Langasek |یەکەم=Steve |ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Proposed deprecation of the Canonical partner archive |ناونیشان=https://lists.ubuntu.com/archives/ubuntu-devel/2022-January/041816.html |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئایاری ٢٠٢٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260508181426/https://lists.ubuntu.com/archives/ubuntu-devel/2022-January/041816.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

=== ئەرشیڤی پاکێجەکان ===
''ئەرشیڤی پاکێجی کەسی'' (PPA) کۆگایەکی نەرمامێرە ({{بنز|کۆگای نەرمامێر|en|software repository}}) بۆ بەرزکردنەوەی پاکێجەکانی سەرچاوە بۆ ئەوەی لە ڕێگەی خزمەتگوزاریی {{بنز|لۆنچپاد|en|Launchpad (website)|lt=Launchpad}}ی کانۆنیکاڵەوە دروست بکرێن و وەک کۆگایەکی APT بڵاوبکرێنەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Packaging/PPA - Launchpad Help |ناونیشان=https://help.launchpad.net/Packaging/PPA |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130819050104/https://help.launchpad.net/Packaging/PPA |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٧|وێبگە=help.launchpad.net}}&lt;/ref&gt; ھەرچەندە ئەم زاراوەیە تەنھا لەناو ئوبونتودا بەکاردێت، بەڵام کانۆنیکاڵ پێشبینی دەکات کە لە دەرەوەی کۆمەڵگەی ئوبونتوش بەکاربھێنرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Launchpad Blog |ناونیشان=https://blog.launchpad.net/ppa/personal-package-archives-for-everyone |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110903095729/http://blog.launchpad.net/ppa/personal-package-archives-for-everyone |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئەیلوولی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٧|وێبگە=blog.launchpad.net}}&lt;/ref&gt;

=== نەرمامێری لایەنی سێیەم ===
ھەندێک نەرمامێری لایەنی سێیەم کە سنووردارکردنیان نییە لە دابەشکردندا لە بەشی Multiverseی ئوبونتودا ھەن. پاکێجی ''{{بنز|ئوبونتو-ڕیستریکتێد-ئێكستراز|en|ubuntu-restricted-extras}}'' بە تایبەتی ئەو نەرمامێرانە لەخۆدەگرێت کە لە ڕووی یاسایییەوە سنووردارن، لەوانە پشتگیری بۆ لێدانی دی ڤی دی ({{بنز|دی ڤی دی|en|DVD-Video}})، ფۆنتەکانی مایکرۆسۆفت ({{بنز|فۆنتە بنەڕەتییەکانی مایکرۆسۆفت ترۆ تایپ|en|mscorefonts|lt=Microsoft TrueType core fonts}})، زۆرێک لە کۆدێکە ({{بنز|کۆدێک|en|codec}}) باوەکانی دەنگ/ڤیدیۆ، و unrar کە بەرنامەیەکە بۆ کردنەوەی ئەو پەڕگانەی بە فۆرماتی ڕار ({{بنز|ڕار (فۆرماتی پەڕگە)|en|RAR (file format)|lt=RAR}}) پەستێنراون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ubuntu – Details of package ubuntu-restricted-extras in jammy |ناونیشان=https://packages.ubuntu.com/jammy/ubuntu-restricted-extras |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=packages.ubuntu.com}}&lt;/ref&gt;

سەرباری ئەوە، کۆمەڵە نەرمامێری لایەنی سێیەم بەردەستن بۆ دابەزاندن لە ڕێگەی فرۆشگای نەرمامێری ئوبونتو و {{بنز|فرۆشگای سناپ|en|Snap store}}،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ubuntu Software Center |ناونیشان=https://shop.canonical.com/index.php?cPath=19 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130811212235/http://shop.canonical.com/index.php?cPath=19 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئابی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠١١|ئیش=Shop.Canonical.com |بڵاوکەرەوە=Canonical}}&lt;/ref&gt; کە چەندین یاری لەخۆدەگرێت وەک {{بنز|برێید (یاریی ڤیدیۆیی)|en|Braid (video game)|lt=Braid}}، {{بنز|ماینکرافت|en|Minecraft}} و {{بنز|ئۆیڵ ڕەش|en|Oil Rush}}،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Planella |یەکەم=David |ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Top 10 Ubuntu Software Centre app downloads for November |ناونیشان=https://developer.ubuntu.com/2011/12/top-10-ubuntu-software-centre-app-downloads-for-november/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120108174052/http://developer.ubuntu.com/2011/12/top-10-ubuntu-software-centre-app-downloads-for-november/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ئیش=Developer.Ubuntu.com |بڵاوکەرەوە=Canonical}}&lt;/ref&gt; نەرمامێر بۆ لێدانی دی ڤی دی و کۆدێکەکانی میدیا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Install VLC on Linux {{!}} Snap Store |ناونیشان=https://snapcraft.io/vlc |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Snapcraft |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== وەشانەکان ==
&lt;!-- Keep the table short and tidy. If you want more info go to the main article for releases. Otherwise the table will get deleted again. --&gt;
&lt;!-- Template:Version is for version and release history. Documentation and examples: http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Version. --&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; style=&quot;float:left; text-align:center; margin-left:1em; margin-right:0&quot;
|-
|+وەشانەکان کە لە ئێستادا پشتگیری دەکرێن
|-
! scope=&quot;col&quot; | وەشان
! scope=&quot;col&quot; | ناوی نھێنی
! scope=&quot;col&quot; | ڕێکەوتی بڵاوبوونەوە
! scope=&quot;col&quot; | پشتگیریی گشتی تا
! scope=&quot;col&quot; | پشتگیریی ئاسایش ({{abbr|ESM|چاککردنەوەی فراوانکراوی ئاسایش (پێشتر &quot;درێژکراوە&quot;)}}) تا
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{بنز|مێژووی وەشانەکانی ئوبونتو|en|Ubuntu version history#1804|lt=١٨٫٠٤ LTS}}
| Bionic Beaver
| ٢٦-٠٤-٢٠١٨&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://wiki.ubuntu.com/BionicBeaver/ReleaseSchedule |سەردێڕ=Bionic Release Schedule |بڵاوکەرەوە=wiki.ubuntu.com |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171214072006/https://wiki.ubuntu.com/BionicBeaver/ReleaseSchedule |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
| colspan=&quot;1&quot; {{Version|o|2023-05-31}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ubuntu.com/blog/18-04-end-of-standard-support |سەردێڕ=Time to prepare for Ubuntu 18.04 LTS End of Standard Support on 31 May 2023 |یەکەم=Lech |دوایین=Sandecki |ڕێکەوت=١٤ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=Ubuntu Blog}}&lt;/ref&gt;
| colspan=&quot;1&quot; {{Version|co|2028-04|show=}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{بنز|مێژووی وەشانەکانی ئوبونتو|en|Ubuntu version history#2004|lt=٢٠٫٠٤ LTS}}
| Focal Fossa
| ٢٣-٠٤-٢٠٢٠&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.omgubuntu.co.uk/2019/10/ubuntu-20-04-release-features |سەردێڕ=Ubuntu 20.04 Release Date &amp; Planned Features (Updated) |ڕێکەوت=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|وێبگە=OMG! Ubuntu! |زمان=en-US |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200120102637/https://www.omgubuntu.co.uk/2019/10/ubuntu-20-04-release-features |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
| colspan=&quot;1&quot; {{Version|o|2025-05-29}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Ubuntu lifecycle and release cadence |ناونیشان=https://ubuntu.com/about/release-cycle |وێبگە=Ubuntu.com |بڵاوکەرەوە=Canonical |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191009222201/https://ubuntu.com/about/release-cycle |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
| colspan=&quot;1&quot; {{Version|co|2030-04}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{بنز|مێژووی وەشانەکانی ئوبونتو|en|Ubuntu version history#2204|lt=٢٢٫٠٤ LTS}}
| Jammy Jellyfish&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://launchpad.net/ubuntu/+source/distro-info-data/0.43ubuntu1.9/+index|سەردێڕ=0.43ubuntu1.9 : distro-info-data package : Ubuntu|وێبگە=Launchpad|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211027175756/https://launchpad.net/ubuntu/+source/distro-info-data/0.43ubuntu1.9/+index|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
| ٢١-٠٤-٢٠٢٢&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Releases - Ubuntu Wiki|ناونیشان=https://wiki.ubuntu.com/Releases#Future|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210507013814/https://wiki.ubuntu.com/Releases#Future|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=wiki.ubuntu.com}}&lt;/ref&gt;
| colspan=&quot;1&quot; {{Version|co|2027-06-01}}
| colspan=&quot;1&quot; {{Version|co|2032-04}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{بنز|مێژووی وەشانەکانی ئوبونتو|en|Ubuntu version history#2404|lt=٢٤٫٠٤ LTS}}
| Noble Numbat
| ٢٥-٠٤-٢٠٢٤&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://discourse.ubuntu.com/t/noble-numbat-release-schedule/35649|سەردێڕ=Noble Numbat Release Schedule|ڕێکەوت=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Ubuntu Community Hub}}&lt;/ref&gt;
| colspan=&quot;1&quot; {{Version|co|2029-05}} 
| colspan=&quot;1&quot; {{Version|co|2034-04}} &lt;!-- End-of-life &quot;2036&quot; all for two more years: https://wiki.ubuntu.com/Releases#Extended_Security_Maintenance  e.g. Ubuntu 14.04.6 LTS to April 2026 missing in the table here, or is the wiki wrong? I seem to find conflicting info. ---&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{بنز|مێژووی وەشانەکانی ئوبونتو|en|Ubuntu version history#2604|lt=٢٦٫٠٤ LTS}}
| Resolute Raccoon
| ٢٣-٠٤-٢٠٢٦&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ubuntu 26.04 LTS release notes |ناونیشان=https://documentation.ubuntu.com/release-notes/26.04/ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Ubuntu release notes |زمان=en}}&lt;/ref&gt;
| colspan=&quot;1&quot; {{Version|c|2031-05}} 
| colspan=&quot;1&quot; {{Version|c|2036-05}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{بنز|مێژووی وەشانەکانی ئوبونتو|en|Ubuntu version history#2610|lt=٢٦٫١٠}}
| Stonking Stingray
| ١٥-١٠-٢٠٢٦&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://documentation.ubuntu.com/release-notes/26.10/schedule/|سەردێڕ=Ubuntu Stonking Stingray Release Schedule|وێبگە=Ubuntu Canonical}}
&lt;/ref&gt;
| colspan=&quot;1&quot; {{Version|cp|2027-07}} 
| -
|-
|-
| colspan=7|&lt;small&gt;{{Version|l|show=111111}}&lt;/small&gt;
|}
{{clear}}

ئوبونتو پەیڕەوی لە خشتەیەکی کاتی دەکات بۆ بڵاوکردنەوە، و ھەر شەش مانگ جارێک وەشانێکی نوێ بڵاودەکاتەوە.&lt;ref name=&quot;about_ubuntu&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ubuntu.com/project/about-ubuntu |سەردێڕ=About Ubuntu. The Ubuntu Story |ئیش=Ubuntu.com |بڵاوکەرەوە=Canonical Ltd. |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130105101448/http://www.ubuntu.com/project/about-ubuntu |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەر وەشانێکی ئاسایی بۆ ماوەی نۆ مانگ پشتگیریی بێبەرامبەر وەردەگرێت، کە نوێکاریی ئاسایش و چارەسەرکردنی ھەڵە گەورەکان لەخۆدەگرێت.&lt;ref name=&quot;fridge032013&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ubuntu Technical Board Looks at Shuttleworth's Proposal for Release Management Methodology |ناونیشان=https://fridge.ubuntu.com/2013/03/19/ubuntu-technical-board-looks-at-shuttleworths-proposal-for-release-management-methodology/ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Ubuntu Fridge}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;omgubuntu.co.uk&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.omgubuntu.co.uk/2013/03/ubuntu-to-halve-support-window-for-regular-releases |سەردێڕ=Ubuntu To Halve Support Window for 'Regular' Releases |دوایین=Sneddon |یەکەم=Joey-Elijah |ئیش=OMG! Ubuntu! |بڵاوکەرەوە=Ohso Ltd |ڕێکەوت=٢٠ی ئازاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180821121947/https://www.omgubuntu.co.uk/2013/03/ubuntu-to-halve-support-window-for-regular-releases |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TBR&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://wiki.ubuntu.com/TimeBasedReleases |سەردێڕ=Time Based Releases |ئیش=Ubuntu Wiki |بڵاوکەرەوە=Canonical Ltd |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180105074245/https://wiki.ubuntu.com/TimeBasedReleases |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

ھەر چوارەمین وەشانێک، کە دەکەوێتە چارەکی دووەمی ساڵە جووتەکانەوە، وەک وەشانی {{بنز|پشتگیریی درێژخایەن|en|long-term support}} (LTS) دیاری دەکرێت.&lt;ref name=&quot;lts&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=LTS |ناونیشان=https://wiki.ubuntu.com/LTS |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٠|ئیش=Ubuntu Team Wiki |بڵاوکەرەوە=Canonical Ltd.}}&lt;/ref&gt; وەشانەکانی LTS بۆ ماوەی پێنج ساڵ پشتگیریی بێبەرامبەر وەردەگرن، لەگەڵ بژاردەی درێژکردنەوەی پشتگیرییەکە بۆ ماوەی دە ساڵ لە ڕێگەی بەرنامەی چاککردنەوەی فراوانکراوی ئاسایش (ESM)، کە لە ڕێگەی بەشداریکردنی Ubuntu Pro بەردەستە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ubuntu release cycle |ناونیشان=https://ubuntu.com/about/release-cycle |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250408013511/https://ubuntu.com/about/release-cycle |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی نیسانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=Canonical Ltd.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ubuntu 12.04 LTS Extended Security Maintenance |ناونیشان=https://www.ubuntu.com/support/esm |ڕەوشی ناونیشان=deviated |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180717201456/https://www.ubuntu.com/support/esm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Canonical Ltd.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;releaseeol&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Release end of life |ناونیشان=https://www.ubuntu.com/info/release-end-of-life |ڕەوشی ناونیشان=deviated |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180710134318/https://www.ubuntu.com/info/release-end-of-life |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Canonical Ltd.}}&lt;/ref&gt; و بۆ بەکارھێنانی کەسی بێبەرامبەرە.&lt;ref name=&quot;pro&quot;&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Ubuntu Pro |ناونیشان=https://ubuntu.com/pro |ئیش=Ubuntu.com |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٥|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

ژمارەی وەشانەکانی ئوبونتو ئاماژەن بۆ ساڵ و مانگی بڵاوکردنەوەیان. بۆ نموونە، ئوبونتو ٤٫١٠ لە مانگی تشرینی یەکەمی (١٠) ساڵی ٢٠٠٤دا بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://help.ubuntu.com/community/CommonQuestions#Ubuntu%20Releases%20and%20Version%20Numbers |سەردێڕ=Common Questions: Ubuntu Releases and Version Numbers |ئیش=Ubuntu Community Help Wiki |بڵاوکەرەوە=Canonical Ltd |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190517180549/https://help.ubuntu.com/community/CommonQuestions#Ubuntu%20Releases%20and%20Version%20Numbers |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

ھەر وەشانێک ھەروەھا {{بنز|ناوی نھێنی|en|code name}}یەکی ھەیە، کە بە زۆری پێکھاتووە لە ئاوەڵناوێک و ئاژەڵێک کە بە ھەمان پیت دەست پێدەکەن (بۆ نموونە، &quot;Bionic Beaver&quot;).&lt;ref name=&quot;development&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Development Code Names |ناونیشان=https://wiki.ubuntu.com/DevelopmentCodeNames |ئیش=Ubuntu Wiki |بڵاوکەرەوە=Canonical Ltd |ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تەممووزی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070704080821/https://wiki.ubuntu.com/DevelopmentCodeNames |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; زۆرجار وەشانەکان تەنھا بە ئاوەڵناوەکەیانەوە ناودەبرێن.&lt;ref name=&quot;devCodeNames&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=DevelopmentCodeNames |ناونیشان=https://wiki.ubuntu.com/DevelopmentCodeNames |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٠٩|ئیش=Ubuntu Team Wiki |بڵاوکەرەوە=Canonical Ltd.}}&lt;/ref&gt;

بڵاوکردنەوەی وەشانەکانی ئوبونتو بە زۆری نزیکەی یەک مانگ دوای بڵاوبوونەوەی وەشانە ھاوتایەکانی {{بنز|گنۆم|en|GNOME}} ڕێکدەخرێت.&lt;ref name=&quot;releases&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;gnomeTimeBasedReleases&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=GNOME's Time-Based Release Schedule |ناونیشان=https://wiki.gnome.org/ReleasePlanning/TimeBased |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٠|ئیش=Gnome Live Wiki}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;xTimeBasedReleases&quot;&gt;{{cite mailing list |last=Stone |first=Daniel |title=New release process |mailing-list=xorg-devel |date=30 August 2009 |url=https://lists.freedesktop.org/archives/xorg-devel/2009-September/002330.html |access-date=12 August 2023}}&lt;/ref&gt;

== دابەشکراوەکان ==
[[File:UbuntuFamilyTree1210.svg|thumb|ھێڵکاریی خێزانی ئوبونتو{{dubious|date=December 2018}}&lt;!-- This image seems to fail to note the demise of some of the variants; e.g. Satanic Ubuntu was apparently last released in 2011. --&gt;]]

ئوبونتو دێسکتۆپ (کە پێشتر ناوی فەرمیی وەشانی سەرمێزی ئوبونتو بوو، و ئێستا بە سادەیی ئوبونتو پێدەوترێت) ئەو وەشانەیە کە بە فەرمی بۆ زۆربەی بەکارھێنەران پێشنیار دەکرێت. بۆ کۆمپیوتەری سەرمێز و لاپتۆپ دیزاین کراوە و بە فەرمی لەلایەن کانۆنیکاڵەوە پشتگیری دەکرێت. جیاوازییەکانی تر بە سادەیی بەو پێیە جیا دەکرێنەوە کە ھەریەکەیان {{بنز|ڕووکاری سەرمێز|en|desktop environment}}ێکی جیاوازیان ھەیە، یان لە حاڵەتی ئوبونتو سێرڤەردا، ھیچ ڕووکارێکی سەرمێزی نییە.&lt;ref name=&quot;Ubuntu Releases&quot; /&gt; ڕووکارەکانی {{بنز|ئێڵ ئێکس کیو تی|en|LXQt}} و {{بنز|ئێکس ئێف سی ئی|en|Xfce}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.linux.com/learn/tutorials/329244:alternative-desktop-xfce4 |سەردێڕ=Lightweight Linux Desktop Alternative: Xfce |دوایین=Wallen |یەکەم=Jack |ئیش=Linux.com – The Source for Linux Information |ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150626164401/https://www.linux.com/learn/tutorials/329244:alternative-desktop-xfce4 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; زۆرجار پێشنیار دەکرێن بۆ بەکارھێنان لەگەڵ کۆمپیوتەرە کۆنەکاندا کە ڕەنگە بیرگە و ھێزی پڕۆسێسکردنی کەمتریان ھەبێت.{{Citation needed|date=September 2023}}

=== دابەشکراوە فەرمییەکان ===

زۆربەی وەشان و جۆرەکانی ئوبونتو تەنھا کۆمەڵێک پاکێجی بنەڕەتیی جیاواز دادەمەزرێنن بە بەراورد بە ئوبونتو دێسکتۆپی ئاسایی. لەبەر ئەوەی ھەمان کۆگای پاکێجەکان بەکاردەھێنن، ھەموو ھەمان نەرمامێر بۆ ھەریەکەیان بەردەستە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ubuntu flavours |ناونیشان=https://ubuntu.com/download/flavours |وێبگە=Ubuntu |ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠٢١|زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئایاری ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100522151037/http://www.ubuntu.com/products/whatisubuntu/derivatives |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=UbuntuFlavors - Ubuntu Wiki |ناونیشان=https://wiki.ubuntu.com/UbuntuFlavors |وێبگە=wiki.ubuntu.com |ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190415224252/https://wiki.ubuntu.com/UbuntuFlavors |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئوبونتو کۆر (Ubuntu Core){{Efn|ئوبونتو کۆر وەشانێکی &quot;کۆنتەینەرکراوی&quot; ئوبونتویە. ئامانجی ئەم وەشانەی ئوبونتو دابینکردنی بنەمایەکی سیستەمی کارپێکردنی بچووکتر، پارێزراوتر و ئاسانترە بۆ پاراستن کە دەتوانرێت لە ڕێگەی &quot;{{بنز|سناپ (نەرمامێر)|en|Snap (software)|lt=سناپەکان}}&quot;ەوە فراوان بکرێت.}} تاکە ھەڵاوێردە چونکە تەنھا دەستی دەگات بەو پاکێجانەی کە لە فرۆشگای {{بنز|سناپ (نەرمامێر)|en|Snap (software)|lt=سناپ}}دا ھەن.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Salter |یەکەم١=Jim |سەردێڕ=Containerize all the things with Ubuntu Core 20 |ناونیشان=https://arstechnica.com/gadgets/2021/02/ubuntu-core-20-adds-secure-boot-with-hardware-backed-encryption/ |وێبگە=Ars Technica |ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠٢١|زمان=en-us |ڕێکەوت=٢ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210202232308/https://arstechnica.com/gadgets/2021/02/ubuntu-core-20-adds-secure-boot-with-hardware-backed-encryption/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ دابەشکراوە فەرمییەکانی ئوبونتو
! scope=&quot;col&quot; | دابەشکراوە
! scope=&quot;col&quot; | لۆگۆ
! scope=&quot;col&quot; | وەسف
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{بنز|ئێدوبونتو|en|Edubuntu}}
|[[File:Edubuntu icon.svg|48x48px|alt=لۆگۆی ئێدوبونتو]]
|ئێدوبونتو، کە پێشتر بە وەشانی پەروەردەییی ئوبونتو ناسرابوو، جۆرێکە لە ئوبونتو کە بۆ مەبەستی پەروەردە دەستکاری کراوە. بۆ پەروەردەی {{بنز|خوێندنی پێش-قوتابخانە|en|preschool|lt=پێش-قوتابخانە}}، {{بنز|خوێندنی سەرەتایی|en|Primary education|lt=سەرەتایی}}، {{بنز|خوێندنی ناوەندی|en|Secondary education|lt=ناوەندی}} و {{بنز|خوێندنی باڵا|en|Tertiary education|lt=باڵا}} دیزاین کراوە لە ڕێگەی دامەزراندنی پاکێجی جیاوازەوە.
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{بنز|کوبونتو|en|Kubuntu}}
|[[File:Kubuntu logo.svg|48x48px|alt=لۆگۆی کوبونتو]]
|جۆرێکە لە ئوبونتو کە ڕووکاری {{بنز|کەی دی ئی|en|KDE}} بەکاردەھێنێت لەبری ڕووکاری {{بنز|گنۆم|en|GNOME}} (و یونیتی) کە لەلایەن ئوبونتو دێسکتۆپەوە بەکاردەھێنرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kubuntu.org/ |سەردێڕ=Kubuntu - Friendly Computing |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181224134055/https://kubuntu.org/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{بنز|لوبونتو|en|Lubuntu}}
|[[File:Lubuntu logo only.svg|48x48px|alt=لۆگۆی لوبونتو]]
|لوبونتو جۆرێکە لە ئوبونتو کە &quot;سووکترە، کەمتر برسیی سەرچاوەکانە و لە ڕووی وزەوە کاراترە&quot;، بە بەکارھێنانی ڕووکاری سەرمێزی {{بنز|ئێڵ ئێکس کیو تی|en|LXQt}} (پێش وەشانی ١٨٫١٠ {{بنز|ئێڵ ئێکس دی ئی|en|LXDE}} بەکاردەھێنا).&lt;ref name=&quot;Distrowatch11May09&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://distrowatch.com/weekly.php?issue=20090511#news |سەردێڕ=Another day, another Ubuntu derivative. |دوایین=Smart |یەکەم=Chris |ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠٠٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120121065012/http://distrowatch.com/weekly.php?issue=20090511#news |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LXDEBlog&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://blog.lxde.org/?p=208 |سەردێڕ=Lubuntu? LXDE Meet up with Mark Shuttleworth in Berlin |دوایین=[[LXDE]] |ئیش=LXDE Blog |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠٠٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی شوباتی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120224015352/http://blog.lxde.org/?p=208 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://lubuntu.net/ |سەردێڕ=lubuntu |وێبگە=lubuntu |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181221225231/https://lubuntu.net/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ئوبونتو کۆر
|
|وەشانێکی ئوبونتویە کە سەرنجی لەسەر ئای ئۆ تی و سیستەمە نێوگیرکراوەکانە. ھیچ ڕووکارێکی گرافیکی نییە، و تەنھا لە ڕێگەی SSHەوە ڕێگە بە چوونەژوورەوە دەدات. بە پێچەوانەی جۆرەکانی تر، بەڕێوەبەری پاکێجی نەریتی apt بەکارناھێنێت بەڵکو بە تەواوی پشت بە پاکێجەکانی {{بنز|سناپ (نەرمامێر)|en|Snap (software)|lt=سناپ}} دەبەستێت.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt; وا دیزاین کراوە کە لە ڕێگەی ''دووپاتکردنەوەکانی مۆدێل''ەوە (model assertions) ڕێکبخرێت کە بەڵگەنامەی دەقین و دیاری دەکەن کام پاکێج و ڕێکخستنانەی سناپ لەسەر وێنەی سیستەمی کارپێکردنەکە جێبەجێ دەبن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Proven |یەکەم=Liam |ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Ubuntu releases Core 22: Its IoT and edge distr |ناونیشان=https://www.theregister.com/2022/06/17/ubuntu_core_22/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |وێبگە=The Register |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220619102229/https://www.theregister.com/2022/06/17/ubuntu_core_22/}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{بنز|ئوبونتو بەجی|en|Ubuntu Budgie}}
|[[File:Ubuntu Budgie No Wordmark.svg|48x48px|alt=لۆگۆی ئوبونتو بەجی]]
|جۆرێکە لە ئوبونتو کە ڕووکاری {{بنز|بەجی (ڕووکاری سەرمێز)|en|Budgie (desktop environment)|lt=بەجی}} بەکاردەھێنێت.
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{بنز|ئوبونتو سینامۆن|en|Ubuntu Cinnamon}}
|[[File:UbuntuCinnamon.svg|48x48px|alt=لۆگۆی ئوبونتو سینامۆن]]
|جۆرێکە لە ئوبونتو کە {{بنز|سینامۆن (ڕووکاری سەرمێز)|en|Cinnamon (desktop environment)|lt=سەرمێزی سینامۆن}}ی {{بنز|لینوکس مینت|en|Linux Mint}} بەکاردەھێنێت. پێشتر بە ئوبونتو سینامۆن ڕیمیکس ناسرابوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ubuntu Cinnamon Remix {{!}} Ubuntu Cinnamon Remix, traditionally modern |ناونیشان=https://ubuntucinnamon.org/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220103175528/https://ubuntucinnamon.org/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Ubuntu Cinnamon Remix |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sneddon |یەکەم=Joey |ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=Ubuntu Cinnamon Now Official Ubuntu Flavour |ناونیشان=https://www.omgubuntu.co.uk/2023/03/ubuntu-cinnamon-new-official-flavor |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=OMG! Ubuntu! |زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{بنز|ئوبونتو کایلین|en|Ubuntu Kylin}}
|[[File:Ubuntu Kylin logo.svg|48x48px|alt=لۆگۆی ئوبونتو کایلین]]
|جۆرێکە لە ئوبونتو کە ئامانجی بازاڕی چینییە.
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{بنز|ئوبونتو مەیت|en|Ubuntu MATE}}
|[[File:Ubuntu MATE rondel logo.svg|48x48px|alt=لۆگۆی ئوبونتو مەیت]]
|جۆرێکە لە ئوبونتو کە ڕووکاری {{بنز|مەیت (ڕووکاری سەرمێز)|en|MATE (desktop environment)|lt=مەیت}} بەکاردەھێنێت، کە ڕووکارێکی سەرمێزە و لە کۆدی گنۆم ٢ی لەکارکەوتووەوە دروستکراوە، بە جەختکردنەوە لەسەر {{بنز|میتافۆری سەرمێز|en|desktop metaphor}}.&lt;ref name=&quot;Sneddon01Mar15&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.omgubuntu.co.uk/2015/02/ubuntu-15-04-beta-downloads-now-live-ubuntu-mate-made-an-official-flavor |سەردێڕ=Ubuntu 15.04 Beta Available to Download, Ubuntu MATE Is Now An Official Flavor |دوایین=Sneddon |یەکەم=Joey |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠١٥|ئیش=OMG Ubuntu |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150317051604/http://www.omgubuntu.co.uk/2015/02/ubuntu-15-04-beta-downloads-now-live-ubuntu-mate-made-an-official-flavor |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ئوبونتو سێرڤەر
|[[File:Ubuntu_logoib.svg|48x48px|alt=لۆگۆی ئوبونتو]]
|ئوبونتو وەشانێکی {{بنز|سێرڤەر (ژمێرکاری)|en|Server (computing)|lt=سێرڤەر}}ی ھەیە&lt;ref name=&quot;ubuntu-server&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ubuntu.com/server |سەردێڕ=Ubuntu Server - for scaleout workloads |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190522065522/https://www.ubuntu.com/server |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://wiki.ubuntu.com/BionicBeaver/ReleaseNotes?_ga=2.208102746.998804565.1572421923-262180758.1561889001 |سەردێڕ=BionicBeaver/ReleaseNotes |وێبگە=Ubuntu Wiki |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200817191955/https://wiki.ubuntu.com/BionicBeaver/ReleaseNotes?_ga=2.208102746.998804565.1572421923-262180758.1561889001 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; کە ھەمان کۆگاکانی APT بەکاردەھێنێت کە وەشانی دێسکتۆپی ئوبونتو بەکاریان دەھێنێت. جیاوازیی نێوانیان نەبوونی {{بنز|سیستەمی پەنجەرەی ئێکس|en|X Window System|lt=ژینگەی پەنجەرەی ئێکس}}ە لە دامەزراندنی بنەڕەتیی وەشانی سێرڤەردا (ھەرچەندە دەتوانرێت بە ئاسانی دابمەزرێنرێت، لەوانە گنۆم، کەی دی ئی، یونیتی یان ئێکفسی ئی)، و ھەندێک گۆڕانکاری لە پرۆسەی دامەزراندندا.&lt;ref name=&quot;PrepInstall&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://help.ubuntu.com/16.04/serverguide/preparing-to-install.html |سەردێڕ=Preparing to Install |ئیش=Ubuntu Official Documentation |بڵاوکەرەوە=Canonical Ltd |ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180821114248/https://help.ubuntu.com/16.04/serverguide/preparing-to-install.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وەشانی سێرڤەر ڕووکارێکی بنەما-کارەکتەری ({{بنز|ڕووکاری بەکارھێنەری تێکستی|en|Text-based user interface|lt=تێکست}}) بۆ دامەزراندن بەکاردەھێنێت، لەبری پرۆسەی دامەزراندنی گرافیکی. ئەمە وا دەکات بتوانرێت لەسەر ئەو ئامێرانە دابمەزرێنرێت کە ڕووکاری سیریاڵ یان &quot;تێرمیناڵی بێدەنگ&quot;یان ھەیە و پشتگیریی گرافیکییان نییە.

وەشانی سێرڤەر (وەک وەشانی سەرمێز) پشتگیری لە {{بنز|خەیاڵیکردنی ڕەقەکاڵا|en|hardware virtualization}} دەکات و دەتوانرێت لەناو {{بنز|مەکینەی خەیاڵی|en|virtual machine}}دا کارپێبکرێت، جا چ لەناو سیستەمێکی کارپێکردنی میوانداردا بێت یان لە {{بنز|ھایپەرڤایزەر|en|hypervisor}}دا، وەک {{بنز|ڤی ئێم وێر|en|VMware}} {{بنز|ESXi|en|ESXi}}، {{بنز|ئۆراکڵ|en|Oracle Corporation}}، {{بنز|سیتراکس|en|Citrix Systems}} {{بنز|XenServer|en|XenServer}}، {{بنز|مایکرۆسۆفت|en|Microsoft}} {{بنز|ھایپەر-ڤی|en|Hyper-V}}، {{بنز|QEMU|en|QEMU}}، {{بنز|مەکینەی خەیاڵیی بنەما-ناووک|en|Kernel-based Virtual Machine}}، یان ھەر لاساییکەرەوە یان خەیاڵیکەرێکی تری {{بنز|گونجاو لەگەڵ ئای بی ئێم پی سی|en|IBM PC compatible}}. مۆدیولی ئاسایشی {{بنز|AppArmor|en|AppArmor}} بۆ {{بنز|ناووکی لینوکس|en|Linux kernel}} بە شێوەی بنەڕەتی لەسەر پاکێجە نەرمامێرییە سەرەکییەکان بەکاردەھێنرێت، و {{بنز|دیواری ئاگرین|en|Firewall (computing)}} فراوان دەکرێت بۆ ئەو خزمەتگوزارییە باوانەی کە سیستەمی کارپێکردنەکە بەکاریان دەھێنێت.

* کار دەکات لەسەر ھەموو تەلارسازییە سەرەکییەکانی ({{بنز|ژمێرکاریی ٦٤-بیتی|en|64-bit computing|lt=٦٤-بیتی}}){{snd}} {{بنز|ئێکس ٨٦-٦٤|en|x86-64}}، {{بنز|ئەی ئاڕ ئێم وەشانی ٧|en|ARM v7}}&lt;!--is actually (mistakenly?) listed in official server info on 20.04. Only version 8 is 64-bit, but it can run 32-bit ARMv7 code, probably what's meant here--&gt;، {{بنز|ئەی ئاڕ ئێم ٦٤|en|ARM64}}، {{بنز|پاوەر ٨|en|POWER8}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ubuntu.com/download/server/arm |سەردێڕ=Ubuntu Server for ARM |وتەگێڕانەوە=Ubuntu 20.04 LTS includes support for the very latest ARM-based server systems powered by certified 64-bit processors. [...] &lt;!--
Develop and test using over 50,000 software packages and runtimes — including Go, Java, JavaScript, PHP, Python and Ruby — and deploy at scale using our complete scale-out management suite including MAAS and Juju.--&gt; Ubuntu delivers server-grade performance on ARM |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161011233553/https://www.ubuntu.com/download/server/arm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و نوێتر، &lt;!-- official docs only says POWER9, likely to emphasise runs on too? --&gt;مەینفرەیمەکانی {{بنز|ئای بی ئێم سیستەم زێد|en|IBM System z}} لە ڕێگەی {{بنز|لینوکس‌وەن|en|LinuxONE}}،&lt;ref name=&quot;server&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ubuntu.com/server |سەردێڕ=What's new in 16.04 LTS |ساڵ=٢٠١٦|ئیش=Ubuntu.com |بڵاوکەرەوە=Canonical Ltd |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181223192409/https://www.ubuntu.com/server |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و پشتگیریی سەرەتایی ھەیە بۆ {{بنز|ڕیسک-ڤی|en|RISC-V}}. {{بنز|سپارک|en|SPARC}} ئیتر لە ڕووی بازرگانییەوە پشتگیری ناکرێت و وەشانەکانی ئوبونتو (سێرڤەر) بۆ {{بنز|ئێکس ٨٦|en|x86}}ی ٣٢-بیتیش پشتگیرییان نەماوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ubuntu Extended Security Maintenance {{!}} Security|ناونیشان=https://ubuntu.com/security/esm|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=Ubuntu|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210712040355/https://ubuntu.com/security/esm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
* پشتگیری لە {{بنز|ZFS|en|ZFS}} دەکات، کە سیستەمێکی پەڕگەیە و توانای وێنەگرتنی کاتیی (snapshot) ھەیە، لە ئوبونتو ١٦٫٠٤ LTSەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://lists.ubuntu.com/archives/ubuntu-announce/2016-April/000207.html |سەردێڕ=Ubuntu 16.04 LTS (Xenial Xerus) released |دوایین=Conrad |یەکەم=Adam |ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠١٦|ئیش=lists.ubuntu.com |ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160603235252/https://lists.ubuntu.com/archives/ubuntu-announce/2016-April/000207.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;phoronix-Ubuntu16.04-ZFS&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.phoronix.com/scan.php?page=article&amp;item=ubuntu-xenial-zfs&amp;num=1 |سەردێڕ=Taking ZFS for a Test Drive on Ubuntu 16.04 LTS |دوایین=Larabel |یەکەم=Michael |ئیش=Phoronix.com |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160425064534/http://www.phoronix.com/scan.php?page=article&amp;item=ubuntu-xenial-zfs&amp;num=1 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://github.com/zfsonlinux/zfs |سەردێڕ=zfs: ZFS on Linux - the official OpenZFS implementation for Linux |ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٧|via=GitHub |ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170314065738/https://github.com/zfsonlinux/zfs |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
* خاوەنی LXDە، کە ھایپەرڤایزەرێکە بۆ بەڕێوەبردنی کۆنتەینەرەکانی لینوکسی {{بنز|خەیاڵیکردنی ئاستی سیستەمی کارپێکردن|en|OS-level virtualization|lt=LXC}}.
* یەکەمین وەشانی بەرھەمھێنانی {{بنز|DPDK|en|DPDK}} بۆ تۆڕسازیی ناووک بە خێراییی ھێڵ لەخۆدەگرێت.
* نوێترین وەشانی درێژخایەنی ناووکی لینوکس و بەڕێوەبەری خزمەتگوزاریی {{بنز|سیستەمدی|en|systemd}} بەکاردەھێنێت.
* وەک میوانێک باوەڕپێکراوە لەسەر {{بنز|خزمەتگوزارییەکانی وێبی ئەمازۆن|en|Amazon Web Services|lt=AWS}}، {{بنز|مایکرۆسۆفت ئەژوور|en|Microsoft Azure}}، {{بنز|جۆیێنت|en|Joyent}}، {{بنز|ئای بی ئێم کڵاود|en|IBM Cloud|lt=ئای بی ئێم}} و {{بنز|ئێچ پی کڵاود|en|HP Cloud}}.&lt;ref name=&quot;server&quot; /&gt;
* پشتگیریی {{بنز|نێتپلان|en|Netplan}}&lt;ref name=&quot;ubuntu-server&quot;/&gt; (لە ئوبونتو ١٦٫٠٤ LTSەوە بەردەستە)
* بەڕێوەبەری پاکێجی {{بنز|سناپ (نەرمامێر)|en|Snap (software)|lt=سناپ}}
* پشتگیری بۆ کۆدکردنی (ئینکریپشن) {{بنز|بەڕێوەبەری قەبارەی لۆژیکی (لینوکس)|en|Logical Volume Manager (Linux)|lt=LVM}}

ئوبونتو سێرڤەر پێشوەختە نەرمامێرەکانی وەک تۆمکات، پۆستگرێسکیوئێڵ، دۆکەر، پۆپێت، پایتۆن، پی ئەیچ پی، {{بنز|ئێڵ ئێکس سی#LXD|en|LXC#LXD|lt=LXD}}، ئینجنێکس، و مایکسیقوئێڵ دادەمەزرێنێت.

|-
! scope=&quot;row&quot; | {{بنز|ئوبونتو ستۆدیۆ|en|Ubuntu Studio}}
|[[File:Ubuntustudio v3 logo only.svg|48x48px|alt=لۆگۆی ئوبونتو ستۆدیۆ]]
|لەسەر بنەمای ئوبونتو دروستکراوە، و نەرمامێری سەرچاوەکراوە بۆ دروستکردنی فرەمیدیا پێشکەش دەکات کە ئامانجی دەستکاریکەرانی دەنگ، ڤیدیۆ و گرافیکە. ئەم وەشانە ڕووکاری سەرمێزی {{بنز|کەی دی ئی پلازما ٥|en|KDE Plasma 5}} بەکاردەھێنێت؛ وەشانەکانی پێشوو {{بنز|ئێکس ئێف سی ئی|en|Xfce}}یان بەکاردەھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ubuntustudio.org/ |سەردێڕ=Ubuntu Studio |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130307102013/http://ubuntustudio.org/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{بنز|ئوبونتو یونیتی|en|Ubuntu Unity}}
|[[File:Ubuntu_Unity_Logo.png|48x48px|Ubuntu Unity Logo|alt=لۆگۆی ئوبونتو یونیتی]]
|جۆرێکە لە ئوبونتو کە ڕووکاری {{بنز|یونیتی (ڕووکاری بەکارھێنەر)|en|Unity (user interface)|lt=یونیتی ٧}} بەکاردەھێنێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ubuntu Unity |ناونیشان=https://ubuntuunity.org/ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=ubuntuunity.org |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئابی ٢٠٢٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260829145034/https://ubuntuunity.org/ |ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ubuntu Unity Becoming An Official Flavor With 22.10 Release |ناونیشان=https://www.phoronix.com/news/Ubuntu-Unity-22.10-Official |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.phoronix.com |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221022000933/https://www.phoronix.com/news/Ubuntu-Unity-22.10-Official |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Proven |یەکەم=Liam |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Ubuntu has a new remix in the family: Unity |ناونیشان=https://www.theregister.com/2022/10/20/ubuntu_2210_kinetic_kudu/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=[[The Register]] |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221022134739/https://www.theregister.com/2022/10/20/ubuntu_2210_kinetic_kudu/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{بنز|زوبونتو|en|Xubuntu}}
|[[File:Xubuntu logo.svg|48x48px|alt=لۆگۆی زوبونتو]]
|جۆرێکە لە ئوبونتو کە {{بنز|ئێکس ئێف سی ئی|en|Xfce}} بەکاردەھێنێت. زوبونتو بۆ ئەو کۆمپیوتەرانە دروستکراوە کە ھێزیان کەمترە یان بۆ ئەو کەسانەی کە بەدوای ڕووکارێکی سەرمێزی زۆر کارادا دەگەڕێن لەسەر سیستەمە خێراکان، و زیاتر بەرنامەکانی {{بنز|جی تی کەی|en|GTK}} بەکاردەھێنێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://xubuntu.org/ |سەردێڕ=Xubuntu |وێبگە=xubuntu.org |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120122072947/http://www.xubuntu.org/get |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
|}

ئوبونتو ھەندێک دابەشکراوەی فەرمیی ھەبوو کە ئێستا وەستاون، وەک {{بنز|گۆبونتو|en|Gobuntu}}؛ لەوانەش ھەندێکیان کە پێشتر لەلایەن کانۆنیکاڵەوە پشتگیری دەکران، وەک {{بنز|ئوبونتو تاتش|en|Ubuntu Touch}}، کە ئێستا لەلایەن خۆبەخشانەوە (کۆمەڵگەی UBports) سەرپەرشتی دەکرێت.

=== دابەشکراوە نافەرمییەکان ===

لەپاڵ جۆرە فەرمییەکاندا ھەندێکی تریش ھەن کە نافەرمین. ئەمانە ھێشتا لە قۆناغی ئەوەدان کە لەلایەن کانۆنیکاڵەوە وەک جۆری فەرمی بناسرێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Pablinux|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=Ubuntu Cinnamon, probably official flavor in the coming months|ناونیشان=https://www.linuxadictos.com/en/have-you-found-out-that-ubuntu-cinnamon-is-likely-to-become-official-flavor.html|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Linux Adictos|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220103175528/https://www.linuxadictos.com/en/have-you-found-out-that-ubuntu-cinnamon-is-likely-to-become-official-flavor.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Nestor|یەکەم=Marius|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Ubuntu Unity 21.10 Released to Keep the Unity7 Desktop Alive in 2021|ناونیشان=https://9to5linux.com/ubuntu-unity-21-10-released-to-keep-the-unity-desktop-alive-in-2021|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=9to5Linux|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220103175527/https://9to5linux.com/ubuntu-unity-21-10-released-to-keep-the-unity-desktop-alive-in-2021|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ دابەشکراوە نافەرمییەکانی ئوبونتو
! scope=&quot;col&quot; | دابەشکراوە
! scope=&quot;col&quot; | لۆگۆ
! scope=&quot;col&quot; | وەسف
|-
! scope=&quot;row&quot; | UbuntuDDE
|[[File:UbuntuDDE Icon.png|alt=لۆگۆی UbuntuDDE|48x48px]]
|جۆرێکی نافەرمیی ئوبونتویە کە ڕووکاری سەرمێزی دیپین ({{بنز|دیپین|en|Deepin Desktop Environment}}) بەکاردەھێنێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=UbuntuDDE - Your Beautiful Ubuntu Linux Distribution |ناونیشان=https://ubuntudde.com/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|زمان=en-US |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220510204814/https://ubuntudde.com/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | Ubuntu Sway
|[[File:Logo of Ubuntu Sway Remix.png|alt=لۆگۆی ئوبونتو سوێی|48x48px]]
|جۆرێکی نافەرمیی ئوبونتویە کە بەڕێوەبەری پەنجەرەی سوێی ({{بنز|سوێی (بەڕێوەبەری پەنجەرە)|en|Sway (window manager)}}) بەکاردەھێنێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ubuntu Sway Remix |ناونیشان=https://ubuntusway.com/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=ubuntusway.com |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240703190221/https://ubuntusway.com/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | Ubuntu Web
|
|جۆرێکی نافەرمیی ئوبونتویە کە ڕووکاری سەرمێزی {{بنز|گنۆم|en|GNOME}} بەکاردەھێنێت، بە جەختکردنەوە لەسەر بەرنامەکانی وێب.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ubuntu Web Remix - A powerful free/libre web OS. |ناونیشان=https://ubuntu-web.org/ |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|زمان=en-US |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228122737/https://ubuntu-web.org/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
|-
!ئوبونتو ئاساھی
|
|پڕۆژەیەکی نافەرمییە بۆ گونجاندنی {{بنز|ئاساھی لینوکس|en|Asahi Linux}} لەگەڵ ئوبونتو، بۆ بەکارھێنان لەسەر ئامێرەکانی ماک کە پڕۆسێسەری {{بنز|ئەپڵ سیلیکۆن|en|Apple silicon}} بەکاردەھێنن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ubuntu Asahi {{!}} Ubuntu images for Apple hardware |ناونیشان=https://ubuntuasahi.org/ |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=ubuntuasahi.org}}&lt;/ref&gt;
|}

=== ژمێرکاریی ھەور ===
[[File:Ubuntu Orange Box-Fossetcon 12.09.2014.jpg|thumb|قووتیی پرتەقاڵیی ھەوری ئوبونتو|alt=]]
ئوبونتو &quot;وێنەکانی ھەوری ئوبونتو&quot; (Ubuntu Cloud Images) پێشکەش دەکات کە وێنەی دیسکی پێشوەختە دامەزراون و لەلایەن ئەندازیارانی ئوبونتووە ڕێکخراون بۆ ئەوەی لەسەر پلاتفۆرمە ھەورییەکانی وەک {{بنز|ئەمازۆن ئی سی ٢|en|Amazon EC2}}، {{بنز|ئۆپن ستاک|en|OpenStack}}، {{بنز|مایکرۆسۆفت ئەژوور|en|Microsoft Azure}} و {{بنز|ئێڵ ئێکس سی|en|LXC}} کار بکەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://cloud-images.ubuntu.com/ |سەردێڕ=Ubuntu Cloud Images |ئیش=Cloud-images.Ubuntu.com |بڵاوکەرەوە=Canonical Ltd |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140217202610/http://cloud-images.ubuntu.com/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئوبونتو ھەروەھا بە شێوەیەکی بەرفراوان لە پلاتفۆرمەکانی سێرڤەری تایبەتی خەیاڵی ({{بنز|سێرڤەری تایبەتی خەیاڵی|en|Virtual private server|lt=VPS}}) وەک {{بنز|دیجیتاڵ‌ئۆشن|en|DigitalOcean}} بەکاردەھێنرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.digitalocean.com/blog_posts/where-do-droplets-form |سەردێڕ=Where ''Do'' Droplets Form? |ئیش=DigitalOcean Company Blog |بڵاوکەرەوە=[[DigitalOcean]] |ڕێکەوت=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی شوباتی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140222002531/https://www.digitalocean.com/blog_posts/where-do-droplets-form |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

[[File:Eucalyptus full.jpg|thumb|ڕووکاری ئیکالیپتۆس]]
ئوبونتو پشتگیریی ئۆپن ستاکی ھەیە، لەگەڵ ئامرازەکانی گواستنەوە لە Eucalyptusەوە بۆ ئۆپن ستاک کە لەلایەن کانۆنیکاڵەوە زیادکراون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.zdnet.com/blog/open-source/canonical-switches-to-openstack-for-ubuntu-linux-cloud/8875 |سەردێڕ=Canonical switches to OpenStack for Ubuntu Linux cloud |بڵاوکەرەوە=ZDNet |ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141012224524/http://www.zdnet.com/blog/open-source/canonical-switches-to-openstack-for-ubuntu-linux-cloud/8875 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Prickett |یەکەم=Timothy |ناونیشان=https://www.theregister.co.uk/2011/05/10/canonical_ubuntu_openstack/ |سەردێڕ=Ubuntu eats OpenStack for clouds |ئیش=[[The Register]] |ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111009040603/http://www.theregister.co.uk/2011/05/10/canonical_ubuntu_openstack/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; {{بنز|مێژووی وەشانەکانی ئوبونتو|en|Ubuntu version history#1110|lt=ئوبونتو ١١٫١٠}} تیشکی خستە سەر ئۆپن ستاک وەک خزمەتگوزاریی پەسەندکراوی {{بنز|ژێرخان وەک خزمەتگوزاری|en|IaaS}}ی ئوبونتو، ھەرچەندە Eucalyptusیش ھێشتا پشتگیری دەکرێت. سەرنجێکی تری سەرەکی بریتییە لە جوجوی کانۆنیکاڵ ({{بنز|جوجو (نەرمامێر)|en|Juju (software)|lt=Canonical Juju}}) بۆ دابینکردن، جێبەجێکردن، میوانداریکردن، بەڕێوەبردن و ڕێکخستنی خزمەتگوزارییەکانی ژێرخانی سەنتەری داتای کۆمپانیاکان، کە بە ئوبونتو سێرڤەر و بۆ ئوبونتو سێرڤەر کار دەکات.&lt;ref&gt;{{cite interview |url=https://www.youtube.com/watch?v=uUv5vwHMPk0 |title=Dustin Kirkland of Canonical |first=Dustin |last=Kirkland |interviewer=Barton George |publisher=[[Dell Inc.]] |via=YouTube |date=7 June 2011 |location=Cloud Expo, New York City |access-date=13 January 2012 |archive-date=8 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160108223155/https://www.youtube.com/watch?v=uUv5vwHMPk0 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://wiki.ubuntu.com/ServerTeam/Orchestra |سەردێڕ=ServerTeam: Orchestra |ئیش=Ubuntu Wiki |بڵاوکەرەوە=Canonical Ltd |ڕێکەوت=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190416204350/https://wiki.ubuntu.com/ServerTeam/Orchestra |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لە ئایاری ٢٠٢٦، کانۆنیکاڵ و {{بنز|پلاتفۆرمی ھەوری گووگڵ|en|Google Cloud}} وێنەی بڕوانامەپێدراوی ئوبونتویان بۆ مەکینە خەیاڵییەکانی یەکەی پرۆسێسکردنی تێنسۆری ھەوری گووگڵ ({{بنز|یەکەی پرۆسێسکردنی تێنسۆر|en|Tensor Processing Unit|lt=Google Cloud TPU}}) ڕاگەیاند، کە بە شێوەیەکی بنەڕەتی لە کاتی ڕێکخستنی مەکینە خەیاڵییەکانی TPUدا بەردەستن. ئەم بڵاوکردنەوەیە نەوەی حەوتەمی پڕۆسێسەری Ironwood (TPU 7x)ی گووگڵ، ھەروەھا مەکینەکانی TPU v5 و Trillium (v6) لەخۆدەگرێت، بەجۆرێک کە پشتگیری لە وەشانی تایبەتمەندی ئوبونتو کە گووگڵ خۆی بەڕێوەی دەبرد گۆڕدرا بۆ وەشانە بڕوانامەپێدراوەکانی کانۆنیکاڵ. ئوبونتو ٢٢٫٠٤ LTS بۆ ژینگە ھەنووکەیییەکانی TPU v5 و v6 کاردەکات، لەکاتێکدا مەکینەکانی TPU7x ئوبونتو ٢٤٫٠٤ LTS بەکاردەھێنن، لەگەڵ پشتگیریی پێشوەختە بۆ چوارچێوەکانی زیرەکیی دەستکرد لەوانە JAX، PyTorch و TensorFlow. بڕیارە لە چارەکی سێیەمی ٢٠٢٦دا Ubuntu Pro بۆ Cloud TPUکان بەردەست بکرێت، کە پاچی ناووکی ڕاستەوخۆ (live kernel patching) و چاککردنەوەی فراوانکراوی ئاسایش لەخۆدەگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Google and Canonical Certify Ubuntu for TPU VMs, Shifting Support Upstream |ناونیشان=https://www.webpronews.com/google-and-canonical-certify-ubuntu-for-tpu-vms-shifting-support-upstream |ئیش=WebProNews |ڕێکەوت=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== پەسەندکردن و پێشوازی ==
ئوبونتو خەڵاتی خوێنەرانی بۆ باشترین دابەشکراوەی لینوکس لە پێشانگای {{بنز|کۆنفرانسی جیھانی لینوکس و پێشانگا|en|LinuxWorld Conference and Expo}}ی ساڵی ٢٠٠٥ لە لەندەن بەدەستھێنا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://w3.linux-magazine.com/issue/61/Linuxworld_London_UK_2005.pdf |سەردێڕ=LinuxWorld Expo UK 2005 |یەکەم=John |دوایین=Masters |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٠٥|ئیش=Linux Magazine |بڵاوکەرەوە=Linux New Media |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080626133319/http://w3.linux-magazine.com/issue/61/Linuxworld_London_UK_2005.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt; و پێداچوونەوەی ئەرێنیی لە بڵاوکراوە ئینتەرنێتی و چاپکراوەکاندا وەرگرت،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.linuxjournal.com/article/8253 |سەردێڕ=Linux in Government: Linux Desktop Reviews, Part 6&amp;nbsp;– Ubuntu |یەکەم=Tom |دوایین=Adelstein |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٠٥|ئیش=Linux Journal |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200502075038/https://www.linuxjournal.com/article/8253 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم=Neil |دوایین=McAllister |سەردێڕ=Gutsy Gibbon: Desktop Linux OS Made Easy |ناونیشان=https://archive.org/details/sim_pc-world_2008-01_26_1/page/84 |بەرگ=٢٦|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|journal=PC World |پەڕە=٨٤}}&lt;/ref&gt; و خەڵاتی Bossieی ساڵی ٢٠٠٧ی {{بنز|ئینفۆوۆرڵد|en|InfoWorld}}ی بۆ ''باشترین سیستەمی کارپێکردنی کڕیاری سەرچاوەکراوە'' بردەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.infoworld.com/t/platforms/best-open-source-in-platforms-and-middleware-129 |سەردێڕ=Best of open source in platforms and middleware |یەکەم=Paul |دوایین=Venenzia |ڕێکەوت=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ئیش=InfoWorld |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100608205855/http://www.infoworld.com/t/platforms/best-open-source-in-platforms-and-middleware-129 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە سەرەتای ساڵی ٢٠٠٨دا، گۆڤاری ''{{بنز|پی سی وۆرڵد|en|PC World}}'' ئوبونتوی بە &quot;باشترین دابەشکراوەی لینوکس کە ئێستا بەردەستە لە ھەموو ڕوویەکەوە&quot; ناوبرد، ھەرچەندە ڕەخنەی لە نەبوونی بەڕێوەبەرێکی یەکگرتووی کاریگەرییەکانی سەرمێز گرت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.pcworld.com/article/146400/desktop_linux_faceoff_ubuntu_804_vs_fedora_9.html |سەردێڕ=Desktop Linux Face-Off: Ubuntu 8.04 vs. Fedora 9 |یەکەم=Robert |دوایین=Strohmeyer |ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|ئیش=PC World |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئابی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080813223405/http://www.pcworld.com/article/146400/desktop_linux_faceoff_ubuntu_804_vs_fedora_9.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; کریس دیبۆنا، بەڕێوەبەری پڕۆژەکانی نەرمامێری سەرچاوەکراوە لە گووگڵ، وتی &quot;پێم وایە ئوبونتو توانیویەتی خەیاڵی خەڵک سەبارەت بە سەرمێزی لینوکس بۆ خۆی ڕابکێشێت،&quot; و &quot;ئەگەر ھیوایەک بۆ سەرمێزی لینوکس ھەبێت، ئەوا ئەوان دەبن&quot;. تا کانوونی دووەمی ٢٠٠٩، نزیکەی نیوەی ٢٠,٠٠٠ کارمەندەکەی گووگڵ {{بنز|گوبونتو|en|Goobuntu}}یان بەکاردەھێنا، کە وەشانێکی کەمێک دەستکاریکراوی ئوبونتویە.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot; /&gt; لە ساڵی ٢٠١٢دا، ''{{بنز|زی دی نێت|en|ZDNET}}'' بڵاویکردەوە کە ئوبونتو ھێشتا سەرمێزی ھەڵبژێردراوی گووگڵە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.zdnet.com/article/the-truth-about-goobuntu-googles-in-house-desktop-ubuntu-linux/ |سەردێڕ=The truth about Goobuntu: Google's in-house desktop Ubuntu Linux |ڕێکەوت=٢٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٦|دوایین=Vaughan-Nichols |یەکەم=Steven J. |بڵاوکەرەوە=ZDNet |وتەگێڕانەوە=&quot;Goobuntu use is encouraged and 'All our development tools are for Ubuntu.{{'&quot;}} |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160410030319/http://www.zdnet.com/article/the-truth-about-goobuntu-googles-in-house-desktop-ubuntu-linux/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە ئازاری ٢٠١٦دا، مات ھارتلی لیستێکی باشترین دابەشکراوەکانی لینوکسی بۆ ''{{بنز|داتامەیشن|en|Datamation}}'' ئامادە کرد؛ و ئوبونتوی وەک ژمارە یەک ھەڵبژارد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.datamation.com/open-source/best-linux-distro-linux-experts-rate-distros-1.html |سەردێڕ=Best Linux Distro: Linux Experts Rate Distros |ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٦|دوایین١=Hartley |یەکەم١=Matt |دوایین٢=Byfield |یەکەم٢=Bruce |وێبگە=[[Datamation]] |وتەگێڕانەوە=Obviously, Ubuntu was going to be at the top of the list.[...] Ubuntu has done more to put desktop Linux into the hands of the common man than any other distribution out there. |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160420085807/http://www.datamation.com/open-source/best-linux-distro-linux-experts-rate-distros-1.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ٢٠٠٨دا، {{بنز|جەیمی ھاینمان|en|Jamie Hyneman}}، پێشکەشکاری ھاوبەشی زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکەی ''{{بنز|میس‌بەستەرس|en|MythBusters}}''، لینوکسی (بە پێدانی نموونەی ئوبونتو) وەک چارەسەرێک بۆ {{بنز|ئاوسانی نەرمامێر|en|software bloat}} پێشنیار کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.popularmechanics.com/technology/upgrade/4243994.html?page=3 |سەردێڕ=MythBusters: 7 Tech Headaches—and How to Fix Them |یەکەم=Jamie |دوایین=Hyneman |ڕێکەوت=١٨ی شوباتی ٢٠٠٨|ئیش=Popular Mechanics |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100324070017/http://www.popularmechanics.com/technology/upgrade/4243994.html?page=3 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئازاری ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt; بەکارھێنەرە ناودارەکانی تری ئوبونتو بریتین لە نووسەری خەیاڵی زانستی {{بنز|کۆری دۆکتۆرۆ|en|Cory Doctorow}}&lt;ref name=&quot;Thomas&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|بڵاوکەرەوە=Apress |ژپنک=٩٧٨-١-٤٣٠٢-١٩٩٩-٦|دوایین١=Thomas |یەکەم١=K. |دوایین٢=Channelle |یەکەم٢=A. |دوایین٣=Sicam |یەکەم٣=J. |سەردێڕ=Beginning Ubuntu Linux |ساڵ=٢٠٠٩|پەڕە=xxxii}}&lt;/ref&gt; و ئەکتەر {{بنز|ستیڤن فرای|en|Stephen Fry}}.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sneddon |یەکەم=Joey |سەردێڕ=Stephen Fry: 'I Use Ubuntu' |ناونیشان=https://www.omgubuntu.co.uk/2012/08/stephen-fry-i-use-ubuntu |ئیش=OMG! Ubuntu! |ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Ohso Ltd |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120830041606/http://www.omgubuntu.co.uk/2012/08/stephen-fry-i-use-ubuntu |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;!--In March 2013, Canonical announced that it had decided to develop [[Mir (display server)|Mir]],&lt;ref name=&quot;The H&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.h-online.com/open/news/item/Canonical-reveals-plans-to-launch-Mir-display-server-Update-1815982.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130307074544/http://www.h-online.com/open/news/item/Canonical-reveals-plans-to-launch-Mir-display-server-Update-1815982.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠١٣|سەردێڕ=Canonical reveals plans to launch Mir display server&amp;nbsp;– Update |ئیش=The H Open |بڵاوکەرەوە=Heise Media UK |ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; reversing an earlier plan to move to [[Wayland (display server protocol)|Wayland]] as the primary Ubuntu display server&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.markshuttleworth.com/archives/551 |سەردێڕ=Unity on Wayland |دوایین=Shuttleworth |یەکەم=Mark |وتەگێڕانەوە=The next major transition for Unity will be to deliver it on Wayland... |ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ئیش=MarkShuttleworth.com}}&lt;/ref&gt; and causing [[Mir (software)#Controversy|widespread objection from the open source desktop community]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.phoronix.com/scan.php?page=news_item&amp;px=MTMxODA |سەردێڕ=A Note to Canonical: 'Don't Piss on Wayland' |بەستەری نووسەر=Michael Larabel |یەکەم=Michael |دوایین=Larabel |ڕێکەوت=٥ی ئازاری ٢٠١٣|ئیش=Phoronix.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://blog.martin-graesslin.com/blog/2013/03/war-is-peace/ |سەردێڕ=War Is Peace |یەکەم=Martin |دوایین=Gräßlin |ڕێکەوت=٨ی ئازاری ٢٠١٣|وتەگێڕانەوە=Will KWin support Mir? No! |postscript=. Gräßlin is maintainer of [[KWin]], the [[KDE]] window manager.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.sharpley.org.uk/blog/lightdm-mir-wayland |سەردێڕ=KDE, LightDM and the Mir Kerfuffle |یەکەم=David |دوایین=Edmundson |ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠١٣|ئیش=Sharpley.org.uk |وتەگێڕانەوە=If you know for 6 months that you're not going to do something you said you would it's rude not to tell people |postscript=. Edmundson is author of KDE greeter library used by [[LightDM]], used by Ubuntu. |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130518151403/http://www.sharpley.org.uk/blog/lightdm-mir-wayland |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.phoronix.com/scan.php?page=news_item&amp;px=MTMyNjQ |سەردێڕ=GNOME Will Move Full-Speed With Wayland Support |بەستەری نووسەر=Michael Larabel |یەکەم=Michael |دوایین=Larabel |ڕێکەوت=١٣ی ئازاری ٢٠١٣|وتەگێڕانەوە=What's GNOME doing about Mir? They're laying out plans right now to move hard and fast with Wayland support! |ئیش=Phoronix.com}}&lt;/ref&gt; X.Org contributor Daniel Stone opined: &quot;I'm just irritated that this means more work for us, more work for upstream developers, more work for toolkits, more work for hardware vendors....&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.phoronix.com/scan.php?page=news_item&amp;px=MTMxNzY |سەردێڕ=Upstream X/Wayland Developers Bash Canonical, Mir |یەکەم=Michael |دوایین=Larabel |ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠١٣|ئیش=Phoronix.com}}&lt;/ref&gt; In September 2013, an Intel developer removed XMir support from their video driver and wrote &quot;We do not condone or support Canonical in the course of action they have chosen, and will not carry XMir patches upstream&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://cgit.freedesktop.org/xorg/driver/xf86-video-intel/commit/?id=58a7611 |سەردێڕ=xf86-video-intel 2.99.902 snapshot |یەکەم=Chris |دوایین=Wilson |ئیش=cgit.FreeDesktop.org |بڵاوکەرەوە=X Desktop Group |ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Michael |دوایین=Larabel |ناونیشان=https://www.phoronix.com/scan.php?page=news_item&amp;px=MTQ1NjY |سەردێڕ=Intel Reverts Plans, Will Not Support Ubuntu's XMir |ئیش=Phoronix.com |ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://arstechnica.com/information-technology/2013/09/intel-rejection-of-ubuntus-mir-patch-forces-canonical-to-go-own-way/ |سەردێڕ=Intel rejection of Ubuntu's Mir patch forces Canonical to go own way |وێبگە=Ars Technica |یەکەم=Jon |دوایین=Brodkin |ڕێکەوت=٩ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;
--&gt;
لە کانوونی دووەمی ٢٠١٤دا، دەسەڵاتی بەڕیتانیا بۆ ئاسایشی کۆمپیوتەر ({{بنز|CESG|en|Communications-Electronics Security Group#CESG|lt=CESG}}) ڕایگەیاند کە {{بنز|مێژووی وەشانەکانی ئوبونتو|en|Ubuntu version history#1204|lt=ئوبونتو ١٢٫٠٤ LTS}} &quot;تاکە سیستەمی کارپێکردنە کە لە ١٢ مەرج، ٩ مەرج تێدەپەڕێنێت بەبێ ھیچ مەترسییەکی گەورە&quot;، ھەرچەندە ڕوون نەبوو ئایا ھیچ دابەشکراوەیەکی تری لینوکس تاقیکراوەتەوە یان نا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://joinup.ec.europa.eu/community/osor/news/ubuntu-highest-score-uk-gov-security-test |سەردێڕ=Ubuntu 'highest score' in UK gov security test |دوایین١=Hillenius |یەکەم١=Gijs |ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|وێبگە=JoinUp from the European Commission |ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی شوباتی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140219174736/https://joinup.ec.europa.eu/community/osor/news/ubuntu-highest-score-uk-gov-security-test |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== بنکەی دامەزراو ===

بەھۆی ئەوەی ئوبونتو بەخۆڕایی دابەش دەکرێت و لە ڕووی مێژوویییەوە ھیچ پرۆسەیەکی خۆتۆمارکردنی نەبووە (ھێشتا ئارەزوومەندانەیە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=WikiGuide/Registration - Community Help Wiki|ناونیشان=https://help.ubuntu.com/community/WikiGuide/Registration|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=help.ubuntu.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170922102737/https://help.ubuntu.com/community/WikiGuide/Registration|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=software installation - Why does Ubuntu require us to register an account on Ubuntu website to be able to install a Snap package?|ناونیشان=https://askubuntu.com/questions/773609/why-does-ubuntu-require-us-to-register-an-account-on-ubuntu-website-to-be-able-t|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Ask Ubuntu|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئازاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170319110136/http://askubuntu.com/questions/773609/why-does-ubuntu-require-us-to-register-an-account-on-ubuntu-website-to-be-able-t|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;)، بەکارھێنانی ئوبونتو تەنھا بە خەمڵاندن دەزانرێت.&lt;ref name=&quot;Michael Kerner&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.linuxplanet.com/linuxplanet/reports/7032/1/ |سەردێڕ=Ubuntu Claims 12 Million Users as Lucid Linux Desktop Nears |یەکەم=Sean Michael |دوایین=Kerner |ڕێکەوت=٧ی نیسانی ٢٠١٠|ئیش=LinuxPlanet.com |ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100410164921/http://www.linuxplanet.com/linuxplanet/reports/7032/1 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١٥، پەڕەی ئامارەکانی ئوبونتوی کانۆنیکاڵ ڕایگەیاند: &quot;ئوبونتو ئێستا زیاتر لە ٤٠ ملیۆن بەکارھێنەری سەرمێزی ھەیە و ژمارەکە لە زیادبووندایە&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://insights.ubuntu.com/about/ |سەردێڕ=About Ubuntu Insights |ئیش=Insights.Ubuntu.com |بڵاوکەرەوە=Canonical Ltd |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150906185403/http://insights.ubuntu.com/about/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;

ڕاپرسییەکانی تەکنەلۆژیای وێبی W3Techs لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٠دا خەمڵاندوویەتی کە:
* ئوبونتو بە جیاوازییەکی زۆرەوە باوترین {{بنز|دابەشکراوەی لینوکس|en|Linux distribution}}ە بۆ کارپێکردنی {{بنز|وێب سێرڤەر|en|web server|lt=سێرڤەرەکانی وێب}}؛ لەو ماڵپەڕانەی کە شیکارییان بۆ کراوە &quot;لەلایەن ٤٧٫٣٪ی ھەموو ئەو ماڵپەڕانەوە بەکاردەھێنرێت کە لینوکس بەکاردەھێنن&quot;،&lt;ref name=&quot;Q-Success&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Usage Statistics and Market Share of Linux for Websites, November 2020|ناونیشان=https://w3techs.com/technologies/details/os-linux|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=w3techs.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211001013143/https://w3techs.com/technologies/details/os-linux|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و تەنھا ئوبونتو خۆی لە مەکینەی ماڵپەڕی زیاتردایە وەک لە {{بنز|مایکرۆسۆفت ویندۆز|en|Microsoft Windows}} کە لە مەکینەی ٢٨٫٢٪ی ھەموو ماڵپەڕەکاندایە، یان ٣٩٪ی پشکی یونیکس پێکدەھێنێت (کە لینوکس و بەوەش ئوبونتو لەخۆدەگرێت). بەپێی ئامارەکانی W3Techs، کۆی گشتیی ھەموو دابەشکراوەکانی لینوکس/یونیکس زیاتر لە دوو ھێندەی ویندۆز سێرڤەری ماڵپەڕەکان پێکدەھێنن. تەنھا ئوبونتو و دێبیان (کە ئوبونتو لەسەر بنەمای ئەوە، و بە ھەمان بەڕێوەبەری پاکێجەوە و بەمەش بە ھەمان شێوە بەڕێوەدەبرێت) ٦٥٪ی ھەموو دابەشکراوەکانی لینوکس بۆ مەبەستی سێرڤەری وێب پێکدەھێنن؛ بەکارھێنانی ئوبونتو لە دێبیان (بۆ مەبەستی {{بنز|سێرڤەر (ژمێرکاری)|en|Server (computing)|lt=سێرڤەری}} لەم شێوەیە) لە ئایاری ٢٠١٦دا تێپەڕی.{{Citation needed|date=September 2023}}
* ئوبونتو باوترین دابەشکراوەی لینوکسە لە نێوان ١,٠٠٠ ماڵپەڕە یەکەمەکاندا و ڕۆژانە نزیکەی ٥٠٠ ماڵپەڕ لە ١٠ ملیۆن ماڵپەڕە یەکەمەکان بەدەستدەھێنێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://w3techs.com/blog/entry/debian_ubuntu_extend_the_dominance_in_the_linux_web_server_market_at_the_expense_of_red_hat_centos |سەردێڕ=Debian/Ubuntu extend the[ir] dominance in the Linux web server market at the expense of Red Hat/CentOS |ئیش=W3Techs |بڵاوکەرەوە=Q-Success |ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230111045036/https://w3techs.com/blog/entry/debian_ubuntu_extend_the_dominance_in_the_linux_web_server_market_at_the_expense_of_red_hat_centos |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;!--&quot;Ubuntu&quot; is not strictly in source, just &quot;Debian/Ubuntu&quot;, but is an old one?!--&gt;
&lt;!--
This number they quote, is only a lower bound, as more than half of Unix-like is unknown, all numbers could be more than double those, and only that number is true if none of the unknown is Ubuntu:
* Ubuntu is used by 12.8% of all websites analyzed, growing from less than 7% in October 2012.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://w3techs.com/technologies/details/os-ubuntu/all/all |سەردێڕ=Usage statistics and market share of Ubuntu for websites |ئیش=W3Techs |بڵاوکەرەوە=Q-Success |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;
--&gt;

W3Techs تەنھا شیکاری بۆ ١٠ ملیۆن ماڵپەڕە یەکەمەکان دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://w3techs.com/technologies |سەردێڕ=Web Technologies Statistics and Trends |ئیش=W3Techs |بڵاوکەرەوە=Q-Success |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230111042558/https://w3techs.com/technologies |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; &lt;!-- It considers Linux a subcategory of [[Unix]] and estimated in the same month that 66.7% of the analyzed websites use Unix, under that broad definition.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://w3techs.com/technologies/details/os-unix/all/all |سەردێڕ=Usage statistics and market share of Unix for websites |ئیش=W3Techs |بڵاوکەرەوە=Q-Success |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; --&gt;

داتاکانی {{بنز|دامەزراوەی ویکیمیدیا|en|Wikimedia Foundation}} (بە پشتبەستن بە {{بنز|بریکاری بەکارھێنەر|en|user agent}}) بۆ ئەیلوولی ٢٠١٣ پیشانی دەدات کە ئوبونتو لە نێوان دابەشکراوە ناسراوەکانی لینوکسدا زۆرترین داواکاریی پەڕەی بۆ ماڵپەڕەکانی ویکیمیدیا (لەوانەش ویکیپیدیا) دروست کردووە.&lt;ref name=&quot;wikimedia-stats&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://stats.wikimedia.org/archive/squid_reports/2013-09/SquidReportOperatingSystems.htm |سەردێڕ=Wikimedia Traffic Analysis Report&amp;nbsp;– Operating Systems |دوایین=Zachte |یەکەم=Eric |ئیش=Wikimedia Statistics |بڵاوکەرەوە=[[Wikimedia Foundation]] |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131028025246/http://stats.wikimedia.org/archive/squid_reports/2013-09/SquidReportOperatingSystems.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tale_two_distros&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.zdnet.com/article/a-tale-of-two-distros-ubuntu-and-linux-mint/ |سەردێڕ=A tale of two distros: Ubuntu and Linux Mint |ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|یەکەم=Terry |دوایین=Relph-Knight |بڵاوکەرەوە=ZDNet |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131016223722/http://www.zdnet.com/a-tale-of-two-distros-ubuntu-and-linux-mint-3040095012/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

{{As of|October 2025|lc=y}}، ئوبونتو ٢٢٫٠٤ لەسەر سیستەمی Microsoft NDv5 بەکاردەھێنرێت، کە کۆمپیوتەرێکی ھەوری {{بنز|مایکرۆسۆفت ئەژوور|en|Microsoft Azure}}ە و خێراترین کۆمپیوتەریەتی (لە کۆی ٧ سوپەرکۆمپیوتەری ئەژوور، کە ھەموویان ئوبونتو بەکاردەھێنن). ھێشتا خێراترین کۆمپیوتەری مایکرۆسۆفتە لە مێژوودا، لە ئێستادا ٥ەمین خێراترینە، و پێشتر لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٤دا ٣یەمین خێراترین {{بنز|سوپەرکۆمپیوتەر|en|supercomputer}} بوو لە لیستی {{بنز|TOP500|en|TOP500}} (تەنھا ئەو دوو کۆمپیوتەرەی پێشی لێدایەوە کە لە ئاستی ئێکزافلۆپ بوون؛ خۆی خاوەنی نیو {{بنز|ئێکزافلۆپ|en|exaflop}}ە، تەنھا ٣ کۆمپیوتەری سەرەتای ئەو کاتە لەو ئاستەدا بوون).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Frontier keeps top spot, but Aurora officially becomes the second exascale machine {{!}} TOP500 |ناونیشان=https://www.top500.org/news/frontier-keeps-top-spot-aurora-officially-becomes-second-exascale-machine/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.top500.org}}&lt;/ref&gt; سوپەرکۆمپیوتەرەکانی تریش کە ئوبونتو بەکاردەھێنن پلەی بەرزیان ھەیە لە لیستەکەدا، بۆ نموونە سوپەرکۆمپیوتەری سێلینی ئێنڤیدیا ھێشتا پلەیەکی بەرزی ھەیە، و لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٢دا پێنجەمین خێراترین سوپەرکۆمپیوتەر بوو لە جیھاندا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Selene - NVIDIA DGX A100, AMD EPYC 7742 64C 2.25GHz, NVIDIA A100, Mellanox HDR Infiniband |ناونیشان=https://www.top500.org/system/179842/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=TOP500|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201113053132/https://www.top500.org/system/179842/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; دوای ئەوەی لە پلەی حەوتەمەوە سەرکەوت، کە لە مانگی حوزەیراندا چووبووە ناو لیستەکەوە. سوپەرکۆمپیوتەرێکی تری بنەما-ئێنڤیدیا کە ئوبونتو بەکاردەھێنێت پێشتر لە پێشەنگی لیستی {{بنز|Green500|en|Green500}} بوو (ئەو و ئەوەی دوای ئەویش لەسەر بنەمای ئوبونتو بوون)، کە لیستێکە ھەمان لیستی پێشوو ڕیز دەکاتەوە بەپێی کاراییی وزە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=November 2020 |ناونیشان=https://www.top500.org/lists/green500/2020/11/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=TOP500|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201116223035/https://www.top500.org/lists/green500/2020/11/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە لیستی TOP500دا، ئەو سوپەرکۆمپیوتەرە لە پلەی ١٧٠ بوو &lt;!-- 172nd seemingly was never right, and now it's much lower on the list --&gt; (و زۆرێک لەو کۆمپیوتەرانەی ئوبونتو بەکاردەھێنن پلەیان لەوە بەرزترە).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=NVIDIA DGX SuperPOD - NVIDIA DGX A100, AMD EPYC 7742 64C 2.25GHz, NVIDIA A100, Mellanox HDR Infiniband |ناونیشان=https://www.top500.org/system/179910/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=TOP500|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201117140346/https://www.top500.org/system/179910/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== بەکارھێنان لەسەر ئاستی گەورە ===

کەرتی گشتیش ئوبونتوی پەسەند کردووە. {{As of|2009|January|lc=y}}، وەزارەتی پەروەردە و زانستی {{بنز|مەقدوونیای باکوور|en|North Macedonia}} زیاتر لە ١٨٠,٠٠٠&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=A Software Populist Who Doesn't Do Windows |یەکەم=Ashlee |دوایین=Vance |بەستەری نووسەر=Ashlee Vance |newspaper=The New York Times |ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2009/01/11/business/11ubuntu.html |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئایاری ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130512232859/http://www.nytimes.com/2009/01/11/business/11ubuntu.html?_r=2&amp;th&amp;emc=th |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; کۆمپیوتەری سەرمێزی بنەما-ئوبونتوی لە پۆلەکاندا بڵاوکردەوە، و ھانی ھەموو خوێندکارانی وڵاتەکەی دا کە ئەو کۆمپیوتەرانە بەکاربھێنن کە ئوبونتویان لەسەرە؛&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ubuntu.com/news/macedonia-school-computers |سەردێڕ=Every Student in the Republic of Macedonia to Use Ubuntu-powered Computer Workstations |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Canonical Ltd |وێبگە=Ubuntu |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090403200908/https://www.ubuntu.com/news/macedonia-school-computers |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی نیسانی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt; سیستەمی پەروەردەی ئیسپانی ١٩٥,٠٠٠ کۆمپیوتەری سەرمێزی ئوبونتوی ھەیە.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot; /&gt; پۆلیسی فەڕەنسی، کە لە ساڵی ٢٠٠٥ەوە دەستیان بە بەکارھێنانە {{بنز|نەرمامێری سەرچاوەکراوە|en|open-source software|lt=نەرمامێرە سەرچاوەکراوەکان}} کردبوو بە گۆڕینی {{بنز|مایکرۆسۆفت ئۆفیس|en|Microsoft Office}} بۆ {{بنز|OpenOffice.org|en|OpenOffice.org}}، بڕیاریان دا لە دوای بڵاوبوونەوەی {{بنز|ویندۆز ڤیستا|en|Windows Vista}} لە ساڵی ٢٠٠٦دا لە {{بنز|ویندۆز ئێکسی پی|en|Windows XP}}ەوە بپەڕنەوە بۆ ئوبونتو.&lt;ref name=&quot;FrPol&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://arstechnica.com/open-source/news/2009/03/french-police-saves-millions-of-euros-by-adopting-ubuntu.ars |سەردێڕ=French police: We saved millions of euros by adopting Ubuntu |یەکەم=Ryan |دوایین=Paul |ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٠٩|ئیش=Ars Technica |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئازاری ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090313044240/http://arstechnica.com/open-source/news/2009/03/french-police-saves-millions-of-euros-by-adopting-ubuntu.ars |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; تا ئازاری ٢٠٠٩، {{بنز|جەندرمەی نیشتمانیی فەڕەنسا|en|National Gendarmerie}} پێشتر ٥,٠٠٠ کۆمپیوتەری گۆڕیبوو بۆ ئوبونتو.&lt;ref name=&quot;FrPol&quot; /&gt; بە پشتبەستن بە سەرکەوتنی ئەو گۆڕانکارییە، پلانیان دانا ١٥,٠٠٠ کۆمپیوتەری تر تا کۆتاییی ٢٠٠٩ بگۆڕن و تا ساڵی ٢٠١٥ ھەموو ٩٠,٠٠٠ کۆمپیوتەرەکە بگۆڕن (پڕۆژەی {{بنز|GendBuntu|en|GendBuntu}}).&lt;ref name=&quot;FrPol&quot; /&gt; مولازم کۆلۆنێل گویمار ڕایگەیاند کە گۆڕانکارییەکە زۆر ئاسان بوو و ڕێگەی دا بە پاشەکەوتکردنی ٧٠٪ی بودجەی ئای تی بەبێ ئەوەی تواناکانیان کەم بکاتەوە.&lt;ref name=&quot;FrPol&quot; /&gt; لە ساڵی ٢٠١١دا، ئوبونتو ١٠٫٠٤ لەلایەن سیستەمی دادوەریی ھیندستانەوە پەسەند کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://news.softpedia.com/news/India-s-Justice-Sytem-Switches-to-Ubuntu-10-04-228451.shtml |سەردێڕ=India's Justice {{sic|Sy|tem|nolink=y}} Switches to Ubuntu 10.04 |ئیش=News.Softpedia.com |بڵاوکەرەوە=SoftNews Net SRL |ڕێکەوت=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131219232124/http://news.softpedia.com/news/India-s-Justice-Sytem-Switches-to-Ubuntu-10-04-228451.shtml |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ٢٠٠٤دا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Munich Mayor Says Switch to Linux Saved Money, Reduced Complaints |ناونیشان=https://www.pcworld.com/article/469542/munich_mayor_says_switch_to_linux_saved_money_reduced_complaints.html |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢٢|ئیش=[[PCWorld]] |ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠١٢|وتەگێڕانەوە=The city of Munich started the LiMux project in 2004 and began migrating from Windows NT to a fully open source desktop infrastructure in 2006. |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220307153529/https://www.pcworld.com/article/469542/munich_mayor_says_switch_to_linux_saved_money_reduced_complaints.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; شاری {{بنز|میونشن|en|Munich}}ی ئەڵمانیا پڕۆژەی {{بنز|LiMux|en|LiMux}}ی دەستپێکرد، و دواتر کوبونتو ١٠٫٠٤ LTSی بۆ بەکارھێنان لەسەر کۆمپیوتەرەکانی شارەوانی گونجاند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.muenchen.de/rathaus/Stadtverwaltung/Direktorium/LiMux.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160527063329/http://www.muenchen.de/rathaus/Stadtverwaltung/Direktorium/LiMux.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئایاری ٢٠١٦ |سەردێڕ=Landeshauptstadt München&amp;nbsp;– Das Projekt LiMux |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠١٢|زمان=de |trans-title=City of Munich&amp;nbsp;– The Project LiMux |ئیش=Muenchen.de: Das offizielle Stadtportal |بڵاوکەرەوە=Portal München Betriebs GmbH / Landeshauptstadt München / Stadtwerke München GmbH.}}&lt;/ref&gt; دوای ئەوەی لە سەرەتادا پلانیان وابوو ١٢,٠٠٠ کۆمپیوتەری سەرمێز بپەڕێننەوە بۆ LiMux، لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٣دا ڕاگەیەندرا کە پڕۆژەکە بە سەرکەوتوویی تەواو بووە بە پەڕینەوەی ١٤,٨٠٠ لە کۆی ١٥,٥٠٠ کۆمپیوتەری سەرمێز،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cio.co.uk/news/change-management/munich-open-source-completed-successfully/ |سەردێڕ=Munich open-source switch 'completed successfully' |یەکەم=Loek |دوایین=Essers |ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141013085745/http://www.cio.co.uk/news/change-management/munich-open-source-completed-successfully/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; بەڵام ھێشتا نزیکەی ٥,٠٠٠ کۆمپیوتەری ویندۆزیان ھێشتبووەوە بۆ ئەو بەرنامانەی کە نەیاندەتوانی لەسەر لینوکس کاریان پێ بکەن. لە شوباتی ٢٠١٧دا، ھاوپەیمانیی دەسەڵاتدار بڕیاری دا -سەرەڕای ناڕەزایەتیی توندی ئۆپۆزسیۆن-&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.heise.de/newsticker/meldung/LiMux-Aus-in-Muenchen-Opposition-wettert-gegen-katastrophale-Fehlentscheidung-3622848.html |سەردێڕ=LiMux-Aus in München: Opposition wettert gegen &quot;katastrophale Fehlentscheidung&quot; |دوایین=iX |وێبگە=iX |ڕێکەوت=١٢ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190602074626/https://www.heise.de/newsticker/meldung/LiMux-Aus-in-Muenchen-Opposition-wettert-gegen-katastrophale-Fehlentscheidung-3622848.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; کە ھەڵسەنگاندن بکات بۆ گەڕانەوە بۆ ویندۆز،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.heise.de/ix/meldung/Von-Linux-zurueck-zu-Microsoft-Schwarz-Rot-in-Muenchen-will-LiMux-rauswerfen-3621178.html |سەردێڕ=Von Linux zurück zu Microsoft: Schwarz-Rot in München will LiMux rauswerfen |دوایین=iX |وێبگە=iX |ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170421025726/https://www.heise.de/ix/meldung/Von-Linux-zurueck-zu-Microsoft-Schwarz-Rot-in-Muenchen-will-LiMux-rauswerfen-3621178.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئەمەش دوای ئەوەی کە مایکرۆسۆفت بڕیاری دا بارەگای کۆمپانیاکەی بگوێزێتەوە بۆ میونشن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.heise.de/newsticker/meldung/Buero-der-Zukunft-Microsoft-zieht-nach-Muenchen-Schwabing-2042386.html |سەردێڕ=&quot;Büro der Zukunft&quot;: Microsoft zieht nach München-Schwabing |دوایین=iX |وێبگە=iX |ڕێکەوت=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190602074626/https://www.heise.de/newsticker/meldung/Buero-der-Zukunft-Microsoft-zieht-nach-Muenchen-Schwabing-2042386.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; پارێزگار {{بنز|دیتەر ڕایتەر|en|Dieter Reiter}} ھۆکاری گەڕانەوەکەی بۆ نەبوونی گونجان لەگەڵ سیستەمەکانی دەرەوەی کەرتی کارگێڕی گەڕاندەوە، وەک پێویستبوونی سێرڤەرێکی ئیمەیڵی حکومی ({{بنز|سێرڤەری ئیمەیڵ|en|mail server}}) بۆ ناردنی ئیمەیڵ بۆ {{بنز|مۆبایلی زیرەک|en|smartphone}}ە تایبەتەکەی، بەڵام ڕەخنەی لێ گیرا بەھۆی ھەڵسەنگاندنی ئای تیی کارگێڕی لەسەر بنەمای پێوەرە تایبەت و بازرگانییەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://derstandard.at/2000003144506/Bin-Microsoft-Fan-Muenchner-Buergermeister-kritisiert-Linux-in-Stadtverwaltung |سەردێڕ=&quot;Bin Microsoft-Fan&quot;: Münchner Bürgermeister kritisiert Linux - derstandard.at/2000003144506/Bin-Microsoft-Fan-Muenchner-Buergermeister-kritisiert-Linux-in-Stadtverwaltung |دوایین=iX |وێبگە=iX |ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190602074626/https://derstandard.at/2000003144506/Bin-Microsoft-Fan-Muenchner-Buergermeister-kritisiert-Linux-in-Stadtverwaltung |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە ئایاری ٢٠٢٠دا، پارتی ھەڵبژێردراوی نوێی {{بنز|ھاوپەیمانی ٩٠/سەوزەکان|en|Alliance 90/The Greens}} و {{بنز|پارتی سۆسیال دیموکراتی ئەڵمانیا|en|Social Democratic Party of Germany|lt=پارتی سۆسیال دیموکرات}} ڕێککەوتننامەیەکی نوێی ھاوپەیمانییان واژوو کرد کە تێیدا ھاتووە: &quot;لەو شوێنانەی کە لە ڕووی تەکنەلۆژی و دارایییەوە دەکرێت، شارەوانی جەخت لەسەر ستانداردە کراوەکان و نەرمامێری ئازادی مۆڵەتدراوی سەرچاوەکراوە دەکاتەوە&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Schaer |یەکەم١=Cathrin |سەردێڕ=Linux not Windows: Why Munich is shifting back from Microsoft to open source – again |ناونیشان=https://www.zdnet.com/article/linux-not-windows-why-munich-is-shifting-back-from-microsoft-to-open-source-again/ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢٢|ئیش=ZDNet |ڕێکەوت=١٤ی ئایاری ٢٠٢٠|زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210409220034/https://www.zdnet.com/article/linux-not-windows-why-munich-is-shifting-back-from-microsoft-to-open-source-again/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gruene-muenchen.de/wp-content/uploads/2020/04/Druckfassung_Koalitionsvertrag-2020_2026.pdf |سەردێڕ=Mit Mut, Visionen und Zuversicht: Ganz München im Blick |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220327063010/https://www.gruene-muenchen.de/wp-content/uploads/2020/04/Druckfassung_Koalitionsvertrag-2020_2026.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لە ئازاری ٢٠١٢دا، حکوومەتی ئایسلەندا پڕۆژەیەکی دەستپێکرد بۆ ئەوەی ھەموو دامەزراوە گشتییەکان نەرمامێری ئازاد و سەرچاوەکراوە بەکاربھێنن. لەوکاتەوە، چەندین ئاژانسی حکومی و قوتابخانە ئوبونتویان پەسەند کردووە. حکوومەت کەمکردنەوەی تێچووی وەک ھۆکارێکی گەورەی بڕیارەکە ڕاگەیاند، و ھەروەھا ئاماژەی بەوە کرد کە نەرمامێری سەرچاوەکراوە ڕێگری دەکات لە قۆرخکاریی فرۆشیاران. پڕۆژەیەکی ١٢ مانگە دەستی پێکرد بۆ پەڕینەوەی گەورەترین دامەزراوە گشتییەکانی ئایسلەندا بۆ بەکارھێنانی نەرمامێری سەرچاوەکراوە، و بۆ ئاسانکردنی پەڕینەوەکە بۆ دامەزراوەکانی تر.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://www.wired.co.uk/news/archive/2012-03/23/iceland-open-source-software |سەردێڕ=Icelandic government makes a push for open-source software |ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠١٢|یەکەم=Mark |دوایین=Brown |magazine=Wired UK |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120709055602/http://www.wired.co.uk/news/archive/2012-03/23/iceland-open-source-software |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تەممووزی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt; سەرۆکی پێشووی ئەمریکا، {{بنز|باراک ئۆباما|en|Barack Obama}} لە ھەڵمەتی سەرکەوتووی ھەڵبژاردنەوەیدا لە ساڵی ٢٠١٢ ({{بنز|ھەڵمەتی سەرۆکایەتیی باراک ئۆباما لە ٢٠١٢|en|Barack Obama 2012 presidential campaign}}) ئوبونتوی لە بەشی ئای تییەکەیدا بەکارھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://arstechnica.com/information-technology/2012/11/how-team-obamas-tech-efficiency-left-romney-it-in-dust/ |سەردێڕ=How Team Obama's tech efficiency left Romney IT in dust |ئیش=Ars Technica |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|دوایین=Gallagher |یەکەم=Sean |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠١٨|وتەگێڕانەوە=Key in maximizing the value of the Obama campaign's IT spending was its use of open source tools and open architectures. Linux—particularly Ubuntu—was used as the server operating system of choice. |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171101190642/https://arstechnica.com/information-technology/2012/11/how-team-obamas-tech-efficiency-left-romney-it-in-dust/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە ئابی ٢٠١٤دا، شاری {{بنز|تۆرین|en|Turin}} لە ئیتاڵیا ڕایگەیاند کە ٨,٣٠٠ کۆمپیوتەری سەرمێزی شارەوانییەکەی لە {{بنز|ویندۆز ئێکسی پی|en|Windows XP}}ەوە بۆ ئوبونتو دەگۆڕێت، و بەمەش بوو بە یەکەم شار لە ئیتاڵیا کە ئوبونتو پەسەند بکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://news.softpedia.com/news/Turin-to-Be-First-Italian-City-to-Adopt-Ubuntu-Unshackle-from-the-quot-Tyranny-of-Proprietary-Software-quot-454152.shtml |سەردێڕ=Turin to Be First Italian City to Adopt Ubuntu, Unshackle from the 'Tyranny of Proprietary Software' |ئیش=News.Softpedia.com |بڵاوکەرەوە=SoftNews Net SRL |ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠١٤|دوایین=Stahie |یەکەم=Silviu |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006075109/http://news.softpedia.com/news/Turin-to-Be-First-Italian-City-to-Adopt-Ubuntu-Unshackle-from-the-quot-Tyranny-of-Proprietary-Software-quot-454152.shtml |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://torino.repubblica.it/cronaca/2014/08/03/news/il_comune_rinnova_i_pc_e_d_laddio_a_microsoft_risparmiamo_6_milioni-93067980/ |سەردێڕ=Il Comune di Torino rinnova i pc e dà l'addio a Microsoft: &quot;Risparmiamo 6 milioni&quot; |ئیش=la Repubblica |بڵاوکەرەوە=Gruppo Editoriale L′Espresso |ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠١٤|دوایین=Guccione |یەکەم=Gabriele |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140927103402/http://torino.repubblica.it/cronaca/2014/08/03/news/il_comune_rinnova_i_pc_e_d_laddio_a_microsoft_risparmiamo_6_milioni-93067980/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ٢٠٠٨ەوە، {{بنز|دامەزراوەی ویکیمیدیا|en|Wikimedia Foundation}}، کە ڕێکخراوێکی قازانجنەویستە و لەپشت {{بنز|ویکیپیدیا|en|Wikipedia}}وەیە، لە چەندین سیستەمی کارپێکردنی جیاوازی لینوکسەوە گۆڕدرا بۆ ئوبونتو&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Weiss|یەکەم=Todd R.|ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Wikipedia simplifies IT infrastructure by moving to one Linux vendor|newspaper=[[Computerworld]]|ناونیشان=https://www.computerworld.com/s/article/9116787/Wikipedia_simplifies_IT_infrastructure_by_moving_to_one_Linux_vendor?taxonomyId=154&amp;pageNumber=1&amp;taxonomyName=Servers%20and%20Data%20Center|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121005181633/http://www.computerworld.com/s/article/9116787/Wikipedia_simplifies_IT_infrastructure_by_moving_to_one_Linux_vendor?taxonomyId=154&amp;pageNumber=1&amp;taxonomyName=Servers%20and%20Data%20Center|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Paul|یەکەم=Ryan|ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Wikipedia adopts Ubuntu for its server infrastructure|newspaper=[[Ars Technica]]|ناونیشان=https://arstechnica.com/open-source/news/2008/10/wikipedia-adopts-ubuntu-for-its-server-infrastructure.ars|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090130021503/http://arstechnica.com/open-source/news/2008/10/wikipedia-adopts-ubuntu-for-its-server-infrastructure.ars|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt; (لە ٢٠١٩دا، دووبارە گۆڕدرا، ئەمجارە لە ئوبونتووە بۆ {{بنز|دێبیان|en|Debian}}).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Operating system upgrade policy - Wikitech |ناونیشان=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Operating_system_upgrade_policy |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=wikitech.wikimedia.org |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

لە دەیەی ٢٠١٠دا، ھەندێک لە خاوەنەکانی ئۆتۆمبێلی تێسلا {{بنز|مۆدێل ئێس|en|Model S}} لە ڕێگەی ھاککردنەوە بۆیان دەرکەوت کە کۆمپیوتەری {{بنز|شاشەی لەمس|en|touchscreen}}ی ئۆتۆمبێلەکە کە بۆ کات‌بەسەربردن و یارمەتیدانی ڕێنماییکردن بەکاردێت، وەشانێکی دەستکاریکراوی ئوبونتو کارپێدەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی نیسانی ٢٠١٤|سەردێڕ=Tesla Model S Ethernet Network Explored, Possible Jailbreak in the Future? |ناونیشان=https://www.dragtimes.com/blog/tesla-model-s-ethernet-network-explored-possible-jailbreak-in-the-future |ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=DragTimes.com Drag Racing,  Fast Cars, Muscle Cars Blog |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٢ی نیسانی ٢٠١٤|سەردێڕ=Tesla Model S owners hack their cars, find Ubuntu |ناونیشان=https://www.autoblog.com/news/tesla-model-s-owners-hack-their-cars-find-ubuntu |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260407222807/https://www.autoblog.com/news/tesla-model-s-owners-hack-their-cars-find-ubuntu |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٦|ئیش=Autoblog |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

=== مشتومڕی لابردنی پشتیوانیی ٣٢-بیت ===
لە حوزەیرانی ٢٠١٩دا، کانۆنیکاڵ ڕایگەیاند کە پشتیوانی بۆ {{بنز|بەرنامەی ٣٢-بیتی|en|32-bit application|lt=بەرنامە}} و پەرتووکخانە ٣٢-بیتییەکان لا دەبات لە وەشانی ئوبونتو ١٩٫١٠دا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Langasek |یەکەم=Steve |ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٩|سەردێڕ=i386 architecture will be dropped starting with eoan (Ubuntu 19.10) |ناونیشان=https://lists.ubuntu.com/archives/ubuntu-devel-announce/2019-June/001261.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;

لەبەر ئەوەی بەرنامەی لینوکسی {{بنز|ستیم|en|Steam (service)}} پشت بەم پەرتووکخانە ٣٢-بیتییانە دەبەستێت، کۆمپانیای {{بنز|ڤاڵڤ|en|Valve Corporation}} ڕایگەیاند کە ئیتر پشتیوانی لە ئوبونتو ناکەن. دوای ناڕەزایەتییەکی زۆری کۆمەڵگەی یاریزانانی لینوکس، کانۆنیکاڵ لەم بڕیارە پاشگەز بووەوە و بڕیاری دا پشتیوانی لە بەشێک لە پەرتووکخانە ٣٢-بیتییە دیاریکراوەکان بکات. لە ئەنجامدا، ڤاڵڤ بڕیاریدا کە ستیم دووبارە پشتیوانی لە ئوبونتو ١٩٫١٠ بکاتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.zdnet.com/article/canonical-returning-32-bit-ubuntu-linux-support-after-gaming-uproar/ |سەردێڕ=Canonical returns 32 bit Ubuntu Linux support after uproar. |دوایین=Vaughan-Nichols |یەکەم=Stephen J. |ڕێکەوت=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=[[ZDNet]] |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190703082015/https://www.zdnet.com/article/canonical-returning-32-bit-ubuntu-linux-support-after-gaming-uproar/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.engadget.com/2019/06/24/canonical-ubuntu-linux-32-bit-support/?guccounter=1 |سەردێڕ=Canonical backtracks on pulling 32-bit support from Ubuntu Linux |دوایین=Fisher |یەکەم=Christine |ڕێکەوت=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩|وێبگە=[[Engadget]] |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230111045038/https://www.engadget.com/2019-06-24-canonical-ubuntu-linux-32-bit-support.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

{{بنز|واین (نەرمامێر)|en|Wine (software)|lt=واین}}&lt;nowiki/&gt;یش پێویستی بە زۆربەی ئەو پاکێجە پەرتووکخانە ٣٢-بیتییانە ھەیە کە ستیم پشتیان پێ دەبەستێت، ھەروەھا چەندانی تریش، بۆ ئەوەی وەشانی {{بنز|WoW64|en|WoW64}}ی بتوانێت بەرنامە ٣٢-بیتییەکانی ویندۆز کارپێبکات. ئەو بەشانەی واین کە بەبێ پەرتووکخانە ٣٢-بیتییەکان بەردەوام دەبوون لە کارکردن تەنھا سنووردار دەبوون بەو بەرنامە ویندۆزانەی کە وەشانی ٦٤-بیتییان ھەیە، ئەمەش ھاوگونجانی چەندین دەیەی لەگەڵ ویندۆزدا لەدەست دەدا. لە ڕاگەیاندنەکەی کانۆنیکاڵدا بۆ گەڕاندنەوەی پەرتووکخانەکان، ئاماژەیان بەوە کرد کە لە داھاتوودا &quot;تەکنەلۆژیای کۆنتەینەر&quot; بەکاردەھێنن بۆ دڵنیابوون لە بەردەوامیی کارکردنی واین.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== گونجان لەگەڵ یاسای پاراستنی داتای ئەورووپا ===

کەمێک دوای ناساندنی لە ساڵی ٢٠١٢دا، گومان پەیدابوو لەسەر گونجانی ''ھاوێنەی بازاڕکردن'' (تایبەتمەندییەک کە پێشنیارەکانی ئەمازۆن لە ئامرازی گەڕانی {{بنز|یونیتی داش|en|Unity Dash}}دا نیشان دەدات) لەگەڵ {{بنز|ڕێنمایییەکانی پاراستنی داتا|en|Data Protection Directive}}ی ئەورووپادا.&lt;ref name=&quot;softpedia_2016-02-10&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://news.softpedia.com/news/Ubuntu-s-Shopping-Lens-Might-Be-Illegal-In-Europe-298143.shtml |سەردێڕ=Ubuntu's Shopping Lens Might Be Illegal in Europe |ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠١٦|وێبگە=Softpedia.com |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130514132800/http://news.softpedia.com/news/Ubuntu-s-Shopping-Lens-Might-Be-Illegal-In-Europe-298143.shtml |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;omgubuntu_2016-02-10&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.omgubuntu.co.uk/2012/10/does-ubuntus-amazon-lens-break-eu-law |سەردێڕ=Blogger Claims Ubuntu's New Shopping Lens Breaks EU Law |ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠١٦|ئیش=OMG! Ubuntu! |بڵاوکەرەوە=Ohso Ltd |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304051130/http://www.omgubuntu.co.uk/2012/10/does-ubuntus-amazon-lens-break-eu-law |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; دواتر داواکارییەک واژوو کرا و گەیەندرا بە کانۆنیکاڵ کە داوای چەندین گۆڕانکاریی دەکرد بۆ ئەوەی بە ڕوونی تایبەتمەندییەکە لەگەڵ یاسای ئەورووپادا بگونجێنرێت. بەڵام کانۆنیکاڵ وەڵامی نەدایەوە.{{Citation needed|date=September 2023}}

لە ساڵی ٢٠١٣دا، سکاڵایەکی فەرمی سەبارەت بە ھاوێنەی بازاڕکردن پێشکەش بە نووسینگەی کۆمیساریای زانیاری ({{بنز|ئای سی ئۆ|en|Information Commissioner's Office|lt=ICO}})، کە فەرمانگەی تایبەتمەندیی داتاکانی بەڕیتانیایە، کرا. نزیکەی ساڵێک دواتر، ICO لە بەرژەوەندیی کانۆنیکاڵ بڕیاری دا، بە لەبەرچاوگرتنی ئەو گۆڕانکارییە جۆراوجۆرانەی لە تایبەتمەندییەکەدا کرابوون کە وایکردبوو لەگەڵ ڕێنمایییەکانی پاراستنی داتا بگونجێت.&lt;ref name=&quot;ateot_2_2016-02-10&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sneddon|یەکەم=Joey|ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠١٤|سەردێڕ=Unity Shopping Lens Is Legal, Says UK Data Protection Body|ناونیشان=https://www.omgubuntu.co.uk/2014/08/unity-shopping-lens-is-legal-says-ioc-uk|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201112041000/https://www.omgubuntu.co.uk/2014/08/unity-shopping-lens-is-legal-says-ioc-uk|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=OMG! Ubuntu!}}&lt;/ref&gt; بەپێی یاساکانی ئەورووپا، ئەم بڕیارە بە شێوەیەکی خۆکار لە تەواوی یەکێتیی ئەورووپادا کاری پێدەکرێت. لەگەڵ ئەوەشدا، بڕیارەکە ئەوەشی ڕوون کردەوە کە لە کاتی ناساندنیدا تایبەتمەندییەکە نایاسایی بووە، لە پاڵ شتەکانی تردا، چونکە بەیاننامەی سیاسەتی تایبەتمەندیی نەبووە.{{Citation needed|date=September 2023}}

=== مشتومڕەکان لەسەر ڕیکلامەکانی تێرمیناڵی سیستەم ===
ئوبونتو بڕێکی زۆر لە ڕیکلامی خستووەتە ناو تێرمیناڵی سیستەمی کارپێکردنەکەیەوە، کە ئەمەش بووەتە ھۆی دروستبوونی چەندین کێشە لەگەڵ بنکەی بەکارھێنەرەکانیدا.{{Citation needed|date=September 2023}}

لە ساڵی ٢٠١٧دا، کانۆنیکاڵ پەیامێکی سەبارەت بە زنجیرەی Silicon Valleyی کەناڵی HBO خستە ناو پەڕگەی {{بنز|پەیامی ڕۆژ|en|Message of the day|lt=MOTD}}ەوە، کە وایکرد ھەر کاتێک سێشنێکی تێرمیناڵ دەستپێدەکات پەیامەکە پیشان بدرێت. لە ماوەی ساڵانی دواتردا، پەیامی زیاتر خرانە ناو MOTDەکەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Popa |یەکەم=Bogdan |ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Canonical Under Fire for Putting Ads in the Ubuntu MOTD |ناونیشان=https://news.softpedia.com/news/canonical-under-fire-for-putting-ads-in-the-ubuntu-motd-530372.shtml |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=softpedia |زمان=english}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ٢٠٢٢دا، ڕیکلام بۆ خزمەتگوزارییە پریمیمەکەی ئوبونتو بە ناوی Ubuntu Advantage خرانە ناو ئامرازی نوێکردنەوەی سیستەمی aptەوە. ئەم ھەنگاوە کێشەی لە کۆمەڵگەی بەکارھێنەراندا دروست کرد، ھەندێک لە بەکارھێنەران پێیان وابوو ڕیکلامکردن مۆدێلێکی بازرگانیی گونجاوە بۆ پشتیوانیکردن لە پەرەپێدان، لە کاتێکدا بەکارھێنەرانی تر ئەم کارەیان بە نەگونجاو و بێزارکەر زانی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Borisov |یەکەم=Bobby |ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Ubuntu Once Again Angered Users by Placing Ads in the Terminal |ناونیشان=https://linuxiac.com/ubuntu-once-again-angered-users-by-placing-ads/ |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Linuxiac |زمان=en-US |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221101110958/https://linuxiac.com/ubuntu-once-again-angered-users-by-placing-ads/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== کۆمەڵگە ناوخۆیییەکان (LoCos) ==
{{Distinguish|گرووپی بەکارھێنەرانی لینوکس}}

بۆ گەیشتن بەو بەکارھێنەرانەی کە شارەزاییی تەکنیکییان کەمترە، و بۆ دروستکردنی ھەستی کۆمەڵگە لە دەوروبەری دابەشکراوەکە، تیمەکانی کۆمەڵگەی ناوخۆیی،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://wiki.ubuntu.com/LoCoTeams |سەردێڕ=Ubuntu Local Community Teams |ئیش=Ubuntu Wiki |بڵاوکەرەوە=Canonical Ltd |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110225062242/https://wiki.ubuntu.com/LoCoTeams |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; کە بە &quot;LoCos&quot; ناسراون، لە سەرانسەری جیھاندا دروستکراون. لە سەرەتادا، ھەر وڵاتێک یەک تیمی لۆکۆی ھەبوو. بەڵام لە ھەندێک ناوچە، بەتایبەتی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و کەنەدا، ھەر ویلایەت یان ھەرێمێک دەتوانێت تیمێک دروست بکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ubuntu LoCo Team Portal |ناونیشان=https://loco.ubuntu.com/teams/ |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ئیش=Ubuntu.com |بڵاوکەرەوە=Canonical Ltd |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151106205449/http://loco.ubuntu.com/teams/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئەنجومەنی لۆکۆ تیمەکان پەسەند دەکات لەسەر بنەمای ھەوڵەکانیان بۆ یارمەتیدان لە پەرەپێدان یان بڵاوکردنەوەی ئوبونتو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=About Local Community (LoCo) Teams |ناونیشان=https://loco.ubuntu.com/about-loco/ |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ئیش=LoCo.Ubuntu.com |بڵاوکەرەوە=Canonical Ltd |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151031050427/http://loco.ubuntu.com/about-loco/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== پشتیوانیی فرۆشیارانی ڕەقەکاڵا ==

ئوبونتو پشتیوانییەکی بەرفراوانی لە فرۆشیارانی ڕەقەکاڵاوە پێگەیشتووە، بە جۆرێک کە چەندین بەرھەمھێنەر کۆمپیوتەرەکانیان بە سیستەمی کارپێکردنەکە کە پێشوەختە لەسەری دامەزراوە پێشکەش دەکەن. کانۆنیکاڵ ھاوکاری لەگەڵ بەرھەمھێنەرانی ئامێری ڕەسەن (OEMs) دەکات بۆ بڕوانامەدان و پشتیوانیکردنی ئوبونتو لەسەر چەندین جۆری ئامێر،&lt;ref name=&quot;Ubuntu Certified Hardware&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.dell.com/us/business/p/xps-13-linux/pd?~srd=true&amp;sk=Ubuntu&amp;scat=prod |سەردێڕ=XPS 13 Developer Edition |ئیش=Dell.com |بڵاوکەرەوە=Dell Inc. |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140903133232/http://www.dell.com/us/business/p/xps-13-linux/pd?~srd=true&amp;sk=Ubuntu&amp;scat=prod |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; کە بە پلەی یەکەم بازاڕەکانی کۆمپانیاکان و پەرەپێدەران دەکاتە ئامانج.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=XPS 13 Laptop, Developer Edition |ناونیشان=https://www.dell.com/us/business/p/xps-13-linux/pd? |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161015072247/http://www.dell.com/us/business/p/xps-13-linux/pd |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ئیش=Dell.com |بڵاوکەرەوە=Dell Inc.}}&lt;/ref&gt;

OEMە گەورەکانی وەک دێڵ، لینۆڤۆ و ئەیچ پی، لاپتۆپ و کۆمپیوتەری سەرمێزیان بە ئوبونتووە وەک جێگرەوەیەک بۆ ویندۆز پێشکەش کردووە، زۆرجار لە ڕێگەی بژاردەی ڕێکخستنی ئینتەرنێتی یان کەناڵەکانی فرۆشتنی ناوچەیییەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ubuntu.com/partners/dell |سەردێڕ=Dell and Ubuntu |بڵاوکەرەوە=Canonical Ltd |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120814141402/http://www.ubuntu.com/partners/dell |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://certification.ubuntu.com/desktop/ |سەردێڕ=Ubuntu Desktop certified hardware |بڵاوکەرەوە=Canonical Ltd |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئایاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180526035334/https://certification.ubuntu.com/desktop/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئوبونتو ھەروەھا لەسەر زنجیرەی مەینفرەیمەکانی {{بنز|ئای بی ئێم زێد|en|IBM Z}} بەردەستە.&lt;ref&gt;{{Cite press release |title=IBM Launches z13 -- Most Powerful &amp; Secure System Ever Built |date=13 January 2015 |url=https://www-03.ibm.com/press/us/en/pressrelease/45808.wss |access-date=5 May 2020 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801190835/https://www-03.ibm.com/press/us/en/pressrelease/45808.wss |archive-date=1 August 2020 |website=www-03.ibm.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Merriman |یەکەم=Chris |ڕێکەوت=١٧ی ئابی ٢٠١٥|سەردێڕ=IBM makes 'biggest code drop' as Canonical and Suse tie-up brings better Linux to mainframes |ناونیشان=https://www.theinquirer.net/inquirer/news/2422249/ibm-makes-biggest-code-drop-as-canonical-and-suse-tie-up-brings-linux-to-mainframes |ڕەوشی ناونیشان=unfit |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150818050302/http://www.theinquirer.net/inquirer/news/2422249/ibm-makes-biggest-code-drop-as-canonical-and-suse-tie-up-brings-linux-to-mainframes |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئابی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;

فرۆشیارە بچووکەکانیش وەک {{بنز|سیستەم ٧٦|en|System76}} و ئۆنلۆجیک سیستەمەکان بە ئوبونتوی پێشوەختە دامەزراو دەفرۆشن، ھەندێک جار بژاردەی دەستکاریکردنی فێرموێر یان بژاردەی پشتیوانی لە ڕێگەی کانۆنیکاڵەوە پێشکەش دەکەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://system76.com/cart/configure/bonw13 |سەردێڕ=Bonobo WS |وێبگە=system76.com |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180901111753/https://system76.com/cart/configure/bonw13 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=OnLogic Helix 401 Fanless Hybrid-Core Computer (Ubuntu Desktop) certified on Ubuntu 22.04 LTS |ناونیشان=https://ubuntu.com/certified/202301-31082/22.04%20LTS |وێبگە=Ubuntu}}&lt;/ref&gt;

== ھاوگونجان لەگەڵ ویندۆز ==
زۆرێک لە بەرنامەکانی {{بنز|مایکرۆسۆفت ویندۆز|en|Microsoft Windows|lt=ویندۆز}} دەتوانرێت لەسەر ئوبونتو کارپێبکرێن، ھاوشێوەی دابەشکراوەکانی تری لینوکس، بە بەکارھێنانی چینێکی گونجاندن بە ناوی {{بنز|واین (نەرمامێر)|en|Wine (software)|lt=واین}}، کە دەتوانرێت لە ڕێگەی ڕووکارەکانی وەک {{بنز|بۆتڵز (نەرمامێر)|en|Bottles (software)|lt=بۆتڵز}} بەڕێوەببرێت.

ستیم چینی گونجاندنی تایبەت بە خۆی ھەیە بە ناوی {{بنز|پرۆتۆن (نەرمامێر)|en|Proton (software)|lt=پرۆتۆن}}، و دەرھێنراوەکانی تریشی ھەیە وەک {{بنز|جەی ئی-پرۆتۆن|en|GE-Proton}}.

ھەروەھا دەتوانرێت چەندین مەکینەی خەیاڵیی ویندۆز دابمەزرێنرێت لە ڕێگەی KVM/QEMU و Virt-Managerەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://sysguides.com/install-a-windows-11-virtual-machine-on-kvm/|سەردێڕ=How to Properly Install a Windows 11 Virtual Machine on KVM|ڕێکەوت=٢٦ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt; ڕێکخستنەکانی گرافیک ئاسانترینە لە دۆخی QXL/SPICE. بۆ کاراییی گرافیکی خێراکراوی سێ ڕەھەندی (3D)، وەگڕخەری لایەنی سێیەمی VirGL یان دۆخی تێپەڕبوونی تەواوی GPU ھەیە.

لە ژینگەی تۆڕدا، ھاوبەشکردنی پەڕگە لە نێوان لینوکسی ئوبونتو و ویندۆزدا دەکرێت لە ڕێگەی نەرمامێری کڕیار/سێرڤەری {{بنز|سامبا (نەرمامێر)|en|Samba (software)|lt=سامبا}}وە ئەنجام بدرێت. مەکینەی خەیاڵیی لینوکسی ئوبونتوی میواندار و ویندۆزی میوانیش بە شێوەیەکی خەیاڵی لە KVMدا بەیەکەوە بەستراون، بۆیە ھاوبەشکردنی پەڕگە لە نێوان مەکینەی میواندار و میوانە خەیاڵییەکاندا دەتوانرێت لە ڕێگەی سامبا لە ژینگەی {{بنز|مەکینەی خەیاڵیی بنەما-ناووک|en|Kernel-based Virtual Machine|lt=KVM}}دا بکرێت.

سێرڤەری RDPی GNOME Remote Desktop و نەرمامێری کڕیاری {{بنز|ڕێمینا|en|Remmina}} بەکاردەھێنرێت بۆ پەیوەندیی کۆمپیوتەری دوور لە نێوان لینوکسی ئوبونتو و سیستەمەکانی کارپێکردنی تر.

لە ئازاری ٢٠١٦دا، {{بنز|مایکرۆسۆفت|en|Microsoft}} ڕایگەیاند کە پشتگیری لە {{بنز|فەزای بەکارھێنەر|en|user space|lt=فەزای بەکارھێنەر}}ی ئوبونتو دەکات لەسەر {{بنز|ناووک (کۆمپیوتەر)|en|Kernel (operating system)|lt=ناووکی}} {{بنز|ویندۆز ١٠|en|Windows 10}} لە ڕێگەی جێبەجێکردنی {{بنز|بانگھێشتەکانی سیستەم|en|system call|lt=بانگھێشتەکانی سیستەمی}} لینوکس وەک {{بنز|ژێرسیستەمی ویندۆز بۆ لینوکس|en|Windows Subsystem for Linux|lt=ژێرسیستەمێک}}. لەو کاتەدا، تیشک خرایە سەر {{بنز|ئامرازەکانی ھێڵی فەرمان|en|command-line tool|lt=ئامرازەکانی ھێڵی فەرمان}}ی وەک {{بنز|باش (شێڵی یونیکس)|en|Bash (Unix shell)|lt=باش}} و ئامانجی لێی {{بنز|گەشەپێدەری نەرمامێر|en|software developers|lt=گەشەپێدەرانی نەرمامێر}} بوو.&lt;ref name=&quot;M&amp;C&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.zdnet.com/article/microsoft-and-canonical-partner-to-bring-ubuntu-to-windows-10/ |سەردێڕ=Microsoft and Canonical partner to bring Ubuntu to Windows 10 |بڵاوکەرەوە=[[ZDNet]] |یەکەم=Steven J. |دوایین=Vaughan-Nichols |ڕێکەوت=٢٩ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160608062402/http://www.zdnet.com/article/microsoft-and-canonical-partner-to-bring-ubuntu-to-windows-10/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MSDN-bash&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://msdn.microsoft.com/en-us/commandline/wsl/about |سەردێڕ=Bash on Ubuntu on Windows |ئیش=MSDN |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠١٧|یەکەم=Jack |دوایین=Hammons |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171130090401/https://msdn.microsoft.com/en-us/commandline/wsl/about |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UonW&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://insights.ubuntu.com/2016/03/30/ubuntu-on-windows-the-ubuntu-userspace-for-windows-developers/ |سەردێڕ=Ubuntu on Windows – The Ubuntu Userspace for Windows Developers |دوایین=Kirkland |یەکەم=Dustin |ئیش=Ubuntu Insights |ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Canonical Ltd |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160611182351/http://insights.ubuntu.com/2016/03/30/ubuntu-on-windows-the-ubuntu-userspace-for-windows-developers |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; WSL لەگەڵ ویندۆز ١٠، وەشانی ١٧٠٩ بەردەستکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.zdnet.com/article/windows-subsystem-for-linux-graduates-in-windows-10-fall-creators-update/ |سەردێڕ=Windows Subsystem for Linux graduates in Windows 10 Fall Creators Update |بڵاوکەرەوە=[[ZDNet]] |یەکەم=Steven J. |دوایین=Vaughan-Nichols |ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180218061357/http://www.zdnet.com/article/windows-subsystem-for-linux-graduates-in-windows-10-fall-creators-update/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١٩ەوە، پشتگیری لە دابەشکراوەکانی تری لینوکسیش دەکرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Devine |یەکەم=Richard |ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=The best Linux distros for WSL on Windows 10 and 11 |ناونیشان=https://www.windowscentral.com/software-apps/the-best-linux-distros-for-wsl-on-windows-10-and-11 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=Windows Central |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ٢٠١٩، مایکرۆسۆفت ژێرسیستەمی نوێی {{nowrap|WSL 2}}ی ڕاگەیاند کە {{بنز|ناووکی لینوکس|en|Linux kernel}} لەخۆدەگرێت، کە کانۆنیکاڵ ڕایگەیاند کە &quot;بە تەواوی پشتگیری لە ئوبونتو دەکات&quot;.&lt;ref name=&quot;WSL2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Canonical announces support for Ubuntu on Windows Subsystem for Linux 2 |ناونیشان=https://blog.ubuntu.com/2019/05/06/canonical-announces-support-for-ubuntu-on-windows-subsystem-for-linux-2 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190529084731/https://blog.ubuntu.com/2019/05/06/canonical-announces-support-for-ubuntu-on-windows-subsystem-for-linux-2 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|وێبگە=blog.ubuntu.com}}&lt;/ref&gt; لەو کاتەدا، دەکرێت بەرنامە گرافیکییەکانی لینوکس لەسەر ویندۆز کارپێبکرێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hoffman|یەکەم=Chris|ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠١٨|سەردێڕ=How to Run Graphical Linux Desktop Applications from Windows 10's Bash Shell|ناونیشان=https://www.howtogeek.com/261575/how-to-run-graphical-linux-desktop-applications-from-windows-10s-bash-shell/|وێبگە=How-To Geek|بڵاوکەرەوە=Lifesavvy Media|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210418050546/https://www.howtogeek.com/261575/how-to-run-graphical-linux-desktop-applications-from-windows-10s-bash-shell/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠٢١، مایکرۆسۆفت بەردەوام بوو لە زیادکردنی پشتگیریی ڕاستەوخۆ بۆ بەرنامە گرافیکییەکانی لینوکس، لە ڕێگەی پڕۆژەی {{Not a typo|WSL|g}}ەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Warren|یەکەم=Tom|ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Microsoft enables Linux GUI apps on Windows 10 for developers|ناونیشان=https://www.theverge.com/2021/4/21/22396018/microsoft-windows-10-linux-gui-apps-task-manager-app-throttling-features|وێبگە=[[The Verge]]|بڵاوکەرەوە=[[Vox Media]]|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210520135132/https://www.theverge.com/2021/4/21/22396018/microsoft-windows-10-linux-gui-apps-task-manager-app-throttling-features|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Loewen|یەکەم=Craig|ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=The Initial Preview of GUI app support is now available for the Windows Subsystem for Linux|ناونیشان=https://devblogs.microsoft.com/commandline/the-initial-preview-of-gui-app-support-is-now-available-for-the-windows-subsystem-for-linux-2/|وێبگە=Windows Command Line Blog|بڵاوکەرەوە=[[Microsoft]]|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210421170903/https://devblogs.microsoft.com/commandline/the-initial-preview-of-gui-app-support-is-now-available-for-the-windows-subsystem-for-linux-2/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لە ئایاری ٢٠٢١دا، مایکرۆسۆفت چارەسەری بەڕێوەبردنی ھەڕەشە و کەلێنەکانی فراوانتر کرد، کە تا ئەوکاتە تەنھا چارەسەرێکی ویندۆز بوو، بۆ ئەوەی پشتگیری لە ئوبونتو، ڕێد ھات ئینتەرپڕایز لینوکس (RHEL) و سێنت ئۆ ئێسیش بکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Jawad|یەکەم=Usama|ڕێکەوت=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Microsoft Threat and Vulnerability Management now supports Linux|ناونیشان=https://www.neowin.net/news/microsoft-threat-and-vulnerability-management-now-supports-linux/|وێبگە=Neowin|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210512060934/https://www.neowin.net/news/microsoft-threat-and-vulnerability-management-now-supports-linux/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە وەشانی ٦ەوە، بەرنامەی شێڵی مایکرۆسۆفت، {{بنز|پاوەرشێڵ|en|PowerShell}} دەتوانێت لەسەر ئوبونتو کاربکات&lt;ref name=&quot;whatsnewinpwsh6.0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=What's New in PowerShell Core 6.0 |ناونیشان=https://learn.microsoft.com/en-us/previous-versions/powershell/scripting/whats-new/what-s-new-in-powershell-core-60?view=powershell-6 |وێبگە=learn.microsoft.com |بڵاوکەرەوە=Microsoft |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250907231746/https://learn.microsoft.com/en-us/previous-versions/powershell/scripting/whats-new/what-s-new-in-powershell-core-60?view=powershell-6 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;، و دەتوانێت لە دوورەوە پەیوەندی لە نێوان سیستەمەکانی ویندۆز و ئوبونتو دروست بکات لە ڕێگەی SSHەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=sdwheeler |سەردێڕ=PowerShell Remoting Over SSH - PowerShell |ناونیشان=https://learn.microsoft.com/en-us/powershell/scripting/security/remoting/ssh-remoting-in-powershell?view=powershell-7.6 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦|وێبگە=learn.microsoft.com |زمان=en-us}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[بەراوردکردنی دابەشکراوەکانی لینوکس]]
{{Portal bar|نەرمامێری ئازاد و سەرچاوەکراوە|لینوکس|کۆمپیوتەر|دەیەی ٢٠٠٠|زانستی کۆمپیوتەر}}

== تێبینییەکان ==
{{notelist}}

== سەرچاوەکان ==
{{Reflist}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{Sister project links|auto=1|d=y}}

* {{Official website}}
* {{DistroWatch|ubuntu|NAME=ئوبونتو}}

{{ڕیسک-ڤی}}
{{ئوبونتو}}
{{دابەشکراوەکانی لینوکس}}
{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:ئوبونتو}}
[[پۆل:ئوبونتو| ]]
[[پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠٠٤]]
[[پۆل:دابەشکراوەکانی لینوکسی ئەی ئاڕ ئێم]]
[[پۆل:دابەشکراوەکانی سەر بنەمای دێبیان]]
[[پۆل:دابەشکراوەکانی لینوکسی ئینتەرپرایز]]
[[پۆل:سیستەمە کارپێکردنە ئازادەکان]]
[[پۆل:دابەشکراوەکانی لینوکس]]
[[پۆل:دابەشکراوەکانی سیستەمی کارپێکردنی ھەڵکراو لەسەر میدیای تەنیا بۆ خوێندنەوە]]
[[پۆل:دابەشکراوەکانی لینوکسی پاوەر ئای ئێس ئەی]]
[[پۆل:دابەشکراوەکانی لینوکسی پاوەر پی سی]]
[[پۆل:دابەشکراوەکانی لینوکسی ئێکس ٨٦-٦٤]]</text>
      <sha1>6rs44unc7qygmp92py2c8rcn9e9zkdb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیچارد ڤاگنەر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1279</id>
    <revision>
      <id>1694173</id>
      <parentid>1549993</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T04:36:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە، ئەڵمانیا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694173</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5182" sha1="33pye4qc7wy0433inleayqo20kpzc17" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:RichardWagner.jpg|وێنۆک|ڕیچارد ڤاگنەر لە [[١٨٧١]]دا]]
'''ڕیچارد ڤاگنەر''' (بە[[ئەڵمانی]]: Wilhelm Richard Wagner، [[٢٢ی مایس]]ی [[١٨١٣]]، [[لیپزیگ]] – [[١٣ی شوبات]]ی [[١٨٨٣]]، [[ڤەنیسیا]])
مۆزیکدانەر و کۆندەکتەرێکی ئەڵمانی بوو کە زۆر بەناوبانگە بە [[ئۆپێرا]]کانیەوە.
(ڤیلھێلم ڕیچارد ڤاگنەر), ساڵی ١٨١٣ لە شاری (لایپتزیگ)لە ئەڵەمانیا لەدایکبوە، شەش مانگ دوای لەدایکبوونی باوکی دەمرێت, پاش ساڵێک دایکی شوودەکاتەوە بە ھاوڕێیەکی مێردەکەی خۆی کە ناوی (لودڤیگ گایەر) بوە و ئەکتەر و شانۆنووسبوە، پاشان دەچنە شاری (درێزدن). ھەر زوو (ڤاگنەر) بە بۆنەی (لودڤیگ) ەوە حەزی لە شانۆ دەبێت و ئەویش جارجار لە شانۆکانیدا ڕۆڵی پێدەبەخشێت, کاتێک (ڤاگنەر) دەگاتە تەمەنی ھەشت ساڵان (لودڤیگ) دەمرێت, پاشان لە لایەن برایەکی (لودڤیگ) ەوە پارەی خوێندنی مۆزیکیی بۆ دەدرێت. لە تەمەنی گەنجییدا زۆر سەرسامدەبێت بە مۆزیکەکانی (بێتھۆڤن) و وانەی (مۆزیکدانان) دەخوێنێت. پاشان لە تەمەنی بیست ساڵاندا یەکەم ئۆپێرای تەواوکراوی خۆی دەنووسێت بە ناوی (جنۆکەییەکان – Die feen)ەوە, کە تا پاش مردنیشی نمایش نەکرا. پاشان دەکرێتە بەڕێوەبەری مۆزیکیی خانەی ئۆپێرای شاری (ماگدیبورگ) کە لەم کاتانەدا ئۆپێرای (قەدەغەکردنی خۆشەویستیی- Das Liebesverbot) دەنووسێت. پاشان لە ساڵی ١٨٣٦دا ئەکتەرێک دەخوازێت کە ناوی (مینا پلانەر) بوە. پاشان ھەندێک ئۆپێرای تر دەنووسێت بە ناوەکانی (ھۆڵەندییە فڕیوەکە - Der fliegende Holländer), (ڕەینتزی - Rienzi), (تانھاوزەر - Tannhäuser). پاشان بە بۆنەی چالاکیی سیاسییەوە فەرمانی دەستگیرکردنی دەردەکرێت, ناچار خۆی دەربازدەکات و دەچێتە شاری پاریس. پاشان ئۆپێرای (لۆھێنگرین - Lohengrin) دەنووسێت و کار لەسەر نووسینی زنجیرەئۆپێرای (موستیلەکەی نیبێلونگەکان)دەکات، بەڵام تەواوی ناکات و دەستدەکات بە نووسینی ئۆپێرای (تریستان و ئیزۆلدە - Tristan und Isolde) دواتریش (گەورە گۆرانیبێژانی نورنبێرگ - Die Meistersinger von Nürnberg) دەنووسێت. لە ساڵی ١٨٦٢دا لە ژنەکەی جیادەبێتەوە. پاشان بۆ ماوەی دوو ساڵ لە شاری (میونیش) (پاشا لودڤیگی دوەمی باڤاریا) دەیگرێتە خۆی و زۆرھاوکارییشی دەکات، بەڵام پاشتر زۆریلێدەکرێت کە داوا لە (ڤاگنەر) بکات (میونیش) بەجێبھێڵێت. پاشان کچێکی دەبێت لە (کۆزیما) کە کچی مۆزیکدانەر و پیانۆژەنی بەناوبانگی ھەنگاریی (فڕانز لیست) و ژنی مایسترۆی بەناوبانگی ئەڵەمانیی (ھانس ڤان بیولۆ)بوو. کچەکەی ناوی (ئیزۆلدە) یە و پاشانیش کچێکی تر بە ناوی (ئێڤا)وە، پاشانیش کوڕێک بە ناوی (زیگفرید). ئەمە وا دەکات (کۆزیما) و (بیولۆ) جیاببنەوە و لە ساڵی ١٨٧٠دا (ڤاگنەر) (کۆزیما) دەخوازێت, کە ٢٤ ساڵ لە خۆی منداڵتر بوە. لە ساڵی ١٨٧٤دا زنجیرەئۆپێرای (موستیلەکەی نیبێلونگەکان) تەواودەکات. پاشانیش دواھەمین ئۆپێرای دەنووسێت بە ناوی (پارسیفال - Parsifal) و لە ساڵی ١٨٨٣دا دەمرێت.
{{تووڵی دەروازە|مۆسیقا|ژیاننامە|ئەڵمانیا|ژن|ھونەرەکان|شانۆ}}
{{پۆلی کۆمنز|Richard Wagner}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{مۆسیقا-کۆلکە}}
{{ئەڵمانیا-کۆلکە}}

[[پۆل:مردووان بە ھۆی جەڵدەی دڵ]]
[[پۆل:ئاوازدانەرانی ئۆپێرا]]
[[پۆل:ئاوازدانەرانی ڕۆمانتیک]]
[[پۆل:ڕۆمانتیزم]]
[[پۆل:شانۆی سەدەی ١٩یەم]]
[[پۆل:ئاوازدانەرانی ئاڵمانی]]
[[پۆل:مۆسیقا لە باڤاریا]]
[[پۆل:ڕیچارد ڤاگنەر]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨١٣]]
[[پۆل:مردووانی ١٨٨٣]]
[[پۆل:ئاوازدانەران]]
[[پۆل:ئاوازدانەرانی کلاسیکی سەدەی ١٩ھەم]]
[[پۆل:دوور لە وڵاتانی ئاڵمانی لە سویس]]</text>
      <sha1>33pye4qc7wy0433inleayqo20kpzc17</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فارووق جەبار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1577</id>
    <revision>
      <id>1693922</id>
      <parentid>1625621</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:51:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DiyarKamaran</username>
        <id>50583</id>
      </contributor>
      <comment>پەرەپێدان و درێژکردنەوەی وتار</comment>
      <origin>1693922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10099" sha1="bwkt6i0m6y0nyps653jvzb94q6j3ed4" xml:space="preserve">{{Infobox military person
| name          = فارووق جەبار
| image         =شەهید فارووق جەبار.jpg 
| caption       = 
| birth_name    = فارووق جەبار کەریم کاملا
| birth_date    = ١٩٦٥
| birth_place   = گەڕەکی سێتاقان، [[ھەولێر]]
| death_date    = ٥ی ئەیلوولی ١٩٩٦ (تەمەنی ٣١ ساڵ)
| death_place   = گوندی [[چەمرگە]]
| death_cause   = شەھیدبوون لە شەڕدا بەھۆی برینداریی سەختەوە
| allegiance    = [[پەڕگە:Flag of PUK.png|22px]] [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]]
| branch        = [[پێشمەرگە]]
| serviceyears  = ١٩٨٤–١٩٩٦
| rank          = فەرماندەی سەربازی
| battles       = [[ڕاپەڕینی ١٩٩١]]&lt;br /&gt;[[شەڕی براکوژی]]
| spouse        = سەعدیە ئیبراهیم
| children      = باڤێ (١٩٩٢)&lt;br /&gt;باسنێ (١٩٩٤)&lt;br /&gt;بوێر (١٩٩٥)
}}

'''فارووق جەبار کەریم کاملا''' (١٩٦٥ لە ھەولێر – ٥ی ئەیلوولی ١٩٩٦) فەرماندەی سەربازی، پێشمەرگەی دێرینی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] و لێپرسراوی مەکتەبی تایبەتی سەرۆکی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان [[کۆسرەت ڕەسووڵ عەلی]] بوو.&lt;ref name=&quot;Pukmedia&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=یادی شەھید فاروق جەبار|ماڵپەڕ=PUKmedia|سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://pukmedia.com/KS/Details/197695}}&lt;/ref&gt; یەکێک بوو لە فەرماندە ناسراوەکانی تیپی ٩١ی سەفین و ھاوڕێی نزیک و دەستەڕاستی کۆسرەت ڕەسووڵ. لە ٥ی ئەیلوولی ١٩٩٦ لە میانی [[شەڕی براکوژی]] کوردستاندا لە [[چەمرگە|گوندی چەمرگەی]] دەوروبەری [[ھەولێر]] بە سەختی بریندار بوو و لە کاتی گواستنەوەی بۆ [[کۆیە]] شەھید بوو.&lt;ref name=&quot;Knwe&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=چۆنیەتی شەھیدبوونی فاروق جەبار|ماڵپەڕ=کوردستانی نوێ|سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://knwe.org/KU/Details/11715}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:شەهید فارووق جەبار کاک کۆسرەت.jpg|وێنۆک|کاک کۆسرەت و شەهید فارووق جەبار ١٩٩٢، [[ئەڵمانیا]]]]

== ژیانی سەرەتایی ==
فارووق جەبار لە ساڵی ١٩٦٥ لە گەڕەکی سێتاقانی شاری [[ھەولێر]] لەدایکبووە. لە خێزانێکی نیشتمانپەروەر و کەم دەرامەت پەروەردە بووە و خوێندنی تا ئاستی ناوەندی تەواو کردووە. بەھۆی بارودۆخی سیاسیی دەڤەرەکە و فشارەکانی [[عێراقی بەعس|ڕژێمی بەعس]]، لەگەڵ بەشێک لە ئەندامانی خێزانەکەی کە ڕوویان لە خەبات کردبوو، ڕێگای پێشمەرگایەتیی ھەڵبژارد.&lt;ref name=&quot;Rachlaken1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ژیاننامەی شەھید فاروق جەبار|ماڵپەڕ=ڕاچڵەکێن|سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.rachlaken.com/details/23779}}&lt;/ref&gt;

== خەباتی سیاسی و پێشمەرگایەتی ==
سەرەتای خەباتی سیاسیی فارووق جەبار دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٨٢، کاتێک پەیوەندی بە ڕێکخستنە نھێنییەکانی [[کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان]] و [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]]ەوە کرد.&lt;ref name=&quot;Rachlaken1&quot; /&gt;

* '''چوونە شاخ:''' لە ساڵی ١٩٨٤دا چەکی پێشمەرگایەتی ھەڵگرت و ڕووی لە شاخ کرد. بووە پێشمەرگە لە تیپی ٩١ی سەفین بە سەرپەرشتی فەرماندە شەھید جوامێر.
* '''بەشداری لە نەبەردییەکاندا:''' بەشداری لە چەندین داستان و نەبەردیی دژ بە [[عێراقی بەعس|ڕژێمی بەعسدا]] کردووە، لەوانە داستانی ساڵی ١٩٨٧. بەھۆی ئازایەتی و لێھاتوویی لە ئیدارەداندا، بە خێرایی پلەکانی پێشمەرگایەتی بڕی.
* '''ڕاپەڕینی ١٩٩١:''' لە کاتی [[ڕاپەڕینی ١٩٩١|ڕاپەڕینی ئاداری ١٩٩١دا]]، ڕۆڵێکی کاریگەری ھەبوو لە ڕامالینی مۆڵگە و دامودەزگاکانی ڕژێمی بەعس لە ناوچە سنوورییەکانی ئێرانەوە تا ڕزگارکردنی شاری [[ھەولێر]] و [[کەرکووک]].&lt;ref name=&quot;Pukmedia&quot; /&gt;

=== پۆست و بەرپرسیارێتییەکان ===
لە دوای دامەزراندنی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] و لە کابینەی دووەمدا، فارووق جەبار چەندین بەرپرسیارێتیی گرنگی پێسپێردرا:
* '''لێپرسراوی مەکتەبی تایبەت:''' لێپرسراوی مەکتەبی تایبەتی سەرۆکی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان [[کۆسرەت ڕەسووڵ عەلی]] بوو.
* '''کاری وەرزشی:''' سەرۆکی یانەی وەرزشیی برایەتیی ھەولێر بوو و ڕۆڵێکی بەرچاویشی لە پەرەپێدانی وەرزش لە شاری ھەولێردا ھەبوو.&lt;ref name=&quot;Rachlaken1&quot; /&gt;

== شەھیدبوون ==
لە ٥ی ئەیلوولی ١٩٩٦ (پێنج ڕۆژ دوای [[ڕووداوی ٣١ی ئاب|ڕووداوەکانی ٣١ی ئاب]])، لە کاتی ڕووبەڕووبوونەوەکانی دەوروبەری شاری ھەولێر لە نێوان ھێزەکانی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] و [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] (بە پاڵپشتی [[سوپای عێراق]])، شەڕێکی سەخت لە ناوچەی [[چەمرگە|گوندی چەمرگە]] و بەرزاییەکانی باغەمرە و ڕەقە ڕوویدا.&lt;ref name=&quot;Knwe&quot; /&gt;

بەپێی گێڕانەوەی ڕێباز بێرکۆتی (یەکێک لە فەرماندەکانی ھێزەکەی یەکێتی لە چەمرگە)، لە بەرەبەیانی ٥ی ئەیلوولدا [[کۆسرەت ڕەسووڵ عەلی|کۆسرەت ڕەسووڵ]] ئاگاداری ھێزەکانی کردەوە کە بەھۆی پێشڕەویی ھێزەکانی بەرامبەر لە شەقامی بیستانە و [[کانی بزرە|کانی بزرەوە]]، ڕووبەڕووبوونەوەی چڕ بە چەکی وەک ١٠٦ ملیم، ٢٣ ملیم و دۆشکە دەستی پێکردووە.&lt;ref name=&quot;Knwe&quot; /&gt;

لە کاتی کشانەوە بۆ گردەکانی [[حاجی وسوو (ھەولێر)|حاجی وسوو]]، فارووق جەبار کە ھەمیشە لە نزیک کۆسرەت ڕەسووڵەوە بوو، بە سەختی بریندار بوو (لە ھەمان شەڕدا فەرماندە کەمال مەسیفی لە شوێنی ڕووداوەکە شەھید بوو). فارووق جەبار لە کاتی گواستنەوەی بۆ نەخۆشخانە لە ڕێگای کۆیەدا بەھۆی قورسی برینەکەیەوە شەھید بوو.&lt;ref name=&quot;Knwe&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Pukmedia&quot; /&gt;

== ژیانی تایبەتی ==
فاروق جەبار خێزاندار بووە و ھاوسەرگیری لەگەڵ سەعدیە خان کردووە. خاوەنی سێ منداڵە بە ناوەکانی:
* '''باڤێ''' (کوڕ)
* '''باسنێ''' (کچ)
* '''بوێر''' (کوڕ)

=== بەسەرھاتی نامەکەی سەعدیە خان ===
ئارێز عەبدوڵڵا لە کتێبی «ڕێی ھات و نەھات»دا ئاماژە بە بەسەرھاتێکی سەردەمی شاخی فارووق جەبار دەکات. لە کاتی خەباتی چەکداریدا لە ناوچەی [[قاسمەڕەش]] و نۆکان، نامەیەکی تایبەتی سەعدیە خانی دەستگیرانی بۆ دەبرێت کە تێیدا نووسرابوو:

&lt;blockquote&gt;
تۆ دڵنیابە من تا پەنجا ساڵی تریش چاوەڕێت دەکەم، کەزی سپی لە چاوەڕوانی تۆدا دەنوێنمەوە، بەڵام تۆ هەر پێشمەرگەبە...
&lt;/blockquote&gt;

ئەم دێڕانە ببووە ھۆی ورەبەخشینێکی زۆر بە فارووق جەبار لە سەردەمی سەختی پێشمەرگایەتی و خەباتی شاخدا.&lt;ref name=&quot;ArezBook&quot;&gt;ئارێز عەبدوڵڵا، کتێبی ''ڕێی ھات و نەھات''، بەشی یادوەرەییەکانی شاخ.&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:فارووق جەبار و خێزانەکەی سەعدیە خان.jpg|وێنۆک|شەهید فارووق جەبار و خێزانەکەی سەعدیە خان ساڵی ١٩٩٦، [[ھەولێر|هەولێر]]]]

== یادکردنەوە ==
ساڵانە لە ساڵیادی شەھیدبوونیدا، لەلایەن بنەماڵەکەی و ھاوڕێیانییەوە یاد دەکرێتەوە. باڤێ فاروقی کچی ساڵانە لەو ڕۆژەدا چالاکی خێرخوازی و دابەشکردنی پێداویستیی خوێندن بەسەر قوتابییانی کەمدەرامەتدا ئەنجام دەدات وەک وەفایەک بۆ ڕێبازی باوکی.&lt;ref name=&quot;Rachlaken2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=باڤێ فاروق جەبار لە ساڵیادی شەھیدبوونی باوکیدا|ماڵپەڕ=ڕاچڵەکێن|سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.rachlaken.com/details/23779}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|شەڕ|کوردستان}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٩٦]]
[[پۆل:خەڵکی ھەولێر]]
[[پۆل:سیاسییەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]]</text>
      <sha1>bwkt6i0m6y0nyps653jvzb94q6j3ed4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1693924</id>
      <parentid>1693922</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T18:05:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DiyarKamaran</username>
        <id>50583</id>
      </contributor>
      <origin>1693924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10395" sha1="cupxg1f02mdttcvzs2qr845t16g8tku" xml:space="preserve">{{Infobox military person
| name          = فارووق جەبار
| image         =شەهید فارووق جەبار.jpg 
| caption       = 
| birth_name    = فارووق جەبار کەریم کاملا
| birth_date    = ٥ی تەمموزی ١٩٦٥
| birth_place   = گەڕەکی سێتاقان، [[ھەولێر]]
| death_date    = ٥ی ئەیلوولی ١٩٩٦ (٣١ ساڵ ژیاوە)
| death_place   = گوندی [[چەمرگە]]
| death_cause   = شەھیدبوون لە شەڕدا بەھۆی برینداریی سەختەوە
| allegiance    = [[پەڕگە:Flag of PUK.png|22px]] [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]]
| branch        = [[پێشمەرگە]]
| serviceyears  = ١٩٨٤–١٩٩٦
| rank          = فەرماندەی سەربازی
| battles       = [[ڕاپەڕینی ١٩٩١]]&lt;br /&gt;[[شەڕی براکوژی]]
| spouse        = سەعدیە ئیبراهیم
| children      = باڤێ (١٩٩٢)&lt;br /&gt;باسنێ (١٩٩٤)&lt;br /&gt;بوێر (١٩٩٥)
}}

'''فارووق جەبار کەریم کاملا''' (١٩٦٥ لە ھەولێر – ٥ی ئەیلوولی ١٩٩٦) فەرماندەی سەربازی، پێشمەرگەی دێرینی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] و لێپرسراوی مەکتەبی تایبەتی سەرۆکی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان [[کۆسرەت ڕەسووڵ عەلی]] بوو.&lt;ref name=&quot;Pukmedia&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=یادی شەھید فاروق جەبار|ماڵپەڕ=PUKmedia|سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://pukmedia.com/KS/Details/197695}}&lt;/ref&gt; یەکێک بوو لە فەرماندە ناسراوەکانی تیپی ٩١ی سەفین و ھاوڕێی نزیک و دەستەڕاستی کۆسرەت ڕەسووڵ. لە ٥ی ئەیلوولی ١٩٩٦ لە میانی [[شەڕی براکوژی]] کوردستاندا لە [[چەمرگە|گوندی چەمرگەی]] دەوروبەری [[ھەولێر]] بە سەختی بریندار بوو و لە کاتی گواستنەوەی بۆ [[کۆیە]] شەھید بوو.&lt;ref name=&quot;Knwe&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=چۆنیەتی شەھیدبوونی فاروق جەبار|ماڵپەڕ=کوردستانی نوێ|سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://knwe.org/KU/Details/11715}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:کۆسرەت ڕەسووڵ شەهید فارووق جەبار.jpg|وێنۆک|[[کۆسرەت ڕەسووڵ عەلی|کاک کۆسرەت]] و شەهید فارووق جەبار ساڵی ١٩٩٥، [[پەرلەمانی کوردستان]]، [[ھەولێر|هەولێر]]]]
== ژیانی سەرەتایی ==
فارووق جەبار لە ساڵی ١٩٦٥ لە گەڕەکی سێتاقانی شاری [[ھەولێر]] لەدایکبووە. لە خێزانێکی نیشتمانپەروەر و کەم دەرامەت پەروەردە بووە و خوێندنی تا ئاستی ناوەندی تەواو کردووە. بەھۆی بارودۆخی سیاسیی دەڤەرەکە و فشارەکانی [[عێراقی بەعس|ڕژێمی بەعس]]، لەگەڵ بەشێک لە ئەندامانی خێزانەکەی کە ڕوویان لە خەبات کردبوو، ڕێگای پێشمەرگایەتیی ھەڵبژارد.&lt;ref name=&quot;Rachlaken1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ژیاننامەی شەھید فاروق جەبار|ماڵپەڕ=ڕاچڵەکێن|سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.rachlaken.com/details/23779}}&lt;/ref&gt;

== خەباتی سیاسی و پێشمەرگایەتی ==
سەرەتای خەباتی سیاسیی فارووق جەبار دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٨٢، کاتێک پەیوەندی بە ڕێکخستنە نھێنییەکانی [[کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان]] و [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]]ەوە کرد.&lt;ref name=&quot;Rachlaken1&quot; /&gt;

* '''چوونە شاخ:''' لە ساڵی ١٩٨٤دا چەکی پێشمەرگایەتی ھەڵگرت و ڕووی لە شاخ کرد. بووە پێشمەرگە لە تیپی ٩١ی سەفین بە سەرپەرشتی فەرماندە شەھید جوامێر.
* '''بەشداری لە نەبەردییەکاندا:''' بەشداری لە چەندین داستان و نەبەردیی دژ بە [[عێراقی بەعس|ڕژێمی بەعسدا]] کردووە، لەوانە داستانی ساڵی ١٩٨٧. بەھۆی ئازایەتی و لێھاتوویی لە ئیدارەداندا، بە خێرایی پلەکانی پێشمەرگایەتی بڕی.
* '''ڕاپەڕینی ١٩٩١:''' لە کاتی [[ڕاپەڕینی ١٩٩١|ڕاپەڕینی ئاداری ١٩٩١دا]]، ڕۆڵێکی کاریگەری ھەبوو لە ڕامالینی مۆڵگە و دامودەزگاکانی ڕژێمی بەعس لە ناوچە سنوورییەکانی ئێرانەوە تا ڕزگارکردنی شاری [[ھەولێر]] و [[کەرکووک]].&lt;ref name=&quot;Pukmedia&quot; /&gt;

=== پۆست و بەرپرسیارێتییەکان ===
لە دوای دامەزراندنی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] و لە کابینەی دووەمدا، فارووق جەبار چەندین بەرپرسیارێتیی گرنگی پێسپێردرا:
* '''لێپرسراوی مەکتەبی تایبەت:''' لێپرسراوی مەکتەبی تایبەتی سەرۆکی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان [[کۆسرەت ڕەسووڵ عەلی]] بوو.
* '''کاری وەرزشی:''' سەرۆکی یانەی وەرزشیی برایەتیی ھەولێر بوو و ڕۆڵێکی بەرچاویشی لە پەرەپێدانی وەرزش لە شاری ھەولێردا ھەبوو.&lt;ref name=&quot;Rachlaken1&quot; /&gt;[[پەڕگە:شەهید فارووق جەبار کاک کۆسرەت.jpg|وێنۆک|کاک کۆسرەت و شەهید فارووق جەبار ١٩٩٢، [[ئەڵمانیا]]]]

== شەھیدبوون ==
لە ٥ی ئەیلوولی ١٩٩٦ (پێنج ڕۆژ دوای [[ڕووداوی ٣١ی ئاب|ڕووداوەکانی ٣١ی ئاب]])، لە کاتی ڕووبەڕووبوونەوەکانی دەوروبەری شاری ھەولێر لە نێوان ھێزەکانی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] و [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] (بە پاڵپشتی [[سوپای عێراق]])، شەڕێکی سەخت لە ناوچەی [[چەمرگە|گوندی چەمرگە]] و بەرزاییەکانی باغەمرە و ڕەقە ڕوویدا.&lt;ref name=&quot;Knwe&quot; /&gt;

بەپێی گێڕانەوەی ڕێباز بێرکۆتی (یەکێک لە فەرماندەکانی ھێزەکەی یەکێتی لە چەمرگە)، لە بەرەبەیانی ٥ی ئەیلوولدا [[کۆسرەت ڕەسووڵ عەلی|کۆسرەت ڕەسووڵ]] ئاگاداری ھێزەکانی کردەوە کە بەھۆی پێشڕەویی ھێزەکانی بەرامبەر لە شەقامی بیستانە و [[کانی بزرە|کانی بزرەوە]]، ڕووبەڕووبوونەوەی چڕ بە چەکی وەک ١٠٦ ملیم، ٢٣ ملیم و دۆشکە دەستی پێکردووە.&lt;ref name=&quot;Knwe&quot; /&gt;

لە کاتی کشانەوە بۆ گردەکانی [[حاجی وسوو (ھەولێر)|حاجی وسوو]]، فارووق جەبار کە ھەمیشە لە نزیک کۆسرەت ڕەسووڵەوە بوو، بە سەختی بریندار بوو (لە ھەمان شەڕدا فەرماندە کەمال مەسیفی لە شوێنی ڕووداوەکە شەھید بوو). فارووق جەبار لە کاتی گواستنەوەی بۆ نەخۆشخانە لە ڕێگای کۆیەدا بەھۆی قورسی برینەکەیەوە شەھید بوو.&lt;ref name=&quot;Knwe&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Pukmedia&quot; /&gt;

== ژیانی تایبەتی ==
فاروق جەبار خێزاندار بووە و ھاوسەرگیری لەگەڵ سەعدیە خان کردووە. خاوەنی سێ منداڵە بە ناوەکانی:
* '''باڤێ''' (کوڕ)
* '''باسنێ''' (کچ)
* '''بوێر''' (کوڕ)

=== بەسەرھاتی نامەکەی سەعدیە خان ===
ئارێز عەبدوڵڵا لە کتێبی «ڕێی ھات و نەھات»دا ئاماژە بە بەسەرھاتێکی سەردەمی شاخی فارووق جەبار دەکات. لە کاتی خەباتی چەکداریدا لە ناوچەی [[قاسمەڕەش]] و نۆکان، نامەیەکی تایبەتی سەعدیە خانی دەستگیرانی بۆ دەبرێت کە تێیدا نووسرابوو:

&lt;blockquote&gt;
تۆ دڵنیابە من تا پەنجا ساڵی تریش چاوەڕێت دەکەم، کەزی سپی لە چاوەڕوانی تۆدا دەنوێنمەوە، بەڵام تۆ هەر پێشمەرگەبە...
&lt;/blockquote&gt;

ئەم دێڕانە ببووە ھۆی ورەبەخشینێکی زۆر بە فارووق جەبار لە سەردەمی سەختی پێشمەرگایەتی و خەباتی شاخدا.&lt;ref name=&quot;ArezBook&quot;&gt;ئارێز عەبدوڵڵا، کتێبی ''ڕێی ھات و نەھات''، بەشی یادوەرەییەکانی شاخ.&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:فارووق جەبار و خێزانەکەی سەعدیە خان.jpg|وێنۆک|شەهید فارووق جەبار و خێزانەکەی سەعدیە خان ساڵی ١٩٩٦، [[ھەولێر|هەولێر]]]]

== یادکردنەوە ==
ساڵانە لە ساڵیادی شەھیدبوونیدا، لەلایەن بنەماڵەکەی و ھاوڕێیانییەوە یاد دەکرێتەوە. باڤێ فاروقی کچی ساڵانە لەو ڕۆژەدا چالاکی خێرخوازی و دابەشکردنی پێداویستیی خوێندن بەسەر قوتابییانی کەمدەرامەتدا ئەنجام دەدات وەک وەفایەک بۆ ڕێبازی باوکی.&lt;ref name=&quot;Rachlaken2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=باڤێ فاروق جەبار لە ساڵیادی شەھیدبوونی باوکیدا|ماڵپەڕ=ڕاچڵەکێن|سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.rachlaken.com/details/23779}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|شەڕ|کوردستان}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٩٦]]
[[پۆل:خەڵکی ھەولێر]]
[[پۆل:سیاسییەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]]</text>
      <sha1>cupxg1f02mdttcvzs2qr845t16g8tku</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1693975</id>
      <parentid>1693924</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T20:02:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1693975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10458" sha1="akozgsnnaux6t64xak5b7it2tz6gbq0" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}
{{Infobox military person
| name          = فارووق جەبار
| image         =شەهید فارووق جەبار.jpg 
| caption       = 
| birth_name    = فارووق جەبار کەریم کاملا
| birth_date    = ٥ی تەمموزی ١٩٦٥
| birth_place   = گەڕەکی سێتاقان، [[ھەولێر]]
| death_date    = ٥ی ئەیلوولی ١٩٩٦ (٣١ ساڵ ژیاوە)
| death_place   = گوندی [[چەمرگە]]
| death_cause   = شەھیدبوون لە شەڕدا بەھۆی برینداریی سەختەوە
| allegiance    = [[پەڕگە:Flag of PUK.png|22px]] [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]]
| branch        = [[پێشمەرگە]]
| serviceyears  = ١٩٨٤–١٩٩٦
| rank          = فەرماندەی سەربازی
| battles       = [[ڕاپەڕینی ١٩٩١]]&lt;br /&gt;[[شەڕی براکوژی]]
| spouse        = سەعدیە ئیبراهیم
| children      = باڤێ (١٩٩٢)&lt;br /&gt;باسنێ (١٩٩٤)&lt;br /&gt;بوێر (١٩٩٥)
}}

'''فارووق جەبار کەریم کاملا''' (١٩٦٥ لە ھەولێر – ٥ی ئەیلوولی ١٩٩٦) فەرماندەی سەربازی، پێشمەرگەی دێرینی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] و لێپرسراوی مەکتەبی تایبەتی سەرۆکی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان [[کۆسرەت ڕەسووڵ عەلی]] بوو.&lt;ref name=&quot;Pukmedia&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=یادی شەھید فاروق جەبار|ماڵپەڕ=PUKmedia|سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://pukmedia.com/KS/Details/197695}}&lt;/ref&gt; یەکێک بوو لە فەرماندە ناسراوەکانی تیپی ٩١ی سەفین و ھاوڕێی نزیک و دەستەڕاستی کۆسرەت ڕەسووڵ. لە ٥ی ئەیلوولی ١٩٩٦ لە میانی [[شەڕی براکوژی]] کوردستاندا لە [[چەمرگە|گوندی چەمرگەی]] دەوروبەری [[ھەولێر]] بە سەختی بریندار بوو و لە کاتی گواستنەوەی بۆ [[کۆیە]] شەھید بوو.&lt;ref name=&quot;Knwe&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=چۆنیەتی شەھیدبوونی فاروق جەبار|ماڵپەڕ=کوردستانی نوێ|سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://knwe.org/KU/Details/11715}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:کۆسرەت ڕەسووڵ شەهید فارووق جەبار.jpg|وێنۆک|[[کۆسرەت ڕەسووڵ عەلی|کاک کۆسرەت]] و شەهید فارووق جەبار ساڵی ١٩٩٥، [[پەرلەمانی کوردستان]]، [[ھەولێر|هەولێر]]]]
== ژیانی سەرەتایی ==
فارووق جەبار لە ساڵی ١٩٦٥ لە گەڕەکی سێتاقانی شاری [[ھەولێر]] لەدایکبووە. لە خێزانێکی نیشتمانپەروەر و کەم دەرامەت پەروەردە بووە و خوێندنی تا ئاستی ناوەندی تەواو کردووە. بەھۆی بارودۆخی سیاسیی دەڤەرەکە و فشارەکانی [[عێراقی بەعس|ڕژێمی بەعس]]، لەگەڵ بەشێک لە ئەندامانی خێزانەکەی کە ڕوویان لە خەبات کردبوو، ڕێگای پێشمەرگایەتیی ھەڵبژارد.&lt;ref name=&quot;Rachlaken1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ژیاننامەی شەھید فاروق جەبار|ماڵپەڕ=ڕاچڵەکێن|سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.rachlaken.com/details/23779}}&lt;/ref&gt;

== خەباتی سیاسی و پێشمەرگایەتی ==
سەرەتای خەباتی سیاسیی فارووق جەبار دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٨٢، کاتێک پەیوەندی بە ڕێکخستنە نھێنییەکانی [[کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان]] و [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]]ەوە کرد.&lt;ref name=&quot;Rachlaken1&quot; /&gt;

* '''چوونە شاخ:''' لە ساڵی ١٩٨٤دا چەکی پێشمەرگایەتی ھەڵگرت و ڕووی لە شاخ کرد. بووە پێشمەرگە لە تیپی ٩١ی سەفین بە سەرپەرشتی فەرماندە شەھید جوامێر.
* '''بەشداری لە نەبەردییەکاندا:''' بەشداری لە چەندین داستان و نەبەردیی دژ بە [[عێراقی بەعس|ڕژێمی بەعسدا]] کردووە، لەوانە داستانی ساڵی ١٩٨٧. بەھۆی ئازایەتی و لێھاتوویی لە ئیدارەداندا، بە خێرایی پلەکانی پێشمەرگایەتی بڕی.
* '''ڕاپەڕینی ١٩٩١:''' لە کاتی [[ڕاپەڕینی ١٩٩١|ڕاپەڕینی ئاداری ١٩٩١دا]]، ڕۆڵێکی کاریگەری ھەبوو لە ڕامالینی مۆڵگە و دامودەزگاکانی ڕژێمی بەعس لە ناوچە سنوورییەکانی ئێرانەوە تا ڕزگارکردنی شاری [[ھەولێر]] و [[کەرکووک]].&lt;ref name=&quot;Pukmedia&quot; /&gt;

=== پۆست و بەرپرسیارێتییەکان ===
لە دوای دامەزراندنی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] و لە کابینەی دووەمدا، فارووق جەبار چەندین بەرپرسیارێتیی گرنگی پێسپێردرا:
* '''لێپرسراوی مەکتەبی تایبەت:''' لێپرسراوی مەکتەبی تایبەتی سەرۆکی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان [[کۆسرەت ڕەسووڵ عەلی]] بوو.
* '''کاری وەرزشی:''' سەرۆکی یانەی وەرزشیی برایەتیی ھەولێر بوو و ڕۆڵێکی بەرچاویشی لە پەرەپێدانی وەرزش لە شاری ھەولێردا ھەبوو.&lt;ref name=&quot;Rachlaken1&quot; /&gt;[[پەڕگە:شەهید فارووق جەبار کاک کۆسرەت.jpg|وێنۆک|کاک کۆسرەت و شەهید فارووق جەبار ١٩٩٢، [[ئەڵمانیا]]]]

== شەھیدبوون ==
لە ٥ی ئەیلوولی ١٩٩٦ (پێنج ڕۆژ دوای [[ڕووداوی ٣١ی ئاب|ڕووداوەکانی ٣١ی ئاب]])، لە کاتی ڕووبەڕووبوونەوەکانی دەوروبەری شاری ھەولێر لە نێوان ھێزەکانی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] و [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] (بە پاڵپشتی [[سوپای عێراق]])، شەڕێکی سەخت لە ناوچەی [[چەمرگە|گوندی چەمرگە]] و بەرزاییەکانی باغەمرە و ڕەقە ڕوویدا.&lt;ref name=&quot;Knwe&quot; /&gt;

بەپێی گێڕانەوەی ڕێباز بێرکۆتی (یەکێک لە فەرماندەکانی ھێزەکەی یەکێتی لە چەمرگە)، لە بەرەبەیانی ٥ی ئەیلوولدا [[کۆسرەت ڕەسووڵ عەلی|کۆسرەت ڕەسووڵ]] ئاگاداری ھێزەکانی کردەوە کە بەھۆی پێشڕەویی ھێزەکانی بەرامبەر لە شەقامی بیستانە و [[کانی بزرە|کانی بزرەوە]]، ڕووبەڕووبوونەوەی چڕ بە چەکی وەک ١٠٦ ملیم، ٢٣ ملیم و دۆشکە دەستی پێکردووە.&lt;ref name=&quot;Knwe&quot; /&gt;

لە کاتی کشانەوە بۆ گردەکانی [[حاجی وسوو (ھەولێر)|حاجی وسوو]]، فارووق جەبار کە ھەمیشە لە نزیک کۆسرەت ڕەسووڵەوە بوو، بە سەختی بریندار بوو (لە ھەمان شەڕدا فەرماندە کەمال مەسیفی لە شوێنی ڕووداوەکە شەھید بوو). فارووق جەبار لە کاتی گواستنەوەی بۆ نەخۆشخانە لە ڕێگای کۆیەدا بەھۆی قورسی برینەکەیەوە شەھید بوو.&lt;ref name=&quot;Knwe&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Pukmedia&quot; /&gt;

== ژیانی تایبەتی ==
فاروق جەبار خێزاندار بووە و ھاوسەرگیری لەگەڵ سەعدیە خان کردووە. خاوەنی سێ منداڵە بە ناوەکانی:
* '''باڤێ''' (کوڕ)
* '''باسنێ''' (کچ)
* '''بوێر''' (کوڕ)

=== بەسەرھاتی نامەکەی سەعدیە خان ===
ئارێز عەبدوڵڵا لە کتێبی «ڕێی ھات و نەھات»دا ئاماژە بە بەسەرھاتێکی سەردەمی شاخی فارووق جەبار دەکات. لە کاتی خەباتی چەکداریدا لە ناوچەی [[قاسمەڕەش]] و نۆکان، نامەیەکی تایبەتی سەعدیە خانی دەستگیرانی بۆ دەبرێت کە تێیدا نووسرابوو:

&lt;blockquote&gt;
تۆ دڵنیابە من تا پەنجا ساڵی تریش چاوەڕێت دەکەم، کەزی سپی لە چاوەڕوانی تۆدا دەنوێنمەوە، بەڵام تۆ هەر پێشمەرگەبە...
&lt;/blockquote&gt;

ئەم دێڕانە ببووە ھۆی ورەبەخشینێکی زۆر بە فارووق جەبار لە سەردەمی سەختی پێشمەرگایەتی و خەباتی شاخدا.&lt;ref name=&quot;ArezBook&quot;&gt;ئارێز عەبدوڵڵا، کتێبی ''ڕێی ھات و نەھات''، بەشی یادوەرەییەکانی شاخ.&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:فارووق جەبار و خێزانەکەی سەعدیە خان.jpg|وێنۆک|شەهید فارووق جەبار و خێزانەکەی سەعدیە خان ساڵی ١٩٩٦، [[ھەولێر|هەولێر]]]]

== یادکردنەوە ==
ساڵانە لە ساڵیادی شەھیدبوونیدا، لەلایەن بنەماڵەکەی و ھاوڕێیانییەوە یاد دەکرێتەوە. باڤێ فاروقی کچی ساڵانە لەو ڕۆژەدا چالاکی خێرخوازی و دابەشکردنی پێداویستیی خوێندن بەسەر قوتابییانی کەمدەرامەتدا ئەنجام دەدات وەک وەفایەک بۆ ڕێبازی باوکی.&lt;ref name=&quot;Rachlaken2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=باڤێ فاروق جەبار لە ساڵیادی شەھیدبوونی باوکیدا|ماڵپەڕ=ڕاچڵەکێن|سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.rachlaken.com/details/23779}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|شەڕ|کوردستان}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٩٦]]
[[پۆل:خەڵکی ھەولێر]]
[[پۆل:سیاسییەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]]</text>
      <sha1>akozgsnnaux6t64xak5b7it2tz6gbq0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیتم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2970</id>
    <revision>
      <id>1694108</id>
      <parentid>1617046</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T01:34:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مۆسیقا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7709" sha1="pjazmk1n0ln0aec2xen5n1h980tn273" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''ڕیتم''' یان '''کێشی مۆسیقی''' (لە وشەی [[زمانی یۆنانی|یۆنانییەوە]]: ῥυθμός – rhythmos، &quot;ھەموو تێڕژان یان لێشاو و جووڵەیەکی پێوراوە، ھاوشێوەیە&quot;) بریتییە لە گۆڕانی درێژی (درێژبوونەوە) و دووپاتکردنەوەی زنجیرەیەک لە [[دەنگ]]ەکان یان کۆمەڵێک ڕووداوی تر.
ڕیتم درێژی زەرباھەنگ لە مۆسیقایە بۆ کێشدارکردنی نەوایەکی مۆسیقایی. واتە دووپاتی بەردەوامی جووڵەیەکی پایەدار لە یەک کاتی دیاری کراو لە مۆسیقادا ڕیتم یان کێشی پێ دەوترێت.

== مرۆڤناسی ==
[[File:Traditional indonesian instruments02.jpg|thumb|upright=1.35|ئامێرە لێدراوەکان خاوەنی دەنگی ڕوون و دیاریکراون کە یارمەتیی دروستکردن و تێگەیشتن لە ڕیتمە ئاڵۆزەکان دەدەن.]]

{{Image frame|content=&lt;score raw=&quot;1&quot; sound=&quot;1&quot;&gt;
\version &quot;2.22.0&quot;
\header { tagline = ##f}
\score {
  \drums \with {midiInstrument = &quot;drums&quot;}
  \with { \numericTimeSignature }
  {
    \repeat volta 2 {
      &lt;&lt;
        \tempo 4 = 80-160
        \bar &quot;.|:&quot;
        {
          cymra8 [cymra] cymra [cymra]  cymra [cymra] cymra [cymra]
        }\\{bd4 sne bd sne}
      &gt;&gt;\break
    }
  }
  \layout {}
}
\score {
  \unfoldRepeats {
    \drums \with {midiInstrument = &quot;drums&quot;}{
      \repeat volta 2 {

        &lt;&lt;
          \tempo 4 = 80-160
          \bar &quot;.|:&quot;
          {
            cymra8 [cymra] cymra [cymra]  cymra [cymra] cymra [cymra]
          }\\{bd4 sne bd sne}
        &gt;&gt;\break
      }
    }
  }
  \midi { \tempo  4 = 90 }
}
&lt;/score&gt;|width=300|align=right|caption=نموونەیەکی سادەی [[کێشی دووبەشی|دووبەشی]] [[شێوازی تەپڵ]]، کە بنەمایەکی ماوەیی بۆ مۆسیقای باو دادەڕێژێت|max-width=300}}

[[جۆزێف جۆردانیا]] لەم دواییانەدا پێشنیازی کردووە کە ھەستی ڕیتم لە قۆناغە سەرەتایییەکانی پەرەسەندنی [[مرۆڤئاساکان|مرۆڤی سەرەتاییدا]] لەلایەن ھێزەکانی [[بژاردەی سروشتی|بژاردەی سروشتییەوە]] گەشەی پێدراوە.{{sfn|Jordania|2011|pp=99–101}} زۆرێک لە ئاژەڵەکان بە ڕیتمێکی ڕێکوپێک دەڕۆن و گوێیان لە دەنگی لێدانی دڵ دەبێت لە منداڵداندا، بەڵام تەنھا مرۆڤ توانای ئەوەی ھەیە کە [[ھاوسەنگبوونی ڕیتمی (مۆسیقا)|ھاوسەنگ بێت]] لەگەڵ دەربڕینە دەنگییە ھاوئاھەنگە ڕیتمییەکان و چالاکییەکانی دیکەدا. بە گوتەی جۆردانیا، پەرەسەندنی ھەستی ڕیتم یەکلاکەرەوە بوو بۆ گەیشتن بە دۆخی دەماریی تایبەتی جۆش و خرۆشی جەنگ، کە گرینگ بوو بۆ گەشەپێدانی سیستمێکی بەرگریی کاریگەر بۆ مرۆڤە سەرەتایییەکان. [[ھاواری جەنگ|ھاواری جەنگی]] ڕیتمی، تەپڵ لێدانی ڕیتمی لەلایەن [[شامان|شامانەکانەوە]]، [[مەشقی سەربازی|مەشقی ڕیتمیی]] سەربازان و گوێگرتنی ھێزە شەڕکەرە پیشەیییەکانی سەردەم لە مۆسیقای ڕۆکی ڕیتمیی قورس،{{sfn|Pieslak|2009|p={{Page needed|date=April 2016}}}} ھەموویان توانای ڕیتم بەکاردەھێنن بۆ یەکخستنی مرۆڤەکان لەناو یەک [[ناسنامەی بەکۆمەڵ|ناسنامەی بەکۆمەڵدا]]، کە تێیدا ئەندامانی گرووپەکە بەرژەوەندییەکانی گرووپەکە دەخەنە سەرووی بەرژەوەندی و سەلامەتیی کەسیی خۆیانەوە.

ھەندێک جۆری تووتی دەتوانن لە ڕیتم تێبگەن.{{sfn|Anon.|2009}} پزیشکی دەمار [[ئۆلیڤەر ساکس]] ڕای دەگەیەنێت کە [[شیمپانزی|شیمپانزییەکان]] و ئاژەڵەکانی دیکە ھەستیارییەکی ھاوشێوەیان بۆ ڕیتم نییە، بەڵام پێی وایە پەیوەندیی مرۆڤ بە ڕیتمەوە بنەڕەتییە، بە شێوەیەک کە ھەستی ڕیتمی کەسێک لەدەست ناچێت (بۆ نموونە بەھۆی جەڵتەی مێشکەوە). ساکس دەنووسێت: «تەنانەت یەک ڕاپۆرتیش نییە کە ئاژەڵێک مەشق پێکرابێت بۆ دەستپێداکێشان، دەنووک لێدان، یان جووڵان بە ھاوئاھەنگی لەگەڵ لێدانێکی بیستراو»،&lt;ref&gt;{{harvnb|Patel|2006}}, cited in {{harvnb|Sacks|2007|pp=239–240}}&lt;/ref&gt; «بێگومان زۆرێک لە دۆستانی ئاژەڵە ماڵییەکان دژی ئەم بۆچوونە دەوەستنەوە، و لە ڕاستیدا زۆرێک لە ئاژەڵەکان، لە ئەسپەکانی [[لیپیزانەر]]ی [[خوێندنگەی سوارکاریی ئیسپانی]]ی ڤیەنناوە تا ئاژەڵەکانی سێرک، وادیارە لەگەڵ مۆسیقادا «سەما» دەکەن. ڕوون نییە کە ئایا ئەوان بەڕاستی ئەم کارە دەکەن یان وەڵامدەرەوەی نیشانە بینراو یان دەست لێدانی یارمەتیدەری مرۆڤەکانی دەوروبەریانن.»{{sfn|Sacks|2007|pp=239–240}} ھونەرە ڕیتمییەکانی مرۆڤ لەوانەیە تا ڕادەیەک ڕەگی لە ڕێوڕەسمی دڵداری و خواستندا ھەبێت.{{sfn|Mithen|2005|p={{Page needed|date=July 2014}}}}

[[File:Compound triple drum pattern.png|thumb|شێوازی تەپڵی سێپێی تێکەڵاو: سێ لێدان دابەش دەکات بۆ سێ؛ دووبارەکردنەوە لە سێ ئاستدا لەخۆدەگرێت [[File:Compound triple drum pattern.mid|thumb|left]]]]

دامەزراندنی لێدانێکی بنەڕەتی پێویستی بە تێگەیشتن لە زنجیرەیەکی ڕێکوپێک لە لەرەلەرە کورتخایەنە جیاوازەکان ھەیە، و بەھۆی ئەوەی تێگەیشتنی کەسی بۆ بەرزیی دەنگ پەیوەندیی بە ئاستی ژاوەژاوی پاشبنەماوە ھەیە، لەرەلەرێک دەبێت بەرەو بێدەنگی بڕوات پێش ئەوەی لەرەلەری دواتر ڕووبدات تا بە تەواوی جیاواز بێت. لەبەر ئەم ھۆیە، دەنگە خێرا تێپەڕەکانی ئامێرە لێدراوەکان خۆیان بۆ پێناسەکردنی ڕیتم ئامادە دەکەن. کولتوورە مۆسیقییەکان کە پشت بەو جۆرە ئامێرانە دەبەستن، لەوانەیە [[چەندڕیتمی|چەندڕیتمیی]] فرەچین و ڕیتمە ھاوکاتەکان لە زیاتر لە یەک کێشدا پەرە پێبدەن، کە پێی دەوترێت [[پۆلیمیتەر|فرەکێشی]]. وەک [[ڕیتم لە ئەفریقای ژێر بیابان#ڕیتمی خاچبڕ|ڕیتمە خاچبڕەکانی ئەفریقای ژێر بیابان]] و [[کۆتێکان|ڕیتمە پێکبەستراوەکانی ''کۆتێکان'']]ی [[گامێلان]].

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|مۆسیقا|کات|شیعر|ھونەرەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Rhythms}}

{{مۆسیقا-کۆلکە}}

[[پۆل:زاراوەکانی مۆسیقا]]
[[پۆل:ڕیتم و کێش]]</text>
      <sha1>pjazmk1n0ln0aec2xen5n1h980tn273</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیخۆڵەکوێرەسۆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4736</id>
    <revision>
      <id>1694110</id>
      <parentid>1550037</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T01:34:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2593" sha1="c1eosungi0l8reo7asollw3aqf1yzhg" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Inflamed appendix.jpg|وێنۆک]]

'''ڕیخۆڵەکوێرەسۆ''' بریتییە لە [[ھەوکردن]]ی ئەندامی [[ڕیخۆڵەکوێرە]]ی مرۆڤ کە پێویستە زوو بە [[نەشتەرگەری]] ئەو ئەندامە لاببرێت. ھەوکردنی ڕیخۆڵە کوێرە ئازارێکی لەپڕی زۆر توندی ھەیە لە بەشی ڕاستی خوارەوەی ورگدا.

== ھۆکار ==
وا بڕوایە ڕیخۆڵەکوێرەسۆ بەھۆی گیرانی بۆری ڕیخۆڵەکوێرە بۆ [[ڕیخۆڵەئەستوورە]]وە ڕوودەدات، ئەویش بەھۆی دروستبوونی [[مادەی چڵمین]] و ڕەقبوونیەوە کە لە ڕیخۆڵەئەستوورەوە دەگەڕێتەوە بۆ ڕیخۆڵەکوێرە و بۆرییەکە دەگرێت و دەبێتە ھۆی پڕبوونی ڕیخۆڵەکوێرە بە [[مادەی چڵمین]] و ھەڵئاوسانی، ئەمیش دەبێتێتە ھۆی زیادبوونی فشار لەسەر دیوار و بۆشایی ڕیخۆڵە کوێرە، لە ئەنجامدا دەبێتە ھۆی کڵۆتبوون و داخرانی بۆرییە بچوکەکانی خوێن و مەیاندنی [[لیمف]]. ڕیخۆڵەکوێرە چیتر خوێنی پێ ناگات و پاش ماوەیەک دەمرێت. بەکتریا لە ناو دیوارەکانی ڕیخۆڵەکوێرەوە دێنە دەر و دیواری ڕیخۆڵەکوێرە داگیردەکەن. دەورەبەر و ناو ڕیخۆڵەکوێرە کێم و جەراعەت دروست دەکەن. سەرەنجام ڕیخۆڵەکوێرە دەتەقێت و دەبێتە ھۆی ھەوکردنی پەردەی بۆشاییی سک کە دەبێتە ھۆی سەپتسمیمیا یان مردن.

== نیشانەکان ==
* یەکەم نیشانە بە ئازارێک لە دەوری ناوک دەست پێ دەکات و بەرەو بەشی ڕاست لە خوارەوەی سک دبێتە ئازارێکی توند.
* نەمانی ئارەزووی خواردن
* [[ڕشانەوە]]
* ئاوسانی ورگ
* [[تا (نەخۆشی)|تا]]
* نەتوانینی دەرکردی گازات

== چارەسەر ==
چارەسەرکردنی ڕیخۆڵەکوێرەسۆ بە لابردنی ڕیخۆڵەکوێرە دەبێت بە ڕێگای نەشتەرگەری.
{{پۆلی کۆمنز|Appendicitis}}
{{شریتی دەروازە|پزیشکی}}

{{پزیشکی-کۆلکە}}

[[پۆل:نەشتەرگەریی گشتی]]
[[پۆل:ھەوکردن]]
[[پۆل:ھەوکردنەکان]]</text>
      <sha1>c1eosungi0l8reo7asollw3aqf1yzhg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694289</id>
      <parentid>1694110</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T09:09:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1694289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2648" sha1="2eywim2d6vtyc00lip5165qw0raxtsv" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Inflamed appendix.jpg|وێنۆک]]

'''ڕیخۆڵەکوێرەسۆ''' بریتییە لە [[ھەوکردن]]ی ئەندامی [[ڕیخۆڵەکوێرە]]ی مرۆڤ کە پێویستە زوو بە [[نەشتەرگەری]] ئەو ئەندامە لاببرێت. ھەوکردنی ڕیخۆڵە کوێرە ئازارێکی لەپڕی زۆر توندی ھەیە لە بەشی ڕاستی خوارەوەی ورگدا.

== ھۆکار ==
وا بڕوایە ڕیخۆڵەکوێرەسۆ بەھۆی گیرانی بۆری ڕیخۆڵەکوێرە بۆ [[ڕیخۆڵەئەستوورە]]وە ڕوودەدات، ئەویش بەھۆی دروستبوونی [[مادەی چڵمین]] و ڕەقبوونیەوە کە لە ڕیخۆڵەئەستوورەوە دەگەڕێتەوە بۆ ڕیخۆڵەکوێرە و بۆرییەکە دەگرێت و دەبێتە ھۆی پڕبوونی ڕیخۆڵەکوێرە بە [[مادەی چڵمین]] و ھەڵئاوسانی، ئەمیش دەبێتێتە ھۆی زیادبوونی فشار لەسەر دیوار و بۆشایی ڕیخۆڵە کوێرە، لە ئەنجامدا دەبێتە ھۆی کڵۆتبوون و داخرانی بۆرییە بچوکەکانی خوێن و مەیاندنی [[لیمف]]. ڕیخۆڵەکوێرە چیتر خوێنی پێ ناگات و پاش ماوەیەک دەمرێت. بەکتریا لە ناو دیوارەکانی ڕیخۆڵەکوێرەوە دێنە دەر و دیواری ڕیخۆڵەکوێرە داگیردەکەن. دەورەبەر و ناو ڕیخۆڵەکوێرە کێم و جەراعەت دروست دەکەن. سەرەنجام ڕیخۆڵەکوێرە دەتەقێت و دەبێتە ھۆی ھەوکردنی پەردەی بۆشاییی سک کە دەبێتە ھۆی سەپتسمیمیا یان مردن.

== نیشانەکان ==
* یەکەم نیشانە بە ئازارێک لە دەوری ناوک دەست پێ دەکات و بەرەو بەشی ڕاست لە خوارەوەی سک دبێتە ئازارێکی توند.
* نەمانی ئارەزووی خواردن
* [[ڕشانەوە]]
* ئاوسانی ورگ
* [[تا (نەخۆشی)|تا]]
* نەتوانینی دەرکردی گازات

== چارەسەر ==
چارەسەرکردنی ڕیخۆڵەکوێرەسۆ بە لابردنی ڕیخۆڵەکوێرە دەبێت بە ڕێگای نەشتەرگەری.
{{پۆلی کۆمنز|Appendicitis}}
{{شریتی دەروازە|پزیشکی}}

{{پزیشکی-کۆلکە}}

[[پۆل:نەشتەرگەریی گشتی]]
[[پۆل:ھەوکردن]]
[[پۆل:ھەوکردنەکان]]
[[پۆل:فریاکەوتنە پزیشکییەکان]]</text>
      <sha1>2eywim2d6vtyc00lip5165qw0raxtsv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئوکراینا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5671</id>
    <revision>
      <id>1693706</id>
      <parentid>1693376</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:09:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17205" sha1="o7vsp1x6o2he19hzyilnnvj717lr7vc" xml:space="preserve">{{Coord|49|N|32|E|scale:10000000_source:GNS|display=title}}
{{Infobox country
| conventional_long_name = ئوکراینا
| common_name            = Ukraine
| native_name            = {{native name|uk|Україна|italics=off}}
| image_flag             = Flag of Ukraine.svg
| image_coat             = Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg
| national_anthem        = {{lang|uk|Державний Гімн України}}{{ھن}}{{transl|uk|دێرژاڤنی ھیمن ئوکراینی}}{{ھن}} «[[Shche ne vmerla Ukrainy i slava, i volia|سروودی نیشتمانیی ئوکراینا]]»{{parabr}}{{center|[[پەڕگە:National anthem of Ukraine, instrumental.oga]]}}
| image_map              = Ukraine - disputed (orthographic projection).svg
| map_caption            = {{vunblist|ھەڵکەوتەی ئوکراینا (سەوز)| [[ناوچە داگیرکراوەکانی ئوکراینا|ناوچە داگیرکراوەکان لەلایەن ڕووسیا]] (سەوزی ڕووناک)}}
| capital                = [[کیێڤ]]
| coordinates            = {{coord|49|N|32|E|scale:10000000_source:GNS|display=inline,title}}
| largest_city           = پایتەخت
&lt;!-- Please discuss on talk before changing any languages. --&gt;| official_languages     = [[زمانی ئوکراینی|ئوکراینی]]
| regional_languages     = {{hlist|[[زمانی بیلاڕووسی|بیلاڕووسی]]|[[زمانی بولگاری|بولگاری]]|[[زمانی تاتارەکانی کریمیا|تاتاریی کریمیا]]|[[زمانی گاگاوزی|گاگاوزی]]|[[یۆنانیی نوێ|یۆنانی]]|[[عیبریی نوێ|عیبری]]|[[زمانی مەجاری|مەجاری]]|[[زمانی پۆڵەندی|پۆڵەندی]]|[[زمانی ڕۆمانی|ڕۆمانی]]|[[زمانی ڕووسی|ڕووسی]]|[[زمانی سلۆڤاکی|سلۆڤاکی]]|[[زمانی ییدیش|ییدیش]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/5029-17 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140214125040/http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/5029-17 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠١٤|سەردێڕ=Закон України, Про засади державної мовної політики (Відомості Верховної Ради (ВВР), 2013, № 23, ст.218)|trans-title=Law of Ukraine, On Principles of State Language Policy, (Bulletin of the Verkhovna Rada (VVR), 2013, No. 23, p.218) (Current version — Revision from 1 February 2014) |بڵاوکەرەوە= Verkhovna Rada of Ukraine |لە=Стаття 7. Регіональні мови або мови меншин України paragraph 2 [Article 7. Regional or minority languages of Ukraine paragraph 2] |ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی نیسانی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://conventions.coe.int/Treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?NT=148&amp;CM=8&amp;DF=23/01/05&amp;CL=ENG&amp;VL=1 |سەردێڕ=List of declarations made with respect to treaty No. 148 (Status as of: 21/9/2011) |بڵاوکەرەوە=[[Council of Europe]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئایاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120522083136/http://conventions.coe.int/Treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?NT=148&amp;CM=8&amp;DF=23%2F01%2F05&amp;CL=ENG&amp;VL=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;}}
| ethnic_groups          = {{unbulleted list
 | ٧٧٫٨٪ [[ئوکراینییەکان]]
 | ١٧٫٣٪ [[ڕووسەکان]]
 | ٤٫٩٪ ئەوانەی تر
 }}
| ethnic_groups_year     = ٢٠٠١
| ethnic_groups_ref      = &lt;ref name=&quot;Ethnic composition of the population of Ukraine, 2001 Census&quot;/&gt;
| demonym                = [[ئوکراینییەکان|ئوکراینی]]
| government_type        = [[کۆمار]]ی [[ڕێکخستەی نیمچە-سەرۆکایەتی|نیمچە سەرۆکایەتی]]ی [[حکوومەتی یەکگرتوو|یەکگرتوو]]
| leader_title1          = [[سەرۆک کۆماری ئوکراینا|سەرۆک کۆمار]]
| leader_name1           = [[ڤلۆدیمیر زێلێنسکی]]
| leader_title2          = [[سەرۆک وەزیران]]
| leader_name2           = [[دێنیس شمیھال]]
| leader_title3          = [[سەرۆکی ڤێرخۆڤنا ڕادا|سەرۆک پەرلەمان]]
| leader_name3           = [[ڕووسلان ستێفانچووک]]
| legislature            = [[ڤێرخۆڤنا ڕادا]]
| sovereignty_type       = [[مێژووی ئوکراینا|پێکھاتەکان]]
| established_event1     = [[کیێڤی ڕووس]]
| established_date1      = ٨٧٩
| established_event3     = [[شانشینی گالیسیا-ڤۆلینیا|شانشینی ڕووتینیا]]
| established_date3      = ١١٩٩
| established_event4     = [[کازاک ھێتمانات]]
| established_date4      = ١٨ی ئابی ١٦٤٩
| established_event5     = [[کۆماری گەلی ئوکراینا]]
| established_date5      = ١٠ی حوزەیرانی ١٩١٧
| established_event6     = [[چوارەمین یوونیڤێرسالی ئەنجومەنی ناوەندیی ئوکراینا|ڕاگەیاندنی سەربەخۆییی کۆماری گەلی ئوکراینا]]
| established_date6      = ٢٢ی کانوونی دووەمی ١٩١٨
| established_event7     = [[کۆماری گەلی ئوکراینای ڕۆژاوا]]
| established_date7      = ١ی تشرینی دووەمی ١٩١٨
| established_event8     = [[یاسای یەکگرتوویی]]
| established_date8      = ٢٢ی کانوونی دووەمی ١٩١٩
| established_event9     = [[بەیاننامەی سەربەخۆییی ئوکراینا]]
| established_date9      = ٢٤ی ئابی ١٩٩١
| established_event10    = [[ڕێفراندۆمی سەربەخۆییی ئوکراینا (١٩٩١)|ڕێفراندۆم]]
| established_date10     = ١ی کانوونی یەکەمی ١٩٩١
| established_event11    = [[یاسای بنەڕەتیی ئوکراینا|یاسای بنەڕەتیی ھەنووکە]]
| established_date11     = ٢٨ی حوزەیرانی ١٩٩٦
| established_event12    = [[شۆڕشی ٢٠١٤ی ئوکراینا|شۆڕشی مەیدان]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://zakon.rada.gov.ua/go/1240-20|سەردێڕ=Про Заяву Верховної Ради України у зв'язку з сьомою річницею початку Євромайдану та подій Революції Гідності|وێبگە=Офіційний вебпортал парламенту України|ڕێکەوتی سەردان= ٥ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220304221843/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/1240-20|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئازاری ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
| established_date12     = ١٨–٢٣ شوباتی ٢٠١٤
| area_km2               = ٦٠٣٬٦٢٨
| area_rank              = ٤٥ەم &lt;!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --&gt;
| area_sq_mi             = or 233,013/ 223,013&lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
| percent_water          = ٧
| population_estimate    = {{decrease}} ٤١٬١٦٧٬٣٣٦&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ukrstat.org/en/operativ/operativ2020/ds/kn/xls/kn1220_ue.xls|سەردێڕ=Population (by estimate) as of 1 January 2022.|وێبگە=ukrcensus.gov.ua|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210306154326/https://ukrstat.org/en/operativ/operativ2020/ds/kn/xls/kn1220_ue.xls|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
{{ھن}}(بێجگە لە [[کریمیا]])
| population_census      = ٤٨٬٤٥٧٬١٠٢&lt;ref name=&quot;Ethnic composition of the population of Ukraine, 2001 Census&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://2001.ukrcensus.gov.ua/eng/results/general/nationality/ |سەردێڕ=Population by ethnic nationality, 1 January, year |وێبگە=ukrcensus.gov.ua |بڵاوکەرەوە=Ukrainian Office of Statistics |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111217151026/http://2001.ukrcensus.gov.ua/eng/results/general/nationality/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١}}&lt;/ref&gt;
| population_estimate_year = کانوونی دووەمی ٢٠٢٢
| population_estimate_rank = ٤٦ەم
| population_census_year = ٢٠٠١
| population_density_km2 = ٧٣٫٨
| population_density_sq_mi = ١٩١ &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
| population_density_rank = ١١٥ەم
| GDP_PPP                = {{increase}} ٥٨٤$ بیلیۆن&lt;ref name=&quot;IMFWEOUA&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.imf.org/external/datamapper/profile/UKR|سەردێڕ=WORLD ECONOMIC OUTLOOK (OCTOBER 2021) |بڵاوکەرەوە=[[International Monetary Fund]] |وێبگە=IMF.org}}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_year           = ٢٠٢١
| GDP_PPP_rank           = ٤٨ەم
| GDP_PPP_per_capita     = {{increase}} ١٤٬١٥٠$&lt;ref name=&quot;IMFWEOUA&quot;/&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank = ١٠٨ەم
| GDP_nominal            = {{increase}} ١٨١$ بیلیۆن&lt;ref name=&quot;IMFWEOUA&quot;/&gt;
| GDP_nominal_year       = ٢٠٢١
| GDP_nominal_rank       = ٥٦ەم
| GDP_nominal_per_capita = {{increase}} ٤٬٣٨٠$&lt;ref name=&quot;IMFWEOUA&quot;/&gt;
| GDP_nominal_per_capita_rank = ١١٩ەم
| Gini                   = ٢٦٫٦ &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year              = ٢٠١٩
| Gini_change            = increase &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref               =&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI |سەردێڕ=GINI index (World Bank estimate) – Ukraine |بڵاوکەرەوە=[[World Bank]] |وێبگە=data.worldbank.org |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;
| Gini_rank              =
| HDI                    = ٠٫٧٧٩ &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year               = ٢٠١٩ &lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change             = increase&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                =&lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene|ڕێکەوت=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=United Nations Development Programme|ژپنک=٩٧٨-٩٢-١-١٢٦٤٤٢-٥|پەڕەکان=٣٤٣–٣٤٦|ناونیشان=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank               = ٧٤ەم
| currency               = [[ھریڤنای ئوکراینی|ھریڤنا]] (₴)
| currency_code          = UAH
| time_zone              = [[کاتی ئەورووپای ڕۆژھەڵات|EET]]
| utc_offset             = +٢&lt;ref name=&quot;timechange&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://ua.korrespondent.net/ukraine/events/1273613-rishennya-radi-ukrayina-30-zhovtnya-perejde-na-zimovij-chas|سەردێڕ=Рішення Ради: Україна 30 жовтня перейде на зимовий час|script-title=uk:Рішення Ради: Україна 30 жовтня перейде на зимовий час|trans-title=Rada Decision: Ukraine will change to winter time on 30 October |زمان=uk |بڵاوکەرەوە=korrespondent.net |ڕێکەوت=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١}}&lt;/ref&gt;
| utc_offset_DST         = +٣
| time_zone_DST          = [[کاتی ھاوینەی ئەورووپای ڕۆژھەڵات|EEST]]
| drives_on              = ڕاست
| calling_code           = [[ژمارەی تەلەفۆن لە ئوکراینا|+٣٨٠]]
| cctld                  = {{unbulleted list |[[.ua]] |[[.укр]]}}
| religion               = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; |٨٧٫٣٪ [[مەسیحییەت]]|١١٫٠٪ [[بێ دینی]]|٠٫٨٪ ئەوانەی تر |٠٫٩٪ بێ وەڵام}}
| religion_year          = ٢٠١٨
| religion_ref           =&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|ناونیشان=http://razumkov.org.ua/uploads/article/2018_Religiya.pdf|script-title=uk:Особливості Релігійного І Церковно-Релігійного Самовизначення Українських Громадян: Тенденції 2010–2018|trans-title=Features of Religious and Church – Religious Self-Determination of Ukrainian Citizens: Trends 2010–2018|ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=[[Razumkov Center]] in collaboration with the All-Ukrainian Council of Churches|پەڕەکان=١٢, ١٣, ١٦, ٣١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180426194313/http://razumkov.org.ua/uploads/article/2018_Religiya.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی نیسانی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|زمان=uk|شوێن=Kyiv}}{{ھن}}Sample of 2,018 respondents aged 18 years and over, interviewed 23–28 March 2018 in all regions of Ukraine except Crimea and the occupied territories of the Donetsk and Lugansk regions.&lt;/ref&gt;
}}

'''ئوکراینا''' ({{بە ئوکراینی|Україна}}) وڵاتێکە لە [[ئەورووپای ڕۆژھەڵات]] کە دووەم گەورەترین وڵاتی ئەورووپایە. ئەو وڵاتە ھاوسنوورە لەگەڵ [[ڕووسیا]] لە ڕۆژھەڵات و باکووری ڕۆژھەڵات،{{efn|Ukraine also has ''[[de facto]]'' borders to its south with [[Crimea]], which [[Annexation of Crimea by the Russian Federation|Russia annexed from it in 2014]]. Ukraine still continues to [[territorial dispute|claim the peninsula as its integral part]] and is [[United Nations General Assembly Resolution 68/262|supported internationally]] on the issue. See [[political status of Crimea]] for details.}} [[بیلاڕووس]] لە باکوور، [[پۆڵەندا]]، [[سلۆڤاکیا]] و [[مەجارستان]] لە ڕۆژاواوە، [[ڕۆمانیا]] و [[مۆلدۆڤا]] لە باشووری ڕۆژاوا و [[دەریای ڕەش]] و [[دەریای ئازۆڤ]] لە باشوورەوە ھاوسنوورە. ڕووبەری وڵاتەکە ٦٠٣٬٦٢٨ کیلۆمەتر چۆارگۆشەیە. و ھەشتەم چڕترین وڵاتی ئەورووپایە. ئوکراینا ئەندامە لە [[یەکێتیی وڵاتە سەربەخۆکان]]. لە نێوان ساڵانی ١٩٢٣ ھەتا ١٩٩١ زۆربەی ئوکراینا بەشێک لە [[یەکێتیی سۆڤیەت]] بوو. شاری [[کیێڤ]] پایتەخت و گەورەترین شاری ئوکراینایە.

== دانیشتووان ==
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠٢٢ ژمارەی دانیشتووانی ئوکراینا ٤٣٬٧٣٣ ملیۆن کەس بووە کە دەکاتە ٠٫٥٦٪ خەڵکی جیھان. تەمەنی مامناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٤١ ساڵە، ھەروەھا ٦٩٪ دانیشتووانی وڵات لە شارەکان دەژین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Population by Country (2022) – Worldometer|ناونیشان=https://www.worldometers.info/world-population/population-by-country/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.worldometers.info|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== ئایین ==
{{bar box
| title=ئایینەکان لە ئوکراینا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران}}&lt;/ref&gt;
| titlebar=#ddd
| left1='''ئایینەکان'''
| right1='''ڕێژە'''
| float=left
| bars=
{{bar percent|ئۆرسۆدۆکس|blue|٦٦٫٠}}
{{bar percent|بێ ئایین|brown|١١٫٠}}
{{bar percent|کاتۆلیک|yellow|١٠٫٠}}
{{bar percent|سوننە|green|٢٫٠}}
{{bar percent|پرۆتێستانت|red|٢٫٠}}
{{bar percent|ئەوانی تر|purple|٩٫٠}}}}

== تێبینییەکان ==
{{تێبینییەکان}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{Commons category|Ukraine}}

{{دەوڵەتانی ئەورووپا}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئەورووپا|ئوکراینا|وڵاتەکان|دەیەی ١٩٩٠|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}
{{ئوکراینا-کۆلکە}}

[[پۆل:ئوکراینا|*]]
[[پۆل:ئەورووپای ڕۆژھەڵات]]
[[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]]
[[پۆل:کۆمارەکان]]
[[پۆل:وڵاتانی ئەندامی ئەنجومەنی ئەورووپا]]
[[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٩١]]</text>
      <sha1>o7vsp1x6o2he19hzyilnnvj717lr7vc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژنامەی ئێف١</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6201</id>
    <revision>
      <id>1693825</id>
      <parentid>1530905</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:33:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپیوتەر-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="555" sha1="kpc52cfhwuo978qbtuu7dh9c2droxdy" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێ سەرچاوە}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
ڕۆژنامەیەکی سەربەخۆی تایبەت بە [[کۆمپیوتەر]]ە، مانگانە لە [[ڕانیە]] دەردەچێت و بەخۆڕایی دەبەخشرێتەوە.
مەڵبەند غازی خاوەنی ئیمتیاز و سەرنووسەری ئەم ڕۆژنامەیە یە.

{{تووڵی دەروازە|کۆمپیوتەر}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{کۆمپیوتەر-کۆلکە}}</text>
      <sha1>kpc52cfhwuo978qbtuu7dh9c2droxdy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژھات سەعید</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7544</id>
    <revision>
      <id>1693862</id>
      <parentid>1530937</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:38:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، وێژە-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2036" sha1="0q3xb1cnb7nv2uebzd34csqym4vo6vh" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Orphan|date=ئەیلوول ٢٠٢١}}
{{Orphan|date=شوبات ٢٠٢٠}}
{{Underlinked|date=شوبات ٢٠٢٠}}
}}
'''ڕوژھات سەعید''' وەرگێر، نووسەر و ڕوژنامەنووسی کورد، (لەدایکبووی ٢٩ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٧، لە گوندێکی سەر سنووری [[تورکیا]]-عێراق)، یەکەم نووسینی لە مالپەری ڕاستیا کوردستانێ پەخش کراوە{{کێ وتی}}، و نووسین و لێکولینەوە لە ڕوژنامەی وار، گوڤاری چاڤدێر، گوڤاری ھەناس، گوڤاری ڤەژەن، گوڤاری کورد زووم، گوڤاری مەحفەل، گوڤاری ھیزل، مالپەری یەکێتی نووسەرانی کورد - لقی دھوک بەلاو دەکات.{{ژێدەر پێویستە}}

== بەرھەمەکانی ==
* ئولیڤەر توسیت - چارڵز دیکنز / لە ئنگلیزییەوە بوو کوردی
* یاھودییەکان - لێسسینگ / لە ئنگلیزییەوە وەرگێران بوو کوردی.
* بیردوزا یاریا و دەستنیشانکرنا کەسان. (نامیلکە)
* زانستێ ئابوریێ و ئابوریا ئەورووپا. (نامیلکە)

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [http://www.kurdipedia.org/books/21906.PDF پەرتوکێکی وەرگێرای لەلایەن ڕوژھات سەعید]{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}
* [http://www.kurdipedia.org/books/72051.PDF گوتارەکانی ڕوژھات سەعید لە ڕوژنامە و گوڤارە کوردیەکاندا]{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|وێژە}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{وێژە-کۆلکە}}

[[پۆل:ڕۆژنامەنووسانی کورد]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧]]</text>
      <sha1>0q3xb1cnb7nv2uebzd34csqym4vo6vh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕووباری خاسە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7605</id>
    <revision>
      <id>1693907</id>
      <parentid>1693170</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:11:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئاو|ئاو]]</comment>
      <origin>1693907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="828" sha1="ntxov5pid0acu3iwv0idkox118vs75g" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Coord|34|55|N|44|05|E|region:IQ_type:river_source:GNS-enwiki|display=title}}
[[پەڕگە:Khasa River under rashid Bridge.jpg|وێنۆک|ڕووباری خاسەی وشکبوو.]]
'''خاسە''' ڕووبارێکی زستانەیە کە بەناو شاری [[کەرکووک]]دا دەڕوات. یەکێکە لەو لقانەی دەکەوێتە ڕووباری [[دیجلەوە]]. خاسە لە هاویندا بە تەواوەتی وشک دەکات و ئاوی تیادا نامێنێت.
{{تووڵی دەروازە|عێراق|جوگرافیا|ئاو}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{عێراق-کۆلکە}}

[[پۆل:ڕووبارەکانی عێراق]]
[[پۆل:ڕووبارەکانی کوردستان]]
[[پۆل:کەرکووک]]
[[پۆل:ڕووبار]]</text>
      <sha1>ntxov5pid0acu3iwv0idkox118vs75g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژنامەوان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7645</id>
    <revision>
      <id>1693823</id>
      <parentid>1550084</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:33:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، کۆمپیوتەر-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2617" sha1="epps27qdnbr2th0q6axxa2te880mdrr" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{شریتی لاوەکی ڕۆژنامەوانی}}
[[پەڕگە:Reporter from CN8 at the Petco gas explosion 20050304.jpg|وێنۆک|ڕۆژنامەوانێک لەکاتی ئامادەکردنی ھەواڵ]]
'''ڕۆژنامەوان''' یان '''ڕۆژنامەنووس''' بە کەسێک دەگوترێت کە کاری [[ڕۆژنامەوانی]] بێت، کەسێک کە سەبارەت بە ڕووداوەکان، پێشھاتەکان و گۆڕانکارییەکان [[زانیاری]] کۆدەکاتەوە و دواتر پەخش دەکات.

'''[[ھەواڵنێر|ھەواڵنێرانیش]]''' بە ڕۆژنامەوان دەژمێردرێن. پیشەی ئەوان بریتییە لە دروستکردنی [[ڕاپۆرت]] و [[بڵاوکردنەوە]]ی ئەو ڕاپۆرتە لە [[ڕۆژنامە|ڕۆژنامەکان]]، [[تەلەڤیزیۆن]]، [[ڕادیۆ]]، [[کۆوار|گۆڤارەکان]]، [[بەڵگەفیلم]] یان [[ئینتەرنێت|ئینتەرنێتدا]]. ھەوڵنێران دەبێ بۆ کارەکەیان ''سەرچاوە'' بدۆزنەوە، ڕاپۆرتەکانیان دەکرێ ''وتنی'' یان ''نووسینی'' بێ و بە ھیچ شێوە ناشێ لایەنگرانە و ئاراستەدار بێ.

جگە لە ھەواڵنێر، جۆریکی تری ڕۆژنامەوانمان ھەیە کە پێی دەوترێ '''[[ستووننووس]]'''. ستووننووس ئەو ڕۆژنامەوانەیە کە نووسراوەکانی ڕێک ھەر چەند وەخت جارێک لە ڕۆژنامە یان گۆڤارێکدا بڵاو دەبێتەوە.

گەلەک پیشەی تر ھەن لە ڕۆژنامەگەریدا کە دەکرێ مرۆڤ بە ڕۆژنامەوانیان بزانێ، وەکوو: داڕێژەری لاپەڕە، ھونەرمەندی گرافیست، وێنەگر، و ھتد.

== وتارە پێوەندیدارەکان ==
* [[ڕۆژنامەوانی]]
* [[بڵاڤۆک]]
* [[بڵاوکردنەوە]]
* [[زانیاری]]

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [https://web.archive.org/web/20170919172644/https://www.spj.org/ کۆمەڵگەی ڕۆژنامەوانانی پرۆفێشناڵ]
{{تووڵی دەروازە|ڕۆژنامەوانی|تەلەڤیزیۆن|ئینتەرنێت|ڕادیۆ}}
{{پۆلی کۆمنز|Journalists}}

{{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}}
{{کۆمپیوتەر-کۆلکە}}

[[پۆل:زاراوەکانی تەلەڤیزیۆن]]
[[پۆل:ڕۆژنامەوانان]]
[[پۆل:پیشەی پەخشکردنەکان]]
[[پۆل:پیشەکانی میدیای بەکۆمەڵ]]</text>
      <sha1>epps27qdnbr2th0q6axxa2te880mdrr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕینێسانس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8007</id>
    <revision>
      <id>1694159</id>
      <parentid>1306154</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T04:34:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، تەکنۆلۆژیا-کۆلکە، فەلسەفە-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4052" sha1="0mz6cowwcktji4rmdd80dbm0ps27wmx" xml:space="preserve">{{بێ سەرچاوە}}
[[پەڕگە:Michelangelo's David - right view 2.jpg|وێنۆک|پەیکەری داود لە ئاکامەکانی ھونەری سەردەمی ڕینێسانس]]
'''ڕێنێسانس''' بزاڤێکی فەرھەنگیی گرینگ و دەسپێکەری سەردەمێک لە شۆرشی زانستی و چاکسازیی ئایینی و پێشکەوتی ھونەری بوو لە [[ئەورووپا|ئەورووپادا]]. ڕێنێسانس ڕۆژگاری پەڕینەوەیە لە [[سەدەکانی ناوەڕاست|سەدەکانی ناوەڕاستەوە]] بۆ [[سەردەمی نوێ]]. یەکەمجار، فەڕانسەیی‌یەکان زاراوەی ڕێنێسانس (واتە ''لەدایکبوونەوە'') -یان لە سەدەی ١٦ھەمدا بەکار ھێنا. زیاتر سەرەتای ڕۆژگاری ڕێنێسانس دەگەڕێننەوە بۆ سەدەی چواردەھەم لە باکووری [[ئیتالیا]]. ئەم بزاڤە لە سەدەی پانزدەھەمدا باکووری ئەورووپاشی گرتەوە. ڕێنێسانس بارەوباربوونێکی ٣٠٠ ساڵەیە کە لە [[فلۆرانس|فلۆرانسەوە]] دەستی پێکرد و لە [[ئینگلیز|ئینگلیزدا]] گەیشتە کۆتایی.

ڕێنێسانس لە ساڵەکانی ١٣٠٠ لە ئیتالیا دەستی پێکرد و لە ماوەی ٣٠٠ ساڵدا لە سەرتاسەری ئەورووپا بڵاو بووەوە. بەدەگمەن لە ماوەیەکەی ئەوەندە کورت لە باری مێژویییەوە ڕووداوگەلی جۆراوجۆر ڕوو دەدەن، کەچی ئەم سێ سەدەیە پڕە لە گۆڕانی بناخەیی و چالاکیی گەورە. جیھانی ئەمڕۆ ئاکامی ئەو چەشنە چالاکییانەیە، چونکو ڕێنێسانس بناخەکانی ئابووری، سیاسی، ھونەری و زانستیی ژیارەکانی ئێستای [[جیھانی ڕۆژاوایی|ڕۆژاوای]] سەرلەنوێ داڕژاندەوە.

[[زانست]] و ھونەر پێشکەوتی گەورەیان لە ئیتالیای سەدەی پازدەھەم و شازدەھەم بەدی ھێنا. زانستیاران، ھۆنەران و فەیلەسووفانێک دەرکەوتن کە بە سەرۆگری لە کەلەپووری ڕەسەنی ڕۆم و یۆنان، بە چەشنێکی تازەتر سەیری جیھانیان دەکرد. وێنەکێشان کەوتنە کۆڵینەوەی لەشی مرۆڤ و بە شێوەیەکی ڕاستەقینخوازانە ئەندامەکانی لەشیان دەکێشا. فەرمانڕەواکان ماڵگەل و بەرھەمگەلی ھونەریی گەورەیان لە تالارسازان و ھونەرمەندان داخواز دەکرد. ئەم باوەڕە تازانە بەزوویی بە سەرانسەری ئەورووپادا بڵاو بووەوە.

سەردەمی ڕێنێسانس سەردەمی [[ئاوەزپەرستی]] (ڕاشیۆنالیزم)، [[بیرکاری]]، [[لۆژیک]] و [[مرۆڤپەروەری]]‌یە. لەو سەردەمەدا کڵێسە و بیرە ئایینییەکان بە لایەکەوە دەنرێن و وەکوو ڕۆم و [[یۆنانی کۆن]] پێشکەوتی زانستی دەبێتەوە جێگەی باس و گفتوگۆ. لەو سەردەمەدا گەلەک شتی نوێ داھێنران، بۆ نموونە، چاپ، جەمسەرنوێن، تەلەسکۆپ؛ ھەروەھا بەھۆی گەشەی دەریاوانییەوە، کیشوەری ئەمریکا دۆزرایەوە.
{{پۆلی کۆمنز|Renaissance}}
{{تووڵی دەروازە|ئەورووپا|مێژوو|تەکنۆلۆژیا|زانست|فەلسەفە|ھونەرەکان|کۆمەڵگا}}

{{مێژوو-کۆلکە}}
{{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}}
{{فەلسەفە-کۆلکە}}

[[پۆل:ڕینێسانس]]
[[پۆل:مێژووی ئەورووپا]]
[[پۆل:مێژووی ئیتالیا]]
[[پۆل:سەردەمە مێژووییەکان]]
[[پۆل:فەلسەفەی سەدەکانی ناوەڕاست]]</text>
      <sha1>0mz6cowwcktji4rmdd80dbm0ps27wmx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بەنگلادێش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8146</id>
    <revision>
      <id>1693694</id>
      <parentid>1693497</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:05:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13988" sha1="npgay06b6opqkwxzqf1ide5ilzdmwi9" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = کۆماری گەلی بەنگلادیش
| common_name            = Bangladesh
| native_name            = {{ubl|{{native name|bn|গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশ}}|''Gônoprojatontrī Bangladesh''}}
| image_flag             = Flag of Bangladesh.svg
| image_coat             = National emblem of Bangladesh.svg
| symbol_type            = Emblem
| other_symbol           = {{unbulleted list |[[File:Government Seal of Bangladesh.svg|100px|Seal of the Government of Bangladesh]]}}
| other_symbol_type      = [[Government Seal of Bangladesh|Official Seal of the Government of Bangladesh]]
| national_anthem        = {{native phrase|bn|&quot;[[Amar Sonar Bangla]]&quot;|italics=off}}&lt;br /&gt;{{small|&quot;بەنگالە ئاڵتونیەکەم&quot;}}&lt;br /&gt;&lt;div style=&quot;display:inline-block;margin-top:0.4em;&quot;&gt;[[File:Amar Sonar Bangla - official vocal music of the National anthem of Bangladesh.ogg|center]]&lt;/div&gt;{{center|'''March:''' &quot;[[Notuner Gaan]]&quot;&lt;br /&gt;{{small|&quot;The Song of Youth&quot;}}&lt;ref name=&quot;national march&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=National Symbols→National march|وێبگە=Bangladesh Tourism Board|شوێن=Bangladesh|بڵاوکەرەوە=Ministry of Civil Aviation &amp; Tourism|ناونیشان=http://visitbangladesh.gov.bd/about-bangladesh/national-symbol/|وتەگێڕانەوە=In 13 January 1972, the ministry of Bangladesh has adopted this song as a national marching song on its first meeting after the country's independence.|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161228040953/http://visitbangladesh.gov.bd/about-bangladesh/national-symbol/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;}}{{center|'''National Slogan''': &quot;[[Joy Bangla]]&quot; &lt;br /&gt;{{small|&quot;Victory to Bengal&quot;}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://en.prothomalo.com/bangladesh/joy-bangla-to-be-national-slogan-hc|سەردێڕ='Joy Bangla' to be national slogan: HC|بڵاوکەرەوە= Daily Prothom Alo|ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان = ١٠ی ئازاری ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bn2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://m.bdnews24.com/en/detail/bangladesh/1732865|سەردێڕ=HC orders govt to announce 'Joy Bangla' as national slogan in three months|بڵاوکەرەوە=bdnews24.com|ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210630151417/https://m.bdnews24.com/en/detail/bangladesh/1732865|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;}}
| image_map              = Bangladesh (orthographic projection).svg
| map_caption            =
| map_width              = 220px
| capital                = [[داکا]]
| coordinates            = {{Coord|23|45|50|N|90|23|20|E|type:city_region:BD|display=inline}}
| largest_city           = داکا
| languages_type         = زمانی فەرمی &lt;br /&gt; {{nowrap|{{nobold|و نەتەوەیی}}}}
| languages              = [[زمانی بەنگلا|بەنگالی]]&lt;ref name=&quot;bdlaws.minlaw.gov.bd&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Constitution of the People's Republic of Bangladesh|chapter=Article 3. The state language|chapter-url=http://bdlaws.minlaw.gov.bd/sections_detail.php?id=367&amp;sections_id=24550|وێبگە=bdlaws.minlaw.gov.bd|بڵاوکەرەوە=Ministry of Law, The People's Republic of Bangladesh|ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170805014802/http://bdlaws.minlaw.gov.bd/sections_detail.php?id=367&amp;sections_id=24550|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئابی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
| religion               = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; |91.04% [[Islam in Bangladesh|Islam]] ([[State religion|official]])|7.95% [[Hinduism in Bangladesh|Hinduism]] |0.61% [[Buddhism in Bangladesh|Buddhism]] |0.30% [[Christianity in Bangladesh|Christianity]]
|0.12% [[Religion in Bangladesh|Others]]}}
| religion_year          = [[2022 Census of Bangladesh|2022 census]]&lt;ref name=&quot;dhakatribune1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/2022/07/27/bangladeshs-population-size-now-1651-million | سەردێڕ=Census 2022: Bangladesh population now 165 million | ڕێکەوت=٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;
| ethnic_groups          = {{vunblist
 | ٩٨.٢–٪٩٩ [[بەنگالییەکان]]
 | {{collapsible list
  |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal;font-size:100%;
  |title= ١–١.٨٪ کەمینە
  | [[گەلی چاکما|چاکما]] | [[Biharis in Bangladesh|بیھاری]] | [[Marma people|مارما]] | [[سانتال]] | [[Mru people (Mrucha)|مروو]] | [[Tanchangya people|تانچانگی]] | [[Bawm people|باوم]] | [[Tripuri people|تریپوری]] | [[Khasi people|خاسی]]| [[Khumi people|خومی]] | [[Kuki people|کووکی]] | [[Garo people|گارۆ]] | [[Bisnupriya Manipuri people|بیسنوپوریای مانیپوری]]
     }}
}}
| ethnic_groups_year     = ٢٠٢٢&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/ethnic-population-2022-census-real-picture-not-reflected-3090941 |سەردێڕ=Ethnic population in 2022 census: Real picture not reflected |بڵاوکەرەوە=The Daily Star |ڕێکەوت= ٩ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;
| demonym                = [[بەنگلادیشییەکان|بەنگلادیشی]]
| government_type        = [[Unitary state|Unitary]] [[dominant-party]] [[کۆماری پەڕلەمانی]]
| leader_title1          = [[President of Bangladesh|سەرۆک]]
| leader_name1           = [[موحەمەد عەبدول حامید]]
| leader_title2          = [[سەرۆک وەزیران]]
| leader_name2           = [[شێخ حاسینە]]
| leader_title3          = [[Speaker of the Jatiya Sangsad|Jatiya Sangsad Speaker]]
| leader_name3           = [[شیرین شارمین چاودری]]
| leader_title4          = [[Chief Justice of Bangladesh|Chief Justice]]
| leader_name4           = [[حەسەن فۆیز سدیقی]]
| legislature            = [[جاتیا سانگساد]]
| sovereignty_type       = [[Bangladesh Liberation War|سەربەخۆیی]]
| sovereignty_note       = لە [[پاکستان]]
| established_event1     = [[ڕۆژی سەربەخۆیی (بەنگلادیش)|جیابونەوە]]
| established_date1      = ٢٦ـی ئازاری ١٩٧١
| established_event2     = [[Victory Day (Bangladesh)|ڕۆژی سەرکەوتن]]
| established_date2      = ١٦ـی کانونی یەکەمی ١٩٧١
| established_event3     = [[Constitution of Bangladesh|دۆخی ئێستا]]
| established_date3      = ١٦ـی کانونی یەکەمی ١٩٧٢
| area_km2               = 148,460 &lt;ref name=&quot;bdarea&quot;&gt;{{Cite CIA World Factbook|country=Bangladesh|accessdate=2021-11-13|year=2021}}&lt;/ref&gt;
| area_rank              = 92nd&lt;ref name=&quot;bdarea&quot;/&gt;
| area_sq_mi             = ٥٧٣٢٠
| area_label2            = Land area
| area_data2             = 130,170 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;bdarea&quot;/&gt;
| area_label3            = Water area
| area_data3             = 18,290 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;bdarea&quot;/&gt;
| percent_water          = 6.4
| population_estimate    =
| population_census      = ١٦٥,١٥٨,٦١٦&lt;ref name=&quot;populationcensus2022&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.bbs.gov.bd/site/page/47856ad0-7e1c-4aab-bd78-892733bc06eb/Population-and-Housing-Census | سەردێڕ=বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো}}&lt;/ref&gt;
| population_estimate_year = ٢٠٢٢
| population_estimate_rank =
| population_census_year = ٢٠٢٢
| population_census_rank = 8th
| population_density_km2 = 1,106
| population_density_sq_mi = 2,864.5
| population_density_rank = 7th
| GDP_PPP                = {{increase}} $1.36 trillion
| GDP_PPP_year           = 2022
| GDP_PPP_rank           = 25th
| GDP_PPP_per_capita     = {{increase}} $7,985 &lt;ref name=&quot;IMF_WEO_Oct2022&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Download World Economic Outlook database: October 2022 |ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2022/October/weo-report?c=513,&amp;s=NGDP_R,NGDP_RPCH,NGDP,NGDPD,PPPGDP,NGDP_D,NGDPRPC,NGDPRPPPPC,NGDPPC,NGDPDPC,PPPPC,PPPSH,PPPEX,NID_NGDP,NGSD_NGDP,PCPI,PCPIPCH,PCPIE,PCPIEPCH,TM_RPCH,TMG_RPCH,TX_RPCH,TXG_RPCH,LP,GGR,GGR_NGDP,GGX,GGX_NGDP,GGXCNL,GGXCNL_NGDP,GGXONLB,GGXONLB_NGDP,GGXWDG,GGXWDG_NGDP,NGDP_FY,BCA,BCA_NGDPD,&amp;sy=2020&amp;ey=2027&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |وێبگە=International Monetary Fund |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank = 129th
| GDP_nominal            = {{increase}} ${{Round|460.75|}} billion &lt;ref name=&quot;IMF_WEO_Oct2022&quot;/&gt;
| GDP_nominal_year       = 2022
| GDP_nominal_rank       = 35th
| GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $2,734 &lt;ref name=&quot;IMF_WEO_Oct2022&quot;/&gt;
| GDP_nominal_per_capita_rank = 137th
| Gini                   = 32.4 &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year              = 2021
| Gini_change            = increase&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref               = &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://worldpopulationreview.com/country-rankings/gini-coefficient-by-country |سەردێڕ=Gini Coefficient by Country 2022 |وێبگە=World Population Review}}&lt;/ref&gt;
| Gini_rank              =
| HDI                    = 0.661 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year               = 2021 &lt;!--Please use the year to which the HDI data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change             = increase &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                = &lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|سەردێڕ=Human Development Report 2021/2022|زمان=en|بڵاوکەرەوە=[[United Nations Development Programme]]|ڕێکەوت=٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank               = {{ordinal|129}}
| currency               = [[تاکای بەنگلادیشی|تاکا]] ({{lang|bn|৳}})
| currency_code          = BDT
| time_zone              = [[Bangladesh Standard Time|BST]]
| utc_offset             = +6
| date_format            = {{nowrap|{{abbr|dd|day}}-{{abbr|mm|month}}-{{abbr|yyyy|year}}}} ([[Common Era|CE]])
| drives_on              = چەپ
| calling_code           = [[Telephone numbers in Bangladesh|+880]]
| cctld                  = [[.bd]]&lt;br /&gt;{{lang|bn|[[.bangla|.বাংলা]]}}
| official_website       = &lt;!-- do not add www.bangladesh.gov.bd – The article is about the country, not the government – from Template:Infobox country, &quot;do not use government website (e.g. usa.gov) for countries (e.g. United States) --&gt;
| area_magnitude         =
| footnote               =
| today                  =
}}

'''بەنگلادیش'''، بە فەرمی '''کۆماری گەلی بەنگلادیش'''، [[وڵات]]ێکە لە باشووری کیشوەری [[ئاسیا]]، پایتەختەکەی شاری [[داکا]]یە و زۆرینەی دانیشتوانەکەی [[موسڵمان]]ن.
== دانیشتوان ==
بەپێی ئامارەکانی ساڵی [[٢٠١٤]] ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی بەنگلادێش ١٥٨,٥١٢,٥٧٠ کەس بووە کە دەکاتە ٢.١٩ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مام‌ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٢٥.٤ ساڵە. ھەروەھا ٣٠ لە سەدی دانیشتوانی وڵات لە شارەکان دەژین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ =  Countries in the world (ranked by 2014 population)| ناونیشان = http://www.worldometers.info/world-population/population-by-country/ |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی ئایاری ٢٠١٥ | بڵاوکەرەوە =  ماڵپەڕی Worldometers |زمان = ئینگلیسی}}&lt;/ref&gt;{{bar box
| title=ئایینەکان لە بەنگلادێش &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران}}&lt;/ref&gt;
| titlebar=#ddd
| left1='''ئایینەکان'''
| right1='''ڕێژە'''
| float=left
| bars=
{{bar percent|موسڵمان(سوننە)|green|٩٤٫٠}}
{{bar percent|ھیندوو|orange|٦٫٠}}}}

==سەرچاوەکان==
{{reflist}}

{{کۆڵکە}}
{{وڵاتەکانی ئاسیا}}

{{تووڵی دەروازە|ئاسیا|جوگرافیا|وڵاتەکان|بەنگلادێش}}
{{پۆلی کۆمنز|Bangladesh}}

[[پۆل:کۆمارەکانی کۆمۆنوێلت]]
[[پۆل:داگیرگەکانی شانشینی یەکگرتوو]]
[[پۆل:وڵاتانی لە حاڵی گەشەکردن]]
[[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی وڵاتانی کۆمۆنوێلت]]
[[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی]]
[[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]]
[[پۆل:بەنگلادێش]]
[[پۆل:کۆمارەکان]]
[[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٧١]]</text>
      <sha1>npgay06b6opqkwxzqf1ide5ilzdmwi9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10123</id>
    <revision>
      <id>1693863</id>
      <parentid>1546113</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:38:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1376" sha1="srx2eq8deqgab4fywm9o1nvwx4s3mzv" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:LocationEasternAfrica.png|thumb|300px|ڕۆژهەڵاتی ئەفریقا]]

'''ڕۆژهەڵاتی ئەفریقا''' یان '''ئەفریقای ڕۆژهەڵات'''، ناوچەیەکە لە ڕۆژهەڵاتی قاڕەی ئەفریقا، و ئەم دەوڵەتانەی خوارەوە دەگرێتەوە؛

* {{flag|کینیا}}
* {{flag|تانزانیا}}
* {{flag|ئوگاندا}}
* {{flag|جیبووتی}}
* {{flag|ئەریتریا}}
* {{flag|ئەتیۆپیا}}
* {{flag|سۆمالیا}}
* {{flag|مۆزامبیک}}
* {{flag|ماداگاسکار}}
* {{flag|مالاوی}}
* {{flag|زامبیا}}
* {{flag|زیمبابوی}}
* {{flag|بوروندی}}
* {{flag|ڕواندا}}
* {{flag|دوورگەکانی قەمەر}}
* {{flag|مۆریس}}
* {{flag|سیشێل}}
* [[مابوتە]]

لە ڕووی جوگرافیەوە زۆرجار [[میسر]] و [[سوودان]] لەسەر ئەم ناوچەیە هەژمار ئەکرێن
{{ناوچەکانی جیهان‏}}
{{پۆلی کۆمنز|East Africa}}
{{شریتی دەروازە|ئەفریقا|جوگرافیا}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}

[[پۆل:جوگرافیای ئەفریقا]]
[[پۆل:ھەرێمەکانی ئەفریقا]]
[[پۆل:ئەفریقا]]
[[پۆل:ناوچەکانی جیھان]]
[[پۆل:ڕۆژھەلاتی ئەفریقا]]</text>
      <sha1>srx2eq8deqgab4fywm9o1nvwx4s3mzv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژژمێری ئیسلامی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10450</id>
    <revision>
      <id>1693843</id>
      <parentid>1550082</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:36:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئیسلام-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3402" sha1="j3m27gtkdyjh4tkaky5o32pdhms2r3f" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
'''ڕۆژژمێری ئیسلامی''' یان '''ڕۆژژمێری کۆچی''' ڕۆژژمێرێکە [[موسڵمانان]] بە کاری دەھێنن و دابەش دەبێت بۆ کۆچی ھەیڤی (قەمەری) و کۆچی ھەتاوی (شەمسی).

ڕۆژژمێری کۆچی یان ئیسلامی دەست پێدەکات بە کۆچی پێغەمبەری ئیسلام [[محەمەد]] لە مەککەوە بۆ مەدینە.
و کۆچەکەی دەست پێکرد لە ڕۆژی پێنج شەممە ٢٦ی سەفەری ساڵی ١ی کۆچی مانگی بەرامبەر؛
* ٢٠ی سونبلە (شەھریور) ساڵی ١ی کۆچی ھەتاوی
* ١٢ی ئەیلولی ٦٢٢ زایینی.

و گەیشتە قەبا لە نزیک مەدینە لە دووشەممە ٨ی ڕەبیعولئەوەل و گەیشتە مەدینە لە ١٢ی ڕەبیعولئەوەلی ھەمان ساڵدا، لەبەر ئەمە بە ڕؤژژمێری کۆچی ناونراوە.

== ڕۆژژمێری کۆچی ھەیڤی ==
{{سەرەکی|ڕۆژژمێری کۆچیی}}
ڕۆژژمێری کۆچی ھەیڤی پشت ئەبە ستێت بە خولی مانگ بۆ دیاریکردنی مانگەکان، و موسڵمانان لە ھەموو شوێنێک بە کاری دەھێنن بەتایبەت بۆ دیاریکردنی بۆنە ئاینییەکان، و [[عەرەبستانی سەعوودی|شانشینی سعودیەی عەرەبی]] تاکە دەوڵەتە لە جیھاندا کە ئەو رۆژژمێرە بەکار دەھێنێت.

ئەم ڕۆژژمێرە لەلایەن خەلیفە [[عومەری کوڕی خەتاب]]ەوە دانراوە و یەکەم ڕۆژی ئەم ڕۆژژمێرە ھەینی ١ی موحەڕەمی ساڵی ١ی کۆچی مانگی بوو بەرامبەر؛
* ٢٧ی تیری ساڵی ١ی کۆچی ھەتاوی
* ١٩ی تەمموزی ٦٢٢ی زایینی

== ڕۆژژمێری کۆچی ھەتاوی ==
{{سەرەکی|کۆچیی ھەتاوی}}
ڕۆژژمێری کۆچی ھەتاوی ڕۆژژمێرێکی ھەتاوییە (پەیوەندی ھەیە بە خولی ھەتاو (خۆر) ەوە)، موسڵمانان بەکاری ئەھێنن بۆ دیاریکردنی کاتە شەرعیەکانی پەیوەندییان بە ھەتاو و ڕۆژە ھەتاوییەکانەوە ھەیە، و لە ئێستادا دوو دەوڵەت بەکاری دەھێنن، ئەوانیش؛ [[ئێران|کۆماری ئیسلامی ئێران]] و [[ئەفغانستان]]ن.

یەکەم ڕۆژی ئەم ڕۆژژمێرە ١ی فروردینی ساڵی ١ی کۆچی ھەتاوییە، بەرامبەر؛
* ٢٩ی شەعبان ساڵی ١ی پێش کۆچ
* ٢٢ی ئازاری ٦٢٢ی زایینی

یەکەم ساڵی ئەم ڕۆژژمێرە ساڵی کۆچی پێغەمبەرە لە مەککەوە بۆ مەدینە.

== ئەم بابەتانەش ببینە ==
* [[ڕۆژژمێر]]
* [[ڕۆژژمێری زایینی]]

== سەرچاوەکان ==
* [https://web.archive.org/web/20171201071549/http://www.a-afaq.com/m/830 بەسەرھاتی کۆچ]
{{شریتی دەروازە|ڕۆژژمێری کۆچی|ڕۆژژمێر|ئیسلام|کات}}

{{ئیسلام-کۆلکە}}

[[پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان]]
[[پۆل:بابەتە ئیسلامییەکان]]
[[پۆل:ڕۆژژمێرەکان]]
[[پۆل:ڕۆژژمێری کۆچی|*]]</text>
      <sha1>j3m27gtkdyjh4tkaky5o32pdhms2r3f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆمای کۆن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11001</id>
    <revision>
      <id>1693756</id>
      <parentid>1111680</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T13:33:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2185" sha1="k2d5zzfgafrofftebn2hky6r67a9b5w" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە}}
[[پەڕگە:Map of the Roman Empire at its height.svg|thumb|350px|ئیمپڕاتۆڕی ڕۆمانی لە فراوانترین ئاستییدا]]
'''ئیمپڕاتۆڕی ڕۆمانی'''، زاراوەیەکە بەو قۆناغە ئەوترێت کۆماری ڕۆمانیا حوکمی [[ڕۆما]]ی ئەکرد، بەروە پێش چوونێک بوو لە دەسەڵاتی سیاسی ڕۆمادا، ماوەی حوکمی ئیمپڕاتۆڕی ڕۆما لەو ماوەیەدا بە دیکتاتۆری ناسراوە، مێژوویەکی دیاریکراو نییە بۆ بوونی [[ڕۆما]] لە کۆمارەوە بە ئیمپڕاتۆرییەت، بەڵام ئەتوانرێت سەرەتای ئیمپڕاتۆری ڕۆمانی بە سەرەتای دانانی یولیووس قەیسەر دابنرێت لە ساڵی ٤٤پ. ز.

بیرۆکی دابەشبوونی ئیمپڕاتۆرییەتەکە دەستی پێکرد لە کۆتاییەکانی سەدەی سێ لەلایەن دیۆکلتیانوس لە ساڵی ٢٨٦ز، [[ئیمپڕاتۆڕی ڕۆمانی ڕۆژئاوایی]] کە بەشی ڕۆژئاوایی ئیمپڕاتۆڕی ڕۆمانی ئەگرتەوە، بەشەکەی تری ناسرابوو بە [[ئیمپڕاتۆڕی ڕۆمانی ڕۆژھەڵاتی]]، لەمڕۆدا ناسراوە بە ئیمپڕاتۆڕی بیزەنتی.

تیۆدۆسیوسی یەکەم (کە بە مەزن ناسرابوو) ئیمپڕاتۆڕی ڕۆمانی دابەشکرد بۆ دوو کوڕەکەی، ئیمپڕاتۆڕی ڕۆمانی ڕۆژھەڵاتی بۆ ئارکادیووسی کوڕی پایتەختەکەی [[قوستەنتینیە]] بێت، و ئیمپڕاتۆڕی ڕۆمانی ڕۆژئاوایی بۆ ھونۆریوسی کوڕی و پایتەختەکەی [[میلانۆ]] بێت.

{{تووڵی دەروازە|مێژوو}}
{{پۆلی کۆمنز|Ancient Rome}}

{{مێژوو-کۆلکە}}

[[پۆل:ڕۆمای کۆن]]
[[پۆل:مێژووی کەونار]]
[[پۆل:شارستانێتییەکان]]
[[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی سەدەی ٥ەم]]
[[پۆل:ئیمپراتۆریەتییە پێشووەکان]]</text>
      <sha1>k2d5zzfgafrofftebn2hky6r67a9b5w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1693885</id>
      <parentid>1693756</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:04:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئیتاڵیا|ئیتاڵیا]] و [[دەروازە:وڵاتەکان|وڵاتەکان]]</comment>
      <origin>1693885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2217" sha1="nwjpqdljm8xva73v5wp3zn97fuxbke4" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە}}
[[پەڕگە:Map of the Roman Empire at its height.svg|thumb|350px|ئیمپڕاتۆڕی ڕۆمانی لە فراوانترین ئاستییدا]]
'''ئیمپڕاتۆڕی ڕۆمانی'''، زاراوەیەکە بەو قۆناغە ئەوترێت کۆماری ڕۆمانیا حوکمی [[ڕۆما]]ی ئەکرد، بەروە پێش چوونێک بوو لە دەسەڵاتی سیاسی ڕۆمادا، ماوەی حوکمی ئیمپڕاتۆڕی ڕۆما لەو ماوەیەدا بە دیکتاتۆری ناسراوە، مێژوویەکی دیاریکراو نییە بۆ بوونی [[ڕۆما]] لە کۆمارەوە بە ئیمپڕاتۆرییەت، بەڵام ئەتوانرێت سەرەتای ئیمپڕاتۆری ڕۆمانی بە سەرەتای دانانی یولیووس قەیسەر دابنرێت لە ساڵی ٤٤پ. ز.

بیرۆکی دابەشبوونی ئیمپڕاتۆرییەتەکە دەستی پێکرد لە کۆتاییەکانی سەدەی سێ لەلایەن دیۆکلتیانوس لە ساڵی ٢٨٦ز، [[ئیمپڕاتۆڕی ڕۆمانی ڕۆژئاوایی]] کە بەشی ڕۆژئاوایی ئیمپڕاتۆڕی ڕۆمانی ئەگرتەوە، بەشەکەی تری ناسرابوو بە [[ئیمپڕاتۆڕی ڕۆمانی ڕۆژھەڵاتی]]، لەمڕۆدا ناسراوە بە ئیمپڕاتۆڕی بیزەنتی.

تیۆدۆسیوسی یەکەم (کە بە مەزن ناسرابوو) ئیمپڕاتۆڕی ڕۆمانی دابەشکرد بۆ دوو کوڕەکەی، ئیمپڕاتۆڕی ڕۆمانی ڕۆژھەڵاتی بۆ ئارکادیووسی کوڕی پایتەختەکەی [[قوستەنتینیە]] بێت، و ئیمپڕاتۆڕی ڕۆمانی ڕۆژئاوایی بۆ ھونۆریوسی کوڕی و پایتەختەکەی [[میلانۆ]] بێت.

{{تووڵی دەروازە|مێژوو|ئیتاڵیا|وڵاتەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Ancient Rome}}

{{مێژوو-کۆلکە}}

[[پۆل:ڕۆمای کۆن]]
[[پۆل:مێژووی کەونار]]
[[پۆل:شارستانێتییەکان]]
[[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی سەدەی ٥ەم]]
[[پۆل:ئیمپراتۆریەتییە پێشووەکان]]</text>
      <sha1>nwjpqdljm8xva73v5wp3zn97fuxbke4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیچارد مایێر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11185</id>
    <revision>
      <id>1694171</id>
      <parentid>1531355</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T04:36:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، نژیاروانی-کۆلکە، ئەڵمانیا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694171</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2423" sha1="t716faq3jb5f0r830rtkes61dii1pfd" xml:space="preserve">{{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدانی تەلارساز
|سەردێڕ              = ڕیچارد مایێر
|ناوی تەواو           = ڕیچارد مایێر
|وێنە                = Richard_Meier_at_the_2009_Tribeca_Film_Festival.jpg
|قەبارەی وێنە          = 
|شرۆڤەی وێنە         = 
|ڕێکەوتی لەدایکبوون     = [[١٢ی تشرینی یەکەم]]ی [[١٩٣٤]]
|شوێنی لەدایکبوون      = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]
|ڕێکەوتی مردن         = 
|شوێنی مردن         = 
|ھاوڵاتیبوون           = ئەمریکایی
|شوێنکاری خوێندن      = 
|باڵەخانە گرینگەکان      = 
|پڕۆژە گرینگەکان        = 
|شێوەکارییە گرینگەکان    = 
|کتێبەکان             = 
|خەڵاتەکان            = [[خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر]](١٩٨٤)
|ماڵپەڕی فەرمی        = 
}}
'''ڕیچارد مایێر''' (بە [[ئینگلیسی]]: Richard Meier)، لەدایکبووی [[١٢ی تشرینی یەکەم]]ی [[١٩٣٤]]، [[تەلارساز]]ی ئەمریکایییە.

ڕیچارد مایێر ساڵی [[١٩٨٤]] توانی [[خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر]] مسۆگەڕ بکات.

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://en.wikipedia.org/wiki/Richard_Meier| سەردێڕ = ویکیپیدیای ئینگلیسی| ڕێکەوتی سەردان = ١٣ی ئەیلوولی ٢٠١١}}

{{تووڵی دەروازە|نژیاروانی|ژیاننامە|ئەڵمانیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}

{{ژیاننامە-کۆڵکە}}

{{ھەڵگرانی خەڵاتی پریتزکێر}}
{{پۆلی کۆمنز|Richard Meier}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{نژیاروانی-کۆلکە}}
{{ئەڵمانیا-کۆلکە}}

[[پۆل:جووە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:نژیاروانانی ئەمریکی]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر]]
[[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]]
[[پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی]]
[[پۆل:تەلارسازەکانی جوولەکە]]</text>
      <sha1>t716faq3jb5f0r830rtkes61dii1pfd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێم کۆلھاس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11202</id>
    <revision>
      <id>1694366</id>
      <parentid>1531623</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:38:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، نژیاروانی-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1996" sha1="pbvi7p2vjup8k7xl50mhq0j9i6doqck" xml:space="preserve">{{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدانی تەلارساز
|سەردێڕ              = رێم کوولھاس
|ناوی تەواو           = رێم کوولھاس
|وێنە                = 
|قەبارەی وێنە          = 
|شرۆڤەی وێنە         = 
|ڕێکەوتی لەدایکبوون     = [[١٧ی تشرینی دووەم]]ی [[١٩٤٤]]
|شوێنی لەدایکبوون      = [[ھۆڵەند]]
|ڕێکەوتی مردن         = 
|شوێنی مردن         = 
|ھاوڵاتیبوون           = ھۆڵەندی
|شوێنکاری خوێندن      = 
|باڵەخانە گرینگەکان      = 
|پڕۆژە گرینگەکان        = 
|شێوەکارییە گرینگەکان    = 
|کتێبەکان             = 
|خەڵاتەکان            = [[خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر]](٢٠٠٠)
|ماڵپەڕی فەرمی        = 
}}
'''رێم کوولھاس''' (بە [[ئینگلیسی]]: Rem Koolhaas)، لەدایکبووی [[١٧ی تشرینی دووەم]]ی [[١٩٤٤]]، [[تەلارساز]]ی ھۆڵەندییە.

رێم کوولھاس ساڵی [[٢٠٠٠]] توانی [[خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر]] مسۆگەڕ بکات.

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://en.wikipedia.org/wiki/Rem_Koolhaas| سەردێڕ = ویکیپیدیای ئینگلیسی| ڕێکەوتی سەردان = ١٣ی ئەیلوولی ٢٠١١}}

{{تووڵی دەروازە|نژیاروانی|ژیاننامە}}

{{ژیاننامە-کۆڵکە}}
{{ھەڵگرانی خەڵاتی پریتزکێر}}
{{پۆلی کۆمنز|Rem Koolhaas}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{نژیاروانی-کۆلکە}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:نژیاروانانی ھۆڵەندی]]
[[پۆل:ھونەرمەندانی ھۆڵەندی]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر]]</text>
      <sha1>pbvi7p2vjup8k7xl50mhq0j9i6doqck</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیچارد ڕۆجەرز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11208</id>
    <revision>
      <id>1694172</id>
      <parentid>1543757</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T04:36:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، نژیاروانی-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2401" sha1="f1zgvmt2bzm8kp1dt62sjg6qy9s3g7j" xml:space="preserve">{{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدانی تەلارساز
|سەردێڕ              = ریچارد راجێرز
|ناوی تەواو           = ریچارد راجێرز
|وێنە                = CHBRUCH RICHARD ROGERS 1.jpg
|قەبارەی وێنە          = 
|شرۆڤەی وێنە         = 
|ڕێکەوتی لەدایکبوون     = [[٢٣ی تەمموز]]ی [[١٩٣٣]]
|شوێنی لەدایکبوون      = [[بریتانیا]]
|ڕێکەوتی مردن         = 
|شوێنی مردن         = 
|ھاوڵاتیبوون           = بریتانیایی
|شوێنکاری خوێندن      = 
|باڵەخانە گرینگەکان      = 
|پڕۆژە گرینگەکان        = 
|شێوەکارییە گرینگەکان    = 
|کتێبەکان             = 
|خەڵاتەکان            = [[خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر]](٢٠٠٧)
|ماڵپەڕی فەرمی        = 
}}
'''ریچارد راجێرز''' (بە [[ئینگلیسی]]: Richard Rogers)، لەدایکبووی [[٢٣ی تەمموز]]ی [[١٩٣٣]]، [[تەلارساز]]ی بریتانیایییە.

ریچارد راجێرز ساڵی [[٢٠٠٧]] توانی [[خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر]] مسۆگەڕ بکات.

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://en.wikipedia.org/wiki/Richard_Rogers| سەردێڕ = ویکیپیدیای ئینگلیسی| ڕێکەوتی سەردان = ١٣ی ئەیلوولی ٢٠١١}}

{{تووڵی دەروازە|نژیاروانی|ژیاننامە|سیاسەت|ھونەرەکان|شانشینی یەکگرتوو}}

{{ژیاننامە-کۆڵکە}}

{{ھەڵگرانی خەڵاتی پریتزکێر}}
{{پۆلی کۆمنز|Richard Rogers}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{نژیاروانی-کۆلکە}}
{{سیاسەت-کۆلکە}}

[[پۆل:نژیاروانانی ئیتالی]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٣]]
[[پۆل:نژیاروانانی بریتانی]]
[[پۆل:ڕیچارد ڕۆجەرز]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠٢١]]
[[پۆل:سوارچاکانی شانشینی یەکگرتوو]]
[[پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی دیسلێکسیان ھەیە]]
[[پۆل:تەلارسازەکانی جوولەکە]]</text>
      <sha1>f1zgvmt2bzm8kp1dt62sjg6qy9s3g7j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>محەممەد سولەیمان جاسر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11341</id>
    <revision>
      <id>1694035</id>
      <parentid>1678635</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T21:31:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Muhammad Al Jasser}}</comment>
      <origin>1694035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1770" sha1="h6rllqse7k464hv1qxdlslmhog7e3cf" xml:space="preserve">{{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
'''موحەممەد سولەیمان موحەممەد جاسر''' لە شاری بەریدە لە ساڵی ١٩٥٥ لەدایکبووە، پاشان لە ٢٠٠٩ بەفەرمانێکی مەلیکی بوو سەرۆکی [[دەزگای دراوی عەرەبی سعودی]] و پێشتر جێگری سەرۆکی دەزگاکە بوو.

== خوێندەواری ==
* لەساڵی ١٩٧٩ لە زانکۆی ویلایەتی [[کالیفۆرنیا]] بڕوانامەی بەکالۆریۆس لە بواری ئابووی بەدەست دەھێنێت.
*لە ساڵی ١٩٨١ لە ھەمان زانکۆ و ھەمان بوار بڕوانامەی ماستەر بەدەست دێنێت.
* لەساڵی ١٩٨٦ لە ھەمان زانکۆ و ھەمان بوار بڕوانامەی دکتۆرا بەدەست دێنێت.

== کارەکانی ==
* سەرۆکی یەکەمی ئەنجومەنی دراوی کەنداو بووە لە ساڵی ٢٠١٠ ەوە.
* سەرۆکی دەزگای دراوی سعودی بووە لە ٢٠٠٩ ەوە.
*لە ساڵی ١٩٨٩ بۆ ١٩٩٠ پۆستی بەڕێوەبەری جێبەجێکاری وەرگرتووە لە سندوقی دراوی نێودەوڵەتی.
*سەرۆکی ئەنجومەنی کارگێڕی کۆمپانیای گەیاندنی سعودیە (STC) یە.
{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ژیاننامە|عەرەبستانی سعوودی}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Muhammad Al Jasser}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٥]]
[[پۆل:وەزیرانی حکوومەتی عەرەبستانی سعوودی]]
[[پۆل:زیندووان]]</text>
      <sha1>h6rllqse7k464hv1qxdlslmhog7e3cf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕاوتەر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11860</id>
    <revision>
      <id>1693914</id>
      <parentid>1691764</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:28:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:زانستی کۆمپیوتەر|زانستی کۆمپیوتەر]]</comment>
      <origin>1693914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2097" sha1="gi1d3m7vcw19mc44m7za0ekki7jdm70" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە}}
[[پەڕگە:Ciscosystemsrouteratcern.jpg|thumb|left|ئەم ڕاوتەرەی کۆمپانیای [[سیسکۆ]] کە ساڵی ١٩٨٧ لە [[سێرن]]دا جێگیر کراوە لەوانەیە یەکەمین ڕاوتەری ئەورووپا بووبێ.]]
[[پەڕگە:Juniper srx210 front view.jpg|thumb|left|Juniper SRX210]]
[[پەڕگە:Adsl connections.jpg|thumb|left|ڕاوتەرێکی ماڵی کە دەتوانرێ ھێڵی [[ئیسەرنێت]] و ھێڵی تەلەفۆنی پێوە ببەسترێتەوە.]]

'''ڕاوتەر''' ({{بە ئینگلیزی|Router}}) دەزگایەکە بۆ ناردنی [[پاکەتی داتا|پاکەتەکانی داتا]] لە [[تۆڕی کۆمپیوتەری|تۆڕێکەوە]] بەرەو تۆڕێکی تر. ھەموو ڕاوتەرێک دەبەسترێتەوە بە دوو یان چەند ھێڵی داتاوە کە ھەرکامەیان لە تۆڕێکی جیاوازەوە دێن. کاتێ پاکەتێکی داتا دێتە ناو یەکێک لە ھێڵەکانەوە، ڕاوتەر بۆ ئەوەی بتوانێ بنەجێی ئەو پاکەتە (ئەو شوێنەی مەبەستیەتی بڕوا) دەستنیشان بکا، ناونیشانی ناو پاکەتە دەخوێنێتەوە. ئەو کات، بە بەکارھێنانی زانیارییەکانی ناو [[خشتەی ڕاوتینگ|خشتەی ڕاوتینگەکەی]] یان [[سیاسەتی ڕاوتینگ|سیاسەتی ڕاوتینگەکەی]]، پاکەتەکە بەرەو تۆڕی دواتر ڕەوانە دەکا. لە [[ئینتەرنێت|ئینتەرنێتدا]] ڕاوتەرەکان ئەرکی «ڕێبەریی ھاتوچۆ» یان لە ئەستۆیە. پاکەتەکانی داتا ئەوەندە لە ڕاوتەرێکەوە بەرەو ڕاوتەرێکی تر دەرباز دەکرێن تا ئەوەی کە بگەن بە تۆڕی مەبەستیان.
{{تووڵی دەروازە|کۆمپیوتەر|زانستی کۆمپیوتەر}}
{{پۆلی کۆمنز|Network routers}}

{{کۆمپیوتەر-کۆلکە}}

[[پۆل:نژیاروانیی ئینتەرنێت]]</text>
      <sha1>gi1d3m7vcw19mc44m7za0ekki7jdm70</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>میرنشینی بادینان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12217</id>
    <revision>
      <id>1693677</id>
      <parentid>1693675</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T11:59:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahmed A Issa</username>
        <id>78642</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* مێژوو */</comment>
      <origin>1693677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22395" sha1="r9kt8j2ioz8etgqsq84lzrcrmexp5dt" xml:space="preserve">{{Infobox former country|conventional_long_name={{Align|center|میرنشینی بادینان}}|year_end=١٨٤٢|native_name={{Align|center|میرگەھا بەھدینان}}|p1=خەلافەتی عەباسی|flag_p1=Abbasid banner.svg|p2=|flag_p2=|s1=ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|flag_s1=Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).png|year_start=سەدەی ١٣ &lt;small&gt;یان&lt;/small&gt; ١٤|image_flag=|image_coat=|image_map=Bahdinan Emirate.png|image_map_caption=نەخشەی سنوورەکانی میرنشینی بادینان؛ لە باشوورەوە [[میرنشینی سۆران]]، لە باکوور [[میرنشینی حەکاری|میرنشینی ھەکاری]] و [[میرنشینی بۆتان|بۆتان]]، لەولاوەش [[مووسڵ]]ی عوسمانی، کە [[میرنشینی شێخان|میرنشینی داسنی]] (شێخان)یش [[دەوڵەتی ژێردەستە|ژێردەستەیەک]]ی بادینان بوو|capital=[[ئامێدی]]|common_languages=[[کوردیی باکووری]]|religion={{tree list}}
*[[ئیسلام]]|title_leader=[[میر (نازناو)|میر]]|government_type=[[میرنشین]]|today={{tree list}}
*{{flagicon image|Flag of Iraq.svg}} [[عێراق]]
**{{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[ھەرێمی کوردستان]]
*{{flagicon image|Flag of Turkey.svg}} [[تورکیا]]|legislature=|house1=|type_house1=|status=میرنشینێکی سەربەخۆ &lt;small&gt;(سەدەی ١٣-١٥١٤)&lt;/small&gt;{{ھن}}[[دەوڵەتی ژێردەستە|ژێردەستە]]یێکی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] &lt;small&gt;(١٥١٤-١٨٤٢)&lt;/small&gt;|common_name=میرگەھا بەھدینان}}'''میرنشینی بادینان''' (یان '''میرنشینی''' '''بەھدینان''')&lt;ref name=&quot;Eppel2016&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Michael Eppel|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Jt3EDAAAQBAJ&amp;pg=PA34|سەردێڕ=A People Without a State: The Kurds from the Rise of Islam to the Dawn of Nationalism|ڕێکەوت=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=University of Texas Press|ژپنک=٩٧٨-١-٤٧٧٣-٠٩١٣-١|پەڕەکان=٣٤–}}&lt;/ref&gt; ({{بە کرمانجی سەروو|''بەھدینان؛ Behdînan''}}) یەکێک بوو لە بەھێزترین و خۆڕاگرترین [[میرنشینە کوردییەکان]]. لە نێوان سەدەکانی ١٣ یان ١٤ی زایینیدا لەلایەن «میر بەھائەددین»ەوە دامەزراوە کە بنەچەکەی لە ناوچەی «[[شەمزینان]]» بوو لە [[حەکاری (ناوچەی مێژوویی)|ھەکاری]]. بۆ ماوەیەکی درێژ پایتەختی ئەم میرنشینە [[ئامێدی]] بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hassanpour |یەکەم=A. |ڕێکەوت=١٩٨٨|ناونیشان=https://www.iranicaonline.org/articles/bahdinan-kurdish-region-river-dialect-group-and-amirate |وێبگە=[[ئینسایکلۆپیدیای ئێرانیکا]] |زمان=en-US |سەردێڕ=BAHDĪNĀN}}&lt;/ref&gt; میرەکانی بەھدینان [[بانگەشە|بانگەشەی]] ئەوەیان دەکرد کە لە نەوەی [[خانەدانی عەباسی|خەلیفە عەباسییەکانن]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ma'ruf|یەکەم=Naji|سەردێڕ=عروبة العلماء المنسوبین إلى البلدان الأعجمیة فی المشرق الإسلامی|بڵاوکەرەوە=al-Shaʿb Press|ساڵ=١٩٧٤|بەرگ=١|پەڕە=٧٣|زمان=ar|trans-title=Arab Origins of Scholars Attributed to Non-Arab Regions in the Islamic East|وتەگێڕانەوە=أمراء بھدینان فی شمالی العراق وھم من ذریة الخلفاء العباسیین|بەستەری نووسەر=Naji Ma'ruf|trans-quote=The emirs of Bahdinan in northern Iraq were descendants of the Abbasid caliphs}}&lt;/ref&gt; ھەرچەندە بەپێی نەریتە [[ئێزیدییەکان|ئێزدییەکان]]، ئەوان لە نەوەی «ئەمادین»ن، کە کەسایەتییەکی پیرۆزی ئێزدییە.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dîma|یەکەم=Pîr|سەردێڕ=Êzdîyên Serhedê: Sedsala XIX- destpêka sedsala XX|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Weşanxaneya Do / Do Yayınevi|ژپنک=٩٧٨-٦٠٥-٤٤٢٧-٠١-٧|شوێن=Istanbul|پەڕەکان=٤٨|زمان=ku|وتەگێڕانەوە=Binemala Amadîn - peyhatîyên pisê Şemsedîn di Îraqê da hene. Dibêjin, ku mîrên Mîrtîya kurdî ya Behdîنانê ji vê binemalê ne.}}&lt;/ref&gt;

== بنەچە ==
بەپێی نەریتە [[ئێزیدییەکان|ئێزدییەکان]]، خانەدانی فەرمانڕەوای بادینان لە بنەڕەتدا لە نەوەی [[شێخ|شێخی]] ئێزیدییەکان «[[ئامادین]]» یان «عیمادەددین»ەوە ھاتوون، کە کەسایەتییەکی پیرۆزە لە [[ئێزیدی (دین)|ئایینی ئێزدیدا]].&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt; دانیشتووانی میرنشینەکە ماوەیەکی کەم پێش سەدەی شانزدەھەم، بەزۆری ئێزدی بوون.{{sfn|Dîma|2011|p=11}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Grigoriev|یەکەم=Stanislav|ناونیشان=https://www.academia.edu/2464521/Holy_Lalish_2008_Ezidian_temple_Lalish_in_Iraqi_Kurdistan_|سەردێڕ=Holy Lalish, 2008 (Ezidian temple Lalish in Iraqi Kurdistan).|دوایین٢=Pirbari|یەکەم٢=Dimitri|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|پەڕەکان=٨}}&lt;/ref&gt; بەڵام سەرچاوەکانی وەکوو [[شەرەفنامە]] باس لەوە دەکەن کە بنەچەی میرنشینەکە دەگەڕێتەوە بۆ کەسێک بە ناوی [[میر بەھائەددین]]، کە ناوی میرنشینەکەش لەوەوە ھاتووە؛ بەھائەددینان←بادینان.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=شەڕەفخانی|یەکەم=بەدلیسی|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/56573.PDF?ver=130261230090000000|سەردێڕ=شەڕەفنامە|پەڕەکان=١٦١|translator-last=ھەژاری|translator-first=موکریانی|chapter=فەرمانڕەوایانی ئامێدی (بادینان)|format=PDF|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240529023759/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/56573.PDF?ver=130261230090000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== سنووری جوگرافی ==
بادینان بە شێوەیەکی گشتی لە ناوچەی باکوور و باکووری ڕۆژھەڵاتی دەشتی مووسڵ پێکھاتبوو. پایتەختەکەی شاری [[ئامێدی]] (Amêdî) بوو، ھەروەھا [[ئاکرێ]]، شووش، و [[دھۆک]]، لەگەڵ زەوییەکانی زێباری بە درێژاییی ڕووباری [[زێی گەورە|زێی گەورەی]] لەخۆ دەگرت. میرنشینی بادینان ھەندێک جار بەرەو ڕۆژاوا فراوان دەبوو تا [[زاخۆ|زاخۆش]] بگرێتەوە. لە باکوورەوە، بادینان ھاوسنوور بوو لەگەڵ میرنشینەکانی [[بۆتان]] و [[میرنشینی حەکاری|ھەکاری]]، و لە باشوورەوە ھاوسنوور بوو لەگەڵ [[میرنشینی سۆران]].&lt;ref name=&quot;MacKenzie 1986&quot;&gt;{{EI2|last=MacKenzie|first=D.N.|author-link=David Neil MacKenzie|volume=1|pages=920|title=Bahdīnān|url=https://referenceworks.brill.com/display/entries/EIEO/SIM-1044.xml}}&lt;/ref&gt;

ناوی «بادینان» تا ئێستاش بۆ ئەو ناوچەیە بەکاردێت کە ھۆزەکانی بەرواری، [[دۆسکی]]، گوولی، [[هۆزی مزووری|مزووری]]، ڕێكانی، سلیڤانی، سندی، و زێباری تێیدا نیشتەجێن.&lt;ref name=&quot;MacKenzie 1986&quot; /&gt;

بەپێی گوتەی [[ئەولیا چەلەبی]]، میرنشینەکە دابەش ببوو بۆ ئەم قەزایانەی خوارەوە: [[ئاکرێ]]، زاخۆ، شێخۆیی، دھۆک، زێباری، و [[هۆزی مزووری|مزووری]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Bruinessen |یەکەم=Martin van |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٠|سەردێڕ=Kurdistan in the 16th and 17th centuries, as reflected in Evliya Çelebi's Seyahatname |ناونیشان=https://www.academia.edu/6040973 |journal=The Journal of Kurdish Studies 3 (2000), 1-11}}&lt;/ref&gt;

قەزاکان یەکەی سەربەخۆ بوون لەژێر دەستی فەرمانڕەواکانی خۆیان کە لەلایەن میری بادینان لە ئامێدییەوە دەستنیشان دەکران. جگە لەمە، سەرۆک [[ھۆز|ھۆزەکان]] خاوەنی پێگەی فەرمی بوون (بۆ نموونە، سەرۆکەکانی ھۆزی سندی و سلیڤانی پێویستیان بە پەسەندکردنی فەرمانڕەوای زاخۆ ھەبوو).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== مێژوو ==
میرنشینی بادینان لە کۆتایییەکانی سەردەمی [[خەلافەتی عەباسی|عەبباسیدا]]، لە دەوروبەری ساڵی ١٢٠٠ سەری ھەڵدا. لە کاتی پێکھاتنیدا، بە شێوەیەکی بەرفراوان لەلایەن [[کورد|ھۆزە کوردییە]] [[ھەکاری (خێڵ)|ھەکارییەکانەوە]] زاڵ بوو.&lt;ref name=&quot;MacKenzie 19862&quot; /&gt; «[[شەرەفنامە|شەڕەفنامە]]»ی [[شەرەفخانی بدلیسی|شەڕەفخانی بەدلیسی]] گێڕانەوەی مێژووی میرنشینەکە بۆ ماوەی دوو سەدە لەخۆ دەگرێت، لە سەردەمی فەرمانڕەوای [[ئیمپراتۆریەتیی تەیمووری|تەیمووری]] [[شا ڕووخ]] لە ١٤٠٠کانەوە تا ١٥٩٦.&lt;ref name=&quot;MacKenzie 19862&quot; /&gt; کە میرنشینی بادینان لە ژێر دەستی میر سەیفەددین بوو.

=== میر حەسەن کوڕی سەیفەددین ===
[[پەڕگە:173606 The picturesque village of Amedye, Iraq in 2009.jpg|وێنۆک|270x270پیکسڵ|وێنەیەکی قەڵای ئامێدی لە ٢٠٠٩، کە پایتەختی میرنشینی بادینان بوو]]
دوای ئەمیر سەیفەددین، حەسەن کوڕی سەیفەددین بوو بە میری میرنشینەکە. لە سەردەمی ئەمیر حەسەندا، میرنشینی بادینان لەگەڵ دەوڵەتی [[ئاق قۆینلۆ|ئاق قۆینلوو]] کەوتە شەڕێکی درێژخایەن و ئاق قۆینلووەکان لەشکرێکیان ناردە سەر بادینان بۆ ئەوەی ئامێدیی پایتەخت بگرن و کۆتایی بە بادینان بھێنن، کە توانییان چەند ناوچەیەکی وەک ئاکرێ و شووش لە بادینان بگرن، بەڵام نەیانتوانی ئامێدیی پایتەخت بگرن و بەرامبەر بە لەشکری میر حەسەنی بادینان شکان.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=[[محەممەد ئەمین زەکی بەگ]]|سەردێڕ=[[خولاسەیەکی تاریخی کورد و کوردستان]]|ساڵ=١٩٣١|ژپنک=٩٧٨-٩٧٥-٨٦٣٧-٢٠-١|بەرگ=٢|زمان=ku|chapter=ئیمارەتی بادینان|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٦|chapter-url=https://books.vejin.net/ck/text/28483}}&lt;/ref&gt; کە ئاق قۆینلوو لە ئارادا نەما و سەفەوییەکان سەریان ھەڵدا، ئەمیر حەسەن لایەنگری شای سەفەوییەکان بوو بە ناوی [[ئیسماعیلی یەکەم]] (شا ئیسماعیلی سەفەوی)، و ئەمیر حەسەن چووە لای شا ئیسماعیل و شا ئیسماعیل ڕێزێکی زۆری لێنا، کە بەم شێوەیەش ئەمیر حەسەن میرنشینەکەی فراوانتر کرد تاوەکوو دھۆک و ناوچەی سندی لە باکووری زاخۆش بگرێتەوە.&lt;ref name=&quot;MacKenzie 19862&quot; /&gt; لە سەردەمی ئەم میرەدا میرنشینی بادینان زۆر بەھێز بوو، کە توانیی تەواوی زاخۆ و دھۆک و ئاکرێ و [[میرنشینی شێخان|میرنشینی داسنیش]] بھێنێتە ژێر دەسەڵاتی خۆی و بیکاتە [[دەوڵەتی ژێردەستە|ژێردەستەیەکی]] بادینان.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== میر سوڵتان حوسێن ===
[[پەڕگە:Amedi Qobhan Madrasa ruins 01.jpg|وێنۆک|271x271پیکسڵ|وێنەیەکی وێرانەکانی مەدرەسەی قوببەھان، کە لەلایەن سوڵتان حوسێنی بادینانەوە بنیاتنرا]]
دوای میر حەسەن، حوسێنی کوڕی حەسەن ناسراو بە سوڵتان حوسێن یان حوسێن والی لە ١٥٣٣ یان ١٥٣٤ حوکمی گرتە دەست و وەک لایەنگری سوڵتانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] [[سولەیمان قانوونی|سولتان سلێمانی قانوونی]] فەرمانڕەوایەتیی کرد.&lt;ref name=&quot;MacKenzie 19862&quot; /&gt; سوڵتان حوسێن پایەیەکی زۆر بەرزی ھەبوو لەلایەن عوسمانییەکان و [[سولەیمان قانوونی|سوڵتان سلێمانی قانوونی]] و لە ژێر حکوومەتی عوسمانی بە دەسەڵاتێکی زۆرەوە فەرمانڕەواییی کردووە و خزمەتی کردووە و زۆر جار لەگەڵ لەشکری عوسمانی پڕی داوەتە شارەزوور و مەئموون بەگی ئەردەڵان و بە لەشکری خۆی ھاوکاریی عوسمانییەکانی کردووە لە شەڕکردن لەگەڵ ئێران و ئازەربایجانیشی بۆ عوسمانییەکان گرتووە.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=محفوظ|یەکەم=العباسی|ناونیشان=https://archive.org/details/SKMC224e18082711500_201808/page/n119/mode/2up|سەردێڕ=إمارة بھدینان العباسیة|ساڵ=١٩٦٩|پەڕەکان=٥٥|زمان=ar|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; کە بووە میری بادینان، توانیی بۆ ماوەی چوار ساڵیش سنجاقی مووسڵ بھێنێتە ژێر دەسەڵاتی خۆی.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; لە سەردەمی ئەم میرەدا گرنگی بە زانست و بیناسازی و دروستکردنی مزگەوت و قوتابخانە دراوە، لەوانەش دروستکردنی [[قوتابخانەی قوبەھان|قوتابخانەی قوببەھان]] و ھەروەھا دروستکردنی منارەیەک بە بەرزیی ٣٠ مەتر بۆ [[مزگەوتی گەورەی ئامێدی]].&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; سوڵتان حوسێن لە ١٥٧٦ یان لە ١٥٦٦ کۆچی دواییی کردووە.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; پێنج کوڕی لە دوای خۆی جێھێشت: قوباد بەگ، بایرام بەگ، ڕۆستەم بەگ، خان ئیسماعیل و سوڵتان ئەبوو سەعید.
[[پەڕگە:Amadiya, capital of the Bahdīnān. A History of the Kurds, 1597 (Bodleian Library Oxford, MS Elliott 332, folio 38b).jpg|ناوەڕاست|وێنۆک|300x300پیکسڵ|ئامێدیی پایتەختی میرنشینی بادینان، ١٥٩٧، بە ئەگەرێکی زۆرەوە لەلایەن [[شەرەفخانی بدلیسی]] کێشراوە]]

=== دوای سوڵتان حوسێن ===
[[پەڕگە:Minaret of the Great Mosque in Amadiya 1900.png|وێنۆک|وێنەیەکی منارەی [[مزگەوتی گەورەی ئامێدی]] لە  ١٩٠٠، کە لەلایەن سوڵتان حوسێنی بادینانەوە بنیاتنرا]]
دوای سوڵتان حوسێن ڕکابەریی دەسەڵات بەرپا بوو. قوبادی کوڕی حوسێن لەلایەن ھۆزی [[هۆزی مزووری|مزووری]] بەسەرکردایەتی میر مەلەک مزوورییەوە لە کار لادرا و کوژرا؛ سەیدی خانی کوڕی قوباد دواتر بە ھاوکاریی عوسمانییەکان گەڕێندرایەوە سەر کار.&lt;ref name=&quot;MacKenzie 19862&quot; /&gt; لە سەرەتای ١٦٠٠کاندا، میرنشینی [[ئەردەڵان]] دەستی بەسەر [[ئامێدی|پایتەختی بەھدیناندا]] گرت و فەرمانڕەوایەکی لەوێ دەستنیشان کرد؛ سەرچاوەکان بۆ ماوەی سەدەیەک دوای ئەوە، کەم باسی بەھدینان دەکەن.&lt;ref name=&quot;MacKenzie 19862&quot; /&gt;

=== بارام پاشا ===
وا دیارە میرنشینەکە لە سەردەمی فەرمانڕەوایەتیی بارام پاشادا گەیشتبێتە لووتکەی ئارامی و دەسەڵات، کە لە ساڵانی ١٧٢٦–١٧٦٧ فەرمانڕەوایەتیی کردووە.&lt;ref name=&quot;MacKenzie 19862&quot; /&gt; دوای مردنی بارام پاشا، نائارامی و سەردەمێکی پڕململانێ و ناڕوون دێتە ئاراوە. ئیسماعیل پاشای یەکەمی کوڕی (١٧٦٧–١٧٩٧) جێگەی بارامی گرتەوە، کە سەردەمی دەسەڵاتەکەی ململانێی لەگەڵ براکانی (کە لە زاخۆ و ئاکرێ جێگیر بوون) لەخۆ گرتبوو.&lt;ref name=&quot;MacKenzie 19862&quot; /&gt; موراد خانی کوڕی ئیسماعیل لەلایەن قوبادی ئامۆزایەوە بە یارمەتیی پاشای [[بابان|بابانی]] [[سلێمانی]] لە کار لادرا؛ قوباد لە ساڵی ١٨٠٤دا لەلایەن هۆزی [[هۆزی مزووری|مزوورییەوە]] ڕووخێندرا (ڕێک وەک ھاوناوەکەی پێشووی).&lt;ref name=&quot;MacKenzie 19862&quot; /&gt; عادل پاشا جێگەی گرتەوە، کە پایەکەی لەلایەن پاشای [[خانەدانی جەلیلی|جەلیلیی]] مووسڵەوە پشتڕاست کرایەوە؛ ئەو لە ساڵی ١٨٠٨دا مرد و زوبەیری برای جێگەی گرتەوە.&lt;ref name=&quot;MacKenzie 19862&quot; /&gt;

=== لەشکرکێشیی سۆران بۆ سەر بادینان ===
{{زیاتر|لەشکرکێشیی سۆران بۆ سەر بادینان}}
لە ساڵی ١٨١٣ [[میر محەممەد|میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] دەسەڵاتی میرنشینی سۆرانی گرتە دەست و ھەڵمەتێکی بەرفراوانی دەست پێکرد بۆ یەکخستنەوەی خاکە کوردییەکان لەژێر یەک دەسەڵات. ھەر بەم شێوەیە، لە ساڵی ١٨٣٣دا، [[میر محەممەد|میر محەممەدی]] [[میرنشینی سۆران]] ئاکرێ و ئامێدی و زاخۆ و تەواوی میرنشینی بادینانی گرت، لەو کاتەدا سەعید پاشای بادینان حوکمڕانی بادینان بوو، لەلایەن میر محەممەد لەکار لادرا.&lt;ref name=&quot;MacKenzie 19863&quot; /&gt;

=== لەناوچوونی میرنشین ===
دوای میر محەممەد، میرنشینی بادینان قەت بەتەواوی چاک نەبووەوە، ئیسماعیل پاشای حاکمی ئاکرێ ھاتە مەیدان و میرنشینی بادینانی گرتە دەست و ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی ھێرشی کردە سەر بادینان و ویستیی لەناوی ببا، بەڵام ئیسماعیل پاشاش سەرکردایەتیی بزووتنەوەیەکی کرد و بووە ڕێگر و دوای ماوەیەک لە شەڕ و ململانێ، لەشکری عوسمانی ئامێدیی گەمارۆ دا و ئیسماعیل پاشایان گرت و زیندانییان کرد و دواتر کۆچی دواییی کرد و لە ساڵی ١٨٤٢ (یان ١٨٤٣)دا میرنشینی بادینان بەتەواوی ھەڵوەشایەوە و خرایە سەر [[سەنجەقی مووسڵ|سەنجەقی مووسڵی]] عوسمانی.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

بەناوبانگترین کتێبخانەی دێرینی ناوچەکە، خوێندنگەی قوببەھان لە ئامێدی، لەلایەن سوپای بەڕیتانیاوە لە کاتی سەرکوتکردنی [[شۆڕشەکانی شێخ مەحموود|شۆڕشی ناوچەکە لە ساڵی ١٩١٩دا]] (شۆڕشی شێخ مەحموود) وێرانکرا، ھەرچەندە نزیکەی ٤٠٠ دەستنووس ڕزگارکران و دواجار شوێنیان لە کۆکراوەکانی مۆزەخانەی عێراقدا دۆزرانەوە.&lt;ref&gt;Faraj, S.S. Libraries and Librarianship in Iraqi Kurdistan. In: Libraries in the Early 21st Century: An International Perspective, edited by R.N. Sharma, vol.2, 297-311. 2012. Berlin: de Gruyter Saur.&lt;/ref&gt;

== پێشانگا ==
&lt;gallery&gt;
پەڕگە:Bahdinanemmiratets gamla port i Amedi.jpg|دەروازەیەکی سەردەمی میرنشینی بادینان لە ئامێدی، کە لە سەرەوەی کەوانەکە ئاڕمی میرنشینی بادینانە کە نەخشێنراوێکی [[قەقنەس|قەقنەسێک]] و دوو [[مار|ماری]] شێوەکراوە کە لە ژێر چنگیدان
پەڕگە:Citadel of Al Amadiya (6556994047).jpg|دەروازەی قەڵای ئامێدی
پەڕگە:Gate of Amedi in Kurdistan 03.jpg|نەخشێنراوەکانی سەر دەروازەی قەڵای ئامێدی
پەڕگە:Kurdish emirates in the medieval period ar.jpg|نەخشەیەکی میرنشینە کوردییەکان لە سەدەکانی ناوەڕاست (سەدەی ٨ بۆ ١٥)، کە میرنشینی بادینانیش دەردەکەوێت
&lt;/gallery&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Bahdinan}}

{{میرنشینە کوردییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|مێژوو|کوردستان|عێراق|پارێزگای دھۆک}}
[[پۆل:مێژووی عێراق]]
[[پۆل:مێژووی کورد]]
[[پۆل:باشووری کوردستان]]
[[پۆل:میرنشینە کوردییەکان]]
[[پۆل:پارێزگای دھۆک]]
[[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]]
[[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨٣١]]</text>
      <sha1>r9kt8j2ioz8etgqsq84lzrcrmexp5dt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1693681</id>
      <parentid>1693677</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:01:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahmed A Issa</username>
        <id>78642</id>
      </contributor>
      <comment>/* سنووری جوگرافی */</comment>
      <origin>1693681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22369" sha1="79yfhg2wg1ibp9oc1s9n4o6m50logyt" xml:space="preserve">{{Infobox former country|conventional_long_name={{Align|center|میرنشینی بادینان}}|year_end=١٨٤٢|native_name={{Align|center|میرگەھا بەھدینان}}|p1=خەلافەتی عەباسی|flag_p1=Abbasid banner.svg|p2=|flag_p2=|s1=ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|flag_s1=Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).png|year_start=سەدەی ١٣ &lt;small&gt;یان&lt;/small&gt; ١٤|image_flag=|image_coat=|image_map=Bahdinan Emirate.png|image_map_caption=نەخشەی سنوورەکانی میرنشینی بادینان؛ لە باشوورەوە [[میرنشینی سۆران]]، لە باکوور [[میرنشینی حەکاری|میرنشینی ھەکاری]] و [[میرنشینی بۆتان|بۆتان]]، لەولاوەش [[مووسڵ]]ی عوسمانی، کە [[میرنشینی شێخان|میرنشینی داسنی]] (شێخان)یش [[دەوڵەتی ژێردەستە|ژێردەستەیەک]]ی بادینان بوو|capital=[[ئامێدی]]|common_languages=[[کوردیی باکووری]]|religion={{tree list}}
*[[ئیسلام]]|title_leader=[[میر (نازناو)|میر]]|government_type=[[میرنشین]]|today={{tree list}}
*{{flagicon image|Flag of Iraq.svg}} [[عێراق]]
**{{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[ھەرێمی کوردستان]]
*{{flagicon image|Flag of Turkey.svg}} [[تورکیا]]|legislature=|house1=|type_house1=|status=میرنشینێکی سەربەخۆ &lt;small&gt;(سەدەی ١٣-١٥١٤)&lt;/small&gt;{{ھن}}[[دەوڵەتی ژێردەستە|ژێردەستە]]یێکی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] &lt;small&gt;(١٥١٤-١٨٤٢)&lt;/small&gt;|common_name=میرگەھا بەھدینان}}'''میرنشینی بادینان''' (یان '''میرنشینی''' '''بەھدینان''')&lt;ref name=&quot;Eppel2016&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Michael Eppel|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Jt3EDAAAQBAJ&amp;pg=PA34|سەردێڕ=A People Without a State: The Kurds from the Rise of Islam to the Dawn of Nationalism|ڕێکەوت=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=University of Texas Press|ژپنک=٩٧٨-١-٤٧٧٣-٠٩١٣-١|پەڕەکان=٣٤–}}&lt;/ref&gt; ({{بە کرمانجی سەروو|''بەھدینان؛ Behdînan''}}) یەکێک بوو لە بەھێزترین و خۆڕاگرترین [[میرنشینە کوردییەکان]]. لە نێوان سەدەکانی ١٣ یان ١٤ی زایینیدا لەلایەن «میر بەھائەددین»ەوە دامەزراوە کە بنەچەکەی لە ناوچەی «[[شەمزینان]]» بوو لە [[حەکاری (ناوچەی مێژوویی)|ھەکاری]]. بۆ ماوەیەکی درێژ پایتەختی ئەم میرنشینە [[ئامێدی]] بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hassanpour |یەکەم=A. |ڕێکەوت=١٩٨٨|ناونیشان=https://www.iranicaonline.org/articles/bahdinan-kurdish-region-river-dialect-group-and-amirate |وێبگە=[[ئینسایکلۆپیدیای ئێرانیکا]] |زمان=en-US |سەردێڕ=BAHDĪNĀN}}&lt;/ref&gt; میرەکانی بەھدینان [[بانگەشە|بانگەشەی]] ئەوەیان دەکرد کە لە نەوەی [[خانەدانی عەباسی|خەلیفە عەباسییەکانن]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ma'ruf|یەکەم=Naji|سەردێڕ=عروبة العلماء المنسوبین إلى البلدان الأعجمیة فی المشرق الإسلامی|بڵاوکەرەوە=al-Shaʿb Press|ساڵ=١٩٧٤|بەرگ=١|پەڕە=٧٣|زمان=ar|trans-title=Arab Origins of Scholars Attributed to Non-Arab Regions in the Islamic East|وتەگێڕانەوە=أمراء بھدینان فی شمالی العراق وھم من ذریة الخلفاء العباسیین|بەستەری نووسەر=Naji Ma'ruf|trans-quote=The emirs of Bahdinan in northern Iraq were descendants of the Abbasid caliphs}}&lt;/ref&gt; ھەرچەندە بەپێی نەریتە [[ئێزیدییەکان|ئێزدییەکان]]، ئەوان لە نەوەی «ئەمادین»ن، کە کەسایەتییەکی پیرۆزی ئێزدییە.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dîma|یەکەم=Pîr|سەردێڕ=Êzdîyên Serhedê: Sedsala XIX- destpêka sedsala XX|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Weşanxaneya Do / Do Yayınevi|ژپنک=٩٧٨-٦٠٥-٤٤٢٧-٠١-٧|شوێن=Istanbul|پەڕەکان=٤٨|زمان=ku|وتەگێڕانەوە=Binemala Amadîn - peyhatîyên pisê Şemsedîn di Îraqê da hene. Dibêjin, ku mîrên Mîrtîya kurdî ya Behdîنانê ji vê binemalê ne.}}&lt;/ref&gt;

== بنەچە ==
بەپێی نەریتە [[ئێزیدییەکان|ئێزدییەکان]]، خانەدانی فەرمانڕەوای بادینان لە بنەڕەتدا لە نەوەی [[شێخ|شێخی]] ئێزیدییەکان «[[ئامادین]]» یان «عیمادەددین»ەوە ھاتوون، کە کەسایەتییەکی پیرۆزە لە [[ئێزیدی (دین)|ئایینی ئێزدیدا]].&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt; دانیشتووانی میرنشینەکە ماوەیەکی کەم پێش سەدەی شانزدەھەم، بەزۆری ئێزدی بوون.{{sfn|Dîma|2011|p=11}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Grigoriev|یەکەم=Stanislav|ناونیشان=https://www.academia.edu/2464521/Holy_Lalish_2008_Ezidian_temple_Lalish_in_Iraqi_Kurdistan_|سەردێڕ=Holy Lalish, 2008 (Ezidian temple Lalish in Iraqi Kurdistan).|دوایین٢=Pirbari|یەکەم٢=Dimitri|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|پەڕەکان=٨}}&lt;/ref&gt; بەڵام سەرچاوەکانی وەکوو [[شەرەفنامە]] باس لەوە دەکەن کە بنەچەی میرنشینەکە دەگەڕێتەوە بۆ کەسێک بە ناوی [[میر بەھائەددین]]، کە ناوی میرنشینەکەش لەوەوە ھاتووە؛ بەھائەددینان←بادینان.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=شەڕەفخانی|یەکەم=بەدلیسی|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/56573.PDF?ver=130261230090000000|سەردێڕ=شەڕەفنامە|پەڕەکان=١٦١|translator-last=ھەژاری|translator-first=موکریانی|chapter=فەرمانڕەوایانی ئامێدی (بادینان)|format=PDF|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240529023759/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/56573.PDF?ver=130261230090000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== سنووری جوگرافی ==
بادینان بە شێوەیەکی گشتی لە ناوچەی باکوور و باکووری ڕۆژھەڵاتی دەشتی مووسڵ پێکھاتبوو. پایتەختەکەی شاری [[ئامێدی]] (Amêdî) بوو، ھەروەھا [[ئاکرێ]]، شووش، و [[دھۆک]]، لەگەڵ زەوییەکانی زێباری بە درێژاییی ڕووباری [[زێی گەورە|زێی گەورەی]] لەخۆ دەگرت. میرنشینی بادینان ھەندێک جار بەرەو ڕۆژاوا فراوان دەبوو تا [[زاخۆ|زاخۆش]] بگرێتەوە. لە باکوورەوە، بادینان ھاوسنوور بوو لەگەڵ میرنشینەکانی [[بۆتان]] و [[میرنشینی حەکاری|ھەکاری]]، و لە باشوورەوە ھاوسنوور بوو لەگەڵ [[میرنشینی سۆران]].&lt;ref name=&quot;MacKenzie 1986&quot;&gt;{{EI2|last=MacKenzie|first=D.N.|author-link=David Neil MacKenzie|volume=1|pages=920|title=Bahdīnān|url=https://referenceworks.brill.com/display/entries/EIEO/SIM-1044.xml}}&lt;/ref&gt;

ناوی «بادینان» تا ئێستاش بۆ ئەو ناوچەیە بەکاردێت کە ھۆزەکانی بەرواری، [[دۆسکی]]، گوولی، [[هۆزی مزووری|مزووری]]، ڕێكانی، سلیڤانی، سندی، و زێباری تێیدا نیشتەجێن.&lt;ref name=&quot;MacKenzie 1986&quot; /&gt;

بەپێی گوتەی [[ئەولیا چەلەبی]]، میرنشینەکە دابەش ببوو بۆ ئەم قەزایانەی خوارەوە: [[ئاکرێ]]، زاخۆ، شێخۆیی، دھۆک، زێباری، و مزووری.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Bruinessen |یەکەم=Martin van |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٠|سەردێڕ=Kurdistan in the 16th and 17th centuries, as reflected in Evliya Çelebi's Seyahatname |ناونیشان=https://www.academia.edu/6040973 |journal=The Journal of Kurdish Studies 3 (2000), 1-11}}&lt;/ref&gt;

قەزاکان یەکەی سەربەخۆ بوون لەژێر دەستی فەرمانڕەواکانی خۆیان کە لەلایەن میری بادینان لە ئامێدییەوە دەستنیشان دەکران. جگە لەمە، سەرۆک [[ھۆز|ھۆزەکان]] خاوەنی پێگەی فەرمی بوون (بۆ نموونە، سەرۆکەکانی ھۆزی سندی و سلیڤانی پێویستیان بە پەسەندکردنی فەرمانڕەوای زاخۆ ھەبوو).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== مێژوو ==
میرنشینی بادینان لە کۆتایییەکانی سەردەمی [[خەلافەتی عەباسی|عەبباسیدا]]، لە دەوروبەری ساڵی ١٢٠٠ سەری ھەڵدا. لە کاتی پێکھاتنیدا، بە شێوەیەکی بەرفراوان لەلایەن [[کورد|ھۆزە کوردییە]] [[ھەکاری (خێڵ)|ھەکارییەکانەوە]] زاڵ بوو.&lt;ref name=&quot;MacKenzie 19862&quot; /&gt; «[[شەرەفنامە|شەڕەفنامە]]»ی [[شەرەفخانی بدلیسی|شەڕەفخانی بەدلیسی]] گێڕانەوەی مێژووی میرنشینەکە بۆ ماوەی دوو سەدە لەخۆ دەگرێت، لە سەردەمی فەرمانڕەوای [[ئیمپراتۆریەتیی تەیمووری|تەیمووری]] [[شا ڕووخ]] لە ١٤٠٠کانەوە تا ١٥٩٦.&lt;ref name=&quot;MacKenzie 19862&quot; /&gt; کە میرنشینی بادینان لە ژێر دەستی میر سەیفەددین بوو.

=== میر حەسەن کوڕی سەیفەددین ===
[[پەڕگە:173606 The picturesque village of Amedye, Iraq in 2009.jpg|وێنۆک|270x270پیکسڵ|وێنەیەکی قەڵای ئامێدی لە ٢٠٠٩، کە پایتەختی میرنشینی بادینان بوو]]
دوای ئەمیر سەیفەددین، حەسەن کوڕی سەیفەددین بوو بە میری میرنشینەکە. لە سەردەمی ئەمیر حەسەندا، میرنشینی بادینان لەگەڵ دەوڵەتی [[ئاق قۆینلۆ|ئاق قۆینلوو]] کەوتە شەڕێکی درێژخایەن و ئاق قۆینلووەکان لەشکرێکیان ناردە سەر بادینان بۆ ئەوەی ئامێدیی پایتەخت بگرن و کۆتایی بە بادینان بھێنن، کە توانییان چەند ناوچەیەکی وەک ئاکرێ و شووش لە بادینان بگرن، بەڵام نەیانتوانی ئامێدیی پایتەخت بگرن و بەرامبەر بە لەشکری میر حەسەنی بادینان شکان.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=[[محەممەد ئەمین زەکی بەگ]]|سەردێڕ=[[خولاسەیەکی تاریخی کورد و کوردستان]]|ساڵ=١٩٣١|ژپنک=٩٧٨-٩٧٥-٨٦٣٧-٢٠-١|بەرگ=٢|زمان=ku|chapter=ئیمارەتی بادینان|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٦|chapter-url=https://books.vejin.net/ck/text/28483}}&lt;/ref&gt; کە ئاق قۆینلوو لە ئارادا نەما و سەفەوییەکان سەریان ھەڵدا، ئەمیر حەسەن لایەنگری شای سەفەوییەکان بوو بە ناوی [[ئیسماعیلی یەکەم]] (شا ئیسماعیلی سەفەوی)، و ئەمیر حەسەن چووە لای شا ئیسماعیل و شا ئیسماعیل ڕێزێکی زۆری لێنا، کە بەم شێوەیەش ئەمیر حەسەن میرنشینەکەی فراوانتر کرد تاوەکوو دھۆک و ناوچەی سندی لە باکووری زاخۆش بگرێتەوە.&lt;ref name=&quot;MacKenzie 19862&quot; /&gt; لە سەردەمی ئەم میرەدا میرنشینی بادینان زۆر بەھێز بوو، کە توانیی تەواوی زاخۆ و دھۆک و ئاکرێ و [[میرنشینی شێخان|میرنشینی داسنیش]] بھێنێتە ژێر دەسەڵاتی خۆی و بیکاتە [[دەوڵەتی ژێردەستە|ژێردەستەیەکی]] بادینان.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== میر سوڵتان حوسێن ===
[[پەڕگە:Amedi Qobhan Madrasa ruins 01.jpg|وێنۆک|271x271پیکسڵ|وێنەیەکی وێرانەکانی مەدرەسەی قوببەھان، کە لەلایەن سوڵتان حوسێنی بادینانەوە بنیاتنرا]]
دوای میر حەسەن، حوسێنی کوڕی حەسەن ناسراو بە سوڵتان حوسێن یان حوسێن والی لە ١٥٣٣ یان ١٥٣٤ حوکمی گرتە دەست و وەک لایەنگری سوڵتانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] [[سولەیمان قانوونی|سولتان سلێمانی قانوونی]] فەرمانڕەوایەتیی کرد.&lt;ref name=&quot;MacKenzie 19862&quot; /&gt; سوڵتان حوسێن پایەیەکی زۆر بەرزی ھەبوو لەلایەن عوسمانییەکان و [[سولەیمان قانوونی|سوڵتان سلێمانی قانوونی]] و لە ژێر حکوومەتی عوسمانی بە دەسەڵاتێکی زۆرەوە فەرمانڕەواییی کردووە و خزمەتی کردووە و زۆر جار لەگەڵ لەشکری عوسمانی پڕی داوەتە شارەزوور و مەئموون بەگی ئەردەڵان و بە لەشکری خۆی ھاوکاریی عوسمانییەکانی کردووە لە شەڕکردن لەگەڵ ئێران و ئازەربایجانیشی بۆ عوسمانییەکان گرتووە.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=محفوظ|یەکەم=العباسی|ناونیشان=https://archive.org/details/SKMC224e18082711500_201808/page/n119/mode/2up|سەردێڕ=إمارة بھدینان العباسیة|ساڵ=١٩٦٩|پەڕەکان=٥٥|زمان=ar|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; کە بووە میری بادینان، توانیی بۆ ماوەی چوار ساڵیش سنجاقی مووسڵ بھێنێتە ژێر دەسەڵاتی خۆی.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; لە سەردەمی ئەم میرەدا گرنگی بە زانست و بیناسازی و دروستکردنی مزگەوت و قوتابخانە دراوە، لەوانەش دروستکردنی [[قوتابخانەی قوبەھان|قوتابخانەی قوببەھان]] و ھەروەھا دروستکردنی منارەیەک بە بەرزیی ٣٠ مەتر بۆ [[مزگەوتی گەورەی ئامێدی]].&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; سوڵتان حوسێن لە ١٥٧٦ یان لە ١٥٦٦ کۆچی دواییی کردووە.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; پێنج کوڕی لە دوای خۆی جێھێشت: قوباد بەگ، بایرام بەگ، ڕۆستەم بەگ، خان ئیسماعیل و سوڵتان ئەبوو سەعید.
[[پەڕگە:Amadiya, capital of the Bahdīnān. A History of the Kurds, 1597 (Bodleian Library Oxford, MS Elliott 332, folio 38b).jpg|ناوەڕاست|وێنۆک|300x300پیکسڵ|ئامێدیی پایتەختی میرنشینی بادینان، ١٥٩٧، بە ئەگەرێکی زۆرەوە لەلایەن [[شەرەفخانی بدلیسی]] کێشراوە]]

=== دوای سوڵتان حوسێن ===
[[پەڕگە:Minaret of the Great Mosque in Amadiya 1900.png|وێنۆک|وێنەیەکی منارەی [[مزگەوتی گەورەی ئامێدی]] لە  ١٩٠٠، کە لەلایەن سوڵتان حوسێنی بادینانەوە بنیاتنرا]]
دوای سوڵتان حوسێن ڕکابەریی دەسەڵات بەرپا بوو. قوبادی کوڕی حوسێن لەلایەن ھۆزی [[هۆزی مزووری|مزووری]] بەسەرکردایەتی میر مەلەک مزوورییەوە لە کار لادرا و کوژرا؛ سەیدی خانی کوڕی قوباد دواتر بە ھاوکاریی عوسمانییەکان گەڕێندرایەوە سەر کار.&lt;ref name=&quot;MacKenzie 19862&quot; /&gt; لە سەرەتای ١٦٠٠کاندا، میرنشینی [[ئەردەڵان]] دەستی بەسەر [[ئامێدی|پایتەختی بەھدیناندا]] گرت و فەرمانڕەوایەکی لەوێ دەستنیشان کرد؛ سەرچاوەکان بۆ ماوەی سەدەیەک دوای ئەوە، کەم باسی بەھدینان دەکەن.&lt;ref name=&quot;MacKenzie 19862&quot; /&gt;

=== بارام پاشا ===
وا دیارە میرنشینەکە لە سەردەمی فەرمانڕەوایەتیی بارام پاشادا گەیشتبێتە لووتکەی ئارامی و دەسەڵات، کە لە ساڵانی ١٧٢٦–١٧٦٧ فەرمانڕەوایەتیی کردووە.&lt;ref name=&quot;MacKenzie 19862&quot; /&gt; دوای مردنی بارام پاشا، نائارامی و سەردەمێکی پڕململانێ و ناڕوون دێتە ئاراوە. ئیسماعیل پاشای یەکەمی کوڕی (١٧٦٧–١٧٩٧) جێگەی بارامی گرتەوە، کە سەردەمی دەسەڵاتەکەی ململانێی لەگەڵ براکانی (کە لە زاخۆ و ئاکرێ جێگیر بوون) لەخۆ گرتبوو.&lt;ref name=&quot;MacKenzie 19862&quot; /&gt; موراد خانی کوڕی ئیسماعیل لەلایەن قوبادی ئامۆزایەوە بە یارمەتیی پاشای [[بابان|بابانی]] [[سلێمانی]] لە کار لادرا؛ قوباد لە ساڵی ١٨٠٤دا لەلایەن هۆزی [[هۆزی مزووری|مزوورییەوە]] ڕووخێندرا (ڕێک وەک ھاوناوەکەی پێشووی).&lt;ref name=&quot;MacKenzie 19862&quot; /&gt; عادل پاشا جێگەی گرتەوە، کە پایەکەی لەلایەن پاشای [[خانەدانی جەلیلی|جەلیلیی]] مووسڵەوە پشتڕاست کرایەوە؛ ئەو لە ساڵی ١٨٠٨دا مرد و زوبەیری برای جێگەی گرتەوە.&lt;ref name=&quot;MacKenzie 19862&quot; /&gt;

=== لەشکرکێشیی سۆران بۆ سەر بادینان ===
{{زیاتر|لەشکرکێشیی سۆران بۆ سەر بادینان}}
لە ساڵی ١٨١٣ [[میر محەممەد|میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] دەسەڵاتی میرنشینی سۆرانی گرتە دەست و ھەڵمەتێکی بەرفراوانی دەست پێکرد بۆ یەکخستنەوەی خاکە کوردییەکان لەژێر یەک دەسەڵات. ھەر بەم شێوەیە، لە ساڵی ١٨٣٣دا، [[میر محەممەد|میر محەممەدی]] [[میرنشینی سۆران]] ئاکرێ و ئامێدی و زاخۆ و تەواوی میرنشینی بادینانی گرت، لەو کاتەدا سەعید پاشای بادینان حوکمڕانی بادینان بوو، لەلایەن میر محەممەد لەکار لادرا.&lt;ref name=&quot;MacKenzie 19863&quot; /&gt;

=== لەناوچوونی میرنشین ===
دوای میر محەممەد، میرنشینی بادینان قەت بەتەواوی چاک نەبووەوە، ئیسماعیل پاشای حاکمی ئاکرێ ھاتە مەیدان و میرنشینی بادینانی گرتە دەست و ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی ھێرشی کردە سەر بادینان و ویستیی لەناوی ببا، بەڵام ئیسماعیل پاشاش سەرکردایەتیی بزووتنەوەیەکی کرد و بووە ڕێگر و دوای ماوەیەک لە شەڕ و ململانێ، لەشکری عوسمانی ئامێدیی گەمارۆ دا و ئیسماعیل پاشایان گرت و زیندانییان کرد و دواتر کۆچی دواییی کرد و لە ساڵی ١٨٤٢ (یان ١٨٤٣)دا میرنشینی بادینان بەتەواوی ھەڵوەشایەوە و خرایە سەر [[سەنجەقی مووسڵ|سەنجەقی مووسڵی]] عوسمانی.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

بەناوبانگترین کتێبخانەی دێرینی ناوچەکە، خوێندنگەی قوببەھان لە ئامێدی، لەلایەن سوپای بەڕیتانیاوە لە کاتی سەرکوتکردنی [[شۆڕشەکانی شێخ مەحموود|شۆڕشی ناوچەکە لە ساڵی ١٩١٩دا]] (شۆڕشی شێخ مەحموود) وێرانکرا، ھەرچەندە نزیکەی ٤٠٠ دەستنووس ڕزگارکران و دواجار شوێنیان لە کۆکراوەکانی مۆزەخانەی عێراقدا دۆزرانەوە.&lt;ref&gt;Faraj, S.S. Libraries and Librarianship in Iraqi Kurdistan. In: Libraries in the Early 21st Century: An International Perspective, edited by R.N. Sharma, vol.2, 297-311. 2012. Berlin: de Gruyter Saur.&lt;/ref&gt;

== پێشانگا ==
&lt;gallery&gt;
پەڕگە:Bahdinanemmiratets gamla port i Amedi.jpg|دەروازەیەکی سەردەمی میرنشینی بادینان لە ئامێدی، کە لە سەرەوەی کەوانەکە ئاڕمی میرنشینی بادینانە کە نەخشێنراوێکی [[قەقنەس|قەقنەسێک]] و دوو [[مار|ماری]] شێوەکراوە کە لە ژێر چنگیدان
پەڕگە:Citadel of Al Amadiya (6556994047).jpg|دەروازەی قەڵای ئامێدی
پەڕگە:Gate of Amedi in Kurdistan 03.jpg|نەخشێنراوەکانی سەر دەروازەی قەڵای ئامێدی
پەڕگە:Kurdish emirates in the medieval period ar.jpg|نەخشەیەکی میرنشینە کوردییەکان لە سەدەکانی ناوەڕاست (سەدەی ٨ بۆ ١٥)، کە میرنشینی بادینانیش دەردەکەوێت
&lt;/gallery&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Bahdinan}}

{{میرنشینە کوردییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|مێژوو|کوردستان|عێراق|پارێزگای دھۆک}}
[[پۆل:مێژووی عێراق]]
[[پۆل:مێژووی کورد]]
[[پۆل:باشووری کوردستان]]
[[پۆل:میرنشینە کوردییەکان]]
[[پۆل:پارێزگای دھۆک]]
[[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]]
[[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨٣١]]</text>
      <sha1>79yfhg2wg1ibp9oc1s9n4o6m50logyt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1693684</id>
      <parentid>1693681</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:02:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahmed A Issa</username>
        <id>78642</id>
      </contributor>
      <comment>/* مێژوو */</comment>
      <origin>1693684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22343" sha1="dx20fhwujyfothwujc5i1ndws6ayvlj" xml:space="preserve">{{Infobox former country|conventional_long_name={{Align|center|میرنشینی بادینان}}|year_end=١٨٤٢|native_name={{Align|center|میرگەھا بەھدینان}}|p1=خەلافەتی عەباسی|flag_p1=Abbasid banner.svg|p2=|flag_p2=|s1=ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|flag_s1=Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).png|year_start=سەدەی ١٣ &lt;small&gt;یان&lt;/small&gt; ١٤|image_flag=|image_coat=|image_map=Bahdinan Emirate.png|image_map_caption=نەخشەی سنوورەکانی میرنشینی بادینان؛ لە باشوورەوە [[میرنشینی سۆران]]، لە باکوور [[میرنشینی حەکاری|میرنشینی ھەکاری]] و [[میرنشینی بۆتان|بۆتان]]، لەولاوەش [[مووسڵ]]ی عوسمانی، کە [[میرنشینی شێخان|میرنشینی داسنی]] (شێخان)یش [[دەوڵەتی ژێردەستە|ژێردەستەیەک]]ی بادینان بوو|capital=[[ئامێدی]]|common_languages=[[کوردیی باکووری]]|religion={{tree list}}
*[[ئیسلام]]|title_leader=[[میر (نازناو)|میر]]|government_type=[[میرنشین]]|today={{tree list}}
*{{flagicon image|Flag of Iraq.svg}} [[عێراق]]
**{{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[ھەرێمی کوردستان]]
*{{flagicon image|Flag of Turkey.svg}} [[تورکیا]]|legislature=|house1=|type_house1=|status=میرنشینێکی سەربەخۆ &lt;small&gt;(سەدەی ١٣-١٥١٤)&lt;/small&gt;{{ھن}}[[دەوڵەتی ژێردەستە|ژێردەستە]]یێکی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] &lt;small&gt;(١٥١٤-١٨٤٢)&lt;/small&gt;|common_name=میرگەھا بەھدینان}}'''میرنشینی بادینان''' (یان '''میرنشینی''' '''بەھدینان''')&lt;ref name=&quot;Eppel2016&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Michael Eppel|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Jt3EDAAAQBAJ&amp;pg=PA34|سەردێڕ=A People Without a State: The Kurds from the Rise of Islam to the Dawn of Nationalism|ڕێکەوت=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=University of Texas Press|ژپنک=٩٧٨-١-٤٧٧٣-٠٩١٣-١|پەڕەکان=٣٤–}}&lt;/ref&gt; ({{بە کرمانجی سەروو|''بەھدینان؛ Behdînan''}}) یەکێک بوو لە بەھێزترین و خۆڕاگرترین [[میرنشینە کوردییەکان]]. لە نێوان سەدەکانی ١٣ یان ١٤ی زایینیدا لەلایەن «میر بەھائەددین»ەوە دامەزراوە کە بنەچەکەی لە ناوچەی «[[شەمزینان]]» بوو لە [[حەکاری (ناوچەی مێژوویی)|ھەکاری]]. بۆ ماوەیەکی درێژ پایتەختی ئەم میرنشینە [[ئامێدی]] بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hassanpour |یەکەم=A. |ڕێکەوت=١٩٨٨|ناونیشان=https://www.iranicaonline.org/articles/bahdinan-kurdish-region-river-dialect-group-and-amirate |وێبگە=[[ئینسایکلۆپیدیای ئێرانیکا]] |زمان=en-US |سەردێڕ=BAHDĪNĀN}}&lt;/ref&gt; میرەکانی بەھدینان [[بانگەشە|بانگەشەی]] ئەوەیان دەکرد کە لە نەوەی [[خانەدانی عەباسی|خەلیفە عەباسییەکانن]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ma'ruf|یەکەم=Naji|سەردێڕ=عروبة العلماء المنسوبین إلى البلدان الأعجمیة فی المشرق الإسلامی|بڵاوکەرەوە=al-Shaʿb Press|ساڵ=١٩٧٤|بەرگ=١|پەڕە=٧٣|زمان=ar|trans-title=Arab Origins of Scholars Attributed to Non-Arab Regions in the Islamic East|وتەگێڕانەوە=أمراء بھدینان فی شمالی العراق وھم من ذریة الخلفاء العباسیین|بەستەری نووسەر=Naji Ma'ruf|trans-quote=The emirs of Bahdinan in northern Iraq were descendants of the Abbasid caliphs}}&lt;/ref&gt; ھەرچەندە بەپێی نەریتە [[ئێزیدییەکان|ئێزدییەکان]]، ئەوان لە نەوەی «ئەمادین»ن، کە کەسایەتییەکی پیرۆزی ئێزدییە.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dîma|یەکەم=Pîr|سەردێڕ=Êzdîyên Serhedê: Sedsala XIX- destpêka sedsala XX|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Weşanxaneya Do / Do Yayınevi|ژپنک=٩٧٨-٦٠٥-٤٤٢٧-٠١-٧|شوێن=Istanbul|پەڕەکان=٤٨|زمان=ku|وتەگێڕانەوە=Binemala Amadîn - peyhatîyên pisê Şemsedîn di Îraqê da hene. Dibêjin, ku mîrên Mîrtîya kurdî ya Behdîنانê ji vê binemalê ne.}}&lt;/ref&gt;

== بنەچە ==
بەپێی نەریتە [[ئێزیدییەکان|ئێزدییەکان]]، خانەدانی فەرمانڕەوای بادینان لە بنەڕەتدا لە نەوەی [[شێخ|شێخی]] ئێزیدییەکان «[[ئامادین]]» یان «عیمادەددین»ەوە ھاتوون، کە کەسایەتییەکی پیرۆزە لە [[ئێزیدی (دین)|ئایینی ئێزدیدا]].&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt; دانیشتووانی میرنشینەکە ماوەیەکی کەم پێش سەدەی شانزدەھەم، بەزۆری ئێزدی بوون.{{sfn|Dîma|2011|p=11}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Grigoriev|یەکەم=Stanislav|ناونیشان=https://www.academia.edu/2464521/Holy_Lalish_2008_Ezidian_temple_Lalish_in_Iraqi_Kurdistan_|سەردێڕ=Holy Lalish, 2008 (Ezidian temple Lalish in Iraqi Kurdistan).|دوایین٢=Pirbari|یەکەم٢=Dimitri|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|پەڕەکان=٨}}&lt;/ref&gt; بەڵام سەرچاوەکانی وەکوو [[شەرەفنامە]] باس لەوە دەکەن کە بنەچەی میرنشینەکە دەگەڕێتەوە بۆ کەسێک بە ناوی [[میر بەھائەددین]]، کە ناوی میرنشینەکەش لەوەوە ھاتووە؛ بەھائەددینان←بادینان.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=شەڕەفخانی|یەکەم=بەدلیسی|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/56573.PDF?ver=130261230090000000|سەردێڕ=شەڕەفنامە|پەڕەکان=١٦١|translator-last=ھەژاری|translator-first=موکریانی|chapter=فەرمانڕەوایانی ئامێدی (بادینان)|format=PDF|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240529023759/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/56573.PDF?ver=130261230090000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== سنووری جوگرافی ==
بادینان بە شێوەیەکی گشتی لە ناوچەی باکوور و باکووری ڕۆژھەڵاتی دەشتی مووسڵ پێکھاتبوو. پایتەختەکەی شاری [[ئامێدی]] (Amêdî) بوو، ھەروەھا [[ئاکرێ]]، شووش، و [[دھۆک]]، لەگەڵ زەوییەکانی زێباری بە درێژاییی ڕووباری [[زێی گەورە|زێی گەورەی]] لەخۆ دەگرت. میرنشینی بادینان ھەندێک جار بەرەو ڕۆژاوا فراوان دەبوو تا [[زاخۆ|زاخۆش]] بگرێتەوە. لە باکوورەوە، بادینان ھاوسنوور بوو لەگەڵ میرنشینەکانی [[بۆتان]] و [[میرنشینی حەکاری|ھەکاری]]، و لە باشوورەوە ھاوسنوور بوو لەگەڵ [[میرنشینی سۆران]].&lt;ref name=&quot;MacKenzie 1986&quot;&gt;{{EI2|last=MacKenzie|first=D.N.|author-link=David Neil MacKenzie|volume=1|pages=920|title=Bahdīnān|url=https://referenceworks.brill.com/display/entries/EIEO/SIM-1044.xml}}&lt;/ref&gt;

ناوی «بادینان» تا ئێستاش بۆ ئەو ناوچەیە بەکاردێت کە ھۆزەکانی بەرواری، [[دۆسکی]]، گوولی، [[هۆزی مزووری|مزووری]]، ڕێكانی، سلیڤانی، سندی، و زێباری تێیدا نیشتەجێن.&lt;ref name=&quot;MacKenzie 1986&quot; /&gt;

بەپێی گوتەی [[ئەولیا چەلەبی]]، میرنشینەکە دابەش ببوو بۆ ئەم قەزایانەی خوارەوە: [[ئاکرێ]]، زاخۆ، شێخۆیی، دھۆک، زێباری، و مزووری.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Bruinessen |یەکەم=Martin van |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٠|سەردێڕ=Kurdistan in the 16th and 17th centuries, as reflected in Evliya Çelebi's Seyahatname |ناونیشان=https://www.academia.edu/6040973 |journal=The Journal of Kurdish Studies 3 (2000), 1-11}}&lt;/ref&gt;

قەزاکان یەکەی سەربەخۆ بوون لەژێر دەستی فەرمانڕەواکانی خۆیان کە لەلایەن میری بادینان لە ئامێدییەوە دەستنیشان دەکران. جگە لەمە، سەرۆک [[ھۆز|ھۆزەکان]] خاوەنی پێگەی فەرمی بوون (بۆ نموونە، سەرۆکەکانی ھۆزی سندی و سلیڤانی پێویستیان بە پەسەندکردنی فەرمانڕەوای زاخۆ ھەبوو).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== مێژوو ==
میرنشینی بادینان لە کۆتایییەکانی سەردەمی [[خەلافەتی عەباسی|عەبباسیدا]]، لە دەوروبەری ساڵی ١٢٠٠ سەری ھەڵدا. لە کاتی پێکھاتنیدا، بە شێوەیەکی بەرفراوان لەلایەن [[کورد|ھۆزە کوردییە]] [[ھەکاری (خێڵ)|ھەکارییەکانەوە]] زاڵ بوو.&lt;ref name=&quot;MacKenzie 19862&quot; /&gt; «[[شەرەفنامە|شەڕەفنامە]]»ی [[شەرەفخانی بدلیسی|شەڕەفخانی بەدلیسی]] گێڕانەوەی مێژووی میرنشینەکە بۆ ماوەی دوو سەدە لەخۆ دەگرێت، لە سەردەمی فەرمانڕەوای [[ئیمپراتۆریەتیی تەیمووری|تەیمووری]] [[شا ڕووخ]] لە ١٤٠٠کانەوە تا ١٥٩٦.&lt;ref name=&quot;MacKenzie 19862&quot; /&gt; کە میرنشینی بادینان لە ژێر دەستی میر سەیفەددین بوو.

=== میر حەسەن کوڕی سەیفەددین ===
[[پەڕگە:173606 The picturesque village of Amedye, Iraq in 2009.jpg|وێنۆک|270x270پیکسڵ|وێنەیەکی قەڵای ئامێدی لە ٢٠٠٩، کە پایتەختی میرنشینی بادینان بوو]]
دوای ئەمیر سەیفەددین، حەسەن کوڕی سەیفەددین بوو بە میری میرنشینەکە. لە سەردەمی ئەمیر حەسەندا، میرنشینی بادینان لەگەڵ دەوڵەتی [[ئاق قۆینلۆ|ئاق قۆینلوو]] کەوتە شەڕێکی درێژخایەن و ئاق قۆینلووەکان لەشکرێکیان ناردە سەر بادینان بۆ ئەوەی ئامێدیی پایتەخت بگرن و کۆتایی بە بادینان بھێنن، کە توانییان چەند ناوچەیەکی وەک ئاکرێ و شووش لە بادینان بگرن، بەڵام نەیانتوانی ئامێدیی پایتەخت بگرن و بەرامبەر بە لەشکری میر حەسەنی بادینان شکان.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=[[محەممەد ئەمین زەکی بەگ]]|سەردێڕ=[[خولاسەیەکی تاریخی کورد و کوردستان]]|ساڵ=١٩٣١|ژپنک=٩٧٨-٩٧٥-٨٦٣٧-٢٠-١|بەرگ=٢|زمان=ku|chapter=ئیمارەتی بادینان|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٦|chapter-url=https://books.vejin.net/ck/text/28483}}&lt;/ref&gt; کە ئاق قۆینلوو لە ئارادا نەما و سەفەوییەکان سەریان ھەڵدا، ئەمیر حەسەن لایەنگری شای سەفەوییەکان بوو بە ناوی [[ئیسماعیلی یەکەم]] (شا ئیسماعیلی سەفەوی)، و ئەمیر حەسەن چووە لای شا ئیسماعیل و شا ئیسماعیل ڕێزێکی زۆری لێنا، کە بەم شێوەیەش ئەمیر حەسەن میرنشینەکەی فراوانتر کرد تاوەکوو دھۆک و ناوچەی سندی لە باکووری زاخۆش بگرێتەوە.&lt;ref name=&quot;MacKenzie 19862&quot; /&gt; لە سەردەمی ئەم میرەدا میرنشینی بادینان زۆر بەھێز بوو، کە توانیی تەواوی زاخۆ و دھۆک و ئاکرێ و [[میرنشینی شێخان|میرنشینی داسنیش]] بھێنێتە ژێر دەسەڵاتی خۆی و بیکاتە [[دەوڵەتی ژێردەستە|ژێردەستەیەکی]] بادینان.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== میر سوڵتان حوسێن ===
[[پەڕگە:Amedi Qobhan Madrasa ruins 01.jpg|وێنۆک|271x271پیکسڵ|وێنەیەکی وێرانەکانی مەدرەسەی قوببەھان، کە لەلایەن سوڵتان حوسێنی بادینانەوە بنیاتنرا]]
دوای میر حەسەن، حوسێنی کوڕی حەسەن ناسراو بە سوڵتان حوسێن یان حوسێن والی لە ١٥٣٣ یان ١٥٣٤ حوکمی گرتە دەست و وەک لایەنگری سوڵتانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] [[سولەیمان قانوونی|سولتان سلێمانی قانوونی]] فەرمانڕەوایەتیی کرد.&lt;ref name=&quot;MacKenzie 19862&quot; /&gt; سوڵتان حوسێن پایەیەکی زۆر بەرزی ھەبوو لەلایەن عوسمانییەکان و [[سولەیمان قانوونی|سوڵتان سلێمانی قانوونی]] و لە ژێر حکوومەتی عوسمانی بە دەسەڵاتێکی زۆرەوە فەرمانڕەواییی کردووە و خزمەتی کردووە و زۆر جار لەگەڵ لەشکری عوسمانی پڕی داوەتە شارەزوور و مەئموون بەگی ئەردەڵان و بە لەشکری خۆی ھاوکاریی عوسمانییەکانی کردووە لە شەڕکردن لەگەڵ ئێران و ئازەربایجانیشی بۆ عوسمانییەکان گرتووە.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=محفوظ|یەکەم=العباسی|ناونیشان=https://archive.org/details/SKMC224e18082711500_201808/page/n119/mode/2up|سەردێڕ=إمارة بھدینان العباسیة|ساڵ=١٩٦٩|پەڕەکان=٥٥|زمان=ar|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; کە بووە میری بادینان، توانیی بۆ ماوەی چوار ساڵیش سنجاقی مووسڵ بھێنێتە ژێر دەسەڵاتی خۆی.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; لە سەردەمی ئەم میرەدا گرنگی بە زانست و بیناسازی و دروستکردنی مزگەوت و قوتابخانە دراوە، لەوانەش دروستکردنی [[قوتابخانەی قوبەھان|قوتابخانەی قوببەھان]] و ھەروەھا دروستکردنی منارەیەک بە بەرزیی ٣٠ مەتر بۆ [[مزگەوتی گەورەی ئامێدی]].&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; سوڵتان حوسێن لە ١٥٧٦ یان لە ١٥٦٦ کۆچی دواییی کردووە.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; پێنج کوڕی لە دوای خۆی جێھێشت: قوباد بەگ، بایرام بەگ، ڕۆستەم بەگ، خان ئیسماعیل و سوڵتان ئەبوو سەعید.
[[پەڕگە:Amadiya, capital of the Bahdīnān. A History of the Kurds, 1597 (Bodleian Library Oxford, MS Elliott 332, folio 38b).jpg|ناوەڕاست|وێنۆک|300x300پیکسڵ|ئامێدیی پایتەختی میرنشینی بادینان، ١٥٩٧، بە ئەگەرێکی زۆرەوە لەلایەن [[شەرەفخانی بدلیسی]] کێشراوە]]

=== دوای سوڵتان حوسێن ===
[[پەڕگە:Minaret of the Great Mosque in Amadiya 1900.png|وێنۆک|وێنەیەکی منارەی [[مزگەوتی گەورەی ئامێدی]] لە  ١٩٠٠، کە لەلایەن سوڵتان حوسێنی بادینانەوە بنیاتنرا]]
دوای سوڵتان حوسێن ڕکابەریی دەسەڵات بەرپا بوو. قوبادی کوڕی حوسێن لەلایەن ھۆزی مزووری بەسەرکردایەتی میر مەلەک مزوورییەوە لە کار لادرا و کوژرا؛ سەیدی خانی کوڕی قوباد دواتر بە ھاوکاریی عوسمانییەکان گەڕێندرایەوە سەر کار.&lt;ref name=&quot;MacKenzie 19862&quot; /&gt; لە سەرەتای ١٦٠٠کاندا، میرنشینی [[ئەردەڵان]] دەستی بەسەر [[ئامێدی|پایتەختی بەھدیناندا]] گرت و فەرمانڕەوایەکی لەوێ دەستنیشان کرد؛ سەرچاوەکان بۆ ماوەی سەدەیەک دوای ئەوە، کەم باسی بەھدینان دەکەن.&lt;ref name=&quot;MacKenzie 19862&quot; /&gt;

=== بارام پاشا ===
وا دیارە میرنشینەکە لە سەردەمی فەرمانڕەوایەتیی بارام پاشادا گەیشتبێتە لووتکەی ئارامی و دەسەڵات، کە لە ساڵانی ١٧٢٦–١٧٦٧ فەرمانڕەوایەتیی کردووە.&lt;ref name=&quot;MacKenzie 19862&quot; /&gt; دوای مردنی بارام پاشا، نائارامی و سەردەمێکی پڕململانێ و ناڕوون دێتە ئاراوە. ئیسماعیل پاشای یەکەمی کوڕی (١٧٦٧–١٧٩٧) جێگەی بارامی گرتەوە، کە سەردەمی دەسەڵاتەکەی ململانێی لەگەڵ براکانی (کە لە زاخۆ و ئاکرێ جێگیر بوون) لەخۆ گرتبوو.&lt;ref name=&quot;MacKenzie 19862&quot; /&gt; موراد خانی کوڕی ئیسماعیل لەلایەن قوبادی ئامۆزایەوە بە یارمەتیی پاشای [[بابان|بابانی]] [[سلێمانی]] لە کار لادرا؛ قوباد لە ساڵی ١٨٠٤دا لەلایەن هۆزی [[هۆزی مزووری|مزوورییەوە]] ڕووخێندرا (ڕێک وەک ھاوناوەکەی پێشووی).&lt;ref name=&quot;MacKenzie 19862&quot; /&gt; عادل پاشا جێگەی گرتەوە، کە پایەکەی لەلایەن پاشای [[خانەدانی جەلیلی|جەلیلیی]] مووسڵەوە پشتڕاست کرایەوە؛ ئەو لە ساڵی ١٨٠٨دا مرد و زوبەیری برای جێگەی گرتەوە.&lt;ref name=&quot;MacKenzie 19862&quot; /&gt;

=== لەشکرکێشیی سۆران بۆ سەر بادینان ===
{{زیاتر|لەشکرکێشیی سۆران بۆ سەر بادینان}}
لە ساڵی ١٨١٣ [[میر محەممەد|میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] دەسەڵاتی میرنشینی سۆرانی گرتە دەست و ھەڵمەتێکی بەرفراوانی دەست پێکرد بۆ یەکخستنەوەی خاکە کوردییەکان لەژێر یەک دەسەڵات. ھەر بەم شێوەیە، لە ساڵی ١٨٣٣دا، [[میر محەممەد|میر محەممەدی]] [[میرنشینی سۆران]] ئاکرێ و ئامێدی و زاخۆ و تەواوی میرنشینی بادینانی گرت، لەو کاتەدا سەعید پاشای بادینان حوکمڕانی بادینان بوو، لەلایەن میر محەممەد لەکار لادرا.&lt;ref name=&quot;MacKenzie 19863&quot; /&gt;

=== لەناوچوونی میرنشین ===
دوای میر محەممەد، میرنشینی بادینان قەت بەتەواوی چاک نەبووەوە، ئیسماعیل پاشای حاکمی ئاکرێ ھاتە مەیدان و میرنشینی بادینانی گرتە دەست و ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی ھێرشی کردە سەر بادینان و ویستیی لەناوی ببا، بەڵام ئیسماعیل پاشاش سەرکردایەتیی بزووتنەوەیەکی کرد و بووە ڕێگر و دوای ماوەیەک لە شەڕ و ململانێ، لەشکری عوسمانی ئامێدیی گەمارۆ دا و ئیسماعیل پاشایان گرت و زیندانییان کرد و دواتر کۆچی دواییی کرد و لە ساڵی ١٨٤٢ (یان ١٨٤٣)دا میرنشینی بادینان بەتەواوی ھەڵوەشایەوە و خرایە سەر [[سەنجەقی مووسڵ|سەنجەقی مووسڵی]] عوسمانی.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

بەناوبانگترین کتێبخانەی دێرینی ناوچەکە، خوێندنگەی قوببەھان لە ئامێدی، لەلایەن سوپای بەڕیتانیاوە لە کاتی سەرکوتکردنی [[شۆڕشەکانی شێخ مەحموود|شۆڕشی ناوچەکە لە ساڵی ١٩١٩دا]] (شۆڕشی شێخ مەحموود) وێرانکرا، ھەرچەندە نزیکەی ٤٠٠ دەستنووس ڕزگارکران و دواجار شوێنیان لە کۆکراوەکانی مۆزەخانەی عێراقدا دۆزرانەوە.&lt;ref&gt;Faraj, S.S. Libraries and Librarianship in Iraqi Kurdistan. In: Libraries in the Early 21st Century: An International Perspective, edited by R.N. Sharma, vol.2, 297-311. 2012. Berlin: de Gruyter Saur.&lt;/ref&gt;

== پێشانگا ==
&lt;gallery&gt;
پەڕگە:Bahdinanemmiratets gamla port i Amedi.jpg|دەروازەیەکی سەردەمی میرنشینی بادینان لە ئامێدی، کە لە سەرەوەی کەوانەکە ئاڕمی میرنشینی بادینانە کە نەخشێنراوێکی [[قەقنەس|قەقنەسێک]] و دوو [[مار|ماری]] شێوەکراوە کە لە ژێر چنگیدان
پەڕگە:Citadel of Al Amadiya (6556994047).jpg|دەروازەی قەڵای ئامێدی
پەڕگە:Gate of Amedi in Kurdistan 03.jpg|نەخشێنراوەکانی سەر دەروازەی قەڵای ئامێدی
پەڕگە:Kurdish emirates in the medieval period ar.jpg|نەخشەیەکی میرنشینە کوردییەکان لە سەدەکانی ناوەڕاست (سەدەی ٨ بۆ ١٥)، کە میرنشینی بادینانیش دەردەکەوێت
&lt;/gallery&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Bahdinan}}

{{میرنشینە کوردییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|مێژوو|کوردستان|عێراق|پارێزگای دھۆک}}
[[پۆل:مێژووی عێراق]]
[[پۆل:مێژووی کورد]]
[[پۆل:باشووری کوردستان]]
[[پۆل:میرنشینە کوردییەکان]]
[[پۆل:پارێزگای دھۆک]]
[[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]]
[[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨٣١]]</text>
      <sha1>dx20fhwujyfothwujc5i1ndws6ayvlj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1693689</id>
      <parentid>1693684</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:03:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahmed A Issa</username>
        <id>78642</id>
      </contributor>
      <comment>/* مێژوو */</comment>
      <origin>1693689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22317" sha1="si2y6bc6bovpmg2d1awedtltrztdaqu" xml:space="preserve">{{Infobox former country|conventional_long_name={{Align|center|میرنشینی بادینان}}|year_end=١٨٤٢|native_name={{Align|center|میرگەھا بەھدینان}}|p1=خەلافەتی عەباسی|flag_p1=Abbasid banner.svg|p2=|flag_p2=|s1=ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|flag_s1=Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).png|year_start=سەدەی ١٣ &lt;small&gt;یان&lt;/small&gt; ١٤|image_flag=|image_coat=|image_map=Bahdinan Emirate.png|image_map_caption=نەخشەی سنوورەکانی میرنشینی بادینان؛ لە باشوورەوە [[میرنشینی سۆران]]، لە باکوور [[میرنشینی حەکاری|میرنشینی ھەکاری]] و [[میرنشینی بۆتان|بۆتان]]، لەولاوەش [[مووسڵ]]ی عوسمانی، کە [[میرنشینی شێخان|میرنشینی داسنی]] (شێخان)یش [[دەوڵەتی ژێردەستە|ژێردەستەیەک]]ی بادینان بوو|capital=[[ئامێدی]]|common_languages=[[کوردیی باکووری]]|religion={{tree list}}
*[[ئیسلام]]|title_leader=[[میر (نازناو)|میر]]|government_type=[[میرنشین]]|today={{tree list}}
*{{flagicon image|Flag of Iraq.svg}} [[عێراق]]
**{{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[ھەرێمی کوردستان]]
*{{flagicon image|Flag of Turkey.svg}} [[تورکیا]]|legislature=|house1=|type_house1=|status=میرنشینێکی سەربەخۆ &lt;small&gt;(سەدەی ١٣-١٥١٤)&lt;/small&gt;{{ھن}}[[دەوڵەتی ژێردەستە|ژێردەستە]]یێکی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] &lt;small&gt;(١٥١٤-١٨٤٢)&lt;/small&gt;|common_name=میرگەھا بەھدینان}}'''میرنشینی بادینان''' (یان '''میرنشینی''' '''بەھدینان''')&lt;ref name=&quot;Eppel2016&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Michael Eppel|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Jt3EDAAAQBAJ&amp;pg=PA34|سەردێڕ=A People Without a State: The Kurds from the Rise of Islam to the Dawn of Nationalism|ڕێکەوت=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=University of Texas Press|ژپنک=٩٧٨-١-٤٧٧٣-٠٩١٣-١|پەڕەکان=٣٤–}}&lt;/ref&gt; ({{بە کرمانجی سەروو|''بەھدینان؛ Behdînan''}}) یەکێک بوو لە بەھێزترین و خۆڕاگرترین [[میرنشینە کوردییەکان]]. لە نێوان سەدەکانی ١٣ یان ١٤ی زایینیدا لەلایەن «میر بەھائەددین»ەوە دامەزراوە کە بنەچەکەی لە ناوچەی «[[شەمزینان]]» بوو لە [[حەکاری (ناوچەی مێژوویی)|ھەکاری]]. بۆ ماوەیەکی درێژ پایتەختی ئەم میرنشینە [[ئامێدی]] بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hassanpour |یەکەم=A. |ڕێکەوت=١٩٨٨|ناونیشان=https://www.iranicaonline.org/articles/bahdinan-kurdish-region-river-dialect-group-and-amirate |وێبگە=[[ئینسایکلۆپیدیای ئێرانیکا]] |زمان=en-US |سەردێڕ=BAHDĪNĀN}}&lt;/ref&gt; میرەکانی بەھدینان [[بانگەشە|بانگەشەی]] ئەوەیان دەکرد کە لە نەوەی [[خانەدانی عەباسی|خەلیفە عەباسییەکانن]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ma'ruf|یەکەم=Naji|سەردێڕ=عروبة العلماء المنسوبین إلى البلدان الأعجمیة فی المشرق الإسلامی|بڵاوکەرەوە=al-Shaʿb Press|ساڵ=١٩٧٤|بەرگ=١|پەڕە=٧٣|زمان=ar|trans-title=Arab Origins of Scholars Attributed to Non-Arab Regions in the Islamic East|وتەگێڕانەوە=أمراء بھدینان فی شمالی العراق وھم من ذریة الخلفاء العباسیین|بەستەری نووسەر=Naji Ma'ruf|trans-quote=The emirs of Bahdinan in northern Iraq were descendants of the Abbasid caliphs}}&lt;/ref&gt; ھەرچەندە بەپێی نەریتە [[ئێزیدییەکان|ئێزدییەکان]]، ئەوان لە نەوەی «ئەمادین»ن، کە کەسایەتییەکی پیرۆزی ئێزدییە.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dîma|یەکەم=Pîr|سەردێڕ=Êzdîyên Serhedê: Sedsala XIX- destpêka sedsala XX|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Weşanxaneya Do / Do Yayınevi|ژپنک=٩٧٨-٦٠٥-٤٤٢٧-٠١-٧|شوێن=Istanbul|پەڕەکان=٤٨|زمان=ku|وتەگێڕانەوە=Binemala Amadîn - peyhatîyên pisê Şemsedîn di Îraqê da hene. Dibêjin, ku mîrên Mîrtîya kurdî ya Behdîنانê ji vê binemalê ne.}}&lt;/ref&gt;

== بنەچە ==
بەپێی نەریتە [[ئێزیدییەکان|ئێزدییەکان]]، خانەدانی فەرمانڕەوای بادینان لە بنەڕەتدا لە نەوەی [[شێخ|شێخی]] ئێزیدییەکان «[[ئامادین]]» یان «عیمادەددین»ەوە ھاتوون، کە کەسایەتییەکی پیرۆزە لە [[ئێزیدی (دین)|ئایینی ئێزدیدا]].&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt; دانیشتووانی میرنشینەکە ماوەیەکی کەم پێش سەدەی شانزدەھەم، بەزۆری ئێزدی بوون.{{sfn|Dîma|2011|p=11}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Grigoriev|یەکەم=Stanislav|ناونیشان=https://www.academia.edu/2464521/Holy_Lalish_2008_Ezidian_temple_Lalish_in_Iraqi_Kurdistan_|سەردێڕ=Holy Lalish, 2008 (Ezidian temple Lalish in Iraqi Kurdistan).|دوایین٢=Pirbari|یەکەم٢=Dimitri|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|پەڕەکان=٨}}&lt;/ref&gt; بەڵام سەرچاوەکانی وەکوو [[شەرەفنامە]] باس لەوە دەکەن کە بنەچەی میرنشینەکە دەگەڕێتەوە بۆ کەسێک بە ناوی [[میر بەھائەددین]]، کە ناوی میرنشینەکەش لەوەوە ھاتووە؛ بەھائەددینان←بادینان.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=شەڕەفخانی|یەکەم=بەدلیسی|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/56573.PDF?ver=130261230090000000|سەردێڕ=شەڕەفنامە|پەڕەکان=١٦١|translator-last=ھەژاری|translator-first=موکریانی|chapter=فەرمانڕەوایانی ئامێدی (بادینان)|format=PDF|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240529023759/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/56573.PDF?ver=130261230090000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== سنووری جوگرافی ==
بادینان بە شێوەیەکی گشتی لە ناوچەی باکوور و باکووری ڕۆژھەڵاتی دەشتی مووسڵ پێکھاتبوو. پایتەختەکەی شاری [[ئامێدی]] (Amêdî) بوو، ھەروەھا [[ئاکرێ]]، شووش، و [[دھۆک]]، لەگەڵ زەوییەکانی زێباری بە درێژاییی ڕووباری [[زێی گەورە|زێی گەورەی]] لەخۆ دەگرت. میرنشینی بادینان ھەندێک جار بەرەو ڕۆژاوا فراوان دەبوو تا [[زاخۆ|زاخۆش]] بگرێتەوە. لە باکوورەوە، بادینان ھاوسنوور بوو لەگەڵ میرنشینەکانی [[بۆتان]] و [[میرنشینی حەکاری|ھەکاری]]، و لە باشوورەوە ھاوسنوور بوو لەگەڵ [[میرنشینی سۆران]].&lt;ref name=&quot;MacKenzie 1986&quot;&gt;{{EI2|last=MacKenzie|first=D.N.|author-link=David Neil MacKenzie|volume=1|pages=920|title=Bahdīnān|url=https://referenceworks.brill.com/display/entries/EIEO/SIM-1044.xml}}&lt;/ref&gt;

ناوی «بادینان» تا ئێستاش بۆ ئەو ناوچەیە بەکاردێت کە ھۆزەکانی بەرواری، [[دۆسکی]]، گوولی، [[هۆزی مزووری|مزووری]]، ڕێكانی، سلیڤانی، سندی، و زێباری تێیدا نیشتەجێن.&lt;ref name=&quot;MacKenzie 1986&quot; /&gt;

بەپێی گوتەی [[ئەولیا چەلەبی]]، میرنشینەکە دابەش ببوو بۆ ئەم قەزایانەی خوارەوە: [[ئاکرێ]]، زاخۆ، شێخۆیی، دھۆک، زێباری، و مزووری.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Bruinessen |یەکەم=Martin van |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٠|سەردێڕ=Kurdistan in the 16th and 17th centuries, as reflected in Evliya Çelebi's Seyahatname |ناونیشان=https://www.academia.edu/6040973 |journal=The Journal of Kurdish Studies 3 (2000), 1-11}}&lt;/ref&gt;

قەزاکان یەکەی سەربەخۆ بوون لەژێر دەستی فەرمانڕەواکانی خۆیان کە لەلایەن میری بادینان لە ئامێدییەوە دەستنیشان دەکران. جگە لەمە، سەرۆک [[ھۆز|ھۆزەکان]] خاوەنی پێگەی فەرمی بوون (بۆ نموونە، سەرۆکەکانی ھۆزی سندی و سلیڤانی پێویستیان بە پەسەندکردنی فەرمانڕەوای زاخۆ ھەبوو).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== مێژوو ==
میرنشینی بادینان لە کۆتایییەکانی سەردەمی [[خەلافەتی عەباسی|عەبباسیدا]]، لە دەوروبەری ساڵی ١٢٠٠ سەری ھەڵدا. لە کاتی پێکھاتنیدا، بە شێوەیەکی بەرفراوان لەلایەن [[کورد|ھۆزە کوردییە]] [[ھەکاری (خێڵ)|ھەکارییەکانەوە]] زاڵ بوو.&lt;ref name=&quot;MacKenzie 19862&quot; /&gt; «[[شەرەفنامە|شەڕەفنامە]]»ی [[شەرەفخانی بدلیسی|شەڕەفخانی بەدلیسی]] گێڕانەوەی مێژووی میرنشینەکە بۆ ماوەی دوو سەدە لەخۆ دەگرێت، لە سەردەمی فەرمانڕەوای [[ئیمپراتۆریەتیی تەیمووری|تەیمووری]] [[شا ڕووخ]] لە ١٤٠٠کانەوە تا ١٥٩٦.&lt;ref name=&quot;MacKenzie 19862&quot; /&gt; کە میرنشینی بادینان لە ژێر دەستی میر سەیفەددین بوو.

=== میر حەسەن کوڕی سەیفەددین ===
[[پەڕگە:173606 The picturesque village of Amedye, Iraq in 2009.jpg|وێنۆک|270x270پیکسڵ|وێنەیەکی قەڵای ئامێدی لە ٢٠٠٩، کە پایتەختی میرنشینی بادینان بوو]]
دوای ئەمیر سەیفەددین، حەسەن کوڕی سەیفەددین بوو بە میری میرنشینەکە. لە سەردەمی ئەمیر حەسەندا، میرنشینی بادینان لەگەڵ دەوڵەتی [[ئاق قۆینلۆ|ئاق قۆینلوو]] کەوتە شەڕێکی درێژخایەن و ئاق قۆینلووەکان لەشکرێکیان ناردە سەر بادینان بۆ ئەوەی ئامێدیی پایتەخت بگرن و کۆتایی بە بادینان بھێنن، کە توانییان چەند ناوچەیەکی وەک ئاکرێ و شووش لە بادینان بگرن، بەڵام نەیانتوانی ئامێدیی پایتەخت بگرن و بەرامبەر بە لەشکری میر حەسەنی بادینان شکان.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=[[محەممەد ئەمین زەکی بەگ]]|سەردێڕ=[[خولاسەیەکی تاریخی کورد و کوردستان]]|ساڵ=١٩٣١|ژپنک=٩٧٨-٩٧٥-٨٦٣٧-٢٠-١|بەرگ=٢|زمان=ku|chapter=ئیمارەتی بادینان|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٦|chapter-url=https://books.vejin.net/ck/text/28483}}&lt;/ref&gt; کە ئاق قۆینلوو لە ئارادا نەما و سەفەوییەکان سەریان ھەڵدا، ئەمیر حەسەن لایەنگری شای سەفەوییەکان بوو بە ناوی [[ئیسماعیلی یەکەم]] (شا ئیسماعیلی سەفەوی)، و ئەمیر حەسەن چووە لای شا ئیسماعیل و شا ئیسماعیل ڕێزێکی زۆری لێنا، کە بەم شێوەیەش ئەمیر حەسەن میرنشینەکەی فراوانتر کرد تاوەکوو دھۆک و ناوچەی سندی لە باکووری زاخۆش بگرێتەوە.&lt;ref name=&quot;MacKenzie 19862&quot; /&gt; لە سەردەمی ئەم میرەدا میرنشینی بادینان زۆر بەھێز بوو، کە توانیی تەواوی زاخۆ و دھۆک و ئاکرێ و [[میرنشینی شێخان|میرنشینی داسنیش]] بھێنێتە ژێر دەسەڵاتی خۆی و بیکاتە [[دەوڵەتی ژێردەستە|ژێردەستەیەکی]] بادینان.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== میر سوڵتان حوسێن ===
[[پەڕگە:Amedi Qobhan Madrasa ruins 01.jpg|وێنۆک|271x271پیکسڵ|وێنەیەکی وێرانەکانی مەدرەسەی قوببەھان، کە لەلایەن سوڵتان حوسێنی بادینانەوە بنیاتنرا]]
دوای میر حەسەن، حوسێنی کوڕی حەسەن ناسراو بە سوڵتان حوسێن یان حوسێن والی لە ١٥٣٣ یان ١٥٣٤ حوکمی گرتە دەست و وەک لایەنگری سوڵتانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] [[سولەیمان قانوونی|سولتان سلێمانی قانوونی]] فەرمانڕەوایەتیی کرد.&lt;ref name=&quot;MacKenzie 19862&quot; /&gt; سوڵتان حوسێن پایەیەکی زۆر بەرزی ھەبوو لەلایەن عوسمانییەکان و [[سولەیمان قانوونی|سوڵتان سلێمانی قانوونی]] و لە ژێر حکوومەتی عوسمانی بە دەسەڵاتێکی زۆرەوە فەرمانڕەواییی کردووە و خزمەتی کردووە و زۆر جار لەگەڵ لەشکری عوسمانی پڕی داوەتە شارەزوور و مەئموون بەگی ئەردەڵان و بە لەشکری خۆی ھاوکاریی عوسمانییەکانی کردووە لە شەڕکردن لەگەڵ ئێران و ئازەربایجانیشی بۆ عوسمانییەکان گرتووە.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=محفوظ|یەکەم=العباسی|ناونیشان=https://archive.org/details/SKMC224e18082711500_201808/page/n119/mode/2up|سەردێڕ=إمارة بھدینان العباسیة|ساڵ=١٩٦٩|پەڕەکان=٥٥|زمان=ar|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; کە بووە میری بادینان، توانیی بۆ ماوەی چوار ساڵیش سنجاقی مووسڵ بھێنێتە ژێر دەسەڵاتی خۆی.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; لە سەردەمی ئەم میرەدا گرنگی بە زانست و بیناسازی و دروستکردنی مزگەوت و قوتابخانە دراوە، لەوانەش دروستکردنی [[قوتابخانەی قوبەھان|قوتابخانەی قوببەھان]] و ھەروەھا دروستکردنی منارەیەک بە بەرزیی ٣٠ مەتر بۆ [[مزگەوتی گەورەی ئامێدی]].&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; سوڵتان حوسێن لە ١٥٧٦ یان لە ١٥٦٦ کۆچی دواییی کردووە.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; پێنج کوڕی لە دوای خۆی جێھێشت: قوباد بەگ، بایرام بەگ، ڕۆستەم بەگ، خان ئیسماعیل و سوڵتان ئەبوو سەعید.
[[پەڕگە:Amadiya, capital of the Bahdīnān. A History of the Kurds, 1597 (Bodleian Library Oxford, MS Elliott 332, folio 38b).jpg|ناوەڕاست|وێنۆک|300x300پیکسڵ|ئامێدیی پایتەختی میرنشینی بادینان، ١٥٩٧، بە ئەگەرێکی زۆرەوە لەلایەن [[شەرەفخانی بدلیسی]] کێشراوە]]

=== دوای سوڵتان حوسێن ===
[[پەڕگە:Minaret of the Great Mosque in Amadiya 1900.png|وێنۆک|وێنەیەکی منارەی [[مزگەوتی گەورەی ئامێدی]] لە  ١٩٠٠، کە لەلایەن سوڵتان حوسێنی بادینانەوە بنیاتنرا]]
دوای سوڵتان حوسێن ڕکابەریی دەسەڵات بەرپا بوو. قوبادی کوڕی حوسێن لەلایەن ھۆزی مزووری بەسەرکردایەتی میر مەلەک مزوورییەوە لە کار لادرا و کوژرا؛ سەیدی خانی کوڕی قوباد دواتر بە ھاوکاریی عوسمانییەکان گەڕێندرایەوە سەر کار.&lt;ref name=&quot;MacKenzie 19862&quot; /&gt; لە سەرەتای ١٦٠٠کاندا، میرنشینی [[ئەردەڵان]] دەستی بەسەر [[ئامێدی|پایتەختی بەھدیناندا]] گرت و فەرمانڕەوایەکی لەوێ دەستنیشان کرد؛ سەرچاوەکان بۆ ماوەی سەدەیەک دوای ئەوە، کەم باسی بەھدینان دەکەن.&lt;ref name=&quot;MacKenzie 19862&quot; /&gt;

=== بارام پاشا ===
وا دیارە میرنشینەکە لە سەردەمی فەرمانڕەوایەتیی بارام پاشادا گەیشتبێتە لووتکەی ئارامی و دەسەڵات، کە لە ساڵانی ١٧٢٦–١٧٦٧ فەرمانڕەوایەتیی کردووە.&lt;ref name=&quot;MacKenzie 19862&quot; /&gt; دوای مردنی بارام پاشا، نائارامی و سەردەمێکی پڕململانێ و ناڕوون دێتە ئاراوە. ئیسماعیل پاشای یەکەمی کوڕی (١٧٦٧–١٧٩٧) جێگەی بارامی گرتەوە، کە سەردەمی دەسەڵاتەکەی ململانێی لەگەڵ براکانی (کە لە زاخۆ و ئاکرێ جێگیر بوون) لەخۆ گرتبوو.&lt;ref name=&quot;MacKenzie 19862&quot; /&gt; موراد خانی کوڕی ئیسماعیل لەلایەن قوبادی ئامۆزایەوە بە یارمەتیی پاشای [[بابان|بابانی]] [[سلێمانی]] لە کار لادرا؛ قوباد لە ساڵی ١٨٠٤دا لەلایەن هۆزی مزوورییەوە ڕووخێندرا (ڕێک وەک ھاوناوەکەی پێشووی).&lt;ref name=&quot;MacKenzie 19862&quot; /&gt; عادل پاشا جێگەی گرتەوە، کە پایەکەی لەلایەن پاشای [[خانەدانی جەلیلی|جەلیلیی]] مووسڵەوە پشتڕاست کرایەوە؛ ئەو لە ساڵی ١٨٠٨دا مرد و زوبەیری برای جێگەی گرتەوە.&lt;ref name=&quot;MacKenzie 19862&quot; /&gt;

=== لەشکرکێشیی سۆران بۆ سەر بادینان ===
{{زیاتر|لەشکرکێشیی سۆران بۆ سەر بادینان}}
لە ساڵی ١٨١٣ [[میر محەممەد|میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] دەسەڵاتی میرنشینی سۆرانی گرتە دەست و ھەڵمەتێکی بەرفراوانی دەست پێکرد بۆ یەکخستنەوەی خاکە کوردییەکان لەژێر یەک دەسەڵات. ھەر بەم شێوەیە، لە ساڵی ١٨٣٣دا، [[میر محەممەد|میر محەممەدی]] [[میرنشینی سۆران]] ئاکرێ و ئامێدی و زاخۆ و تەواوی میرنشینی بادینانی گرت، لەو کاتەدا سەعید پاشای بادینان حوکمڕانی بادینان بوو، لەلایەن میر محەممەد لەکار لادرا.&lt;ref name=&quot;MacKenzie 19863&quot; /&gt;

=== لەناوچوونی میرنشین ===
دوای میر محەممەد، میرنشینی بادینان قەت بەتەواوی چاک نەبووەوە، ئیسماعیل پاشای حاکمی ئاکرێ ھاتە مەیدان و میرنشینی بادینانی گرتە دەست و ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی ھێرشی کردە سەر بادینان و ویستیی لەناوی ببا، بەڵام ئیسماعیل پاشاش سەرکردایەتیی بزووتنەوەیەکی کرد و بووە ڕێگر و دوای ماوەیەک لە شەڕ و ململانێ، لەشکری عوسمانی ئامێدیی گەمارۆ دا و ئیسماعیل پاشایان گرت و زیندانییان کرد و دواتر کۆچی دواییی کرد و لە ساڵی ١٨٤٢ (یان ١٨٤٣)دا میرنشینی بادینان بەتەواوی ھەڵوەشایەوە و خرایە سەر [[سەنجەقی مووسڵ|سەنجەقی مووسڵی]] عوسمانی.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

بەناوبانگترین کتێبخانەی دێرینی ناوچەکە، خوێندنگەی قوببەھان لە ئامێدی، لەلایەن سوپای بەڕیتانیاوە لە کاتی سەرکوتکردنی [[شۆڕشەکانی شێخ مەحموود|شۆڕشی ناوچەکە لە ساڵی ١٩١٩دا]] (شۆڕشی شێخ مەحموود) وێرانکرا، ھەرچەندە نزیکەی ٤٠٠ دەستنووس ڕزگارکران و دواجار شوێنیان لە کۆکراوەکانی مۆزەخانەی عێراقدا دۆزرانەوە.&lt;ref&gt;Faraj, S.S. Libraries and Librarianship in Iraqi Kurdistan. In: Libraries in the Early 21st Century: An International Perspective, edited by R.N. Sharma, vol.2, 297-311. 2012. Berlin: de Gruyter Saur.&lt;/ref&gt;

== پێشانگا ==
&lt;gallery&gt;
پەڕگە:Bahdinanemmiratets gamla port i Amedi.jpg|دەروازەیەکی سەردەمی میرنشینی بادینان لە ئامێدی، کە لە سەرەوەی کەوانەکە ئاڕمی میرنشینی بادینانە کە نەخشێنراوێکی [[قەقنەس|قەقنەسێک]] و دوو [[مار|ماری]] شێوەکراوە کە لە ژێر چنگیدان
پەڕگە:Citadel of Al Amadiya (6556994047).jpg|دەروازەی قەڵای ئامێدی
پەڕگە:Gate of Amedi in Kurdistan 03.jpg|نەخشێنراوەکانی سەر دەروازەی قەڵای ئامێدی
پەڕگە:Kurdish emirates in the medieval period ar.jpg|نەخشەیەکی میرنشینە کوردییەکان لە سەدەکانی ناوەڕاست (سەدەی ٨ بۆ ١٥)، کە میرنشینی بادینانیش دەردەکەوێت
&lt;/gallery&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Bahdinan}}

{{میرنشینە کوردییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|مێژوو|کوردستان|عێراق|پارێزگای دھۆک}}
[[پۆل:مێژووی عێراق]]
[[پۆل:مێژووی کورد]]
[[پۆل:باشووری کوردستان]]
[[پۆل:میرنشینە کوردییەکان]]
[[پۆل:پارێزگای دھۆک]]
[[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]]
[[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨٣١]]</text>
      <sha1>si2y6bc6bovpmg2d1awedtltrztdaqu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>عەرەب شەمۆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12336</id>
    <revision>
      <id>1693969</id>
      <parentid>1671961</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T19:57:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>62</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;Arap_Shamilov.Jpeg&quot; سڕاوە؛ [[c:User:Krd|Krd]] ئەم پەڕگەی لەسەر کامانز سڕیەوە بە ھۆی: No permission since 14 October 2026.</comment>
      <origin>1693969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7717" sha1="4czmy39u89rnlzjixgy9rjtp0ljgz97" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{سەرچاوەی باوەڕپێنەکراو}}
}}
{{نامەی ڕوونکردنەوە|عەرەب شەمۆ|شەمۆ (ڕوونکردنەوە)}}
{{کەسایەتی
| ناو                  =
| ناوی_خۆماڵی          = عەرەبی شەمۆ
| زمانی_ناوی_خۆماڵی    =
| وێنە                 =
| قەبارەی وێنە         =
| جێگری_وێنە           =
| سەردێری وێنە         = عەرەبی شەمۆ
| ناوی کاتی لەدایکبوون =
| ڕێکەوتی لەدایکبوون   = ٢٣ی تشرینی یەکەمی ١٨٩٧
| شوێنی لەدایکبوون     =
| ڕێکەوتی_ونبوون       =
| شوێنی_ونبوون         =
| ڕەوشی_ونبوون         =
| ڕێکەوتی مردن         = ٢١ی ئایاری ١٩٧٨
| شوێنی مردن           =
| ھۆکاری مردن          =
| شوێنی دۆزینەوەی تەرم =
| شوێنی گۆڕ            =
| مۆنۆمێنتەکان         =
| نیشتەجێ              = [[یەریڤان]]
| نەتەوە               = کوردی سۆڤیەت
| ناوەکانی تر          =
| نەژاد                =
| شارومەندێتی          =
| ڕادەی خوێندەواری     =
| پیشە                 = ڕۆژنامەنووس، نووسەر، شاعیر
| ساڵانی چالاکی          =
| خاوەنکار             =
| ڕێکخراو              =
| ناسراو_بە_ھۆی        =
| کارە_دیارەکان        =
| شێواز                =
| کاریگەر_بووە         =
| کاریگەری_بووە        =
| شار                  =
| مووچە                =
| دارایی               =
| باڵا                  =
| کێش                  =
| تەلەڤیزیۆن            =
| سەرناو               =
| وادە                 =
| پێشوو                =
| جێگر                 =
| حیزب                 =
| بزاڤ                 =
| بەرانبەرەکان         =
| ئایین                =
| سزای_تاوانباری       =
| ڕەوشی_تاوانباری      =
| ھاوسەر               =
| یار                  =
| منداڵەکان            =
| دایک و باوک          =
| خزمەکان              =
| خەڵاتەکان             = [[File:SU Order of the Red Banner ribbon.svg|40px|link=Order of the Red Banner]] [[File:Order friendship of peoples rib.png|40px|link=Order of Friendship of Peoples]] [[File:SU Medal In Commemoration of the 100th Anniversary of the Birth of Vladimir Ilyich Lenin ribbon.svg|40px|link=Jubilee Medal &quot;In Commemoration of the 100th Anniversary since the Birth of Vladimir Il'ich Lenin&quot;]]
| واژوو                 =
| جێگری_واژوو           =
| قەبارەی_واژوو         =
| ماڵپەڕ               =
| پەراوێزەکان          =
}}
'''عەرەبی شەمۆ''' یان '''عەرەب شامیلۆڤ''' (١٨٩٧–١٩٧٨) نووسەرێکی کورد بوو و بە باوکی [[ڕۆمانی کوردی]] ناودەبرێت عەرەبی شەمۆ لە گوندی سوسز قارسی ژێر دەسەڵاتی [[دەوڵەتی عوسمانی]] لە بنەماڵەیەکی سەر بەشێخانی ئێزیدی لەدایک بووە کە لەو کاتەدا لەژێر دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆری ڕووسیا]]دا بوو ھاتۆتە دونیاوە، یەکەمین ڕۆمانی کوردی نووسیوە کە بە کوردی بڵاوکراوەتەوە بە ناوی [[شڤانی کورد]] (بە [[کوردیی باکووری]]: ''Şivanê Kurmanca'')

==ژیان==
ئەم نوسەرە بلیمەتە لە بنەماڵەیەکی کوردی[[ئێزیدی (ئایین)| ]]ئێزدیانە، لە ساڵی ١٨٩٥ز لە گوندی سوسر لە ناوچەی قارس لە دایکبووە،سەختی ژیانی دیوە،لە ساڵی ١٩٧٨ لە یەریڤان کۆچی دوایی کردووە.
لە ناو نوسەرانی کوردی یەکێتی سۆڤیەت دا عەرەبی شەمۆ نەک لە ئاستی ناوخۆییدا بەڵکو لە دەرەوەش ناوبانگێکی زۆری هەیە، عەرەبی شەمۆ دەستی بە نوسینی وتار کرد لە بوارە جیاجیاکانی کار و باری ڕۆشنبیری کوردی و ژیانی کۆمەڵایەتی لەو گوندانەی کوردی ئێزدی لێ نیشتەجێبوون.
نوسینەکانی عەرەبی شەمۆ بە زمانی ڕوسی بوون، چونکە نوسینەکانی بە زۆری بۆ زانا و  ڕۆشنبیر و ڕۆژهەڵاتناسەکانی[[ئەورووپا|  ]]ئەوروپا بوون کە گرنگییەکی زۆر و تایبەتیان ئەدا بە لێکۆڵینەوەی کوردی بە شێوەیەکی گشتی

[[پەڕگە:Arab Shamilov.png|وێنۆک|وێنەیەکی عەرەب شەمۆ]]
== بەرھەمەکان ==
* ''[[خۆ-خۆ ھینبوونا خوێندنا نڤیسارا کورمانجی]]'' (لەگەڵ [[ئیساھاک مارۆگوولۆف]])، ١٩٢٩
* لە ساڵی ١٩٥٨ پەرتووکی بەربانگی لە چاپدا
* لە ساڵی ١٩٥٩ پەرتووکی جیھانی بەختەوەری چاپدا
* لە ساڵی ١٩٦٦دا داستانی [[قەڵای دمدم]]ی وەرگێڕا بۆ [[زمانی ڕووسی]] بەپیتی سلاڤی لە [[یەریڤان]]، لەم داستانەدا عەرەبی شەمۆ ھەوڵی دا ئەو جەور و ستەمەی کە لە لایەن داگیرکەرانی سەفەوی و عووسمانی لە کوردکراوە بخاتە ڕوو.
* ڕۆمانی شوانی کورد لە ساڵی ١٩٧٧ لە چاپدرا
* ڕۆمانی ھۆپۆ لە ساڵی ١٩٩٠ لە چاپدراوە
* چیڕۆکی نێو خەڵکان ١٩٦٧
* بەرھەمە کۆکراوەکانی عەرەبی شەمۆ ١٩٦٩
* ساڵی ١٩٣٠ (ڕەبەن)لە چاپدا کە چیرۆکێکی سەرشانۆیە

یەکێک لە بەرهەمە بە ناوبانگەکانی ڕۆمانی(شڤانی کورد)ـە کە لە ساڵی ١٩٣٥ بڵاوکراوەیە کە هەر زوو وەرگێڕدرا بۆ زمانەکانی ڕوسی،ئەرمەنی،ئەڵمانی و ئەڵمانی
کە لەم بەرهەمەدا نوسەر ڕاشکاوانە نەخشەی ژیانی زەحمەتکێشانی ناوچە کوردییەکان دەکێشێت وە سەختی ئەو ژیانە لە ژێر دەسەڵاتی کۆندا نیشان دەدا،ئەوەشمان پیشان دەدا کە چۆن ڕەنجخۆران و کۆنەپەرستانی سەردەمی سۆشیالیست دەبوونە بەربەست لە بەرامبەر جێنشینبوونی کوردانی کۆچەر.

== ئەمانەش ببینە ==

* [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]]

== سەرچاوەکان ==
*[http://www.kurdipedia.info/default.aspx?lng=1&amp;q=728 کوردپێدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131219020930/http://www.kurdipedia.info/default.aspx?lng=1 |date=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}

{{ڕۆمانە کوردییەکان}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|کوردستان|ئەرمەنستان|وێژە|ڕووسیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Arap Shamoevich Shamilov}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{وێژە-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٧٨]]
[[پۆل:کورد]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٧]]
[[پۆل:ڕۆماننوس]]
[[پۆل:کوردەکانی ئەرمەنستان]]
[[پۆل:ئێزیدییەکانی ئەرمەنستان]]
[[پۆل:نووسەرانی کورد]]</text>
      <sha1>4czmy39u89rnlzjixgy9rjtp0ljgz97</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1693973</id>
      <parentid>1693969</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T20:02:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>62</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;Arab_Shamilov.png&quot; سڕاوە؛ [[c:User:Krd|Krd]] ئەم پەڕگەی لەسەر کامانز سڕیەوە بە ھۆی: No permission since 14 October 2026.</comment>
      <origin>1693973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7636" sha1="j26iq89okhwitufkxj2l3s2wh009he3" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{سەرچاوەی باوەڕپێنەکراو}}
}}
{{نامەی ڕوونکردنەوە|عەرەب شەمۆ|شەمۆ (ڕوونکردنەوە)}}
{{کەسایەتی
| ناو                  =
| ناوی_خۆماڵی          = عەرەبی شەمۆ
| زمانی_ناوی_خۆماڵی    =
| وێنە                 =
| قەبارەی وێنە         =
| جێگری_وێنە           =
| سەردێری وێنە         = عەرەبی شەمۆ
| ناوی کاتی لەدایکبوون =
| ڕێکەوتی لەدایکبوون   = ٢٣ی تشرینی یەکەمی ١٨٩٧
| شوێنی لەدایکبوون     =
| ڕێکەوتی_ونبوون       =
| شوێنی_ونبوون         =
| ڕەوشی_ونبوون         =
| ڕێکەوتی مردن         = ٢١ی ئایاری ١٩٧٨
| شوێنی مردن           =
| ھۆکاری مردن          =
| شوێنی دۆزینەوەی تەرم =
| شوێنی گۆڕ            =
| مۆنۆمێنتەکان         =
| نیشتەجێ              = [[یەریڤان]]
| نەتەوە               = کوردی سۆڤیەت
| ناوەکانی تر          =
| نەژاد                =
| شارومەندێتی          =
| ڕادەی خوێندەواری     =
| پیشە                 = ڕۆژنامەنووس، نووسەر، شاعیر
| ساڵانی چالاکی          =
| خاوەنکار             =
| ڕێکخراو              =
| ناسراو_بە_ھۆی        =
| کارە_دیارەکان        =
| شێواز                =
| کاریگەر_بووە         =
| کاریگەری_بووە        =
| شار                  =
| مووچە                =
| دارایی               =
| باڵا                  =
| کێش                  =
| تەلەڤیزیۆن            =
| سەرناو               =
| وادە                 =
| پێشوو                =
| جێگر                 =
| حیزب                 =
| بزاڤ                 =
| بەرانبەرەکان         =
| ئایین                =
| سزای_تاوانباری       =
| ڕەوشی_تاوانباری      =
| ھاوسەر               =
| یار                  =
| منداڵەکان            =
| دایک و باوک          =
| خزمەکان              =
| خەڵاتەکان             = [[File:SU Order of the Red Banner ribbon.svg|40px|link=Order of the Red Banner]] [[File:Order friendship of peoples rib.png|40px|link=Order of Friendship of Peoples]] [[File:SU Medal In Commemoration of the 100th Anniversary of the Birth of Vladimir Ilyich Lenin ribbon.svg|40px|link=Jubilee Medal &quot;In Commemoration of the 100th Anniversary since the Birth of Vladimir Il'ich Lenin&quot;]]
| واژوو                 =
| جێگری_واژوو           =
| قەبارەی_واژوو         =
| ماڵپەڕ               =
| پەراوێزەکان          =
}}
'''عەرەبی شەمۆ''' یان '''عەرەب شامیلۆڤ''' (١٨٩٧–١٩٧٨) نووسەرێکی کورد بوو و بە باوکی [[ڕۆمانی کوردی]] ناودەبرێت عەرەبی شەمۆ لە گوندی سوسز قارسی ژێر دەسەڵاتی [[دەوڵەتی عوسمانی]] لە بنەماڵەیەکی سەر بەشێخانی ئێزیدی لەدایک بووە کە لەو کاتەدا لەژێر دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆری ڕووسیا]]دا بوو ھاتۆتە دونیاوە، یەکەمین ڕۆمانی کوردی نووسیوە کە بە کوردی بڵاوکراوەتەوە بە ناوی [[شڤانی کورد]] (بە [[کوردیی باکووری]]: ''Şivanê Kurmanca'')

==ژیان==
ئەم نوسەرە بلیمەتە لە بنەماڵەیەکی کوردی[[ئێزیدی (ئایین)| ]]ئێزدیانە، لە ساڵی ١٨٩٥ز لە گوندی سوسر لە ناوچەی قارس لە دایکبووە،سەختی ژیانی دیوە،لە ساڵی ١٩٧٨ لە یەریڤان کۆچی دوایی کردووە.
لە ناو نوسەرانی کوردی یەکێتی سۆڤیەت دا عەرەبی شەمۆ نەک لە ئاستی ناوخۆییدا بەڵکو لە دەرەوەش ناوبانگێکی زۆری هەیە، عەرەبی شەمۆ دەستی بە نوسینی وتار کرد لە بوارە جیاجیاکانی کار و باری ڕۆشنبیری کوردی و ژیانی کۆمەڵایەتی لەو گوندانەی کوردی ئێزدی لێ نیشتەجێبوون.
نوسینەکانی عەرەبی شەمۆ بە زمانی ڕوسی بوون، چونکە نوسینەکانی بە زۆری بۆ زانا و  ڕۆشنبیر و ڕۆژهەڵاتناسەکانی[[ئەورووپا|  ]]ئەوروپا بوون کە گرنگییەکی زۆر و تایبەتیان ئەدا بە لێکۆڵینەوەی کوردی بە شێوەیەکی گشتی

== بەرھەمەکان ==
* ''[[خۆ-خۆ ھینبوونا خوێندنا نڤیسارا کورمانجی]]'' (لەگەڵ [[ئیساھاک مارۆگوولۆف]])، ١٩٢٩
* لە ساڵی ١٩٥٨ پەرتووکی بەربانگی لە چاپدا
* لە ساڵی ١٩٥٩ پەرتووکی جیھانی بەختەوەری چاپدا
* لە ساڵی ١٩٦٦دا داستانی [[قەڵای دمدم]]ی وەرگێڕا بۆ [[زمانی ڕووسی]] بەپیتی سلاڤی لە [[یەریڤان]]، لەم داستانەدا عەرەبی شەمۆ ھەوڵی دا ئەو جەور و ستەمەی کە لە لایەن داگیرکەرانی سەفەوی و عووسمانی لە کوردکراوە بخاتە ڕوو.
* ڕۆمانی شوانی کورد لە ساڵی ١٩٧٧ لە چاپدرا
* ڕۆمانی ھۆپۆ لە ساڵی ١٩٩٠ لە چاپدراوە
* چیڕۆکی نێو خەڵکان ١٩٦٧
* بەرھەمە کۆکراوەکانی عەرەبی شەمۆ ١٩٦٩
* ساڵی ١٩٣٠ (ڕەبەن)لە چاپدا کە چیرۆکێکی سەرشانۆیە

یەکێک لە بەرهەمە بە ناوبانگەکانی ڕۆمانی(شڤانی کورد)ـە کە لە ساڵی ١٩٣٥ بڵاوکراوەیە کە هەر زوو وەرگێڕدرا بۆ زمانەکانی ڕوسی،ئەرمەنی،ئەڵمانی و ئەڵمانی
کە لەم بەرهەمەدا نوسەر ڕاشکاوانە نەخشەی ژیانی زەحمەتکێشانی ناوچە کوردییەکان دەکێشێت وە سەختی ئەو ژیانە لە ژێر دەسەڵاتی کۆندا نیشان دەدا،ئەوەشمان پیشان دەدا کە چۆن ڕەنجخۆران و کۆنەپەرستانی سەردەمی سۆشیالیست دەبوونە بەربەست لە بەرامبەر جێنشینبوونی کوردانی کۆچەر.

== ئەمانەش ببینە ==

* [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]]

== سەرچاوەکان ==
*[http://www.kurdipedia.info/default.aspx?lng=1&amp;q=728 کوردپێدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131219020930/http://www.kurdipedia.info/default.aspx?lng=1 |date=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}

{{ڕۆمانە کوردییەکان}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|کوردستان|ئەرمەنستان|وێژە|ڕووسیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Arap Shamoevich Shamilov}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{وێژە-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٧٨]]
[[پۆل:کورد]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٧]]
[[پۆل:ڕۆماننوس]]
[[پۆل:کوردەکانی ئەرمەنستان]]
[[پۆل:ئێزیدییەکانی ئەرمەنستان]]
[[پۆل:نووسەرانی کورد]]</text>
      <sha1>j26iq89okhwitufkxj2l3s2wh009he3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژنامەوانی وەرزشی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13528</id>
    <revision>
      <id>1693824</id>
      <parentid>1530903</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:33:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (وەرزش-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1705" sha1="1acrjc6rtx7yuifslsp8srd4j2uy8l6" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[ڕۆژنامەوانی وەرزشی]] یان ڕۆژنامەنووسی وەرزشی بەکەسێک دەوترێت کە کاری ڕۆژنامەگەری وەرزشی بێت کە سەبارەت بە ڕووداوەکان، پێشھاتەکان و گۆڕانکارییە وەرزشییەکان زانیاری کۆبکاتەوە و دواتر پەخشی بکات.
[[پەڕگە:Euro 2008 greece vs sweden 5.jpg|thumb|ڕۆژنامەوان و وێنەگرانی وەرزشی لە پاڵەوانیەتی [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا|جامی نەتەوەکانی ئەورووپای]] ساڵی ٢٠٠٨]]
==جۆرەکانی ڕۆژنامەوانی وەرزشی==
*هەواڵنووسی وەرزشی: ئەو کەسەیە هەواڵ دەنووسێت بۆ دەزگایەکی نووسراو یان دەنگ و ڕەنگ بێت 
*ستووننووسی وەرزشی : ئەو کەسەیە کە خاوەن ستوونێکە کە ڕۆژانە یان هەفتانە یان مانگانە لە ڕۆژنامەیەک یان گۆڤارێکی وەرزشی بنووسێت
*وێنەگری وەرزشی : ئەو کەسەیە وێنە یان دەنگ و ڕەنگی هەواڵێ دەگرێت بۆ ئەوەی لە دەزگاکەی پەخش بکرێت
*هەواڵنێری وەرزشی: ئەو کەسەیە لەلایەن دەزگایەکەوە دەنێردرێت بۆ ئامادەکردنی هەواڵێ یان پێشهاتێکی وەرزشی


{{تووڵی دەروازە|وەرزش|تۆپی پێ|ڕۆژنامەوانی}}
{{پۆلی کۆمنز|Sports journalism}}

{{وەرزش-کۆلکە}}
{{تۆپی پێ-کۆلکە}}

[[پۆل:ھەواڵەکان]]</text>
      <sha1>1acrjc6rtx7yuifslsp8srd4j2uy8l6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیکاردۆ کارڤالھۆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15051</id>
    <revision>
      <id>1694186</id>
      <parentid>1546159</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T04:38:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، وەرزش-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694186</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3497" sha1="1wdlf247atx8tlh6r14kjnr8vwamls5" xml:space="preserve">{{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Carvalho in 2010-11 Real Madrid.jpg|thumb|کارڤاڵهۆ بەدرێسی ڕیال مەدرید]]
'''ڕیکاردۆ کارڤالھۆ''' لەدایک بووی ١٨ ی مەی ساڵی [[١٩٧٨]] لە پرتووگال ناوبراو ئێستا یاریکەری تیپی یەکەمی یانەی مۆناکۆی فەڕەنسی و هەڵبژاردەی تۆپی پێی پرتووگالە لەهێڵی بەرگری ، لەماوەوەی نزیکەی ٥٠٠ یاری لەگەڵ یانەکان خاوەنی ٢٢ گۆلە

==یانەکان==
کارڤالهۆ لەگەڵ سێ  یانەی ووڵات جیاواز یاری کردووە ، لەگەڵ زۆرینەشیان دەسکەوتی هەبووە
*یانەی پۆرتۆی پرتووگالی لەنێوان [[١٩٩٧]] - [[٢٠٠٤]]
*[[یانەی چێڵسی]] ئنگلیزی لەنێوان ساڵانی [[٢٠٠٤]] - [[٢٠١٠]]
*یانەی [[ڕیال مەدرید]] ساڵی [[٢٠١٠]] - تاوەکوو ئێستا

==دەستکەوتەکان==
===پۆرتۆ===
*خولی پرتووگالی ٣ جار 
*خوولی یۆڕۆ لیگ ١ جار 
*خوولی یانە پاڵەوانەکانی ئەوڕووپا ١ جار
===چێڵسی===
*خوولی ئنگلیزی ٣ جار
*پلەی دووەم لە خوولی یانە پاڵەوانەکانی ئەوڕووپا
*لەگەڵ چەند نازناوی تر وەک جامی پیشەگەرەکانی ئینگلیز و کارلێنگ کاپ و هتد ...
===ڕیال مەدرید===
*شای ئیسپانیا ، ١ جار لە وەرزی [[٢٠١٠]] - [[٢٠١١]]
*خوولی ئیسپانیا ناسراو بە لالیگا [[٢٠١١]] - [[٢٠١٢]]
*جامی سوپەری ئیسپانیا ٢٠١٢

==مۆناکۆی فەڕەنسی==
*تائێستا نییە

===هەڵبژاردەی پرتووگال===
*پلەی دووەم لەجامی نەتەوەکانی ئەوڕووپا ساڵی [[٢٠٠٤]]
*پلەی چوارەم لە جامی جیهانی ساڵی [[٢٠٠٦]]

==سەرچاوە==
*وێکی ئنگلیزی

{{تووڵی دەروازە|وەرزش|تۆپی پێ|ژیاننامە|پورتوگال|دەیەی ٢٠١٠}}
{{پۆلی کۆمنز|Ricardo Carvalho}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{وەرزش-کۆلکە}}
{{تۆپی پێ-کۆلکە}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠]]
[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان]]
[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٤]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٨]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨]]
[[پۆل:یاریزانانی یانەی ڕیال مەدرید]]
[[پۆل:یاریزانانی لا لیگا]]
[[پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی چێڵسی]]
[[پۆل:یاریزانانی لیگ ١]]
[[پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ]]
[[پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦]]
[[پۆل:یاریزانانی براوەی خولی ئەورووپا]]</text>
      <sha1>1wdlf247atx8tlh6r14kjnr8vwamls5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژژمێری کوردی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17482</id>
    <revision>
      <id>1693855</id>
      <parentid>1632996</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:37:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ڕۆژژمێر-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7832" sha1="k12ozafdjrc7rtqukrebol1tz56kg9h" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئابی ٢٠٢٦}}
{{لەبەرگیراوە|وتار| ناونیشان = http://diyako.yageyziman.com/2019/03/18/ڕۆژژمێر-و-ساڵی-کوردی-و-نەورۆز-2/}}
{{ئەمڕۆ}}
'''ڕۆژژمێری کوردی''' یان '''ساڵنامەی کوردی''' ساڵێکی ھەتاوییە و بەگوێرەی سووڕی زەوی بە دەوری ھەتاودا ژمارەی مانگەکان و دەستپێک و کۆتاییی ساڵەکان و ساتی گۆڕان بۆ ساڵی نوێ، کتومت ھەروەک ساڵی ئێرانییە، بەڵام دوو جیاوازیی سەرەکیی ھەیە کە بریتین لە:

# ڕۆژژمێری کوردی بەپێچەوانەی ڕۆژژمێری ئێرانی، کۆچی نییە بەڵکوو ساڵی ١ی ڕۆژژمێری کوردی ئەو ساڵەیە کە ئیمپراتۆریی مەزنی ماد لەلایەن [[دیاکۆ]]وە دامەزرا، ئەویش ٧٠٠ ساڵ پێش زایین بوو.
# لە سەردەمی [[کۆماری کوردستان]] لە [[مەھاباد]]دا ناوی مانگەکان کران بە کوردی کە بریتین لە:
* '''بەھار''': [[خاکەلێوە]] (نەورۆز) (ھەرمێ پشکوان) - [[گوڵان|بانەمەڕ]] (گوڵان) - [[جۆزەردان]]
* '''ھاوین''': [[پووشپەڕ]] -  - [[گەلاوێژ]]&lt;nowiki/&gt;‌‌ ـ ـ [[خەرمانان]]
* '''پاییز''': [[ڕەزبەر]] - [[خەزەڵوەر]] ([[گەڵاڕێزان]]) - [[سەرماوەز]]
* '''زستان''': [[بەفرانبار]] - [[ڕێبەندان]] - [[ڕەشەمە]] (ڕەشەمێ)
[[File:Median Empire-en.svg|thumb|نەخشەی ئیمپڕاتۆریەتیی مادی مەزن]]

== مانگەکان ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan = &quot;6&quot; | {{چینی ناوەند}}'''مانگەکانی کۆچی ھەتاوی'''{{کۆتایی}}
|-
! ڕیزبەندی مانگەکان|| ژمارەی ڕۆژەکان ||ناوەکەی بە کوردی || ناوەکەی بە فارسی || مێژووکانی زایینی
|-
|-
| ١
| ٣١
| [[خاکەلێوە]]
| فەرڤەردین (فروردین)
| [[٢١ی ئازار]] – [[٢٠ی نیسان]]
|-
| ٢
| ٣١
| [[گوڵان]]
| ئۆردیبێھێشت (اردیبھشت)
| [[٢١ی نیسان]] – [[٢١ی ئایار]]
|-
| ٣
| ٣١
| [[جۆزەردان]]
| خۆرداد (خرداد)
| [[٢٢ی ئایار]] – [[٢١ی حوزەیران]]
|-
| ٤
| ٣١
| [[پووشپەڕ|پوشپەڕ]]
| تیر (تیر)
| [[٢٢ی حوزەیران]] – [[٢٢ی تەممووز]]
|-
| ٥
| ٣١
| [[گەلاوێژ (مانگ)|گەلاوێژ]]
| مۆرداد (مرداد)
| [[٢٣ی تەممووز]] – [[٢٢ی ئاب]]
|-
| ٦
| ٣١
| [[گەلاوێژ|خەرمانان]]
| شەھریڤەر (شھریور)
| [[٢٣ی ئاب]] – [[٢٢ی ئەیلوول]]
|-
| ٧
| ٣٠
| [[ڕەزبەر]]
| مێھر (مھر)
| [[٢٣ی ئەیلوول]] – [[٢٢ی تشرینی یەکەم]]
|-
| ٨
| ٣٠
| [[خەزەڵوەر]]
| ئابان (آبان)
| [[٢٣ی تشرینی یەکەم]] – [[٢١ی تشرینی دووەم]]
|-
| ٩
| ٣٠
| [[سەرماوەز]]
| ئازەر (آذر)
| [[٢٢ی تشرینی دووەم]] – [[٢١ی کانوونی یەکەم]]
|-
| ١٠
| ٣٠
| [[بەفرانبار]]
| دێی (دی)
| [[٢٢ی کانوونی یەکەم]] – [[٢٠ی کانوونی دووەم]]
|-
| ١١
| ٣٠
| [[ڕێبەندان]]
| بەھمەن (بھمن)
| [[٢١ی کانوونی دووەم]] – [[١٩ی شوبات]]
|-
| ١٢
| ٣٠/٢٩
| [[ڕەشەمە|ڕەشەمێ]]
| ئێسفەند (اسفند)
| [[٢٠ی شوبات]] – [[٢٠ی ئازار]]
|-
|}

== ساڵی کوردی ==
{{ساڵی کوردی لە ڕۆژژمێرەکانی تردا|{{ئەمساڵی کوردی}}}}
ئەمساڵی کوردی: [[{{ئەمساڵی کوردی}} (کوردی)]]

=== بەراوردی ساڵی کوردی لەگەڵ ساڵی ھەتاویی کۆچیدا ===
ساڵی کوردی «١٣٢١» ساڵ لە ساڵی ئێرانی گەورەترە. ئەگەر ئەمساڵ ساڵی ({{#time:xiY}})ی ھەتاوی بێت، ئاوا دەبێتە کوردی: ({{ئەمساڵی کوردی}} = ١٣٢١ + {{#time:xiY}})

یان ئەگەر ساڵی کوردیمان ھەبێت، بۆ ئەوەی بیکەینە ساڵی کۆچیی ھەتاوی (ئێرانی) بەپێچەوانەی سەرەوە دەکەین (١٤٠١ = ١٣٢١ - {{ئەمساڵی کوردی}})

=== بەراوردی ساڵی کوردی لەگەڵ ساڵی زایینیدا ===
یەکەم ساڵی دەستپێکی ڕۆژژمێری کوردی ٧٠٠ ساڵ پێش لە زایین بووە. بەھاری ئەو ساڵەش دەستپێکی ساڵەکە بووە. ھەروەکوو چۆن ساڵی کۆچیی ھەتاوی ھاوکات نییە لەگەڵ ساڵی زایینیدا، ساڵی کوردیش لەگەڵ ساڵی زایینیدا ھاوکات نییە. ساڵی کوردی ٧٠٠ ساڵ لە ساڵی زایینی گەورەترە. بۆ گۆڕینی ئاوا دەکەین:
# ئەگەر لە نێوان ١ی ژانڤییەی ساڵی زایینی تا ٢٠ یان ٢١ی مارس (واتە ١ی نەورۆز) بێت، ٦٩٩ ساڵ دەخەینە سەر ساڵە زایینییەکە، دەبێتە ساڵی کوردی، بۆ نموونە ئەگەر ساڵی ٢٠٠٥ بێت ئاوا دەکەین: (٢٧٠٤ = ٦٩٩ + ٢٠٠٥)
کە ئەگەر ساڵی کوردیمان ھەبێت بەپێچەوانەی سەرەوە دەکەین:(٢٠٠٥ = ٦٩٩–٢٧٠٤)
# ئەگەر لە نێوان ٢١ی مارس تا ٣١ی دیسامبر بێت، ٧٠٠ دەخەیەنە سەری. بۆ نموونە ئەگەر ٢٠٠٥ بێت ئاوا دەکەین: (٢٧٠٥ = ٧٠٠ + ٢٠٠٥)

کە ئەگەر ساڵی کوردیمان ھەبێت بەپێچەوانەی سەرەوە دەکەین: (٢٠٠٥ = ٧٠٠–٢٧٠٥)

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://diyako.yageyziman.com/2019/03/18/ڕۆژژمێر-و-ساڵی-کوردی-و-نەورۆز-2/| سەردێڕ = ڕۆژژمێر و ساڵی کوردی و نەورۆز| ڕێکەوتی سەردان = ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩| نووسەر = دیاکۆ ھاشمی| ڕێکەوت = ٢٠ی ئازاری ٢٠٠٥| بڵاوکەرەوە = [http://diyako.yageyziman.com/ diyako.yageyziman.com]| زمان = کوردی}}
* {{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.vokradio.com/content/view/1936/1/| سەردێڕ = ڕۆژژمێری کوردى، ناوی مانگەکان بە کوردى، ساڵنامه‌ی کوردی و ناوی مانگه ‌کوردییه‌کان، بەراوردی ساڵی کوردی لەگەڵ ساڵی ھەتاویی کۆچى و زایینیدا| ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١| نووسەر = رادیو دەنگی کوردستان له ئەمریکا| ڕێکەوت = ١٧ی ئازاری ٢٠١٩| بڵاوکەرەوە = [http://vokradio.com/ diyako.vokradio.com]| زمان = کوردی}}
* {{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://books.vejin.net/fa/text/26083| سەردێڕ = کورد وەکوو ناوی ڕۆژەکانی ھەیە ناوی «مانگ» و ساڵی مێژوییشی ھەیە| ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١| نووسەر = بووکس ڤەژین| ڕێکەوت = ١٩ی نیسانی ٢٠٢١| بڵاوکەرەوە = [http://books.vejin.net/ books.vejin.net]| زمان = کوردی}}

{{مانگە کوردییەکان}}
{{چاندی کوردی}}
{{خەڵکی کورد}}
{{تووڵی دەروازە|عێراق|کوردستان|ڕۆژژمێر}}

{{ڕۆژژمێر-کۆلکە}}
{{عێراق-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:مانگیلەی بەپیت]]
[[پۆل:چاندی کوردی]]
[[پۆل:ڕۆژژمێری کوردی]]
[[پۆل:ڕۆژژمێرەکان]]</text>
      <sha1>k12ozafdjrc7rtqukrebol1tz56kg9h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شەڕی سارد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17791</id>
    <revision>
      <id>1693920</id>
      <parentid>1556633</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:50:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1693920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="161275" sha1="i1gap237zvk5esbm7akrbkn51ynrv6z" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Berlinermauer.jpg|وێنۆک|[[دیواری بەرلین]] سەرەکیترین ھێماکانی شەڕی سارد]]
'''شەڕی سارد''' یان '''جەنگی سارد''' ({{ئینگ|Cold War}}) ڕێبازێکی دوژمنکارانە بوو کە ئەوەندە ئیمپریالیستەکان گرتیانە بەر لە پێش ھەموویانەوە [[ئەمریکا]] بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی لە بەرامبەر [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتی سۆڤیەت]] و دەوڵەتە سۆسیالیستەکانی ئەورووپادا دوای کۆتایی ھاتنی [[جەنگی جیھانیی دووەم]] بە تایبەتی لە کۆتایی ساڵانی چلەکاندا. لە تایبەتمەندنییەکانی ئەم جەنگە پێشبڕکێ لە خۆ پڕ چەک کردن بە تایبەتی [[چەکی ناوکی|چەکی ناووکی]]، و دامەزراندنی بنکەی سەربازی بە دەوری یەکێتی سۆڤیەتدا، بەگەڕ خستنی ھێز لە پەیوەندییە نێو دەوڵەتییەکاندا، ھەروەھا ڕەتکردنەوەی ھەموو ھەوڵێک بۆ چارەسەرکردنی ناکۆکییە نێو دەوڵەتییەکان لە ڕێگای دانوستانەوە.

سەرەڕای نەتوانینی زۆربەی لێکۆلەران و زانایانی بواری پەیوەندییە نێو دەوڵەتییەکان دا لە دیاریکردنی ماوەی دەستپێکردنی ئەم جەنگە، بەڵام لەگەڵ ئەوەش دا زۆربەیان کۆکن لەسەر ئەوەی کە ماوەی ٥ ئازاری ساڵی ١٩٤٦ بە سەرەتای سەر ھەڵدانی ئەم جەنگەیە ئەمەش لەبەر ڕۆشنایی وتارەکەی&quot;چرچڵ&quot; بۆ دامەزراندن و پێکھێنانی یەکێتی سەربازی &quot;ئەنگلۆ ئەمریکی&quot; بۆ ڕووبەڕوو بوونەوەی مەترسی پەرەسەندنی کۆمۆنیزم.

== ھۆکارەکانی شەڕی سارد ==
ئەو دوو وڵاتە گەورەیە بریتی بوون لە یەکێتی سۆسیالیستی [[یەکێتیی سۆڤیەت|سۆڤیەت]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، کە زۆربەی خەڵک پێیان دەڵێن [[ڕووسیا|ڕوسیا]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]]. ھەر کام لەم دوو وڵاتەش ھاوپەیمانی تایبەت بە خۆیان ھەبوو. وڵاتانی ئەورووپای ڕۆژھەڵات ھاوپەیمانی ڕووسیا بوون و وڵاتانی ئەورووپای ڕۆژاواش پشتیوانی ئەمریکا بوون. زۆرجار بەم ھاوپەیمانییەتییە دەوترێت یەکێتی ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوا. زۆربەی وڵاتانی جیھان ھەوڵیان دا خۆیان بەدوور بگرن لەم دەرگیرییە بەڵان بۆ ھیچ وڵاتێک نەلوا کە بەتەواوی خۆی لە کاریگەرییەکانی بپارێزێ. جەنگی سارد ھۆکاری زۆری ھەبوو بەڵام ئەگەر وا بڕیار بێت کە تەنھا یەکێکیان ھەڵبژیرین، دەتوانین بڵێن ھۆکارەکەی «ترس» بوو. ڕووسیا لە ئەمریکا دەترسا و ئەمریکاش لە ڕووسیا دەترسا. ڕەوشی بەڕێوەبردنی وڵاتی ڕوسییە جیاواز بوو دەگەڵ ئەمریکا و ھەر کام لەوان دەترسان کە ئەوی دی شێوازی ژیان لە وڵاتەکەی لەناوبەرێت. ھەر کام لەوان باوەڕ و فیکری

جیاوازیان ھەبوو لەمەڕ پێشکەوتنەکانی داھاتوی جیھان. ڕێبەرانی ڕووسیا کومونیست بوون؛ یانی باوەڕیان و بوو کە پاش خەباتی چینایەتی، دونیایەکی تازە دێتە بوون کە تێیدا ھەموو مرۆیەکان یەکسان دەبن، ھەموان لە موڵک وماڵ ھاوبەش دەبن و ھێز لە [[حکوومەتی ناوەندی]] چرناکرێتەوە. لە ھەمان حاڵدا لە دەستپێکی شۆڕشی یەکێتی سۆڤیەتی ساڵی ١٩١٧ سیستەمێکیان دروست کرد کە حکوومەت چاوەدێری تەواوی ھەبوو بە سەر ئیدارکردنی خەڵکەوە. ئەوان چاوەڕێی ئەوەیان دەکرد کە سیستەمی کۆمونیستی پەرەبسێنێ و ھەروەھا کومونیستەکان ستایشی ئەو شۆڕشانەیان دەکرد کە لە وڵاتانی دیکە سەریانھەڵدەدا.

ڕێبەرانی ئەمریکا خۆشیان لە کومونیستی نەدەھات. ھەوەڵ ئەوەی ئەوان پێیان وا نەبوو کە ئەم سیستەمە شتێکی بە سوود بێت لەبەرئەوەی بە بڕوای ئەوان لە سیستەمی سەرمایەداری (یان کێبڕکی کردن لە سەرمایەداری) خۆیان، خەڵکەی خۆشگوزەرانترن.

دووھەم ئەوەی ئەوان وا بیریان دەکردەوە کە کومونیزم واتە لەدەستدانی ئازادی؛ ئەوان وڵاتە کومونیستەکانیان وەکوو گرتووخانەی گەورە دەبینی کە پۆلیس فەرمانڕەوای بەسەر خەڵکەوە دەکات. ھەروەھا پێیان وابوو کە یەکێتی سۆڤیەت بەم پشتیوانی وستایش کردنەی بۆ شۆڕشەکان دەیھەوێ ھەموو وڵاتەکان قوت بدات. ئەمریکییەکان ھەوڵ و تەقەلای زۆریان دا بۆ ئەوەی ڕێگر بن لەوەی وڵاتانی دیکە ببنە سیستەمی کۆمونیستی. ھەم ڕوسییە و ھەم ئەمریکاش زلھێزانێک بوون کە چەکی پێشکەوتوو و مەترسیداریان ھەبوو؛ لەبەرئەوە ھەردولایان ترسیان لە ھێرشی لایەکەی دیکە ھەبوو.

== ئەورووپا لە ساڵی ١٩٤٥ ==
لە جەنگی جیھانی دووەم ڕووسیا و ئەمریکا بۆ تێکشاندنی [[ئەڵمانیا|ئەڵمان]] لە ئەورووپا ھاوکاری یەکدی بوون؛ بەڵام بەر لە کۆتایی جەنگ ئەمریکا و ڕوسییە گومانیان لەسەر یەکتر ھەبوو. ڕووسیا ئیتر نەیدەویست جارێکی دیکە ئەڵمانیا ھێرش بکاتە سەر خاکەکەی وەکوو ساڵی ١٩٤١. لەبەر ئەم ھۆکارە ڕووسیا بەر لەجەنگەکە بەشێکی لە ئەورووپای ڕوژھەڵاتی خستبووە ژێر دەسەڵاتی خۆی ھەروەھا سنوورەکانی ڕۆژاواشی بەرفراوانتر کردبوو. ھەروەکو لە کاتی جەنگ، ڕووسیا ئەڵمانییەکانی وەلانا و وڵاتانی ڕۆژھەڵاتی ئەورووپای ڕزگار کرد، ھەروەھا لە ناوچەکانی خۆی چەندین حکوومەتی سوسیالیستی دروست کرد. ئەو سنوورەی کە لە نێوان ئەم وڵاتانە و ئەورووپای ڕۆژاوا کێشرا پێی دەڵێن «پەردەی ئاسنین». (پەردەی ئاسنین دەستەواژەیەک بوو بۆ ئەو سنوورەی کە لە ئەورووپا دروست کرابوو لە نێوان ڕۆژاوای دیموکرات و ڕۆژھەڵاتی کومونیستی کە بۆ یەکەم جار ئەم دەستەواژەیە لەلایەن [[وینستۆن چێرچیل]] بە کار ھات. و) ڕوسییەکان بۆ ئەوەی پارێزگاری لە سنوورەکانی خۆیان بکەن لە باکووری وڵات، دەیانویست ھاوپەیمانی لەگەڵ ھەموو وڵاتان لە تورکییەوە بگرە تا کۆریا ببەستن بۆ ئەوەی دڵنیا بن کە یەکێتی سۆڤیەت وڵاتێکی بەھێزە و ھیچ ھێزێک نەتوانێت لەو بەرەیەوە ھێرش بکاتە سەریان. گەرچی ئەم خاڵە لە دیدی ڕوسەکانەوە لۆجیکانە بوو بەڵام لەگەڵ بیری ئەورووپییەکان ناتەبا بوو، ڕوسییە دەیویست بەشێکی گەورە لە ئاسیا و ئەورووپا داگیر بکات، بەتایبەت سیستەمێکی حکوومەتی سەپاندبوو بەسەر ڕۆژھەڵاتی وڵاتانی ئەورووپای ڕۆژھەڵات کە خۆیان ویستیان لێ نەبوو. وڵاتانی ئەورووپای ڕوژھەڵات ترسیان لەم پێشڕەوییەی ڕووسیا ھەبوو و چاویان لە پشتیوانی وھاوکاری ئەمریکا بوو. لەبەر ئەم ھۆکارە سوپای ئەمریکا لە ئەورووپای ڕۆژاوا مایەوە. ئەمریکا دەوڵەمەندترین ھێزی جیھانی بوو کە دەیتوانی چەک و سوپا دەستەبەر بکات بۆ

پشتیوانی کردن لە وڵاتانی ئەورووپای ڕۆژاوا و تەنھا وڵات بوو کە بەھێزترین چەکی ئەو سەردەمەی ھەبوو (چەکی ئەتۆمی). گەرچی ڕووسیا سەربازی زیاتری ھەبوو بەڵام ھیچ کات جورئەتی ئەوەی نەبوو ھێرش بکات، چونکە دەیزانی ئەمریکا بە چەکی ئەتۆمی دەیتوانی ھەموو شارەکانی ڕووسیا تەخت بکات. سەرۆککۆماری ئەو کاتەی ئەمریکا، ترومن، پێی وابوو کە کومونیزم ھێزی شەیتانییە کە ئازادی تاکە کەسی سەرکوت دەکات. ئەو بەڵێنی بە خەڵکی نەتەوە یەکگرتووەکان دابوو کە لە ھەموو شوێنێک پشتیوانی لە «خەڵکی ئازادی» جیھان دەکات.

لە کۆتایی جەنگ، ئەورووپا ڕووبەڕوی کێشەی سەختی کۆمەڵایەتی و ئابووری بوویەوە. لە ئەورووپا، پیشەسازی، کیڵگە و ڕێگای شەمەندەفەر وێران ببون و ملیۆنان کەس ببونە پەناھەندەی بێ حاڵ وماڵ. (جۆرج مارشاڵ) وەزیری دەروەی ئەمریکا پلانە بەناوبانگەکەی خۆی خستە ڕوو کە بەپێی ئەو پلانە دەبێ ھەموو وڵاتەکان بەژدار بن لە ھاوکارییەکانی ئەمریکا بۆ وڵاتانی دیکە تا ئەو کاتەی ڕێکبکەون لەسەر بونیادنانەوەی ئەورووپا. لەبەرئەوەی ئەم پێشنیارە بە سوودی ئینگلتەرا، فەڕانسە و زۆربەی وڵاتانی ئەورووپای ڕۆژاوا بوو، بە خێرای ھەموویان پەسەندیان کرد. لە لایەکی دیکەوە ڕووسیا ئەم ھەوڵەی ئەمریکای بە داگیرکردنی ئەورووپا دەبینی و ڕێگری دەکرد لەوەی ھیچ وڵاتێکی کومونیستی شەریک بن لەم پێشنیارە.

== ئەڵمانیا ==
ھۆکاری سەرەکی دمبەدمەی ڕووسیا و ئەمریکا لەسەر ئەڵمانیا بوو. ڕووسیا پێی وابوو ئەڵمانیا مەترسییەکی گەورەیە بۆ سەر ئاشتی و ئاسایشی جیھان. لە ڕاستیدا ئەڵمانی نازی بە ڕێبەرایەتی ھیتلەر ببوە ھۆی تەشەنەی جەنگ و نابودی ئەورووپا؛ ھێشتا لە دڵی ڕوسەکان زامەکانی ٢٠ ملیۆن شەھید لە ھاونیشتیمانیان سارێژ نەببوو. ئەڵمانیا و بەرلینیان کردبووە چوار بەشەوە (ناوچەی ئینگلتەرا، ئەمریکا، فەڕانسە و ڕووسیا). لەبەرئەمە ئەڵمانیا دابەش کرابوو و تەواو لاواز دەھاتە بەر چاو بەڵام ھێشتا ڕوسییەکان ھەر گومانیان ھەبوو.

ئەم ڕاستییەی کە ڕووسیا و ئەمریکا دژ بەیەک بوون ببوە موشکیلە بۆ ھەر چوار دەسەڵاتداری بەرلین. بەرلین کەوتبووە ناوەڕاستی بەشەکەی ژێر دەستی ڕووسیا و

بەتەواوی دوور خرابوەوە لە بەشەکەی ڕۆژاوای ئەڵمانی ژێر دەستی ھاوپەیمانان. ئەوان دەیانھەویست ناوچەکانی خۆیان لە بەرلین کۆنتڕۆڵ بکەن بەڵام ڕووسیا دەیھەویست کە ھەموو بەرلین لە بەشێکی ناوچەی ژێر دەستیان لە خاکی ئەڵمانیا بێت.

== گەمارۆی بەرلین ==
لە حوزەیرانی ساڵی ١٩٤٨ یەکێتی سۆڤیەت بە بیانوی لەناوبردنی پشێویی دارایی، ھەموو ڕێگاکانی وشکانی بۆ شاری بەرلین گەمارۆدا. ھاوپەیمانانی ڕۆژاوا بەھۆی ناردنی خۆراک لە ڕێگەی ئاسمانییەوە ئەم گەمارۆیەیان شکاند. سوود وەرگرتن لە ھێزی سەربازی بۆ شکاندنی ئەم گەمارۆیە ڕەنگە جەنگێکی گەورەی دیکەی لە ئەورووپا لێکەوتبایەوە؛ بەڵام ڕۆژاوایەکان لەو فکرەدابوون کە ھەرچی زووە ئەگەر ڕێگە لەم ھەڕەشەیەی ڕووسیا نەگرن ئاسایشی داھاتووی وڵاتانی ڕۆژاوا دەکەوێتە مەترسییەوە. پێشتر لە ھەمان ساڵ حکوومەتێکی کومونیستی لەلایەن ڕووسیاوە پشتویانی دەکرا و جڵەوی حکوومەتی چێکسڵاوکی گرتبویە دەست.

ڕۆژاوای بەرلین نزیکەی یازدە مانگ پشتی بە ڕێگەی ئاسمانی بەستبوو کە ھاوکاریان بۆ دەھاتە ناو شارەکەوە. فڕۆکەکان تەنھا خۆراکیان دەگەیاندە شارەکە. خۆراکی خەڵکی بەرلین زۆر سادە بوو. پێکھاتبوو لە سەوزی وشک، شیری وشک، کامپوتی گۆشت و ڕێژەیەکی کەم شەکر و کەرە. سووتەمەنی جیرەبەندی کرابوو و کارەباش زۆر کەم بوو. بەھەرحاڵ، گواستنەوەی خۆراک لە ڕێگای ئاسمانی سەرکەوتوو بوو و کاتێک کە یەکێتی سۆڤیەت لە ئایاری ١٩٤٩ دەستی لە گەمارۆ ھەڵگرت.

زیاتر لە ٢، ٠٠٠، ٠٠٠ تۆن خۆراکیان بردبوویە بەرلین و ھێزی ئاسمانی ھاوپەیمانان زیاتر لە ٣٠٠، ٠٠٠ سەفەری ئاسمانیان بۆ بەرلین ئەنجام دابوو.

== ناتۆ یان پەیمانی ئەتڵەسی باکوور ==
ڕۆژاوا جارێک لە جەنگی سارد سەرکەوتنی بەدەست ھێنابوو، بێ ئەوەی ھیچ شەڕێک ڕوویدابێت. یەکێتی ئەورووپا لەژێر باڵی ئەمریکا زیاتر لێکتر نزیک ببونەوە. ئەمریکییەکان ببونە ئەندام لە ڕێکخراوێکی ھاوپەیمانی وڵاتانی ئەورووپای ڕۆژاوا (بەناوی یەیمانی ئەتڵەسی باکوور یان ناتۆ. ئیدارەی ناوەندی پەیمانی ناتۆ لە فەرانسە بوو (ئێستا بنکەی سەرەکی لە برۆکسێلە پایتەختی بەلجیکا).

== جەنگی کۆریا ==
ئەمریکییەکان دەستڕۆییان ھەبوو بە سەر ناوچەکانی زەریایی ھێمن. لە ساڵی ١٩٤٥ ئەمریکا بە تەنھایی [[ژاپۆن]]ی شکست خواردووی داگیر کرد. لە ساڵی ١٩٤٩ بەھۆی دامەزراندی حکوومەتێکی گەورەی کومونیستی لە چین لە لایان مائوتسە تۆنگ، ئەمریکا ترسی ھەبوو لە بەرفراوانبوونی کومونیزم لە ئاسیا. ڕوسییە، ھاوپەیمانی چین بوو و ھەروەھا لە زەریایی ھێمن ھێزێکی باشی ھەبوو و دەیویست چینیش بۆ خۆی ھێزێکی گەورە بێت و ناوچەیەکی بەرفراوانتر بۆ خۆی دەستەبەر بکات؛ بەڵام ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا خۆی بە دوور گرت لەوەی بە ڕەسمی دان بە ھێزی چین دابنێت و پشتیوانی لە نەتەوەگەرکان دەکرد کە شکستیان خواردبوو و پاشەکشەیان کردبوو بۆ دوورگەی تایوان (فورموز).
 مشتومڕی ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوا لە ئاسیا لەسەر کۆریا گەیشتبووە لووتکە. لە کۆتایی جەنگ، واتە لە ساڵی ١٩٤٥، کۆریا کە بەشێک بوو لە ئیمپراتۆرییەتی ژاپۆن دابەش کرابوو. بەشی باکوورەکەی یەکێتی سۆڤیەت و بەشی باشوورەکەی ئەمریکا بەڕێوەیان دەبرد. لە حوزەیرانی ساڵی ١٩٥٠ دوای چەندین ساڵ مشتومڕ لە نێوان ئەم دوو بەشە کە تازە سەربەخۆیان بەدەستھێنابوو [[کۆریای باکوور]] کە کۆمونیست بوو ھێرشی بردە سەر کۆریای باشوور و ھەموو وڵاتەکەی داگیر کرد. ئەمریکا کە ترسی لێنیشتبوو بەھۆی داگیر کردنی کۆریای باشوور لەلایەن کومونستییەکانەوە بۆیە داوای ھاوکاری لە نەتەوە

یەکگرتووەکان کرد. لە ماوەیەکی کورت ھێزەکانی پازدە وڵات لە جەنگی دژ بە ھێزەکانی کۆریایی باکوور یەکێتییەکیان پێکھێنا. ئەمە ھەوەڵین جەنگی ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوا بوو. گەرچی ڕووسیا و ئەمریکا بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ نەچووبونەوە ناو جەنگەوە بەڵام سەربازە ئەمریکییەکان بەشێکی گەورەی سوپای نەتەوە یەکرتوەکانیان پێکھێنابوو. جەنگ بە تەواوی لە زەرەری کۆریای باکوور بوو و ھێزەکانی نەتەوەیەکگرتوەکان پیًشڕەویان کرد تا سنووری چین. چین بە شێوەی ڕاستەوخۆ نەچوو بووە ناو جەنگەوە چونکە بە مەترسی دەبینی بۆ سەر ئاسایشی خۆی. تەنھا ھێزێکی خۆبەخش کە پێکھاتبوون لە ١٥٠، ٠٠٠ سەرباز چوون بۆ پشتیوانی کۆریای باکوور. ھێرشی چینییەکان ئەوەندە کاریگەر بوو کە فەرماندەی ئەمریکییەکانی ناو ھێزەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان ترسی لێنیشت و ھەڕەشەی بۆمبارانکردنی بارەگا سەربازییەکانی چینی کرد لە مەنچووری. خەریک بوو کار لەکار بترازێ و

جەنگی جیھانی سێیەم سەرھەڵبدات و ھەروەھا خەریک بوو ڕوسییە و بۆمبی ئەتۆمیشی تێبکەوێت؛ بەڵام ئەو فەرماندە لە

کار دوورخرایەوە و لە ساڵی ١٩٥١ گفتوگۆی ئاشتیانە دەستی پێکرد. لە جەنگی ساردی ئاسیا ئەمریکییەکان توانین چەندین وڵات بکەنە دۆستی خۆیان و پارێزگاری لە ناوچەکە بکەن لەوەی کە ڕوو لە کومونیستی بکەن. بەم ڕێکخراوە دەوترێت پەیمانی یەکێتی باکووری ڕۆژاوای ئاسیا یان (سیتۆ). ئەمریکییەکان دەگەڵ وڵاتانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستیش ھەر لەم بارەیەوە ھاوپەیمانییەتیان بەست. ئامانجی سەرەکی ئەوە بوو کە لە چواردەورەی سنوورەکانی باکووری ڕووسیا بنکەی سەربازی دروست بکەن و ڕێگربن لە بەرفراوانبوونی کومونیزم بۆ باشوور، ھەروەھا ئامانجیشیان پارێزگاریکردن بوو لە زەخیرەی نەفت کە وڵاتانی ڕۆژاوا پێویستیان پێ بوو.

== ھاوسەنگی ئەتۆمی ==
تا ساڵی ١٩٥٣ ڕوسییەکان نەک ھەر زانیاریان لەسەر چەکی ئەتۆمی پەیدا کردبوو بەڵکو پێشبڕکێی دروستکردنی تازەترین چەکی ئەتۆمی لەگەڵ ئەمریکا دەکرد. ئەگەر ھەرکامیان سوودیان لە چەکی ئەتۆمی وەرگرتبایە دەیانتوانی کۆتایی بە جەنگی کۆریا بێنن بەڵام وێرانکاری گەورەیان دەھێنایە بوون. پەیوەندییەکی نوێ لە نێوان ئەم دوو زلھێزە پێویست بوو بۆ ئەوەی بە دوور بن لە بەکارھێنانی چەکی ئەتۆمی. ڕووسیا و ئەمریکا پێداچوونەوەیان بۆ سیاسەتەکانی خۆیان کردەوە چونکە دەیانزانی کە دەبێ لەگەڵ یەک مەسڵەت بکەن.

ستالین، ڕێبەری یەکێتی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٥٣ مرد. جێنشینی ئەو خرۆشچف سیاسەتێکی میانڕەوی پەیڕەو دەکرد و دەیویست لەگەڵ ڕۆژاوا دانوستان بکات.

خرۆشچف دڵنیا بوو لەوەی کە دەست پێشخەری بۆ ئاشتەوایی نیشانی دەدات کە کام نیزام و سیستەم باشترە: سیستەمی دیموکراتی ڕۆژاوا یان سیستەمی سۆسیالیستی یەکێتی سۆڤیەت. ھەر دوو زلھێزەکە بڕیاریان دا لەگەڵ یەکتری پەیوەندی مرۆیی ببەستن. ڕۆژاواش ڕووی خۆشی بۆ ئەم ڕەوشە دۆستانەی ڕووسیا نیشان دا. ئایزنھاوەر، سەرۆککۆماری ئەو کاتەی ئەمریکا پێشنیاری کرد کە بۆ بەدەست ھێنانی زانیاری لەبارەی شوێنی بنکە سەربازییەکان لە ھەر دوو لای پەردەی ئاسنین ڕووپێویی بکەن بۆ ئەوەی ترسی سەرڵھەدانی جەنگ کەمتر بێتەوە؛ بەڵام ڕوسییەکان ئەم پێشنیارەیان پەسەند نەکرد.

== جەنگی سارد لە ساڵەکانی ١٩٥٥ تا ١٩٦٢ ==
بەداخەوە گەشبینی ھەردوولا بەھۆی ھەبوونی ڕێگریی ناکام مایەوە. ھەوەڵین ڕێگری بریتی بوو لە پەیمانی وارسۆ. ڕووسیا بەم پەیمانە ویستی بەرامبەر ناتۆ بوەستێتەوە.

ئێستاکە ڕووسیا ھەموو وڵاتانی کومونیستی ڕۆژھەڵاتی ئەورووپای لە چواردەوری خۆی کۆکردبووەوە. ھەڵبەت تەواو ئاسایی بوو کە ئەو وڵاتانە ھاوپەیمانی لەو جۆرە دروست بکەن بەڵام کاتێک سوپای ھەر دوو زلھێزەکە لە دەوری پەردەی ئاسنین نزیک دەبونەوە بارودۆخەکە خراپتر بوو. کاتێک کە ھێزەکانی ڕۆژاوا ڕێگەی چەکداربوونەوەی ڕۆژاوای ئەڵمانیادا و کردیانە ئەندام لە ناتۆ ئەم ئاڵۆزییە زیاتر بوو.

دوای ئەوە لە ساڵی ١٩٥٦ چەندین شۆڕشی دژ بە ڕووسیا لە پوڵەند و ھەنگاریا ڕوویاندا. کاتێک زانیان شۆڕشەکەی ھەنگاریا خەریکە سەرکەوتوو دەبێ، خرۆشچف دەستووری بە سوپاکەی خۆی دا کە دووبارە ئارامی وئاسایش بگەرێننەوە بۆ ھەنگاریا. وڵاتانی ڕۆژاوا بە جۆرێک دەیانڕوانییە ئەم ڕووداوە کە ئەگەر ڕووسیا بە ھێزێکی لەوجۆرە بیھەوێ وڵاتێکی بچووکی وەکوو ھەنگاریا شکت پێ بێنێت ئیتر ھومێدێکی لەوجۆرە نییە بۆ(ئاشتی و سەبرگرتن) لە نێوان ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوا.

ھۆکارێکی دیکەی گومانەکان ئەوە بوو کە لە ساڵی ١٩٦٠ فڕۆکەکانی سیخوڕی ئەمریکا بە ئاسمانی ڕووسیا دەسوڕانەوە. ئەمریکییەکان نکۆڵیان لەوە کرد بەڵام ڕوسەکان یەکێک لە فڕۆکەکانیان خستە خوارەوە و فڕۆکەوانەکەیان دەستبەسەر کرد.

== دیواری بەرلین ==
لە ساڵی ١٩٤٩ داگیر کردنی ئەڵمانیا کۆتایی پێھات بەڵام سەربازەکانی ھەردوولا لە ئاڵمان مانەوە. ئەو ناوچانەی لەژێر دەستی فەڕانسە، بەریتانیا ئەمریکا بوو سەرەنجام گۆڕدرا بۆ کۆماری فیدڕاڵی ئەڵمانیا یان ئەڵمانی ڕۆژاوا؛ لە حاڵێکدا کە ناوچەکەی ژێر دەستی ڕووسیا ناوینرا کۆماری دیموکراتی ئاڵمان یان ئەڵمانی ڕۆژھەڵاتی کومونیستی. شاری بەرلین دابەش کرابووە سەر دوو بەش و کەوتبووە ناوەڕاستی ڕۆژھەڵاتی ئاڵمان. سنووری نێوان ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوای ئاڵمان بە تەواوی لەژێر چاوەدێریدا بوو بەڵام خەڵکی دەیانتوانی بە ئازادی لە نێوان ڕژھەڵات و ڕۆژاوای بەرلین ھاتوچۆ بکەن. لە ساڵانی ١٩٥٠ ھەزاران نەفەر لە خەڵکی ئەڵمانی ڕۆژھەڵات ھەڵاتن بۆ ناوچە ئاست بەرزەکان و دواتر کۆچیان کرد بۆ ئەڵمانی ڕۆژاوا. زۆربەی ئەمانە کرێکاری کارزان بوون و پیشەوەر بوون و پیشەسازی ئەڵمانیا بە بێ ئەمانە بەرەو وەستان دەچوو. ھەر لەبەر ئەمە لە ساڵی ١٩٦١ ئەڵمانی ڕۆژھەڵات دیوارێکی بەرزی لە ناوەڕاستی بەرلین دروست کرد و بە سەختی چاوەدێری دەکرد. ھەندێک لە خەڵکی ئەڵمانی ڕۆژھەڵات کە دەیانھەویست بە سەردیوارەکە بپەڕنەوە بۆ بەری ڕۆژاوای بەرلین دەکەوتنە بەر دەستڕێژی گولەی پاسەوانەکان. ئەمە بووە ھۆی ئەوەی کە خەڵکی ڕۆژاوا وا بیر بکەنەوە کە سیستەمی کۆمونیستی خراپە.

== قەیرانی کوبا ==
لە ساڵی ١٩٥٩ سوپای چریکی شۆڕگێڕێکی لاوی کوبایی کە ناوی فیدڵ کاسترۆ بوو، حکوومەتی دیکتاتۆری ستەمکاری کوبای واتە (باتیستا) لە کوبا لە ناوبرد، کە دوورگەیەکە لە دەریای کارائیب.

کاسترۆ زۆر دژ بە ھێزی سەربازی و ئابووری ئەمریکا بوو لەو ڕوانگەوە کە ئەمریکا دەوڵەتەکانی ئەمریکای ناوەڕاستی خستبووە ژێر سوڵتەی خۆی و ھەمیشە پشتیوانی (باتیستای) دەکرد. کاسترۆ کومونیست بوو و حکوومەتە سوسیالیستە نوێیەکەی پەیوەندی ھەمیشەی ھەبوو لەگەڵ ڕووسیا. بۆ یەکەم جار ڕووسیا ھاوپەیمانی لە ئەمریکای لاتین پەیا کردبوو کە تەنھا ١٠٠میل لە نەتەوەیەکگرتوەکانی ئەمریکاوە دوور بوو.

ئەمریکییەکان بنکەی سەربازی گرنگیان لە کوبا ھەبوو و دەیانھەویست دڵنیا بنەوە لەوەی ئەم بنکانە ھیچ زیانیان بەرنەکەتووە. ناچار ھانای بۆ ئەو کوبایانە برد کە دورخرابوونەوە بۆ ئەمریکا و لەوێ دەژیان، داوای لەوان دەکرد و پشتیوانیشی دەکردن بۆ ئەوەی ھێرش بکەنە سەر کوبا وکاسترۆ لە ناو بەرن. ھەڵبەت ئەمریکییەکان لەم کارەیان تەواو دووچاری شکست بوونەوە بەڵام ئەم ھێرشە ئەو دڵنیایەی بە کاسترۆ دا کە ئەگەر جارێکی دیکە لەم ھێرشانە بکرێتە سەری دەبێ داوای یارمەتی لە ڕوسییە بکات. کوبایەکان داوای ھاوکاری سەربازیان لە ڕووسیا کرد و لە ساڵی ١٩٦٢ چەکی قورس وموشەکەکانی ڕووسیا گەیشتنە کوبا. ئەگەر ئەم چەکانەی ڕووسیا لە کوبا جێگیرکرابان بەڕاستی ناتۆ دەکەوتە خەتەرەوە چونکە سیستەمی پارێزگاری ئەوان لە خاکی ئەمریکا شکستی

دەھێنا. شارەزایانی بواری سەربازی پێویستییەکانیان بە وردی بەرڕەسی کرد. ئەگەر چەکە ناوەکییەکان لە خاکی کوبا جێگیر کرابان بەشێکی زۆر لە خاکی ئەمریکا نابود دەبوو.

جۆن ئێف کەنەدی بڕیاری دا (دابڕگەیەک بۆ ھەموو ئەو چەکانە دروست بکات کە دەنێردرانە کوبا) ھێزە دەریایی و ئاسمانییەکانی ئەمریکا ڕێگریان دەکرد لە ھەرکەشتییەک کە گومانی ئەوەی لێکرابا کە موشکی پێیە بۆ کوبا. ھەڵبەت ئەگەر ئەمریکییەکان ئەو کەشتیانەیان پشکنیبایە یان ڕێگریان کردبایە بچنە ناو کوباوە مەترسی ئەوەی ھەبوو کە ڕووسیا ڕێگای توندتر بگرێتە بەر و لەوانەبوو ئەمریکا بۆمباران بکات. مەترسی ڕودانی جەنگێکی ئەتۆمی نزیک بوو. لە ٢٤ی تشرینی یەکەم، ھەژدە کەشتی ڕوسی بەرەو کوبا بەڕێکەوتن ئەو شوێنەی کە پاسەوانەکانی ئەمریکا لەوێدا جێگیر

کرابوون. ئێوارەی ھەمان ڕۆژ ھەموو کەشتییەکان بە ڕێی خۆیاندا گەڕانەوە بۆ وڵاتەکەیان. خرۆشچف چاوپۆشی لە ڕووداوەکە کردوو و دونیا لە مەترسی ئەو جەنگە ڕزگاری بوو.

ھەردوولا دەستیان کرد بە گفتگۆ کردن تا ئەم قەیرانە کۆتای پێ بێنن. لە کۆتایدا لەگەڵ یەک ڕێککەوتن. ڕووسیا ڕەزامەندی دەربڕی ھەموو موشکەکانی بکێشێتەوە و بنکەکانی بێ چەک بکات. ئەمریکییەکانیش بڕیاریان دا گەمارۆی دەریای لەسەر کوبا لادەن و ھێرش نەکەنە سەری.

کاریگەرییەکانی قەیرانی کوبا زۆر گرینگ بوون. دوو زلھێز، واتە ڕووسیا و ئەمریکا، گەیشتنە ئەو ئەنجامە کە مشتومڕی لەو جۆرە ھیچ کات نابێت ڕووبداتەوە چونکە دەرئەنجامی مەترسیداری دەبێت. لە ڕاستیدا بەھۆی زەروری بوونی ئەم بابەتە ھەردوولا بە دوای چارەیەک بوون بۆ گەیشتن بە پێکەوەژیانی ئاشتیانە. بۆ دروستکردنی پەیوەندی باشتر لە نێوان خۆیاندا ھێڵی تەلەفونیان لە نێوان واشینگتۆن و مۆسکۆ خستە کار.

== ڤێتنام ==
لە پاش کۆریا وڵاتێکی دیکە کە مشتومڕی نێوان چین و ئەمریکییەکانی لێکەوتەوە ڤێتنام بوو. ئەم وڵاتەش کە کەوتبووە باکووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا کرابووە دووبەش، بەشی باکووری کومونیست و باشوورەکەی غەیرە کومونیستی بوو. لە ساڵانی ١٩٦٠ جەنگێکی خوێناوی و درێژخایەن لەو ناوە ڕوویدا و ئەمریکییەکان شکستیان ھێنا لەوێ. بەشی گەورەی شەڕەکە شەڕی چریکی و لە دارستان و لادێکانی باشووری ڤێتنام بوو. کومونیستەکانی باکووری ڤێتنام پشتیوانی ئەم چریکانەیان دەکرد. ئەمریکییەکانیش پشتیوانیان لە باشووری ڤێتنام دەکرد و بە فڕۆکەش ئازۆقە جەنگییەکانی بۆمباران دەکرد. ئەم جەنگە چەندین ساڵی خایاند بەڵام ھیچ کات سنوورەکانی ھیند و چینی نەبەزاند و ھیچکات چین و ڕووسیاش ڕاستەوخۆ نەھاتنە ناو جەنگەکەوە. ئەمریکا تەنھا بۆمبارانی دەکرد بەڵام باکووری ڤێتنامی داگیر نەکرد لەترسی ئەوەی جەنگەکە گەورە نەبێت و نەگاتە ئەو ئاستەی چین و ڕووسیاش تەداخولی جەنگەکە بکەن.

لەگەڵ ئەوەی ئەمریکا بە ھەموو جۆرە چەکێک (بێجگە لە چەکی ئەتۆمی) ھێرشی کردە سەر چریکەکان، بەڵان ھێشتا نەیتوانی شکستیان پێ بھێنێ و یاخود ڕێگری بکات لە ناردنی ھاوکارییەکانی باکووری ڤێتنام. سەرەنجام سەربازە ئەمریکییەکان لە پاش ڕاگەیاندنی ئاتەش بەست لە ساڵی ١٩٧٢ لە باکووری ڤێتنام چوونە دەرەوە؛ بەڵام جەنگ لە ھیند و چین ھەروا بەردەوامی ھەبوو.

== شەڕی سۆڤییەت-ئەفغان ==
{{وتاری سەرەکی|شەڕی سۆڤییەت-ئەفغان}}

لە کانوونی یەکەمی ١٩٧٩ تاکو شوباتی ١٩٨٩. گرووپێکی یاخیبوو کە ناسراو بوون بە موجاھیدین، لە پاڵ گرووپێکی بچووکی ماویزم، [[شەڕی چریکی|شەڕێکی چریکی]]ان دژی [[یەکێتیی سۆڤیەت|سوپای سۆڤیەت]] و کۆماری دیموکراتی ئەفغانستان ھەڵگیرساند، بە زۆری لەنێو جەرگەی شارەکانی وڵاتەکەدا. گرووپی موجاھیدین لەلایەن [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]وە پڕچەک دەکران و پشتگیریان لێدەکرا.

[[دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی]] کەوا لە [[ئەرشیف]]ی جەنگەکەدا ئامانجی ئەمریکییەکانی لەم جەنگەدا ڕوونکردووەتەوە ئاماژەی بەوا داوە کە «دەزگای ھەواڵگری ناوەندی ڕۆڵێکی دیاری ھەبوو لە زیادکردنی کاریگەری ئەمریکییەکان بە پڕچەککردنی گرووپە یاخیبووەکان ئەمەش لەپێناو بێزارکردنی سۆڤیەتییەکان، و بە ھاوکاری دەزگا ھەواڵگرییەکانی پاکستان بەردەوام ئەمریکییەکان لە گفتوگۆدابوون لەگەڵ ئەو گرووپانە».&lt;sup&gt;[[شەڕی سۆڤیەت-ئەفغان#cite note-45|[٤٥]]]&lt;/sup&gt;

== پێکەوەژیانی ئاشتیانە ==
لە پاش قەیرانی کوبا ھەندێک بابەت ھاتنە پێشەوە کە ھێزەکانی ڕۆژاوا خۆیان لە بەرامبەر ڕووسیا بینییەوە بەڵام لەگەڵ ھەموو ئەم ئاڵۆزیانە و جەنگی ڤێتنامیش، لەپاش ساڵی ١٩٦٣ پەیوەندییەکان باشتر بوون. ھەڵبەت بۆ ئەم

بابەتە بەڵگەی زۆر ھەن. ڕێبەرانی ئەم وڵاتانە بە تەاوی لەوە بە ئاگا بوون کە کە کاریگەرییەکانی چەکی ئەتۆمی چ دەرئەنجامێکی مەترسیداری دەبێت. ساڵانێک بوو کە چەکی ناوەکیان تاقی دەکردەوە و ئێستا دەترسان لەوەی ولاتانی دیکەش ھەمان چەک دروست بکەن و لە ئەنجامدا ڕێژەی ڕادیۆئەکتیڤ لە ھەوادا ڕوو لە زیادبوون دەکات.

چەند مانگێک بەسەر قەیرانی کوبا تێپەڕییبوو، بەریتانیا، ئەمریکا و ڕووسیا ڕێکەوتن لەبارەی ڕاگرتنی تاقیکردنەوە ناوکییەکانی ناو دەریا و فەزا و ئەودیو فەزاش. ئەمە

ھەوەڵین ھەنگاو بوو بۆ کۆنتڕۆڵکردنی چەکی ناوەکی. ڕووسیا ئیتر نەیدەتوانی پشت بە وەفاداری وڵاتانی ھاوپەیمانە کومونیستەکانی ببەستێت. یوگسلاڤیا ھەوەڵین وڵات بوو کە لە ساڵی ١٩٤٨ خۆی بە دوور گرت لە ڕووسیا. ڕۆمانیا لەگەڵ ھەبوونی کێشەی نێوان ڕووسیا و ڕۆژاوا بەڵام دەرگای بۆ دانوستان کردەوە و دەرگای بە ڕووی گەشتیارەکانی ئەو وڵاتانەدا واڵا کرد. ئەلبانیاش ڕووی لە ڕووسیا وەرگێڕا. لە چکسلاوکیا حکوومەتی نوێ سانسۆریان وەلاناو ئازادییەکی زیاتریان دا بە خەڵکەکەی. ڕۆسیا دەترسا کە چکسلاوکی لە پەیمانی وارسۆ بچێتە دەرەوە. ناچار جارێکی دیکە لە ساڵی ١٩٦٨ لەگەڵ ھاوپەیمانەکانی ھێرشی کردە سەر چکسلاوکی و وێرانیان کرد.

بەڵام خولیای ژیانی ئازاد و خۆشبەختی زیاتر بۆ خەڵکی وڵاتانی کومونیستی ئەورووپای ڕۆژھەڵات ھەر بەردەوامی ھەبوو. لەبەرئەمە تا ساڵانی ١٩٧٠ یەکێتی سۆڤیەت چەندین گرێبەستی بازرگانی و پەیوەندی نزیگتری لەگەڵ وڵاتانی ئەورووپای ڕۆژاوا واژووکرد، لەوانەش ئەڵمانی ڕۆژاوا، چونکە ڕووسیا ھەر لەسەرەتای جەنگی ساردەوە ترسی لەم وڵاتانە ھەبوو.

لە ساڵی ١٩٦٣ چین و ڕووسیا لەسەر ھاوکارییەکانی ڕووسیا بۆ چین مشتومڕیان بوو و ھەروەھا کێشەیان ھەبوو لەسەر سنوورە دوورودرێژەکەی نێوانیان. ھەروەھا لە بارەی

چۆنییەتی دروستبوونی کومونیستەوە دمبەدمەیان بوو. لە ئەنجامدا ئیتر چین کەمتر پشتی بە ڕووسیا دەبەست و کەم کەم ڕێبەرایەتی ھەندێک گرووپی کومونیستی دەکرد کە دژ بە سیاسەتەکانی ڕووسیا بوون. چین پەیوەندی دۆستانەی لەگەڵ وڵاتانی ڕۆژاوا بەست و بە ئەندامبوونی لە نەتەوەیەکگرتووەکان لە ساڵی ١٩٧٢ نەک ھەر لەگەڵ وڵاتانی ئاسیا و ئەفریقا بەڵکو لەگەڵ ئەمریکاش خۆی گونجاند.

بە درێژای ساڵەکانی دوای جەنگی جیھانی دووھەم زۆرێک لە وڵاتانی ئاسیا و ئەفریقا کە موستەعمەرەی بەریتانیا، فەڕانسە و ھۆڵەند (ھەندێ وڵاتی دیکەش) بوون سەربەخۆیی خۆیان بەدەست ھێنا. ڕێبەرانی ئەو وڵاتانە بۆ نموونە وەکو نەھرۆ لە [[ھیندستان]] و نیکرۆمە لە غانا نەیاندەویست وڵاتەکانیان لەم جەنگی ساردە بکەوێتە ژێر دەسەڵاتی زلھێزەکانی ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوا.

بەڵکو دەیانھەویست بێ لایەن بمێننەوە و جیھانی سێیەم دروست بکەن. ھەروەکو ئەم وڵاتانە سەربەخۆیان بەدەست ھێنا ھەروەھا بوونە ئەندامیش لە نەتەوە یەکگرتووەکان و مافی دەنگدانیان وەرگرت و ئیتر پێویست نەبوو لایەنگری ئەمریکا یان ڕووسیا بن. کاتێک ئەم ڕێکخراوە لە ساڵی ١٩٤٥ بونیادنرا ڕووسیا و ئەمریکا و شوێنکەوتوانیان بەشداریان تێدا کرد. لە ساڵی ١٩٧٠ نەتەوە یەکگرتووەکان نزیکەی ١٥٠ ئەندامی ھەبوو و ھەموو وڵاتە نوێیەکانی ئاسیا و ئەفریقا لەم ڕێکخراوە دابوون. کاتێک لە ساڵی ١٩٧٢ وڵاتی چینی کومونیستی ھاتە ناو ئەم ڕێکخراوەوە فەڕانسە حاڵەتی دژە ئەمریکای گرتبووە خۆی، ئیتر ئەم لێکجودایەی نێوان ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوا وەک پێشتر بەرچاو نەبوو.

زۆرێک لە ئەورووپییەکان لەسەر ئەو باوەڕ بوون کە ئەورپاش وەکوو جیھانی سێیەم لە نێوان ڕووسیا و ئەمریکا ڕەفتار بکات و زیاتر ڕۆڵی ئابووری بگێڕێ و زۆرێک لە وڵاتانی ئەورووپا لەگەڵ یەکتر ڕێکەوتن. لە سەرەتاکانی ساڵی ١٩٦٠ فەڕانسە بڕیاریدا لە ناتۆ بێتە دەرەوە و لە جیاتی ئەوە شوێنی نەتەوەیەکگرتوەکان بکەوێت و بە سەربەخۆیی بڕیاربدات.

== جەنگی سارد لە مێژووی جیھان ==
جەنگی سارد سەردەمێکی تاڵ، ئاڵۆز و پڕ دەردەسەری بوو. لە کۆریا و ڤێتنام مەرگ و نابودی و بە شێوەی جەنگی ڕاستەقینە سەریھەڵدا. لە ئاڵمان و بەشەکانی دیکەی جیھان جەنگی سارد خێزان و نەتەوەکانی لێک جیادەکردەوە. ھەتا لە نێوان حکوومەتە زلھێزەکانیشدا ھەندێک دەستە و گرووپ ھەبوون کە ھاوڕا نەبوون لەگەڵ حکوومەتەکانی خۆیان و بێزار بوون لەو سیاسەتەی گرتبویانە بەر. ئایا جەنگی سارد تەنھا لایەنی ماندووکەری ھەبوو؟ بینیمان کە چۆن لە ساڵی ١٩٤٥ دوو زلھێزەکە ترسیان لێ نیشتبوو و لێک تۆقیبوون. ترسی ئەوان لە یەکتری ڕاستەقینە بوو و گومانەکان نەدەڕەوینەوە. ھەردوولا دەبوایە دەرکی ئەوەیان کردبا کە لە داھاتوو بێ ئاگان؛ و جیھان بە شێوەیەک بەرفراوان دەبێت کە لە بیری ئەوان بە دوورە. کاتێک گەیشتنە ئەو دەرئەنجامە و تێگەیشتن کە
کۆمەڵگاکانیان ئەوەندەش لە یەکتر جیاواز نین ئیدی مەیلی دەستدرێژی کردنە سەر یەکتریان نەبوو.

ھەر لەو کاتەوە کە ئەم دوو زلھێزە دەرکی ئەوەیان کردبوو کە چەکەکانیان نەک ھەر دژمن لە ناو دەبەن بەڵکۆ خۆیان وشارستانییەتی مرۆڤایەتیش لە ناودەبەن. بۆ خۆپاراستن لە جەنگی جیھانی ناچار دەستیان کردە جەنگی سارد. گەرچی جەنگی سارد جەنگێکی ناخۆش بوو بەڵام زۆر لە جەنگی گەرم باشتر بوو.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

==کتێبنامە==
{{refbegin|30em}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Aarons|یەکەم١=Mark| chapter=Justice Betrayed: Post-1945 Responses to Genocide|سەردێڕ=The Legacy of Nuremberg: Civilising Influence or Institutionalised Vengeance? (International Humanitarian Law)|ڕێکەوت=٢٠٠٧|پەڕە=٨٠| editor1=David A. Blumenthal| editor2=Timothy L. H. McCormack|بڵاوکەرەوە=[[Martinus Nijhoff Publishers]]|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-١٥٦٩١-٣| chapter-url=https://books.google.com/books?id=dg0hWswKgTIC&amp;pg=PA80|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170129054607/https://books.google.com/books?id=dg0hWswKgTIC&amp;pg=PA80|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Ambrose |یەکەم١=Stephen E. |دوایین٢=Brinkley |یەکەم٢=Douglas G. |ڕێکەوت=٢٠١١|سەردێڕ=Rise to Globalism: American Foreign Policy Since 1938 |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=s1u0DgAAQBAJ |بڵاوکەرەوە=Penguin Books |ژپنک=٩٧٨-٠-١٤-٢٠٠٤٩٤-٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729145015/https://books.google.com/books?id=s1u0DgAAQBAJ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Andrew |یەکەم١=Christopher |دوایین٢=Mitrokhin |یەکەم٢=Vasili |سەردێڕ=The Sword and the Shield: The Mitrokhin Archive and the Secret History of the KGB |ڕێکەوت=١٩٩٩|بەستەری نووسەر=Christopher Andrew (historian) |بڵاوکەرەوە=[[Basic Books]] |بەستەری نووسەر٢=Mitrokhin, Vasili |ژپنک=٩٧٨٠٤٦٥٠٠٣١٠٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Andrew |یەکەم١=Christopher |دوایین٢=Mitrokhin |یەکەم٢=Vasili |سەردێڕ=The Sword and the Shield: The Mitrokhin Archive and the Secret History of the KGB |ڕێکەوت=٢٠٠٠|بەستەری نووسەر=Christopher Andrew (historian) |بڵاوکەرەوە=[[Basic Books]] |بەستەری نووسەر٢=Mitrokhin, Vasili |ژپنک=٩٧٨٠٤٦٥٠٠٣١٢٩}}
* Ang, Cheng Guan. ''Southeast Asia's Cold War: An Interpretive History'' (University of Hawai'i Press, 2018). [https://issforum.org/roundtables/PDF/Roundtable-XX-39.pdf online review]
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Armstrong |یەکەم=Charles |ڕێکەوت=٢٠٠٤|سەردێڕ=The North Korean Revolution, 1945–1950 |بڵاوکەرەوە=Cornell University Press |edition=1st}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bacevich |یەکەم=Andrew |بەستەری نووسەر=Andrew Bacevich |ڕێکەوت=٢٠١٠|سەردێڕ=Washington rules: America's path to permanent war |بڵاوکەرەوە=[[Henry Holt and Company]] |شوێن=New York |ژپنک=٩٧٨-١-٤٢٩٩-٤٣٢٦-٠|edition=1st}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Beisner |یەکەم=Robert L. |ڕێکەوت=٢٠٠٦|سەردێڕ=Dean Acheson : a life in the Cold War |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |شوێن=Oxford |ژپنک=٩٧٨٠١٩٥٠٤٥٧٨٩|ناونیشان=https://archive.org/details/deanachesonlifei00beis}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Benson |یەکەم١=Robert Louis |دوایین٢=Warner |یەکەم٢=Michael |ڕێکەوت=١٩٩٦|سەردێڕ=Venona Soviet Espionage and the American Response 1939–1957 |بڵاوکەرەوە=National Security Agency |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=c8NIAQAAIAAJ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}
*{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bevins |یەکەم=Vincent |بەستەری نووسەر=Vincent Bevins |ڕێکەوت=٢٠٢٠|سەردێڕ=[[The Jakarta Method|The Jakarta Method: Washington's Anticommunist Crusade and the Mass Murder Program that Shaped Our World]] |بڵاوکەرەوە=[[PublicAffairs]] |ژپنک=٩٧٨-١٥٤١٧٤٢٤٠٦}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Blight |یەکەم=James G. |ساڵ=٢٠١٢|سەردێڕ=Becoming Enemies: U.S.-Iran Relations and the Iran-Iraq War, 1979–1988 |بڵاوکەرەوە=[[Rowman &amp; Littlefield]] |ژپنک=٩٧٨-١-٤٤٢٢-٠٨٣٠-٨}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Blight |یەکەم١=James G. |دوایین٢=Allyn |یەکەم٢=Bruce J. |دوایین٣=Welch |یەکەم٣=David A. |سەردێڕ=Cuba on the Brink: Castro, the Missile Crisis, and the Soviet Collapse |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=GDo1CdsGZ8IC |ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Rowman &amp; Littlefield |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٤٢٥-٢٢٦٩-٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729144714/https://books.google.com/books?id=GDo1CdsGZ8IC |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Blum |یەکەم١=William |سەردێڕ=Rogue State: A Guide to the World's Only Superpower |ناونیشان=https://archive.org/details/unset0000unse_u2v3 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Common Courage Press |ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٧٥١-٣٧٤-٥|edition=3rd}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Blumberg |یەکەم=Arnold |سەردێڕ=Great Leaders, Great Tyrants?: Contemporary Views of World Rulers Who Made History |ڕێکەوت=١٩٩٥|بڵاوکەرەوە=Greenwood Press |شوێن=Westport, Connecticut |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٣-٢٨٧٥١-٠}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Fidel: A Biography of Fidel Castro |ناونیشان=https://archive.org/details/fidelbiographyof0000bour |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |دوایین=Bourne |یەکەم=Peter G. |بەستەری نووسەر=Peter Bourne |ساڵ=١٩٨٦|بڵاوکەرەوە=Dodd, Mead &amp; Company |شوێن=New York |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٩٦-٠٨٥١٨-٨}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Breslauer |یەکەم=George W. |سەردێڕ=Gorbachev and Yeltsin as Leaders |ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٨٩٢٤٤-٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Bronson |یەکەم١=Rachel |سەردێڕ=Thicker Than Oil: America's Uneasy Partnership with Saudi Arabia |ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٣٦٧٠٥-٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=soE8DwAAQBAJ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729154150/https://books.google.com/books?id=soE8DwAAQBAJ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Brownell |یەکەم١=Will |دوایین٢=Billings |یەکەم٢=Richard N. |ڕێکەوت=١٩٨٧|سەردێڕ=So close to greatness: a biography of William C. Bullitt |ناونیشان=https://archive.org/details/soclosetogreatne00brow |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |بڵاوکەرەوە=Macmillan |ژپنک=٩٧٨-٠-٠٢-٥١٧٤١٠-٨}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bulmer-Thomas |یەکەم=Victor |سەردێڕ=The Political Economy of Central America since 1920 |ڕێکەوت=١٩٨٧|بەستەری نووسەر=Victor Bulmer-Thomas |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |شوێن=Cambridge |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٣٤٢٨٤-١}}
* {{cite encyclopedia | last=Byrd | first=Peter | title=Cold War (entire chapter) | date=2003 | editor1=McLean, Iain | editor2=McMillan, Alistair | encyclopedia=The concise Oxford dictionary of politics | url=https://books.google.com/books?id=xLbEHQAACAAJ | access-date=16 June 2008 | publisher=Oxford University Press | isbn=978-0-19-280276-7 | archive-date=29 July 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200729150444/https://books.google.com/books?id=xLbEHQAACAAJ | url-status=live }}
* {{cite encyclopedia | last=Calhoun | first=Craig | title=Cold War (entire chapter) | date=2002 | author-link=Craig Calhoun | encyclopedia=Dictionary of the Social Sciences | url=https://books.google.com/books?id=SvSZHgAACAAJ&amp;q=Dictionary+of+the+Social+Sciences | access-date=16 June 2008 | publisher=Oxford University Press | isbn=978-0-19-512371-5 }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{بیرخستنەوەی کتێب| editor1-last=Carliner | editor1-first=Geoffrey | editor2-last=Alesina | editor2-first=Alberto |ڕێکەوت=١٩٩١|سەردێڕ=Politics and Economics in the Eighties |بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٠١٢٨١-٠}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Carlton |یەکەم=David |سەردێڕ=Churchill and the Soviet Union |ڕێکەوت=٢٠٠٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=MTPzJRV9hhgC&amp;pg=PA116 |بڵاوکەرەوە=Manchester University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٩٠-٤١٠٧-٥|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200313225749/https://books.google.com/books?id=MTPzJRV9hhgC&amp;pg=PA116 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Chandler|یەکەم=David|ڕێکەوت=٢٠٠٠|سەردێڕ=Brother Number One: A Political Biography of Pol Pot, Revised Edition |شوێن=Chiang Mai, Thailand |بڵاوکەرەوە=Silkworm Books}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Chretien |یەکەم١=Todd |سەردێڕ=Eyewitnesses to the Russian Revolution |ڕێکەوت=٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Haymarket Books |ژپنک=٩٧٨-١-٦٠٨٤٦-٨٨٠-٥|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=oG4kDwAAQBAJ&amp;pg=PT129 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729143357/https://books.google.com/books?id=oG4kDwAAQBAJ&amp;pg=PT129 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Coltman |یەکەم=Leycester |بەستەری نووسەر=Arthur Leycester Scott Coltman |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=The Real Fidel Castro |ناونیشان=https://archive.org/details/realfidelcastro00colt_0 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |بڵاوکەرەوە=Yale University Press |شوێن=New Haven and London |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٠-١٠٧٦٠-٩}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Coll|یەکەم=Steve|ساڵ=٢٠٠٤|بەستەری نووسەر=Steve Coll|سەردێڕ=[[Ghost Wars|Ghost Wars: The Secret History of the CIA, Afghanistan, and Bin Laden, from the Soviet Invasion to 10 September 2001]]|بڵاوکەرەوە=[[Penguin Group]]|ژپنک=٩٧٨١٥٩٤٢٠٠٠٧٦}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Combs |یەکەم١=Jerald A. |سەردێڕ=The History of American Foreign Policy from 1895 |ڕێکەوت=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٣١٧-٤٥٦٤١-٤|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=MGamBgAAQBAJ&amp;pg=PA97 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729143054/https://books.google.com/books?id=MGamBgAAQBAJ&amp;pg=PA97 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cook|یەکەم=Bernard A.|ڕێکەوت=٢٠٠١|سەردێڕ=Europe Since 1945: An Encyclopedia|بڵاوکەرەوە=Taylor &amp; Francis|ژپنک=٠-٨١٥٣-٤٠٥٧-٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cooley |یەکەم=John K. |بەستەری نووسەر=John K. Cooley |ڕێکەوت=٢٠٠٢|سەردێڕ=[[Unholy Wars]] |بڵاوکەرەوە=[[Pluto Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠٧٤٥٣١٩١٧٩}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cotton |یەکەم=James |سەردێڕ=The Korean war in history |ڕێکەوت=١٩٨٩|بڵاوکەرەوە=Manchester University Press ND |ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٩٠-٢٩٨٤-٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cowley |یەکەم=Robert |ڕێکەوت=١٩٩٦|سەردێڕ=The Reader's Companion to Military History |بڵاوکەرەوە=Houghton Mifflin |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٩٥-٦٦٩٦٩-٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=sefbAAAAMAAJ}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cox |یەکەم=Michael |سەردێڕ=Beyond the Cold War: Superpowers at the Crossroads |ڕێکەوت=١٩٩٠|بەستەری نووسەر=Michael Cox (academic) |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=cUsOYWpQZbAC&amp;pg=PR18 |بڵاوکەرەوە=University Press of America |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٩١-٧٨٦٥-٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150906021516/https://books.google.com/books?id=cUsOYWpQZbAC&amp;pg=PR18 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Craig |یەکەم١=Campbell |دوایین٢=Logevall |یەکەم٢=Fredrik |سەردێڕ=America's Cold War: The Politics of Insecurity |ڕێکەوت= ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٠٥٣٦٧-٠}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Crocker |یەکەم١=Chester A. |دوایین٢=Hampson |یەکەم٢=Fen Osler |دوایین٣=Aall |یەکەم٣=Pamela R. |سەردێڕ=Leashing the Dogs of War: Conflict Management in a Divided World |ڕێکەوت=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=US Institute of Peace Press |ژپنک=٩٧٨-١-٩٢٩٢٢٣-٩٧-٨}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Crump |یەکەم=Laurien |ڕێکەوت=٢٠١٥|سەردێڕ=The Warsaw Pact Reconsidered: International Relations in Eastern Europe, 1955–1969 |بڵاوکەرەوە=Routledge}} 
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cumings |یەکەم=Bruce |سەردێڕ=The Origins of the Korean War, Liberation and the Emergence of Separate Regimes, 1945–1947 |بڵاوکەرەوە=Princeton University Press |ساڵ=١٩٨١|بەستەری نووسەر=Bruce Cumings}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cummings |یەکەم=Richard H. |سەردێڕ=Radio Free Europe's &quot;Crusade for freedom&quot;: Rallying Americans behind Cold War Broadcasting, 1950–1960 |ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=McFarland &amp; Co |شوێن=Jefferson, NC |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٦٤-٤٤١٠-٦}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dallek |یەکەم=Robert |بەستەری نووسەر=Robert Dallek |ڕێکەوت=٢٠٠٧|سەردێڕ=Nixon and Kissinger: Partners in Power |ژپنک=٩٧٨-٠-٠٦-٠٧٢٢٣٠-٢|بڵاوکەرەوە=HarperCollins |شوێن=New York |ناونیشان=https://archive.org/details/nixonkissingerpa00dall |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Daum|یەکەم=Andreas|بەستەری نووسەر=Andreas Daum|سەردێڕ=Kennedy in Berlin|شوێن=New York|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ڕێکەوت=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٨٥٨٢٤-٣}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Diggins |یەکەم=John P. |سەردێڕ=Ronald Reagan: Fate, Freedom, And the Making of History |ناونیشان=https://archive.org/details/ronaldreaganfate00digg |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ڕێکەوت=٢٠٠٧|بەستەری نووسەر=John Patrick Diggins |بڵاوکەرەوە=W.W. Norton |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٩٣-٠٦٠٢٢-٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dinan|یەکەم=Desmond|سەردێڕ=Europe Recast: A History of European Union|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=9JlMDwAAQBAJ&amp;pg=PA40|ڕێکەوت=٢٠١٧|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٧-٤٣٦٤٥-٠|پەڕەکان=٤٠–|بڵاوکەرەوە=Macmillan Education UK|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729144504/https://books.google.com/books?id=9JlMDwAAQBAJ&amp;pg=PA40|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dobrynin |یەکەم=Anatoly |سەردێڕ=In Confidence: Moscow's Ambassador to Six Cold War Presidents |ڕێکەوت=٢٠٠١|بەستەری نووسەر=Anatoly Dobrynin |بڵاوکەرەوە=University of Washington Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٩٥-٩٨٠٨١-٢}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Doenecke |یەکەم١=Justus D. |یەکەم٢=Mark A. |دوایین٢=Stoler |سەردێڕ=Debating Franklin D. Roosevelt's Foreign Policies, 1933–1945 |ڕێکەوت=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Rowman &amp; Littlefield |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=xdMF9rX6mX8C&amp;pg=PA18 |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٤٧٦-٩٤١٦-٧|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729144806/https://books.google.com/books?id=xdMF9rX6mX8C&amp;pg=PA18 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dominguez |یەکەم=Jorge I. |سەردێڕ=To Make a World Safe for Revolution: Cuba's Foreign Policy |ڕێکەوت=١٩٨٩|بەستەری نووسەر=Jorge I. Domínguez |بڵاوکەرەوە=Harvard University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٨٩٣٢٥-٢}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dowty|یەکەم=Alan|سەردێڕ=Closed Borders: The Contemporary Assault on Freedom of Movement|بڵاوکەرەوە=Yale University Press |ڕێکەوت=١٩٨٩|ژپنک=٠-٣٠٠-٠٤٤٩٨-٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Duiker |یەکەم=William J. |سەردێڕ=Contemporary World History |ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Wadsworth Pub Co |ژپنک=٩٧٨-٠-٤٩٥-٥٧٢٧١-٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=uqvgYtJHGSMC |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200622200541/https://books.google.com/books?id=uqvgYtJHGSMC |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Duke |یەکەم=Simón |سەردێڕ=United States Military Forces and Installations in Europe |ڕێکەوت=١٩٨٩|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٨٢٩١٣٢-٩}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Elleman |یەکەم=Bruce A. |ساڵ=٢٠٠١|سەردێڕ=Modern Chinese Warfare, 1795–1989 |بڵاوکەرەوە=Routledge |ناونیشان=https://archive.org/details/modernchinesewar00elle |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited |ژپنک=٠٤١٥٢١٤٧٤٢}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last=Ello |editor-first=Paul |ڕێکەوت=١٩٦٨|ئەوانی تر=Control Committee of the Communist Party of Czechoslovakia |chapter=Action Plan of the Communist Party of Czechoslovakia (Prague, April 1968) |سەردێڕ=Dubcek's Blueprint for Freedom: His original documents leading to the invasion of Czechoslovakia |بڵاوکەرەوە=William Kimber &amp; Co.}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=English|یەکەم=Robert|ڕێکەوت=٢٠٠٠|سەردێڕ=Russia and the Idea of the West: Gorbachev, Intellectuals, and the End of the Cold War |بڵاوکەرەوە=Columbia University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣١-٥٠٤٧٤-٤|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=qA_uT6GrcxEC&amp;pg=PA26 |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729150207/https://books.google.com/books?id=qA_uT6GrcxEC&amp;pg=PA26|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Erlich |یەکەم=Reese |سەردێڕ=Dateline Havana: The Real Story of U.S. Policy and the Future of Cuba |ڕێکەوت=٢٠٠٨|بەستەری نووسەر=Reese Erlich |بڵاوکەرەوە=PoliPoint Press |شوێن=Sausalito, California |ژپنک=٩٧٨-٠-٩٨١٥٧٦٩-٧-٨|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ناونیشان=https://archive.org/details/datelinehavanare0000erli}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم= T. R. |دوایین= Fehrenbach |بەستەری نووسەر= T. R. Fehrenbach |سەردێڕ= This Kind of War: The Classic Korean War History | edition = 15th Anniversary |بڵاوکەرەوە= Potomac Books |ڕێکەوت= ٢٠٠١|ژپنک= ٩٧٨-١-٥٧٤٨٨-٣٣٤-٣|شوێن= [[Washington, D.C.]]}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Franklin |یەکەم=Jane |ڕێکەوت=٢٠١٦|سەردێڕ=Cuba and the U.S. empire : a chronological history |بڵاوکەرەوە=[[New York University Press]] |شوێن=New York |ژپنک=٩٧٨-١-٥٨٣٦٧-٦٠٥-٩}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Friedman |یەکەم=Norman |سەردێڕ=The Fifty-Year War: Conflict and Strategy in the Cold War |ڕێکەوت=٢٠٠٧|بەستەری نووسەر=Norman Friedman |بڵاوکەرەوە=Naval Institute Press |ژپنک=٩٧٨-١-٥٩١١٤-٢٨٧-٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Fritsch-Bournazel |یەکەم١=Renata |سەردێڕ=Confronting the German question: Germans on the East-West divide |ڕێکەوت=١٩٩٠|بڵاوکەرەوە=Berg |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٥٤٩٦-١٠٠-٩|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ناونیشان=https://archive.org/details/confrontinggerma0000frit}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gaddis |یەکەم=John Lewis |سەردێڕ=Russia, the Soviet Union and the United States. An Interpretative History |ڕێکەوت=١٩٩٠|بەستەری نووسەر=John Lewis Gaddis |بڵاوکەرەوە=McGraw-Hill |ژپنک=٩٧٨-٠-٠٧-٥٥٧٢٥٨-٩|ناونیشان=https://archive.org/details/russiasovietunio00gadd}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gaddis |یەکەم=John Lewis |سەردێڕ=The Cold War: A New History |ڕێکەوت=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Penguin Press |ژپنک=٩٧٨-١-٥٩٤٢٠-٠٦٢-٥|ناونیشان=https://archive.org/details/coldwarnewhistor00gadd}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gaidar |یەکەم=E. T. |ڕێکەوت=٢٠٠٧|سەردێڕ=Collapse of an empire: lessons for modern Russia |بڵاوکەرەوە=Brookings Institution Press |شوێن=Washington, D.C. |ژپنک=٩٧٨٠٨١٥٧٣١١٤٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=bDSfnxYjVwAC&amp;pg=PA102}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Garthoff |یەکەم=Raymond |سەردێڕ=Détente and Confrontation: American-Soviet Relations from Nixon to Reagan |ڕێکەوت=١٩٩٤|بەستەری نووسەر=Raymond L. Garthoff |بڵاوکەرەوە=Brookings Institution Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٧-٣٠٤١-٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Gasiorowski |یەکەم١=Mark J. |دوایین٢=Byrne |یەکەم٢=Malcolm |سەردێڕ=Mohammad Mosaddeq and the 1953 Coup in Iran |ڕێکەوت=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Syracuse University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٦-٣٠١٨-٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=yW2slrVAb5kC |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729172455/https://books.google.com/books?id=yW2slrVAb5kC |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Gerard |یەکەم١=Emmanuel |سەردێڕ=Death in the Congo |ڕێکەوت=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٧٤٥٣٦-٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=pvVqBgAAQBAJ&amp;q=lumumba.+cold+war.+assassination |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729172533/https://books.google.com/books?id=pvVqBgAAQBAJ&amp;printsec=frontcover&amp;dq=lumumba.+cold+war.+assassination |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Gerolymatos |یەکەم١=André |سەردێڕ=An International Civil War: Greece, 1943–1949 |ڕێکەوت=٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Yale University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٠-١٨٠٦٠-٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=jJoqDQAAQBAJ&amp;pg=PA376 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729153630/https://books.google.com/books?id=jJoqDQAAQBAJ&amp;pg=PA376 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ghodsee |یەکەم=Kristen |سەردێڕ=Red Hangover: Legacies of Twentieth-Century Communism |ڕێکەوت=٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=[[Duke University Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٢٣-٦٩٤٩-٣|بەستەری نووسەر=Kristen R. Ghodsee |ناونیشان=https://www.dukeupress.edu/red-hangover |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191207032254/https://www.dukeupress.edu/red-hangover |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}
*{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gibbs|یەکەم=Joseph |سەردێڕ=Gorbachev's Glasnost: The Soviet Media in the First Phase of Perestroika |ڕێکەوت=١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=Texas A&amp;M University Press |ژپنک=٠-٨٩٠٩٦-٨٩٢-٦}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Graebner |یەکەم١=Norman A. |دوایین٢=Burns |یەکەم٢=Richard Dean |دوایین٣=Siracusa |یەکەم٣=Joseph M. |سەردێڕ=Reagan, Bush, Gorbachev: Revisiting the End of the Cold War |ساڵ=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Greenwoo |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٣-٣٥٢٤١-٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=r71u_AgE7iYC&amp;pg=PA29 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729145925/https://books.google.com/books?id=r71u_AgE7iYC&amp;pg=PA29 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Grandin |یەکەم=Greg |ڕێکەوت=٢٠١١|سەردێڕ=The Last Colonial Massacre: Latin America in the Cold War |edition=updated |بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٣٠٦٩٠-٢}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Greene |یەکەم=John Robert |سەردێڕ=The Presidency of George Bush |ساڵ=٢٠١٥|edition=2nd |بڵاوکەرەوە=University Press of Kansas |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٠٠٦-٢٠٧٩-١}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم١=J.A.S|دوایین١=Grenville|بەستەری نووسەر١=John Grenville|یەکەم٢=Bernard|دوایین٢=Wasserstein|بەستەری نووسەر٢=Bernard Wasserstein |سەردێڕ=The Major International Treaties of the Twentieth Century|بڵاوکەرەوە=[[Routledge]]|ڕێکەوت=١٩٨٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٤١٢٥-٣}}
* {{بیرخستنەوە|دوایین=Grenville|یەکەم=John Ashley Soames|سەردێڕ=A History of the World from the 20th to the 21st Century|بڵاوکەرەوە=Routledge |ڕێکەوت=٢٠٠٥|ژپنک=٠-٤١٥-٢٨٩٥٤-٨}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Halliday |یەکەم=Fred | chapter=Cold War |سەردێڕ=The Oxford Companion to the Politics of the World |ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press Inc.}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hamann |یەکەم=Hilton |سەردێڕ=Days of the Generals |ڕێکەوت=٢٠٠٧| orig-date=2003 |شوێن=Cape Town |بڵاوکەرەوە=Struik Publishers |ژپنک=٩٧٨-١-٨٦٨٧٢-٣٤٠-٩}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Hanhimäki |یەکەم١=Jussi |دوایین٢=Soutou |یەکەم٢=Georges-Henri |دوایین٣=Germond |یەکەم٣=Basil |ساڵ=٢٠١٠|سەردێڕ=The Routledge Handbook of Transatlantic Security |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=swfHBQAAQBAJ&amp;pg=PT501 |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨١١٣٦٩٣٦٠٧٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Hardesty |یەکەم١=Von |سەردێڕ=Red phoenix : the rise of Soviet air power, 1941–1945 |ڕێکەوت=١٩٩١|orig-date=1982 |بڵاوکەرەوە=Smithsonian Institution Press |شوێن=Washington, D.C. |ژپنک=٠-٨٧٤٧٤-٥١٠-١}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last1=Hardt |editor-first1=John Pearce |editor-last2=Kaufman |editor-first2=Richard F. |ئەوانی تر=United States Congress, Joint Economic Committee |سەردێڕ=East-Central European Economies in Transition |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Yv-ehBPBdgYC&amp;pg=PA714 |ڕێکەوت=١٩٩٥|بڵاوکەرەوە=M.E. Sharpe |ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٣٢٤-٦١٣-٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729145018/https://books.google.com/books?id=Yv-ehBPBdgYC&amp;pg=PA714 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Harrison |یەکەم=Hope Millard |سەردێڕ=Driving the Soviets Up the Wall: Soviet-East German Relations, 1953–1961 |ڕێکەوت=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press |ژپنک=٠-٦٩١-٠٩٦٧٨-٣}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hart-Landsberg |یەکەم=Martin |ڕێکەوت=١٩٩٨|سەردێڕ=Korea: Division, Reunification, &amp; U.S. Foreign Policy |بڵاوکەرەوە=Monthly Review Press |ژپنک=٩٧٨٠٨٥٣٤٥٩٢٧٩}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Haruki |یەکەم=Wada |سەردێڕ=The Korean War: An International History |ڕێکەوت=٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Rowman &amp; Littlefield |ژپنک=٩٧٨-١-٥٣٨١-١٦٤٢-٥|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=fHBMDwAAQBAJ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٠}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hasanli|یەکەم=Jamil|سەردێڕ=Khrushchev's Thaw and National Identity in Soviet Azerbaijan, 1954–1959|بڵاوکەرەوە=Lexington Books |ڕێکەوت=٢٠١٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Heller |یەکەم=Henry |سەردێڕ=The Cold War and the new imperialism: a global history, 1945–2005 |ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Monthly Review Press |ژپنک=٩٧٨-١-٥٨٣٦٧-١٤٠-٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Herring |یەکەم=George C. |سەردێڕ=Aid to Russia, 1941–1946: strategy, diplomacy, the origins of the cold war |ڕێکەوت=١٩٧٣|بڵاوکەرەوە=Columbia University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣١-٠٣٣٣٦-٧|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ناونیشان=https://archive.org/details/aidtorussia1941100herr_0}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Herring |یەکەم=George C. |ڕێکەوت=٢٠٠٨|سەردێڕ=From Colony to Superpower; U.S. Foreign Relations Since 1776 |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٠٧٨٢٢-٠|ناونیشان=https://archive.org/details/fromcolonytosupe00herr}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Heuveline |یەکەم=Patrick | chapter=The Demographic Analysis of Mortality Crises: The Case of Cambodia, 1970–1979 |سەردێڕ=Forced Migration and Mortality |بڵاوکەرەوە=[[National Academies Press]] |ڕێکەوت=٢٠٠١|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٩-٠٧٣٣٤-٩}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Hixson |یەکەم١=Walter L. |سەردێڕ=The Myth of American Diplomacy: National Identity and U.S. Foreign Policy |ڕێکەوت=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Yale University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٠-١٥٠١٣-١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=DNId6HxkzQwC |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729150013/https://books.google.com/books?id=DNId6HxkzQwC |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hoppe |یەکەم=Bert |ساڵ=٢٠١١|سەردێڕ=In Stalins Gefolgschaft: Moskau und die KPD 1928–1933|بڵاوکەرەوە=Oldenbourg Verlag |زمان=de|ژپنک=٩٧٨٣٤٨٦٧١١٧٣٨}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hughes |یەکەم=Geraint |ڕێکەوت=٢٠١٤|سەردێڕ=My Enemy's Enemy: Proxy Warfare in International Politics |شوێن=Brighton |بڵاوکەرەوە=Sussex Academic Press |ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٥١٩-٦٢٧-١}}
*{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Hussain |یەکەم= Rizwan |سەردێڕ= Pakistan and the emergence of Islamic militancy in Afghanistan |بڵاوکەرەوە= Ashgate |شوێن= Aldershot, England Burlington, VT |ڕێکەوت= ٢٠٠٥|ژپنک= ٩٧٨-٠-٧٥٤٦-٤٤٣٤-٧}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hwang |یەکەم=Su-kyoung |سەردێڕ=Korea's Grievous War |title-link=Korea's Grievous War |ڕێکەوت= ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=University of Pennsylvania Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٢٢-٤٨٤٥-٦}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Isby |یەکەم١=David C. |دوایین٢=Kamps |یەکەم٢=Charles Tustin |سەردێڕ=Armies of NATO's Central Front |ڕێکەوت=١٩٨٥|بڵاوکەرەوە=Jane's |ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٠٦-٠٣٤١-٨}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Itzigsohn |یەکەم=José |سەردێڕ=Developing Poverty: The State, Labor Market Deregulation, and the Informal Economy in Costa Rica and the Dominican Republic |ڕێکەوت=٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=Penn State University Press |شوێن=University Park, Pennsylvania |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=b7Jo9GtxMEcC |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٧١-٠٢٠٢٨-٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150906022445/https://books.google.com/books?id=b7Jo9GtxMEcC |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jennings |یەکەم=Christian |ڕێکەوت=٢٠١٧|سەردێڕ=Flashpoint Trieste: The First Battle of the Cold War |بڵاوکەرەوە=ForeEdge |شوێن=Lebanon, NH |ژپنک=٩٧٨١٥١٢٦٠١٧٢٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Jowett |یەکەم١=Garth |دوایین٢=O'Donnell |یەکەم٢=Victoria |ڕێکەوت=٢٠٠٥|سەردێڕ=Propaganda and Persuasion |chapter=What Is Propaganda, and How Does It Differ From Persuasion?|بڵاوکەرەوە=Sage Publications|ژپنک=٩٧٨-١-٤١٢٩-٠٨٩٨-٦|بەستەری نووسەر٢=Victoria O'Donnell}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jonas|یەکەم=Manfred|سەردێڕ=The United States and Germany: A Diplomatic History|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=MSLgiCvfKXQC&amp;pg=PA270|ڕێکەوت=١٩٨٥|بڵاوکەرەوە=Cornell University Press|ژپنک=٠-٨٠١٤-٩٨٩٠-٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729154155/https://books.google.com/books?id=MSLgiCvfKXQC&amp;pg=PA270|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jones|یەکەم=Geoffrey|chapter=Firms and Global Capitalism|editor-last1=Neal|editor-first1=Larry|editor-last2=Williamson|editor-first2=Jeffrey G.|سەردێڕ=The Cambridge History of Capitalism: Volume 2, The Spread of Capitalism: From 1848 to the Present |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=jMRkAwAAQBAJ|ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-١-٣١٦-٠٢٥٧١-٠|پەڕەکان=١٧٦–١٧٩|ref=CITEREFJones, G.2014 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729150244/https://books.google.com/books?id=jMRkAwAAQBAJ|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jones |یەکەم=Howard |سەردێڕ=Crucible of Power: A History of American Foreign Relations from 1945 |ڕێکەوت=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Rowman &amp; Littlefield |شوێن=Lanham |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٤٢٥-٦٤٥٤-١| ref=CITEREFJones, H.2009}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jones|یەکەم=Seth G. |بەستەری نووسەر=Seth Jones (political scientist)|ساڵ=٢٠١٠|سەردێڕ=In the Graveyard of Empires: America's War in Afghanistan|بڵاوکەرەوە=[[W. W. Norton &amp; Company]] |ناونیشان=https://archive.org/details/ingraveyardofemp00jone_0|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ژپنک=٩٧٨٠٣٩٣٠٧١٤٢٩|ref=CITEREFJones, S.2010}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kalinovsky |یەکەم=Artemy M. |سەردێڕ=A Long Goodbye: The Soviet Withdrawal from Afghanistan |ڕێکەوت=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٠٥٨٦٦-٨}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kalnins |یەکەم=Mara |سەردێڕ=Latvia: A Short History |ڕێکەوت=٢٠١٥|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=vHpeCwAAQBAJ&amp;pg=PT126 |بڵاوکەرەوە=Hurst |ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٩٠٤-٦٠٦-٠|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729145941/https://books.google.com/books?id=vHpeCwAAQBAJ&amp;pg=PT126 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Zachary|دوایین=Karabell|سەردێڕ=Architects of Intervention: The United States the Third World and the Cold War 1946–1962 |بڵاوکەرەوە=LSU Press|ڕێکەوت=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٧١-٢٣٤١-٦}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kempe |یەکەم=Frederick |سەردێڕ=Berlin 1961 |ڕێکەوت=٢٠١١|بەستەری نووسەر=Frederick Kempe |بڵاوکەرەوە=Penguin Group (US) |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٩٩-١٥٧٢٩-٥|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ناونیشان=https://archive.org/details/berlin1961kenned0000kemp}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Khanna |یەکەم=V.N. |سەردێڕ=International Relations|edition=5th |بڵاوکەرەوە=Vikas |ڕێکەوت=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨-٩٣-٢٥٩-٦٨٣٦-٣}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|بەستەری نووسەر=Ben Kiernan|دوایین=Kiernan|یەکەم=Ben |سەردێڕ=The Specter of Genocide: Mass Murder in Historical Perspective |ساڵ=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٥٢٧٥٠-٧|editor=Robert Gellately, Ben Kiernan|chapter=Twentieth-Century Genocides Underlying Ideological Themes from Armenia to East Timor |chapter-url=https://archive.org/details/specterofgenocid00robe |chapter-url-access=registration}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kim |یەکەم=Samuel S. |ڕێکەوت=٢٠١٤|chapter=The Evolving Asian System |سەردێڕ=International Relations of Asia |بڵاوکەرەوە=[[Rowman &amp; Littlefield]] |ژپنک=٩٧٨١٤٤٢٢٢٦٤١٨}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kinsella |یەکەم=Warren |سەردێڕ=Unholy Alliances |ڕێکەوت=١٩٩٢|بەستەری نووسەر=Warren Kinsella |بڵاوکەرەوە=Lester Publishing |ژپنک=٩٧٨-١-٨٩٥٥٥٥-٢٤-٠|ناونیشان=https://archive.org/details/unholyalliancest0000kins}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Kinvig |یەکەم١=Clifford |سەردێڕ=Churchill's crusade : the British invasion of Russia, 1918–1920 |ڕێکەوت=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Hambledon Continuum |ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٧٢٥-٠٢١-٦}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kinzer |یەکەم=Stephen |سەردێڕ=All the Shah's men : an American coup and the roots of Middle East terror |ناونیشان=https://archive.org/details/allshahsmenameri00kinz |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |بڵاوکەرەوە=J. Wiley &amp; Sons |شوێن=Hoboken, NJ |ڕێکەوت=٢٠٠٣|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٧١-٦٧٨٧٨-٦}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kissinger |یەکەم=H. |ساڵ=٢٠١١|سەردێڕ=On China |شوێن=New York |بڵاوکەرەوە=Penguin Press |ژپنک=٩٧٨١١٠١٤٤٥٣٥٨}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Koven |یەکەم=Steven G. |ڕێکەوت=٢٠١٥|سەردێڕ=Responsible Governance: A Case Study Approach |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=LUXRg7YBWiIC&amp;pg=PA93 |بڵاوکەرەوە=M.E. Sharpe |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٦٥٦-٢٩٣٢-٦|پەڕەکان=٩٣–|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729151248/https://books.google.com/books?id=LUXRg7YBWiIC&amp;pg=PA93 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kramer |یەکەم=Mark |ساڵ=٢٠١٤|chapter=The Soviet Bloc and the Cold War in Europe |editor-last=Larresm |editor-first=Klaus |chapter-url=https://books.google.com/books?id=EyNcCwAAQBAJ&amp;pg=PT174 |سەردێڕ=A Companion to Europe Since 1945 |بڵاوکەرەوە=Wiley |ژپنک=٩٧٨-١-١١٨-٨٩٠٢٤-٠}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kydd|یەکەم=Andrew H.|سەردێڕ=Trust and Mistrust in International Relations|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=8_1ZDwAAQBAJ&amp;pg=PA107|ڕێکەوت=٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-١٨٨٥١-٥|پەڕەکان=١٠٧–|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729143512/https://books.google.com/books?id=8_1ZDwAAQBAJ&amp;pg=PA107|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=LaFeber |یەکەم=Walter |chapter=Thomas C. Mann and the Devolution of Latin American Policy: From the Good Neighbor to Military Intervention |سەردێڕ=Behind the Throne: Servants of Power to Imperial Presidents, 1898–1968 |ڕێکەوت=1993a |editor1=Thomas J. McCormick |editor2=Walter LaFeber |بڵاوکەرەوە=University of Wisconsin Press |ژپنک=٠-٢٩٩-١٣٧٤٠-٦|name-list-style=amp}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=LaFeber |یەکەم=Walter |سەردێڕ=America, Russia, and the Cold War, 1945–1992 |ڕێکەوت=١٩٩٣|بەستەری نووسەر=Walter LaFeber |بڵاوکەرەوە=McGraw-Hill |ژپنک=٩٧٨-٠-٠٧-٠٣٥٨٥٣-٩}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=LaFeber |یەکەم=Walter |سەردێڕ=America, Russia, and the Cold War, 1945–2002 |ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=McGraw-Hill |ژپنک=٩٧٨-٠-٠٧-٢٨٤٩٠٣-٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Large |یەکەم=David K. |ڕێکەوت=١٩٩٦|سەردێڕ=Germans to the Front: West German Rearmament in the Adenauer Era |بڵاوکەرەوە=University of North Carolina Press}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Layne |یەکەم=Christopher |سەردێڕ=The Peace of Illusions: American Grand Strategy from 1940 to the Present |ڕێکەوت=٢٠٠٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=3Gzrfmkw80MC&amp;q=roll+back,+nsc+68&amp;pg=PA63 |بڵاوکەرەوە=Cornell University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠١٤-٧٤١١-٨|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729144629/https://books.google.com/books?id=3Gzrfmkw80MC&amp;pg=PA63&amp;dq=roll+back,+nsc+68 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lechuga Hevia |یەکەم=Carlos |سەردێڕ=Cuba and the Missile Crisis |ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Ocean Press |شوێن=Melbourne, Australia |ناونیشان=https://archive.org/details/cubamissilecrisi0000lech |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ژپنک=٩٧٨-١-٨٧٦١٧٥-٣٤-٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lee |یەکەم=Tae-Woo |سەردێڕ=Military Technologies of the World |بەرگ=١|شوێن=Santa Barbara, [[California|CA]] |بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO |ساڵ=٢٠٠٨|ناونیشان=https://archive.org/details/militarytechnolo0000leet/page/12/mode/2up |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٧٥-٩٩٥٣٥-٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Lefeber |یەکەم١=R. |دوایین٢=Fitzmaurice |یەکەم٢=M. |دوایین٣=Vierdag |یەکەم٣=E. W. |سەردێڕ=The Changing political structure of Europe: aspects of international law |ڕێکەوت=١٩٩١|بڵاوکەرەوە=M. Nijhoff |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٩٢٣-١٣٧٩-٣|ناونیشان=https://archive.org/details/changingpolitica0000unse_y9g4 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Leffler |یەکەم=Melvyn P. |سەردێڕ=For The Soul of Mankind: The United States, the Soviet Union, and the Cold War |ساڵ= ٢٠٠٨|شوێن=New York |بڵاوکەرەوە=[[Farrar, Straus, and Giroux]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٧٤-٥٣١٤٢-٣}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lendvai |یەکەم=Paul |سەردێڕ=One Day that Shook the Communist World: The 1956 Hungarian Uprising and Its Legacy |ڕێکەوت=٢٠٠٨|بەستەری نووسەر=Paul Lendvai |بڵاوکەرەوە=Princeton University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-١٣٢٨٢-٢}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Litwak |یەکەم= Robert |سەردێڕ= Détente and the Nixon doctrine : American foreign policy and the pursuit of stability, 1969–1976 |بڵاوکەرەوە= Cambridge University Press |شوێن= Cambridge Cambridgeshire New York |ڕێکەوت= ١٩٨٦|ژپنک= ٩٧٨-٠-٥٢١-٢٥٠٩٤-٨}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lüthi |یەکەم=Lorenz M. |سەردێڕ=The Sino-Soviet Split: Cold War in the Communist World |ڕێکەوت=٢٠١٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=dl4TRDxqexMC |بڵاوکەرەوە=Princeton UP |ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٠٨-٣٧٦٢-٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190609073503/https://books.google.com/books?id=dl4TRDxqexMC |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Malkasian |یەکەم=Carter |سەردێڕ=The Korean War: Essential Histories |ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Osprey Publishing |ژپنک=٩٧٨-١-٨٤١٧٦-٢٨٢-١}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mälksoo |یەکەم=Lauri |ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Illegal Annexation and State Continuity |chapter=The Baltic States Between 1940 and 1991: Illegality and/Or Prescription |بڵاوکەرەوە=BRILL |پەڕەکان=٧٠–١٣٩|doi=10.1163/9789004464896_005 |doi-access=free |ژپنک=٩٧٨٩٠٠٤٤٦٤٨٩٦}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last=Mandelbaum |editor-first=Michael |ڕێکەوت=١٩٩٦|سەردێڕ=Post-Communism: Four Perspectives |بڵاوکەرەوە=Council on Foreign Relations |ژپنک=٠-٨٧٦٠٩-١٨٦-٩}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Mars |یەکەم١=Perry |یەکەم٢=Alma H |دوایین٢=Young |ڕێکەوت=٢٠٠٤|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=F4lJBFU-k1wC |سەردێڕ=Caribbean Labor and Politics: Legacies of Cheddi Jagan and Michael Manley |شوێن=Detroit |بڵاوکەرەوە=Wayne State University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٤٣-٣٢١١-٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150906023700/https://books.google.com/books?id=F4lJBFU-k1wC |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mawdsley |یەکەم=Evan |بەستەری نووسەر=Evan Mawdsley |ناونیشان=https://archive.org/details/russiancivilwar00evan |سەردێڕ=The Russian Civil War |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Pegasus Books |ژپنک=٩٧٨-١-٩٣٣٦٤٨-١٥-٦|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=McCauley |یەکەم=Martin |سەردێڕ=Origins of the Cold War, 1941–1949 |بڵاوکەرەوە=Pearson Longman |شوێن=Harlow, England; New York |ڕێکەوت=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٥٨-٧٤٣٣-٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=McCauley |یەکەم=Martin |ساڵ=٢٠٠٨b|سەردێڕ=Russia, America and the Cold War: 1949–1991 |edition=Revised 2nd |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=r0V-Oxmy9FQC&amp;q=Hafizullah+Amin+personal+guard&amp;pg=PA142 |شوێن=Harlow, UK |بڵاوکەرەوە=[[Pearson Education]] |ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٥٨-٧٤٣٠-٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= McMahon |یەکەم= Robert |سەردێڕ= The Cold War: A Very Short Introduction |ڕێکەوت= ٢٠٠٣|بەستەری نووسەر= Robert J. McMahon |بڵاوکەرەوە= Oxford University Press |ژپنک= ٩٧٨-٠-١٩-٢٨٠١٧٨-٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=McSherry |یەکەم١=J. Patrice |chapter=Chapter 5: &quot;Industrial repression&quot; and Operation Condor in Latin America |سەردێڕ=State Violence and Genocide in Latin America: The Cold War Years (Critical Terrorism Studies) |ڕێکەوت=٢٠١١|بەستەری نووسەر١=J. Patrice McSherry |editor1=Esparza, Marcia |editor2=Henry R. Huttenbach |editor3=Daniel Feierstein |بڵاوکەرەوە=[[Routledge]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٦٦٤٥٧-٨|chapter-url=https://www.routledge.com/State-Violence-and-Genocide-in-Latin-America-The-Cold-War-Years/Esparza-Huttenbach-Feierstein/p/book/9780415496377 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180719232658/https://www.routledge.com/State-Violence-and-Genocide-in-Latin-America-The-Cold-War-Years/Esparza-Huttenbach-Feierstein/p/book/9780415496377|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Menon |یەکەم=Anand |سەردێڕ=France, NATO, and the limits of independence, 1981–97: the politics of ambivalence |ڕێکەوت=٢٠٠٠|بەستەری نووسەر=Anand Menon |بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٢-٢٢٩٣١-٣}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Meher |یەکەم١=Jagmohan |سەردێڕ=America's Afghanistan war : the success that failed |ڕێکەوت=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Kalpaz |شوێن=Delhi |ژپنک=٩٧٨-٨١-٧٨٣٥-٢٦٢-٦}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Miglietta |یەکەم=John P. |ڕێکەوت=٢٠٠٢|سەردێڕ=American Alliance Policy in the Middle East, 1945–1992: Iran, Israel, and Saudi Arabia |بڵاوکەرەوە=Lexington Books}} 
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Miller |یەکەم=Nicola |ڕێکەوت=٢٠٠٢|editor-last1=Carter |editor-first1=Dale |editor-last2=Clifton |editor-first2=Robin |chapter=The Real Gap in the Cuban Missile Crisis: The Post-Cold-War Historiography and Continued Omission of Cuba |سەردێڕ=War and Cold War in American foreign policy, 1942–62 |بڵاوکەرەوە=[[Palgrave Macmillan]] |شوێن=Basingstoke |ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٣٩-١٣٨٥-٢}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Miller |یەکەم١=Robert |دوایین٢=Wainstock |یەکەم٢=Dennis D. |ڕێکەوت=٢٠١٣|سەردێڕ=Indochina and Vietnam: The Thirty-five Year War, 1940–1975 |بڵاوکەرەوە=Enigma Books |ژپنک=٩٧٨-١-٩٣٦٢٧٤-٦٦-٦|پەڕەکان=١٠١–١٠٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=jexmAgAAQBAJ&amp;pg=PT101 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729150049/https://books.google.com/books?id=jexmAgAAQBAJ&amp;pg=PT101 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Miller |یەکەم=Roger Gene |سەردێڕ=To Save a City: The Berlin Airlift, 1948–1949 |ڕێکەوت=٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=Texas A&amp;M University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٩٠٩٦-٩٦٧-٠}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Moschonas|یەکەم=Gerassimos|سەردێڕ=In the Name of Social Democracy: The Great Transformation, 1945 to the Present |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=_00SKFEabywC&amp;pg=PR4 |ڕێکەوت=٢٠٠٢|translator-last=Elliot|translator-first=Gregory |بڵاوکەرەوە=Verso|ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٩٨٤-٦٣٩-١|پەڕەکان=٤–|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729154136/https://books.google.com/books?id=_00SKFEabywC&amp;pg=PR4|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Moss |یەکەم١=George |ڕێکەوت=١٩٩٣|سەردێڕ=America in the Twentieth Century |بڵاوکەرەوە=Prentice Hall |ناونیشان=https://archive.org/details/americaintwentie00moss_0 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ژپنک=٩٧٨-٠-١٣-٠٣١٧٣٣-٩}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mosyakov |یەکەم=Dmitry |ڕێکەوت=٢٠٠٤|chapter=The Khmer Rouge and the Vietnamese Communists: A History of Their Relations as Told in the Soviet Archives |سەردێڕ=Genocide in Cambodia and Rwanda (Yale Genocide Studies Program Monograph Series No. 1) |editor-last=Cook |editor-first=Susan E. |chapter-url=https://www.files.ethz.ch/isn/46645/GS20.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181231092626/https://www.files.ethz.ch/isn/46645/GS20.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Motin|یەکەم=Dylan|ڕێکەوت=٢٠٢٥|سەردێڕ=Territorial Expansion and Great Power Behavior During the Cold War: A Theory of Armed Emergence|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-٠٤٠-٣٨٢٥٨-٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Motter |یەکەم=T.H. Vail |ڕێکەوت=١٩٥٢|سەردێڕ=The Persian Corridor and Aid to Russia |بڵاوکەرەوە=Center of Military History |ناونیشان=https://history.army.mil/books/wwii/persian/index.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071224152307/http://www.history.army.mil/books/wwii/persian/index.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠١٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Moynihan |یەکەم=Daniel Patrick |ڕێکەوت=١٩٩٨|سەردێڕ=Secrecy: The American Experience |بڵاوکەرەوە=Yale University Press |ناونیشان=https://archive.org/details/secrecyamericane00moyn |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٠-٠٨٠٧٩-٧|پەڕەکان=[https://archive.org/details/secrecyamericane٠٠moyn/page/١٥ ١٥–١٦], [https://archive.org/details/secrecyamericane٠٠moyn/page/٧٠ ٧٠]}}
* {{cite encyclopedia | last=Nashel | first=Jonathan | title=Cold War (1945–91): Changing Interpretations (entire chapter) | date=1999 | editor=Whiteclay Chambers, John | encyclopedia=The Oxford Companion to American Military History | url=https://books.google.com/books?id=xtMKHgAACAAJ&amp;q=The+Oxford+Companion+to+American+Military+History | access-date=16 June 2008 | publisher=Oxford University Press | isbn=978-0-19-507198-6 }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last1=Goodby|editor-first1=James E.|editor-last2=Morel|editor-first2=Benoit|دوایین=Newman|یەکەم=William W.|سەردێڕ=The Limited Partnership: Building a Russian-US Security Community|chapter-url=https://books.google.com/books?id=yW_Nu5iOE84C&amp;pg=PA41 |ڕێکەوت=١٩٩٣|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|شوێن=Oxford|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٨٢٩١٦١-٩|chapter=History Accelerates: The Diplomacy of Co-operation and Fragmentation |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729155247/https://books.google.com/books?id=yW_Nu5iOE84C&amp;pg=PA41|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Njølstad |یەکەم=Olav |سەردێڕ=The Last Decade of the Cold War |ڕێکەوت=٢٠٠٤|بەستەری نووسەر=Olav Njølstad |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٤٦-٨٣٧١-٣}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=No |یەکەم١=Kum-Sok |دوایین٢=Osterholm |یەکەم٢=J. Roger |سەردێڕ=A MiG-15 to Freedom: Memoir of the Wartime North Korean Defector who First Delivered the Secret Fighter Jet to the Americans in 1953 |ڕێکەوت=١٩٩٦|بڵاوکەرەوە=McFarland |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٦٤-٠٢١٠-٦}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Nolan |یەکەم=Peter |سەردێڕ=China's Rise, Russia's Fall |ڕێکەوت=١٩٩٥|بەستەری نووسەر=Peter Nolan |بڵاوکەرەوە=St. Martin's Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٢-١٢٧١٤-٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Nuenlist |یەکەم١=Christian |یەکەم٢=Anna |دوایین٢=Locher |یەکەم٣=Garret |دوایین٣=Martin |سەردێڕ=Globalizing de Gaulle: International Perspectives on French Foreign Policies, 1958–1969 |ڕێکەوت=٢٠١٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=tcicr6TrwjUC&amp;pg=PA101 |بڵاوکەرەوە=Lexington Books |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٣٩١-٤٢٥٠-٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729144631/https://books.google.com/books?id=tcicr6TrwjUC&amp;pg=PA101 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Oberdorfer |یەکەم١=Don |سەردێڕ=Tet!: The Turning Point in the Vietnam War |ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=JHU Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠١٨-٦٧٠٣-٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=r6lQ-430NL0C&amp;q=Oberdorfer+2001 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729145017/https://books.google.com/books?id=r6lQ-430NL0C&amp;printsec=frontcover&amp;dq=Oberdorfer+2001}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Odom |یەکەم١=William E. |سەردێڕ=The Collapse of the Soviet Military |ڕێکەوت=٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=Yale University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٠-٠٨٢٧١-٥|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Wojkd3uzVPgC |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729143427/https://books.google.com/books?id=Wojkd3uzVPgC |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=O'Neil |یەکەم=Patrick |سەردێڕ=Post-communism and the Media in Eastern Europe |ڕێکەوت=١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٤٦-٤٧٦٥-٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Otfinoski |یەکەم=Steven |سەردێڕ=The Baltic Republics |ڕێکەوت=٢٠١٤|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=gpv87uY9cucC&amp;pg=PA14 |بڵاوکەرەوە=Infobase Publishing |ژپنک=٩٧٨-١-٤٣٨١-٢٢٥٣-٣|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729165906/https://books.google.com/books?id=gpv87uY9cucC&amp;pg=PA14 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Palmer |یەکەم=Colin A. |سەردێڕ=Cheddi Jagan and the Politics of Power: British Guiana's Struggle for Independence |ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=University of North Carolina Press |شوێن=Chapel Hill |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=NHd1sxVg4XwC |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٧٨-٣٤١٦-٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150906024930/https://books.google.com/books?id=NHd1sxVg4XwC |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Papathanasiou|یەکەم=Ioanna|editor-last1=Carabott|editor-first1=Philip|editor-last2=Sfikas|editor-first2=Thanasis D. |chapter=The Cominform and the Greek Civil War, 1947–49|پەڕەکان=٥٧–٧٢|سەردێڕ=The Greek Civil War: Essays on a Conflict of Exceptionalism and Silences|chapter-url=https://books.google.com/books?id=wTorDwAAQBAJ&amp;pg=PR4|ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Taylor &amp; Francis|ژپنک=٩٧٨-١-٣٥١-٨٨٨٦٥-٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729143727/https://books.google.com/books?id=wTorDwAAQBAJ&amp;pg=PR4|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Paterson|یەکەم=Thomas G.|سەردێڕ=Meeting the Communist Threat: Truman to Reagan |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=qGjmCwAAQBAJ|ڕێکەوت=١٩٨٩|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٠٤٥٣٢-١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729145942/https://books.google.com/books?id=qGjmCwAAQBAJ|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Paterson |یەکەم١=Thomas |دوایین٢=Clifford |یەکەم٢=J. Garry |دوایین٣=Brigham |دوایین٤=Donoghue |یەکەم٤=Michael |دوایین٥=Hagan |یەکەم٥=Kenneth |سەردێڕ=American Foreign Relations: Volume 2: Since 1895 |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=hkjAAgAAQBAJ |بڵاوکەرەوە=Cengage Learning |ژپنک=٩٧٨-١-٣٠٥-١٧٧٢٢-٢|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729151548/https://books.google.com/books?id=hkjAAgAAQBAJ&amp;pg=PA288&amp;dq=truman,+rollback,+mao |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Pavelec |یەکەم=Sterling Michael |سەردێڕ=The Military–Industrial Complex and American Society |ڕێکەوت=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO |ژپنک=٩٧٨-١-٥٩٨٨٤-١٨٧-٩}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Pearson |یەکەم=Raymond |سەردێڕ=The Rise and Fall of the Soviet Empire |ڕێکەوت=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=Macmillan |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٢-١٧٤٠٧-١}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Perlmutter |یەکەم١=Amos |سەردێڕ=Making the World Safe for Democracy: A Century of Wilsonianism and Its Totalitarian Challengers |ڕێکەوت=١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=Univ of North Carolina Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٧٨-٢٣٦٥-١|ناونیشان=https://archive.org/details/makingworldsafef0000perl |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Perrett |یەکەم=Bryan |سەردێڕ=Desert Warfare: From Its Roman Origins to the Gulf Conflict |ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=[[Pen and Sword Books]] |شوێن=Barnsley |ژپنک=٩٧٨-١-٤٧٣٨-٤٧٤٥-٣}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Pipes |یەکەم=Richard |بەستەری نووسەر=Richard Pipes |ڕێکەوت=١٩٩٤|سەردێڕ=Russia Under the Bolshevik Regime |بڵاوکەرەوە=Vintage |ژپنک=٠-٦٧٩-٧٦١٨٤-٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Pipes |یەکەم=Richard |بەستەری نووسەر=Richard Pipes |ڕێکەوت=٢٠٠١|سەردێڕ=Communism |بڵاوکەرەوە=Weidenfeld &amp; Nicolson |ژپنک=٠-٢٩٧-٦٤٦٨٨-٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Plettenberg |یەکەم=Ingeborg |ڕێکەوت=٢٠١٠|chapter=The Soviet Union and the League of Nations |پەڕەکان=١٤٤–١٨١|سەردێڕ=The League of Nations in retrospect – Proceedings of the Symposium / La Societe des Nations: retrospective – Actes du Colloque |بڵاوکەرەوە=Walter de Gruyter |ژپنک=٩٧٨-٣-١١-٠٩٠٥٨٥-٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Plokhy |یەکەم=S. M. |سەردێڕ=Yalta: The Price of Peace |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=0wOKfjnXdAUC |ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Penguin Publishing Group |ژپنک=٩٧٨-١-١٠١-١٨٩٩٢-٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191213192543/https://books.google.com/books?id=0wOKfjnXdAUC |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Power |یەکەم=Samantha |سەردێڕ=A Problem From Hell: America and the Age of Genocide |ڕێکەوت=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Basic Books |ژپنک=٩٧٨-٠-٤٦٥-٠٥٠٨٩-٥|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=LTAgAQAAQBAJ&amp;q=cambodia.+tens+of.+1973.+civilians&amp;pg=PT81 |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729150134/https://books.google.com/books?id=LTAgAQAAQBAJ&amp;pg=PT81&amp;lpg=PT81&amp;dq=cambodia.+tens+of.+1973.+civilians |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Puddington |یەکەم=Arch |سەردێڕ=Broadcasting Freedom: The Cold War Triumph of Radio Free Europe and Radio Liberty |ڕێکەوت=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=University Press of Kentucky |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٣١-٩٠٤٥-٧|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ناونیشان=https://archive.org/details/broadcastingfree0000pudd}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Quandt |یەکەم١=William |ڕێکەوت=٢٠٠٥|سەردێڕ=Peace Process: American Diplomacy and the Arab–Israeli Conflict Since 1967 |بڵاوکەرەوە=[[University of California Press]] |شوێن=California |ژپنک=٩٧٨-٠٥٢٠٢٤٦٣١٧|edition=3rd |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=MVXxUGe9qEkC}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Fidel Castro |دوایین=Quirk |یەکەم=Robert E. |بەستەری نووسەر=Robert E. Quirk |ساڵ=١٩٩٣|بڵاوکەرەوە=W.W. Norton &amp; Company |شوێن=New York and London |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٩٣-٠٣٤٨٥-١|ناونیشان=https://archive.org/details/fidelcastro00robe}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Reagan |یەکەم=Ronald |سەردێڕ=The Reader's companion to American history |ڕێکەوت=١٩٩١| editor=[[Eric Foner|Foner, Eric]] | editor2=[[John A. Garraty|Garraty, John Arthur]] |ناونیشان=https://archive.org/details/readerscompanion00fone |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Houghton Mifflin Books |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٩٥-٥١٣٧٢-٩}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Reinalda |یەکەم=Bob |ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Routledge History of International Organizations: From 1815 to the Present Day |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-١٣٤-٠٢٤٠٥-٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Ln19AgAAQBAJ&amp;pg=PA369 |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160101212444/https://books.google.com/books?id=Ln19AgAAQBAJ&amp;pg=PA369 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rislakki |یەکەم=Jukka |ڕێکەوت=١٩٨٢|سەردێڕ=Erittäin salainen. Vakoilu Suomessa |بڵاوکەرەوە=LOVE KIRJAT |ژپنک=٩٥١-٨٣٥-٠٥٧-٤|زمان=fi}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Roadnight |یەکەم=Andrew |سەردێڕ=United States Policy towards Indonesia in the Truman and Eisenhower Years |ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan |شوێن=New York |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٣٣-٧٩٣١٥-٢}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Roberts |یەکەم=Geoffrey |سەردێڕ=Stalin's Wars: From World War to Cold War, 1939–1953 |ڕێکەوت=٢٠٠٦|بەستەری نووسەر=Geoffrey Roberts |بڵاوکەرەوە=Yale University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٠-١١٢٠٤-٧}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Robinson |یەکەم=Geoffrey B. |سەردێڕ=The Killing Season: A History of the Indonesian Massacres, 1965–66 |ڕێکەوت=٢٠١٨|ناونیشان=https://press.princeton.edu/titles/11135.html |بڵاوکەرەوە=[[Princeton University Press]] |ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٠٨-٨٨٨٦-٣|ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190419011656/https://press.princeton.edu/titles/11135.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Roht-Arriaza|یەکەم=Naomi|سەردێڕ=Impunity and human rights in international law and practice|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ڕێکەوت=١٩٩٥|ژپنک=٠-١٩-٥٠٨١٣٦-٦}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rose |یەکەم=Euclid A. |سەردێڕ=Dependency and Socialism in the Modern Caribbean: Superpower Intervention in Guyana, Jamaica, and Grenada, 1970–1985 |ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Lexington Books |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٣٩١-٠٤٤٨-٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rothschild |یەکەم=Donald |سەردێڕ=Managing Ethnic Conflict in Africa: Pressures and Incentives for Cooperation |ڕێکەوت=١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=The Brookings Institution |شوێن=Washington |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٧-٧٥٩٣-٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ryavec |یەکەم=Karl W. |ڕێکەوت=٢٠٠٣|سەردێڕ=Russian Bureaucracy: Power and Pathology |بڵاوکەرەوە=Rowman &amp; Littlefield |ژپنک=٠-٨٤٧٦-٩٥٠٣-٤}}
* {{cite encyclopedia | last=Schmitz | first=David F. | title=Cold War (1945–91): Causes [entire chapter] | date=1999 | author-link=David F. Schmitz | editor=Whiteclay Chambers, John | encyclopedia=The Oxford Companion to American Military History | url=https://books.google.com/books?id=xtMKHgAACAAJ | access-date=16 June 2008 | publisher=Oxford University Press | isbn=978-0-19-507198-6 }}{{Dead link|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Schoultz |یەکەم=Lars |ڕێکەوت=٢٠٠٩|سەردێڕ=That infernal little Cuban republic: the United States and the Cuban Revolution |بڵاوکەرەوە=[[University of North Carolina Press]] |شوێن=Chapel Hill |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٧٨-٨٨٦٠-٥|chapter=State Sponsored Terrorism}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Schraeder |یەکەم=Peter J. |سەردێڕ=United States Foreign Policy Toward Africa: Incrementalism, Crisis, and Change |ڕێکەوت=١٩٩٤|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |شوێن=Cambridge |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=goKxyUia-7UC |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٤٦٦٧٧-٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئایاری ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110511111854/http://books.google.com/books?id=goKxyUia-7UC |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Schudson |یەکەم=Michael |سەردێڕ=The Rise of the Right to Know: Politics and the Culture of Transparency, 1945–1975 |ڕێکەوت=٢٠١٥|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Dm93CgAAQBAJ&amp;q=francis+powers,+lying,+scandal&amp;pg=PT114 |بڵاوکەرەوە=Harvard University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٩١٥٨٠-٠|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729150441/https://books.google.com/books?id=Dm93CgAAQBAJ&amp;pg=PT114&amp;dq=francis+powers,+lying,+scandal |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sebestyen |یەکەم=Victor |سەردێڕ=1946: The Making of the Modern World |ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Pan Macmillan |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-٧٥٨٠٠-١}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sempa|یەکەم=Francis|ڕێکەوت=١٢ی تەممووزی ٢٠١٧|سەردێڕ=Geopolitics: From the Cold War to the 21st Century |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٣٥١-٥١٧٦٨-٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Px4uDwAAQBAJ}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Senior |یەکەم١=Michael |سەردێڕ=Victory on the Western Front: The Development of the British Army 1914-1918 |ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Pen and Sword |ژپنک=٩٧٨-١-٥٢٦٧-٠٩٥٧-٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=YE-uDQAAQBAJ&amp;pg=PA176 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729150357/https://books.google.com/books?id=YE-uDQAAQBAJ&amp;pg=PA176 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Senn |یەکەم=Alfred Erich |سەردێڕ=Lithuania 1940: Revolution from Above |ڕێکەوت=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Rodopi |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٤٢٠-٢٢٢٥-٦}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Service |یەکەم=Robert |سەردێڕ=The End of the Cold War: 1985–1991 |ڕێکەوت=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Macmillan |ژپنک=٩٧٨-١-٤٤٧٢-٨٧٢٨-٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Shaw |یەکەم١=Martin |سەردێڕ=Theory of the Global State: Globality as an Unfinished Revolution |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=6HHJ1gSfjfsC&amp;pg=PA141 |ڕێکەوت=٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٥٩٧٣٠-٢|پەڕەکان=١٤١–|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729143705/https://books.google.com/books?id=6HHJ1gSfjfsC&amp;pg=PA141 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Shaw |یەکەم١=Tony |دوایین٢=Youngblood |یەکەم٢=Denise Jeanne |سەردێڕ=Cinematic Cold War: The American and Soviet Struggle for Hearts and Minds |ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=University Press of Kansas |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٠٠٦-١٧٤٣-٢}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Russian foreign policy since 1990|یەکەم=Peter|دوایین=Shearman|ڕێکەوت=١٩٩٥|بڵاوکەرەوە=[[Westview Press]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٣٣-٢٦٣٣-٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=zHuakfpPujQC&amp;pg=PA8}}{{Dead link|date=February 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sihanouk |یەکەم=Norodom |ڕێکەوت=١٩٧٣|سەردێڕ=My War with the CIA |بڵاوکەرەوە=Random House}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Simpson |یەکەم=Bradley |سەردێڕ=Economists with Guns: Authoritarian Development and U.S.–Indonesian Relations, 1960–1968 |ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[Stanford University Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٤٧-٧١٨٢-٥|ناونیشان=https://www.sup.org/books/title/?id=7853 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180625213245/https://www.sup.org/books/title/?id=7853 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٨}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Smith |یەکەم=Joseph |سەردێڕ=The Cold War 1945–1991 |ڕێکەوت=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=Blackwell |شوێن=Oxford |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=FnnF9NKMJdkC |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٣١-١٩١٣٨-٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150906033754/https://books.google.com/books?id=FnnF9NKMJdkC |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Smith |یەکەم١=Jean Edward |بەستەری نووسەر١=Jean Edward Smith |سەردێڕ=FDR |ناونیشان=https://archive.org/details/fdr00smit |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ڕێکەوت=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Random House |ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٠٠-٦١٢١-١}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Starr |یەکەم=S. Frederick |سەردێڕ=Xinjiang: China's Muslim Borderland |ڕێکەوت=٢٠٠٤|بەستەری نووسەر=S. Frederick Starr |بڵاوکەرەوە=M E Sharpe Inc |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٦٥٦-١٣١٨-٩}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Stockwell |یەکەم=John |سەردێڕ=In search of enemies |ڕێکەوت=١٩٧٩|شوێن=London |بڵاوکەرەوە=Futura Publications Limited | orig-date=1978 |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٩٣-٠٠٩٢٦-٢}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Stone |یەکەم=Norman |سەردێڕ=The Atlantic and Its Enemies: A History of the Cold War |ڕێکەوت=٢٠١٠|بەستەری نووسەر=Norman Stone |بڵاوکەرەوە=Basic Books Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٤٦٥-٠٢٠٤٣-٠}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Stueck |یەکەم=William |سەردێڕ=Rethinking the Korean War: A New Diplomatic and Strategic History |ڕێکەوت=٢٥ی نیسانی ٢٠١٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=zDvMXm7fHpUC&amp;q=stalin,+korea,+armistice |بڵاوکەرەوە=Princeton University Press |ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٠٨-٤٧٦١-٧|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729152931/https://books.google.com/books?id=zDvMXm7fHpUC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=stalin,+korea,+armistice#v=snippet |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Suh |یەکەم=Jae-Jung |سەردێڕ=Truth and Reconciliation in South Korea: Between the Present and Future of the Korean Wars |ڕێکەوت=٢٠١٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=yYjbAAAAQBAJ&amp;pg=PA28 |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-١٣٥-٧٣٨٢٠-٤|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٠}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Talbott |یەکەم=Strobe |بەستەری نووسەر=Strobe Talbott |ڕێکەوت=٢٠٠٩|سەردێڕ=The Great Experiment: The Story of Ancient Empires, Modern States, and the Quest for a Global Nation}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Taubman |یەکەم=William |سەردێڕ=Khrushchev: The Man and His Era |ڕێکەوت=٢٠٠٤|بەستەری نووسەر=William Taubman |بڵاوکەرەوە=W.W. Norton &amp; Company |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٩٣-٣٢٤٨٤-٦| title-link=Khrushchev: The Man and His Era}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Todd |یەکەم=Allan |سەردێڕ=History for the IB Diploma Paper 3 The Soviet Union and Post-Soviet Russia (1924–2000) |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=VCX-CwAAQBAJ |ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-١-٣١٦-٥٠٣٦٩-٠|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200402000803/https://books.google.com/books?id=VCX-CwAAQBAJ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی نیسانی ٢٠٢٠}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Tompson |یەکەم=William |سەردێڕ=Khrushchev: a Political Life |بڵاوکەرەوە=[[Palgrave Macmillan]] |ڕێکەوت=١٩٩٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٢-١٦٣٦٠-٠|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ناونیشان=https://archive.org/details/khrushchevapolit0000tomp}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Toohey |یەکەم=Kristine |سەردێڕ=The Olympic Games: A Social Science Perspective |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ywy9aslk3M8C&amp;pg=PA100 |ڕێکەوت=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=CABI |ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٥٩٣-٣٥٥-٥|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211229042751/https://books.google.com/books?id=ywy9aslk3M8C&amp;pg=PA100 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Towle |یەکەم١=Philip | chapter=Cold War |سەردێڕ=The Oxford History of Modern War |ڕێکەوت=٢٠٠٠|پەڕە=[https://archive.org/details/oxfordhistoryofm٠٠town/page/١٦٠ ١٦٠]|بەستەری نووسەر=Philip Towle | editor=Charles Townshend |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |شوێن=New York |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٢٨٥٣٧٣-٨| chapter-url=https://archive.org/details/oxfordhistoryofm00town/page/160}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Tripp |یەکەم=Charles R.H. |سەردێڕ=A History of Iraq |ڕێکەوت=٢٠٠٢|بەستەری نووسەر=Charles R. H. Tripp |بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٨٧٨٢٣-٤|پەڕەکان=xii, ٢١١–٢١٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Tucker |یەکەم= Spencer C |سەردێڕ=The Encyclopedia of Middle East Wars: The United States in the Persian Gulf, Afghanistan, and Iraq Conflicts, Volume 1 |شوێن= Santa Barbara, California |بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO |ڕێکەوت=٢٠١٠|ژپنک= ٩٧٨-١-٨٥١٠-٩٩٤٧-٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Spencer C. |دوایین=Tucker |ڕێکەوت=٢٠١١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=qh5lffww-KsC |سەردێڕ=The Encyclopedia of the Vietnam War: A Political, Social, and Military History |بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO |ژپنک=٩٧٨-١-٨٥١٠٩-٩٦٠-٣|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200518141237/https://books.google.com/books?id=qh5lffww-KsC |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Tucker |یەکەم= Spencer C. |بەستەری نووسەر= Spencer C. Tucker |سەردێڕ= World War II: The Definitive Encyclopedia and Document Collection |بڵاوکەرەوە= ABC-CLIO |ڕێکەوت= ٢٠١٦|شوێن= Santa Barbara, CA |ژپنک= ٩٧٨-١-٨٥١٠٩-٩٦٩-٦}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Turner |یەکەم=Henry Ashby |بەستەری نووسەر=Henry Ashby Turner |سەردێڕ=The Two Germanies Since 1945: East and West |ناونیشان=https://archive.org/details/twogermaniessinc00turn |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ڕێکەوت=١٩٨٧|بڵاوکەرەوە=Yale University Press |ژپنک=٠-٣٠٠-٠٣٨٦٥-٨}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Turner |یەکەم=Robert F. |بەستەری نووسەر= Robert F. Turner |سەردێڕ=Vietnamese Communism: Its Origins and Development |بڵاوکەرەوە=[[Hoover Institution|Hoover Institution Publications]] |ساڵ=١٩٧٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٧٩-١٤٣١-٨|شوێن=Stanford}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Vanneman |یەکەم=Peter |سەردێڕ=Soviet Strategy in Southern Africa: Gorbachev's Pragmatic Approach |ناونیشان=https://archive.org/details/sovietstrategyin00vann |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ڕێکەوت=١٩٩٠|بڵاوکەرەوە=Hoover Institution Press |شوێن=Stanford |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٧٩-٨٩٠٢-٦}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=van Dijk |یەکەم=Ruud |سەردێڕ=Encyclopedia of the Cold War |بەرگ=١|بڵاوکەرەوە=Routledge |ڕێکەوت=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٩٧٥١٥-٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=van Dijk |یەکەم=Ruud |سەردێڕ=Encyclopedia of the Cold War |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=QgX0bQ3Enj4C&amp;pg=PA861 |ساڵ=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Routledge |پەڕەکان=٨٦٠–٨٦١|ژپنک=٩٧٨-١١٣٥٩٢٣١١٢}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Warren |یەکەم١=Aiden |دوایین٢=Siracusa |یەکەم٢=Joseph M. |ڕێکەوت=٢٠٢١|سەردێڕ=US Presidents and Cold War Nuclear Diplomacy |chapter=Kennedy's Nuclear Dilemma |پەڕەکان=٩٥–١٢٤|بڵاوکەرەوە=[[Springer Nature]] / [[Palgrave Macmillan]] |شوێن=Cham, Switzerland |doi=10.1007/978-3-030-61954-1 |ژپنک=٩٧٨-٣-٠٣٠-٦١٩٥٤-١|s2cid=234294333}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Watson |یەکەم=Cynthia A. |سەردێڕ=U.S. National Security: A Reference Handbook |ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=ABL-CLIO |شوێن=Santa Barbara, California |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Nj2monE0y4cC |ژپنک=٩٧٨-١-٥٧٦٠٧-٥٩٨-٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150906020608/https://books.google.com/books?id=Nj2monE0y4cC |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Weigert |یەکەم=Stephen |سەردێڕ=Angola: A Modern Military History |ڕێکەوت=٢٠١١|شوێن=Basingstoke |بڵاوکەرەوە=Palgrave-Macmillan |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-١١٧٧٧-٨}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Westad |یەکەم=Odd Arne |ڕێکەوت=٢٠١٢|سەردێڕ=Restless Empire: China and the World Since 1750 |ناونیشان=https://archive.org/details/restlessempirech0000west|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration|بڵاوکەرەوە=Basic Books|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٦٥-٠٢٩٣٦-٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wettig |یەکەم=Gerhard |سەردێڕ=Stalin and the Cold War in Europe |ڕێکەوت=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Rowman &amp; Littlefield |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٤٢٥-٥٥٤٢-٦}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wood |یەکەم=Alan |سەردێڕ=Stalin and Stalinism |ڕێکەوت=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Psychology Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٣٠٧٣١-٤|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=wRsXkR7AHXkC&amp;pg=PA62 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729143448/https://books.google.com/books?id=wRsXkR7AHXkC&amp;pg=PA62 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wood |یەکەم=James |ڕێکەوت=١٩٩٢|سەردێڕ=History of International Broadcasting |بڵاوکەرەوە=IET |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٦٣٤١-٣٠٢-٥|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=WUO4U8L5N_cC&amp;pg=PA105 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729143358/https://books.google.com/books?id=WUO4U8L5N_cC&amp;pg=PA105 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wyszyński |یەکەم=Andrzej |ساڵ=١٩٤٩|سەردێڕ=Teoria dowodów sądowych w prawie radzieckim |بڵاوکەرەوە=Biblioteka Zrzeszenia Prawników Demokratów |ناونیشان=http://echelon.pl/files/echelon/Wyszy%C5%84ski%20-%20Teoria%20dowod%C3%B3w%20s%C4%85dowych%20(OCR).pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180729141510/https://echelon.pl/files/echelon/Wyszy%C5%84ski%20-%20Teoria%20dowod%C3%B3w%20s%C4%85dowych%20%28OCR%29.pdf}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Yergin|یەکەم=Daniel|ڕێکەوت=٥ی نیسانی ٢٠١١|سەردێڕ=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money &amp; Power|بڵاوکەرەوە=Simon and Schuster |ژپنک=٩٧٨-١-٤٣٩١-٣٤٨٣-٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=WiUTwBTux2oC}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Zubok |یەکەم=Vladislav M. |chapter=Unwrapping the Enigma: What was Behind the Soviet Challenge in the 1960s? |editor-last=Kunz |editor-first=Diane B. |سەردێڕ=The Diplomacy of the Crucial Decade: American Foreign Relations During the 1960s |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=SiVTA31wrzEC |ڕێکەوت=١٩٩٤|بڵاوکەرەوە=Columbia University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣١-٠٨١٧٧-١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150906025950/https://books.google.com/books?id=SiVTA31wrzEC |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Zubok |یەکەم=Vladislav M. |ڕێکەوت=٢٠٠٩|سەردێڕ=A Failed Empire: The Soviet Union in the Cold War from Stalin to Gorbachev |بڵاوکەرەوە=Univ of North Carolina Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٧٨-٩٩٠٥-٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=3j2VJj1hs1EC&amp;pg=PR9 |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئازاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170309161344/https://books.google.com/books?id=3j2VJj1hs1EC&amp;pg=PR9 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Zubok |یەکەم١=Vladislav |دوایین٢=Pleshakov |یەکەم٢=Constantine |سەردێڕ=Inside the Kremlin's Cold War: From Stalin to Khrushchev |ڕێکەوت=١٩٩٦|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٤٥٥٣١-٣|ناونیشان=https://archive.org/details/insidekremlinsco00zubo}}
{{refend}}

===ڕاپۆرتەکان===
{{refbegin|30em}}
* {{cite report |last1=Marshall |first1=Monty G. |last2=Gurr |first2=Ted |date=2006 |title=Peace and Conflict 2005 |url=http://www.systemicpeace.org/PC2005.pdf |access-date=14 June 2008 |archive-date=24 June 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080624210152/http://www.systemicpeace.org/PC2005.pdf |publisher=Center for Systemic Peace |archivedate=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٨ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080624210152/http://www.systemicpeace.org/PC2005.pdf }}
* {{Cite report |last=Pomeranz |first=William E. |date=4 February 2010 |title=The Legacy and Consequences of Jackson-Vanik: Reassessing Human Rights in 21st Century Russia |url=https://www.wilsoncenter.org/publication/the-legacy-and-consequences-jackson-vanik-reassessing-human-rights-21st-century-russia-0 |access-date=2021-10-21 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars}}
* {{cite report |editor1-last=Prados |editor1-first=John |editor2-last=Jimenez-Bacardi |editor2-first=Arturo |date=3 October 2019 |title=Kennedy and Cuba: Operation Mongoose |work=[[National Security Archive]] |url=https://nsarchive.gwu.edu/briefing-book/cuba/2019-10-03/kennedy-cuba-operation-mongoose |location=[[Washington, D.C.]] |publisher=[[The George Washington University]] |access-date=3 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191102010542/https://nsarchive.gwu.edu/briefing-book/cuba/2019-10-03/kennedy-cuba-operation-mongoose |archive-date=2 November 2019 |url-status=live}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|type=Memo |دوایین=Smith |یەکەم=Walter B. |سەردێڕ=First Progress Report on Paragraph 5-1 of NSC 136/1, 'U.S. Policy Regarding the Current Situation in Iran' |ڕێکەوت=٢٠ی ئازاری ١٩٥٣|بەستەری نووسەر=Walter Bedell Smith |via=George Washington University |ناونیشان=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB126/iran530320.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150116083558/http://www2.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB126/iran530320.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
** {{cite report |title=Measures which the United States Government Might Take in Support of a Successor Government to Mosaddegh |date=11 March 1953 |via=George Washington University |url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB126/iran530300.pdf |access-date=7 November 2007 |archive-date=17 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140617082256/http://www2.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB126/iran530300.pdf |url-status=live}}
* {{cite report |last=van Dijk |first=Ruud |title=The 1952 Stalin Note Debate: Myth Or Missed Opportunity for German Unification? |date=May 1996 |series=Cold War International History Project: Working Paper No. 14 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |url=https://www.wilsoncenter.org/publication/the-1952-stalin-note-debate-myth-or-missed-opportunity-for-german-unification}}
* {{cite report |last=Weathersby |first=Kathryn |date=November 1993 |title=Soviet Aims in Korea and the Origins of the Korean War, 1945–50: New Evidence From the Russian Archives |series=Cold War International History Project: Working Paper No. 8 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |url=http://www.wilsoncenter.org/publication/soviet-aims-korea-and-the-origins-the-korean-war-1945-50-new-evidence-the-russian|access-date=4 June 2017|archive-date=25 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525180815/https://www.wilsoncenter.org/publication/soviet-aims-korea-and-the-origins-the-korean-war-1945-50-new-evidence-the-russian |url-status=live}}
{{refend}}

===مەقالەی ڕۆژنامەکان===
{{refbegin|30em}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Aftergood |یەکەم=S. |ڕێکەوت=٢٠١٧|سەردێڕ=Cybersecurity: The cold war online |journal=Nature |بەرگ=٥٤٧|issue=7661 |پەڕەکان=٣٠–٣١|doi=10.1038/547030a|bibcode=2017Natur.547...30A}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Allen |یەکەم=Robert C. |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٠١|سەردێڕ=The rise and decline of the Soviet economy |journal=Canadian Journal of Economics |بەرگ=٣٤|issue=4 |پەڕەکان=٨٥٩–٨٨١|doi=10.1111/0008-4085.00103 |issn=0008-4085}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Bailes |یەکەم=Kendall E. |ڕێکەوت=١٩٨١|سەردێڕ=The American Connection: Ideology and the Transfer of American Technology to the Soviet Union, 1917–1941 |journal=Comparative Studies in Society and History |بەرگ=٢٣|issue=3 |پەڕەکان=٤٢١–٤٤٨|doi=10.1017/S0010417500013438}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Bungert |یەکەم١=Heike |سەردێڕ=A New Perspective on French-American Relations during the Occupation of Germany, 1945? 1948: Behind-the-Scenes Diplomatic Bargaining and the Zonal Merger |journal=Diplomatic History |ڕێکەوت=تەممووزی ١٩٩٤|بەرگ=١٨|issue=3 |پەڕەکان=٣٣٣–٣٥٢|doi=10.1111/j.1467-7709.1994.tb00217.x}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Crespino |یەکەم=Joseph |سەردێڕ=A Nation Ruled by Its Fears |journal=Reviews in American History |بەرگ=٤٨|issue=1 |ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٠|پەڕەکان=١١٩–١٢٣|doi=10.1353/rah.2020.0016}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Cseresnyés |یەکەم=Ferenc |سەردێڕ=The '56 Exodus to Austria |ڕێکەوت=ھاوینی ١٩٩٩|پەڕەکان=٨٦–١٠١|journal=The Hungarian Quarterly |بەرگ=XL |issue=154 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20041127172402/http://www.hungarianquarterly.com/no154/086.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٤|ناونیشان=http://www.hungarianquarterly.com/no154/086.html |ڕەوشی ناونیشان=usurped |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Dalrymple |یەکەم=Dana G. |ڕێکەوت=١٩٦٤|سەردێڕ=The American tractor comes to Soviet agriculture: The transfer of a technology |journal=Technology and Culture |بەرگ=٥|issue=2 |پەڕەکان=١٩١–٢١٤|doi=10.2307/3101161 |jstor=3101161}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Eaton |یەکەم=Joseph |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Reconsidering the 1980 Moscow Olympic Boycott: American Sports Diplomacy in East Asian Perspective |journal=Diplomatic History |بەرگ=٤٠|issue=5 |پەڕەکان=٨٤٥–٨٦٤|doi=10.1093/dh/dhw026 |jstor=26376807}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Edmondson |یەکەم=Charles M. |ڕێکەوت=١٩٨١|سەردێڕ=An Inquiry into the Termination of Soviet Famine Relief Programmes and the Renewal of Grain Export, 1922–23 |journal=Soviet Studies |بەرگ=٣٣|issue=3 |پەڕەکان=٣٧٠–٣٨٥|jstor=151078 |doi=10.1080/09668138108411366 |pmid=١١٦٣٣٢٦٠}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Ekholm |یەکەم=Kai |ڕێکەوت=٢٠٠١|سەردێڕ=Political Censorship in Finnish Libraries in 1944–1946 |journal=Libraries &amp; Culture |بەرگ=٣٦|issue=1 |پەڕەکان=٥١–٥٧|doi=10.1353/lac.2001.0008 |s2cid=152952804}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Esno |یەکەم=Tyler |سەردێڕ=Reagan's Economic War on the Soviet Union |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١٨|پەڕەکان=٢٨١–٣٠٤|journal=Diplomatic History |بەرگ=٤٢|issue=2 |doi=10.1093/dh/dhx061 |issn=0145-2096}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Farid |یەکەم=Hilmar |سەردێڕ=Indonesia's original sin: mass killings and capitalist expansion, 1965–66 |ڕێکەوت=٢٠٠٥|پەڕەکان=٣–١٦|journal=[[Inter-Asia Cultural Studies]] |بەرگ=٦|issue=1 |doi=10.1080/1462394042000326879 |s2cid=145130614}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Garthoff |یەکەم=Raymond L. |سەردێڕ=Foreign intelligence and the historiography of the Cold War |journal=Journal of Cold War Studies |بەرگ=٦|ژمارە=٢|ڕێکەوت=٢٠٠٤|پەڕەکان=٢١–٥٦|doi=10.1162/152039704773254759 |s2cid=57563600}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Glennon |یەکەم=Michael J. |سەردێڕ=Why the Security Council Failed |journal=Foreign Affairs |ڕێکەوت=ئایار–حوزەیرانی ٢٠٠٣|بەرگ=٨٢|issue=3 |پەڕەکان=١٦–٣٥|doi=10.2307/20033576 |jstor=20033576 |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشان=https://www.foreignaffairs.com/articles/iraq/2003-05-01/why-security-council-failed |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200728165559/https://www.foreignaffairs.com/articles/iraq/2003-05-01/why-security-council-failed|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Haro |یەکەم=Lea |ساڵ=٢٠١١|سەردێڕ=Entering a Theoretical Void: The Theory of Social Fascism and Stalinism in the German Communist Party |journal=[[Critique: Journal of Socialist Theory]] |بەرگ=٣٩|issue=4 |پەڕەکان=٥٦٣–٥٨٢|doi=10.1080/03017605.2011.621248 |s2cid=146848013|issn=0301-7605}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Hershberg |یەکەم=James G. |ڕێکەوت=١٩٩٢|سەردێڕ=Explosion in the Offing: German Rearmament and American Diplomacy, 1953–1955 |journal=Diplomatic History |بەرگ=١٦|issue=4 |پەڕەکان=٥١١–٥٥٠|doi=10.1111/j.1467-7709.1992.tb00630.x}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Hopkins |یەکەم=Michael F. |ڕێکەوت=٢٠٠٧|سەردێڕ=Continuing debate and new approaches in Cold War history |journal=Historical Journal |بەرگ=٥٠|issue=4 |پەڕەکان=٩١٣–٩٣٤|doi=10.1017/S0018246X07006437}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Iatrides |یەکەم=John O. |سەردێڕ=The British Labour Government and the Greek Civil War: The Imperialism of 'Non-Intervention' (review) |ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٦|پەڕەکان=٣٧٣–٣٧٦|journal=Journal of Modern Greek Studies |بەرگ=١٤|issue=2 |doi=10.1353/mgs.1996.0020 |s2cid=142792238 |issn=1086-3265}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Little |یەکەم=Douglas |سەردێڕ=Anti-Bolshevism and American Foreign Policy, 1919–1939 |journal=American Quarterly |ڕێکەوت=١٩٨٣|بەرگ=٣٥|issue=4 |پەڕەکان=٣٧٦–٣٩٠|doi=10.2307/2712876 |jstor=2712876}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Locard |یەکەم١=Henri |سەردێڕ=State Violence in Democratic Kampuchea (1975–1979) and Retribution (1979–2004) |journal=European Review of History: Revue européenne d'histoire |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٠٥|بەرگ=١٢|issue=1 |پەڕەکان=١٢١–١٤٣|doi=10.1080/13507480500047811 |s2cid=144712717 |issn=1350-7486}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم=James I |دوایین=Matray |سەردێڕ=Truman's Plan for Victory: National Self-Determination and the Thirty-Eighth Parallel Decision in Korea |journal=Journal of American History |ڕێکەوت=ئەیلوولی ١٩٧٩|بەرگ=٦٦|issue=2 |پەڕەکان=٣١٤–٣٣٣|jstor=1900879 |بڵاوکەرەوە=JStor |doi=10.2307/1900879}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Milanović |یەکەم١=Branko |سەردێڕ=After the Wall Fell: The Poor Balance Sheet of the Transition to Capitalism |ڕێکەوت=٢٠١٥|پەڕەکان=١٣٥–١٣٨|doi=10.1080/05775132.2015.1012402 |journal=[[Challenge (economics magazine)|Challenge]] |بەرگ=٥٨|issue=2 |s2cid=153398717 |بەستەری نووسەر=Branko Milanović}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Naftali |یەکەم=Timothy |ڕێکەوت=پاییزی ٢٠١٢|سەردێڕ=The Malin Notes: Glimpses Inside the Kremlin during the Cuban Missile Crisis |journal=Cold War International History Project Bulletin |issue=17/18 |بڵاوکەرەوە=Woodrow Wilson International Center for Scholars |ناونیشان=https://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/media/documents/publication/CWHIP_Bulletin_17-18_Cuban_Missile_Crisis_v2_s3_Soviet_Union.pdf}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Nash |یەکەم١=Philip |سەردێڕ=Nuclear Weapons in Kennedy's Foreign Policy |journal=[[The Historian (journal)|The Historian]] |ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٣|بەرگ=٥٦|issue=2 |پەڕەکان=٢٨٥–٣٠٠|doi=10.1111/j.1540-6563.1994.tb01309.x |s2cid=145808004}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Painter |یەکەم=D. S. |ڕێکەوت=٢٠١٤|سەردێڕ=Oil and geopolitics: the oil crises of the 1970s and the Cold War |journal=Historical Social Research |بەرگ=٣٩|issue=4 |پەڕەکان=١٨٦–٢٠٨|doi=10.12759/hsr.39.2014.4.186-208}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Patenaude |یەکەم=Bertrand M. |ڕێکەوت=بەھاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=A Race against Anarchy |journal=Hoover Digest |بەرگ=٢|پەڕەکان=١٨٣–٢٠٠|ناونیشان=https://www.hoover.org/research/race-against-anarchy}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Roberts |یەکەم=Geoffrey |ڕێکەوت=٢٠١١|سەردێڕ=Moscow's Cold War on the Periphery: Soviet Policy in Greece, Iran, and Turkey, 1943–8 |journal=Journal of Contemporary History|بەرگ=٤٦|issue=1 |پەڕەکان=٥٨–٨١|doi=10.1177/0022009410383292 |jstor=25764609 |s2cid=161542583 |issn=0022-0094 |hdl=20.500.12323/1406 |hdl-access=free}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Ruzicic-Kessler |یەکەم=Karlo |ڕێکەوت=٢٠١٤|سەردێڕ=Togliatti, Tito and the Shadow of Moscow 1944/45–1948: Post-War Territorial Disputes and the Communist World |journal=Journal of European Integration History |بەرگ=٢|پەڕەکان={{pages needed}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|issue=1 |doi=10.1080/09592296.2011.549746}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Slocomb |یەکەم١=Margaret |s2cid=162956030 |issn=1474-0680}}
* {{بیرخستنەوە|contribution=Chapter 11: Jemaah Islamiyah |ساڵ=٢٠٠٥|editor1-last=Swati |editor1-first=Parashar| editor2-last=Wilson |editor2-first=John|بڵاوکەرەوە=Pearson Education India |شوێن=Delhi, India |ژپنک=٩٧٨-٨١-٢٩٧-٠٩٩٨-١}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|jstor=3093068}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|1297275220}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=http://muse.jhu.edu/journals/cws/summary/v007/7.2thomas.html |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|Diplomatic History]] |doi-access=free}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|30em}}
* {{بیرخستنەوەی گۆڤار|magazine=Scientific American |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210225085952/http://www.scientificamerican.com/article/apollo-moon-khrushchev/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠٢١}}
* {{بیرخستنەوەی گۆڤار|Variety]] |ژمارە=٢|30em}}
* {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ئیش=BBC News |وێبگە=CNN Politics|بەستەری نووسەر=Mark Feeney |newspaper=The Washington Post |دوایین٢=Stein |یەکەم٢=Janice Gross |بەستەری نووسەر١=Richard Ned Lebow |بەستەری نووسەر٢=Janice Gross Stein |زمان=fi |trans-title=This is how the Soviet Union spied in Finland – Supo followed &quot;Jakke&quot;, who led to new tracks}}
* {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|Tribune]] |department=Opinion |دوایین٣=Magnuson |یەکەم٣=Ed |دوایین٤=Doerner |یەکەم٤=William R. |دوایین٥=Kane |یەکەم٥=Joseph J. |30em}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|Centre Virtuel de la Connaissance sur l'Europe]] |ref={{harvid|European Navigator|1989}}}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Milestones: 1945–1952 – Office of the Historian |ناونیشان=https://history.state.gov/milestones/1945-1952/truman-doctrine |وێبگە=history.state.gov | ref={{harvid|Milestones: 1945–1952}} |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200118193318/https://history.state.gov/milestones/1945-1952/truman-doctrine |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Milestones: 1969–1976 – Office of the Historian |ناونیشان=https://history.state.gov/milestones/1969-1976/detente |وێبگە=history.state.gov |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ref={{harvid|Milestones: 1969–1976}} |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190611223144/https://history.state.gov/milestones/1969-1976/detente |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٩}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Report by Soviet Deputy Interior Minister M.N. Holodkov to Interior Minister N. P. Dudorov (15 November 1956) |ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٢|ئیش=The 1956 Hungarian Revolution, A History in Documents |بڵاوکەرەوە=George Washington University: The National Security Archive |ناونیشان=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB76/doc8.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٦| ref={{harvid|Holodkov|1956}} |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060908023144/http://www.gwu.edu/%7Ensarchiv/NSAEBB/NSAEBB76/doc8.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://sites.tufts.edu/atrocityendings/2015/08/07/cambodia-u-s-bombing-civil-war-khmer-rouge/ |سەردێڕ=Cambodia: U.S. bombing, civil war, &amp; Khmer Rouge |بڵاوکەرەوە=[[World Peace Foundation]] |ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٩| ref={{harvid|World Peace Foundation|2015}} |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190714181839/https://sites.tufts.edu/atrocityendings/2015/08/07/cambodia-u-s-bombing-civil-war-khmer-rouge/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{Further|Bibliography of the Cold War|Cold War in Asia#Further reading|Bibliography of Stalinism and the Soviet Union|}}
* [https://web.archive.org/web/20060203121815/http://alsos.wlu.edu/qsearch.aspx?browse=issues%2FArms+Race Annotated bibliography for the arms race from the Alsos Digital Library]
{{refend}}


==بەستەری دەرەکی==
{{Sister project links|auto=1|d=Q8683|wikt=y|s=Category:Cold War|v=Category:Cold War}}
{{Spoken Wikipedia|Cold War.ogg|date=11 July 2012}}
{{Library resources box|onlinebooks=yes|label=the Cold War}}

===ئەرشیفەکان===
* [http://www.wilsoncenter.org/program/cold-war-international-history-project The Cold War International History Project (CWIHP)]
* [https://web.archive.org/web/20080918203432/http://coldwarfiles.org/ The Cold War Files]
* [https://web.archive.org/web/20210224091229/https://persuasivemaps.library.cornell.edu/browse-subject Select &quot;Communism &amp; Cold War&quot; value to browse Maps from 1933–1982 at the Persuasive Cartography, The PJ Mode Collection], [[Cornell University Library]]
* [http://www.conelrad.com/ CONELRAD Cold War Pop Culture Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200729202943/http://www.conelrad.com/ |date=29 July 2020 }}
* [http://www.cbc.ca/archives/categories/war-conflict/cold-war/cold-war-culture-the-nuclear-fear-of-the-1950s-and-1960s/topic---cold-war-culture-the-nuclear-fear-of-the-1950s-and-1960s.html CBC Digital Archives – Cold War Culture: The Nuclear Fear of the 1950s and 1960s]


===سەرچاوە پەروەردەییەکان===
* [http://www2.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/ Electronic Briefing Books] at the National Security Archive, George Washington University

===ھەواڵەکان===
* {{بیرخستنەوەی وێب|ئیش=BBC |سەردێڕ=Cold War |ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/themes/world_politics/cold_war/default.stm |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121218221127/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/themes/world_politics/cold_war/default.stm}}{{cbignore}} Video and audio news reports from during the cold war.

===فیلمەکان===
* André Bossuroy, Europe for Citizens Programme of the European Union, {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ئیش=Documentary 26 min, 2019|سەردێڕ=30 years ago, the fall of the Berlin Wall, the end of the Cold War|ناونیشان=https://vimeo.com/368099620}}

{{تووڵی دەروازە|شەڕ|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەڵمانیا|ڕووسیا|شەڕی سارد|ئەورووپا|مێژوو|سیاسەت|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Cold War}}

[[پۆل:ململانێکانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان]]
[[پۆل:شەڕەکانی یەکێتیی سۆڤیەت]]
[[پۆل:شەڕەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]
[[پۆل:شەڕی سارد]]
[[پۆل:سەردەمە مێژووییەکان]]
[[پۆل:مێژووی پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان]]
[[پۆل:ململانێکانی جیھانی]]
[[پۆل:دەیەی ١٩٥٠]]
[[پۆل:دەیەی ١٩٦٠]]
[[پۆل:سەرمایەداری]]</text>
      <sha1>i1gap237zvk5esbm7akrbkn51ynrv6z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1693977</id>
      <parentid>1693920</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T20:03:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1693977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="161346" sha1="chwu4p4lmwrf8uub1vgts3e101pogp4" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}
[[پەڕگە:Berlinermauer.jpg|وێنۆک|[[دیواری بەرلین]] سەرەکیترین ھێماکانی شەڕی سارد]]
'''شەڕی سارد''' یان '''جەنگی سارد''' ({{ئینگ|Cold War}}) ڕێبازێکی دوژمنکارانە بوو کە ئەوەندە ئیمپریالیستەکان گرتیانە بەر لە پێش ھەموویانەوە [[ئەمریکا]] بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی لە بەرامبەر [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتی سۆڤیەت]] و دەوڵەتە سۆسیالیستەکانی ئەورووپادا دوای کۆتایی ھاتنی [[جەنگی جیھانیی دووەم]] بە تایبەتی لە کۆتایی ساڵانی چلەکاندا. لە تایبەتمەندنییەکانی ئەم جەنگە پێشبڕکێ لە خۆ پڕ چەک کردن بە تایبەتی [[چەکی ناوکی|چەکی ناووکی]]، و دامەزراندنی بنکەی سەربازی بە دەوری یەکێتی سۆڤیەتدا، بەگەڕ خستنی ھێز لە پەیوەندییە نێو دەوڵەتییەکاندا، ھەروەھا ڕەتکردنەوەی ھەموو ھەوڵێک بۆ چارەسەرکردنی ناکۆکییە نێو دەوڵەتییەکان لە ڕێگای دانوستانەوە.

سەرەڕای نەتوانینی زۆربەی لێکۆلەران و زانایانی بواری پەیوەندییە نێو دەوڵەتییەکان دا لە دیاریکردنی ماوەی دەستپێکردنی ئەم جەنگە، بەڵام لەگەڵ ئەوەش دا زۆربەیان کۆکن لەسەر ئەوەی کە ماوەی ٥ ئازاری ساڵی ١٩٤٦ بە سەرەتای سەر ھەڵدانی ئەم جەنگەیە ئەمەش لەبەر ڕۆشنایی وتارەکەی&quot;چرچڵ&quot; بۆ دامەزراندن و پێکھێنانی یەکێتی سەربازی &quot;ئەنگلۆ ئەمریکی&quot; بۆ ڕووبەڕوو بوونەوەی مەترسی پەرەسەندنی کۆمۆنیزم.

== ھۆکارەکانی شەڕی سارد ==
ئەو دوو وڵاتە گەورەیە بریتی بوون لە یەکێتی سۆسیالیستی [[یەکێتیی سۆڤیەت|سۆڤیەت]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، کە زۆربەی خەڵک پێیان دەڵێن [[ڕووسیا|ڕوسیا]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]]. ھەر کام لەم دوو وڵاتەش ھاوپەیمانی تایبەت بە خۆیان ھەبوو. وڵاتانی ئەورووپای ڕۆژھەڵات ھاوپەیمانی ڕووسیا بوون و وڵاتانی ئەورووپای ڕۆژاواش پشتیوانی ئەمریکا بوون. زۆرجار بەم ھاوپەیمانییەتییە دەوترێت یەکێتی ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوا. زۆربەی وڵاتانی جیھان ھەوڵیان دا خۆیان بەدوور بگرن لەم دەرگیرییە بەڵان بۆ ھیچ وڵاتێک نەلوا کە بەتەواوی خۆی لە کاریگەرییەکانی بپارێزێ. جەنگی سارد ھۆکاری زۆری ھەبوو بەڵام ئەگەر وا بڕیار بێت کە تەنھا یەکێکیان ھەڵبژیرین، دەتوانین بڵێن ھۆکارەکەی «ترس» بوو. ڕووسیا لە ئەمریکا دەترسا و ئەمریکاش لە ڕووسیا دەترسا. ڕەوشی بەڕێوەبردنی وڵاتی ڕوسییە جیاواز بوو دەگەڵ ئەمریکا و ھەر کام لەوان دەترسان کە ئەوی دی شێوازی ژیان لە وڵاتەکەی لەناوبەرێت. ھەر کام لەوان باوەڕ و فیکری

جیاوازیان ھەبوو لەمەڕ پێشکەوتنەکانی داھاتوی جیھان. ڕێبەرانی ڕووسیا کومونیست بوون؛ یانی باوەڕیان و بوو کە پاش خەباتی چینایەتی، دونیایەکی تازە دێتە بوون کە تێیدا ھەموو مرۆیەکان یەکسان دەبن، ھەموان لە موڵک وماڵ ھاوبەش دەبن و ھێز لە [[حکوومەتی ناوەندی]] چرناکرێتەوە. لە ھەمان حاڵدا لە دەستپێکی شۆڕشی یەکێتی سۆڤیەتی ساڵی ١٩١٧ سیستەمێکیان دروست کرد کە حکوومەت چاوەدێری تەواوی ھەبوو بە سەر ئیدارکردنی خەڵکەوە. ئەوان چاوەڕێی ئەوەیان دەکرد کە سیستەمی کۆمونیستی پەرەبسێنێ و ھەروەھا کومونیستەکان ستایشی ئەو شۆڕشانەیان دەکرد کە لە وڵاتانی دیکە سەریانھەڵدەدا.

ڕێبەرانی ئەمریکا خۆشیان لە کومونیستی نەدەھات. ھەوەڵ ئەوەی ئەوان پێیان وا نەبوو کە ئەم سیستەمە شتێکی بە سوود بێت لەبەرئەوەی بە بڕوای ئەوان لە سیستەمی سەرمایەداری (یان کێبڕکی کردن لە سەرمایەداری) خۆیان، خەڵکەی خۆشگوزەرانترن.

دووھەم ئەوەی ئەوان وا بیریان دەکردەوە کە کومونیزم واتە لەدەستدانی ئازادی؛ ئەوان وڵاتە کومونیستەکانیان وەکوو گرتووخانەی گەورە دەبینی کە پۆلیس فەرمانڕەوای بەسەر خەڵکەوە دەکات. ھەروەھا پێیان وابوو کە یەکێتی سۆڤیەت بەم پشتیوانی وستایش کردنەی بۆ شۆڕشەکان دەیھەوێ ھەموو وڵاتەکان قوت بدات. ئەمریکییەکان ھەوڵ و تەقەلای زۆریان دا بۆ ئەوەی ڕێگر بن لەوەی وڵاتانی دیکە ببنە سیستەمی کۆمونیستی. ھەم ڕوسییە و ھەم ئەمریکاش زلھێزانێک بوون کە چەکی پێشکەوتوو و مەترسیداریان ھەبوو؛ لەبەرئەوە ھەردولایان ترسیان لە ھێرشی لایەکەی دیکە ھەبوو.

== ئەورووپا لە ساڵی ١٩٤٥ ==
لە جەنگی جیھانی دووەم ڕووسیا و ئەمریکا بۆ تێکشاندنی [[ئەڵمانیا|ئەڵمان]] لە ئەورووپا ھاوکاری یەکدی بوون؛ بەڵام بەر لە کۆتایی جەنگ ئەمریکا و ڕوسییە گومانیان لەسەر یەکتر ھەبوو. ڕووسیا ئیتر نەیدەویست جارێکی دیکە ئەڵمانیا ھێرش بکاتە سەر خاکەکەی وەکوو ساڵی ١٩٤١. لەبەر ئەم ھۆکارە ڕووسیا بەر لەجەنگەکە بەشێکی لە ئەورووپای ڕوژھەڵاتی خستبووە ژێر دەسەڵاتی خۆی ھەروەھا سنوورەکانی ڕۆژاواشی بەرفراوانتر کردبوو. ھەروەکو لە کاتی جەنگ، ڕووسیا ئەڵمانییەکانی وەلانا و وڵاتانی ڕۆژھەڵاتی ئەورووپای ڕزگار کرد، ھەروەھا لە ناوچەکانی خۆی چەندین حکوومەتی سوسیالیستی دروست کرد. ئەو سنوورەی کە لە نێوان ئەم وڵاتانە و ئەورووپای ڕۆژاوا کێشرا پێی دەڵێن «پەردەی ئاسنین». (پەردەی ئاسنین دەستەواژەیەک بوو بۆ ئەو سنوورەی کە لە ئەورووپا دروست کرابوو لە نێوان ڕۆژاوای دیموکرات و ڕۆژھەڵاتی کومونیستی کە بۆ یەکەم جار ئەم دەستەواژەیە لەلایەن [[وینستۆن چێرچیل]] بە کار ھات. و) ڕوسییەکان بۆ ئەوەی پارێزگاری لە سنوورەکانی خۆیان بکەن لە باکووری وڵات، دەیانویست ھاوپەیمانی لەگەڵ ھەموو وڵاتان لە تورکییەوە بگرە تا کۆریا ببەستن بۆ ئەوەی دڵنیا بن کە یەکێتی سۆڤیەت وڵاتێکی بەھێزە و ھیچ ھێزێک نەتوانێت لەو بەرەیەوە ھێرش بکاتە سەریان. گەرچی ئەم خاڵە لە دیدی ڕوسەکانەوە لۆجیکانە بوو بەڵام لەگەڵ بیری ئەورووپییەکان ناتەبا بوو، ڕوسییە دەیویست بەشێکی گەورە لە ئاسیا و ئەورووپا داگیر بکات، بەتایبەت سیستەمێکی حکوومەتی سەپاندبوو بەسەر ڕۆژھەڵاتی وڵاتانی ئەورووپای ڕۆژھەڵات کە خۆیان ویستیان لێ نەبوو. وڵاتانی ئەورووپای ڕوژھەڵات ترسیان لەم پێشڕەوییەی ڕووسیا ھەبوو و چاویان لە پشتیوانی وھاوکاری ئەمریکا بوو. لەبەر ئەم ھۆکارە سوپای ئەمریکا لە ئەورووپای ڕۆژاوا مایەوە. ئەمریکا دەوڵەمەندترین ھێزی جیھانی بوو کە دەیتوانی چەک و سوپا دەستەبەر بکات بۆ

پشتیوانی کردن لە وڵاتانی ئەورووپای ڕۆژاوا و تەنھا وڵات بوو کە بەھێزترین چەکی ئەو سەردەمەی ھەبوو (چەکی ئەتۆمی). گەرچی ڕووسیا سەربازی زیاتری ھەبوو بەڵام ھیچ کات جورئەتی ئەوەی نەبوو ھێرش بکات، چونکە دەیزانی ئەمریکا بە چەکی ئەتۆمی دەیتوانی ھەموو شارەکانی ڕووسیا تەخت بکات. سەرۆککۆماری ئەو کاتەی ئەمریکا، ترومن، پێی وابوو کە کومونیزم ھێزی شەیتانییە کە ئازادی تاکە کەسی سەرکوت دەکات. ئەو بەڵێنی بە خەڵکی نەتەوە یەکگرتووەکان دابوو کە لە ھەموو شوێنێک پشتیوانی لە «خەڵکی ئازادی» جیھان دەکات.

لە کۆتایی جەنگ، ئەورووپا ڕووبەڕوی کێشەی سەختی کۆمەڵایەتی و ئابووری بوویەوە. لە ئەورووپا، پیشەسازی، کیڵگە و ڕێگای شەمەندەفەر وێران ببون و ملیۆنان کەس ببونە پەناھەندەی بێ حاڵ وماڵ. (جۆرج مارشاڵ) وەزیری دەروەی ئەمریکا پلانە بەناوبانگەکەی خۆی خستە ڕوو کە بەپێی ئەو پلانە دەبێ ھەموو وڵاتەکان بەژدار بن لە ھاوکارییەکانی ئەمریکا بۆ وڵاتانی دیکە تا ئەو کاتەی ڕێکبکەون لەسەر بونیادنانەوەی ئەورووپا. لەبەرئەوەی ئەم پێشنیارە بە سوودی ئینگلتەرا، فەڕانسە و زۆربەی وڵاتانی ئەورووپای ڕۆژاوا بوو، بە خێرای ھەموویان پەسەندیان کرد. لە لایەکی دیکەوە ڕووسیا ئەم ھەوڵەی ئەمریکای بە داگیرکردنی ئەورووپا دەبینی و ڕێگری دەکرد لەوەی ھیچ وڵاتێکی کومونیستی شەریک بن لەم پێشنیارە.

== ئەڵمانیا ==
ھۆکاری سەرەکی دمبەدمەی ڕووسیا و ئەمریکا لەسەر ئەڵمانیا بوو. ڕووسیا پێی وابوو ئەڵمانیا مەترسییەکی گەورەیە بۆ سەر ئاشتی و ئاسایشی جیھان. لە ڕاستیدا ئەڵمانی نازی بە ڕێبەرایەتی ھیتلەر ببوە ھۆی تەشەنەی جەنگ و نابودی ئەورووپا؛ ھێشتا لە دڵی ڕوسەکان زامەکانی ٢٠ ملیۆن شەھید لە ھاونیشتیمانیان سارێژ نەببوو. ئەڵمانیا و بەرلینیان کردبووە چوار بەشەوە (ناوچەی ئینگلتەرا، ئەمریکا، فەڕانسە و ڕووسیا). لەبەرئەمە ئەڵمانیا دابەش کرابوو و تەواو لاواز دەھاتە بەر چاو بەڵام ھێشتا ڕوسییەکان ھەر گومانیان ھەبوو.

ئەم ڕاستییەی کە ڕووسیا و ئەمریکا دژ بەیەک بوون ببوە موشکیلە بۆ ھەر چوار دەسەڵاتداری بەرلین. بەرلین کەوتبووە ناوەڕاستی بەشەکەی ژێر دەستی ڕووسیا و

بەتەواوی دوور خرابوەوە لە بەشەکەی ڕۆژاوای ئەڵمانی ژێر دەستی ھاوپەیمانان. ئەوان دەیانھەویست ناوچەکانی خۆیان لە بەرلین کۆنتڕۆڵ بکەن بەڵام ڕووسیا دەیھەویست کە ھەموو بەرلین لە بەشێکی ناوچەی ژێر دەستیان لە خاکی ئەڵمانیا بێت.

== گەمارۆی بەرلین ==
لە حوزەیرانی ساڵی ١٩٤٨ یەکێتی سۆڤیەت بە بیانوی لەناوبردنی پشێویی دارایی، ھەموو ڕێگاکانی وشکانی بۆ شاری بەرلین گەمارۆدا. ھاوپەیمانانی ڕۆژاوا بەھۆی ناردنی خۆراک لە ڕێگەی ئاسمانییەوە ئەم گەمارۆیەیان شکاند. سوود وەرگرتن لە ھێزی سەربازی بۆ شکاندنی ئەم گەمارۆیە ڕەنگە جەنگێکی گەورەی دیکەی لە ئەورووپا لێکەوتبایەوە؛ بەڵام ڕۆژاوایەکان لەو فکرەدابوون کە ھەرچی زووە ئەگەر ڕێگە لەم ھەڕەشەیەی ڕووسیا نەگرن ئاسایشی داھاتووی وڵاتانی ڕۆژاوا دەکەوێتە مەترسییەوە. پێشتر لە ھەمان ساڵ حکوومەتێکی کومونیستی لەلایەن ڕووسیاوە پشتویانی دەکرا و جڵەوی حکوومەتی چێکسڵاوکی گرتبویە دەست.

ڕۆژاوای بەرلین نزیکەی یازدە مانگ پشتی بە ڕێگەی ئاسمانی بەستبوو کە ھاوکاریان بۆ دەھاتە ناو شارەکەوە. فڕۆکەکان تەنھا خۆراکیان دەگەیاندە شارەکە. خۆراکی خەڵکی بەرلین زۆر سادە بوو. پێکھاتبوو لە سەوزی وشک، شیری وشک، کامپوتی گۆشت و ڕێژەیەکی کەم شەکر و کەرە. سووتەمەنی جیرەبەندی کرابوو و کارەباش زۆر کەم بوو. بەھەرحاڵ، گواستنەوەی خۆراک لە ڕێگای ئاسمانی سەرکەوتوو بوو و کاتێک کە یەکێتی سۆڤیەت لە ئایاری ١٩٤٩ دەستی لە گەمارۆ ھەڵگرت.

زیاتر لە ٢، ٠٠٠، ٠٠٠ تۆن خۆراکیان بردبوویە بەرلین و ھێزی ئاسمانی ھاوپەیمانان زیاتر لە ٣٠٠، ٠٠٠ سەفەری ئاسمانیان بۆ بەرلین ئەنجام دابوو.

== ناتۆ یان پەیمانی ئەتڵەسی باکوور ==
ڕۆژاوا جارێک لە جەنگی سارد سەرکەوتنی بەدەست ھێنابوو، بێ ئەوەی ھیچ شەڕێک ڕوویدابێت. یەکێتی ئەورووپا لەژێر باڵی ئەمریکا زیاتر لێکتر نزیک ببونەوە. ئەمریکییەکان ببونە ئەندام لە ڕێکخراوێکی ھاوپەیمانی وڵاتانی ئەورووپای ڕۆژاوا (بەناوی یەیمانی ئەتڵەسی باکوور یان ناتۆ. ئیدارەی ناوەندی پەیمانی ناتۆ لە فەرانسە بوو (ئێستا بنکەی سەرەکی لە برۆکسێلە پایتەختی بەلجیکا).

== جەنگی کۆریا ==
ئەمریکییەکان دەستڕۆییان ھەبوو بە سەر ناوچەکانی زەریایی ھێمن. لە ساڵی ١٩٤٥ ئەمریکا بە تەنھایی [[ژاپۆن]]ی شکست خواردووی داگیر کرد. لە ساڵی ١٩٤٩ بەھۆی دامەزراندی حکوومەتێکی گەورەی کومونیستی لە چین لە لایان مائوتسە تۆنگ، ئەمریکا ترسی ھەبوو لە بەرفراوانبوونی کومونیزم لە ئاسیا. ڕوسییە، ھاوپەیمانی چین بوو و ھەروەھا لە زەریایی ھێمن ھێزێکی باشی ھەبوو و دەیویست چینیش بۆ خۆی ھێزێکی گەورە بێت و ناوچەیەکی بەرفراوانتر بۆ خۆی دەستەبەر بکات؛ بەڵام ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا خۆی بە دوور گرت لەوەی بە ڕەسمی دان بە ھێزی چین دابنێت و پشتیوانی لە نەتەوەگەرکان دەکرد کە شکستیان خواردبوو و پاشەکشەیان کردبوو بۆ دوورگەی تایوان (فورموز).
 مشتومڕی ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوا لە ئاسیا لەسەر کۆریا گەیشتبووە لووتکە. لە کۆتایی جەنگ، واتە لە ساڵی ١٩٤٥، کۆریا کە بەشێک بوو لە ئیمپراتۆرییەتی ژاپۆن دابەش کرابوو. بەشی باکوورەکەی یەکێتی سۆڤیەت و بەشی باشوورەکەی ئەمریکا بەڕێوەیان دەبرد. لە حوزەیرانی ساڵی ١٩٥٠ دوای چەندین ساڵ مشتومڕ لە نێوان ئەم دوو بەشە کە تازە سەربەخۆیان بەدەستھێنابوو [[کۆریای باکوور]] کە کۆمونیست بوو ھێرشی بردە سەر کۆریای باشوور و ھەموو وڵاتەکەی داگیر کرد. ئەمریکا کە ترسی لێنیشتبوو بەھۆی داگیر کردنی کۆریای باشوور لەلایەن کومونستییەکانەوە بۆیە داوای ھاوکاری لە نەتەوە

یەکگرتووەکان کرد. لە ماوەیەکی کورت ھێزەکانی پازدە وڵات لە جەنگی دژ بە ھێزەکانی کۆریایی باکوور یەکێتییەکیان پێکھێنا. ئەمە ھەوەڵین جەنگی ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوا بوو. گەرچی ڕووسیا و ئەمریکا بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ نەچووبونەوە ناو جەنگەوە بەڵام سەربازە ئەمریکییەکان بەشێکی گەورەی سوپای نەتەوە یەکرتوەکانیان پێکھێنابوو. جەنگ بە تەواوی لە زەرەری کۆریای باکوور بوو و ھێزەکانی نەتەوەیەکگرتوەکان پیًشڕەویان کرد تا سنووری چین. چین بە شێوەی ڕاستەوخۆ نەچوو بووە ناو جەنگەوە چونکە بە مەترسی دەبینی بۆ سەر ئاسایشی خۆی. تەنھا ھێزێکی خۆبەخش کە پێکھاتبوون لە ١٥٠، ٠٠٠ سەرباز چوون بۆ پشتیوانی کۆریای باکوور. ھێرشی چینییەکان ئەوەندە کاریگەر بوو کە فەرماندەی ئەمریکییەکانی ناو ھێزەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان ترسی لێنیشت و ھەڕەشەی بۆمبارانکردنی بارەگا سەربازییەکانی چینی کرد لە مەنچووری. خەریک بوو کار لەکار بترازێ و

جەنگی جیھانی سێیەم سەرھەڵبدات و ھەروەھا خەریک بوو ڕوسییە و بۆمبی ئەتۆمیشی تێبکەوێت؛ بەڵام ئەو فەرماندە لە

کار دوورخرایەوە و لە ساڵی ١٩٥١ گفتوگۆی ئاشتیانە دەستی پێکرد. لە جەنگی ساردی ئاسیا ئەمریکییەکان توانین چەندین وڵات بکەنە دۆستی خۆیان و پارێزگاری لە ناوچەکە بکەن لەوەی کە ڕوو لە کومونیستی بکەن. بەم ڕێکخراوە دەوترێت پەیمانی یەکێتی باکووری ڕۆژاوای ئاسیا یان (سیتۆ). ئەمریکییەکان دەگەڵ وڵاتانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستیش ھەر لەم بارەیەوە ھاوپەیمانییەتیان بەست. ئامانجی سەرەکی ئەوە بوو کە لە چواردەورەی سنوورەکانی باکووری ڕووسیا بنکەی سەربازی دروست بکەن و ڕێگربن لە بەرفراوانبوونی کومونیزم بۆ باشوور، ھەروەھا ئامانجیشیان پارێزگاریکردن بوو لە زەخیرەی نەفت کە وڵاتانی ڕۆژاوا پێویستیان پێ بوو.

== ھاوسەنگی ئەتۆمی ==
تا ساڵی ١٩٥٣ ڕوسییەکان نەک ھەر زانیاریان لەسەر چەکی ئەتۆمی پەیدا کردبوو بەڵکو پێشبڕکێی دروستکردنی تازەترین چەکی ئەتۆمی لەگەڵ ئەمریکا دەکرد. ئەگەر ھەرکامیان سوودیان لە چەکی ئەتۆمی وەرگرتبایە دەیانتوانی کۆتایی بە جەنگی کۆریا بێنن بەڵام وێرانکاری گەورەیان دەھێنایە بوون. پەیوەندییەکی نوێ لە نێوان ئەم دوو زلھێزە پێویست بوو بۆ ئەوەی بە دوور بن لە بەکارھێنانی چەکی ئەتۆمی. ڕووسیا و ئەمریکا پێداچوونەوەیان بۆ سیاسەتەکانی خۆیان کردەوە چونکە دەیانزانی کە دەبێ لەگەڵ یەک مەسڵەت بکەن.

ستالین، ڕێبەری یەکێتی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٥٣ مرد. جێنشینی ئەو خرۆشچف سیاسەتێکی میانڕەوی پەیڕەو دەکرد و دەیویست لەگەڵ ڕۆژاوا دانوستان بکات.

خرۆشچف دڵنیا بوو لەوەی کە دەست پێشخەری بۆ ئاشتەوایی نیشانی دەدات کە کام نیزام و سیستەم باشترە: سیستەمی دیموکراتی ڕۆژاوا یان سیستەمی سۆسیالیستی یەکێتی سۆڤیەت. ھەر دوو زلھێزەکە بڕیاریان دا لەگەڵ یەکتری پەیوەندی مرۆیی ببەستن. ڕۆژاواش ڕووی خۆشی بۆ ئەم ڕەوشە دۆستانەی ڕووسیا نیشان دا. ئایزنھاوەر، سەرۆککۆماری ئەو کاتەی ئەمریکا پێشنیاری کرد کە بۆ بەدەست ھێنانی زانیاری لەبارەی شوێنی بنکە سەربازییەکان لە ھەر دوو لای پەردەی ئاسنین ڕووپێویی بکەن بۆ ئەوەی ترسی سەرڵھەدانی جەنگ کەمتر بێتەوە؛ بەڵام ڕوسییەکان ئەم پێشنیارەیان پەسەند نەکرد.

== جەنگی سارد لە ساڵەکانی ١٩٥٥ تا ١٩٦٢ ==
بەداخەوە گەشبینی ھەردوولا بەھۆی ھەبوونی ڕێگریی ناکام مایەوە. ھەوەڵین ڕێگری بریتی بوو لە پەیمانی وارسۆ. ڕووسیا بەم پەیمانە ویستی بەرامبەر ناتۆ بوەستێتەوە.

ئێستاکە ڕووسیا ھەموو وڵاتانی کومونیستی ڕۆژھەڵاتی ئەورووپای لە چواردەوری خۆی کۆکردبووەوە. ھەڵبەت تەواو ئاسایی بوو کە ئەو وڵاتانە ھاوپەیمانی لەو جۆرە دروست بکەن بەڵام کاتێک سوپای ھەر دوو زلھێزەکە لە دەوری پەردەی ئاسنین نزیک دەبونەوە بارودۆخەکە خراپتر بوو. کاتێک کە ھێزەکانی ڕۆژاوا ڕێگەی چەکداربوونەوەی ڕۆژاوای ئەڵمانیادا و کردیانە ئەندام لە ناتۆ ئەم ئاڵۆزییە زیاتر بوو.

دوای ئەوە لە ساڵی ١٩٥٦ چەندین شۆڕشی دژ بە ڕووسیا لە پوڵەند و ھەنگاریا ڕوویاندا. کاتێک زانیان شۆڕشەکەی ھەنگاریا خەریکە سەرکەوتوو دەبێ، خرۆشچف دەستووری بە سوپاکەی خۆی دا کە دووبارە ئارامی وئاسایش بگەرێننەوە بۆ ھەنگاریا. وڵاتانی ڕۆژاوا بە جۆرێک دەیانڕوانییە ئەم ڕووداوە کە ئەگەر ڕووسیا بە ھێزێکی لەوجۆرە بیھەوێ وڵاتێکی بچووکی وەکوو ھەنگاریا شکت پێ بێنێت ئیتر ھومێدێکی لەوجۆرە نییە بۆ(ئاشتی و سەبرگرتن) لە نێوان ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوا.

ھۆکارێکی دیکەی گومانەکان ئەوە بوو کە لە ساڵی ١٩٦٠ فڕۆکەکانی سیخوڕی ئەمریکا بە ئاسمانی ڕووسیا دەسوڕانەوە. ئەمریکییەکان نکۆڵیان لەوە کرد بەڵام ڕوسەکان یەکێک لە فڕۆکەکانیان خستە خوارەوە و فڕۆکەوانەکەیان دەستبەسەر کرد.

== دیواری بەرلین ==
لە ساڵی ١٩٤٩ داگیر کردنی ئەڵمانیا کۆتایی پێھات بەڵام سەربازەکانی ھەردوولا لە ئاڵمان مانەوە. ئەو ناوچانەی لەژێر دەستی فەڕانسە، بەریتانیا ئەمریکا بوو سەرەنجام گۆڕدرا بۆ کۆماری فیدڕاڵی ئەڵمانیا یان ئەڵمانی ڕۆژاوا؛ لە حاڵێکدا کە ناوچەکەی ژێر دەستی ڕووسیا ناوینرا کۆماری دیموکراتی ئاڵمان یان ئەڵمانی ڕۆژھەڵاتی کومونیستی. شاری بەرلین دابەش کرابووە سەر دوو بەش و کەوتبووە ناوەڕاستی ڕۆژھەڵاتی ئاڵمان. سنووری نێوان ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوای ئاڵمان بە تەواوی لەژێر چاوەدێریدا بوو بەڵام خەڵکی دەیانتوانی بە ئازادی لە نێوان ڕژھەڵات و ڕۆژاوای بەرلین ھاتوچۆ بکەن. لە ساڵانی ١٩٥٠ ھەزاران نەفەر لە خەڵکی ئەڵمانی ڕۆژھەڵات ھەڵاتن بۆ ناوچە ئاست بەرزەکان و دواتر کۆچیان کرد بۆ ئەڵمانی ڕۆژاوا. زۆربەی ئەمانە کرێکاری کارزان بوون و پیشەوەر بوون و پیشەسازی ئەڵمانیا بە بێ ئەمانە بەرەو وەستان دەچوو. ھەر لەبەر ئەمە لە ساڵی ١٩٦١ ئەڵمانی ڕۆژھەڵات دیوارێکی بەرزی لە ناوەڕاستی بەرلین دروست کرد و بە سەختی چاوەدێری دەکرد. ھەندێک لە خەڵکی ئەڵمانی ڕۆژھەڵات کە دەیانھەویست بە سەردیوارەکە بپەڕنەوە بۆ بەری ڕۆژاوای بەرلین دەکەوتنە بەر دەستڕێژی گولەی پاسەوانەکان. ئەمە بووە ھۆی ئەوەی کە خەڵکی ڕۆژاوا وا بیر بکەنەوە کە سیستەمی کۆمونیستی خراپە.

== قەیرانی کوبا ==
لە ساڵی ١٩٥٩ سوپای چریکی شۆڕگێڕێکی لاوی کوبایی کە ناوی فیدڵ کاسترۆ بوو، حکوومەتی دیکتاتۆری ستەمکاری کوبای واتە (باتیستا) لە کوبا لە ناوبرد، کە دوورگەیەکە لە دەریای کارائیب.

کاسترۆ زۆر دژ بە ھێزی سەربازی و ئابووری ئەمریکا بوو لەو ڕوانگەوە کە ئەمریکا دەوڵەتەکانی ئەمریکای ناوەڕاستی خستبووە ژێر سوڵتەی خۆی و ھەمیشە پشتیوانی (باتیستای) دەکرد. کاسترۆ کومونیست بوو و حکوومەتە سوسیالیستە نوێیەکەی پەیوەندی ھەمیشەی ھەبوو لەگەڵ ڕووسیا. بۆ یەکەم جار ڕووسیا ھاوپەیمانی لە ئەمریکای لاتین پەیا کردبوو کە تەنھا ١٠٠میل لە نەتەوەیەکگرتوەکانی ئەمریکاوە دوور بوو.

ئەمریکییەکان بنکەی سەربازی گرنگیان لە کوبا ھەبوو و دەیانھەویست دڵنیا بنەوە لەوەی ئەم بنکانە ھیچ زیانیان بەرنەکەتووە. ناچار ھانای بۆ ئەو کوبایانە برد کە دورخرابوونەوە بۆ ئەمریکا و لەوێ دەژیان، داوای لەوان دەکرد و پشتیوانیشی دەکردن بۆ ئەوەی ھێرش بکەنە سەر کوبا وکاسترۆ لە ناو بەرن. ھەڵبەت ئەمریکییەکان لەم کارەیان تەواو دووچاری شکست بوونەوە بەڵام ئەم ھێرشە ئەو دڵنیایەی بە کاسترۆ دا کە ئەگەر جارێکی دیکە لەم ھێرشانە بکرێتە سەری دەبێ داوای یارمەتی لە ڕوسییە بکات. کوبایەکان داوای ھاوکاری سەربازیان لە ڕووسیا کرد و لە ساڵی ١٩٦٢ چەکی قورس وموشەکەکانی ڕووسیا گەیشتنە کوبا. ئەگەر ئەم چەکانەی ڕووسیا لە کوبا جێگیرکرابان بەڕاستی ناتۆ دەکەوتە خەتەرەوە چونکە سیستەمی پارێزگاری ئەوان لە خاکی ئەمریکا شکستی

دەھێنا. شارەزایانی بواری سەربازی پێویستییەکانیان بە وردی بەرڕەسی کرد. ئەگەر چەکە ناوەکییەکان لە خاکی کوبا جێگیر کرابان بەشێکی زۆر لە خاکی ئەمریکا نابود دەبوو.

جۆن ئێف کەنەدی بڕیاری دا (دابڕگەیەک بۆ ھەموو ئەو چەکانە دروست بکات کە دەنێردرانە کوبا) ھێزە دەریایی و ئاسمانییەکانی ئەمریکا ڕێگریان دەکرد لە ھەرکەشتییەک کە گومانی ئەوەی لێکرابا کە موشکی پێیە بۆ کوبا. ھەڵبەت ئەگەر ئەمریکییەکان ئەو کەشتیانەیان پشکنیبایە یان ڕێگریان کردبایە بچنە ناو کوباوە مەترسی ئەوەی ھەبوو کە ڕووسیا ڕێگای توندتر بگرێتە بەر و لەوانەبوو ئەمریکا بۆمباران بکات. مەترسی ڕودانی جەنگێکی ئەتۆمی نزیک بوو. لە ٢٤ی تشرینی یەکەم، ھەژدە کەشتی ڕوسی بەرەو کوبا بەڕێکەوتن ئەو شوێنەی کە پاسەوانەکانی ئەمریکا لەوێدا جێگیر

کرابوون. ئێوارەی ھەمان ڕۆژ ھەموو کەشتییەکان بە ڕێی خۆیاندا گەڕانەوە بۆ وڵاتەکەیان. خرۆشچف چاوپۆشی لە ڕووداوەکە کردوو و دونیا لە مەترسی ئەو جەنگە ڕزگاری بوو.

ھەردوولا دەستیان کرد بە گفتگۆ کردن تا ئەم قەیرانە کۆتای پێ بێنن. لە کۆتایدا لەگەڵ یەک ڕێککەوتن. ڕووسیا ڕەزامەندی دەربڕی ھەموو موشکەکانی بکێشێتەوە و بنکەکانی بێ چەک بکات. ئەمریکییەکانیش بڕیاریان دا گەمارۆی دەریای لەسەر کوبا لادەن و ھێرش نەکەنە سەری.

کاریگەرییەکانی قەیرانی کوبا زۆر گرینگ بوون. دوو زلھێز، واتە ڕووسیا و ئەمریکا، گەیشتنە ئەو ئەنجامە کە مشتومڕی لەو جۆرە ھیچ کات نابێت ڕووبداتەوە چونکە دەرئەنجامی مەترسیداری دەبێت. لە ڕاستیدا بەھۆی زەروری بوونی ئەم بابەتە ھەردوولا بە دوای چارەیەک بوون بۆ گەیشتن بە پێکەوەژیانی ئاشتیانە. بۆ دروستکردنی پەیوەندی باشتر لە نێوان خۆیاندا ھێڵی تەلەفونیان لە نێوان واشینگتۆن و مۆسکۆ خستە کار.

== ڤێتنام ==
لە پاش کۆریا وڵاتێکی دیکە کە مشتومڕی نێوان چین و ئەمریکییەکانی لێکەوتەوە ڤێتنام بوو. ئەم وڵاتەش کە کەوتبووە باکووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا کرابووە دووبەش، بەشی باکووری کومونیست و باشوورەکەی غەیرە کومونیستی بوو. لە ساڵانی ١٩٦٠ جەنگێکی خوێناوی و درێژخایەن لەو ناوە ڕوویدا و ئەمریکییەکان شکستیان ھێنا لەوێ. بەشی گەورەی شەڕەکە شەڕی چریکی و لە دارستان و لادێکانی باشووری ڤێتنام بوو. کومونیستەکانی باکووری ڤێتنام پشتیوانی ئەم چریکانەیان دەکرد. ئەمریکییەکانیش پشتیوانیان لە باشووری ڤێتنام دەکرد و بە فڕۆکەش ئازۆقە جەنگییەکانی بۆمباران دەکرد. ئەم جەنگە چەندین ساڵی خایاند بەڵام ھیچ کات سنوورەکانی ھیند و چینی نەبەزاند و ھیچکات چین و ڕووسیاش ڕاستەوخۆ نەھاتنە ناو جەنگەکەوە. ئەمریکا تەنھا بۆمبارانی دەکرد بەڵام باکووری ڤێتنامی داگیر نەکرد لەترسی ئەوەی جەنگەکە گەورە نەبێت و نەگاتە ئەو ئاستەی چین و ڕووسیاش تەداخولی جەنگەکە بکەن.

لەگەڵ ئەوەی ئەمریکا بە ھەموو جۆرە چەکێک (بێجگە لە چەکی ئەتۆمی) ھێرشی کردە سەر چریکەکان، بەڵان ھێشتا نەیتوانی شکستیان پێ بھێنێ و یاخود ڕێگری بکات لە ناردنی ھاوکارییەکانی باکووری ڤێتنام. سەرەنجام سەربازە ئەمریکییەکان لە پاش ڕاگەیاندنی ئاتەش بەست لە ساڵی ١٩٧٢ لە باکووری ڤێتنام چوونە دەرەوە؛ بەڵام جەنگ لە ھیند و چین ھەروا بەردەوامی ھەبوو.

== شەڕی سۆڤییەت-ئەفغان ==
{{وتاری سەرەکی|شەڕی سۆڤییەت-ئەفغان}}

لە کانوونی یەکەمی ١٩٧٩ تاکو شوباتی ١٩٨٩. گرووپێکی یاخیبوو کە ناسراو بوون بە موجاھیدین، لە پاڵ گرووپێکی بچووکی ماویزم، [[شەڕی چریکی|شەڕێکی چریکی]]ان دژی [[یەکێتیی سۆڤیەت|سوپای سۆڤیەت]] و کۆماری دیموکراتی ئەفغانستان ھەڵگیرساند، بە زۆری لەنێو جەرگەی شارەکانی وڵاتەکەدا. گرووپی موجاھیدین لەلایەن [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]وە پڕچەک دەکران و پشتگیریان لێدەکرا.

[[دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی]] کەوا لە [[ئەرشیف]]ی جەنگەکەدا ئامانجی ئەمریکییەکانی لەم جەنگەدا ڕوونکردووەتەوە ئاماژەی بەوا داوە کە «دەزگای ھەواڵگری ناوەندی ڕۆڵێکی دیاری ھەبوو لە زیادکردنی کاریگەری ئەمریکییەکان بە پڕچەککردنی گرووپە یاخیبووەکان ئەمەش لەپێناو بێزارکردنی سۆڤیەتییەکان، و بە ھاوکاری دەزگا ھەواڵگرییەکانی پاکستان بەردەوام ئەمریکییەکان لە گفتوگۆدابوون لەگەڵ ئەو گرووپانە».&lt;sup&gt;[[شەڕی سۆڤیەت-ئەفغان#cite note-45|[٤٥]]]&lt;/sup&gt;

== پێکەوەژیانی ئاشتیانە ==
لە پاش قەیرانی کوبا ھەندێک بابەت ھاتنە پێشەوە کە ھێزەکانی ڕۆژاوا خۆیان لە بەرامبەر ڕووسیا بینییەوە بەڵام لەگەڵ ھەموو ئەم ئاڵۆزیانە و جەنگی ڤێتنامیش، لەپاش ساڵی ١٩٦٣ پەیوەندییەکان باشتر بوون. ھەڵبەت بۆ ئەم

بابەتە بەڵگەی زۆر ھەن. ڕێبەرانی ئەم وڵاتانە بە تەاوی لەوە بە ئاگا بوون کە کە کاریگەرییەکانی چەکی ئەتۆمی چ دەرئەنجامێکی مەترسیداری دەبێت. ساڵانێک بوو کە چەکی ناوەکیان تاقی دەکردەوە و ئێستا دەترسان لەوەی ولاتانی دیکەش ھەمان چەک دروست بکەن و لە ئەنجامدا ڕێژەی ڕادیۆئەکتیڤ لە ھەوادا ڕوو لە زیادبوون دەکات.

چەند مانگێک بەسەر قەیرانی کوبا تێپەڕییبوو، بەریتانیا، ئەمریکا و ڕووسیا ڕێکەوتن لەبارەی ڕاگرتنی تاقیکردنەوە ناوکییەکانی ناو دەریا و فەزا و ئەودیو فەزاش. ئەمە

ھەوەڵین ھەنگاو بوو بۆ کۆنتڕۆڵکردنی چەکی ناوەکی. ڕووسیا ئیتر نەیدەتوانی پشت بە وەفاداری وڵاتانی ھاوپەیمانە کومونیستەکانی ببەستێت. یوگسلاڤیا ھەوەڵین وڵات بوو کە لە ساڵی ١٩٤٨ خۆی بە دوور گرت لە ڕووسیا. ڕۆمانیا لەگەڵ ھەبوونی کێشەی نێوان ڕووسیا و ڕۆژاوا بەڵام دەرگای بۆ دانوستان کردەوە و دەرگای بە ڕووی گەشتیارەکانی ئەو وڵاتانەدا واڵا کرد. ئەلبانیاش ڕووی لە ڕووسیا وەرگێڕا. لە چکسلاوکیا حکوومەتی نوێ سانسۆریان وەلاناو ئازادییەکی زیاتریان دا بە خەڵکەکەی. ڕۆسیا دەترسا کە چکسلاوکی لە پەیمانی وارسۆ بچێتە دەرەوە. ناچار جارێکی دیکە لە ساڵی ١٩٦٨ لەگەڵ ھاوپەیمانەکانی ھێرشی کردە سەر چکسلاوکی و وێرانیان کرد.

بەڵام خولیای ژیانی ئازاد و خۆشبەختی زیاتر بۆ خەڵکی وڵاتانی کومونیستی ئەورووپای ڕۆژھەڵات ھەر بەردەوامی ھەبوو. لەبەرئەمە تا ساڵانی ١٩٧٠ یەکێتی سۆڤیەت چەندین گرێبەستی بازرگانی و پەیوەندی نزیگتری لەگەڵ وڵاتانی ئەورووپای ڕۆژاوا واژووکرد، لەوانەش ئەڵمانی ڕۆژاوا، چونکە ڕووسیا ھەر لەسەرەتای جەنگی ساردەوە ترسی لەم وڵاتانە ھەبوو.

لە ساڵی ١٩٦٣ چین و ڕووسیا لەسەر ھاوکارییەکانی ڕووسیا بۆ چین مشتومڕیان بوو و ھەروەھا کێشەیان ھەبوو لەسەر سنوورە دوورودرێژەکەی نێوانیان. ھەروەھا لە بارەی

چۆنییەتی دروستبوونی کومونیستەوە دمبەدمەیان بوو. لە ئەنجامدا ئیتر چین کەمتر پشتی بە ڕووسیا دەبەست و کەم کەم ڕێبەرایەتی ھەندێک گرووپی کومونیستی دەکرد کە دژ بە سیاسەتەکانی ڕووسیا بوون. چین پەیوەندی دۆستانەی لەگەڵ وڵاتانی ڕۆژاوا بەست و بە ئەندامبوونی لە نەتەوەیەکگرتووەکان لە ساڵی ١٩٧٢ نەک ھەر لەگەڵ وڵاتانی ئاسیا و ئەفریقا بەڵکو لەگەڵ ئەمریکاش خۆی گونجاند.

بە درێژای ساڵەکانی دوای جەنگی جیھانی دووھەم زۆرێک لە وڵاتانی ئاسیا و ئەفریقا کە موستەعمەرەی بەریتانیا، فەڕانسە و ھۆڵەند (ھەندێ وڵاتی دیکەش) بوون سەربەخۆیی خۆیان بەدەست ھێنا. ڕێبەرانی ئەو وڵاتانە بۆ نموونە وەکو نەھرۆ لە [[ھیندستان]] و نیکرۆمە لە غانا نەیاندەویست وڵاتەکانیان لەم جەنگی ساردە بکەوێتە ژێر دەسەڵاتی زلھێزەکانی ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوا.

بەڵکو دەیانھەویست بێ لایەن بمێننەوە و جیھانی سێیەم دروست بکەن. ھەروەکو ئەم وڵاتانە سەربەخۆیان بەدەست ھێنا ھەروەھا بوونە ئەندامیش لە نەتەوە یەکگرتووەکان و مافی دەنگدانیان وەرگرت و ئیتر پێویست نەبوو لایەنگری ئەمریکا یان ڕووسیا بن. کاتێک ئەم ڕێکخراوە لە ساڵی ١٩٤٥ بونیادنرا ڕووسیا و ئەمریکا و شوێنکەوتوانیان بەشداریان تێدا کرد. لە ساڵی ١٩٧٠ نەتەوە یەکگرتووەکان نزیکەی ١٥٠ ئەندامی ھەبوو و ھەموو وڵاتە نوێیەکانی ئاسیا و ئەفریقا لەم ڕێکخراوە دابوون. کاتێک لە ساڵی ١٩٧٢ وڵاتی چینی کومونیستی ھاتە ناو ئەم ڕێکخراوەوە فەڕانسە حاڵەتی دژە ئەمریکای گرتبووە خۆی، ئیتر ئەم لێکجودایەی نێوان ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوا وەک پێشتر بەرچاو نەبوو.

زۆرێک لە ئەورووپییەکان لەسەر ئەو باوەڕ بوون کە ئەورپاش وەکوو جیھانی سێیەم لە نێوان ڕووسیا و ئەمریکا ڕەفتار بکات و زیاتر ڕۆڵی ئابووری بگێڕێ و زۆرێک لە وڵاتانی ئەورووپا لەگەڵ یەکتر ڕێکەوتن. لە سەرەتاکانی ساڵی ١٩٦٠ فەڕانسە بڕیاریدا لە ناتۆ بێتە دەرەوە و لە جیاتی ئەوە شوێنی نەتەوەیەکگرتوەکان بکەوێت و بە سەربەخۆیی بڕیاربدات.

== جەنگی سارد لە مێژووی جیھان ==
جەنگی سارد سەردەمێکی تاڵ، ئاڵۆز و پڕ دەردەسەری بوو. لە کۆریا و ڤێتنام مەرگ و نابودی و بە شێوەی جەنگی ڕاستەقینە سەریھەڵدا. لە ئاڵمان و بەشەکانی دیکەی جیھان جەنگی سارد خێزان و نەتەوەکانی لێک جیادەکردەوە. ھەتا لە نێوان حکوومەتە زلھێزەکانیشدا ھەندێک دەستە و گرووپ ھەبوون کە ھاوڕا نەبوون لەگەڵ حکوومەتەکانی خۆیان و بێزار بوون لەو سیاسەتەی گرتبویانە بەر. ئایا جەنگی سارد تەنھا لایەنی ماندووکەری ھەبوو؟ بینیمان کە چۆن لە ساڵی ١٩٤٥ دوو زلھێزەکە ترسیان لێ نیشتبوو و لێک تۆقیبوون. ترسی ئەوان لە یەکتری ڕاستەقینە بوو و گومانەکان نەدەڕەوینەوە. ھەردوولا دەبوایە دەرکی ئەوەیان کردبا کە لە داھاتوو بێ ئاگان؛ و جیھان بە شێوەیەک بەرفراوان دەبێت کە لە بیری ئەوان بە دوورە. کاتێک گەیشتنە ئەو دەرئەنجامە و تێگەیشتن کە
کۆمەڵگاکانیان ئەوەندەش لە یەکتر جیاواز نین ئیدی مەیلی دەستدرێژی کردنە سەر یەکتریان نەبوو.

ھەر لەو کاتەوە کە ئەم دوو زلھێزە دەرکی ئەوەیان کردبوو کە چەکەکانیان نەک ھەر دژمن لە ناو دەبەن بەڵکۆ خۆیان وشارستانییەتی مرۆڤایەتیش لە ناودەبەن. بۆ خۆپاراستن لە جەنگی جیھانی ناچار دەستیان کردە جەنگی سارد. گەرچی جەنگی سارد جەنگێکی ناخۆش بوو بەڵام زۆر لە جەنگی گەرم باشتر بوو.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

==کتێبنامە==
{{refbegin|30em}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Aarons|یەکەم١=Mark| chapter=Justice Betrayed: Post-1945 Responses to Genocide|سەردێڕ=The Legacy of Nuremberg: Civilising Influence or Institutionalised Vengeance? (International Humanitarian Law)|ڕێکەوت=٢٠٠٧|پەڕە=٨٠| editor1=David A. Blumenthal| editor2=Timothy L. H. McCormack|بڵاوکەرەوە=[[Martinus Nijhoff Publishers]]|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-١٥٦٩١-٣| chapter-url=https://books.google.com/books?id=dg0hWswKgTIC&amp;pg=PA80|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170129054607/https://books.google.com/books?id=dg0hWswKgTIC&amp;pg=PA80|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Ambrose |یەکەم١=Stephen E. |دوایین٢=Brinkley |یەکەم٢=Douglas G. |ڕێکەوت=٢٠١١|سەردێڕ=Rise to Globalism: American Foreign Policy Since 1938 |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=s1u0DgAAQBAJ |بڵاوکەرەوە=Penguin Books |ژپنک=٩٧٨-٠-١٤-٢٠٠٤٩٤-٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729145015/https://books.google.com/books?id=s1u0DgAAQBAJ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Andrew |یەکەم١=Christopher |دوایین٢=Mitrokhin |یەکەم٢=Vasili |سەردێڕ=The Sword and the Shield: The Mitrokhin Archive and the Secret History of the KGB |ڕێکەوت=١٩٩٩|بەستەری نووسەر=Christopher Andrew (historian) |بڵاوکەرەوە=[[Basic Books]] |بەستەری نووسەر٢=Mitrokhin, Vasili |ژپنک=٩٧٨٠٤٦٥٠٠٣١٠٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Andrew |یەکەم١=Christopher |دوایین٢=Mitrokhin |یەکەم٢=Vasili |سەردێڕ=The Sword and the Shield: The Mitrokhin Archive and the Secret History of the KGB |ڕێکەوت=٢٠٠٠|بەستەری نووسەر=Christopher Andrew (historian) |بڵاوکەرەوە=[[Basic Books]] |بەستەری نووسەر٢=Mitrokhin, Vasili |ژپنک=٩٧٨٠٤٦٥٠٠٣١٢٩}}
* Ang, Cheng Guan. ''Southeast Asia's Cold War: An Interpretive History'' (University of Hawai'i Press, 2018). [https://issforum.org/roundtables/PDF/Roundtable-XX-39.pdf online review]
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Armstrong |یەکەم=Charles |ڕێکەوت=٢٠٠٤|سەردێڕ=The North Korean Revolution, 1945–1950 |بڵاوکەرەوە=Cornell University Press |edition=1st}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bacevich |یەکەم=Andrew |بەستەری نووسەر=Andrew Bacevich |ڕێکەوت=٢٠١٠|سەردێڕ=Washington rules: America's path to permanent war |بڵاوکەرەوە=[[Henry Holt and Company]] |شوێن=New York |ژپنک=٩٧٨-١-٤٢٩٩-٤٣٢٦-٠|edition=1st}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Beisner |یەکەم=Robert L. |ڕێکەوت=٢٠٠٦|سەردێڕ=Dean Acheson : a life in the Cold War |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |شوێن=Oxford |ژپنک=٩٧٨٠١٩٥٠٤٥٧٨٩|ناونیشان=https://archive.org/details/deanachesonlifei00beis}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Benson |یەکەم١=Robert Louis |دوایین٢=Warner |یەکەم٢=Michael |ڕێکەوت=١٩٩٦|سەردێڕ=Venona Soviet Espionage and the American Response 1939–1957 |بڵاوکەرەوە=National Security Agency |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=c8NIAQAAIAAJ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}
*{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bevins |یەکەم=Vincent |بەستەری نووسەر=Vincent Bevins |ڕێکەوت=٢٠٢٠|سەردێڕ=[[The Jakarta Method|The Jakarta Method: Washington's Anticommunist Crusade and the Mass Murder Program that Shaped Our World]] |بڵاوکەرەوە=[[PublicAffairs]] |ژپنک=٩٧٨-١٥٤١٧٤٢٤٠٦}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Blight |یەکەم=James G. |ساڵ=٢٠١٢|سەردێڕ=Becoming Enemies: U.S.-Iran Relations and the Iran-Iraq War, 1979–1988 |بڵاوکەرەوە=[[Rowman &amp; Littlefield]] |ژپنک=٩٧٨-١-٤٤٢٢-٠٨٣٠-٨}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Blight |یەکەم١=James G. |دوایین٢=Allyn |یەکەم٢=Bruce J. |دوایین٣=Welch |یەکەم٣=David A. |سەردێڕ=Cuba on the Brink: Castro, the Missile Crisis, and the Soviet Collapse |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=GDo1CdsGZ8IC |ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Rowman &amp; Littlefield |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٤٢٥-٢٢٦٩-٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729144714/https://books.google.com/books?id=GDo1CdsGZ8IC |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Blum |یەکەم١=William |سەردێڕ=Rogue State: A Guide to the World's Only Superpower |ناونیشان=https://archive.org/details/unset0000unse_u2v3 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Common Courage Press |ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٧٥١-٣٧٤-٥|edition=3rd}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Blumberg |یەکەم=Arnold |سەردێڕ=Great Leaders, Great Tyrants?: Contemporary Views of World Rulers Who Made History |ڕێکەوت=١٩٩٥|بڵاوکەرەوە=Greenwood Press |شوێن=Westport, Connecticut |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٣-٢٨٧٥١-٠}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Fidel: A Biography of Fidel Castro |ناونیشان=https://archive.org/details/fidelbiographyof0000bour |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |دوایین=Bourne |یەکەم=Peter G. |بەستەری نووسەر=Peter Bourne |ساڵ=١٩٨٦|بڵاوکەرەوە=Dodd, Mead &amp; Company |شوێن=New York |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٩٦-٠٨٥١٨-٨}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Breslauer |یەکەم=George W. |سەردێڕ=Gorbachev and Yeltsin as Leaders |ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٨٩٢٤٤-٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Bronson |یەکەم١=Rachel |سەردێڕ=Thicker Than Oil: America's Uneasy Partnership with Saudi Arabia |ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٣٦٧٠٥-٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=soE8DwAAQBAJ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729154150/https://books.google.com/books?id=soE8DwAAQBAJ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Brownell |یەکەم١=Will |دوایین٢=Billings |یەکەم٢=Richard N. |ڕێکەوت=١٩٨٧|سەردێڕ=So close to greatness: a biography of William C. Bullitt |ناونیشان=https://archive.org/details/soclosetogreatne00brow |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |بڵاوکەرەوە=Macmillan |ژپنک=٩٧٨-٠-٠٢-٥١٧٤١٠-٨}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bulmer-Thomas |یەکەم=Victor |سەردێڕ=The Political Economy of Central America since 1920 |ڕێکەوت=١٩٨٧|بەستەری نووسەر=Victor Bulmer-Thomas |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |شوێن=Cambridge |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٣٤٢٨٤-١}}
* {{cite encyclopedia | last=Byrd | first=Peter | title=Cold War (entire chapter) | date=2003 | editor1=McLean, Iain | editor2=McMillan, Alistair | encyclopedia=The concise Oxford dictionary of politics | url=https://books.google.com/books?id=xLbEHQAACAAJ | access-date=16 June 2008 | publisher=Oxford University Press | isbn=978-0-19-280276-7 | archive-date=29 July 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200729150444/https://books.google.com/books?id=xLbEHQAACAAJ | url-status=live }}
* {{cite encyclopedia | last=Calhoun | first=Craig | title=Cold War (entire chapter) | date=2002 | author-link=Craig Calhoun | encyclopedia=Dictionary of the Social Sciences | url=https://books.google.com/books?id=SvSZHgAACAAJ&amp;q=Dictionary+of+the+Social+Sciences | access-date=16 June 2008 | publisher=Oxford University Press | isbn=978-0-19-512371-5 }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{بیرخستنەوەی کتێب| editor1-last=Carliner | editor1-first=Geoffrey | editor2-last=Alesina | editor2-first=Alberto |ڕێکەوت=١٩٩١|سەردێڕ=Politics and Economics in the Eighties |بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٠١٢٨١-٠}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Carlton |یەکەم=David |سەردێڕ=Churchill and the Soviet Union |ڕێکەوت=٢٠٠٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=MTPzJRV9hhgC&amp;pg=PA116 |بڵاوکەرەوە=Manchester University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٩٠-٤١٠٧-٥|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200313225749/https://books.google.com/books?id=MTPzJRV9hhgC&amp;pg=PA116 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Chandler|یەکەم=David|ڕێکەوت=٢٠٠٠|سەردێڕ=Brother Number One: A Political Biography of Pol Pot, Revised Edition |شوێن=Chiang Mai, Thailand |بڵاوکەرەوە=Silkworm Books}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Chretien |یەکەم١=Todd |سەردێڕ=Eyewitnesses to the Russian Revolution |ڕێکەوت=٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Haymarket Books |ژپنک=٩٧٨-١-٦٠٨٤٦-٨٨٠-٥|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=oG4kDwAAQBAJ&amp;pg=PT129 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729143357/https://books.google.com/books?id=oG4kDwAAQBAJ&amp;pg=PT129 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Coltman |یەکەم=Leycester |بەستەری نووسەر=Arthur Leycester Scott Coltman |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=The Real Fidel Castro |ناونیشان=https://archive.org/details/realfidelcastro00colt_0 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |بڵاوکەرەوە=Yale University Press |شوێن=New Haven and London |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٠-١٠٧٦٠-٩}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Coll|یەکەم=Steve|ساڵ=٢٠٠٤|بەستەری نووسەر=Steve Coll|سەردێڕ=[[Ghost Wars|Ghost Wars: The Secret History of the CIA, Afghanistan, and Bin Laden, from the Soviet Invasion to 10 September 2001]]|بڵاوکەرەوە=[[Penguin Group]]|ژپنک=٩٧٨١٥٩٤٢٠٠٠٧٦}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Combs |یەکەم١=Jerald A. |سەردێڕ=The History of American Foreign Policy from 1895 |ڕێکەوت=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٣١٧-٤٥٦٤١-٤|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=MGamBgAAQBAJ&amp;pg=PA97 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729143054/https://books.google.com/books?id=MGamBgAAQBAJ&amp;pg=PA97 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cook|یەکەم=Bernard A.|ڕێکەوت=٢٠٠١|سەردێڕ=Europe Since 1945: An Encyclopedia|بڵاوکەرەوە=Taylor &amp; Francis|ژپنک=٠-٨١٥٣-٤٠٥٧-٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cooley |یەکەم=John K. |بەستەری نووسەر=John K. Cooley |ڕێکەوت=٢٠٠٢|سەردێڕ=[[Unholy Wars]] |بڵاوکەرەوە=[[Pluto Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠٧٤٥٣١٩١٧٩}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cotton |یەکەم=James |سەردێڕ=The Korean war in history |ڕێکەوت=١٩٨٩|بڵاوکەرەوە=Manchester University Press ND |ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٩٠-٢٩٨٤-٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cowley |یەکەم=Robert |ڕێکەوت=١٩٩٦|سەردێڕ=The Reader's Companion to Military History |بڵاوکەرەوە=Houghton Mifflin |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٩٥-٦٦٩٦٩-٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=sefbAAAAMAAJ}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cox |یەکەم=Michael |سەردێڕ=Beyond the Cold War: Superpowers at the Crossroads |ڕێکەوت=١٩٩٠|بەستەری نووسەر=Michael Cox (academic) |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=cUsOYWpQZbAC&amp;pg=PR18 |بڵاوکەرەوە=University Press of America |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٩١-٧٨٦٥-٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150906021516/https://books.google.com/books?id=cUsOYWpQZbAC&amp;pg=PR18 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Craig |یەکەم١=Campbell |دوایین٢=Logevall |یەکەم٢=Fredrik |سەردێڕ=America's Cold War: The Politics of Insecurity |ڕێکەوت= ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٠٥٣٦٧-٠}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Crocker |یەکەم١=Chester A. |دوایین٢=Hampson |یەکەم٢=Fen Osler |دوایین٣=Aall |یەکەم٣=Pamela R. |سەردێڕ=Leashing the Dogs of War: Conflict Management in a Divided World |ڕێکەوت=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=US Institute of Peace Press |ژپنک=٩٧٨-١-٩٢٩٢٢٣-٩٧-٨}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Crump |یەکەم=Laurien |ڕێکەوت=٢٠١٥|سەردێڕ=The Warsaw Pact Reconsidered: International Relations in Eastern Europe, 1955–1969 |بڵاوکەرەوە=Routledge}} 
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cumings |یەکەم=Bruce |سەردێڕ=The Origins of the Korean War, Liberation and the Emergence of Separate Regimes, 1945–1947 |بڵاوکەرەوە=Princeton University Press |ساڵ=١٩٨١|بەستەری نووسەر=Bruce Cumings}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cummings |یەکەم=Richard H. |سەردێڕ=Radio Free Europe's &quot;Crusade for freedom&quot;: Rallying Americans behind Cold War Broadcasting, 1950–1960 |ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=McFarland &amp; Co |شوێن=Jefferson, NC |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٦٤-٤٤١٠-٦}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dallek |یەکەم=Robert |بەستەری نووسەر=Robert Dallek |ڕێکەوت=٢٠٠٧|سەردێڕ=Nixon and Kissinger: Partners in Power |ژپنک=٩٧٨-٠-٠٦-٠٧٢٢٣٠-٢|بڵاوکەرەوە=HarperCollins |شوێن=New York |ناونیشان=https://archive.org/details/nixonkissingerpa00dall |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Daum|یەکەم=Andreas|بەستەری نووسەر=Andreas Daum|سەردێڕ=Kennedy in Berlin|شوێن=New York|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ڕێکەوت=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٨٥٨٢٤-٣}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Diggins |یەکەم=John P. |سەردێڕ=Ronald Reagan: Fate, Freedom, And the Making of History |ناونیشان=https://archive.org/details/ronaldreaganfate00digg |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ڕێکەوت=٢٠٠٧|بەستەری نووسەر=John Patrick Diggins |بڵاوکەرەوە=W.W. Norton |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٩٣-٠٦٠٢٢-٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dinan|یەکەم=Desmond|سەردێڕ=Europe Recast: A History of European Union|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=9JlMDwAAQBAJ&amp;pg=PA40|ڕێکەوت=٢٠١٧|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٧-٤٣٦٤٥-٠|پەڕەکان=٤٠–|بڵاوکەرەوە=Macmillan Education UK|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729144504/https://books.google.com/books?id=9JlMDwAAQBAJ&amp;pg=PA40|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dobrynin |یەکەم=Anatoly |سەردێڕ=In Confidence: Moscow's Ambassador to Six Cold War Presidents |ڕێکەوت=٢٠٠١|بەستەری نووسەر=Anatoly Dobrynin |بڵاوکەرەوە=University of Washington Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٩٥-٩٨٠٨١-٢}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Doenecke |یەکەم١=Justus D. |یەکەم٢=Mark A. |دوایین٢=Stoler |سەردێڕ=Debating Franklin D. Roosevelt's Foreign Policies, 1933–1945 |ڕێکەوت=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Rowman &amp; Littlefield |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=xdMF9rX6mX8C&amp;pg=PA18 |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٤٧٦-٩٤١٦-٧|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729144806/https://books.google.com/books?id=xdMF9rX6mX8C&amp;pg=PA18 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dominguez |یەکەم=Jorge I. |سەردێڕ=To Make a World Safe for Revolution: Cuba's Foreign Policy |ڕێکەوت=١٩٨٩|بەستەری نووسەر=Jorge I. Domínguez |بڵاوکەرەوە=Harvard University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٨٩٣٢٥-٢}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dowty|یەکەم=Alan|سەردێڕ=Closed Borders: The Contemporary Assault on Freedom of Movement|بڵاوکەرەوە=Yale University Press |ڕێکەوت=١٩٨٩|ژپنک=٠-٣٠٠-٠٤٤٩٨-٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Duiker |یەکەم=William J. |سەردێڕ=Contemporary World History |ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Wadsworth Pub Co |ژپنک=٩٧٨-٠-٤٩٥-٥٧٢٧١-٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=uqvgYtJHGSMC |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200622200541/https://books.google.com/books?id=uqvgYtJHGSMC |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Duke |یەکەم=Simón |سەردێڕ=United States Military Forces and Installations in Europe |ڕێکەوت=١٩٨٩|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٨٢٩١٣٢-٩}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Elleman |یەکەم=Bruce A. |ساڵ=٢٠٠١|سەردێڕ=Modern Chinese Warfare, 1795–1989 |بڵاوکەرەوە=Routledge |ناونیشان=https://archive.org/details/modernchinesewar00elle |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited |ژپنک=٠٤١٥٢١٤٧٤٢}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last=Ello |editor-first=Paul |ڕێکەوت=١٩٦٨|ئەوانی تر=Control Committee of the Communist Party of Czechoslovakia |chapter=Action Plan of the Communist Party of Czechoslovakia (Prague, April 1968) |سەردێڕ=Dubcek's Blueprint for Freedom: His original documents leading to the invasion of Czechoslovakia |بڵاوکەرەوە=William Kimber &amp; Co.}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=English|یەکەم=Robert|ڕێکەوت=٢٠٠٠|سەردێڕ=Russia and the Idea of the West: Gorbachev, Intellectuals, and the End of the Cold War |بڵاوکەرەوە=Columbia University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣١-٥٠٤٧٤-٤|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=qA_uT6GrcxEC&amp;pg=PA26 |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729150207/https://books.google.com/books?id=qA_uT6GrcxEC&amp;pg=PA26|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Erlich |یەکەم=Reese |سەردێڕ=Dateline Havana: The Real Story of U.S. Policy and the Future of Cuba |ڕێکەوت=٢٠٠٨|بەستەری نووسەر=Reese Erlich |بڵاوکەرەوە=PoliPoint Press |شوێن=Sausalito, California |ژپنک=٩٧٨-٠-٩٨١٥٧٦٩-٧-٨|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ناونیشان=https://archive.org/details/datelinehavanare0000erli}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم= T. R. |دوایین= Fehrenbach |بەستەری نووسەر= T. R. Fehrenbach |سەردێڕ= This Kind of War: The Classic Korean War History | edition = 15th Anniversary |بڵاوکەرەوە= Potomac Books |ڕێکەوت= ٢٠٠١|ژپنک= ٩٧٨-١-٥٧٤٨٨-٣٣٤-٣|شوێن= [[Washington, D.C.]]}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Franklin |یەکەم=Jane |ڕێکەوت=٢٠١٦|سەردێڕ=Cuba and the U.S. empire : a chronological history |بڵاوکەرەوە=[[New York University Press]] |شوێن=New York |ژپنک=٩٧٨-١-٥٨٣٦٧-٦٠٥-٩}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Friedman |یەکەم=Norman |سەردێڕ=The Fifty-Year War: Conflict and Strategy in the Cold War |ڕێکەوت=٢٠٠٧|بەستەری نووسەر=Norman Friedman |بڵاوکەرەوە=Naval Institute Press |ژپنک=٩٧٨-١-٥٩١١٤-٢٨٧-٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Fritsch-Bournazel |یەکەم١=Renata |سەردێڕ=Confronting the German question: Germans on the East-West divide |ڕێکەوت=١٩٩٠|بڵاوکەرەوە=Berg |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٥٤٩٦-١٠٠-٩|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ناونیشان=https://archive.org/details/confrontinggerma0000frit}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gaddis |یەکەم=John Lewis |سەردێڕ=Russia, the Soviet Union and the United States. An Interpretative History |ڕێکەوت=١٩٩٠|بەستەری نووسەر=John Lewis Gaddis |بڵاوکەرەوە=McGraw-Hill |ژپنک=٩٧٨-٠-٠٧-٥٥٧٢٥٨-٩|ناونیشان=https://archive.org/details/russiasovietunio00gadd}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gaddis |یەکەم=John Lewis |سەردێڕ=The Cold War: A New History |ڕێکەوت=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Penguin Press |ژپنک=٩٧٨-١-٥٩٤٢٠-٠٦٢-٥|ناونیشان=https://archive.org/details/coldwarnewhistor00gadd}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gaidar |یەکەم=E. T. |ڕێکەوت=٢٠٠٧|سەردێڕ=Collapse of an empire: lessons for modern Russia |بڵاوکەرەوە=Brookings Institution Press |شوێن=Washington, D.C. |ژپنک=٩٧٨٠٨١٥٧٣١١٤٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=bDSfnxYjVwAC&amp;pg=PA102}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Garthoff |یەکەم=Raymond |سەردێڕ=Détente and Confrontation: American-Soviet Relations from Nixon to Reagan |ڕێکەوت=١٩٩٤|بەستەری نووسەر=Raymond L. Garthoff |بڵاوکەرەوە=Brookings Institution Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٧-٣٠٤١-٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Gasiorowski |یەکەم١=Mark J. |دوایین٢=Byrne |یەکەم٢=Malcolm |سەردێڕ=Mohammad Mosaddeq and the 1953 Coup in Iran |ڕێکەوت=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Syracuse University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٦-٣٠١٨-٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=yW2slrVAb5kC |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729172455/https://books.google.com/books?id=yW2slrVAb5kC |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Gerard |یەکەم١=Emmanuel |سەردێڕ=Death in the Congo |ڕێکەوت=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٧٤٥٣٦-٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=pvVqBgAAQBAJ&amp;q=lumumba.+cold+war.+assassination |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729172533/https://books.google.com/books?id=pvVqBgAAQBAJ&amp;printsec=frontcover&amp;dq=lumumba.+cold+war.+assassination |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Gerolymatos |یەکەم١=André |سەردێڕ=An International Civil War: Greece, 1943–1949 |ڕێکەوت=٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Yale University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٠-١٨٠٦٠-٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=jJoqDQAAQBAJ&amp;pg=PA376 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729153630/https://books.google.com/books?id=jJoqDQAAQBAJ&amp;pg=PA376 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ghodsee |یەکەم=Kristen |سەردێڕ=Red Hangover: Legacies of Twentieth-Century Communism |ڕێکەوت=٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=[[Duke University Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٢٣-٦٩٤٩-٣|بەستەری نووسەر=Kristen R. Ghodsee |ناونیشان=https://www.dukeupress.edu/red-hangover |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191207032254/https://www.dukeupress.edu/red-hangover |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}
*{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gibbs|یەکەم=Joseph |سەردێڕ=Gorbachev's Glasnost: The Soviet Media in the First Phase of Perestroika |ڕێکەوت=١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=Texas A&amp;M University Press |ژپنک=٠-٨٩٠٩٦-٨٩٢-٦}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Graebner |یەکەم١=Norman A. |دوایین٢=Burns |یەکەم٢=Richard Dean |دوایین٣=Siracusa |یەکەم٣=Joseph M. |سەردێڕ=Reagan, Bush, Gorbachev: Revisiting the End of the Cold War |ساڵ=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Greenwoo |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٣-٣٥٢٤١-٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=r71u_AgE7iYC&amp;pg=PA29 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729145925/https://books.google.com/books?id=r71u_AgE7iYC&amp;pg=PA29 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Grandin |یەکەم=Greg |ڕێکەوت=٢٠١١|سەردێڕ=The Last Colonial Massacre: Latin America in the Cold War |edition=updated |بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٣٠٦٩٠-٢}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Greene |یەکەم=John Robert |سەردێڕ=The Presidency of George Bush |ساڵ=٢٠١٥|edition=2nd |بڵاوکەرەوە=University Press of Kansas |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٠٠٦-٢٠٧٩-١}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم١=J.A.S|دوایین١=Grenville|بەستەری نووسەر١=John Grenville|یەکەم٢=Bernard|دوایین٢=Wasserstein|بەستەری نووسەر٢=Bernard Wasserstein |سەردێڕ=The Major International Treaties of the Twentieth Century|بڵاوکەرەوە=[[Routledge]]|ڕێکەوت=١٩٨٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٤١٢٥-٣}}
* {{بیرخستنەوە|دوایین=Grenville|یەکەم=John Ashley Soames|سەردێڕ=A History of the World from the 20th to the 21st Century|بڵاوکەرەوە=Routledge |ڕێکەوت=٢٠٠٥|ژپنک=٠-٤١٥-٢٨٩٥٤-٨}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Halliday |یەکەم=Fred | chapter=Cold War |سەردێڕ=The Oxford Companion to the Politics of the World |ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press Inc.}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hamann |یەکەم=Hilton |سەردێڕ=Days of the Generals |ڕێکەوت=٢٠٠٧| orig-date=2003 |شوێن=Cape Town |بڵاوکەرەوە=Struik Publishers |ژپنک=٩٧٨-١-٨٦٨٧٢-٣٤٠-٩}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Hanhimäki |یەکەم١=Jussi |دوایین٢=Soutou |یەکەم٢=Georges-Henri |دوایین٣=Germond |یەکەم٣=Basil |ساڵ=٢٠١٠|سەردێڕ=The Routledge Handbook of Transatlantic Security |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=swfHBQAAQBAJ&amp;pg=PT501 |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨١١٣٦٩٣٦٠٧٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Hardesty |یەکەم١=Von |سەردێڕ=Red phoenix : the rise of Soviet air power, 1941–1945 |ڕێکەوت=١٩٩١|orig-date=1982 |بڵاوکەرەوە=Smithsonian Institution Press |شوێن=Washington, D.C. |ژپنک=٠-٨٧٤٧٤-٥١٠-١}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last1=Hardt |editor-first1=John Pearce |editor-last2=Kaufman |editor-first2=Richard F. |ئەوانی تر=United States Congress, Joint Economic Committee |سەردێڕ=East-Central European Economies in Transition |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Yv-ehBPBdgYC&amp;pg=PA714 |ڕێکەوت=١٩٩٥|بڵاوکەرەوە=M.E. Sharpe |ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٣٢٤-٦١٣-٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729145018/https://books.google.com/books?id=Yv-ehBPBdgYC&amp;pg=PA714 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Harrison |یەکەم=Hope Millard |سەردێڕ=Driving the Soviets Up the Wall: Soviet-East German Relations, 1953–1961 |ڕێکەوت=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press |ژپنک=٠-٦٩١-٠٩٦٧٨-٣}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hart-Landsberg |یەکەم=Martin |ڕێکەوت=١٩٩٨|سەردێڕ=Korea: Division, Reunification, &amp; U.S. Foreign Policy |بڵاوکەرەوە=Monthly Review Press |ژپنک=٩٧٨٠٨٥٣٤٥٩٢٧٩}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Haruki |یەکەم=Wada |سەردێڕ=The Korean War: An International History |ڕێکەوت=٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Rowman &amp; Littlefield |ژپنک=٩٧٨-١-٥٣٨١-١٦٤٢-٥|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=fHBMDwAAQBAJ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٠}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hasanli|یەکەم=Jamil|سەردێڕ=Khrushchev's Thaw and National Identity in Soviet Azerbaijan, 1954–1959|بڵاوکەرەوە=Lexington Books |ڕێکەوت=٢٠١٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Heller |یەکەم=Henry |سەردێڕ=The Cold War and the new imperialism: a global history, 1945–2005 |ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Monthly Review Press |ژپنک=٩٧٨-١-٥٨٣٦٧-١٤٠-٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Herring |یەکەم=George C. |سەردێڕ=Aid to Russia, 1941–1946: strategy, diplomacy, the origins of the cold war |ڕێکەوت=١٩٧٣|بڵاوکەرەوە=Columbia University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣١-٠٣٣٣٦-٧|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ناونیشان=https://archive.org/details/aidtorussia1941100herr_0}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Herring |یەکەم=George C. |ڕێکەوت=٢٠٠٨|سەردێڕ=From Colony to Superpower; U.S. Foreign Relations Since 1776 |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٠٧٨٢٢-٠|ناونیشان=https://archive.org/details/fromcolonytosupe00herr}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Heuveline |یەکەم=Patrick | chapter=The Demographic Analysis of Mortality Crises: The Case of Cambodia, 1970–1979 |سەردێڕ=Forced Migration and Mortality |بڵاوکەرەوە=[[National Academies Press]] |ڕێکەوت=٢٠٠١|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٩-٠٧٣٣٤-٩}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Hixson |یەکەم١=Walter L. |سەردێڕ=The Myth of American Diplomacy: National Identity and U.S. Foreign Policy |ڕێکەوت=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Yale University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٠-١٥٠١٣-١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=DNId6HxkzQwC |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729150013/https://books.google.com/books?id=DNId6HxkzQwC |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hoppe |یەکەم=Bert |ساڵ=٢٠١١|سەردێڕ=In Stalins Gefolgschaft: Moskau und die KPD 1928–1933|بڵاوکەرەوە=Oldenbourg Verlag |زمان=de|ژپنک=٩٧٨٣٤٨٦٧١١٧٣٨}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hughes |یەکەم=Geraint |ڕێکەوت=٢٠١٤|سەردێڕ=My Enemy's Enemy: Proxy Warfare in International Politics |شوێن=Brighton |بڵاوکەرەوە=Sussex Academic Press |ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٥١٩-٦٢٧-١}}
*{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Hussain |یەکەم= Rizwan |سەردێڕ= Pakistan and the emergence of Islamic militancy in Afghanistan |بڵاوکەرەوە= Ashgate |شوێن= Aldershot, England Burlington, VT |ڕێکەوت= ٢٠٠٥|ژپنک= ٩٧٨-٠-٧٥٤٦-٤٤٣٤-٧}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hwang |یەکەم=Su-kyoung |سەردێڕ=Korea's Grievous War |title-link=Korea's Grievous War |ڕێکەوت= ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=University of Pennsylvania Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٢٢-٤٨٤٥-٦}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Isby |یەکەم١=David C. |دوایین٢=Kamps |یەکەم٢=Charles Tustin |سەردێڕ=Armies of NATO's Central Front |ڕێکەوت=١٩٨٥|بڵاوکەرەوە=Jane's |ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٠٦-٠٣٤١-٨}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Itzigsohn |یەکەم=José |سەردێڕ=Developing Poverty: The State, Labor Market Deregulation, and the Informal Economy in Costa Rica and the Dominican Republic |ڕێکەوت=٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=Penn State University Press |شوێن=University Park, Pennsylvania |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=b7Jo9GtxMEcC |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٧١-٠٢٠٢٨-٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150906022445/https://books.google.com/books?id=b7Jo9GtxMEcC |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jennings |یەکەم=Christian |ڕێکەوت=٢٠١٧|سەردێڕ=Flashpoint Trieste: The First Battle of the Cold War |بڵاوکەرەوە=ForeEdge |شوێن=Lebanon, NH |ژپنک=٩٧٨١٥١٢٦٠١٧٢٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Jowett |یەکەم١=Garth |دوایین٢=O'Donnell |یەکەم٢=Victoria |ڕێکەوت=٢٠٠٥|سەردێڕ=Propaganda and Persuasion |chapter=What Is Propaganda, and How Does It Differ From Persuasion?|بڵاوکەرەوە=Sage Publications|ژپنک=٩٧٨-١-٤١٢٩-٠٨٩٨-٦|بەستەری نووسەر٢=Victoria O'Donnell}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jonas|یەکەم=Manfred|سەردێڕ=The United States and Germany: A Diplomatic History|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=MSLgiCvfKXQC&amp;pg=PA270|ڕێکەوت=١٩٨٥|بڵاوکەرەوە=Cornell University Press|ژپنک=٠-٨٠١٤-٩٨٩٠-٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729154155/https://books.google.com/books?id=MSLgiCvfKXQC&amp;pg=PA270|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jones|یەکەم=Geoffrey|chapter=Firms and Global Capitalism|editor-last1=Neal|editor-first1=Larry|editor-last2=Williamson|editor-first2=Jeffrey G.|سەردێڕ=The Cambridge History of Capitalism: Volume 2, The Spread of Capitalism: From 1848 to the Present |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=jMRkAwAAQBAJ|ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-١-٣١٦-٠٢٥٧١-٠|پەڕەکان=١٧٦–١٧٩|ref=CITEREFJones, G.2014 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729150244/https://books.google.com/books?id=jMRkAwAAQBAJ|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jones |یەکەم=Howard |سەردێڕ=Crucible of Power: A History of American Foreign Relations from 1945 |ڕێکەوت=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Rowman &amp; Littlefield |شوێن=Lanham |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٤٢٥-٦٤٥٤-١| ref=CITEREFJones, H.2009}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jones|یەکەم=Seth G. |بەستەری نووسەر=Seth Jones (political scientist)|ساڵ=٢٠١٠|سەردێڕ=In the Graveyard of Empires: America's War in Afghanistan|بڵاوکەرەوە=[[W. W. Norton &amp; Company]] |ناونیشان=https://archive.org/details/ingraveyardofemp00jone_0|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ژپنک=٩٧٨٠٣٩٣٠٧١٤٢٩|ref=CITEREFJones, S.2010}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kalinovsky |یەکەم=Artemy M. |سەردێڕ=A Long Goodbye: The Soviet Withdrawal from Afghanistan |ڕێکەوت=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٠٥٨٦٦-٨}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kalnins |یەکەم=Mara |سەردێڕ=Latvia: A Short History |ڕێکەوت=٢٠١٥|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=vHpeCwAAQBAJ&amp;pg=PT126 |بڵاوکەرەوە=Hurst |ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٩٠٤-٦٠٦-٠|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729145941/https://books.google.com/books?id=vHpeCwAAQBAJ&amp;pg=PT126 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Zachary|دوایین=Karabell|سەردێڕ=Architects of Intervention: The United States the Third World and the Cold War 1946–1962 |بڵاوکەرەوە=LSU Press|ڕێکەوت=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٧١-٢٣٤١-٦}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kempe |یەکەم=Frederick |سەردێڕ=Berlin 1961 |ڕێکەوت=٢٠١١|بەستەری نووسەر=Frederick Kempe |بڵاوکەرەوە=Penguin Group (US) |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٩٩-١٥٧٢٩-٥|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ناونیشان=https://archive.org/details/berlin1961kenned0000kemp}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Khanna |یەکەم=V.N. |سەردێڕ=International Relations|edition=5th |بڵاوکەرەوە=Vikas |ڕێکەوت=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨-٩٣-٢٥٩-٦٨٣٦-٣}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|بەستەری نووسەر=Ben Kiernan|دوایین=Kiernan|یەکەم=Ben |سەردێڕ=The Specter of Genocide: Mass Murder in Historical Perspective |ساڵ=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٥٢٧٥٠-٧|editor=Robert Gellately, Ben Kiernan|chapter=Twentieth-Century Genocides Underlying Ideological Themes from Armenia to East Timor |chapter-url=https://archive.org/details/specterofgenocid00robe |chapter-url-access=registration}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kim |یەکەم=Samuel S. |ڕێکەوت=٢٠١٤|chapter=The Evolving Asian System |سەردێڕ=International Relations of Asia |بڵاوکەرەوە=[[Rowman &amp; Littlefield]] |ژپنک=٩٧٨١٤٤٢٢٢٦٤١٨}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kinsella |یەکەم=Warren |سەردێڕ=Unholy Alliances |ڕێکەوت=١٩٩٢|بەستەری نووسەر=Warren Kinsella |بڵاوکەرەوە=Lester Publishing |ژپنک=٩٧٨-١-٨٩٥٥٥٥-٢٤-٠|ناونیشان=https://archive.org/details/unholyalliancest0000kins}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Kinvig |یەکەم١=Clifford |سەردێڕ=Churchill's crusade : the British invasion of Russia, 1918–1920 |ڕێکەوت=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Hambledon Continuum |ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٧٢٥-٠٢١-٦}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kinzer |یەکەم=Stephen |سەردێڕ=All the Shah's men : an American coup and the roots of Middle East terror |ناونیشان=https://archive.org/details/allshahsmenameri00kinz |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |بڵاوکەرەوە=J. Wiley &amp; Sons |شوێن=Hoboken, NJ |ڕێکەوت=٢٠٠٣|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٧١-٦٧٨٧٨-٦}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kissinger |یەکەم=H. |ساڵ=٢٠١١|سەردێڕ=On China |شوێن=New York |بڵاوکەرەوە=Penguin Press |ژپنک=٩٧٨١١٠١٤٤٥٣٥٨}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Koven |یەکەم=Steven G. |ڕێکەوت=٢٠١٥|سەردێڕ=Responsible Governance: A Case Study Approach |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=LUXRg7YBWiIC&amp;pg=PA93 |بڵاوکەرەوە=M.E. Sharpe |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٦٥٦-٢٩٣٢-٦|پەڕەکان=٩٣–|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729151248/https://books.google.com/books?id=LUXRg7YBWiIC&amp;pg=PA93 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kramer |یەکەم=Mark |ساڵ=٢٠١٤|chapter=The Soviet Bloc and the Cold War in Europe |editor-last=Larresm |editor-first=Klaus |chapter-url=https://books.google.com/books?id=EyNcCwAAQBAJ&amp;pg=PT174 |سەردێڕ=A Companion to Europe Since 1945 |بڵاوکەرەوە=Wiley |ژپنک=٩٧٨-١-١١٨-٨٩٠٢٤-٠}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kydd|یەکەم=Andrew H.|سەردێڕ=Trust and Mistrust in International Relations|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=8_1ZDwAAQBAJ&amp;pg=PA107|ڕێکەوت=٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-١٨٨٥١-٥|پەڕەکان=١٠٧–|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729143512/https://books.google.com/books?id=8_1ZDwAAQBAJ&amp;pg=PA107|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=LaFeber |یەکەم=Walter |chapter=Thomas C. Mann and the Devolution of Latin American Policy: From the Good Neighbor to Military Intervention |سەردێڕ=Behind the Throne: Servants of Power to Imperial Presidents, 1898–1968 |ڕێکەوت=1993a |editor1=Thomas J. McCormick |editor2=Walter LaFeber |بڵاوکەرەوە=University of Wisconsin Press |ژپنک=٠-٢٩٩-١٣٧٤٠-٦|name-list-style=amp}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=LaFeber |یەکەم=Walter |سەردێڕ=America, Russia, and the Cold War, 1945–1992 |ڕێکەوت=١٩٩٣|بەستەری نووسەر=Walter LaFeber |بڵاوکەرەوە=McGraw-Hill |ژپنک=٩٧٨-٠-٠٧-٠٣٥٨٥٣-٩}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=LaFeber |یەکەم=Walter |سەردێڕ=America, Russia, and the Cold War, 1945–2002 |ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=McGraw-Hill |ژپنک=٩٧٨-٠-٠٧-٢٨٤٩٠٣-٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Large |یەکەم=David K. |ڕێکەوت=١٩٩٦|سەردێڕ=Germans to the Front: West German Rearmament in the Adenauer Era |بڵاوکەرەوە=University of North Carolina Press}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Layne |یەکەم=Christopher |سەردێڕ=The Peace of Illusions: American Grand Strategy from 1940 to the Present |ڕێکەوت=٢٠٠٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=3Gzrfmkw80MC&amp;q=roll+back,+nsc+68&amp;pg=PA63 |بڵاوکەرەوە=Cornell University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠١٤-٧٤١١-٨|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729144629/https://books.google.com/books?id=3Gzrfmkw80MC&amp;pg=PA63&amp;dq=roll+back,+nsc+68 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lechuga Hevia |یەکەم=Carlos |سەردێڕ=Cuba and the Missile Crisis |ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Ocean Press |شوێن=Melbourne, Australia |ناونیشان=https://archive.org/details/cubamissilecrisi0000lech |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ژپنک=٩٧٨-١-٨٧٦١٧٥-٣٤-٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lee |یەکەم=Tae-Woo |سەردێڕ=Military Technologies of the World |بەرگ=١|شوێن=Santa Barbara, [[California|CA]] |بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO |ساڵ=٢٠٠٨|ناونیشان=https://archive.org/details/militarytechnolo0000leet/page/12/mode/2up |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٧٥-٩٩٥٣٥-٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Lefeber |یەکەم١=R. |دوایین٢=Fitzmaurice |یەکەم٢=M. |دوایین٣=Vierdag |یەکەم٣=E. W. |سەردێڕ=The Changing political structure of Europe: aspects of international law |ڕێکەوت=١٩٩١|بڵاوکەرەوە=M. Nijhoff |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٩٢٣-١٣٧٩-٣|ناونیشان=https://archive.org/details/changingpolitica0000unse_y9g4 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Leffler |یەکەم=Melvyn P. |سەردێڕ=For The Soul of Mankind: The United States, the Soviet Union, and the Cold War |ساڵ= ٢٠٠٨|شوێن=New York |بڵاوکەرەوە=[[Farrar, Straus, and Giroux]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٧٤-٥٣١٤٢-٣}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lendvai |یەکەم=Paul |سەردێڕ=One Day that Shook the Communist World: The 1956 Hungarian Uprising and Its Legacy |ڕێکەوت=٢٠٠٨|بەستەری نووسەر=Paul Lendvai |بڵاوکەرەوە=Princeton University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-١٣٢٨٢-٢}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Litwak |یەکەم= Robert |سەردێڕ= Détente and the Nixon doctrine : American foreign policy and the pursuit of stability, 1969–1976 |بڵاوکەرەوە= Cambridge University Press |شوێن= Cambridge Cambridgeshire New York |ڕێکەوت= ١٩٨٦|ژپنک= ٩٧٨-٠-٥٢١-٢٥٠٩٤-٨}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lüthi |یەکەم=Lorenz M. |سەردێڕ=The Sino-Soviet Split: Cold War in the Communist World |ڕێکەوت=٢٠١٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=dl4TRDxqexMC |بڵاوکەرەوە=Princeton UP |ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٠٨-٣٧٦٢-٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190609073503/https://books.google.com/books?id=dl4TRDxqexMC |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Malkasian |یەکەم=Carter |سەردێڕ=The Korean War: Essential Histories |ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Osprey Publishing |ژپنک=٩٧٨-١-٨٤١٧٦-٢٨٢-١}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mälksoo |یەکەم=Lauri |ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Illegal Annexation and State Continuity |chapter=The Baltic States Between 1940 and 1991: Illegality and/Or Prescription |بڵاوکەرەوە=BRILL |پەڕەکان=٧٠–١٣٩|doi=10.1163/9789004464896_005 |doi-access=free |ژپنک=٩٧٨٩٠٠٤٤٦٤٨٩٦}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last=Mandelbaum |editor-first=Michael |ڕێکەوت=١٩٩٦|سەردێڕ=Post-Communism: Four Perspectives |بڵاوکەرەوە=Council on Foreign Relations |ژپنک=٠-٨٧٦٠٩-١٨٦-٩}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Mars |یەکەم١=Perry |یەکەم٢=Alma H |دوایین٢=Young |ڕێکەوت=٢٠٠٤|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=F4lJBFU-k1wC |سەردێڕ=Caribbean Labor and Politics: Legacies of Cheddi Jagan and Michael Manley |شوێن=Detroit |بڵاوکەرەوە=Wayne State University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٤٣-٣٢١١-٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150906023700/https://books.google.com/books?id=F4lJBFU-k1wC |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mawdsley |یەکەم=Evan |بەستەری نووسەر=Evan Mawdsley |ناونیشان=https://archive.org/details/russiancivilwar00evan |سەردێڕ=The Russian Civil War |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Pegasus Books |ژپنک=٩٧٨-١-٩٣٣٦٤٨-١٥-٦|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=McCauley |یەکەم=Martin |سەردێڕ=Origins of the Cold War, 1941–1949 |بڵاوکەرەوە=Pearson Longman |شوێن=Harlow, England; New York |ڕێکەوت=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٥٨-٧٤٣٣-٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=McCauley |یەکەم=Martin |ساڵ=٢٠٠٨b|سەردێڕ=Russia, America and the Cold War: 1949–1991 |edition=Revised 2nd |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=r0V-Oxmy9FQC&amp;q=Hafizullah+Amin+personal+guard&amp;pg=PA142 |شوێن=Harlow, UK |بڵاوکەرەوە=[[Pearson Education]] |ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٥٨-٧٤٣٠-٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= McMahon |یەکەم= Robert |سەردێڕ= The Cold War: A Very Short Introduction |ڕێکەوت= ٢٠٠٣|بەستەری نووسەر= Robert J. McMahon |بڵاوکەرەوە= Oxford University Press |ژپنک= ٩٧٨-٠-١٩-٢٨٠١٧٨-٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=McSherry |یەکەم١=J. Patrice |chapter=Chapter 5: &quot;Industrial repression&quot; and Operation Condor in Latin America |سەردێڕ=State Violence and Genocide in Latin America: The Cold War Years (Critical Terrorism Studies) |ڕێکەوت=٢٠١١|بەستەری نووسەر١=J. Patrice McSherry |editor1=Esparza, Marcia |editor2=Henry R. Huttenbach |editor3=Daniel Feierstein |بڵاوکەرەوە=[[Routledge]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٦٦٤٥٧-٨|chapter-url=https://www.routledge.com/State-Violence-and-Genocide-in-Latin-America-The-Cold-War-Years/Esparza-Huttenbach-Feierstein/p/book/9780415496377 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180719232658/https://www.routledge.com/State-Violence-and-Genocide-in-Latin-America-The-Cold-War-Years/Esparza-Huttenbach-Feierstein/p/book/9780415496377|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Menon |یەکەم=Anand |سەردێڕ=France, NATO, and the limits of independence, 1981–97: the politics of ambivalence |ڕێکەوت=٢٠٠٠|بەستەری نووسەر=Anand Menon |بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٢-٢٢٩٣١-٣}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Meher |یەکەم١=Jagmohan |سەردێڕ=America's Afghanistan war : the success that failed |ڕێکەوت=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Kalpaz |شوێن=Delhi |ژپنک=٩٧٨-٨١-٧٨٣٥-٢٦٢-٦}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Miglietta |یەکەم=John P. |ڕێکەوت=٢٠٠٢|سەردێڕ=American Alliance Policy in the Middle East, 1945–1992: Iran, Israel, and Saudi Arabia |بڵاوکەرەوە=Lexington Books}} 
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Miller |یەکەم=Nicola |ڕێکەوت=٢٠٠٢|editor-last1=Carter |editor-first1=Dale |editor-last2=Clifton |editor-first2=Robin |chapter=The Real Gap in the Cuban Missile Crisis: The Post-Cold-War Historiography and Continued Omission of Cuba |سەردێڕ=War and Cold War in American foreign policy, 1942–62 |بڵاوکەرەوە=[[Palgrave Macmillan]] |شوێن=Basingstoke |ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٣٩-١٣٨٥-٢}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Miller |یەکەم١=Robert |دوایین٢=Wainstock |یەکەم٢=Dennis D. |ڕێکەوت=٢٠١٣|سەردێڕ=Indochina and Vietnam: The Thirty-five Year War, 1940–1975 |بڵاوکەرەوە=Enigma Books |ژپنک=٩٧٨-١-٩٣٦٢٧٤-٦٦-٦|پەڕەکان=١٠١–١٠٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=jexmAgAAQBAJ&amp;pg=PT101 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729150049/https://books.google.com/books?id=jexmAgAAQBAJ&amp;pg=PT101 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Miller |یەکەم=Roger Gene |سەردێڕ=To Save a City: The Berlin Airlift, 1948–1949 |ڕێکەوت=٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=Texas A&amp;M University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٩٠٩٦-٩٦٧-٠}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Moschonas|یەکەم=Gerassimos|سەردێڕ=In the Name of Social Democracy: The Great Transformation, 1945 to the Present |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=_00SKFEabywC&amp;pg=PR4 |ڕێکەوت=٢٠٠٢|translator-last=Elliot|translator-first=Gregory |بڵاوکەرەوە=Verso|ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٩٨٤-٦٣٩-١|پەڕەکان=٤–|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729154136/https://books.google.com/books?id=_00SKFEabywC&amp;pg=PR4|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Moss |یەکەم١=George |ڕێکەوت=١٩٩٣|سەردێڕ=America in the Twentieth Century |بڵاوکەرەوە=Prentice Hall |ناونیشان=https://archive.org/details/americaintwentie00moss_0 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ژپنک=٩٧٨-٠-١٣-٠٣١٧٣٣-٩}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mosyakov |یەکەم=Dmitry |ڕێکەوت=٢٠٠٤|chapter=The Khmer Rouge and the Vietnamese Communists: A History of Their Relations as Told in the Soviet Archives |سەردێڕ=Genocide in Cambodia and Rwanda (Yale Genocide Studies Program Monograph Series No. 1) |editor-last=Cook |editor-first=Susan E. |chapter-url=https://www.files.ethz.ch/isn/46645/GS20.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181231092626/https://www.files.ethz.ch/isn/46645/GS20.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Motin|یەکەم=Dylan|ڕێکەوت=٢٠٢٥|سەردێڕ=Territorial Expansion and Great Power Behavior During the Cold War: A Theory of Armed Emergence|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-٠٤٠-٣٨٢٥٨-٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Motter |یەکەم=T.H. Vail |ڕێکەوت=١٩٥٢|سەردێڕ=The Persian Corridor and Aid to Russia |بڵاوکەرەوە=Center of Military History |ناونیشان=https://history.army.mil/books/wwii/persian/index.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071224152307/http://www.history.army.mil/books/wwii/persian/index.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠١٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Moynihan |یەکەم=Daniel Patrick |ڕێکەوت=١٩٩٨|سەردێڕ=Secrecy: The American Experience |بڵاوکەرەوە=Yale University Press |ناونیشان=https://archive.org/details/secrecyamericane00moyn |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٠-٠٨٠٧٩-٧|پەڕەکان=[https://archive.org/details/secrecyamericane٠٠moyn/page/١٥ ١٥–١٦], [https://archive.org/details/secrecyamericane٠٠moyn/page/٧٠ ٧٠]}}
* {{cite encyclopedia | last=Nashel | first=Jonathan | title=Cold War (1945–91): Changing Interpretations (entire chapter) | date=1999 | editor=Whiteclay Chambers, John | encyclopedia=The Oxford Companion to American Military History | url=https://books.google.com/books?id=xtMKHgAACAAJ&amp;q=The+Oxford+Companion+to+American+Military+History | access-date=16 June 2008 | publisher=Oxford University Press | isbn=978-0-19-507198-6 }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last1=Goodby|editor-first1=James E.|editor-last2=Morel|editor-first2=Benoit|دوایین=Newman|یەکەم=William W.|سەردێڕ=The Limited Partnership: Building a Russian-US Security Community|chapter-url=https://books.google.com/books?id=yW_Nu5iOE84C&amp;pg=PA41 |ڕێکەوت=١٩٩٣|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|شوێن=Oxford|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٨٢٩١٦١-٩|chapter=History Accelerates: The Diplomacy of Co-operation and Fragmentation |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729155247/https://books.google.com/books?id=yW_Nu5iOE84C&amp;pg=PA41|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Njølstad |یەکەم=Olav |سەردێڕ=The Last Decade of the Cold War |ڕێکەوت=٢٠٠٤|بەستەری نووسەر=Olav Njølstad |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٤٦-٨٣٧١-٣}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=No |یەکەم١=Kum-Sok |دوایین٢=Osterholm |یەکەم٢=J. Roger |سەردێڕ=A MiG-15 to Freedom: Memoir of the Wartime North Korean Defector who First Delivered the Secret Fighter Jet to the Americans in 1953 |ڕێکەوت=١٩٩٦|بڵاوکەرەوە=McFarland |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٦٤-٠٢١٠-٦}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Nolan |یەکەم=Peter |سەردێڕ=China's Rise, Russia's Fall |ڕێکەوت=١٩٩٥|بەستەری نووسەر=Peter Nolan |بڵاوکەرەوە=St. Martin's Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٢-١٢٧١٤-٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Nuenlist |یەکەم١=Christian |یەکەم٢=Anna |دوایین٢=Locher |یەکەم٣=Garret |دوایین٣=Martin |سەردێڕ=Globalizing de Gaulle: International Perspectives on French Foreign Policies, 1958–1969 |ڕێکەوت=٢٠١٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=tcicr6TrwjUC&amp;pg=PA101 |بڵاوکەرەوە=Lexington Books |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٣٩١-٤٢٥٠-٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729144631/https://books.google.com/books?id=tcicr6TrwjUC&amp;pg=PA101 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Oberdorfer |یەکەم١=Don |سەردێڕ=Tet!: The Turning Point in the Vietnam War |ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=JHU Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠١٨-٦٧٠٣-٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=r6lQ-430NL0C&amp;q=Oberdorfer+2001 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729145017/https://books.google.com/books?id=r6lQ-430NL0C&amp;printsec=frontcover&amp;dq=Oberdorfer+2001}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Odom |یەکەم١=William E. |سەردێڕ=The Collapse of the Soviet Military |ڕێکەوت=٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=Yale University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٠-٠٨٢٧١-٥|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Wojkd3uzVPgC |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729143427/https://books.google.com/books?id=Wojkd3uzVPgC |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=O'Neil |یەکەم=Patrick |سەردێڕ=Post-communism and the Media in Eastern Europe |ڕێکەوت=١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٤٦-٤٧٦٥-٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Otfinoski |یەکەم=Steven |سەردێڕ=The Baltic Republics |ڕێکەوت=٢٠١٤|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=gpv87uY9cucC&amp;pg=PA14 |بڵاوکەرەوە=Infobase Publishing |ژپنک=٩٧٨-١-٤٣٨١-٢٢٥٣-٣|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729165906/https://books.google.com/books?id=gpv87uY9cucC&amp;pg=PA14 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Palmer |یەکەم=Colin A. |سەردێڕ=Cheddi Jagan and the Politics of Power: British Guiana's Struggle for Independence |ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=University of North Carolina Press |شوێن=Chapel Hill |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=NHd1sxVg4XwC |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٧٨-٣٤١٦-٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150906024930/https://books.google.com/books?id=NHd1sxVg4XwC |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Papathanasiou|یەکەم=Ioanna|editor-last1=Carabott|editor-first1=Philip|editor-last2=Sfikas|editor-first2=Thanasis D. |chapter=The Cominform and the Greek Civil War, 1947–49|پەڕەکان=٥٧–٧٢|سەردێڕ=The Greek Civil War: Essays on a Conflict of Exceptionalism and Silences|chapter-url=https://books.google.com/books?id=wTorDwAAQBAJ&amp;pg=PR4|ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Taylor &amp; Francis|ژپنک=٩٧٨-١-٣٥١-٨٨٨٦٥-٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729143727/https://books.google.com/books?id=wTorDwAAQBAJ&amp;pg=PR4|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Paterson|یەکەم=Thomas G.|سەردێڕ=Meeting the Communist Threat: Truman to Reagan |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=qGjmCwAAQBAJ|ڕێکەوت=١٩٨٩|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٠٤٥٣٢-١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729145942/https://books.google.com/books?id=qGjmCwAAQBAJ|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Paterson |یەکەم١=Thomas |دوایین٢=Clifford |یەکەم٢=J. Garry |دوایین٣=Brigham |دوایین٤=Donoghue |یەکەم٤=Michael |دوایین٥=Hagan |یەکەم٥=Kenneth |سەردێڕ=American Foreign Relations: Volume 2: Since 1895 |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=hkjAAgAAQBAJ |بڵاوکەرەوە=Cengage Learning |ژپنک=٩٧٨-١-٣٠٥-١٧٧٢٢-٢|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729151548/https://books.google.com/books?id=hkjAAgAAQBAJ&amp;pg=PA288&amp;dq=truman,+rollback,+mao |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Pavelec |یەکەم=Sterling Michael |سەردێڕ=The Military–Industrial Complex and American Society |ڕێکەوت=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO |ژپنک=٩٧٨-١-٥٩٨٨٤-١٨٧-٩}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Pearson |یەکەم=Raymond |سەردێڕ=The Rise and Fall of the Soviet Empire |ڕێکەوت=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=Macmillan |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٢-١٧٤٠٧-١}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Perlmutter |یەکەم١=Amos |سەردێڕ=Making the World Safe for Democracy: A Century of Wilsonianism and Its Totalitarian Challengers |ڕێکەوت=١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=Univ of North Carolina Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٧٨-٢٣٦٥-١|ناونیشان=https://archive.org/details/makingworldsafef0000perl |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Perrett |یەکەم=Bryan |سەردێڕ=Desert Warfare: From Its Roman Origins to the Gulf Conflict |ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=[[Pen and Sword Books]] |شوێن=Barnsley |ژپنک=٩٧٨-١-٤٧٣٨-٤٧٤٥-٣}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Pipes |یەکەم=Richard |بەستەری نووسەر=Richard Pipes |ڕێکەوت=١٩٩٤|سەردێڕ=Russia Under the Bolshevik Regime |بڵاوکەرەوە=Vintage |ژپنک=٠-٦٧٩-٧٦١٨٤-٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Pipes |یەکەم=Richard |بەستەری نووسەر=Richard Pipes |ڕێکەوت=٢٠٠١|سەردێڕ=Communism |بڵاوکەرەوە=Weidenfeld &amp; Nicolson |ژپنک=٠-٢٩٧-٦٤٦٨٨-٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Plettenberg |یەکەم=Ingeborg |ڕێکەوت=٢٠١٠|chapter=The Soviet Union and the League of Nations |پەڕەکان=١٤٤–١٨١|سەردێڕ=The League of Nations in retrospect – Proceedings of the Symposium / La Societe des Nations: retrospective – Actes du Colloque |بڵاوکەرەوە=Walter de Gruyter |ژپنک=٩٧٨-٣-١١-٠٩٠٥٨٥-٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Plokhy |یەکەم=S. M. |سەردێڕ=Yalta: The Price of Peace |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=0wOKfjnXdAUC |ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Penguin Publishing Group |ژپنک=٩٧٨-١-١٠١-١٨٩٩٢-٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191213192543/https://books.google.com/books?id=0wOKfjnXdAUC |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Power |یەکەم=Samantha |سەردێڕ=A Problem From Hell: America and the Age of Genocide |ڕێکەوت=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Basic Books |ژپنک=٩٧٨-٠-٤٦٥-٠٥٠٨٩-٥|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=LTAgAQAAQBAJ&amp;q=cambodia.+tens+of.+1973.+civilians&amp;pg=PT81 |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729150134/https://books.google.com/books?id=LTAgAQAAQBAJ&amp;pg=PT81&amp;lpg=PT81&amp;dq=cambodia.+tens+of.+1973.+civilians |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Puddington |یەکەم=Arch |سەردێڕ=Broadcasting Freedom: The Cold War Triumph of Radio Free Europe and Radio Liberty |ڕێکەوت=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=University Press of Kentucky |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٣١-٩٠٤٥-٧|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ناونیشان=https://archive.org/details/broadcastingfree0000pudd}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Quandt |یەکەم١=William |ڕێکەوت=٢٠٠٥|سەردێڕ=Peace Process: American Diplomacy and the Arab–Israeli Conflict Since 1967 |بڵاوکەرەوە=[[University of California Press]] |شوێن=California |ژپنک=٩٧٨-٠٥٢٠٢٤٦٣١٧|edition=3rd |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=MVXxUGe9qEkC}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Fidel Castro |دوایین=Quirk |یەکەم=Robert E. |بەستەری نووسەر=Robert E. Quirk |ساڵ=١٩٩٣|بڵاوکەرەوە=W.W. Norton &amp; Company |شوێن=New York and London |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٩٣-٠٣٤٨٥-١|ناونیشان=https://archive.org/details/fidelcastro00robe}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Reagan |یەکەم=Ronald |سەردێڕ=The Reader's companion to American history |ڕێکەوت=١٩٩١| editor=[[Eric Foner|Foner, Eric]] | editor2=[[John A. Garraty|Garraty, John Arthur]] |ناونیشان=https://archive.org/details/readerscompanion00fone |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Houghton Mifflin Books |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٩٥-٥١٣٧٢-٩}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Reinalda |یەکەم=Bob |ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Routledge History of International Organizations: From 1815 to the Present Day |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-١٣٤-٠٢٤٠٥-٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Ln19AgAAQBAJ&amp;pg=PA369 |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160101212444/https://books.google.com/books?id=Ln19AgAAQBAJ&amp;pg=PA369 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rislakki |یەکەم=Jukka |ڕێکەوت=١٩٨٢|سەردێڕ=Erittäin salainen. Vakoilu Suomessa |بڵاوکەرەوە=LOVE KIRJAT |ژپنک=٩٥١-٨٣٥-٠٥٧-٤|زمان=fi}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Roadnight |یەکەم=Andrew |سەردێڕ=United States Policy towards Indonesia in the Truman and Eisenhower Years |ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan |شوێن=New York |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٣٣-٧٩٣١٥-٢}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Roberts |یەکەم=Geoffrey |سەردێڕ=Stalin's Wars: From World War to Cold War, 1939–1953 |ڕێکەوت=٢٠٠٦|بەستەری نووسەر=Geoffrey Roberts |بڵاوکەرەوە=Yale University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٠-١١٢٠٤-٧}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Robinson |یەکەم=Geoffrey B. |سەردێڕ=The Killing Season: A History of the Indonesian Massacres, 1965–66 |ڕێکەوت=٢٠١٨|ناونیشان=https://press.princeton.edu/titles/11135.html |بڵاوکەرەوە=[[Princeton University Press]] |ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٠٨-٨٨٨٦-٣|ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190419011656/https://press.princeton.edu/titles/11135.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Roht-Arriaza|یەکەم=Naomi|سەردێڕ=Impunity and human rights in international law and practice|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ڕێکەوت=١٩٩٥|ژپنک=٠-١٩-٥٠٨١٣٦-٦}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rose |یەکەم=Euclid A. |سەردێڕ=Dependency and Socialism in the Modern Caribbean: Superpower Intervention in Guyana, Jamaica, and Grenada, 1970–1985 |ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Lexington Books |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٣٩١-٠٤٤٨-٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rothschild |یەکەم=Donald |سەردێڕ=Managing Ethnic Conflict in Africa: Pressures and Incentives for Cooperation |ڕێکەوت=١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=The Brookings Institution |شوێن=Washington |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٧-٧٥٩٣-٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ryavec |یەکەم=Karl W. |ڕێکەوت=٢٠٠٣|سەردێڕ=Russian Bureaucracy: Power and Pathology |بڵاوکەرەوە=Rowman &amp; Littlefield |ژپنک=٠-٨٤٧٦-٩٥٠٣-٤}}
* {{cite encyclopedia | last=Schmitz | first=David F. | title=Cold War (1945–91): Causes [entire chapter] | date=1999 | author-link=David F. Schmitz | editor=Whiteclay Chambers, John | encyclopedia=The Oxford Companion to American Military History | url=https://books.google.com/books?id=xtMKHgAACAAJ | access-date=16 June 2008 | publisher=Oxford University Press | isbn=978-0-19-507198-6 }}{{Dead link|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Schoultz |یەکەم=Lars |ڕێکەوت=٢٠٠٩|سەردێڕ=That infernal little Cuban republic: the United States and the Cuban Revolution |بڵاوکەرەوە=[[University of North Carolina Press]] |شوێن=Chapel Hill |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٧٨-٨٨٦٠-٥|chapter=State Sponsored Terrorism}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Schraeder |یەکەم=Peter J. |سەردێڕ=United States Foreign Policy Toward Africa: Incrementalism, Crisis, and Change |ڕێکەوت=١٩٩٤|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |شوێن=Cambridge |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=goKxyUia-7UC |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٤٦٦٧٧-٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئایاری ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110511111854/http://books.google.com/books?id=goKxyUia-7UC |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Schudson |یەکەم=Michael |سەردێڕ=The Rise of the Right to Know: Politics and the Culture of Transparency, 1945–1975 |ڕێکەوت=٢٠١٥|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Dm93CgAAQBAJ&amp;q=francis+powers,+lying,+scandal&amp;pg=PT114 |بڵاوکەرەوە=Harvard University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٩١٥٨٠-٠|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729150441/https://books.google.com/books?id=Dm93CgAAQBAJ&amp;pg=PT114&amp;dq=francis+powers,+lying,+scandal |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sebestyen |یەکەم=Victor |سەردێڕ=1946: The Making of the Modern World |ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Pan Macmillan |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-٧٥٨٠٠-١}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sempa|یەکەم=Francis|ڕێکەوت=١٢ی تەممووزی ٢٠١٧|سەردێڕ=Geopolitics: From the Cold War to the 21st Century |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٣٥١-٥١٧٦٨-٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Px4uDwAAQBAJ}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Senior |یەکەم١=Michael |سەردێڕ=Victory on the Western Front: The Development of the British Army 1914-1918 |ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Pen and Sword |ژپنک=٩٧٨-١-٥٢٦٧-٠٩٥٧-٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=YE-uDQAAQBAJ&amp;pg=PA176 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729150357/https://books.google.com/books?id=YE-uDQAAQBAJ&amp;pg=PA176 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Senn |یەکەم=Alfred Erich |سەردێڕ=Lithuania 1940: Revolution from Above |ڕێکەوت=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Rodopi |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٤٢٠-٢٢٢٥-٦}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Service |یەکەم=Robert |سەردێڕ=The End of the Cold War: 1985–1991 |ڕێکەوت=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Macmillan |ژپنک=٩٧٨-١-٤٤٧٢-٨٧٢٨-٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Shaw |یەکەم١=Martin |سەردێڕ=Theory of the Global State: Globality as an Unfinished Revolution |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=6HHJ1gSfjfsC&amp;pg=PA141 |ڕێکەوت=٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٥٩٧٣٠-٢|پەڕەکان=١٤١–|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729143705/https://books.google.com/books?id=6HHJ1gSfjfsC&amp;pg=PA141 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Shaw |یەکەم١=Tony |دوایین٢=Youngblood |یەکەم٢=Denise Jeanne |سەردێڕ=Cinematic Cold War: The American and Soviet Struggle for Hearts and Minds |ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=University Press of Kansas |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٠٠٦-١٧٤٣-٢}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Russian foreign policy since 1990|یەکەم=Peter|دوایین=Shearman|ڕێکەوت=١٩٩٥|بڵاوکەرەوە=[[Westview Press]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٣٣-٢٦٣٣-٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=zHuakfpPujQC&amp;pg=PA8}}{{Dead link|date=February 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sihanouk |یەکەم=Norodom |ڕێکەوت=١٩٧٣|سەردێڕ=My War with the CIA |بڵاوکەرەوە=Random House}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Simpson |یەکەم=Bradley |سەردێڕ=Economists with Guns: Authoritarian Development and U.S.–Indonesian Relations, 1960–1968 |ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[Stanford University Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٤٧-٧١٨٢-٥|ناونیشان=https://www.sup.org/books/title/?id=7853 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180625213245/https://www.sup.org/books/title/?id=7853 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٨}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Smith |یەکەم=Joseph |سەردێڕ=The Cold War 1945–1991 |ڕێکەوت=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=Blackwell |شوێن=Oxford |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=FnnF9NKMJdkC |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٣١-١٩١٣٨-٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150906033754/https://books.google.com/books?id=FnnF9NKMJdkC |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Smith |یەکەم١=Jean Edward |بەستەری نووسەر١=Jean Edward Smith |سەردێڕ=FDR |ناونیشان=https://archive.org/details/fdr00smit |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ڕێکەوت=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Random House |ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٠٠-٦١٢١-١}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Starr |یەکەم=S. Frederick |سەردێڕ=Xinjiang: China's Muslim Borderland |ڕێکەوت=٢٠٠٤|بەستەری نووسەر=S. Frederick Starr |بڵاوکەرەوە=M E Sharpe Inc |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٦٥٦-١٣١٨-٩}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Stockwell |یەکەم=John |سەردێڕ=In search of enemies |ڕێکەوت=١٩٧٩|شوێن=London |بڵاوکەرەوە=Futura Publications Limited | orig-date=1978 |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٩٣-٠٠٩٢٦-٢}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Stone |یەکەم=Norman |سەردێڕ=The Atlantic and Its Enemies: A History of the Cold War |ڕێکەوت=٢٠١٠|بەستەری نووسەر=Norman Stone |بڵاوکەرەوە=Basic Books Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٤٦٥-٠٢٠٤٣-٠}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Stueck |یەکەم=William |سەردێڕ=Rethinking the Korean War: A New Diplomatic and Strategic History |ڕێکەوت=٢٥ی نیسانی ٢٠١٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=zDvMXm7fHpUC&amp;q=stalin,+korea,+armistice |بڵاوکەرەوە=Princeton University Press |ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٠٨-٤٧٦١-٧|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729152931/https://books.google.com/books?id=zDvMXm7fHpUC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=stalin,+korea,+armistice#v=snippet |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Suh |یەکەم=Jae-Jung |سەردێڕ=Truth and Reconciliation in South Korea: Between the Present and Future of the Korean Wars |ڕێکەوت=٢٠١٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=yYjbAAAAQBAJ&amp;pg=PA28 |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-١٣٥-٧٣٨٢٠-٤|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٠}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Talbott |یەکەم=Strobe |بەستەری نووسەر=Strobe Talbott |ڕێکەوت=٢٠٠٩|سەردێڕ=The Great Experiment: The Story of Ancient Empires, Modern States, and the Quest for a Global Nation}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Taubman |یەکەم=William |سەردێڕ=Khrushchev: The Man and His Era |ڕێکەوت=٢٠٠٤|بەستەری نووسەر=William Taubman |بڵاوکەرەوە=W.W. Norton &amp; Company |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٩٣-٣٢٤٨٤-٦| title-link=Khrushchev: The Man and His Era}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Todd |یەکەم=Allan |سەردێڕ=History for the IB Diploma Paper 3 The Soviet Union and Post-Soviet Russia (1924–2000) |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=VCX-CwAAQBAJ |ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-١-٣١٦-٥٠٣٦٩-٠|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200402000803/https://books.google.com/books?id=VCX-CwAAQBAJ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی نیسانی ٢٠٢٠}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Tompson |یەکەم=William |سەردێڕ=Khrushchev: a Political Life |بڵاوکەرەوە=[[Palgrave Macmillan]] |ڕێکەوت=١٩٩٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٢-١٦٣٦٠-٠|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ناونیشان=https://archive.org/details/khrushchevapolit0000tomp}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Toohey |یەکەم=Kristine |سەردێڕ=The Olympic Games: A Social Science Perspective |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ywy9aslk3M8C&amp;pg=PA100 |ڕێکەوت=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=CABI |ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٥٩٣-٣٥٥-٥|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211229042751/https://books.google.com/books?id=ywy9aslk3M8C&amp;pg=PA100 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Towle |یەکەم١=Philip | chapter=Cold War |سەردێڕ=The Oxford History of Modern War |ڕێکەوت=٢٠٠٠|پەڕە=[https://archive.org/details/oxfordhistoryofm٠٠town/page/١٦٠ ١٦٠]|بەستەری نووسەر=Philip Towle | editor=Charles Townshend |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |شوێن=New York |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٢٨٥٣٧٣-٨| chapter-url=https://archive.org/details/oxfordhistoryofm00town/page/160}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Tripp |یەکەم=Charles R.H. |سەردێڕ=A History of Iraq |ڕێکەوت=٢٠٠٢|بەستەری نووسەر=Charles R. H. Tripp |بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٨٧٨٢٣-٤|پەڕەکان=xii, ٢١١–٢١٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Tucker |یەکەم= Spencer C |سەردێڕ=The Encyclopedia of Middle East Wars: The United States in the Persian Gulf, Afghanistan, and Iraq Conflicts, Volume 1 |شوێن= Santa Barbara, California |بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO |ڕێکەوت=٢٠١٠|ژپنک= ٩٧٨-١-٨٥١٠-٩٩٤٧-٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Spencer C. |دوایین=Tucker |ڕێکەوت=٢٠١١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=qh5lffww-KsC |سەردێڕ=The Encyclopedia of the Vietnam War: A Political, Social, and Military History |بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO |ژپنک=٩٧٨-١-٨٥١٠٩-٩٦٠-٣|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200518141237/https://books.google.com/books?id=qh5lffww-KsC |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Tucker |یەکەم= Spencer C. |بەستەری نووسەر= Spencer C. Tucker |سەردێڕ= World War II: The Definitive Encyclopedia and Document Collection |بڵاوکەرەوە= ABC-CLIO |ڕێکەوت= ٢٠١٦|شوێن= Santa Barbara, CA |ژپنک= ٩٧٨-١-٨٥١٠٩-٩٦٩-٦}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Turner |یەکەم=Henry Ashby |بەستەری نووسەر=Henry Ashby Turner |سەردێڕ=The Two Germanies Since 1945: East and West |ناونیشان=https://archive.org/details/twogermaniessinc00turn |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ڕێکەوت=١٩٨٧|بڵاوکەرەوە=Yale University Press |ژپنک=٠-٣٠٠-٠٣٨٦٥-٨}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Turner |یەکەم=Robert F. |بەستەری نووسەر= Robert F. Turner |سەردێڕ=Vietnamese Communism: Its Origins and Development |بڵاوکەرەوە=[[Hoover Institution|Hoover Institution Publications]] |ساڵ=١٩٧٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٧٩-١٤٣١-٨|شوێن=Stanford}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Vanneman |یەکەم=Peter |سەردێڕ=Soviet Strategy in Southern Africa: Gorbachev's Pragmatic Approach |ناونیشان=https://archive.org/details/sovietstrategyin00vann |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ڕێکەوت=١٩٩٠|بڵاوکەرەوە=Hoover Institution Press |شوێن=Stanford |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٧٩-٨٩٠٢-٦}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=van Dijk |یەکەم=Ruud |سەردێڕ=Encyclopedia of the Cold War |بەرگ=١|بڵاوکەرەوە=Routledge |ڕێکەوت=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٩٧٥١٥-٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=van Dijk |یەکەم=Ruud |سەردێڕ=Encyclopedia of the Cold War |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=QgX0bQ3Enj4C&amp;pg=PA861 |ساڵ=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Routledge |پەڕەکان=٨٦٠–٨٦١|ژپنک=٩٧٨-١١٣٥٩٢٣١١٢}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Warren |یەکەم١=Aiden |دوایین٢=Siracusa |یەکەم٢=Joseph M. |ڕێکەوت=٢٠٢١|سەردێڕ=US Presidents and Cold War Nuclear Diplomacy |chapter=Kennedy's Nuclear Dilemma |پەڕەکان=٩٥–١٢٤|بڵاوکەرەوە=[[Springer Nature]] / [[Palgrave Macmillan]] |شوێن=Cham, Switzerland |doi=10.1007/978-3-030-61954-1 |ژپنک=٩٧٨-٣-٠٣٠-٦١٩٥٤-١|s2cid=234294333}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Watson |یەکەم=Cynthia A. |سەردێڕ=U.S. National Security: A Reference Handbook |ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=ABL-CLIO |شوێن=Santa Barbara, California |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Nj2monE0y4cC |ژپنک=٩٧٨-١-٥٧٦٠٧-٥٩٨-٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150906020608/https://books.google.com/books?id=Nj2monE0y4cC |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Weigert |یەکەم=Stephen |سەردێڕ=Angola: A Modern Military History |ڕێکەوت=٢٠١١|شوێن=Basingstoke |بڵاوکەرەوە=Palgrave-Macmillan |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-١١٧٧٧-٨}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Westad |یەکەم=Odd Arne |ڕێکەوت=٢٠١٢|سەردێڕ=Restless Empire: China and the World Since 1750 |ناونیشان=https://archive.org/details/restlessempirech0000west|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration|بڵاوکەرەوە=Basic Books|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٦٥-٠٢٩٣٦-٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wettig |یەکەم=Gerhard |سەردێڕ=Stalin and the Cold War in Europe |ڕێکەوت=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Rowman &amp; Littlefield |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٤٢٥-٥٥٤٢-٦}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wood |یەکەم=Alan |سەردێڕ=Stalin and Stalinism |ڕێکەوت=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Psychology Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٣٠٧٣١-٤|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=wRsXkR7AHXkC&amp;pg=PA62 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729143448/https://books.google.com/books?id=wRsXkR7AHXkC&amp;pg=PA62 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wood |یەکەم=James |ڕێکەوت=١٩٩٢|سەردێڕ=History of International Broadcasting |بڵاوکەرەوە=IET |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٦٣٤١-٣٠٢-٥|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=WUO4U8L5N_cC&amp;pg=PA105 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729143358/https://books.google.com/books?id=WUO4U8L5N_cC&amp;pg=PA105 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wyszyński |یەکەم=Andrzej |ساڵ=١٩٤٩|سەردێڕ=Teoria dowodów sądowych w prawie radzieckim |بڵاوکەرەوە=Biblioteka Zrzeszenia Prawników Demokratów |ناونیشان=http://echelon.pl/files/echelon/Wyszy%C5%84ski%20-%20Teoria%20dowod%C3%B3w%20s%C4%85dowych%20(OCR).pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180729141510/https://echelon.pl/files/echelon/Wyszy%C5%84ski%20-%20Teoria%20dowod%C3%B3w%20s%C4%85dowych%20%28OCR%29.pdf}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Yergin|یەکەم=Daniel|ڕێکەوت=٥ی نیسانی ٢٠١١|سەردێڕ=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money &amp; Power|بڵاوکەرەوە=Simon and Schuster |ژپنک=٩٧٨-١-٤٣٩١-٣٤٨٣-٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=WiUTwBTux2oC}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Zubok |یەکەم=Vladislav M. |chapter=Unwrapping the Enigma: What was Behind the Soviet Challenge in the 1960s? |editor-last=Kunz |editor-first=Diane B. |سەردێڕ=The Diplomacy of the Crucial Decade: American Foreign Relations During the 1960s |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=SiVTA31wrzEC |ڕێکەوت=١٩٩٤|بڵاوکەرەوە=Columbia University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣١-٠٨١٧٧-١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150906025950/https://books.google.com/books?id=SiVTA31wrzEC |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Zubok |یەکەم=Vladislav M. |ڕێکەوت=٢٠٠٩|سەردێڕ=A Failed Empire: The Soviet Union in the Cold War from Stalin to Gorbachev |بڵاوکەرەوە=Univ of North Carolina Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٧٨-٩٩٠٥-٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=3j2VJj1hs1EC&amp;pg=PR9 |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئازاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170309161344/https://books.google.com/books?id=3j2VJj1hs1EC&amp;pg=PR9 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Zubok |یەکەم١=Vladislav |دوایین٢=Pleshakov |یەکەم٢=Constantine |سەردێڕ=Inside the Kremlin's Cold War: From Stalin to Khrushchev |ڕێکەوت=١٩٩٦|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٤٥٥٣١-٣|ناونیشان=https://archive.org/details/insidekremlinsco00zubo}}
{{refend}}

===ڕاپۆرتەکان===
{{refbegin|30em}}
* {{cite report |last1=Marshall |first1=Monty G. |last2=Gurr |first2=Ted |date=2006 |title=Peace and Conflict 2005 |url=http://www.systemicpeace.org/PC2005.pdf |access-date=14 June 2008 |archive-date=24 June 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080624210152/http://www.systemicpeace.org/PC2005.pdf |publisher=Center for Systemic Peace |archivedate=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٨ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080624210152/http://www.systemicpeace.org/PC2005.pdf }}
* {{Cite report |last=Pomeranz |first=William E. |date=4 February 2010 |title=The Legacy and Consequences of Jackson-Vanik: Reassessing Human Rights in 21st Century Russia |url=https://www.wilsoncenter.org/publication/the-legacy-and-consequences-jackson-vanik-reassessing-human-rights-21st-century-russia-0 |access-date=2021-10-21 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars}}
* {{cite report |editor1-last=Prados |editor1-first=John |editor2-last=Jimenez-Bacardi |editor2-first=Arturo |date=3 October 2019 |title=Kennedy and Cuba: Operation Mongoose |work=[[National Security Archive]] |url=https://nsarchive.gwu.edu/briefing-book/cuba/2019-10-03/kennedy-cuba-operation-mongoose |location=[[Washington, D.C.]] |publisher=[[The George Washington University]] |access-date=3 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191102010542/https://nsarchive.gwu.edu/briefing-book/cuba/2019-10-03/kennedy-cuba-operation-mongoose |archive-date=2 November 2019 |url-status=live}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|type=Memo |دوایین=Smith |یەکەم=Walter B. |سەردێڕ=First Progress Report on Paragraph 5-1 of NSC 136/1, 'U.S. Policy Regarding the Current Situation in Iran' |ڕێکەوت=٢٠ی ئازاری ١٩٥٣|بەستەری نووسەر=Walter Bedell Smith |via=George Washington University |ناونیشان=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB126/iran530320.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150116083558/http://www2.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB126/iran530320.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
** {{cite report |title=Measures which the United States Government Might Take in Support of a Successor Government to Mosaddegh |date=11 March 1953 |via=George Washington University |url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB126/iran530300.pdf |access-date=7 November 2007 |archive-date=17 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140617082256/http://www2.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB126/iran530300.pdf |url-status=live}}
* {{cite report |last=van Dijk |first=Ruud |title=The 1952 Stalin Note Debate: Myth Or Missed Opportunity for German Unification? |date=May 1996 |series=Cold War International History Project: Working Paper No. 14 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |url=https://www.wilsoncenter.org/publication/the-1952-stalin-note-debate-myth-or-missed-opportunity-for-german-unification}}
* {{cite report |last=Weathersby |first=Kathryn |date=November 1993 |title=Soviet Aims in Korea and the Origins of the Korean War, 1945–50: New Evidence From the Russian Archives |series=Cold War International History Project: Working Paper No. 8 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |url=http://www.wilsoncenter.org/publication/soviet-aims-korea-and-the-origins-the-korean-war-1945-50-new-evidence-the-russian|access-date=4 June 2017|archive-date=25 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525180815/https://www.wilsoncenter.org/publication/soviet-aims-korea-and-the-origins-the-korean-war-1945-50-new-evidence-the-russian |url-status=live}}
{{refend}}

===مەقالەی ڕۆژنامەکان===
{{refbegin|30em}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Aftergood |یەکەم=S. |ڕێکەوت=٢٠١٧|سەردێڕ=Cybersecurity: The cold war online |journal=Nature |بەرگ=٥٤٧|issue=7661 |پەڕەکان=٣٠–٣١|doi=10.1038/547030a|bibcode=2017Natur.547...30A}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Allen |یەکەم=Robert C. |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٠١|سەردێڕ=The rise and decline of the Soviet economy |journal=Canadian Journal of Economics |بەرگ=٣٤|issue=4 |پەڕەکان=٨٥٩–٨٨١|doi=10.1111/0008-4085.00103 |issn=0008-4085}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Bailes |یەکەم=Kendall E. |ڕێکەوت=١٩٨١|سەردێڕ=The American Connection: Ideology and the Transfer of American Technology to the Soviet Union, 1917–1941 |journal=Comparative Studies in Society and History |بەرگ=٢٣|issue=3 |پەڕەکان=٤٢١–٤٤٨|doi=10.1017/S0010417500013438}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Bungert |یەکەم١=Heike |سەردێڕ=A New Perspective on French-American Relations during the Occupation of Germany, 1945? 1948: Behind-the-Scenes Diplomatic Bargaining and the Zonal Merger |journal=Diplomatic History |ڕێکەوت=تەممووزی ١٩٩٤|بەرگ=١٨|issue=3 |پەڕەکان=٣٣٣–٣٥٢|doi=10.1111/j.1467-7709.1994.tb00217.x}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Crespino |یەکەم=Joseph |سەردێڕ=A Nation Ruled by Its Fears |journal=Reviews in American History |بەرگ=٤٨|issue=1 |ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٠|پەڕەکان=١١٩–١٢٣|doi=10.1353/rah.2020.0016}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Cseresnyés |یەکەم=Ferenc |سەردێڕ=The '56 Exodus to Austria |ڕێکەوت=ھاوینی ١٩٩٩|پەڕەکان=٨٦–١٠١|journal=The Hungarian Quarterly |بەرگ=XL |issue=154 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20041127172402/http://www.hungarianquarterly.com/no154/086.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٤|ناونیشان=http://www.hungarianquarterly.com/no154/086.html |ڕەوشی ناونیشان=usurped |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Dalrymple |یەکەم=Dana G. |ڕێکەوت=١٩٦٤|سەردێڕ=The American tractor comes to Soviet agriculture: The transfer of a technology |journal=Technology and Culture |بەرگ=٥|issue=2 |پەڕەکان=١٩١–٢١٤|doi=10.2307/3101161 |jstor=3101161}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Eaton |یەکەم=Joseph |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Reconsidering the 1980 Moscow Olympic Boycott: American Sports Diplomacy in East Asian Perspective |journal=Diplomatic History |بەرگ=٤٠|issue=5 |پەڕەکان=٨٤٥–٨٦٤|doi=10.1093/dh/dhw026 |jstor=26376807}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Edmondson |یەکەم=Charles M. |ڕێکەوت=١٩٨١|سەردێڕ=An Inquiry into the Termination of Soviet Famine Relief Programmes and the Renewal of Grain Export, 1922–23 |journal=Soviet Studies |بەرگ=٣٣|issue=3 |پەڕەکان=٣٧٠–٣٨٥|jstor=151078 |doi=10.1080/09668138108411366 |pmid=١١٦٣٣٢٦٠}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Ekholm |یەکەم=Kai |ڕێکەوت=٢٠٠١|سەردێڕ=Political Censorship in Finnish Libraries in 1944–1946 |journal=Libraries &amp; Culture |بەرگ=٣٦|issue=1 |پەڕەکان=٥١–٥٧|doi=10.1353/lac.2001.0008 |s2cid=152952804}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Esno |یەکەم=Tyler |سەردێڕ=Reagan's Economic War on the Soviet Union |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١٨|پەڕەکان=٢٨١–٣٠٤|journal=Diplomatic History |بەرگ=٤٢|issue=2 |doi=10.1093/dh/dhx061 |issn=0145-2096}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Farid |یەکەم=Hilmar |سەردێڕ=Indonesia's original sin: mass killings and capitalist expansion, 1965–66 |ڕێکەوت=٢٠٠٥|پەڕەکان=٣–١٦|journal=[[Inter-Asia Cultural Studies]] |بەرگ=٦|issue=1 |doi=10.1080/1462394042000326879 |s2cid=145130614}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Garthoff |یەکەم=Raymond L. |سەردێڕ=Foreign intelligence and the historiography of the Cold War |journal=Journal of Cold War Studies |بەرگ=٦|ژمارە=٢|ڕێکەوت=٢٠٠٤|پەڕەکان=٢١–٥٦|doi=10.1162/152039704773254759 |s2cid=57563600}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Glennon |یەکەم=Michael J. |سەردێڕ=Why the Security Council Failed |journal=Foreign Affairs |ڕێکەوت=ئایار–حوزەیرانی ٢٠٠٣|بەرگ=٨٢|issue=3 |پەڕەکان=١٦–٣٥|doi=10.2307/20033576 |jstor=20033576 |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشان=https://www.foreignaffairs.com/articles/iraq/2003-05-01/why-security-council-failed |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200728165559/https://www.foreignaffairs.com/articles/iraq/2003-05-01/why-security-council-failed|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Haro |یەکەم=Lea |ساڵ=٢٠١١|سەردێڕ=Entering a Theoretical Void: The Theory of Social Fascism and Stalinism in the German Communist Party |journal=[[Critique: Journal of Socialist Theory]] |بەرگ=٣٩|issue=4 |پەڕەکان=٥٦٣–٥٨٢|doi=10.1080/03017605.2011.621248 |s2cid=146848013|issn=0301-7605}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Hershberg |یەکەم=James G. |ڕێکەوت=١٩٩٢|سەردێڕ=Explosion in the Offing: German Rearmament and American Diplomacy, 1953–1955 |journal=Diplomatic History |بەرگ=١٦|issue=4 |پەڕەکان=٥١١–٥٥٠|doi=10.1111/j.1467-7709.1992.tb00630.x}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Hopkins |یەکەم=Michael F. |ڕێکەوت=٢٠٠٧|سەردێڕ=Continuing debate and new approaches in Cold War history |journal=Historical Journal |بەرگ=٥٠|issue=4 |پەڕەکان=٩١٣–٩٣٤|doi=10.1017/S0018246X07006437}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Iatrides |یەکەم=John O. |سەردێڕ=The British Labour Government and the Greek Civil War: The Imperialism of 'Non-Intervention' (review) |ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٦|پەڕەکان=٣٧٣–٣٧٦|journal=Journal of Modern Greek Studies |بەرگ=١٤|issue=2 |doi=10.1353/mgs.1996.0020 |s2cid=142792238 |issn=1086-3265}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Little |یەکەم=Douglas |سەردێڕ=Anti-Bolshevism and American Foreign Policy, 1919–1939 |journal=American Quarterly |ڕێکەوت=١٩٨٣|بەرگ=٣٥|issue=4 |پەڕەکان=٣٧٦–٣٩٠|doi=10.2307/2712876 |jstor=2712876}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Locard |یەکەم١=Henri |سەردێڕ=State Violence in Democratic Kampuchea (1975–1979) and Retribution (1979–2004) |journal=European Review of History: Revue européenne d'histoire |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٠٥|بەرگ=١٢|issue=1 |پەڕەکان=١٢١–١٤٣|doi=10.1080/13507480500047811 |s2cid=144712717 |issn=1350-7486}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم=James I |دوایین=Matray |سەردێڕ=Truman's Plan for Victory: National Self-Determination and the Thirty-Eighth Parallel Decision in Korea |journal=Journal of American History |ڕێکەوت=ئەیلوولی ١٩٧٩|بەرگ=٦٦|issue=2 |پەڕەکان=٣١٤–٣٣٣|jstor=1900879 |بڵاوکەرەوە=JStor |doi=10.2307/1900879}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Milanović |یەکەم١=Branko |سەردێڕ=After the Wall Fell: The Poor Balance Sheet of the Transition to Capitalism |ڕێکەوت=٢٠١٥|پەڕەکان=١٣٥–١٣٨|doi=10.1080/05775132.2015.1012402 |journal=[[Challenge (economics magazine)|Challenge]] |بەرگ=٥٨|issue=2 |s2cid=153398717 |بەستەری نووسەر=Branko Milanović}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Naftali |یەکەم=Timothy |ڕێکەوت=پاییزی ٢٠١٢|سەردێڕ=The Malin Notes: Glimpses Inside the Kremlin during the Cuban Missile Crisis |journal=Cold War International History Project Bulletin |issue=17/18 |بڵاوکەرەوە=Woodrow Wilson International Center for Scholars |ناونیشان=https://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/media/documents/publication/CWHIP_Bulletin_17-18_Cuban_Missile_Crisis_v2_s3_Soviet_Union.pdf}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Nash |یەکەم١=Philip |سەردێڕ=Nuclear Weapons in Kennedy's Foreign Policy |journal=[[The Historian (journal)|The Historian]] |ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٣|بەرگ=٥٦|issue=2 |پەڕەکان=٢٨٥–٣٠٠|doi=10.1111/j.1540-6563.1994.tb01309.x |s2cid=145808004}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Painter |یەکەم=D. S. |ڕێکەوت=٢٠١٤|سەردێڕ=Oil and geopolitics: the oil crises of the 1970s and the Cold War |journal=Historical Social Research |بەرگ=٣٩|issue=4 |پەڕەکان=١٨٦–٢٠٨|doi=10.12759/hsr.39.2014.4.186-208}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Patenaude |یەکەم=Bertrand M. |ڕێکەوت=بەھاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=A Race against Anarchy |journal=Hoover Digest |بەرگ=٢|پەڕەکان=١٨٣–٢٠٠|ناونیشان=https://www.hoover.org/research/race-against-anarchy}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Roberts |یەکەم=Geoffrey |ڕێکەوت=٢٠١١|سەردێڕ=Moscow's Cold War on the Periphery: Soviet Policy in Greece, Iran, and Turkey, 1943–8 |journal=Journal of Contemporary History|بەرگ=٤٦|issue=1 |پەڕەکان=٥٨–٨١|doi=10.1177/0022009410383292 |jstor=25764609 |s2cid=161542583 |issn=0022-0094 |hdl=20.500.12323/1406 |hdl-access=free}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Ruzicic-Kessler |یەکەم=Karlo |ڕێکەوت=٢٠١٤|سەردێڕ=Togliatti, Tito and the Shadow of Moscow 1944/45–1948: Post-War Territorial Disputes and the Communist World |journal=Journal of European Integration History |بەرگ=٢|پەڕەکان={{pages needed}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|issue=1 |doi=10.1080/09592296.2011.549746}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Slocomb |یەکەم١=Margaret |s2cid=162956030 |issn=1474-0680}}
* {{بیرخستنەوە|contribution=Chapter 11: Jemaah Islamiyah |ساڵ=٢٠٠٥|editor1-last=Swati |editor1-first=Parashar| editor2-last=Wilson |editor2-first=John|بڵاوکەرەوە=Pearson Education India |شوێن=Delhi, India |ژپنک=٩٧٨-٨١-٢٩٧-٠٩٩٨-١}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|jstor=3093068}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|1297275220}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=http://muse.jhu.edu/journals/cws/summary/v007/7.2thomas.html |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|Diplomatic History]] |doi-access=free}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|30em}}
* {{بیرخستنەوەی گۆڤار|magazine=Scientific American |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210225085952/http://www.scientificamerican.com/article/apollo-moon-khrushchev/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠٢١}}
* {{بیرخستنەوەی گۆڤار|Variety]] |ژمارە=٢|30em}}
* {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ئیش=BBC News |وێبگە=CNN Politics|بەستەری نووسەر=Mark Feeney |newspaper=The Washington Post |دوایین٢=Stein |یەکەم٢=Janice Gross |بەستەری نووسەر١=Richard Ned Lebow |بەستەری نووسەر٢=Janice Gross Stein |زمان=fi |trans-title=This is how the Soviet Union spied in Finland – Supo followed &quot;Jakke&quot;, who led to new tracks}}
* {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|Tribune]] |department=Opinion |دوایین٣=Magnuson |یەکەم٣=Ed |دوایین٤=Doerner |یەکەم٤=William R. |دوایین٥=Kane |یەکەم٥=Joseph J. |30em}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|Centre Virtuel de la Connaissance sur l'Europe]] |ref={{harvid|European Navigator|1989}}}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Milestones: 1945–1952 – Office of the Historian |ناونیشان=https://history.state.gov/milestones/1945-1952/truman-doctrine |وێبگە=history.state.gov | ref={{harvid|Milestones: 1945–1952}} |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200118193318/https://history.state.gov/milestones/1945-1952/truman-doctrine |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Milestones: 1969–1976 – Office of the Historian |ناونیشان=https://history.state.gov/milestones/1969-1976/detente |وێبگە=history.state.gov |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ref={{harvid|Milestones: 1969–1976}} |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190611223144/https://history.state.gov/milestones/1969-1976/detente |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٩}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Report by Soviet Deputy Interior Minister M.N. Holodkov to Interior Minister N. P. Dudorov (15 November 1956) |ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٢|ئیش=The 1956 Hungarian Revolution, A History in Documents |بڵاوکەرەوە=George Washington University: The National Security Archive |ناونیشان=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB76/doc8.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٦| ref={{harvid|Holodkov|1956}} |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060908023144/http://www.gwu.edu/%7Ensarchiv/NSAEBB/NSAEBB76/doc8.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://sites.tufts.edu/atrocityendings/2015/08/07/cambodia-u-s-bombing-civil-war-khmer-rouge/ |سەردێڕ=Cambodia: U.S. bombing, civil war, &amp; Khmer Rouge |بڵاوکەرەوە=[[World Peace Foundation]] |ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٩| ref={{harvid|World Peace Foundation|2015}} |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190714181839/https://sites.tufts.edu/atrocityendings/2015/08/07/cambodia-u-s-bombing-civil-war-khmer-rouge/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{Further|Bibliography of the Cold War|Cold War in Asia#Further reading|Bibliography of Stalinism and the Soviet Union|}}
* [https://web.archive.org/web/20060203121815/http://alsos.wlu.edu/qsearch.aspx?browse=issues%2FArms+Race Annotated bibliography for the arms race from the Alsos Digital Library]
{{refend}}


==بەستەری دەرەکی==
{{Sister project links|auto=1|d=Q8683|wikt=y|s=Category:Cold War|v=Category:Cold War}}
{{Spoken Wikipedia|Cold War.ogg|date=11 July 2012}}
{{Library resources box|onlinebooks=yes|label=the Cold War}}

===ئەرشیفەکان===
* [http://www.wilsoncenter.org/program/cold-war-international-history-project The Cold War International History Project (CWIHP)]
* [https://web.archive.org/web/20080918203432/http://coldwarfiles.org/ The Cold War Files]
* [https://web.archive.org/web/20210224091229/https://persuasivemaps.library.cornell.edu/browse-subject Select &quot;Communism &amp; Cold War&quot; value to browse Maps from 1933–1982 at the Persuasive Cartography, The PJ Mode Collection], [[Cornell University Library]]
* [http://www.conelrad.com/ CONELRAD Cold War Pop Culture Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200729202943/http://www.conelrad.com/ |date=29 July 2020 }}
* [http://www.cbc.ca/archives/categories/war-conflict/cold-war/cold-war-culture-the-nuclear-fear-of-the-1950s-and-1960s/topic---cold-war-culture-the-nuclear-fear-of-the-1950s-and-1960s.html CBC Digital Archives – Cold War Culture: The Nuclear Fear of the 1950s and 1960s]


===سەرچاوە پەروەردەییەکان===
* [http://www2.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/ Electronic Briefing Books] at the National Security Archive, George Washington University

===ھەواڵەکان===
* {{بیرخستنەوەی وێب|ئیش=BBC |سەردێڕ=Cold War |ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/themes/world_politics/cold_war/default.stm |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121218221127/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/themes/world_politics/cold_war/default.stm}}{{cbignore}} Video and audio news reports from during the cold war.

===فیلمەکان===
* André Bossuroy, Europe for Citizens Programme of the European Union, {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ئیش=Documentary 26 min, 2019|سەردێڕ=30 years ago, the fall of the Berlin Wall, the end of the Cold War|ناونیشان=https://vimeo.com/368099620}}

{{تووڵی دەروازە|شەڕ|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەڵمانیا|ڕووسیا|شەڕی سارد|ئەورووپا|مێژوو|سیاسەت|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Cold War}}

[[پۆل:ململانێکانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان]]
[[پۆل:شەڕەکانی یەکێتیی سۆڤیەت]]
[[پۆل:شەڕەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]
[[پۆل:شەڕی سارد]]
[[پۆل:سەردەمە مێژووییەکان]]
[[پۆل:مێژووی پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان]]
[[پۆل:ململانێکانی جیھانی]]
[[پۆل:دەیەی ١٩٥٠]]
[[پۆل:دەیەی ١٩٦٠]]
[[پۆل:سەرمایەداری]]</text>
      <sha1>chwu4p4lmwrf8uub1vgts3e101pogp4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دیلۆیت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20264</id>
    <revision>
      <id>1693679</id>
      <parentid>1693665</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:01:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9722" sha1="eob96jnnccxum5xerezce3fw0uhubg2" xml:space="preserve">{{Short description|تۆڕی خزمەتگوزاری پیشەیی فرەنەتەوەیی}}
{{Infobox company|name=دێلۆیت تۆش تۆماتسۆ لیمیتد|image=|logo=Logo of Deloitte.svg|logo_upright=1.05|trade_name=دێلۆیت|type=کۆمپانیایەکی تایبەتی سنووردار بە گرەنتی|founded={{Start date and age|1845}} لە [[لەندەن]]، ئینگلتەرا|founder=ویلیام وێڵچ دێلۆیت|hq_location=[[لەندەن]]، ئینگلتەرا، شانشینی یەکگرتوو|area_served=جیهانی|key_people=ئەنا مارکس سەرۆکی بۆردی دێلۆیت گڵۆباڵ&lt;ref name=&quot;Deloitte Sharon Thorne&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دێلۆیت گڵۆباڵ سەرۆکی نوێی بۆردی ئەنا مارکسی ڕاگەیاند |ناونیشان= https://www.deloitte.com/global/en/about/press-room/deloitte-global-announces-new-board-chair-anna-marks.html|بڵاوکەرەوە=دێلۆیت |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;جۆزێف بی. ئۆکوزۆغلو بەڕێوەبەری جێبەجێکاری دێلۆیت گڵۆباڵ)&lt;ref name=DeloitteNYCExecutive&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www2.deloitte.com/us/en/profiles/jucuzoglu.html|سەردێڕ=جۆزێف بی. ئۆکوزۆغلو بەڕێوەبەری جێبەجێکاری دێلۆیت گڵۆباڵ|بڵاوکەرەوە=دێلۆیت|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;|industry=خزمەتگوزارییە پیشەییەکان|services={{Ubl
  | [[Assurance services|وردبینی]]
  | [[Management consulting|ڕاوێژکاریی بەڕێوەبردن]]
  | [[Financial adviser|ڕاوێژکاریی دارایی]]
  | [[enterprise risk management|ڕاوێژکاریی مەترسی]]
  | [[Tax|باج]]
  | [[Legal|یاسایی]]
}}|revenue={{increase}} ٧٠٫٥ ملیار دۆلاری ئەمریکی (٢٠٢٥)&lt;ref name=global2024&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.deloitte.com/global/en/about/press-room/global-revenue-announcement.html|سەردێڕ=دێلۆیت داهاتی ساڵی دارایی ٢٠٢٥ ڕادەگەیەنێت|ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=دێلۆیت|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;|net_income=|num_employees=٤٧٠٬٠٠٠ (٢٠٢٥)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دێلۆیت داهاتی ساڵی دارایی ٢٠٢٥ ڕادەگەیەنێت {{!}} دێلۆیت گڵۆباڵ |ناونیشان=https://www.deloitte.com/global/en/about/press-room/global-revenue-announcement.html |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=www.deloitte.com |زمان=en}}&lt;/ref&gt;|website={{url|https://www2.deloitte.com/|deloitte.com}}}}
'''دێلۆیت''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Deloitte؛ تۆڕێکی خزمەتگوزاری پیشەیی فرەنەتەوەییە) کە بنکەکەی لە [[لەندەن|لەندەنی]] ئینگلتەرایە. گەورەترین تۆڕی خزمەتگوزاری پیشەییە لە جیهاندا لە ڕووی داهات و ژمارەی کارمەندانەوە، و یەکێکە لە چوار گەورەکەی کۆمپانیاکانی وردبینی، لەگەڵ ئی وای، کەی پی ئێم جی، و پی دەبلیو سی.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/business/2016/10/04/deloitte-overtakes-pwc-as-worlds-biggest-accountant/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/business/2016/10/04/deloitte-overtakes-pwc-as-worlds-biggest-accountant/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|سەردێڕ=دێلۆیت پێش پی دەبلیو سی دەکەوێت وەک گەورەترین ژمێریاری جیهان|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠١٧|newspaper=دەیلی تێلیگراف|دوایین=ماریۆن|یەکەم=داکێرز|ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt; تۆڕی دێلۆیت لە کۆمپانیا ئەندامەکانی '''دێلۆیت تۆش تۆماتسۆ لیمیتد'''، پێکدێت کە کۆمپانیایەکی تایبەتی سنووردار بە گرەنتییە و لە [[ئینگلتەرا]] و [[وێڵز]] تۆمار کراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.deloitte.com/global/en/about/governance/network-brand-alliances/about-the-network.html |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.deloitte.com |زمان=en |سەردێڕ=دەربارەی تۆڕەکە}}&lt;/ref&gt;

ئەم کۆمپانیایە لەلایەن ژمێریار ویلیام وێڵچ دێلۆیتەوە لە [[لەندەن|لەندەنی]] ئینگلتەرا لە ساڵی ١٨٤٥ دامەزرا و لە ساڵی ١٨٩٠ بۆ [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] گواسترایەوە و فراوان بوو.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt; لە ساڵی ١٩٥٢ لەگەڵ حاسکینس &amp; سێڵز یەکیگرت بۆ پێکهێنانی دێلۆیت حاسکینس &amp; سێڵز&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=فۆی|یەکەم=ئارسەر بێڤینز|سەردێڕ=حاسکینس &amp; سێڵز: حەفتا و پێنج ساڵی یەکەمیان|ڕێکەوت=١٩٧٠|بڵاوکەرەوە=بڵاوکراوەکانی حاسکینس ئەند سێڵز.}}&lt;/ref&gt; و لەگەڵ تاوچ ڕۆس لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ساڵی ١٩٨٩ بۆ پێکهێنانی دێلۆیت &amp; تاوچ یەکیگرت. لە ساڵی ١٩٩٣دا، کۆمپانیا نێودەوڵەتییەکە ناوی لێناوا دێلۆیت تۆش تۆماتسۆ، کە دواتر کورتکرایەوە بۆ دێلۆیت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.deloitte.com/cn/en/about/story/facts-and-figures/deloitte-journey-in-china.html |ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ |وێبگە=deloitte.com |سەردێڕ=گەشتی دێلۆیت لە چین - پابەندبوون بە چینەوە لە ساڵی ١٩١٧ەوە |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260418205341/https://www.deloitte.com/cn/en/about/story/facts-and-figures/deloitte-journey-in-china.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی نیسانی ٢٠٢٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠٠٢دا، بەشی ئارسەر ئەندەرسۆن لە شانشینی یەکگرتوو هەروەها چەند بەشێکی دیکەی ئەو کۆمپانیایە لە ئەورووپا و ئەمریکای باکوور و باشوور ڕازی بوون بە یەکگرتن لەگەڵ دێلۆیت.&lt;ref name=&quot;anderson&quot; /&gt; کڕینەکانی دواتر بریتی بوون لە گرووپی مۆنیتۆر، کە بازرگانییەکی گەورەی ڕاوێژکاریی ستراتیژییە، لە ساڵی ٢٠١٣دا.&lt;ref name=&quot;monitor&quot; /&gt;

دێلۆیت خزمەتگوزارییەکانی وردبینی، ڕاوێژکاری، ڕاوێژکاریی دارایی، مەترسی، باج، و یاسایی پێشکەش دەکات بە نزیکەی ٤٧٠٬٠٠٠ کارمەند لە سەرانسەری جیهاندا،&lt;ref name=&quot;global2024&quot; /&gt; و لە زیاتر لە ١٥٠ وڵاتدا کاردەکات.&lt;ref name=&quot;global2024&quot; /&gt; لە ساڵی ٢٠٢٤دا، تۆڕەکە کۆی گشتی داهاتی ٦٧٫٢ ملیار دۆلاری ئەمریکی بەدەستهێنا.&lt;ref name=&quot;global2024&quot; /&gt; کۆمپانیاکە سپۆنسەری چەندین چالاکی و بۆنەی کردووە، لەوانە [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢|ئۆڵۆمپیادی هاوینەی ٢٠١٢]].&lt;ref name=&quot;londonolympics&quot; /&gt;

کۆمپانیاکە تووشی هێرشێکی گەورەی سایبەری بوو لە ساڵی ٢٠١٧دا، کە بووە هۆی پێشێلکردنی نهێنیی کڕیاران و ئاشکراکردنی بڕێکی زۆر لە زانیارییەکانی کارمەندان. هەروەها دێلۆیت رووبەڕووی سکاڵای یاسایی بووەتەوە سەبارەت بە چەندین وردبینیی خۆی. لە ساڵی ٢٠٢٣دا، دێلۆیت چوارەم گەورەترین ڕێکخراوی تایبەتی خاوەندارێتی کراوە بوو لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، و بە بەردەوامی لە لیستی گۆڤاری فۆرتچ بۆ ١٠٠ باشترین کۆمپانیا بۆ کارکردن ڕیزبەندی کراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://fortune.com/ranking/best-companies/2025/ |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠٢٦|ئیش=[[Fortune (magazine)|فۆرتچ]] |سەردێڕ=گۆڤاری فۆرتچ ٢٠٢٥ ١٠٠ باشترین کۆمپانیا بۆ کارکردن}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Deloitte|دیلۆیت}}
- {{Official website}}

{{تووڵی دەروازە|زانست|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆمپانیا}}
{{تووڵی دەروازە|تەکنۆلۆژیا}}
{{کۆمپانیا سەرەکییەکانی تەکنۆلۆژیای زانیاری}}
{{پۆلی کۆمنز|Deloitte}}

[[پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٨٤٩]]
[[پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٤٩ لە ئینگلستان]]
[[پۆل:دیلۆیت]]</text>
      <sha1>eob96jnnccxum5xerezce3fw0uhubg2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فۆکوس فیچەرز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20494</id>
    <revision>
      <id>1693705</id>
      <parentid>1693384</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:08:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6029" sha1="tln0ufbwet7kbgdapcyxj0g86ibbx8u" xml:space="preserve">{{short description|کۆمپانیایەکی سەربخۆی ئەمریکی بۆ فیلم و دابەشکردن}}{{Infobox company|name=فۆکوس فیچەرز|logo=[[File:Focus Features.svg|frameless|class=skin-invert logo-nobg]]|former_name=|type=بەش|founded={{start date and age|2002|5|3}}|founder=جەیمس شەموس - دەیڤید لیندە|hq_location_city=یونیڤرسال سیتی، کالیفۆرنیا|hq_location_country=ئەمریکا|hq_location=&lt;!--modifies &quot;Headquarters&quot; entry--&gt;|num_locations=&lt;!--# of locations--&gt;|industry=[[پیشەسازیی فیلم|فیلم]]|products=فیلم|brands=|key_people=پیتر کویاوسکی - سەرۆک {{!}} جەیسن کاسیدی (جێگری سەرۆک|owner=|parent=[[یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]]|divisions=فۆکەس وۆرڵد|subsidiaries=|website={{URL|focusfeatures.com}}}}
'''فۆکوس فیچەرز''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Focus Features LLC) کۆمپانیایەکی سەربخۆی ئەمریکییە بۆ بەرهەمهێنان و [[دابەشکردنی فیلم]]، کە خاوەندارێتییەکەی دەگەڕێتەوە بۆ کۆمکاست وەک یەکەیەک لە [[یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]]، کە خۆی یەکەیەکی بەشی ''ئێن‌بی‌سی یونیڤرسالی'' کۆمکاستە. لە ساڵی ٢٠٠٢ دامەزراوە، فۆکەس فیتچەرز فیلمە سەربخۆکان و فیلمی بیانییەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکان و لە ئاستی نێودەوڵەتیدا دابەش دەکات.

لە تشرینی دووەمی ٢٠١٨دا، گۆڤاری ''[[ھۆڵیوود ڕیپۆرتەر]]'' ناوی فۆکەس فیتچەرز وەک «دابەشکاری ساڵ» ناوبرد بەهۆی ئەو سەرکەوتنەی لە پشت فیلمی دۆکیۆمێنتاریی پڕفرۆشی ئەو ساڵەدا هەبوو بە ناوی ئایا نابیتە دراوسێی من؟ و فیلمەکەی [[سپایک لی]] بە ناوی بڵاککڵانسمان.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=20 نۆڤەمبەری 2018 |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/features/how-focus-rediscovered-knack-making-award-winning-films-1162402 |وێبگە=[[دە هۆلیوود ڕپۆرتەر]] |سەردێڕ=چۆن فۆکەس فیتچەرز شارەزایی خۆی لە دروستکردنی فیلمە خاوەن خەڵاتەکاندا دۆزییەوە}}&lt;/ref&gt; سەرکەوتووترین فیلمی ئەم ستۆدیۆیە تا ئێستا فیلمی ئۆبسێشن (٢٠٢٦)ە، کە تا ئێستا توانیویەتی ٥١٩ ملیۆن دۆلار لە بۆکس ئۆفیسی جیهانیدا کۆبکاتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=7 حوزەیرانی 2026 |ناونیشان=https://deadline.com/2026/06/box-office-obsession-record-1236949178/ |وێبگە=دەدلاین |سەردێڕ=سەرسوڕمان لە سەرانسەری جیهان: فیلمی «ئۆبسێشن»ی کەری بارکەر دەبێتە پڕداهاتترین فیلمی مێژووی فۆکەس فیتچەرز بە زیاتر لە ٢٢٤ ملیۆن دۆلار لە جیهاندا}}&lt;/ref&gt;

فیلمەکانی فۆکەس فیتچەرز چەندین پاڵاوتنی بۆ خەڵاتەکان بەدەستهێناوە. ١٧٥ پاڵاوتنی [[خەڵاتەکانی ئۆسکار|خەڵاتی ئۆسکاری]] تێدایە کە ١٩ دانەیان بۆ [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین فیلم]] بوون، لەگەڵ ٣٥ بردنەوەی ئۆسکار لە پۆلە جیاوازەکاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.focusfeatures.com/article/oscars-party_focus-films |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=فۆکەس فیتچەرز |وتەگێڕانەوە=بە بوونی زیاتر لە ١٢٠ پاڵاوتن و ٢٤ ئۆسکار لە درێژەی ساڵاندا، فۆکەس نزیکەی هەمیشە کورسییەکی لە خەڵاتەکاندا هەبووە - و ئەمساڵیش لەوێ دەبین. |سەردێڕ=ظرفەکە تکایە: ئاهەنگگێڕان بە بۆنەی فۆکەس لە خەڵاتەکانی ئۆسکاردا}}&lt;/ref&gt; لەگەڵ ئەوەشدا، تا ساڵی ٢٠٢٦، فۆکەس فیتچەرز زۆرترین پاڵاوتنی بۆ باشترین فیلم هەیە بێ ئەوەی هیچ بردنەوەیەکی هەبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=دەیڤیس |یەکەم=کڵایتۆن |ڕێکەوت=31 ئۆکتۆبەری 2024 |ناونیشان=https://variety.com/2024/film/awards/conclave-religious-movies-oscars-1236190008/ |ڕێکەوتی سەردان=1 تشرینی دووەمی 2024 |وێبگە=[[ڤاریەتی (گۆڤار)|ڤاریەتی]] |سەردێڕ='کۆنکلاڤ' داوای سەرنجی ئۆسکار دەکات: فیلمە ئایینییەکان چۆن لەگەڵ دەنگدەرانی ئەکادیمیا هەڵسوکەوت دەکەن؟}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Oscars.org |بڵاوکەرەوە=ئەکادیمیای هونەر و زانستی وێنەی جووڵاو. |سەردێڕ=نوەد و هەشتەمین خەڵاتەکانی ئۆسکار}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;
{{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆمپانیا|ھۆڵیوود}}
{{ستۆدیۆی فیلم}}
[[پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی فیلم لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]]
[[پۆل:دابەشکەرانی فیلم لە ئەمریکا]]
[[پۆل:ستۆدیۆ ئەمریکییە سەربەخۆکانی فیلم]]
[[پۆل:دامەزراوەکانی ساڵی ٢٠٠٢ لە کالیفۆرنیا]]
[[پۆل:یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]]</text>
      <sha1>tln0ufbwet7kbgdapcyxj0g86ibbx8u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆون ئاتکنسن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23652</id>
    <revision>
      <id>1693780</id>
      <parentid>1409299</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T13:37:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەکتەر-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5764" sha1="elh1t8t13xvqn09xhe56ofy7pnepahe" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = رۆون ئاتکنسن
| image = Rowan Atkinson, 2011.jpg
| caption = ئەتکینسۆن لە پریمەری فیلمی ''جۆنی ئینگلیز''، ٢٠١١
| birth_name = ڕۆوان سبەستیان ئەتکینسۆن
| alma_mater = زانکۆی نیوکاسڵ&lt;br/&gt;زانکۆیکوینس، ئۆکسفۆرد
| birth_date = {{birth date and age|١٩٥٥|١|٦|df=y}}
| birth_place = کۆنسێت,کاونتی دورھام، بەریتانیا
| active = ١٩٧٨–ئێستا
| medium = کۆمێدیای ھەستانەوە، [[فیلم]]، [[تەلەفزیۆن]]
| genre = کۆمێدیای سروشتی، [[کۆمێدیای ڕەش]]، گاڵتە
| spouse = {{marriage|سونێترا ساستری|١٩٩٠|٢٠١٥|end=div}}
| children = ٣
| relatives  = ڕۆندی ئەتکینسۆن (برا)
| signature = Rowan Atkinson.png
| module = {{Listen |embed= yes |filename= Rowan Atkinson BBC Radio4 Front Row 8 Jan 2012 b018zvm9.flac |title= Rowan Atkinson's voice |type= speech |description= لە پڕۆگرامێکی [[بی بی سی]] ''From Row Interview''، ٨ی جەنیوەری ٢٠١٢.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ئەڵقە|سەردێڕ= Rowan Atkinson |زنجیرە= Front Row Interviews |ناونیشان= http://bbc.co.uk/programmes/b018zvm9 |وێستگە= [[BBC Radio 4 Extra]] |ڕێکەوت= ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان= ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;}}}}
'''رۆون سبەستیان ئاتکنسن''' ئەکتەر، نووسەر و بەرھەمھێنەری ئینگلیزی لەدایک بووی [[٦ی کانوونی دووەم]] ساڵی ١٩٥٥، ناوبراو زیاتر بە کەسایەتی یان ڕۆڵی '''مستەر بین''' دێتە ناسینەوە کە بەشێوەی فیلم و زنجیرەی [[کارتۆن]]ی ھاتبوە بەرھەم، گەرچی بەشداریشی لە چەندەھا فیلم و ڕۆڵی تر بینیوە، ناوبراو لەساڵی ١٩٧٨ ھاتۆتە نێو بواری ھوونەر و تاکوو ئێستاش بەردەوامە.

== فیلمەکان ==

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
!ساڵ|| ناوی فیلم|| ڕۆڵ|| تێبینی
|-
| rowspan=2| ١٩٨٢ || ''Fundamental Frolics'' || کەسایەتی خۆی||
|-
| ''[[The Secret Policeman's Other Ball]]'' ||  چەند ڕۆڵێک ||
|-
| rowspan=2| ١٩٨٣ || ''[[Dead on Time (1983 film)|Dead on Time]]'' ||بێرنارد فریپ || کورتە فیلم
|-
| ''[[Never Say Never Again]]'' || Nigel Small-Fawcett&lt;ref name=&quot;Atkinson filmography&quot;&gt;[https://www.rottentomatoes.com/celebrity/rowan_atkinson/ &quot;Rowan Atkinson filmography&quot;]. Rotten Tomatoes.&lt;/ref&gt; ||
|-
| rowspan=2| ١٩٨٩ || ''[[The Appointments of Dennis Jennings]]'' || دکتۆر شونەر || کورتە فیلم
|-
| ''[[The Tall Guy]]'' || ڕۆن ئەندەرسۆن ||
|-
| ١٩٩٠ || ''[[The Witches (1990 film)|The Witches]]'' ||مستەر سترینگەر&lt;ref name=&quot;Atkinson filmography&quot;/&gt; ||
|-
| ١٩٩١ || ''[[The Driven Man (1991) (TV)|The Driven Man]]'' || کەسایەتی خۆی|| تیڤی&lt;br/&gt;وە نووسەر
|-
| ١٩٩٢ || ''Laughing Matters'' || پێشکەشکار || بەڵگەنامەیی (دۆکیومێنتاری)
|-
| ١٩٩٣ || ''[[Hot Shots! Part Deux]]'' || دێکستەر ھایمان ||
|-
| rowspan=2| ١٩٩٤ || ''[[Four Weddings and a Funeral]]'' || باوکە گیرالد&lt;ref name=&quot;Atkinson filmography&quot;/&gt;||
|-
| ''[[The Lion King]]'' || [[Zazu (Disney character)|Zazu]]&lt;ref name=&quot;Atkinson filmography&quot;/&gt; || بەس دەنگ
|-
| ١٩٩٧ || ''[[مستەر بین (فیلم)]]'' || مستەر بین&lt;ref name=&quot;Atkinson filmography&quot;/&gt; || نووسەر و بەرھەمھێنەر
|-
| ٢٠٠٠ || ''[[Maybe Baby (2000 film)|Maybe Baby]]'' || بەڕێز جەیمز ||
|-
| ٢٠٠١ || ''[[Rat Race (2001 film)|Rat Race]]'' || ئنریکۆ پۆلینی||
|-
| ٢٠٠٢ || ''[[سکووبی دوو (فیلم)]]'' || ئیمیلی مۆنداڤاریۆس||
|-
| rowspan=2| ٢٠٠٣ || ''[[جۆنی ئینگلیش]]'' || جۆنی ئینگلیش || پاڵێوراو بۆ – باشترین ئەکتەری خەڵاتی ئەورووپی
|-
| ''[[Love Actually]]'' || ڕوفوس&lt;ref name=&quot;Atkinson filmography&quot;/&gt; ||
|-
| ٢٠٠٥ || ''[[Keeping Mum]]'' || Reverend Walter Goodfellow ||
|-
| ٢٠٠٧ || ''[[پشووی مستەر بین]]'' || [[مستەر بین]] || نووسەر و بەرھەمھێنەر
|-
| ٢٠١١ || ''[[جۆنی ئینگلیش ڕیبۆرن]]'' || جۆنی ئینگلیش || یەکێ لە بەرھەمھێنەر
|}

== ژێدەرەکان ==
{{Reflist}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|کۆمیدیا|ژن|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|فیلم|شانۆ}}
{{پۆلی کۆمنز|Rowan Atkinson}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{ئەکتەر-کۆلکە}}
{{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئینگلیز]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئینگلیز]]
[[پۆل:مستەر بین]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٥]]
[[پۆل:ئەکتەرە کۆمێدیەکان]]
[[پۆل:ئەکتەرە ئینگلیزەکان]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:ھەڵگرانی نیشانی ئیمپراتۆریەتی بەڕیتانی بە پلەی فەرماندە]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئینگلیز]]
[[پۆل:ئەکتەرە خاوەن پێداویستییە تایبەتەکانی بەریتانیا]]</text>
      <sha1>elh1t8t13xvqn09xhe56ofy7pnepahe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694026</id>
      <parentid>1693780</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T21:11:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1694026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5839" sha1="i61f1lbvfe26uf24kbvzqpulv8w2j4b" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = رۆون ئاتکنسن
| image = Rowan Atkinson, 2011.jpg
| caption = ئەتکینسۆن لە پریمەری فیلمی ''جۆنی ئینگلیز''، ٢٠١١
| birth_name = ڕۆوان سبەستیان ئەتکینسۆن
| alma_mater = زانکۆی نیوکاسڵ&lt;br/&gt;زانکۆیکوینس، ئۆکسفۆرد
| birth_date = {{birth date and age|١٩٥٥|١|٦|df=y}}
| birth_place = کۆنسێت,کاونتی دورھام، بەریتانیا
| active = ١٩٧٨–ئێستا
| medium = کۆمێدیای ھەستانەوە، [[فیلم]]، [[تەلەفزیۆن]]
| genre = کۆمێدیای سروشتی، [[کۆمێدیای ڕەش]]، گاڵتە
| spouse = {{marriage|سونێترا ساستری|١٩٩٠|٢٠١٥|end=div}}
| children = ٣
| relatives  = ڕۆندی ئەتکینسۆن (برا)
| signature = Rowan Atkinson.png
| module = {{Listen |embed= yes |filename= Rowan Atkinson BBC Radio4 Front Row 8 Jan 2012 b018zvm9.flac |title= Rowan Atkinson's voice |type= speech |description= لە پڕۆگرامێکی [[بی بی سی]] ''From Row Interview''، ٨ی جەنیوەری ٢٠١٢.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ئەڵقە|سەردێڕ= Rowan Atkinson |زنجیرە= Front Row Interviews |ناونیشان= http://bbc.co.uk/programmes/b018zvm9 |وێستگە= [[BBC Radio 4 Extra]] |ڕێکەوت= ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان= ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;}}}}
'''رۆون سبەستیان ئاتکنسن''' ئەکتەر، نووسەر و بەرھەمھێنەری ئینگلیزی لەدایک بووی [[٦ی کانوونی دووەم]] ساڵی ١٩٥٥، ناوبراو زیاتر بە کەسایەتی یان ڕۆڵی '''مستەر بین''' دێتە ناسینەوە کە بەشێوەی فیلم و زنجیرەی [[کارتۆن]]ی ھاتبوە بەرھەم، گەرچی بەشداریشی لە چەندەھا فیلم و ڕۆڵی تر بینیوە، ناوبراو لەساڵی ١٩٧٨ ھاتۆتە نێو بواری ھوونەر و تاکوو ئێستاش بەردەوامە.

== فیلمەکان ==

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
!ساڵ|| ناوی فیلم|| ڕۆڵ|| تێبینی
|-
| rowspan=2| ١٩٨٢ || ''Fundamental Frolics'' || کەسایەتی خۆی||
|-
| ''[[The Secret Policeman's Other Ball]]'' ||  چەند ڕۆڵێک ||
|-
| rowspan=2| ١٩٨٣ || ''[[Dead on Time (1983 film)|Dead on Time]]'' ||بێرنارد فریپ || کورتە فیلم
|-
| ''[[Never Say Never Again]]'' || Nigel Small-Fawcett&lt;ref name=&quot;Atkinson filmography&quot;&gt;[https://www.rottentomatoes.com/celebrity/rowan_atkinson/ &quot;Rowan Atkinson filmography&quot;]. Rotten Tomatoes.&lt;/ref&gt; ||
|-
| rowspan=2| ١٩٨٩ || ''[[The Appointments of Dennis Jennings]]'' || دکتۆر شونەر || کورتە فیلم
|-
| ''[[The Tall Guy]]'' || ڕۆن ئەندەرسۆن ||
|-
| ١٩٩٠ || ''[[The Witches (1990 film)|The Witches]]'' ||مستەر سترینگەر&lt;ref name=&quot;Atkinson filmography&quot;/&gt; ||
|-
| ١٩٩١ || ''[[The Driven Man (1991) (TV)|The Driven Man]]'' || کەسایەتی خۆی|| تیڤی&lt;br/&gt;وە نووسەر
|-
| ١٩٩٢ || ''Laughing Matters'' || پێشکەشکار || بەڵگەنامەیی (دۆکیومێنتاری)
|-
| ١٩٩٣ || ''[[Hot Shots! Part Deux]]'' || دێکستەر ھایمان ||
|-
| rowspan=2| ١٩٩٤ || ''[[Four Weddings and a Funeral]]'' || باوکە گیرالد&lt;ref name=&quot;Atkinson filmography&quot;/&gt;||
|-
| ''[[The Lion King]]'' || [[Zazu (Disney character)|Zazu]]&lt;ref name=&quot;Atkinson filmography&quot;/&gt; || بەس دەنگ
|-
| ١٩٩٧ || ''[[مستەر بین (فیلم)]]'' || مستەر بین&lt;ref name=&quot;Atkinson filmography&quot;/&gt; || نووسەر و بەرھەمھێنەر
|-
| ٢٠٠٠ || ''[[Maybe Baby (2000 film)|Maybe Baby]]'' || بەڕێز جەیمز ||
|-
| ٢٠٠١ || ''[[Rat Race (2001 film)|Rat Race]]'' || ئنریکۆ پۆلینی||
|-
| ٢٠٠٢ || ''[[سکووبی دوو (فیلم)]]'' || ئیمیلی مۆنداڤاریۆس||
|-
| rowspan=2| ٢٠٠٣ || ''[[جۆنی ئینگلیش]]'' || جۆنی ئینگلیش || پاڵێوراو بۆ – باشترین ئەکتەری خەڵاتی ئەورووپی
|-
| ''[[Love Actually]]'' || ڕوفوس&lt;ref name=&quot;Atkinson filmography&quot;/&gt; ||
|-
| ٢٠٠٥ || ''[[Keeping Mum]]'' || Reverend Walter Goodfellow ||
|-
| ٢٠٠٧ || ''[[پشووی مستەر بین]]'' || [[مستەر بین]] || نووسەر و بەرھەمھێنەر
|-
| ٢٠١١ || ''[[جۆنی ئینگلیش ڕیبۆرن]]'' || جۆنی ئینگلیش || یەکێ لە بەرھەمھێنەر
|}

== ژێدەرەکان ==
{{Reflist}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|کۆمیدیا|ژن|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|فیلم|شانۆ}}
{{پۆلی کۆمنز|Rowan Atkinson}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{ئەکتەر-کۆلکە}}
{{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئینگلیز]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئینگلیز]]
[[پۆل:مستەر بین]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٥]]
[[پۆل:ئەکتەرە کۆمێدیەکان]]
[[پۆل:ئەکتەرە ئینگلیزەکان]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:ھەڵگرانی نیشانی ئیمپراتۆریەتی بەڕیتانی بە پلەی فەرماندە]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئینگلیز]]
[[پۆل:ئەکتەرە خاوەن پێداویستییە تایبەتەکانی بەریتانیا]]
[[پۆل:ئەکتەرە دەنگییە پیاوە ئینگلیزەکان]]</text>
      <sha1>i61f1lbvfe26uf24kbvzqpulv8w2j4b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیخۆڵەئەستوورە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24708</id>
    <revision>
      <id>1694109</id>
      <parentid>1531132</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T01:34:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2118" sha1="ky4tniozasljfn1u4nljsr98x1ptdws" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Intestine-diagram.svg|وێنۆک|ڕیخۆڵەئەستوورە]]
[[پەڕگە:Gray1223.png|وێنۆک]]

'''ڕیخۆڵەئەستوورە'''، '''زەبلەک'''، '''سوور''' یان '''ڕۆڤی ستوور''' ({{بە ئینگلیزی|Large intestine}}) بەشێکە لە [[کۆئەندامی ھەرس]]، دەکەوێتە نێوان [[ڕیخۆڵەباریکە]] و کۆم؛ لە سێ بەشی: [[ڕیخۆڵەکوێرە]]، [[کووڵۆن]]، [[ڕیخۆڵەی ڕاست]] پێک دێت.

درێژایییەکەی یەک میترو نیوە و پاشماوەی ھەرسی خۆراک بۆ دەرەوە ڕادەنێ، شلەی پاشماوەی ھەرس، پاش ھەڵمژرانی ئاو و خوێکانی لە ڕیخۆڵەگەورەدا، دەبێتە تڵتەیەکی سفت کە بە یارمەتی لینجاوێ ([[موکووس]]) کە لە خانەکانی ناوپۆشی ڕیخۆڵەوە دەڕژیت - و دەبێتە ھۆی خز بوونی ناو ڕیخۆڵە - بەئاسانی بەرەو دەر بەڕێ دەکرێت.

کاتێ [[پیسایی]] دەگاتە ڕیخۆڵەی ڕاست، ئەو بەشە خۆمەش کرژ دەبێت و ماسوولکەکانی دەور کۆمیش (واتە ئیسفەنگتری کۆم) شل دەبن و ھەستی دەسبەئاو پەیدا دەبێت.

[[سکچوون]]، [[قەبزی]] ،ھەوکردن، [[شێرپەنجەی کووڵۆن]] ،... باوترین جۆری نەخۆشییەکانی ڕیخۆڵەیە.

== سەرچاوەکان ==
*[http://training.seer.cancer.gov/anatomy/digestive/regions/intestine.html ماڵپەڕی شێرپەنجەی وەزارەتی سڵامەتی ئەمریکا]
*[http://www.nlm.nih.gov/cgi/mesh/2011/MB_cgi?mode=&amp;term=Large+Intestine ماڵپەڕی کتێبخانەی سڵامەتی دەوڵەتی ئەمریکا]

{{کۆئەندام و ئەندامەکانی مرۆڤ}}

{{تووڵی دەروازە|پزیشکی}}
{{پۆلی کۆمنز|Large intestines}}

{{پزیشکی-کۆلکە}}

[[پۆل:کۆئەندامی ھەرس]]
[[پۆل:ئەندامەکان]]</text>
      <sha1>ky4tniozasljfn1u4nljsr98x1ptdws</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێبازی قادری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25100</id>
    <revision>
      <id>1694225</id>
      <parentid>1681987</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T07:34:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئایین-کۆلکە، ئیسلام-کۆلکە، دەروونناسی-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2278" sha1="1re0dfvczaolrqo8kv18ceb4xitl1s7" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''تەریقەتی قادری''' ئەم ڕێبازە دەگەرێتەوە بۆ [[شێخ عەبدولقادری گەیلانی]]، ھەندێک لە توێژەران بە [[کورد]]ی دا دەنێن بەو پێیەی کە ناوچەی گەیلان دەکەوێتە باشووری دەریاچەی کاسپیەنەوە و لەم ناوچەییشدا کوردێکی زۆری لێیە بەڵام بەڵگەی پێویست نییە بۆ سەلماندنی ئەم بیرۆکەیە. ئەم ڕێبازەیە ھەر وەکو ڕێبازی [[نەقشبەندی]] وایە لە ڕووی گرینگیدانی ڕۆحییەوە لە کوردستاندا. لە [[کوردستان]]دا لقی تەریقەتی [[کەسنەزانی]] و [[ولیانی]]ی لێ دەبێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cherry-Tech|سەردێڕ=الطریقة القادریة|ناونیشان=https://dawa.center/religion/1|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=المستودع الدعوی الرقمی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حقیقة الطریق القادریة - الإسلام سؤال وجواب|ناونیشان=https://islamqa.info/ar/answers/45435/%D8%AD%D9%82%D9%8A%D9%82%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%B1%D9%8A%D9%82-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D9%8A%D8%A9|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=islamqa.info|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تەریقەتی قادری|ناونیشان=https://www.habous.gov.ma/daouat-alhaq/item/5194|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الطریقة القادریة تاریخھا ، عقائدھا ، اثرھا|ناونیشان=https://alasadiah.com/OqWBjGp|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=alasadiah.com|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|دین|پەروەردە|ئیسلام|دەروونناسی|ئیسپانیا}}
{{ئایینەکانی کوردستان}}
{{پۆلی کۆمنز|Qadiri order}}

{{ئایین-کۆلکە}}
{{ئیسلام-کۆلکە}}
{{دەروونناسی-کۆلکە}}

[[پۆل:تەریقەتەکان]]</text>
      <sha1>1re0dfvczaolrqo8kv18ceb4xitl1s7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لۆرد بایرۆن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25105</id>
    <revision>
      <id>1694045</id>
      <parentid>1676692</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:06:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:George Gordon Byron|George Gordon Byron]] بۆ [[:Commons:Category:Lord Byron|Lord Byron]]</comment>
      <origin>1694045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2205" sha1="r7wu69wb10r0c99kw4563vns0hby1kc" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Byron 1813 by Phillips.jpg|٣٠٠px|وێنۆک|چەپ|وێنەی لۆرد بایرۆن لە ساڵی ١٨٢٤ دا.]]
'''جۆرج گۆردۆن بایرۆن''' ( بە [[ئینگلیزی]]: George Gordon Byron) ناسراو بە '''لۆرد بایرۆن''' (١٧٨٨ - ١٨٢٤) [[نووسەر]] و سەتران نووسی ئینگلیزیە. ئەو یەکێکە لە نووسەرە سەرەکیەکانی شێوازی ڕۆمانتیسم لە ئەدەبی ئینگلیزی دا و کاریگەری زۆری ھەبووە لە سەر نووسەرانی دوای خۆی وەک نووسەری گەورەی ڕووس ئەلکساندر پووشکین و زۆر نووسەری گەورەی تر.
ئەو لە ساڵی ١٨٢٤ زایینی دا بە ھۆی تەبەوە لە وڵاتی یۆنان لە نێوان شەڕی ئەو وڵاتە لەگەڵ ئیمپراتۆری عوسمانی دا گیانی خۆی لە دەس داو لەوە بەدواوە بە ھۆی خەبات لە ڕیگەی ئازادی یۆنان بە پاڵەوانێکی نەتەوەیی دەناسرێت و ڕێز لێ دەگیرێت.

==سەرچاوەکان==
*[http://en.wikipedia.org/wiki/Lord_byron ویکیپیدیای ئینگلیزی]

{{تووڵی دەروازە|ھونەرەکان|وێژە|ژیاننامە|سیاسەت|شانشینی یەکگرتوو|یۆنان|شیعر|شانۆ}}
{{پۆلی کۆمنز|Lord Byron}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{وێژە-کۆلکە}}
{{سیاسەت-کۆلکە}}

[[پۆل:شانۆنامەنووسانی سەدەی ١٩یەم]]
[[پۆل:شانۆنامەنووسانی ئینگلیز]]
[[پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی]]
[[پۆل:شانۆنامەنووسانی سکۆتلاندی]]
[[پۆل:شاعیرانی سەدەی ١٩یەم]]
[[پۆل:شاعیرانی ئینگلیز]]
[[پۆل:لۆرد بایرۆن]]
[[پۆل:شاعیرانی سکۆتلاندی]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٧٨٨]]
[[پۆل:مردووانی ١٨٢٤]]
[[پۆل:دوور لە وڵاتانی ئینگلیز لە ئیتالیا]]
[[پۆل:مردنەکان بەھۆی نەخۆشی گەنینەوە]]</text>
      <sha1>r7wu69wb10r0c99kw4563vns0hby1kc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی نووسەرانی ویکیپیدیا بەپێی ژمارەی دەستکارییەکان (بە بۆتەوە)</title>
    <ns>4</ns>
    <id>25122</id>
    <revision>
      <id>1694097</id>
      <parentid>1693388</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T00:03:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CdRBot</username>
        <id>8950</id>
      </contributor>
      <comment>Updated by Bot *** لەگەڵ دەقەکەیدا جێگۆڕ کرا ***</comment>
      <origin>1694097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8396" sha1="mg7dprk0f1fn61skvgjp5jzoszaulai" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;background: #E5E4E2; padding: 0.5em; font-size: 130%;  -moz-border-radius: 0.3em; border-radius: 0.3em;&quot;&gt;
&lt;center&gt;

پێرستی ١٠٠ بەشداربووی بەرزتر بە پێی ژمارەی دەستکارییەکان (بە بۆتەوە).

ھەروەھا بڕوانە: [[ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێرستی نووسەرانی ویکیپیدیا بە پێی ژمارەی دەستکارییەکان|ئەم ئامارە بەبێ بۆت]]

'''دوایین نوێکردنەوە لە لایەن [[user:CdRBot|CdRBot]]''': ''٠٠:٠٣، ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)''
{| 
|- style=&quot;vertical-align:text-top;&quot;
|
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;margin:0px;&quot;
|- 
! زنجیرە
|-
| ١
|-
| ٢
|-
| ٣
|-
| ٤
|-
| ٥
|-
| ٦
|-
| ٧
|-
| ٨
|-
| ٩
|-
| ١٠
|-
| ١١
|-
| ١٢
|-
| ١٣
|-
| ١٤
|-
| ١٥
|-
| ١٦
|-
| ١٧
|-
| ١٨
|-
| ١٩
|-
| ٢٠
|-
| ٢١
|-
| ٢٢
|-
| ٢٣
|-
| ٢٤
|-
| ٢٥
|-
| ٢٦
|-
| ٢٧
|-
| ٢٨
|-
| ٢٩
|-
| ٣٠
|-
| ٣١
|-
| ٣٢
|-
| ٣٣
|-
| ٣٤
|-
| ٣٥
|-
| ٣٦
|-
| ٣٧
|-
| ٣٨
|-
| ٣٩
|-
| ٤٠
|-
| ٤١
|-
| ٤٢
|-
| ٤٣
|-
| ٤٤
|-
| ٤٥
|-
| ٤٦
|-
| ٤٧
|-
| ٤٨
|-
| ٤٩
|-
| ٥٠
|-
| ٥١
|-
| ٥٢
|-
| ٥٣
|-
| ٥٤
|-
| ٥٥
|-
| ٥٦
|-
| ٥٧
|-
| ٥٨
|-
| ٥٩
|-
| ٦٠
|-
| ٦١
|-
| ٦٢
|-
| ٦٣
|-
| ٦٤
|-
| ٦٥
|-
| ٦٦
|-
| ٦٧
|-
| ٦٨
|-
| ٦٩
|-
| ٧٠
|-
| ٧١
|-
| ٧٢
|-
| ٧٣
|-
| ٧٤
|-
| ٧٥
|-
| ٧٦
|-
| ٧٧
|-
| ٧٨
|-
| ٧٩
|-
| ٨٠
|-
| ٨١
|-
| ٨٢
|-
| ٨٣
|-
| ٨٤
|-
| ٨٥
|-
| ٨٦
|-
| ٨٧
|-
| ٨٨
|-
| ٨٩
|-
| ٩٠
|-
| ٩١
|-
| ٩٢
|-
| ٩٣
|-
| ٩٤
|-
| ٩٥
|-
| ٩٦
|-
| ٩٧
|-
| ٩٨
|-
| ٩٩
|-
| ١٠٠
|}
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!بەکارھێنەر!!ژ. دەستکارییەکان
|-
| [[Special:Contributions/AramBot|AramBot]] || ٣٨٠١٤٢
|-
| [[Special:Contributions/CalakBot|CalakBot]] || ١٧٧٣٩٤
|-
| [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || ١٠٣٨٣٧
|-
| [[Special:Contributions/Tessla|Tessla]] || ٦١٨٣٨
|-
| [[Special:Contributions/Aram|Aram]] || ٥٦٧٤٧
|-
| [[Special:Contributions/SakuraBot|SakuraBot]] || ٥٤٥٠٥
|-
| [[Special:Contributions/Sakura emad|Sakura emad]] || ٤٦٣٠٤
|-
| [[Special:Contributions/EmausBot|EmausBot]] || ٤٢٧٩٦
|-
| [[Special:Contributions/Calak|Calak]] || ٣٣٩٩٦
|-
| [[Special:Contributions/Épine|Épine]] || ٢٧١٦٥
|-
| [[Special:Contributions/MFTG|MFTG]] || ٢٤٨٣٧
|-
| [[Special:Contributions/Ahrir|Ahrir]] || ٢٤١٦١
|-
| [[Special:Contributions/Xqbot|Xqbot]] || ٢١٣٢٨
|-
| [[Special:Contributions/Amine yousefi|Amine yousefi]] || ٢٠٣٠٧
|-
| [[Special:Contributions/1silent scientist|1silent scientist]] || ١٨٣٧٦
|-
| [[Special:Contributions/AlaaBot|AlaaBot]] || ١٧٦١٨
|-
| [[Special:Contributions/Kushared|Kushared]] || ١٦١٣٠
|-
| [[Special:Contributions/مامۆستا|مامۆستا]] || ١٥٢٢٦
|-
| [[Special:Contributions/MerlIwBot|MerlIwBot]] || ١٤٥١٢
|-
| [[Special:Contributions/Serchia|Serchia]] || ١٣٩٨١
|-
| [[Special:Contributions/New user message|New user message]] || ١٣١٦٤
|-
| [[Special:Contributions/Aza|Aza]] || ١١٢٥١
|-
| [[Special:Contributions/ساکاتا گینتۆکی|ساکاتا گینتۆکی]] || ١٠٦٥٩
|-
| [[Special:Contributions/Zemen|Zemen]] || ١٠٤٥١
|-
| [[Special:Contributions/Paraw|Paraw]] || ١٠٣٨٧
|-
| [[Special:Contributions/Pirehelokan|Pirehelokan]] || ١٠١١٦
|-
| [[Special:Contributions/Kurd2021|Kurd2021]] || ٩٢٥٤
|-
| [[Special:Contributions/Addbot|Addbot]] || ٩١٢٠
|-
| [[Special:Contributions/Dexbot|Dexbot]] || ٨٦٦٥
|-
| [[Special:Contributions/Danial2703kurdistan|Danial2703kurdistan]] || ٨٦٥٨
|-
| [[Special:Contributions/Min.neel|Min.neel]] || ٨٣٤١
|-
| [[Special:Contributions/Hivja|Hivja]] || ٨٣١١
|-
| [[Special:Contributions/-Haryad|-Haryad]] || ٨٠٠١
|-
| [[Special:Contributions/Legobot|Legobot]] || ٧٦١٨
|-
| [[Special:Contributions/Diyar se|Diyar se]] || ٧٤٧٩
|-
| [[Special:Contributions/CdRBot|CdRBot]] || ٦٦٣٧
|-
| [[Special:Contributions/ئاسۆ|ئاسۆ]] || ٦٥٠٠
|-
| [[Special:Contributions/Hamaredha|Hamaredha]] || ٦٤٤٨
|-
| [[Special:Contributions/Luckas-bot|Luckas-bot]] || ٦١١٧
|-
| [[Special:Contributions/Broosk|Broosk]] || ٥٩٦٢
|-
| [[Special:Contributions/حوسێن|حوسێن]] || ٥٥٢٢
|-
| [[Special:Contributions/Abdurhman Ahmad|Abdurhman Ahmad]] || ٥٠٩٩
|-
| [[Special:Contributions/Muhammed taha|Muhammed taha]] || ٤٩٩٧
|-
| [[Special:Contributions/CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || ٤٨٤١
|-
| [[Special:Contributions/Aro Salar|Aro Salar]] || ٤٦٠٦
|-
| [[Special:Contributions/Ari Qasm|Ari Qasm]] || ٤٢٢٠
|-
| [[Special:Contributions/AsoBot|AsoBot]] || ٤١٢٧
|-
| [[Special:Contributions/Merkhas|Merkhas]] || ٤٠٣٦
|-
| [[Special:Contributions/WikitanvirBot|WikitanvirBot]] || ٣٧١١
|-
| [[Special:Contributions/Gyan333|Gyan333]] || ٣٦٥٩
|-
| [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || ٣٥٩٣
|-
| [[Special:Contributions/Rannda|Rannda]] || ٣٣٧٩
|-
| [[Special:Contributions/ZéroBot|ZéroBot]] || ٣٣٦٢
|-
| [[Special:Contributions/فەرهاد|فەرهاد]] || ٣٣٤٨
|-
| [[Special:Contributions/DarafshBot|DarafshBot]] || ٣٣٢٤
|-
| [[Special:Contributions/Ibrahim aziz|Ibrahim aziz]] || ٣٢٥١
|-
| [[Special:Contributions/دیاکۆ|دیاکۆ]] || ٣١٦٨
|-
| [[Special:Contributions/Diyako kazm|Diyako kazm]] || ٣١٦٥
|-
| [[Special:Contributions/Shahid tahir|Shahid tahir]] || ٢٩١٥
|-
| [[Special:Contributions/Nskoalj|Nskoalj]] || ٢٩٠٢
|-
| [[Special:Contributions/Sorou6sh|Sorou6sh]] || ٢٨٦٦
|-
| [[Special:Contributions/Marmzok|Marmzok]] || ٢٧٨٣
|-
| [[Special:Contributions/Keenîî|Keenîî]] || ٢٧٨٠
|-
| [[Special:Contributions/Escarbot|Escarbot]] || ٢٧٢٢
|-
| [[Special:Contributions/Arya sarhan|Arya sarhan]] || ٢٥٧٤
|-
| [[Special:Contributions/Barham|Barham]] || ٢٤٨١
|-
| [[Special:Contributions/هیوا|هیوا]] || ٢٤٠٤
|-
| [[Special:Contributions/Halbast1|Halbast1]] || ٢٢١٩
|-
| [[Special:Contributions/ChuispastonBot|ChuispastonBot]] || ٢١٤٦
|-
| [[Special:Contributions/TXiKiBoT|TXiKiBoT]] || ٢١١٦
|-
| [[Special:Contributions/Ebrambot|Ebrambot]] || ١٨٨٩
|-
| [[Special:Contributions/Bilalinfo|Bilalinfo]] || ١٨٢٣
|-
| [[Special:Contributions/Saad Goran|Saad Goran]] || ١٧٥٢
|-
| [[Special:Contributions/Twana.ismail|Twana.ismail]] || ١٦٨٢
|-
| [[Special:Contributions/کاردۆ جاف|کاردۆ جاف]] || ١٦٦٦
|-
| [[Special:Contributions/MelancholieBot|MelancholieBot]] || ١٦٣٤
|-
| [[Special:Contributions/Rebin galaly|Rebin galaly]] || ١٦٢٤
|-
| [[Special:Contributions/ElphiBot|ElphiBot]] || ١٥٩٧
|-
| [[Special:Contributions/TjBot|TjBot]] || ١٥٠٥
|-
| [[Special:Contributions/Rabar ajax1|Rabar ajax1]] || ١٤٢٧
|-
| [[Special:Contributions/RedBot|RedBot]] || ١٤٢٠
|-
| [[Special:Contributions/KamikazeBot|KamikazeBot]] || ١٣٩٩
|-
| [[Special:Contributions/Aminijian|Aminijian]] || ١٣٩٥
|-
| [[Special:Contributions/Kován|Kován]] || ١٣٧٦
|-
| [[Special:Contributions/Ismail.Sharifi|Ismail.Sharifi]] || ١٣٦٧
|-
| [[Special:Contributions/SieBot|SieBot]] || ١٣٣٩
|-
| [[Special:Contributions/Shaween|Shaween]] || ١٣١٨
|-
| [[Special:Contributions/FoxBot|FoxBot]] || ١٣١٠
|-
| [[Special:Contributions/Mohammed Mahdi Mohammed|Mohammed Mahdi Mohammed]] || ١٣٠٩
|-
| [[Special:Contributions/VolkovBot|VolkovBot]] || ١٢٩٩
|-
| [[Special:Contributions/Ali Sardar 06|Ali Sardar 06]] || ١٢٩٤
|-
| [[Special:Contributions/タチコマ robot|タチコマ robot]] || ١٢٩٢
|-
| [[Special:Contributions/Khabat4545|Khabat4545]] || ١٢٨٨
|-
| [[Special:Contributions/SiNa|SiNa]] || ١٢٣٦
|-
| [[Special:Contributions/Average kurd|Average kurd]] || ١٢١٨
|-
| [[Special:Contributions/GoRaN909|GoRaN909]] || ١٢١٣
|-
| [[Special:Contributions/Ahmad.Kurdistan|Ahmad.Kurdistan]] || ١١٨٧
|-
| [[Special:Contributions/Burhan br|Burhan br]] || ١١٧٧
|-
| [[Special:Contributions/Blqk yeloow|Blqk yeloow]] || ١١٣٤
|-
| [[Special:Contributions/DiyarKamaran|DiyarKamaran]] || ١١٣٢
|}
|}
&lt;/center&gt;
&lt;/div&gt;
[[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]]</text>
      <sha1>mg7dprk0f1fn61skvgjp5jzoszaulai</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی نووسەرانی ویکیپیدیا بەپێی ژمارەی دەستکارییەکان</title>
    <ns>4</ns>
    <id>25128</id>
    <revision>
      <id>1694098</id>
      <parentid>1693389</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T00:03:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CdRBot</username>
        <id>8950</id>
      </contributor>
      <comment>Updated by Bot *** لەگەڵ دەقەکەیدا جێگۆڕ کرا ***</comment>
      <origin>1694098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8656" sha1="980q0tpi55i8lyu0iw4ivkzfpgyts0c" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;background: #E5E4E2; padding: 0.5em; font-size: 130%;  -moz-border-radius: 0.3em; border-radius: 0.3em;&quot;&gt;
&lt;center&gt;

پێرستی ١٠٠ بەشداربووی بەرزتر بە پێی ژمارەی دەستکارییەکان (بەبێ بۆت).

ھەروەھا بڕوانە: [[ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێرستی نووسەرانی ویکیپیدیا بە پێی ژمارەی دەستکارییەکان (بە بۆتەوە)|ئەم ئامارە بە بۆتەوە]]

'''دوایین نوێکردنەوە لە لایەن [[user:CdRBot|CdRBot]]''': ''٠٠:٠٣، ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)''
{| 
|- style=&quot;vertical-align:text-top;&quot;
|
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;margin:0px;&quot;
|- 
! زنجیرە
|-
| ١
|-
| ٢
|-
| ٣
|-
| ٤
|-
| ٥
|-
| ٦
|-
| ٧
|-
| ٨
|-
| ٩
|-
| ١٠
|-
| ١١
|-
| ١٢
|-
| ١٣
|-
| ١٤
|-
| ١٥
|-
| ١٦
|-
| ١٧
|-
| ١٨
|-
| ١٩
|-
| ٢٠
|-
| ٢١
|-
| ٢٢
|-
| ٢٣
|-
| ٢٤
|-
| ٢٥
|-
| ٢٦
|-
| ٢٧
|-
| ٢٨
|-
| ٢٩
|-
| ٣٠
|-
| ٣١
|-
| ٣٢
|-
| ٣٣
|-
| ٣٤
|-
| ٣٥
|-
| ٣٦
|-
| ٣٧
|-
| ٣٨
|-
| ٣٩
|-
| ٤٠
|-
| ٤١
|-
| ٤٢
|-
| ٤٣
|-
| ٤٤
|-
| ٤٥
|-
| ٤٦
|-
| ٤٧
|-
| ٤٨
|-
| ٤٩
|-
| ٥٠
|-
| ٥١
|-
| ٥٢
|-
| ٥٣
|-
| ٥٤
|-
| ٥٥
|-
| ٥٦
|-
| ٥٧
|-
| ٥٨
|-
| ٥٩
|-
| ٦٠
|-
| ٦١
|-
| ٦٢
|-
| ٦٣
|-
| ٦٤
|-
| ٦٥
|-
| ٦٦
|-
| ٦٧
|-
| ٦٨
|-
| ٦٩
|-
| ٧٠
|-
| ٧١
|-
| ٧٢
|-
| ٧٣
|-
| ٧٤
|-
| ٧٥
|-
| ٧٦
|-
| ٧٧
|-
| ٧٨
|-
| ٧٩
|-
| ٨٠
|-
| ٨١
|-
| ٨٢
|-
| ٨٣
|-
| ٨٤
|-
| ٨٥
|-
| ٨٦
|-
| ٨٧
|-
| ٨٨
|-
| ٨٩
|-
| ٩٠
|-
| ٩١
|-
| ٩٢
|-
| ٩٣
|-
| ٩٤
|-
| ٩٥
|-
| ٩٦
|-
| ٩٧
|-
| ٩٨
|-
| ٩٩
|-
| ١٠٠
|}
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!بەکارھێنەر!!ژ. دەستکارییەکان
|-
| [[Special:Contributions/Tessla|Tessla]] || ٦١٨٣٨
|-
| [[Special:Contributions/Aram|Aram]] || ٥٦٧٤٧
|-
| [[Special:Contributions/Sakura emad|Sakura emad]] || ٤٦٣٠٤
|-
| [[Special:Contributions/Calak|Calak]] || ٣٣٩٩٦
|-
| [[Special:Contributions/Épine|Épine]] || ٢٧١٦٥
|-
| [[Special:Contributions/MFTG|MFTG]] || ٢٤٨٣٧
|-
| [[Special:Contributions/Ahrir|Ahrir]] || ٢٤١٦١
|-
| [[Special:Contributions/Amine yousefi|Amine yousefi]] || ٢٠٣٠٧
|-
| [[Special:Contributions/1silent scientist|1silent scientist]] || ١٨٣٧٦
|-
| [[Special:Contributions/Kushared|Kushared]] || ١٦١٣٠
|-
| [[Special:Contributions/مامۆستا|مامۆستا]] || ١٥٢٢٦
|-
| [[Special:Contributions/Serchia|Serchia]] || ١٣٩٨١
|-
| [[Special:Contributions/New user message|New user message]] || ١٣١٦٤
|-
| [[Special:Contributions/Aza|Aza]] || ١١٢٥١
|-
| [[Special:Contributions/ساکاتا گینتۆکی|ساکاتا گینتۆکی]] || ١٠٦٥٩
|-
| [[Special:Contributions/Zemen|Zemen]] || ١٠٤٥١
|-
| [[Special:Contributions/Paraw|Paraw]] || ١٠٣٨٧
|-
| [[Special:Contributions/Pirehelokan|Pirehelokan]] || ١٠١١٦
|-
| [[Special:Contributions/Kurd2021|Kurd2021]] || ٩٢٥٤
|-
| [[Special:Contributions/Danial2703kurdistan|Danial2703kurdistan]] || ٨٦٥٨
|-
| [[Special:Contributions/Min.neel|Min.neel]] || ٨٣٤١
|-
| [[Special:Contributions/Hivja|Hivja]] || ٨٣١١
|-
| [[Special:Contributions/-Haryad|-Haryad]] || ٨٠٠١
|-
| [[Special:Contributions/Diyar se|Diyar se]] || ٧٤٧٩
|-
| [[Special:Contributions/ئاسۆ|ئاسۆ]] || ٦٥٠٠
|-
| [[Special:Contributions/Hamaredha|Hamaredha]] || ٦٤٤٨
|-
| [[Special:Contributions/Broosk|Broosk]] || ٥٩٦٢
|-
| [[Special:Contributions/حوسێن|حوسێن]] || ٥٥٢٢
|-
| [[Special:Contributions/Abdurhman Ahmad|Abdurhman Ahmad]] || ٥٠٩٩
|-
| [[Special:Contributions/Muhammed taha|Muhammed taha]] || ٤٩٩٧
|-
| [[Special:Contributions/CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || ٤٨٤١
|-
| [[Special:Contributions/Aro Salar|Aro Salar]] || ٤٦٠٦
|-
| [[Special:Contributions/Ari Qasm|Ari Qasm]] || ٤٢٢٠
|-
| [[Special:Contributions/Merkhas|Merkhas]] || ٤٠٣٦
|-
| [[Special:Contributions/Gyan333|Gyan333]] || ٣٦٥٩
|-
| [[Special:Contributions/Rannda|Rannda]] || ٣٣٧٩
|-
| [[Special:Contributions/فەرهاد|فەرهاد]] || ٣٣٤٨
|-
| [[Special:Contributions/Ibrahim aziz|Ibrahim aziz]] || ٣٢٥١
|-
| [[Special:Contributions/دیاکۆ|دیاکۆ]] || ٣١٦٨
|-
| [[Special:Contributions/Diyako kazm|Diyako kazm]] || ٣١٦٥
|-
| [[Special:Contributions/Shahid tahir|Shahid tahir]] || ٢٩١٥
|-
| [[Special:Contributions/Nskoalj|Nskoalj]] || ٢٩٠٢
|-
| [[Special:Contributions/Sorou6sh|Sorou6sh]] || ٢٨٦٦
|-
| [[Special:Contributions/Marmzok|Marmzok]] || ٢٧٨٣
|-
| [[Special:Contributions/Keenîî|Keenîî]] || ٢٧٨٠
|-
| [[Special:Contributions/Arya sarhan|Arya sarhan]] || ٢٥٧٤
|-
| [[Special:Contributions/Barham|Barham]] || ٢٤٨١
|-
| [[Special:Contributions/هیوا|هیوا]] || ٢٤٠٤
|-
| [[Special:Contributions/Halbast1|Halbast1]] || ٢٢١٩
|-
| [[Special:Contributions/Bilalinfo|Bilalinfo]] || ١٨٢٣
|-
| [[Special:Contributions/Saad Goran|Saad Goran]] || ١٧٥٢
|-
| [[Special:Contributions/Twana.ismail|Twana.ismail]] || ١٦٨٢
|-
| [[Special:Contributions/کاردۆ جاف|کاردۆ جاف]] || ١٦٦٦
|-
| [[Special:Contributions/Rebin galaly|Rebin galaly]] || ١٦٢٤
|-
| [[Special:Contributions/Rabar ajax1|Rabar ajax1]] || ١٤٢٧
|-
| [[Special:Contributions/Aminijian|Aminijian]] || ١٣٩٥
|-
| [[Special:Contributions/Kován|Kován]] || ١٣٧٦
|-
| [[Special:Contributions/Ismail.Sharifi|Ismail.Sharifi]] || ١٣٦٧
|-
| [[Special:Contributions/Shaween|Shaween]] || ١٣١٨
|-
| [[Special:Contributions/Mohammed Mahdi Mohammed|Mohammed Mahdi Mohammed]] || ١٣٠٩
|-
| [[Special:Contributions/Ali Sardar 06|Ali Sardar 06]] || ١٢٩٤
|-
| [[Special:Contributions/Khabat4545|Khabat4545]] || ١٢٨٨
|-
| [[Special:Contributions/SiNa|SiNa]] || ١٢٣٦
|-
| [[Special:Contributions/Average kurd|Average kurd]] || ١٢١٨
|-
| [[Special:Contributions/GoRaN909|GoRaN909]] || ١٢١٣
|-
| [[Special:Contributions/Ahmad.Kurdistan|Ahmad.Kurdistan]] || ١١٨٧
|-
| [[Special:Contributions/Burhan br|Burhan br]] || ١١٧٧
|-
| [[Special:Contributions/Blqk yeloow|Blqk yeloow]] || ١١٣٤
|-
| [[Special:Contributions/DiyarKamaran|DiyarKamaran]] || ١١٣٢
|-
| [[Special:Contributions/Ferxwaz|Ferxwaz]] || ١١٣١
|-
| [[Special:Contributions/Ayoub Majeed|Ayoub Majeed]] || ١١٢٣
|-
| [[Special:Contributions/DreamHourFlight|DreamHourFlight]] || ١١١٨
|-
| [[Special:Contributions/Eng.dilan86|Eng.dilan86]] || ١٠٤٨
|-
| [[Special:Contributions/Ilamxan|Ilamxan]] || ١٠٢٨
|-
| [[Special:Contributions/Khoshhat|Khoshhat]] || ١٠٠٥
|-
| [[Special:Contributions/Ibrahim N. Qader|Ibrahim N. Qader]] || ٩٨٢
|-
| [[Special:Contributions/ئاریا سالار|ئاریا سالار]] || ٩٦٤
|-
| [[Special:Contributions/Baneh k|Baneh k]] || ٩٦٠
|-
| [[Special:Contributions/Hamedvahid|Hamedvahid]] || ٩٢٧
|-
| [[Special:Contributions/Hastyar Abdullah|Hastyar Abdullah]] || ٩١٤
|-
| [[Special:Contributions/Hîwa Seqiz|Hîwa Seqiz]] || ٨٨٨
|-
| [[Special:Contributions/ئاراس نوری|ئاراس نوری]] || ٨٧٨
|-
| [[Special:Contributions/Rasan emprator page|Rasan emprator page]] || ٨٦٢
|-
| [[Special:Contributions/گرووپی قوتابخانە|گرووپی قوتابخانە]] || ٨٢٠
|-
| [[Special:Contributions/Rahel khdhr|Rahel khdhr]] || ٨٠٠
|-
| [[Special:Contributions/Halvada|Halvada]] || ٧٨٥
|-
| [[Special:Contributions/Qezwan|Qezwan]] || ٧٥٩
|-
| [[Special:Contributions/Kareeeeem|Kareeeeem]] || ٧٤٦
|-
| [[Special:Contributions/Ara Qadir|Ara Qadir]] || ٧٣٧
|-
| [[Special:Contributions/Mamozk|Mamozk]] || ٧٢١
|-
| [[Special:Contributions/Shaxstan|Shaxstan]] || ٦٨٠
|-
| [[Special:Contributions/Renamed user 8bf1a5bb1c77527f2a3f2326f8ff7c95|Renamed user 8bf1a5bb1c77527f2a3f2326f8ff7c95]] || ٦٣٧
|-
| [[Special:Contributions/Eyubm|Eyubm]] || ٦٣١
|-
| [[Special:Contributions/444radio|444radio]] || ٦٢٢
|-
| [[Special:Contributions/Sako Nanakli|Sako Nanakli]] || ٦١٥
|-
| [[Special:Contributions/Cwtiyar|Cwtiyar]] || ٥٩٧
|-
| [[Special:Contributions/Rojhalatkurdistan|Rojhalatkurdistan]] || ٥٩٥
|-
| [[Special:Contributions/شنەی ئازادی|شنەی ئازادی]] || ٥٥٧
|-
| [[Special:Contributions/Barrazinji|Barrazinji]] || ٥٥٢
|-
| [[Special:Contributions/د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا ع. بەرزنجی]] || ٥٤٨
|}
|}
&lt;/center&gt;
&lt;/div&gt;
[[پۆل:ئاماری ویکیپیدیا]] 
[[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]]</text>
      <sha1>980q0tpi55i8lyu0iw4ivkzfpgyts0c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ژان دارک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27086</id>
    <revision>
      <id>1694279</id>
      <parentid>1460831</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T08:39:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1694279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5127" sha1="ak6exuzalbg69qsbrc6wp106wfc4voe" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کەسایەتی
|ناو=ژان دارک
|وێنە=Joan of Arc miniature graded.jpg
|ناوی خۆماڵی=Jeanne d'Arc
|زمانی ناوی خۆماڵی=[[فەڕەنسی]]
|ڕێکەوتی لەدایکبوون=١٤١٢ی زایینی
|شوێنی لەدایکبوون=[[فەڕەنسا|شانشینی فەڕەنسا]]
|ڕێکەوتی مەرگ=٣٠ی ئایاری ١٤٣١ (١٩ ساڵ ژیاوە)
|شوێنی مەرگ=نۆرماندی (ئەوکات لەژێر دەسەڵاتی [[شانشینی ئینگلتەرا]] بوو)
}}
'''ژان دارک''' ({{بە فەڕەنسی|Jeanne d'Arc}}، یان '''خاتوونی ئۆرلیان''' ({{بە فەڕەنسی|La Pucelle d'Orléans}})؛ ١٤١٢ – ٣٠ی ئایاری ١٤٣١) کەسایەتییەکی پیرۆزە لە مێژووی [[فەڕەنسا]]دا، وەک بەرگریکاری نەتەوەی فەڕەنسی دەناسرێت، بەھۆی ڕۆڵی لە گەمارۆدانی ناوچەی ئۆرلیان و سوور بوونی لەسەر تاج لەسەرنانی چارڵزی حەوتەمی فەڕەنسا لە کاتی [[جەنگی سەد ساڵە]]دا. بووە سەرکردەیەکی سەربازی کە وەک ڕزگارکەرێکی فەڕەنسا دەبینرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: St. Joan of Arc|ناونیشان=https://www.newadvent.org/cathen/08409c.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.newadvent.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Who Was Joan of Arc? {{!}} National Catholic Register|ناونیشان=https://www-ncregister-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.ncregister.com/cna/who-was-joan-of-arc?amp=&amp;amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_tf=From%20%251$s&amp;aoh=17032684496456&amp;csi=1&amp;referrer=https://www.google.com&amp;ampshare=https://www.ncregister.com/cna/who-was-joan-of-arc?amp=#amp_tf=From%2520%25251%2524s&amp;aoh=17032684496456&amp;csi=1&amp;referrer=https%253A%252F%252Fwww.google.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www-ncregister-com.cdn.ampproject.org|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231222182853/https://www-ncregister-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.ncregister.com/cna/who-was-joan-of-arc?amp=&amp;amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_tf=From%20%251$s&amp;aoh=17032684496456&amp;csi=1&amp;referrer=https://www.google.com&amp;ampshare=https://www.ncregister.com/cna/who-was-joan-of-arc?amp=|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ژان دارک، لە دەوروبەری ساڵی ١٤١٢ لە شاری دۆمرێمای فەڕەنسا لەدایکبووە، کچێکی چاو نەترس بووە و ڕۆڵێکی سەرەکی لە جەنگی سەد ساڵەدا گێڕاوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Heritage History {{!}} Story of Joan of Arc by Andrew Lang|ناونیشان=https://www.heritage-history.com/index.php?c=read&amp;author=lang&amp;book=joan&amp;story=childhood|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.heritage-history.com}}&lt;/ref&gt; بە بانگەشەی ڕێنمایی خودایی، چارڵزی حەوتەمی ڕازی کرد کە ڕێگەی پێبدات سەرکردایەتی ھێزەکانی فەڕەنسا بکات دژی [[ئینگلیز]]ەکان. ژان دارک یارمەتی ھەڵگرتنی گەمارۆی ئۆرلیانی دا لە ساڵی ١٤٢٩، وەک شایەتحاڵ لە ئاھەنگی تاج لەسەرنانی چارڵزی حەوتەم بەشدار بوو. دوای ئەوەی لەلایەن بۆرگۆندییەکانەوە گیرا و بە ئینگلیزەکان فرۆشرا و دواتر بەھۆی دژایەتیکردنی شانشینی ئینگلتەرا و جادووگەرییەوە دادگایی کرا. لە ساڵی ١٤٣١ لە تەمەنی ١٩ ساڵیدا سوتێندرا. لە ساڵی ١٩٢٠ وەک کەسایەتییەکی پیرۆز ناوی خرایە مێژووەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Joan of Arc - Death, Facts &amp; Accomplishments|ناونیشان=https://www.biography.com/military-figures/joan-of-arc|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Biography|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Joan of Arc: biography, characteristics and execution|ناونیشان=https://humanidades.com/en/joan-of-arc/|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=https://humanidades.com/|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فەڕەنسا|ژن|مێژوو|شەڕ}}
{{پۆلی کۆمنز|Jeanne d'Arc}}
{{ژیاننامە-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٤١٢]]
[[پۆل:مێژووی ڕوان]]
[[پۆل:مردووانی ١٤٣١]]
[[پۆل:ژان دارک]]
[[پۆل:پیرۆزەکانی ئەنگڵیکان]]
[[پۆل:لەسێدارەدراوانی فەڕەنسی]]</text>
      <sha1>ak6exuzalbg69qsbrc6wp106wfc4voe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694281</id>
      <parentid>1694279</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T09:01:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1694281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5161" sha1="qewzlailapwd0tykx75w66tfqdsrkb2" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کەسایەتی
|ناو=ژان دارک
|وێنە=Joan of Arc miniature graded.jpg
|ناوی خۆماڵی=Jeanne d'Arc
|زمانی ناوی خۆماڵی=[[فەڕەنسی]]
|ڕێکەوتی لەدایکبوون=١٤١٢ی زایینی
|شوێنی لەدایکبوون=[[فەڕەنسا|شانشینی فەڕەنسا]]
|ڕێکەوتی مەرگ=٣٠ی ئایاری ١٤٣١ (١٩ ساڵ ژیاوە)
|شوێنی مەرگ=نۆرماندی (ئەوکات لەژێر دەسەڵاتی [[شانشینی ئینگلتەرا]] بوو)
}}
'''ژان دارک''' ({{بە فەڕەنسی|Jeanne d'Arc}}، یان '''خاتوونی ئۆرلیان''' ({{بە فەڕەنسی|La Pucelle d'Orléans}})؛ ١٤١٢ – ٣٠ی ئایاری ١٤٣١) کەسایەتییەکی پیرۆزە لە مێژووی [[فەڕەنسا]]دا، وەک بەرگریکاری نەتەوەی فەڕەنسی دەناسرێت، بەھۆی ڕۆڵی لە گەمارۆدانی ناوچەی ئۆرلیان و سوور بوونی لەسەر تاج لەسەرنانی چارڵزی حەوتەمی فەڕەنسا لە کاتی [[جەنگی سەد ساڵە]]دا. بووە سەرکردەیەکی سەربازی کە وەک ڕزگارکەرێکی فەڕەنسا دەبینرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: St. Joan of Arc|ناونیشان=https://www.newadvent.org/cathen/08409c.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.newadvent.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Who Was Joan of Arc? {{!}} National Catholic Register|ناونیشان=https://www-ncregister-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.ncregister.com/cna/who-was-joan-of-arc?amp=&amp;amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_tf=From%20%251$s&amp;aoh=17032684496456&amp;csi=1&amp;referrer=https://www.google.com&amp;ampshare=https://www.ncregister.com/cna/who-was-joan-of-arc?amp=#amp_tf=From%2520%25251%2524s&amp;aoh=17032684496456&amp;csi=1&amp;referrer=https%253A%252F%252Fwww.google.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www-ncregister-com.cdn.ampproject.org|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231222182853/https://www-ncregister-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.ncregister.com/cna/who-was-joan-of-arc?amp=&amp;amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_tf=From%20%251$s&amp;aoh=17032684496456&amp;csi=1&amp;referrer=https://www.google.com&amp;ampshare=https://www.ncregister.com/cna/who-was-joan-of-arc?amp=|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ژان دارک، لە دەوروبەری ساڵی ١٤١٢ لە شاری دۆمرێمای فەڕەنسا لەدایکبووە، کچێکی چاو نەترس بووە و ڕۆڵێکی سەرەکی لە جەنگی سەد ساڵەدا گێڕاوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Heritage History {{!}} Story of Joan of Arc by Andrew Lang|ناونیشان=https://www.heritage-history.com/index.php?c=read&amp;author=lang&amp;book=joan&amp;story=childhood|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.heritage-history.com}}&lt;/ref&gt; بە بانگەشەی ڕێنمایی خودایی، چارڵزی حەوتەمی ڕازی کرد کە ڕێگەی پێبدات سەرکردایەتی ھێزەکانی فەڕەنسا بکات دژی [[ئینگلیز]]ەکان. ژان دارک یارمەتی ھەڵگرتنی گەمارۆی ئۆرلیانی دا لە ساڵی ١٤٢٩، وەک شایەتحاڵ لە ئاھەنگی تاج لەسەرنانی چارڵزی حەوتەم بەشدار بوو. دوای ئەوەی لەلایەن بۆرگۆندییەکانەوە گیرا و بە ئینگلیزەکان فرۆشرا و دواتر بەھۆی دژایەتیکردنی شانشینی ئینگلتەرا و جادووگەرییەوە دادگایی کرا. لە ساڵی ١٤٣١ لە تەمەنی ١٩ ساڵیدا سوتێندرا. لە ساڵی ١٩٢٠ وەک کەسایەتییەکی پیرۆز ناوی خرایە مێژووەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Joan of Arc - Death, Facts &amp; Accomplishments|ناونیشان=https://www.biography.com/military-figures/joan-of-arc|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Biography|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Joan of Arc: biography, characteristics and execution|ناونیشان=https://humanidades.com/en/joan-of-arc/|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=https://humanidades.com/|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فەڕەنسا|ژن|مێژوو|شەڕ}}
{{پۆلی کۆمنز|Jeanne d'Arc}}
{{ژیاننامە-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٤١٢]]
[[پۆل:مێژووی ڕوان]]
[[پۆل:مردووانی ١٤٣١]]
[[پۆل:ژان دارک]]
[[پۆل:پیرۆزەکانی ئەنگڵیکان]]
[[پۆل:لەسێدارەدراوانی فەڕەنسی]]
[[پۆل:ژنان لە جەنگ]]</text>
      <sha1>qewzlailapwd0tykx75w66tfqdsrkb2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37602</id>
    <revision>
      <id>1693782</id>
      <parentid>1465302</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T13:37:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (گەردوون-کۆلکە، فیزیک-کۆلکە، ڕۆژژمێر-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2389" sha1="5iyo8gnxntu3f9jb5s9gxl67b74u0tn" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە}}
[[پەڕگە:Felix 2007-09-03 1138Z.jpg|وێنۆک|زەوی لە کاتی ڕۆژدا]]

'''ڕۆژ''' ماوەیەکی کاتیی دیاریکراوە. لە ٢٤ [[سەعات]] پێکدێت، کە شەو و ڕۆژ یاخود شەو و ڕۆژی ڕووناک{{تێبینی|مەبەست ئەو کاتەی ڕۆژە کە خۆر بە ئاسمانەوە بێت.}} دەگرێتە خۆی کە بەھۆی سووڕانەوەی [[زەوی]] بە دەوری خۆیدا پەیدا دەبن.

ڕۆژی تەواو بە مانای ئەوەیە (خۆر) لە دەرەوە بێت و زەوی ڕووناک بکاتەوە. ڕۆژ بە مانای کاتیش دێ. بە مانای ھەڵاتنی ڕۆژ تا ئاوا بوونی خۆر دێ. ڕۆژ لە کاتی ئێستا بە مانای ھەبوون دێ. ئێمەی مرۆڤ بە چەند جۆر دەزانین ڕۆژە و ئەو کاتەی تێیداین دەزانین ڕۆژە. ئەوانیش:
* ڕۆژێکی ناوەندی تەواو: ئەوەیە کە بە کاتژمێر دەپێورێ و لە ٢٤ کاژێر بە ستاندارد ١٢ کاژێر مرۆڤ لە نێو ڕۆژ دەژی ئەو جۆرە بە کاژێر دەزانین
* ڕۆژێکی خۆری: ئەو جۆرە بە ھێلی کەمەرەی زەوی دەزانین واتا مرۆڤ کاتێک دەزانێ ڕۆژە بە ھێڵی کەمەرەی زەوی بە ٢٤ کاژێر جارێک دەگەرێتەوە سەرەتای ھێڵی کەمەرەیەکەی بەو جۆرەش دەزانین کە مرۆڤ لە چ کاتێک دایە ئەو جۆرەش زیاتر زەویناسەکان پێی دەزانن و دەتوانن شی بکەنەوە
* ڕۆژی کەسی: ئەو جۆرەش مرۆڤ لە خودی خۆی دەزانێ کە ڕۆژە یا شەو. ئەویش بە کاژێرە لە ١٢ شەو دەستپێدەکا ھەتا ١٢ نیورۆ
* ڕۆژی گەردوونزانی: ئەو جۆرە فەلەکناس و گەردووناس و گەردوونزانەکان دەیزانن ئەویش لە ڕێگای زانینی خولکردنی زەوی بە دەوری خۆر.

== تێبینییەکان ==
{{تێبینییەکان}}
{{یەکەکانی ئێس ئای}}
{{تووڵی دەروازە|گەردوون|فیزیک|ڕۆژژمێر}}
{{پۆلی کۆمنز|Day}}

{{گەردوون-کۆلکە}}
{{فیزیک-کۆلکە}}
{{ڕۆژژمێر-کۆلکە}}

[[پۆل:ڕۆژ|ڕۆژ]]</text>
      <sha1>5iyo8gnxntu3f9jb5s9gxl67b74u0tn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1693881</id>
      <parentid>1693782</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:03:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:کات|کات]]</comment>
      <origin>1693881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2396" sha1="d468jr0p5lagl0mzypgk2owbc90zw2n" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە}}
[[پەڕگە:Felix 2007-09-03 1138Z.jpg|وێنۆک|زەوی لە کاتی ڕۆژدا]]

'''ڕۆژ''' ماوەیەکی کاتیی دیاریکراوە. لە ٢٤ [[سەعات]] پێکدێت، کە شەو و ڕۆژ یاخود شەو و ڕۆژی ڕووناک{{تێبینی|مەبەست ئەو کاتەی ڕۆژە کە خۆر بە ئاسمانەوە بێت.}} دەگرێتە خۆی کە بەھۆی سووڕانەوەی [[زەوی]] بە دەوری خۆیدا پەیدا دەبن.

ڕۆژی تەواو بە مانای ئەوەیە (خۆر) لە دەرەوە بێت و زەوی ڕووناک بکاتەوە. ڕۆژ بە مانای کاتیش دێ. بە مانای ھەڵاتنی ڕۆژ تا ئاوا بوونی خۆر دێ. ڕۆژ لە کاتی ئێستا بە مانای ھەبوون دێ. ئێمەی مرۆڤ بە چەند جۆر دەزانین ڕۆژە و ئەو کاتەی تێیداین دەزانین ڕۆژە. ئەوانیش:
* ڕۆژێکی ناوەندی تەواو: ئەوەیە کە بە کاتژمێر دەپێورێ و لە ٢٤ کاژێر بە ستاندارد ١٢ کاژێر مرۆڤ لە نێو ڕۆژ دەژی ئەو جۆرە بە کاژێر دەزانین
* ڕۆژێکی خۆری: ئەو جۆرە بە ھێلی کەمەرەی زەوی دەزانین واتا مرۆڤ کاتێک دەزانێ ڕۆژە بە ھێڵی کەمەرەی زەوی بە ٢٤ کاژێر جارێک دەگەرێتەوە سەرەتای ھێڵی کەمەرەیەکەی بەو جۆرەش دەزانین کە مرۆڤ لە چ کاتێک دایە ئەو جۆرەش زیاتر زەویناسەکان پێی دەزانن و دەتوانن شی بکەنەوە
* ڕۆژی کەسی: ئەو جۆرەش مرۆڤ لە خودی خۆی دەزانێ کە ڕۆژە یا شەو. ئەویش بە کاژێرە لە ١٢ شەو دەستپێدەکا ھەتا ١٢ نیورۆ
* ڕۆژی گەردوونزانی: ئەو جۆرە فەلەکناس و گەردووناس و گەردوونزانەکان دەیزانن ئەویش لە ڕێگای زانینی خولکردنی زەوی بە دەوری خۆر.

== تێبینییەکان ==
{{تێبینییەکان}}
{{یەکەکانی ئێس ئای}}
{{تووڵی دەروازە|گەردوون|فیزیک|ڕۆژژمێر|کات}}
{{پۆلی کۆمنز|Day}}

{{گەردوون-کۆلکە}}
{{فیزیک-کۆلکە}}
{{ڕۆژژمێر-کۆلکە}}

[[پۆل:ڕۆژ|ڕۆژ]]</text>
      <sha1>d468jr0p5lagl0mzypgk2owbc90zw2n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لیزبێرگ، ئەلاباما</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38016</id>
    <revision>
      <id>1693998</id>
      <parentid>1693510</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T20:14:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1693998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3675" sha1="mdzj4tcga1mt0fjgrpa5r5ulxi3ww2j" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}
}}
{{Infobox settlement
|name = لیزبێرگ
|official_name            = Leesburg, Alabama
|settlement_type          = [[شارۆچکە]]
|image_skyline            = 
|imagesize                =
|image_caption            = 
|image_seal               =
|image_map                = 
|mapsize                  = 250px
|map_caption              = 
|image_map1               =
|mapsize1                 =
|map_caption1             =
|subdivision_type         = [[پێرستی وڵاتەکان|وڵات]]
|subdivision_type1        = [[ویلایەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایەت]]
|subdivision_type2        = [[پێرستی کەرتەکانی ئەلاباما|کەرت]]
|subdivision_name         = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]
|subdivision_name1        = [[ئەلاباما]]
|subdivision_name2        = [[کەرتی چێرۆکی، ئەلاباما|چێرۆکی]]
|government_type          =
|leader_title             =
|leader_name              =
|established_date         =
|area_magnitude           =
|area_total_km2           = 16.67
|area_total_sq_mi         = 
|area_land_km2            = 
|area_land_sq_mi          = 
|area_water_km2           = 
|area_water_sq_mi         = 
|elevation_ft             = 
|elevation_m              = 
|population_as_of         = [[٢٠١٠]]
|population_footnotes     =
|population_total         = ١,٠٢٧
|population_metro         =
|population_density_km2   = 61.61
|population_density_sq_mi = 
|timezone                 = [[ناوچەی کاتیی ناوەندی (ئەمریکای باکوور)|ناوەندی (CST)]]
|utc_offset               = -٦
|utc_offset_DST           = -٥
|latd = |latm = |lats = |latNS = N
|longd = |longm = |longs = |longEW = W
|timezone_DST             = CDT
|postal_code              = 
|area_code                = 
|blank_name               = 
|blank_info               = 
|blank1_name              = 
|blank1_info              = 
|footnotes                =
|website                  = 
}}
'''لیزبێرگ''' ({{بە ئینگلیزی|Leesburg}}، {{IPA-en|ˈliz bɜrg}}) شارۆچکەیەکە لە [[کەرتی چێرۆکی، ئەلاباما|کەرتی چێرۆکی]]، ویلایەتی [[ئەلاباما]]، لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠١٠]]دا ۱,٠٢٧ کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alabama: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;geo=-223&amp;srt=pnan&amp;col=adhoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=-3756|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|زمان=ئینگلیزی}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;geo=-223&amp;srt=pnan&amp;col=adhoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=-3756 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt; [[ڕووبەر]]ی ١٦٫٦٧ کیلۆمەتری دووجایە و [[چڕیی دانیشتووان]]ی ٦١٫٦١ کەسە لە کیلۆمەترێکی دووجا.

== پەراوێز ==
{{پەراوێز}}

{{کەرتی چێرۆکی، ئەلاباما}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Leesburg, Alabama}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}

[[پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما]]</text>
      <sha1>mdzj4tcga1mt0fjgrpa5r5ulxi3ww2j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لیسمەن، ئەلاباما</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38026</id>
    <revision>
      <id>1693991</id>
      <parentid>1693519</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T20:10:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1693991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3582" sha1="e1g75p9dsriibm1h3ob45x0f8pgkbbm" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}
}}
{{Infobox settlement
|name = لیسمەن
|official_name            = Lisman, Alabama
|settlement_type          = [[شارۆچکە]]
|image_skyline            = 
|imagesize                =
|image_caption            = 
|image_seal               =
|image_map                = 
|mapsize                  = 250px
|map_caption              = 
|image_map1               =
|mapsize1                 =
|map_caption1             =
|subdivision_type         = [[پێرستی وڵاتەکان|وڵات]]
|subdivision_type1        = [[ویلایەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایەت]]
|subdivision_type2        = [[پێرستی کەرتەکانی ئەلاباما|کەرت]]
|subdivision_name         = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]
|subdivision_name1        = [[ئەلاباما]]
|subdivision_name2        = [[کەرتی چۆکتۆ، ئەلاباما|چۆکتۆ]]
|government_type          =
|leader_title             =
|leader_name              =
|established_date         =
|area_magnitude           =
|area_total_km2           = 6.7
|area_total_sq_mi         = 
|area_land_km2            = 
|area_land_sq_mi          = 
|area_water_km2           = 
|area_water_sq_mi         = 
|elevation_ft             = 
|elevation_m              = 
|population_as_of         = [[٢٠١٠]]
|population_footnotes     =
|population_total         = ٥٣٩
|population_metro         =
|population_density_km2   = 80.45
|population_density_sq_mi = 
|timezone                 = [[ناوچەی کاتیی ناوەندی (ئەمریکای باکوور)|ناوەندی (CST)]]
|utc_offset               = -٦
|utc_offset_DST           = -٥
|latd = |latm = |lats = |latNS = N
|longd = |longm = |longs = |longEW = W
|timezone_DST             = CDT
|postal_code              = 
|area_code                = 
|blank_name               = 
|blank_info               = 
|blank1_name              = 
|blank1_info              = 
|footnotes                =
|website                  = 
}}
'''لیسمەن''' ({{بە ئینگلیزی|Lisman}}) شارۆچکەیەکە لە [[کەرتی چۆکتۆ، ئەلاباما|کەرتی چۆکتۆ]]، ویلایەتی [[ئەلاباما]]، لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠١٠]]دا ٥٣٩ کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alabama: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;geo=-223&amp;srt=pnan&amp;col=adhoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=-3756|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|زمان=ئینگلیزی}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;geo=-223&amp;srt=pnan&amp;col=adhoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=-3756 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt; [[ڕووبەر]]ی ٦٫٧ کیلۆمەتری دووجایە و [[چڕیی دانیشتووان]]ی ٨٠٫٤٥ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

== پەراوێز ==
{{پەراوێز}}

{{کەرتی چۆکتۆ، ئەلاباما}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}

[[پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما]]</text>
      <sha1>e1g75p9dsriibm1h3ob45x0f8pgkbbm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ماوندڤیل، ئەلاباما</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38062</id>
    <revision>
      <id>1694204</id>
      <parentid>1514872</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T05:50:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1694204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3556" sha1="4i7c9ug49dh8pzxg3p9ipa8hczb8in7" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox settlement
|name = ماوندڤیل
|official_name            = Moundville, Alabama
|settlement_type          = [[شارۆچکە]]
|image_skyline            = 
|imagesize                =
|image_caption            = 
|image_seal               =
|image_map                = 
|mapsize                  = 250px
|map_caption              = 
|image_map1               =
|mapsize1                 =
|map_caption1             =
|subdivision_type         = [[پێرستی وڵاتەکان|وڵات]]
|subdivision_type1        = [[ویلایەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایەت]]
|subdivision_type2        = [[پێرستی کەرتەکانی ئەلاباما|کەرت]]
|subdivision_name         = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]
|subdivision_name1        = [[ئەلاباما]]
|subdivision_name2        = [[کەرتی ھەیل، ئەلاباما|ھەیل]]
|government_type          =
|leader_title             =
|leader_name              =
|established_date         =
|area_magnitude           =
|area_total_km2           = 12.03
|area_total_sq_mi         = 
|area_land_km2            = 
|area_land_sq_mi          = 
|area_water_km2           = 
|area_water_sq_mi         = 
|elevation_ft             = 
|elevation_m              = 
|population_as_of         = [[٢٠١٠]]
|population_footnotes     =
|population_total         = ٢٬٤٢٧
|population_metro         =
|population_density_km2   = 201.75
|population_density_sq_mi = 
|timezone                 = [[ناوچەی کاتیی ناوەندی (ئەمریکای باکوور)|ناوەندی (CST)]]
|utc_offset               = -٦
|utc_offset_DST           = -٥
|latd = |latm = |lats = |latNS = N
|longd = |longm = |longs = |longEW = W
|timezone_DST             = CDT
|postal_code              = 
|area_code                = 
|blank_name               = 
|blank_info               = 
|blank1_name              = 
|blank1_info              = 
|footnotes                =
|website                  = 
}}
'''ماوندڤیل''' ({{بە ئینگلیزی|Moundville}}) شارۆچکەیەکە لە [[کەرتی ھەیل، ئەلاباما|کەرتی ھەیل]]، ویلایەتی [[ئەلاباما]]، لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠١٠]]دا ٢٬٤٢٧ کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alabama: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;geo=-223&amp;srt=pnan&amp;col=adhoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=-3756|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|زمان=ئینگلیزی}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;geo=-223&amp;srt=pnan&amp;col=adhoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=-3756 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt; [[ڕووبەر]]ی ١٢٫٠٣ کیلۆمەتری دووجایە و [[چڕیی دانیشتووان]]ی ٢٠١٫٧٥ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

== پەراوێز ==
{{پەراوێز}}

{{کەرتی ھەیل، ئەلاباما}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Moundville, Alabama}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}

[[پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما]]</text>
      <sha1>4i7c9ug49dh8pzxg3p9ipa8hczb8in7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ماونت فێرنۆن، ئەلاباما</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38063</id>
    <revision>
      <id>1694199</id>
      <parentid>1514867</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T05:49:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1694199</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3574" sha1="bbnvj2vbszq67znddoa2puwqi7wnc09" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox settlement
|name = ماونت فێرنۆن
|official_name            = Mount Vernon, Alabama
|settlement_type          = [[شارۆچکە]]
|image_skyline            = 
|imagesize                =
|image_caption            = 
|image_seal               =
|image_map                = 
|mapsize                  = 250px
|map_caption              = 
|image_map1               =
|mapsize1                 =
|map_caption1             =
|subdivision_type         = [[پێرستی وڵاتەکان|وڵات]]
|subdivision_type1        = [[ویلایەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایەت]]
|subdivision_type2        = [[پێرستی کەرتەکانی ئەلاباما|کەرت]]
|subdivision_name         = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]
|subdivision_name1        = [[ئەلاباما]]
|subdivision_name2        = [[کەرتی مۆبیل، ئەلاباما|مۆبیل]]
|government_type          =
|leader_title             =
|leader_name              =
|established_date         =
|area_magnitude           =
|area_total_km2           = 13.81
|area_total_sq_mi         = 
|area_land_km2            = 
|area_land_sq_mi          = 
|area_water_km2           = 
|area_water_sq_mi         = 
|elevation_ft             = 
|elevation_m              = 
|population_as_of         = [[٢٠١٠]]
|population_footnotes     =
|population_total         = ١٬٥٧٤
|population_metro         =
|population_density_km2   = 113.98
|population_density_sq_mi = 
|timezone                 = [[ناوچەی کاتیی ناوەندی (ئەمریکای باکوور)|ناوەندی (CST)]]
|utc_offset               = -٦
|utc_offset_DST           = -٥
|latd = |latm = |lats = |latNS = N
|longd = |longm = |longs = |longEW = W
|timezone_DST             = CDT
|postal_code              = 
|area_code                = 
|blank_name               = 
|blank_info               = 
|blank1_name              = 
|blank1_info              = 
|footnotes                =
|website                  = 
}}
'''ماونت فێرنۆن''' ({{بە ئینگلیزی|Mount Vernon}}، {{IPA-en|maʊnt ˈvɜr nən}}) شارۆچکەیەکە لە [[کەرتی مۆبیل، ئەلاباما|کەرتی مۆبیل]]، ویلایەتی [[ئەلاباما]]، لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠١٠]]دا ١٬٥٧٤ کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alabama: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;geo=-223&amp;srt=pnan&amp;col=adhoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=-3756|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|زمان=ئینگلیزی}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;geo=-223&amp;srt=pnan&amp;col=adhoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=-3756 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt; [[ڕووبەر]]ی ١٣٫٨١ کیلۆمەتری دووجایە و [[چڕیی دانیشتووان]]ی ١١٣٫٩٨ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

== پەراوێز ==
{{پەراوێز}}

{{کەرتی مۆبیل، ئەلاباما}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا}}

[[پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما]]</text>
      <sha1>bbnvj2vbszq67znddoa2puwqi7wnc09</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ماونتین بروک، ئەلاباما</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38064</id>
    <revision>
      <id>1694203</id>
      <parentid>1514871</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T05:49:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1694203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3863" sha1="g6k7o87bhn4cw2y5kpgvvexamiv02az" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox settlement
|name = ماونتین بروک
|official_name            = Mountain Brook, Alabama
|settlement_type          = [[شار]]
|image_skyline            = 
|imagesize                =
|image_caption            = 
|image_seal               =
|image_map                = 
|mapsize                  = 250px
|map_caption              = 
|image_map1               =
|mapsize1                 =
|map_caption1             =
|subdivision_type         = [[پێرستی وڵاتەکان|وڵات]]
|subdivision_type1        = [[ویلایەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایەت]]
|subdivision_type2        = [[پێرستی کەرتەکانی ئەلاباما|کەرت]]
|subdivision_name         = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]
|subdivision_name1        = [[ئەلاباما]]
|subdivision_name2        = [[کەرتی جێفەرسۆن، ئەلاباما|جێفەرسۆن]]
|government_type          =
|leader_title             =
|leader_name              =
|established_date         =
|area_magnitude           =
|area_total_km2           = 33.18
|area_total_sq_mi         = 
|area_land_km2            = 
|area_land_sq_mi          = 
|area_water_km2           = 
|area_water_sq_mi         = 
|elevation_ft             = 
|elevation_m              = 
|population_as_of         = [[٢٠١٠]]
|population_footnotes     =
|population_total         = ٢٠٬٤١٣
|population_metro         =
|population_density_km2   = 615.22
|population_density_sq_mi = 
|timezone                 = [[ناوچەی کاتیی ناوەندی (ئەمریکای باکوور)|ناوەندی (CST)]]
|utc_offset               = -٦
|utc_offset_DST           = -٥
|latd = |latm = |lats = |latNS = N
|longd = |longm = |longs = |longEW = W
|timezone_DST             = CDT
|postal_code              = 
|area_code                = 
|blank_name               = 
|blank_info               = 
|blank1_name              = 
|blank1_info              = 
|footnotes                =
|website                  = 
}}
'''ماونتین بروک''' ({{بە ئینگلیزی|Mountain Brook}}، {{IPA-en|ˈmaʊn tn brʊk}}) شارێکە لە [[کەرتی جێفەرسۆن، ئەلاباما|کەرتی جێفەرسۆن]]، ویلایەتی [[ئەلاباما]]، لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠١٠]]دا ٢٠٬٤١٣ کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alabama: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;geo=-223&amp;srt=pnan&amp;col=adhoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=-3756|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|زمان=ئینگلیزی}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;geo=-223&amp;srt=pnan&amp;col=adhoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=-3756 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt; [[ڕووبەر]]ی ٣٣٫١٨ کیلۆمەتری دووجایە و [[چڕیی دانیشتووان]]ی ٦١٥٫٢٢ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

== پەراوێز ==
{{پەراوێز}}

{{کەرتی جێفەرسۆن، ئەلاباما}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Mountain Brook, Alabama}}
{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا}}

[[پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگهام-هووڤەر]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٩٢٩]]
[[پۆل:شارەکانی ئەلاباما]]
[[پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگھام-ھووڤەر]]</text>
      <sha1>g6k7o87bhn4cw2y5kpgvvexamiv02az</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیس سیتی، ئەلاباما</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38124</id>
    <revision>
      <id>1694120</id>
      <parentid>1618635</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T01:36:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5773" sha1="8hsggn4xrgtrbtt5ycws79cmrffpsrr" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox settlement
|name = ڕیس سیتی
|official_name            = Reece City, Alabama
|settlement_type          = [[شارۆچکە]]
|image_skyline            =
|imagesize                =
|image_caption            =
|image_seal               =
|image_map                =
|mapsize                  = 250px
|map_caption              =
|image_map1               =
|mapsize1                 =
|map_caption1             =
|subdivision_type         = [[پێرستی وڵاتەکان|وڵات]]
|subdivision_type1        = [[ویلایەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایەت]]
|subdivision_type2        = [[پێرستی کەرتەکانی ئەلاباما|کەرت]]
|subdivision_name         = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]
|subdivision_name1        = [[ئەلاباما]]
|subdivision_name2        = [[کەرتی ئێتۆوا، ئەلاباما|ئێتۆوا]]
|government_type          =
|leader_title             =
|leader_name              =
|established_date         =
|area_magnitude           =
|area_total_km2           = ٩٫٢١
|area_total_sq_mi         =
|area_land_km2            =
|area_land_sq_mi          =
|area_water_km2           =
|area_water_sq_mi         =
|elevation_ft             =
|elevation_m              =
|population_as_of         = [[٢٠١٠]]
|population_footnotes     =
|population_total         = ٦٥٣
|population_metro         =
|population_density_km2   = ٧٠٫٩
|population_density_sq_mi =
|timezone                 = [[ناوچەی کاتیی ناوەندی (ئەمریکای باکوور)|ناوەندی (CST)]]
|utc_offset               = -٦
|utc_offset_DST           = -٥
|latd = |latm = |lats = |latNS = N
|longd = |longm = |longs = |longEW = W
|timezone_DST             = CDT
|postal_code              =
|area_code                =
|blank_name               =
|blank_info               =
|blank1_name              =
|blank1_info              =
|footnotes                =
|website                  =
}}
'''ڕیس سیتی''' ({{بە ئینگلیزی|Reece City}}) شارۆچکەیەکە لە [[کەرتی ئێتۆوا، ئەلاباما|کەرتی ئێتۆوا]]، ویلایەتی [[ئەلاباما]]، لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠١٠]]دا ٦٥٣ کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alabama: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;geo=-223&amp;srt=pnan&amp;col=adhoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=-3756|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|زمان=ئینگلیزی}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;geo=-223&amp;srt=pnan&amp;col=adhoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=-3756 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt; [[ڕووبەر]]ی ٩٫٢١ کیلۆمەتری دووجایە و [[چڕیی دانیشتووان]]ی ٧٠٫٩ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

==جوگرافیا==
ڕیس سیتی لە ناوەندی [[کاونتی ئیتۆوا]] هەڵکەوتووە. ئەو لە دۆڵی لیڵ ویڵز کریکدایە، کە لە ڕۆژاواوە بە بیگ ڕیج و لە ڕۆژهەڵاتەوە بە [[لووکاوت ماونتن]] دەورەدراوە. [[ڕێگای ویلایەتە یەکگرتووەکان ١١]] بە ناوەندی شارۆچکەکەدا تێپەڕ دەبێت و بە درێژایی دۆڵەکە دەڕوات، و [[ئینتەرستەیت ٥٩]] بە تەریبی ڕێگای ١١ی ئەمریکا بە درێژایی لای ڕۆژهەڵاتی شارۆچکەکە دەڕوات، کە لە ڕێگەی دەرچەی ١٨٨ەوە دەستگەیشتنی بۆ هەیە. [[ڕێگای ویلایەتی ئەلاباما ٢١١]] لەگەڵ ڕێگای ١١ی ئەمریکا و ئای-٥٩ یەکدەبڕێت، و بەرەو باشوور بەسەر لووکاوت ماونتن‌دا {{convert|٦|mi|٠}} بۆ [[گادزدن، ئەلاباما|گادزدن]]، [[ناوەندی کاونتی]]یەکە، دەچێت. لە ڕێگەی ئای-٥٩ەوە {{convert|٣٣|mi}} بەرەو باکووری ڕۆژهەڵات بۆ [[فۆرت پاین، ئەلاباما|فۆرت پاین]] و {{convert|٦٣|mi}} بەرەو باشووری ڕۆژاوا بۆ [[بێرمینگھام، ئەلاباما|بێرمینگهام]]ە.

بەگوێرەی [[فەرمانگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، ڕیس سیتی ڕووبەرێکی گشتی {{convert|٩٫٢|km2|order=flip}}ی هەیە، کە هەمووی وشکانییە.&lt;ref name=&quot;Census 2010&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/DEC/10_SF1/G001/1600000US0163984|سەردێڕ=Geographic Identifiers: 2010 Demographic Profile Data (G001): Reece City town, Alabama|بڵاوکەرەوە=U.S. Census Bureau|ئیش=American Factfinder|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20200213054535/http://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/DEC/10_SF1/G001/1600000US0163984|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{پەراوێز}}

{{کەرتی ئێتۆوا، ئەلاباما}}

{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما]]</text>
      <sha1>8hsggn4xrgtrbtt5ycws79cmrffpsrr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕەفیق سابیر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40930</id>
    <revision>
      <id>1694270</id>
      <parentid>1691909</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T08:31:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1694270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22250" sha1="gckrb5ctd99rade56loiv3u7m8ijx2n" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نووسەر
|ناو = ڕەفیق سابیر
|وێنە = 
|قەبارەی وێنە = 
|سەردێڕ = 
|ڕێکەوتی لەدایکبوون = ٥ی تەممووزی ١٩٥٠
|شوێنی لەدایکبوون  = [[قەڵادزێ]]، [[عێراق]]
|ڕێکەوتی مردن    = {{ڕێکەوتی مردن و تەمەن|٢٠٢٦|٢|٢٨|١٩٥٠|٧|٥}}
|شوێنی مردن     = [[ستۆکھۆڵم]]، [[سوێد]]
|شوێنی گۆڕ      = قەڵادزێ
|پیشە          = [[شاعیر]]، [[نووسەر]]، [[لێکۆڵەر]]، مامۆستای زانکۆ
|زمان          = [[کوردی]]
|نەتەوە         = [[کورد]]
|ڕەگەزنامە       = [[عێراق]]، [[سوێد]]
|خوێندن        = [[زانکۆی بەغدا]] (بەکالۆریۆس)&lt;br /&gt;ئەکادیمیای زانستە کۆمەڵایەتییەکان لە سۆفیا (دکتۆرا)
|بواری کارکردن    = شیعر، فەلسەفە، ناسیۆنالیزم، کۆمەڵناسی
|کارە دیارەکان    = ''پشکۆکان دەگەشێنەوە''، ''لاوکی ھەڵەبجە''، ''ئیمپراتۆریای لم''، ''لە ستایشی ژیاندا''
|خەڵاتە دیارەکان   = خەڵاتی کلاس دی ڤیلدێ (٢٠٠١)&lt;br /&gt;خەڵاتی ئەدەبیی مامۆستا ئیبراھیم ئەحمەد (٢٠٠٧)&lt;br /&gt;خەڵاتی ناوەندی پێنی کوردی (٢٠٢٢)&lt;br /&gt;مەدالیای شەرەفی یەکێتیی نێودەوڵەتیی نووسەرانی کورد (٢٠٢٢)
|ھاوسەر        = ئێکا (کۆچکردوو ٢٠٢١)
|منداڵەکان       = ماریا
}}
'''د. ڕەفیق سابیر''' (٥ی تەممووزی ١٩٥٠ لە [[قەڵادزێ]] – ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦ لە [[ستۆکھۆڵم]]) شاعیر، نووسەر، لێکۆڵەر و بیرمەندێکی ھاوچەرخی [[کورد]] بوو.&lt;ref name=&quot;speemedia_death&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=شاعیری گەورەی کورد ڕەفیق سابیر کۆچی دواییکرد |ناونیشان=https://speemedia.com/dreja.aspx?=hewal&amp;jmare=151580&amp;Jor=25 |وێبگە=speemedia.com |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt; سابیر بە یەکێک لە پێشەنگەکانی قۆناغی نوێخوازی لە شیعری ھاوچەرخی کوردیدا پۆلێن دەکرێت، کە توانی ڕەھەندی فیکری و فەلسەفی لەگەڵ زمانی شیعردا ئاوێتە بکات.&lt;ref name=&quot;knwe_bio&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=رەفیق سابیر، بەشیعر دەرەقەتی كارەساتەكان نەهات! |ناونیشان=https://www.knwe.org/KU/Details/27501 |وێبگە=knwe.org |ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261008210154/https://www.knwe.org/KU/Details/27501 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; بەناوبانگترین دەقی شیعریی ئەو «لاوکی ھەڵەبجە»یە (بە تەنیا جێی مەھێڵن) کە وەک مانیفێستێکی شیعری بۆ مەرگەساتی [[کیمیابارانی ھەڵەبجە|کیمیابارانکردنی شاری ھەڵەبجە]] تۆمار کراوە.&lt;ref name=&quot;wishe_poem&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=به‌ته‌نیا جێی مه‌هێڵن |ناونیشان=https://wishe.net/dreja.aspx?Jmare=12759&amp;Jor=6 |وێبگە=wishe.net |ڕێکەوت=١٦ی ئازاری ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt; جگە لە بەرھەمە ئەدەبییەکانی، خاوەنی چەندین توێژینەوەی ئەکادیمی و فیکرییە دەربارەی ناسیۆنالیزم، مێژووی ھاوچەرخی بزووتنەوەی کوردی و پێکھاتەی کۆمەڵایەتیی خێڵ لە ڕۆژھەڵاتی ناویندا.&lt;ref name=&quot;hewalname_bio&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=د. رەفیق سابیر – هەواڵنامەی کتێب |ناونیشان=https://www.hewalname.com/ku/?p=2913 |وێبگە=hewalname.com |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== ژیاننامە ==

=== سەرەتای ژیان و خوێندن ===
ڕەفیق سابیر لە ٥ی تەممووزی ١٩٥٠ لە شارۆچکەی [[قەڵادزێ]] لە ناوچەی پشدەر لەدایک بووە.&lt;ref name=&quot;mang_bio&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=نووسەران |ناونیشان=http://www.mangpub.com/writersdt?id=48 |وێبگە=mangpub.com |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; قۆناغی سەرەتایی و ئامادەییی خوێندنی لە زێدی خۆی و شاری [[سلێمانی]] تەواو کردووە. لە ساڵی ١٩٧٠ لە بەشی زمانی کوردیی کۆلێژی ئەدەبیات لە [[زانکۆی بەغدا]] وەرگیرا و لە ساڵی ١٩٧٤ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لەو بەشەدا بەدەستھێنا.&lt;ref name=&quot;rahand_bio&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=دکتۆر رەفیق سابیر کێیە |ناونیشان=https://rahandpress.com/?p=10865 |وێبگە=rahandpress.com |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; پاش تەواوکردنی زانکۆ، بۆ ماوەیەک لەسەر کاری میری دامەزرا، بەڵام بەھۆی زەبروزەنگی ڕژێمی بەعسەوە فەرمانەکەی جێھێشت.&lt;ref name=&quot;borekayi_book&quot;&gt;سدیق بۆرەکەیی، مێژووی وێژەی کوردی، بەرگی سێیەم، دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس، ھەولێر ٢٠٠٨، لاپەڕە ٢١٣.&lt;/ref&gt;

دواتر بە مەبەستی درێژەدان بە خوێندنی باڵا، لە ھاوینی ساڵی ١٩٨٢ ڕووی لە وڵاتی [[بولگاریا]] کرد. لە ئەکادیمیای زانستە کۆمەڵایەتییەکان لە شاری [[سۆفیا]] درێژەی بە خوێندنی فەلسەفە دا و لە ھاوینی ساڵی ١٩٨٧ بڕوانامەی دکتۆرای بەدەستھێنا. تێزی دکتۆراکەی لەژێر ناونیشانی «ڕۆڵی کولتوور لە پێکھێنانی ھۆشیاریی نەتەوەیی کورد» پێشکەش کرد.&lt;ref name=&quot;wishe_death&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=شاعیری گەورە رەفیق سابیر كۆچی دوایی كرد |ناونیشان=https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&amp;jmare=198199&amp;Jor=8 |وێبگە=wishe.net |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;

=== خەباتی سیاسی و پێشمەرگایەتی ===
لە ھاوینی ساڵی ١٩٧٢ تا ئەیلوولی ١٩٧٨ لە بەغدا وەک ڕۆژنامەنووس لە ڕۆژنامەی «بیری نوێ» کاریکرد.&lt;ref name=&quot;hewalname_bio&quot; /&gt; لە نیسانی ساڵی ١٩٧٩دا پەیوەندی بە ھێزەکانی پێشمەرگەی [[حیزبی شیوعیی عێراق]]ەوە کرد و لە شاخەکانی کوردستان گیرسایەوە. لە سەرەتای ساڵی ١٩٨١، لەگەڵ کۆمەڵێک لە نووسەرانی شۆڕشگێڕ، بەشداری لە دامەزراندنی «یەکێتیی نووسەرانی کوردستان» کرد و گۆڤاری «نووسەری کوردستان»یان وەک ئۆرگانی ئەو یەکێتییە بڵاوکردەوە.&lt;ref name=&quot;knwe_bio&quot; /&gt; لە ساڵی ١٩٩٠ بە شێوەیەکی فەرمی لە کاری حیزبی کشایەوە تا خۆی بۆ کاری ئەدەبی و فیکری تەرخان بکات.&lt;ref name=&quot;rojnews_death&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=شاعیر و نووسەری کورد ڕەفیق سابیر کۆچی دوایی کرد |ناونیشان=https://rojnews.news/?p=672535 |وێبگە=rojnews.news |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt; 

لە کایەی سیاسەتی فەرمیدا، لە ساڵی ٢٠٠٩ لەسەر لیستی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بووە ئەندامی [[پەرلەمانی کوردستان]]، بەڵام دوای دوو ساڵ کارکردن، لە ساڵی ٢٠١١ دەستی لە کاری پەرلەمانتاری کێشایەوە.&lt;ref name=&quot;knwe_bio&quot; /&gt;

=== ژیان لە تاراوگە و کاری ڕۆشنبیری ===
لە ناوەڕاستی ساڵی ١٩٨٩دا وەک پەنابەر لە وڵاتی [[سوێد]] نیشتەجێ بوو.&lt;ref name=&quot;hewalname_bio&quot; /&gt; لە بەھاری ١٩٩١ بە ھاوکاریی کۆمەڵێک نووسەری کورد (د. کەمال میراودەلی، ھاشم کۆچانی و کاروان عەبدوڵڵا) گۆڤاری وەرزیی فیکری و کولتووریی «ڕابوون»یان لە ستۆکھۆڵم دامەزراند کە تا سەرەتای ساڵی ٢٠٠١ بەردەوام بوو و چەندین وتاری لێکۆڵینەوەیی تێدا بڵاوکردەوە.&lt;ref name=&quot;hewalname_bio&quot; /&gt; لە ساڵی ٢٠٠٦دا گەڕایەوە ھەرێمی کوردستان و وەک سەرۆکی مەڵبەندی کوردۆلۆجی لە شاری سلێمانی دەستبەکاربوو.&lt;ref name=&quot;halabjapedia&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=زانیارینامەی هەڵەبجە | ڕەفیق سابیر |ناونیشان=https://www.halabjapedia.com/article/5961 |وێبگە=halabjapedia.com |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; 

== ڕوانگەی فیکری و شێوازی ئەدەبی ==
ڕەفیق سابیر بە یەکێک لە دەنگە دیارەکانی بزووتنەوەی نوێخوازی دادەنرێت؛ بەپێی ھەندێک سەرچاوە، ئەو یەکێک بووە لەو شاعیرانەی کە لە ساڵی ١٩٧٠دا پشتیوانیی لە بەیاننامەی «ڕوانگە» کردووە بۆ نوێکردنەوەی ئەدەبی کوردی.&lt;ref name=&quot;speemedia_death&quot; /&gt; تایبەتمەندیی دەقەکانی ڕەفیق سابیر بریتی بوو لە ئاوێتەکردنی فەلسەفە لەگەڵ ئازارەکانی نەتەوەکەیدا؛ بۆ نموونە لە دەقی «وڵاتەکەم»دا ڕەخنە لە گیروگرفتی کۆمەڵگە دەگرێت.&lt;ref name=&quot;borekayi_book&quot; /&gt; 

بەشێکی بەرچاو لە ھۆنراوەکانی بۆ چەندین زمانی جیھانی وەک ئینگلیزی، سوێدی، فەڕەنسی، عەرەبی، دانمارکی، ھۆڵەندی و فارسی وەرگێڕدراون.&lt;ref name=&quot;wishe_death&quot; /&gt; لە ساڵی ٢٠٠٠دا کۆمەڵێک لە شیعرەکانی لەلایەن ڕەخنەگر و وەرگێڕ (عەبدوڵڵا تاھیر بەرزنجی)یەوە لەژێر ناونیشانی «من الشعر الكردي الحديث - قصائد مختارة» وەرگێڕدرانە سەر زمانی عەرەبی.&lt;ref name=&quot;arabic_book&quot;&gt;من الشعر الكردي الحديث - قصائد مختارة، ترجمة: عبدالله طاهر البرزنجي، الطبعة الأولى ٢٠٠٠، أربيل، ص ٣٦-٣٩.&lt;/ref&gt;

=== شێواندنی دەقی «لاوکی ھەڵەبجە» ===
قەسیدەی «لاوکی ھەڵەبجە» کە بە مانیفێستی کارەساتی ھەڵەبجە دادەنرێت، ساڵانە لەلایەن ھونەرمەندانەوە دەکرێتە گۆرانی و مارش. بەڵام لە ساڵی ٢٠١٤دا ڕەفیق سابیر بە فەرمی ناڕەزایەتیی دەربڕی بەرامبەر شێواندنی شیعرەکەی؛ کاتێک ھونەرمەندێک گۆرانییەکەی بەو تێکستە دەستکاریکراوە وتەوە کە پێشتر لەلایەن نووسەرێکی ڕۆژھەڵاتی کوردستانەوە (ساڵح سووزەنی) دەستکاری کرابوو. سابیر ڕایگەیاند کە ئەو دەستکاریکردنە بێ مۆڵەتی ئەو بووە و بە «ناھەقی» بەرامبەر بە دەقە ڕەسەنەکەی لە قەڵەمی دا.&lt;ref name=&quot;rudaw_protest&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=نووسەری &quot;بەتەنیا جێی مەهێڵن&quot; ناڕەزایی دەردەبڕێ |ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/categories/culture/1416523 |وێبگە=rudaw.net |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠١٤ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;

== کۆچی دوایی ==
لە سەرەتای کانوونی دووەمی ٢٠٢١دا، (ئێکا)ی ھاوسەری بەھۆی نەخۆشیی شێرپەنجەوە کۆچی دوایی کرد، و سابیر بۆ مەرگی ئەو ھۆنراوەی «ئاوێزانبوون»ی نووسی.&lt;ref name=&quot;rachlaken_wife&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=هاوسەری د. رەفیق سابیر-ی شاعیر كۆچی دوایی كرد |ناونیشان=https://www.rachlaken.com/details/17726 |وێبگە=rachlaken.com |ڕێکەوت=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt; دواتر لە کۆتاییەکانی ساڵی ٢٠٢٥دا، ڕاگەیەندرا کە خودی ڕەفیق سابیر بە شێوەیەکی کتوپڕ تووشی نەخۆشیی شێرپەنجە بووە و نەشتەرگەرییەکی بۆ ئەنجامدراوە.&lt;ref name=&quot;xelk_cancer&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=شاعیری كورد &quot;ڕەفیق سابیر&quot; تووشی شێرپەنجە بووە - تۆڕی میدیایی خەڵک |ناونیشان=https://xelk.org/2025/12/16/28073/ |وێبگە=xelk.org |ڕێکەوت=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;

دوای ململانێیەکی توند لەگەڵ نەخۆشییەکە، لە کاتژمێر ٨:٣٠ی سەرلەبەیانیی ڕۆژی شەممە، ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦، لە نەخۆشخانەی کارۆلینسکا لە ستۆکھۆڵم لە تەمەنی ٧٦ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد.&lt;ref name=&quot;kurdmonitor_death&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=رەفیق سابیر، شاعیرانە ژیا و شاعیرانەش مرد |ناونیشان=https://kurdmonitor.com/sorani/culture/706/ |وێبگە=kurdmonitor.com |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt; سەرۆکی ھەرێمی کوردستان، نێچیرڤان بارزانی، لە پەیامێکدا پرسە و سەرەخۆشیی ئاراستەی خانەوادەکەی کرد و بە «ڕووناکبیری دیاری کوردستان» وەسفی کرد.&lt;ref name=&quot;presidency_condolence&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=سەرۆک نێچیرڤان بارزانی سەرەخۆشی لە خانەوادەی شاعیری ناودار ڕەفیق سابیر دەکات |ناونیشان=https://presidency.gov.krd/sarok-nechyrvan-barzany-sarakhoshy-la-khanaoaday-shaaayry-naodar-rafyk-sabyr-dakat/ |وێبگە=presidency.gov.krd |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;

سابیر پێش مردنی سێ وەسێتی سەرەکیی بەجێھێشتبوو:
# تەرمەکەی بگەڕێندرێتەوە بۆ کوردستان و لە زێدی خۆی لە قەڵادزێ بنێژرێت.&lt;ref name=&quot;kurdmonitor_death&quot; /&gt;
# سەرجەم کتێب و کتێبخانە تایبەتییەکەی پێشکەشی کتێبخانەی گشتیی قەڵادزێ بکرێت.&lt;ref name=&quot;kurdmonitor_death&quot; /&gt;
# نامە ئەدەبییە ئاڵوگۆڕکراوەکانی پاش مەرگی کۆبکرێنەوە و بڵاوبکرێنەوە.&lt;ref name=&quot;kurdmonitor_death&quot; /&gt;

تەرمی سابیر لەسەر ئەرکی نووسینگەی قوباد تاڵەبانی لە وڵاتی سوێدەوە گەڕێندرایەوە، و لە ٢٥ی نیسانی ٢٠٢٦ گەیشتەوە ھەرێمی کوردستان.&lt;ref name=&quot;channel8_qubad&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=لەسەر ئەرکی نووسینگەی قوباد تاڵەبانی، تەرمی ڕەفیق سابیر گەیشتەوە خاکی نیشتمان |ناونیشان=https://channel8.com/kurdish/news/200666 |وێبگە=channel8.com |ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt; ڕۆژی دواتر لە ھۆڵی ڕۆشنبیریی ڕانیە بە ئامادەبوونی ھەڤاڵ ئەبوبەکر، پارێزگاری سلێمانی، مەراسیمێکی ڕێزلێنانی بۆ ئەنجام درا و پاشان لە گۆڕستانی قەڵادزێ بە خاک سپێردرا.&lt;ref name=&quot;k24_burial&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ئەمڕۆ تەرمی شاعیری کورد رەفیق سابیر بەخاک دەسپێردرێت |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/910361 |وێبگە=kurdistan24.net |ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt; ڕۆژی دووشەممە ٢٧ی نیسان پرسەکەی لە مزگەوتی ئەحمەدی حاجی عەلی لە سلێمانی بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;channel8_qubad&quot; /&gt;

== بەرھەمەکان ==

=== دیوانە شیعرییەکان ===
* ''پشکۆکان دەگەشێنەوە'' (بەغدا ١٩٧٦، ئێران ١٩٧٩)&lt;ref name=&quot;hewalname_bio&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;arabic_book&quot; /&gt;
* ''ڕێژنە'' (مەھاباد، ١٩٧٩)
* ''سووتان لەبەر باراندا'' (لەندەن، ١٩٨٥ / ١٩٨٧)&lt;ref name=&quot;arabic_book&quot; /&gt;
* ''وەرزی سەھۆڵبەندان'' (لەندەن، ١٩٨٧)
* ''لاوکی ھەڵەبجە'' (بەیرووت، ١٩٨٩)
* ''کاروانسەرا'' ([[ئۆپسالا]]، ١٩٩٠)
* ''وەرزە بەردینە'' (ئەڵمانیا / [[ئۆپسالا]]، ١٩٩٢)&lt;ref name=&quot;hewalname_bio&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;arabic_book&quot; /&gt;
* ''دیوانی ڕەفیق سابیر'' (بەرگی یەکەم، سوێد، ١٩٩٣)
* ''ئاوێنە و سێبەر'' (ستۆکھۆڵم، ١٩٩٦)
* ''ژوانی ڕووناکی'' (ستۆکھۆڵم / [[ھەولێر]]، ١٩٩٧)&lt;ref name=&quot;arabic_book&quot; /&gt;
* ''ڕوونبوونەوە'' (ستۆکھۆڵم، ٢٠٠١)
* ''ڕاز و گومان'' (کۆبەرھەمی شیعری لە دوو بەرگدا، سلێمانی، ٢٠٠٦ / ٢٠٠٧)
* ''ئەویننامە'' (بانە، ٢٠١٧)
* ''شەوچرا'' (سەرجەمی بەرھەمە شیعرییەکان بە ئەلفوبێی لاتینی، ئامادەکردنی: خەلیل دھۆکی، دیاربەکر، ٢٠١٩)&lt;ref name=&quot;wishe_shawchra&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=به‌رهه‌مێكى ڕەفیق سابیر بە لاتینی بڵاو کرایەوە |ناونیشان=https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&amp;jmare=74513&amp;Jor=5 |وێبگە=wishe.net |ڕێکەوت=٢٦ی ئایاری ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;

=== کتێبە فیکری و لێکۆڵینەوەکان ===
* ''بەرەو مێژوو'' (سوێد، ١٩٩١)
* ''ئیمپراتۆریای لم: دەربارەی ئیسلام، خێڵ و ناسیۆنالیزم'' (سوێد، ١٩٩٨؛ سلێمانی، ٢٠٠٣، ٢٠١٤)
* ''کولتوور و ناسیۆنالیزم'' (سوێد، ٢٠٠٢؛ سلێمانی، ٢٠٠٨)
* ''عێراق بە دیموکراتیکردن یان ھەڵوەشاندنەوە'' (سلێمانی، ٢٠٠٥)
* ''بەستانداردکردنی زمان و ئەلفوبێی کوردی'' (سلێمانی، ٢٠٠٨ / ٢٠١٤)
* ''ڕوانین لە بوولێڵدا'' (بانە، ٢٠١٣؛ سلێمانی، ٢٠١٥)
* ''ڕوانین بە ڕووناکیدا'' (سلێمانی، ٢٠٢٢)&lt;ref name=&quot;nishtman_books&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=سێ كتێبی نوێی ڕەفیق سابیر بڵاودەكرێنەوە |ناونیشان=https://nishtmandialog.com/post/%DA%95%DB%95%D9%81%DB%8C%D9%82-%D8%B3%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D8%B1 |وێبگە=nishtmandialog.com |ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;
* ''لە دنیای گوڵاندا: باسێک لەبارەی ھونەری ھایکۆی یابانی'' (سلێمانی، ٢٠٢٢)&lt;ref name=&quot;nishtman_books&quot; /&gt;
* ''پەیڤ و پەیام: ھەڵبژاردەی نووسینەکان ١٩٧٠-١٩٨١'' (ئامادەکردنی: بوار نوورەدین، سلێمانی، ٢٠٢٢)&lt;ref name=&quot;nishtman_books&quot; /&gt;
* ''لە ستایشی ژیاندا: یاداشت و ئەزموونەکان'' (سلێمانی، ٢٠٢٣)

== خەڵاتەکان ==
* '''خەڵاتی ئەدەبیی کلاس دی ڤیلدێ (Klas de Vylder):''' لە ساڵی ٢٠٠١ لە سوێد پێی بەخشراوە.&lt;ref name=&quot;hewalname_bio&quot; /&gt;
* '''خەڵاتی ئەدەبیی بڵێ (مامۆستا ئیبراھیم ئەحمەد):''' لە ساڵی ٢٠٠٧ لە شاری سلێمانی پێی بەخشراوە.&lt;ref name=&quot;hewalname_bio&quot; /&gt;
* '''خەڵاتی ڕێزلێنانی ناوەندی پێنی کوردی:''' لە ساڵی ٢٠٢٢ پێی بەخشراوە.&lt;ref name=&quot;hewalname_bio&quot; /&gt;
* '''مەدالیای شەرەف:''' لەلایەن یەکێتیی نێودەوڵەتیی نووسەرانی کوردەوە لە ساڵی ٢٠٢٢ پێی بەخشراوە.&lt;ref name=&quot;arabic_book&quot; /&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شیعر|وێژەی کوردی|وێژە|کوردستان|عێراق|سوێد}}
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]]
[[پۆل:شاعیرانی کورد]]
[[پۆل:نووسەرانی کورد]]
[[پۆل:خەڵکی قەڵادزێ]]
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی بەغدا]]
[[پۆل:ئەندامانی پەرلەمانی کوردستان]]
[[پۆل:کوردەکانی سوێد]]
[[پۆل:کوردەکانی سەدەی ٢١ەم]]</text>
      <sha1>gckrb5ctd99rade56loiv3u7m8ijx2n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژی زەوی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41255</id>
    <revision>
      <id>1693949</id>
      <parentid>1406762</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T19:36:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3280" sha1="hlwmuk4x4su7eom9z4u8c6su1av1w5y" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Earth flag PD.jpg|thumb|ئاڵای ناڕەسمیی ڕۆژی زەوی، لەلایەن [[جۆن ماککۆنێل]] دروست کراوە]]
'''ڕۆژی زەوی''' بۆنەیەکی ساڵانەیە لە [[٢٢ی نیسان]] بۆ پیشاندانی پشتگیری بۆ [[پاراستنی ژینگە]]. یەکەم جار لە ٢٢ی نیسانی ١٩٧٠ ئەنجام درا و ئێستا زۆر چالاکی لەخۆدەگرێت کە لەلایەن ڕێکخراوەی ڕۆژی زەوی (EARTHDAY.ORG) لە سەرانسەری دنیا ڕێکدەخرێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
ساڵی ١٩٦٩ [[گایلۆرد نیڵسن]]، سیناتۆری ئەمریکی لەگەڵ یاریدەدەرەکەی سەردانی ناوچەی [[سانتا باربارا]]ی ویلایەتی کالیفۆرنیایان کرد. لە کەنارئاوەکەدا تێبینی پەڵە نەوتی گەورەیان کرد کە کەوتبووە سەر ئاوی [[زەریای ھێمن]] کە ببووە ھەڕەشە بۆ سەر ژیانی [[ماسی]]یەکان و گیانلەبەرە دەریایییەکان.

دوای ئەوەی نیڵسن گەڕایەوە بۆ واشنتن، پرۆژەیاسایەکی ئامادەکرد کە تێیدا داوای کرد ٢٢ی نیسانی ھەموو ساڵێک بە ڕۆژی جیھانیی زەوی بناسێندرێت.

لە ساڵی ١٩٧٠ و لە یەکەم مەراسیمی تایبەت بە ڕۆژی زەوی، نزیکەی ٢٠ ملیۆن خەڵکی ئەمریکی چوونە شەقام و شوێنە گشتییەکانیان و داوایان لە حکوومەتی وڵاتەکەیان کرد بۆ پاراستنی ژینگە ھەوڵ بدات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.xendan.org/detailnews.aspx?jimare=69250&amp;babet=6&amp;relat=1024|سەردێڕ=چیرۆکی رۆژی جیهانی زەوی|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١|ئیش=خەندان}}&lt;/ref&gt;

سەرەتا تەنھا لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] یادی ڕۆژی زەوی دەکرایەوە، بەڵام دوای ئەوەی لە ساڵی ١٩٩٠ ڕێکخراوەیەکی نێونەتەوەیی بە مەبەستی گرنگیدان بە ھەسارەی زەوی دامەزرا و ئەمە وای کرد زۆرینەی وڵاتان چالاکی لەو ڕۆژە بکەن.

ساڵانە لەو ڕۆژە ڕێکخراوە و دامەزراوە ژینگەیییەکان داوا دەکەن لەڕێی بەکارھێنانی وزەی پاک ڕێگری بکرێت لە [[گۆڕانی ئاووھەوا|گەرمبوون و گۆڕانی ئاووھەوا]]ی زەوی.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|زانستی زەوی|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
{{پۆلی کۆمنز|Earth Day}}

{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:ڕۆژی زەوی]]
[[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٧٠ لە کالیفۆرنیا]]
[[پۆل:مێژووی سان فرانسیسکۆ]]
[[پۆل:ڕووداوەکان، دامەزرانی ١٩٧٠]]
[[پۆل:ڕۆژەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان]]</text>
      <sha1>hlwmuk4x4su7eom9z4u8c6su1av1w5y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژێک لە ڕۆژان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41273</id>
    <revision>
      <id>1693964</id>
      <parentid>1546120</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T19:38:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11200" sha1="dyxr3lhloifj0fly3i2ygt2aekeo95u" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox television
| show_name            = ڕۆژێک لە ڕۆژان
| image                = &lt;!-- include ALT text per [[WP:ALT]] guideline --&gt; [[File:Once Upon aTime promo image.jpg|250px]]
| caption              = 
| show_name_2  = 
| genre                = فانتازیا&lt;br /&gt; دراما&lt;br /&gt; سەرکێشی&lt;br /&gt; نادیاری
| format               = 
| creator              = [[ئیدوارد کریتسیس]]&lt;br /&gt; [[ئادەم هورویتز]]
| developer            = 
| writer               = 
| director             = 
| creative_director    = 
| presenter            = 
| starring             = [[جێنیفەر مۆریسۆن]]&lt;br /&gt; [[جارد ئێس گیلمۆر]]&lt;br /&gt; [[جێنیفەر گودوین]]&lt;br /&gt; [[جۆش داڵاس]]&lt;br /&gt; [[لانا پاریڵا]]&lt;br /&gt; [[ڕۆبێرت کاڕیڵ]]&lt;br /&gt; [[میگان ئۆری]] 
| judges               = 
| voices               = 
| narrated             = 
| theme_music_composer = 
| opentheme            = 
| endtheme             = 
| composer             = 
| country              = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]
| language             = [[ئینگلیزی]]
| num_seasons          = &lt;!-- or num_series --&gt; ٤
| num_episodes         = ٨٩
| list_episodes        = 
| executive_producer   = [[ئیدوارد کریتسیس]]
| producer             = 
| editor               = 
| location             = 
| cinematography       = 
| camera               = 
| runtime              = ٤٣ خولەک
| company              = ABC Studios
| distributor          = 
| channel              = &lt;!-- or network --&gt;
| picture_format       = 
| audio_format         = 
| first_run            = 
| first_aired          = &lt;!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} --&gt; ٢٣ی ئابی ٢٠١١
| last_aired           = &lt;!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} --&gt; بەردەوامە
| preceded_by          = 
| followed_by          = 
| related              = [[رۆژێک لە رۆژان لە ویندەرلاند]]
| website              = http://abc.go.com/shows/once-upon-a-time
| website_title        = 
| production_website   = 
}}

'''ڕۆژێک لە ڕۆژان'''، {{بە ئینگلیزی|Once Upon A Time}}، زنجیرە درامایەکی ئەمریکییە لە جۆری فەنتازیا وخەیاڵییە، لە دانانی ئیدوارد کیتس وئادەم ھۆڕۆیتز (دانەرانی زنجیرەی بەناوبانگی لۆست)، لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ وە پەخش دەکرێت لەسەر کەناڵی ABC ئەمریکی و تا ئێستا بەردەوامە. 

پاڵەوانەکانی ئەم درامایە کەسایەتی ناو چیرۆکە خەیاڵییەکانن وەک [[سنۆ وایت]]، [[سەندرێلا]]، [[کەوا سوور]]، [[پینوکیۆ]] ... و بە شێوازێکی زۆر سەرنج ڕاکێش، ڕووداوەکانی چیرۆکە خەیاڵییەکان و ڕووداوەکانی جیھانی ڕاستەقینە تێھەڵکێش کراوە و خەیاڵی بینەر کێش دەکات بۆ ناو ڕووداوەکان.

کۆمەڵێک خەڵاتی بەدەستهێناوە لەسەر ڕۆڵی ئەکتەرەکانی یان وەک دراماکە بە گشتی، پێنج خەڵاتی وەرگرتووە و ١٩ جاری تریش پاڵێوراوە بۆ وەرگرتنی خەڵات.

==ڕووداوەکان==
ڕووداوەکانی زنجیرەکە لە شارۆچکەیەکی خەیاڵییدا دەست پێدەکات کە بە [[ستۆری برۆک]] ناو دەبرێت، و دانیشتوانی ئەم شارە کەسایەتییەکانی ناو  داستان وچیرۆکە بەرئاگردانەکانن کە گوازراونەتەوە بۆ جیھانی ڕاستەقینە، و یادەوەرییان لێ سەندراوەتەوە لەلایەن شاژنێکی شەڕانگێزەوە بەناوی ڕێجینا کە یادەوەرییانی گۆڕیوە بۆ یەکێکی تر لە ڕێگەی بەکارھێنانی نەفرینێکی بەھێزەوە کە لە [[ڕامبڵ ستیڵسکن]]ی جادووگەری وەرگرتووە.

تەنھا ئومێدی شارۆچکەکە لە نێو دەستی ژنێکە بە ناوی [[ئێما سوان]] کە کچی [[سنۆ وایت]] و [[شازادە چارمینگ]]ە، کە بە هۆی جادووی [[پەری شین]] دەگواێزرێتەوە بۆ جیھانی ڕاستەقینە پێش ئەوەی نەفرینەکەی پێ بگات، و بەم ھۆیەش ئێما سوان تەنھا کەسە کە دەتوانێ ئەو نەفرینە بەتاڵ بکاتەوە و یادەوەرییە ڕاستیەەکان بۆ دانیشتوانی شارۆچکەکە بگەڕێنێتەوە بە ھاوکاری کوڕەکەی [[ھێنری مێڵز]].


==پەخشی دراماکە==
تا ئێستا چوار وەرز لەم درامایە بەرهەمێنراوە، ماوەی ھەر ئەڵقەیەکی لە نێوان ٤٢ بۆ ٤٥ خولەکدایە، وکەناڵی ABC ئەمریکی ھەموو ھەفتەیەک شەوانی یەکشەممە پەخشی دەکات، وەرزی یەکەمی ٢٢ حەڵقە بوو و لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ پەخشکرا تا ١٣ی ئایاری ٢٠١٢، و وەرزی دووەمیش لە ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٢ پەخشکرا تا ١٢ی ئایاری ٢٠١٣، وەرزی سێیەمیش لە 29 حوزیرانی ٢٠١٣ دەست بە پەخشی کرا وتائێستا بەردەوامە.

==کەساییەتیەکانی دراماکە==
زۆربەی کەسایەتییەکان ڕۆڵی دوو کارەکتەر دەبینن، یەکێکیان لە ناو چیرۆکەخەیاڵییەکاندا و ئەویتریان دوای ئەوەی شاژنی شەڕانگێز یادەوەریان لێ دەگۆڕێت کەسایەتییەکی تریان ھەیە لە شارۆچکەی ستۆری برۆک.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
!کاراکتەر
!ئەکتەر
!ڕؤڵ
|-
|ئێما سوان
|جێنیفەر مۆریسۆن
|کەسایەتی سەرەکی چیرۆکەکەیە، کە ڕزگارکەری دانیشتۆنی شارۆچکەی [[ستۆری برۆک]]ە لە نەفرینەکە، کچی سنۆ وایت و شازادە چارمینگە و دایکی ڕاستی ھێنرییە.
|-
|ھێنری مێڵز
|جارد ئێس گیلمۆر
|کوڕی ئێمایە و کچەزای سنۆ وایت و شازادە چارمینگە، تاکە کەسە کە بەڵگەی پێیە لەسەر نەفرینەکە، ڕاستییەکە دەزانێت کە ئێما ڕزگارکەریانە.
|-
|سنۆ وایت، ماری مارگرێت
|جێنیفەر گودوین
|لە چیرۆکە خەیاڵییەکە ناوی سنۆ وایتە لە ئازاترین و بەجەرگترین کەساییەتیەکانی چیرۆکەکەیە و دوای لە دەستدانی یادەوەری ناوی ماری مارگرێتە مامۆستای خوێندنگەی مناڵانە لە ستۆری برۆک
|-
|شازادە جارمینگ، دێڤید نۆڵان
|جۆش داڵاس
|بەھێزترین شازادە و ئازاترین و لێھاتووترینە، کەس ناتوانێ ڕووبەڕووی بێتەوە، و لە دوای لە دەستدانی یادەوری ناوی دێڤید نۆڵاتە لە ستۆری برۆک.
|-
|شاژنی شەڕانگێز، ڕێجینا میڵز
|لانا پاریڵا
|کەسایەتی شەڕانگێزە و ڕقکێشە بە تایبەت بەرامبەر سنۆ وایت و ھەر کەسێکی تری بەختەوەر، پێشتر بەو شێوەیە نەبووە بەڵکو کەسێکی دڵپاک بووە، دوای نەفرینەکە دایکی ھێنرییە بە تەبەنی و پارێزگاری شارۆچکەی ستۆری برۆکە.
|-
|رامبڵ ستیڵسکن، مستەر گۆڵد
|ڕۆبێرت کاڕیڵ
|کەسێکی ترسنۆک بووە لە ڕابردوودا و لە ڕێگەی کوشتنی کەسێکەوە ھێزێکی جادووگەر بە دەست دەھێنێ، و ھەرچییەکی بوێت دەیکات و خودی نەفرینەکە و ڕزگاربوون لێی ڕێکخستووە.
|-
|ڕوبی، کەوا سوور
|میگان ئۆری
|ھاوڕێی سنۆ وایتە، کەسێکی زۆر باشە، ئەو کەوا سورەیە کە لە کاتی مانگی چواردەدا دەبێت بە گورگ، دوای لە دەستدانی یادەوەری کافتریایەکی بەڕێوە دەبات لە ستۆری برۆک.
|}

==خەڵاتەکان==

ئەم زنجیرە درامایە نزیکەی بیست جار پاڵێوراوە بۆ وەرگرتنی خەڵات لەسەر ئاستی ھەموو دراماکە یان بۆ ڕۆڵی ئەکتەرەکانی، و چەند جارێک خەڵاتەکەی بە دەست ھێناوە، لەوانە:
* پەسەندترین درامای نوێ، ٢٠١١
* پەسەندترین شەڕانگێز (لانا پاریڵا) بە ڕۆڵی شاچنی شەڕانگێز، ٢٠١١
* باشترین نمایش لە زنجیرە درامادا، جارد ئیس گیلمۆر بە رۆڵی ھێنری، ٢٠١٢

==سەرچاوەکان==
* [http://beta.abc.go.com/shows/once-upon-a-time سایتی فەڕمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130712031009/http://beta.abc.go.com/shows/once-upon-a-time |date=١٢ی تەممووزی ٢٠١٣ }}
* [http://www.tv.com/shows/once-upon-a-time-2011/ رۆژێک لە ڕۆژان لە TV.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904111232/http://www.tv.com/shows/once-upon-a-time-2011/ |date= ٤ی ئەیلوولی ٢٠١٧ }}
* ویکی ئینگلیزی.
{{تووڵی دەروازە|خەیاڵی زانستی|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|دیزنی|دەیەی ٢٠١٠}}
{{پۆلی کۆمنز|Once Upon a Time (TV series)}}

{{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠١١]]
[[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:نەفرەتلێکراوەکان لە خەیاڵ]]
[[پۆل:زنجیرە دراما زنجیرەییەکان]]
[[پۆل:تەلەفزیۆنی فێمینیست]]
[[پۆل:بەرنامە تەلەفزیۆنییەکان لە شاری ڤانکۆڤەر وێنەگیراون]]
[[پۆل:جادوو لە تەلەڤیزیۆندا]]
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان دەربارەی خێزانە ناکارامەکان]]
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان لەسەر بنەمای فیلمەکانی دیزنی]]
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە دراما ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزی-زمانە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە فانتازیا تاریکەکان]]
[[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان کە ڕووداوەکانیان لە مەینە]]</text>
      <sha1>dyxr3lhloifj0fly3i2ygt2aekeo95u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژی جیھانیی کرێکاران</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41278</id>
    <revision>
      <id>1693945</id>
      <parentid>1475435</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T19:35:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693945</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18229" sha1="961yc6j3tvu3misz64ecl8tyiru0cpd" xml:space="preserve">[[پەڕگە:The 1st Labor Day in Japan.JPG|thumb|ڕێپێوانی کرێکاران لە ڕۆژی کرێکاران لە ژاپۆن ساڵی ١٩٢٠]]
[[پەڕگە:1maj2006soc.dem.sthlm.jpg|thumb|ڕێپێوانی پارتی سۆشیالدیموکراتی سوید لە ستۆکھۆڵم لە ڕۆژی کرێکاران]]
[[پەڕگە:DSC 1498 (5676929076).jpg|thumb|پارتی کۆمۆنیستی میسر لە [[گۆڕەپانی تەحریر]] لەڕۆژی کرێکاران]]

'''ڕۆژی جیھانیی کرێکاران''' ('''ڕۆژی کرێکاران&lt;ref name=&quot;GMGApr2008&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.gmanetwork.com/news/story/89276/news/nation/may-1-not-covered-by-holiday-economics|سەردێڕ=May 1 not covered by 'holiday economics'|ئیش=GMA News Online|ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;''' یان '''ڕۆژی ئایار&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Rothman|یەکەم١=Lily|سەردێڕ=The Bloody Story of How May Day Became a Holiday for Workers|ناونیشان=http://time.com/3836834/may-day-labor-history/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠١٧|ئیش=Time|بڵاوکەرەوە=Time Magazine|ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210628180755/https://time.com/3836834/may-day-labor-history/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Grant|یەکەم١=Jordan|سەردێڕ=May Day: America's traditional, radical, complicated holiday|ناونیشان=http://americanhistory.si.edu/blog/may-day-americas-traditional-radical-complicated-holiday-part-1|وێبگە=The National Museum of American History|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200501211426/https://americanhistory.si.edu/blog/may-day-americas-traditional-radical-complicated-holiday-part-1|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;''') (بە [[ئینگلیزی]]:International Workers' Day) ڕۆژی جێژنی کرێکاران تایبەتە بەچینی کرێکار و ئیشکەران، ئەو ڕۆژە دەکەوێتە ١ی ئایاری ھەموو ساڵێک. لە نزیکەی ھەشتا وڵاتی جیھانی پشووی ڕەسمییە، لەم ڕۆژەدا کرێکاران و بزووتنەوە کرێکارییەکان لەوانە [[سۆسیالیزم]]ەکان و [[کۆمۆنیزم|کۆمۆنیستەکان]] و [[ئانارکیزم]] بەڕێپێوان و چالاکی و ڕێپێوان یادی ڕۆژەکە دەکەنەوە.

لە ئەمریکا و کەنەدا، ڕۆژی کرێکران لە یەکەم دووشەممە لە مانگی ئەیلوول یادی ڕۆژی کرێکاران دەکرێتەوە.&lt;ref&gt;[https://www.timeanddate.com/holidays/us/labor-day Labor Day in the United States، ماڵپەڕی timeanddate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200418211139/https://www.timeanddate.com/holidays/us/labor-day |date=١٨ی نیسانی ٢٠٢٠ }}، ڕۆژی ١ی ئایاری ٢٠٢٠ ھێنراوە.&lt;/ref&gt;

== بنچینەی ڕۆژی کرێکاران ==
لە ساڵی ١٨٥٦ دا کرێکارانی [[ئۆسترالیا]] لە پێناوی چەسپاندنی ٨ سەعات کار لە ڕۆژێک دا کۆبوونەوە. ئەم ڕۆژەی ئەو مەراسیمەیان تێیدا بەرپاکرد ٢١ ی نیسان بوو. لە سەرەتادا کرێکارانی ئوسترالیا بە تەنھا ساڵی ١٨٥٦ یان لە بەر چاو گرتبوو، بەڵام مەراسیمی یەکەمین ساڵ کاریگەری گرنگی دانا لە سەر جەماوەری پرۆلیتاریای ئوسترالیا، ھەربۆیەش وابڕیاردرا ھەموو ساڵێک بکرێتەوە.

== ڕووداوەکەی شیکاگۆ ==
لە یەکی ئایاری ١٨٨٦دا، زیاتر لە ٣٤٠٫٠٠٠ کرێکار لە [[ئەمریکا]] دەستیان لەکار کێشایەوە، تەنیا لە شیکاگۆدا ھەژماری کرێکارانی مانگرتوو ٤٠٫٠٠٠ کەس بوو. چەند ڕۆژ دواتر پۆلیس لە مەیدانی ھایمارکت دەستیان بە ڕەشەکوژی کرد. سەرەنجام لەو پێکدادانەدا زیاتر لە ٧ کەس کوژران، لەلایەکی دیکەوە لە ڕاگەیاندنەکانی دەوڵەتدا ڕاگەیێنرا، کە ئەفسەرێکی پۆلیس بەھۆی بۆمبی دەستی ئەنارکیستێکەوە کوژراوە.

=== ئەنجام ===
دوای ماوەیەکی زۆر لە شەڕ و تووندتیژی دواجار کۆنگرەی دامەزراندنی &quot;ڕۆژنامەی نێونەتەوەیی&quot; سۆشیالدێمۆکرات لە ساڵی ١٨٨٩دا بڕیاری دا ١ی ئایاری بکرێتە &quot;ڕۆژی خەباتی کرێکارن&quot; ساڵانەی بزووتنەوەی کرێکاری و لەو کاتەوە ئەم ڕۆژە بە کۆبوونەوەی جەماوەری و مانگرتن دەستی پێکردووە. بەڵام ھەروەھا ھەر لە دەستپێکەوە لەناو بزووتنەوەکەدا ڕەخنەش لە١ی ئایار ھەبوو لە فەرەنسە لە ساڵی ١٨٩٢دا ھەژمارێکی زۆر لە ئەنارکیستەکان ڕەخنەیان لەو کەمپەینە گرت، لەوانە سیباستیان فۆرێ، وتی &quot;چیتر ئەمە ڕۆژێکی شۆڕشگێڕانە نییە، بەڵکو سەکۆیەکی دەستەمۆکراوە بۆ ھەڵبژاردنی دەسەلاتخوازان، تا لەڕێگەی دەنگی کرێکارانەوە بۆ پارلەمان ھەڵببژێردرێن”. ساڵی ١٨٩٣ لە کۆنگرەی یەکێتییە کرێکارییەکاندا لە فەڕەنسا لەشاری مارسێلیا جارێکی دیکە ئاراستەی خەباتکارانی ١ی ئایار وەک ڕۆژی مانگرتنی گشتی پێداگری لەسەر کرایەوە، شتێک کە زیاتر دابڕانی لە پارتی سۆشیا دێمۆکرات واوەتر بەرەوپیش برد. دواتر ساڵی ١٨٩٦ کاتێک کە ئەندامانی ئەنارکیست لە نێونەتەوەیی دووەمدا لە لەندەن لەبەر ڕەتکردنەوەی پارلەمانتاریزم دەرکران، ئەو لێکدابرانە فراوانتر بوو.

== بەپێی وڵات ==
=== عێراق ===
ڕۆژی جیھانیی کرێکاران لە [[عێراق]] کراوەتە پشووی فەرمی و گشتی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iraqi top officials vow to support workers on Labor Day - Xinhua {{!}} English.news.cn|ناونیشان=http://www.xinhuanet.com/english/2019-05/01/c_138027680.htm|وێبگە=xinhuanet.com|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200414194541/http://www.xinhuanet.com/english/2019-05/01/c_138027680.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

=== هەرێمی کوردستان ===
ڕۆژی جیھانیی کرێکاران لە [[هەرێمی کوردستان]] کراوەتە پشووی فەرمی و گشتی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=kurdistan top officials vow to support workers on Labor Day - Xinhua {{!}} English.news.cn|ناونیشان=http://www.xinhuanet.com/english/2019-05/01/c_138027680.htm|وێبگە=xinhuanet.com|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200414194541/http://www.xinhuanet.com/english/2019-05/01/c_138027680.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
=== ئێران ===
لە [[ئێران]] ڕۆژی جیھانیی کرێکاران نەکراوەتە پشووی فەری/گشتی، بەڵام بەپێی بەندی ٦٣ لە یاسای کرێکاری لە ئێران ئەوا ئەم ڕۆژە بە پشوو بۆ کرێکاران دانراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ilo.org/dyn/natlex/docs/WEBTEXT/21843/64830/E90IRN01.HTM#c3|سەردێڕ=Islamic Republic of Iran. Labour Code|وێبگە=ilo.org}}&lt;/ref&gt;

=== باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا ===
لە وڵاتانی [[کەمبۆدیا]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Annual Leave Laws, Paid Vacation, Holidays Entitlement in Cambodia|ناونیشان=https://prake.org/labour-law/work-and-holiday|وێبگە=Prake.org|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠١٩|زمان=en-kh|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200501163705/https://prake.org/labour-law/work-and-holiday|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; [[تایلەند]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2019|ناونیشان=https://www.bot.or.th/English/FinancialInstitutions/FIholiday/Pages/2019.aspx|وێبگە=bot.or.th|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200501163040/https://www.bot.or.th/English/FinancialInstitutions/FIholiday/Pages/2019.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; [[مالیزیا]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://malayahistory.blogspot.com/2008/05/commemorating-labour-day-in-malaysia.html|سەردێڕ=Commemorating Labour Day in Malaysia|ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠٠٨|ئیش=Malaya History|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200501194747/http://malayahistory.blogspot.com/2008/05/commemorating-labour-day-in-malaysia.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; [[ئیندۆنیزیا|ئیندەنووسیا]]، [[میانمار]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Myanmar celebrates May Day|ناونیشان=https://www.ilo.org/global/about-the-ilo/newsroom/news/WCMS_212171/lang--en/index.htm|زمان=en|ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200501195728/https://www.ilo.org/global/about-the-ilo/newsroom/news/WCMS_212171/lang--en/index.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; [[فلیپین]]، [[ڤیێتنام|ڤیەتنام]] و [[سینگاپوور|سەنگافورە]] ئەم ڕۆژە وەک ڕۆژی جیھانیی کرێکاران بە پشوو دانراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Heng Swee Keat to speak at May Day Rally|ناونیشان=https://www.straitstimes.com/singapore/heng-swee-keat-to-speak-at-may-day-rally|وێبگە=The Straits Times|زمان=en|ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200501162854/https://www.straitstimes.com/singapore/heng-swee-keat-to-speak-at-may-day-rally|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

=== ڕۆژھەڵاتی ناوین ===
لە [[ئیسرائیل]]، ئەم ڕۆژە نەکراوەتە پشوو، بەڕۆژێکی ئاسایی کارکردن تێیدا بەردەوامە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Gilad|یەکەم١=Elon|سەردێڕ=The Rise and Fall of Israel's May Day|ناونیشان=https://www.haaretz.com/israel-news/.premium-the-rise-and-fall-of-israel-s-may-day-1.7187463|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠١٩|ئیش=Haaretz|ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠١٩|زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە وڵاتانی [[لوبنان]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Workers march against corruption for Labor Day {{!}} News , Lebanon News {{!}} THE DAILY STAR|ناونیشان=http://www.dailystar.com.lb/News/Lebanon-News/2019/May-01/482235-workers-march-against-corruption-for-labor-day.ashx|ئیش=dailystar.com.lb|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200501192140/http://www.dailystar.com.lb/News/Lebanon-News/2019/May-01/482235-workers-march-against-corruption-for-labor-day.ashx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; [[ئوردن|ئەردەن]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Jordan marks Labour Day|ناونیشان=http://www.jordantimes.com/news/local/jordan-marks-labour-day-0|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠١٩|ئیش=Jordan Times|ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠١٨|زمان=en}}&lt;/ref&gt; [[میسر|میسڕ]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sisi attends Labor Day celebration in Alex|ناونیشان=http://sis.gov.eg/Story/139744/Sisi-attends-Labor-Day-celebration-in-Alex?lang=en-us|وێبگە=sis.gov.eg|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠١٩|زمان=en|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190512010452/http://sis.gov.eg/Story/139744/Sisi-attends-Labor-Day-celebration-in-Alex?lang=en-us|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئایاری ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; [[سووریا|سوریا]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=al-Sabbagh|یەکەم١=Hazem|سەردێڕ=International Workers' Day marked with central event at Opera House|ناونیشان=https://www.sana.sy/en/?p=76070|وێبگە=Syrian Arab News Agency|ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200501054226/https://www.sana.sy/en/?p=76070|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; [[فەلەستین]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=In the International Labour Day, National Society for Democracy and Law (NSDL) calls for providing the unemployed category with a decent life {{!}} The National Society for Democracy and Law|ناونیشان=https://www.nsdl.org.ps/site/en/?p=1317|ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200501201642/https://www.nsdl.org.ps/site/en/?p=1317|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; و [[بەحرەین]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Bahrain Bourse {{!}} Official Holidays|ناونیشان=https://www.bahrainbourse.com/holidays|وێبگە=bahrainbourse.com|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200501200344/https://www.bahrainbourse.com/holidays|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; کراوەتە پشووی فەرمی.

=== باشووری ئاسیا ===
لە وڵاتانی [[ھیندستان]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.rbi.org.in/scripts/holidaymatrixdisplay.aspx|سەردێڕ=Holidays – Reserve Bank of India|بڵاوکەرەوە=Reserve Bank of India|ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئایاری ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140502032040/http://www.rbi.org.in/scripts/holidaymatrixdisplay.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; [[نیپال|نیپاڵ]]،&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20021107112118/http://www.nepalnews.com/archive/2008/may/may01/news09.php May Day being observed across the country]. Nepal news.com (1 May 2008). It is known as Majdoor Diwas in Nepal&lt;/ref&gt; [[مالدیڤ|ماڵیدیڤ]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.haveeru.com.mv/english/details/36099/Maldives_declares_Labour_Day_a_public_holiday|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110430003045/http://www.haveeru.com.mv/english/details/36099/Maldives_declares_Labour_Day_a_public_holiday|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠١١|سەردێڕ=Haveeru Online – Maldives declares Labour Day a public holiday|بڵاوکەرەوە=Haveeru.com.mv|ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠١١}}&lt;/ref&gt; [[پاکستان]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Labour Day|ناونیشان=https://www.thenews.com.pk/print/311118-the-labour-day|وێبگە=thenews.com.pk|زمان=en}}&lt;/ref&gt; [[سریلانکا]] و [[بەنگلادێش|بەنگلادیش]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Historic May Day being observed across the country|ناونیشان=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2019/05/01/historic-may-day-being-observed-across-the-country|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠١٩|ئیش=Dhaka Tribune|ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt; ئەم ڕۆژە کراوەتە پشووی فەرمی.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
* [https://web.archive.org/web/20160306112929/http://emrro.com/bineceyroji.htm بنچینەی ڕۆژی کرێکاران] لە نووسینی [[ڕۆزا لوکسەمبورگ]]
* [https://web.archive.org/web/20160306104538/http://dengekan.info/dengekan/11/13795.html 1ی ئایار - ماڵپەڕی دەنگەکان]

{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|سۆشیالیزم|ئابووری}}
{{پۆلی کۆمنز|International Workers' Day}}

{{سیاسەت-کۆلکە}}

[[پۆل:ناڕەزایییەکان]]
[[پۆل:کۆمۆنیزم]]
[[پۆل:سۆشیالیزم]]
[[پۆل:ڕۆژە جیھانییەکان]]
[[پۆل:نێودەوڵەتی دووەم]]</text>
      <sha1>961yc6j3tvu3misz64ecl8tyiru0cpd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لیدیا کاچۆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41401</id>
    <revision>
      <id>1694004</id>
      <parentid>1693503</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T20:16:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1694004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1546" sha1="ms5yfc1xqv53zflucepj7b2zasjp1pa" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}
}}
[[پەڕگە:Lydia Cacho.jpg|وێنۆک|لیدیا کاچۆ]]
'''لیدیا کاچۆ ڕیبێریۆ''' لەدایکبووی ١٢ی نیسانی ١٩٦٣، ژنە [[ڕۆژنامەنووس|ڕۆژنامەنووسێکی]] [[مەکسیک|مەکسیکییە]] و چالاکوانی مافی مرۆڤ و [[فێمینیزم|فێمینیزمە]] و لەلایەن ڕێکخراوی [[لێبوردنی نێونەتەوەیی]]ی جیهانی وەک یەکێ لە باشترین لێکۆڵەواری و پارێزەری مافی مرۆڤ و بەرەنگانگاربوونەوەی دەستدرێژی سێکسی بۆ منداڵان و ژنان و بازرگانیپێکردنیان.

==بەستەری دەرەکی==
*[https://web.archive.org/web/20161004133301/http://lydiacacho.net/ بلاگی تاکەکەسی لیدیا کاچۆ]
{{Authority control}}{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە}}
{{پۆلی کۆمنز|Lydia Cacho}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:کۆلکە]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣]]
[[پۆل:نوسەرە فێمینێستە مەکسیکیەکان]]
[[پۆل:ئافرەتە نوسەرە مەکسیکیەکان]]
[[پۆل:چالاکوانانی مافەکانی مرۆڤ لە مەکسیک]]
[[پۆل:ژنە نووسەرە مەکسیکیەکان]]
[[پۆل:ژنان لە پاراستنی مافی مرۆڤ]]</text>
      <sha1>ms5yfc1xqv53zflucepj7b2zasjp1pa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆمان پۆلانسکی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42328</id>
    <revision>
      <id>1693891</id>
      <parentid>1693642</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:06:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[دەروازە:پۆڵەندا|پۆڵەندا]]، [[دەروازە:فیلم|فیلم]]، [[دەروازە:فەڕەنسا|فەڕەنسا]] و [[دەروازە:شانۆ|شانۆ]]</comment>
      <origin>1693891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5734" sha1="56kvnixxeq4jmj5wmt0tjz229wnp84x" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Roman Polanski 2011 2.jpg|thumb|پۆلانسکی لە تشرینی دووەمی ٢٠١١]]
'''ڕۆمان پۆلانسکی''' لەدایکبووی ١٨ی ئابی ١٩٣٣ کەسایەتی [[دەرھێنەری سینەمایی]] و [[بەرھەمھێنەر]] و [[نووسەر]] و [[ئەکتەر]]ی [[پۆڵەندا|پۆلەندی]] و [[فەڕەنسا|فەڕەنسی]]یە، فیلمەکانی پۆلانسکی لەووڵاتانی [[پۆڵەندا]] و [[فەڕەنسا]] و [[ئەمریکا]] و [[بریتانیای مەزن]]، پۆلانسکی ھەڵگری [[خەڵاتی ئۆسکار]] لەو بوارانەی کاری کردووە.

== فیلمەکان ==
* ''Knife in the Water'' (1962)&lt;ref&gt;Ain-Krupa, Julia ''Roman Polanski: A Life in Exile'' ABC Clio Publishing Santa Barbara California 2010 page 21&lt;/ref&gt;
* ''Repulsion'' (1965)&lt;ref&gt;Ain-Krupa, Julia ''Roman Polanski: A Life in Exile'' ABC Clio Publishing Santa Barbara California page 40&lt;/ref&gt;
* ''Cul-de-Sac'' (1966).&lt;ref&gt;Ain-Krupa, Julia ''Roman Polanski: A Life in Exile'' ABC Clio Publishing Santa Barbara California 2010 page 53&lt;/ref&gt;
* ''The Fearless Vampire Killers'' (1967).&lt;ref&gt;Ain-Krupa, Julia ''Roman Polanski: A Life in Exile'' ABC Clio Publishing Santa Barbara California 2010 pages 58-62&lt;/ref&gt;
* ''Rosemary's Baby'' (1968).&lt;ref&gt;Ain-Krupa, Julia ''Roman Polanski: A Life in Exile'' ABC Clio Santa Barbara California 2010 page 64&lt;/ref&gt;
* [[Macbeth (1971 movie)|''Macbeth'']] (1971).&lt;ref&gt;Bate, Jonath &amp; Eric Rasmussen edited ''Macbeth'' by William Shakespeare The Royal Shakespeare Company page 132&lt;/ref&gt;
* ''What?'' (1973).&lt;ref&gt;http://movies.nytimes.com/movie/review?res=9C02EEDB1F30E63ABC4C53DFB6678388669EDE&lt;/ref&gt;
* ''Pirates'' (1986).&lt;ref&gt;Ain-Krupa, Julia ''Roman Polanski: A Life in Exile'' ABC Clio Publishing Santa Barbara California 2010 pages 117-118&lt;/ref&gt;
* ''[[Frantic (film)|Frantic]]'' (1988)&lt;ref&gt;Ain-Krupa, Julia ''Roman Polanski: A Life in Exile'' ABC Clio Publishing Santa Barbara California 2010 page 119&lt;/ref&gt;
* ''Bitter Moon'' (1992).&lt;ref&gt;Ain-Krupa, Julia ''Roman Polanski: A Life in Exile'' ABC Clio Publishing Santa Barbara California 2010 pages 121-122&lt;/ref&gt;
* ''Death and the Maiden'' (1994)&lt;ref&gt;Ain-Krupa, Julia ''Roman Polanski: A Life in Exile'' ABC Clio Publishing Santa Barbara California 2010 pages 125-126&lt;/ref&gt;
* ''[[The Ninth Gate]]'' (1999).&lt;ref&gt;Ain-Krupa, Julia ''Roman Polanski: A Life in Exile'' ABC Clio Publishing Santa Barbara California 2010 pages 131-134&lt;/ref&gt;
* ''The Pianist'' (2002)&lt;ref&gt;Ain-Krupa, Julia ''Roman Polanski A Life in Exile'' ABC Clio Publishing Santa Barbara California page 139&lt;/ref&gt;
* ''Oliver Twist'' (2005).&lt;ref&gt;Ain-Krupa, Julia ''Roman Polanski: A Life in Exile'' ABC Clio Publishing Santa Barbara California 2010 pages 151-156&lt;/ref&gt;
* ''The Ghost Writer'' (2010)&lt;ref&gt;http://www.nydailynews.com/entertainment/tv-movies/european-film-awards-roman-polanski-ghost-writer-prize-best-director-best-movie-article-1.472258&lt;/ref&gt;
* ''Carnage'' (2011).&lt;ref&gt;http://entertainment.inquirer.net/1765/winslet-on-working-with-jodie-foster-roman-polanski&lt;/ref&gt;

== خەڵاتەکان ==
=== [[خەڵاتی ئۆسکار]] ===
* [[خەڵاتی ئۆسکار]] لەساڵی ١٩٦٩ لە باشترین دروستکردن بەھۆی فیلمی Rosemary's Baby
* [[خەڵاتی ئۆسکار]] لەساڵی ١٩٧٥ لە باشترین دەرھێنەر بەھۆی فیلمی Chinatown
* [[خەڵاتی ئۆسکار]] لەساڵی ١٩٨١ لە باشترین دەرھێنەر بەھۆی فیلمی Tess
* [[خەڵاتی ئۆسکار]] لەساڵی ٢٠٠٣ لە باشترین فیلم وە خەڵاتی باشترین دەرھێنان بەھۆی فیلمی The Pianist

=== گۆڵدن گلۆب ===
* خەڵاتی گۆڵدن گلۆب لە خەڵاتی باشترین دەق لەساڵی ١٩٦٩ بەھۆی فیلمی Rosemary's Baby
* خەڵاتی گۆڵدن گلۆب لە خەڵاتی باشترین دەرھێنان لەساڵی ١٩٧٥ بەھۆی فیلمی Chinatown
* خەڵاتی گۆڵدن گلۆب لە خەڵاتی باشترین فیلم لەساڵی ١٩٨١ بەھۆی فیلمی Tess

== سەرچاوە ==
{{Reflist}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|پۆڵەندا|فیلم|فەڕەنسا|شانۆ}}
{{پۆلی کۆمنز|Roman Polanski}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}

[[پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:جووە پۆڵەندییەکان]]
[[پۆل:نووسەرانی پۆڵەندی]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٣]]
[[پۆل:نووسەرانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:دەرھێنەرانی فیلم بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:جووە فەڕەنسییەکان]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی فەڕەنسی]]
[[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی فەڕەنسی]]
[[پۆل:سیناریۆنووسانی فەڕەنسی]]
[[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی پۆڵەندی]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین دەرھێنەر]]
[[پۆل:دەرھێنەران لە بردنەوەی خەڵاتی گۆڵدن بێر]]
[[پۆل:دوور لە وڵاتانی فەڕەنسی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]]
[[پۆل:کۆچبەرە پۆڵەندییەکان بۆ فەڕەنسا]]
[[پۆل:براوەی باشترین دەرهێنەری گۆڵدن گڵۆب]]
[[پۆل:جووە پۆڵەندییەکانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:براوەکانی دەیڤد دی دۆناتێلۆ]]
[[پۆل:براوەی باشترین دەرھێنەری گۆڵدن گڵۆب]]
[[پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمە فەڕەنسییەکان]]</text>
      <sha1>56kvnixxeq4jmj5wmt0tjz229wnp84x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژێ گارۆدی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42749</id>
    <revision>
      <id>1693963</id>
      <parentid>1546119</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T19:38:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئیسلام-کۆلکە، فەلسەفە-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3856" sha1="0lrvn57hfz3anuq30mta9392zc7ulu8" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
'''ڕۆژێ گارۆدی''' یان '''ڕۆجەر گارۆدی''' (ماوەی ژیان: ١٧ی تەمموزی ١٩١٣ تاکوو ١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٢) [[فەیلەسووف]]ی [[فەڕەنسا|فەڕەنسی]] و [[نووسەر]]ێکی [[کۆمۆنیزم|کۆمۆنیست]] بوو، لەوکاتەی بووە [[موسڵمان]] کتێبەکانی شایانی لێکۆڵینەوەی زانستیانە بوون، ڕۆژێ لەدایکبووی باوکێکی [[بێ باوەڕی|بێ بڕوا]] و دایکێکی [[کاتۆلیک]]ە لەشاری [[مارسێی]]، لەماوەی ژیانیدا نزیکەی ٥٠ کتێبی لەسەر [[مارکسیزم]] نووسیوە، ئەو لە ٢ی تەممووزی ١٩٨٢دا  لە جنێڤ موسڵمانێتیی خۆی ڕاگەیاند و دوای ماوەیەک دەرگای جیھانی ئیسلامی بۆ پاڵپشتکردنی لێ کرایەوە و خەڵاتی [[خەڵاتی جیھانی مەلیک فەیسەڵ]] پێ بەخشرا، [[موعەمەر قەزافی]] سەرۆکی پێشووی [[لیبیا]] گارۆدی بە باشترین فەیلەسووفی ڕۆژاوایی دانا لەدوای [[ئەرەستوو]] و [[پلاتۆ]].

== دادگایی گارۆدی ==
لە ساڵی ١٩٩٨ دادگای فەرەنسا گارۆدی بە تۆمەتی گومانداریی لە بەناو [[ھۆڵۆکۆست]] ی جوولەکە لە کتێبی &quot;ئەفسانە دامەزرێنەرەکانی دەوڵەتی ئیسرائیل&quot;دا، کاتێک گومانی لە ژمارە باوەکان سەبارەت بە قڕکردنی [[جوولەکە]] لە ژوورە گازەکاندا بە دەستی نازییەکان لە ئەورووپا کرد. ھەر بەم ھۆیەوە حوکمی زیندانیکردنی بۆ ماوەیەکی ساڵێک دژ دەرچوو.

== پشتگیری جیھانی ئیسلامی ==
لەپاش شوێنەکەوتنی بۆ ئاینی [[ئیسلام]] و ڕاگایاندی مووسڵمانبوونی خۆی گارۆدی، لە [[پەرلەمانی ئێران]] ١٦٠ ئەندام پەرلەمان واژووی پشگیری خۆیان بۆ گارۆدی کرد وە لەدوایش بانگێشتنامەیان بۆ نارد بۆ ئەوەی سەردانی [[تاران]] بکات.

== دوای موسڵمانبوونی ==
لەدوای موسڵمانبوونی چەندین کتێبی لەسەر ئیسلام نووسی لەوێنەی '''ئیسلام ئاینی داھاتووە''' و '''ئیسلام و قەیرانی ڕۆژاوا''' و
'''داھاتووی ژن وکەسانی تر''' و '''تیرۆریستی ڕۆژاوایی''' و '''مزگەوتی ژنانی ئیسلام''' و چەندانی دیکەش

== سەرچاوەکان ==
* [//en.wikipedia.org/wiki/Roger_Garaudy ویکیپیدیای ئینگلیزی]
* [//ar.wikipedia.org/wiki/روجيه_غارودي ویکیپیدیای عەرەبی]
{{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئیسلام|سیاسەت|دەیەی ٢٠١٠|فەڕەنسا|فەلسەفە}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{ئیسلام-کۆلکە}}
{{فەلسەفە-کۆلکە}}

[[پۆل:فەیلەسووفانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:موسڵمانانی فەڕەنسی]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٣]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠١٢]]
[[پۆل:بیردۆزە مارکسییەکان]]
[[پۆل:ئەو کەسایەتییانەی لە ئایینی گاورەوە بوونەتە موسڵمان]]
[[پۆل:ئەو کەسایەتییانەی لە دینی گاورەوە بوونەتە موسڵمان]]</text>
      <sha1>0lrvn57hfz3anuq30mta9392zc7ulu8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژگیران</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42872</id>
    <revision>
      <id>1693859</id>
      <parentid>1550073</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:38:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (گەردوون-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5818" sha1="87kml54xlg9aldjximgbtvhfgnymx2h" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[ پەڕگە:Solar_eclips_1999_5.jpg|چەپ|٢٢٠px|وێنۆک|ڕۆژگیران ١٩٩٩ فەرڕەنسا]]
[[پەڕگە:SE1999Aug11T.gif|چەپ|وێنۆک|ڕۆژگیرانی تەواو- ۱۱ی ئابی ۱۹۹۹ ، کۆتایترین ڕۆژگیرانی ته‌واو له‌ سه‌ده‌ی بیسته‌م، کوردستانیش ده‌گرێته‌وه‌]]
'''ڕۆژگیران''' یان '''خۆرگیران''' ({{بە ئینگلیزی|Solar eclipse}}) کاتێک ڕوو دەدات کە مانگ دەکەوێتە نێوان خۆر و زەوی، بەم شێوەیە سێبەری مانگ دەکەوێتە سەر بەشێک لە گۆی زەوی و تاریکی دەکات.

ئەم دیاردەیە کاتێک ڕوو دەدات کە خۆر و مانگ و زەوی بکەونە سەر یەک ھێڵی ڕاست و لە شوێن یەک ڕیز بن، واته‌ کاتی مۆقاره‌نه‌ی مانگ، که‌ ساڵێ دوو تا سێ جار ڕوو ده‌دات ودیمەنێکی سه‌رنجڕاکێش پێشکه‌ش به‌ هۆگرانی سروشت ده‌کات.

لە ڕۆژگیرانی تەواودا ناوەڕاستی خۆر بە شێوەی بازنەیەکی ڕەش و دەوروبەرەکەی ڕووناک دەردەکەوێت.

==وشە ھاوتاکان==
لە زمانی کوردیدا ئەم وشانە بۆ دیاردەی ڕۆژگیران ھاتووە: 
*خۆر گیران 
*ڕۆژگرتن 
*[[ڕۆژ خەیرین]] 
*[[تاوگیرسە]] 
*[[Rojgirtin]]
==ھەندەسەی ڕۆژگیران==
[[ پەڕگە:eclipses solares.en.svg|چەپ|٢٢٠px|وێنۆک|'''A'''ڕۆژگیرانی ته‌واو
*  '''B'''ڕۆژگیرانی ئاڵقه‌یی
*  '''C'''ڕۆژگیرانی بچووک]]

زەوی لە دەور خۆر و   مانگ لە دەور زەوی، لە سەر خولگەی ھێلکەیی  ھەڵدەسووڕێن. نیوتیرەی خولگەی ھەڵسووڕانی زەوی بە دەور خۆر( ١٥٠ ملوێن کم) چوارسەد ھێندەی نیوتیرەی ھەڵسووڕانی مانگ بە دەور خۆرە. خودی خۆریش ٤٠٠ ئەوەندەی مانگە. ئەم دۆخە بۆتە ھۆی ھاوئەندازە دیار بوونی خۆر و مانگ لە سەر گۆی زەوی.
==جارەکانی ڕۆژگیران==
نزیک سی ڕۆژ دەخایێنێ مانگ یەک جار بە دەور زەویدا ھەڵبسووڕێ  و مانگی نۆ ھەڵبێت.

ئەگەر خولگەی ھەڵسووڕانی زەوی لە دەور خۆر و مانگ بە دەور زەوی لە یەک ئاراستەدا بوایێ، ئەوە مانگێ جارێ ڕۆژگیران ڕووی دەدا، بەلام لادانی ٥ پلەکی دوو ئاراستەکە لە یەک، دەبێتە ھۆی تێپەڕینی مانگ بە سەر یا خواری خۆردا  و لە زۆربەی مانگەکاندا ئەم دیاردەیە ڕوو نادات.

ساڵانە تەنیا دوو تا سێ جار دیاردەی ڕۆژگیران لە سەر گۆی زەوی ڕوودەدات.
==جۆرەکانی ڕۆژگیران==

[[پەڕگە:Solar eclipse at kashima Japan May 21 2012.jpg|چەپ|٢٠٠px|وێنۆک|ڕۆژگیرانی ئاڵقەیی لە کاشیمای ژاپۆن‏‏‏]]
*ڕۆژگیرانی ئاڵقەیی
*ڕۆژگیرانی تەواو
[[پەڕگە:Solar eclipse 1999 4.jpg|چەپ|٢٢٠px|وێنۆک|ڕۆژگیرانی تەواو‏‏‏]]
*ڕۆژگیرانی کەم
*ڕۆژگیرانی تێکەڵ
==بگاری ڕۆژگیران==
[[پەڕگە:BNE.Astronomia.Eclipse.total.Coello.18.julio.1860.jpg|چەپ|220px|وێنۆک|]]
لە نێوان ڕۆژگیراندا، بە ھۆی بزووتنی مانگ و ھەڵسووڕانی زەوی، سێبەری مانگ  له‌ ڕۆژاواوه‌ تا ڕۆژھەڵاتی زەوی  دەپێوێ، بەم گەشتە، گەشتی تەواو گیران دەبێژن، ھەرکەسێ کە لەم مه‌سیره‌دا بێ ڕۆژگیران بە شێوەی تەواو دەبینێت، ئەم بگارە تا ٣٠٠ کم درێژە و نزیکەی نیو لەسەدی گۆی زەوی دەگرێتەوە.
==ڕۆژگیران لە مێژوودا==
[[پەڕگە:Antoine Caron Astronomers Studying an Eclipse.jpg|چەپ|٢٥٠px|وێنۆک|ڕۆژگیران، ١٥٧١ ئەوروپا‏‏‏]]
بە درێژایی مێژوو ڕۆژگیران وەک دیاردەیەکی سەیر و سەمەر چاوی لێکراوە. زۆربەی ژیارە کۆنەکان ئەم دیاردەیان بە شتێکی نەحس و قۆشمە دەزانی و کۆمەڵێک خوڕافاتیان لە دەوری کۆ ده‌کرده‌وه‌.

چینییەکان پێیان وابوو لە کاتی ڕۆژگیراندا ھەژدیھایێ خۆرەکە قووت دەدا. لە زۆرێک شوێندا ڕۆژگیرانیان بە بەڵا و نەھامەتی دەزانی. ھیندییەکان لە کاتی خۆرگیراندا تا مل خۆیان نوقمی ئاو دەکرد تا بەم کارە گوایە یارمەتی خۆر بدەن لە دەست ھەژدیھا ڕزگاری بێت.

خەڵک لە کۆندا لە ڕۆژگیران دەترسان، چون نەیاندەزانی چۆن ڕوو دەدات.
==گرنگی زانستی ڕۆژگیران==
==سەیر کردنی ڕۆژگیران==
[[پەڕگە:Eclipsbrilletje.JPG|چەپ|وێنۆک|چاویلکەی تایبەت بۆ تەماشاکردنی ڕۆژگیران‏‏‏]]
==دۆزینی ڕۆژگیران و وێنە ھەڵگرتنی==

==سەرچاوە==
[https://web.archive.org/web/20160806022413/https://fa.wikipedia.org/wiki/%DA%A9%D8%B3%D9%88%D9%81]
{{تووڵی دەروازە|گەردوون|کۆمەڵەی خۆر|فڕینی بۆشایی}}
{{پۆلی کۆمنز|Solar eclipses}}

{{گەردوون-کۆلکە}}

[[پۆل:گەردوون]]</text>
      <sha1>87kml54xlg9aldjximgbtvhfgnymx2h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆبێرت ئادلەر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43070</id>
    <revision>
      <id>1693900</id>
      <parentid>1693464</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:08:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] و [[دەروازە:تەلەڤیزیۆن|تەلەڤیزیۆن]]</comment>
      <origin>1693900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4135" sha1="7yd8j3039tzshtpx7eqxpprwfndhqdv" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی زانا
|ناو                 =ڕۆبێرت ئادلەر
|وێنە                =Zenith_Space_Commander_600.jpg
|قەبارەی وێنە        =250px
|لێدوان              =
|سەردێڕ              =کۆنتڕۆڵێکی زێنیس ئێلەکترۆنیکس کە ڕۆبێرت ئادلەر تێیدا خوێندوویەتی
|ڕێکەوتی لەدایکبوون  =[[٤ی کانوونی یەکەم]]ی [[١٩١٣]]
|شوێنی لەدایکبوون    =[[ڤیەننا]]، [[نەمسا]]
|ڕێکەوتی مردن        =[[١٥ی شوبات]]ی [[٢٠٠٧]]
|شوێنی مردن          =[[ئەمریکا]]
|نیشتەجێ             =[[ئەمریکا]]
|سەردەم              =
|نەتەوە              =[[ئەمریکی]]، [[نەمسا|نەمسایی]]
|بواری زانستی        =[[فیزیا]]
|شوێنی کار           =زێنیس ئێلەکترۆنیکس
|شوێنی بڕوانامە      =[[زانکۆی ڤیەننا]]
|ناونیشانی تێز       =
|ماڵپەڕی تێز         =
|ساڵی تێز            =
|ڕاوێژکاری پەیمانگا  =
|قوتابییە دیارەکان   =
|ناسراو بەھۆی        =کۆنتڕۆڵی بێ تەل بۆ [[تەلەڤیزیۆن]]
|کاریگەر بووە بە     =
|کاریگەری بووە لەسەر =
|خەڵاتەکان            =[[مەدالیای ئێدیسۆن]] (١٩٨٠)
|ئیمزا               =
|لێدوانی ئیمزا       =
|ماڵپەر              =
|تێبینی              =
|خێزان               =
}}
'''ڕۆبێرت ئادلەر''' (بە [[ئینگلیزی]]: ''Robert Adler'') لەدایکبووی [[نەمسا]]یە و داهێنەرێکی ئەمریکییە، کە خاوەنی چەندین داهێنانە لە بواری ئێلکرۆنیدا.

==دەستکەوتەکان==
ئادلەر لە ساڵی ١٩١٣ز لە [[ڤیەننا]]ی پایتەختی وڵاتی [[نەمسا]] لەدایکبووە.&lt;ref&gt;http://www.nytimes.com/2007/02/20/obituaries/20adler.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://books.google.ca/books?id=VlR8YCE8lkQC&amp;pg=PA8&amp;lpg=PA8&amp;dq=Jenny+Herzmark+Max+Adler&amp;source=bl&amp;ots=EiW_VS6WER&amp;sig=L2ERgwetEntZjYw71buTWdDWjzA&amp;hl=en]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://familytreemaker.genealogy.com/users/j/o/h/Marshall-John/WEBSITE-0001/UHP-0210.html {{Webarchive|url=https://archive.today/20130124021223/http://familytreemaker.genealogy.com/users/j/o/h/Marshall-John/WEBSITE-0001/UHP-0210.html |date=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣ }}&lt;/ref&gt; ئادلەر لە ساڵی [[١٩٣٧]] بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە [[فیزیا]]دا بەدەست هێناوە. لە دوای داگیرکردنی [[نەمسا]] لەلایەن [[ئەڵمانیای نازی]]یەوە لە ساڵی [[١٩٣٩]]، دکتۆر ئادلەر کە [[جولەکە]] بوو وڵاتەکەی بەجێهێشت. یەکەم جار گەشتی کرد بۆ [[بەلجیکا]] و پاشان بۆ [[ئینگلتەرا]] کە لەوێ بەهۆی ئامۆژگاری چەند هاوڕێیەکیەوە کۆچی کرد بۆ [[ئەمریکا]].&lt;ref&gt;http://inventorspot.com/adler {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304043512/http://inventorspot.com/adler |date= ٤ی ئازاری ٢٠١٦ }}&lt;/ref&gt; دوای کۆچ کردنی بۆ [[ئەمریکا]] دەستی بە کار کردن کرد لە زێنیس ئێلەکترۆنیکس لە بەشی [[توێژینەوە]].

==سەرچاوە==
[http://en.wikipedia.org/wiki/Robert_Adler ویکی ئینگیزی- ڕۆبێرت ئادلەر]
==پەراوێزەکان==
{{reflist}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٣]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠٠٧]]
[[پۆل:داھێنەرانی ئەمریکی]]
[[پۆل:داهێنەران]]
[[پۆل:داھێنەرە ئەمریکییەکان لە سەدەی ٢٠می زایینی]]
[[پۆل:بازرگانانی ئەمریکی لە سەدەی بیست و یەکەم]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئێمی]]</text>
      <sha1>7yd8j3039tzshtpx7eqxpprwfndhqdv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕوال ئاموندسن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43346</id>
    <revision>
      <id>1693909</id>
      <parentid>1692197</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:22:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئانتارکتیکا|ئانتارکتیکا]]، [[دەروازە:ژن|ژن]]، [[دەروازە:مەغریب|مەغریب]] و [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]</comment>
      <origin>1693909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3910" sha1="swtgsbxhs3p2rd6c4k50bd57rra05h8" xml:space="preserve">{{کەسایەتی
| ناو                  =  رۆوالد ئامووندسێن
| ناوی_خۆماڵی          =  Roald Engelbregt Gravning Amundsen
| زمانی_ناوی_خۆماڵی    =  
| وێنە                 =  Roald Amundsen LOC 07622u.jpg
| قەبارەی وێنە         =  230px
| جێگری_وێنە           =  
| سەردێری وێنە         =  
| ناوی کاتی لەدایکبوون =  
| ڕێکەوتی لەدایکبوون   =  ١٦ی جووڵای ١٨٧٢
| شوێنی لەدایکبوون     =  ئۆسفۆلد، بۆرگ، [[نۆرویژ]]
| ڕێکەوتی_ونبوون       =  ١٨ی جوونی ١٩٢٨
| شوێنی_ونبوون         =  
| ڕەوشی_ونبوون         =  ڕەنگە کەوتنە خواری فڕۆکە
| ڕێکەوتی مردن         =  
| شوێنی مردن           =  
| ھۆکاری مردن          =  
| شوێنی دۆزینەوەی تەرم =  
| شوێنی گۆڕ            =  
| مۆنۆمێنتەکان         =  
| نیشتەجێ              =  
| نەتەوە               =  [[نۆرویژ|نۆروێژی]]
| ناوەکانی تر          =  
| نەژاد                =  
| شارومەندێتی          =  
| ڕادەی خوێندەواری     =  
| پیشە                 =  شوێندۆز و جیھانگەڕ
| ساڵانی چالاکی          =  
| خاوەنکار             =  
| ڕێکخراو              =  
| ناسراو_بە_ھۆی        =  گەیشتن بە [[جەمسەری باکوور]]
| کارە_دیارەکان        =  
| شێواز                =  
| کاریگەر_بووە         =  
| کاریگەری_بووە        =  
| شار                  =  
| مووچە                =  
| دارایی               =  
| باڵا                  =  
| کێش                  =  
| تەلەفزیۆن            =  
| سەرناو               =  
| وادە                 =  
| پێشوو                =  
| جێگر                 =  
| حیزب                 =  
| بزاڤ                 =  
| بەرانبەرەکان         =  
| ئایین                =  
| سزای_تاوانباری       =  
| ڕەوشی_تاوانباری      =  
| ھاوسەر               =  
| یار                  =  
| منداڵەکان            =  
| دایک و باوک          =  
| خزمەکان              =  
| خەڵاتەکان             =  
| واژۆ                 =  Roald Amundsen Signature.svg
| جێگری_واژۆ           =  
| قەبارەی_واژۆ         =  
| ماڵپەڕ               =  
| پەراوێزەکان          =  
}}

'''رۆوالد ئێنگلبرێت گراونینگ ئامووندسێن''' (١٦ی جووڵای ١٨٧٢ - ١٨ی جوونی ١٩٢٨) شوێندۆز و جیھانگەڕی [[نۆرویژ|نۆرویژی]]یە. ئامووندسێن یەکەمین کەس بوو کە لە نێوان ساڵیانی (١٩١٠-١٩١٢) یەکەمین سەفەری ئێکتشافی بۆ [[جەمسەری باکوور]] و [[جەمسەری باشوور|باشوور]] ئەنجام دا.&lt;ref&gt;http://www.pbs.org/wgbh/amex/ice/peopleevents/pandeAMEX87.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161226050748/http://www.pbs.org/wgbh/amex/ice/peopleevents/pandeAMEX87.html |date=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://books.google.com/books?id=FFXyKIa_-vgC&amp;dq=roald+amundsen+story&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
&lt;references/&gt;

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئانتارکتیکا|ژن|مەغریب|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
{{پۆلی کۆمنز|Roald Amundsen}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٢]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٢٨]]
[[پۆل:دۆزەرەوەکانی کەنەدا]]
[[پۆل:دۆزەرەوە نۆرویژییەکان]]
[[پۆل:وەرگرانی مەدالیای شیاوی (دانمارک)]]</text>
      <sha1>swtgsbxhs3p2rd6c4k50bd57rra05h8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیۆ دێ ژانێرۆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44884</id>
    <revision>
      <id>1694218</id>
      <parentid>1531516</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T07:33:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، بەڕازیل-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6291" sha1="am50e02ssyxptivwhi7nus8700efq3f" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو                   = ریۆ دێ جانیرۆ
| ناوی_فەرمی            = Rio de Janeiro
| ناوی_خۆماڵی           = 
| زمانی_ناوی_خۆماڵی     = 
| ناوەکانی_تر         = 
| جۆری_نیشتنگە          =  شار
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە                  =  Montagem Rio de Janeiro.jpg
| قەبارەی_وێنە          = 
| شرۆڤەی_وێنە           = دیمەنێکی شاری ریۆ دێ جانیرۆ
| وێنەی_ئاڵا            = Bandeira da cidade do Rio de Janeiro.svg
| قەبارەی_ئاڵا          = 80px
| وێنەی_مۆر             = 
| قەبارەی_مۆر           = 
| وێنەی_نیشان           = Brasão da cidade do Rio de Janeiro.svg
| قەبارەی_نیشان         = 80px
| ناسناو                = 
| دروشم                 = 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە           = Brazil location map.svg
| قەبارەی_نەخشە         = 
| شرۆڤەی_نەخشە          = 
| دەرزیی_نەخشە           =  
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە   = 
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە    = 
| پۆتانەکان             = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان    = 
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو        = وڵات
| ناوی_دابەشکراو        = {{ئاڵا|بەڕازیل}}
| جۆری_دابەشکراو١       = 
| ناوی_دابەشکراو١       = 
| جۆری_دابەشکراو٢       = 
| ناوی_دابەشکراو٢       = 
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران      = 
| ڕێکەوتی_دامەزران      = 
| سەردێڕی_دامەزران١     = 
| ڕێکەوتی_دامەزران١     = 
| سەردێڕی_لەناوچوون     = 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون     = 
| دامەزرێنەر            = 
| ھۆکاری_ناونران        = 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات  = 
| جۆری_دەسەڵات          = 
| حیزبی_سەرۆک           = 
| سەرناوی_سەرۆک         = 
| ناوی_سەرۆک            = 
&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢    = ١٢٦٠
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢    = 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢       = 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا   = 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢      = 
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢     = 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م                     = 
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م            = 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م             = 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان             =  ٦،٣٢٣،٠٣٧
| دانیشتووان_لە                 = ٢٠١٠
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢           = 
| مەزندەی_دانیشتووان           = 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە        = 
| دانیشتووانی_شاری               = 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢      = 
| دانیشتووانی_لادێیی     = 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢    = 
| سەرناوی_دانیشتووان            = 
| ئاگاداریی_دانیشتووان          = 
&lt;!—دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = 
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = 
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = 
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     = 
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١             = 
| جیاوازی١_لە_utc        = 
| کاتناوچە١_DST         = 
| جیاوازی١_لە_DST       = 
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە       = 
| کۆدی_پۆستە            = 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢      = 
| کۆدی_پۆستە٢           = 
| جۆری_کۆدی_ناوچە       = 
| کۆدی_ناوچە            = 
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە                =  [http://www.rio.rj.gov.br/ www.rio.rj.gov.br]
| پەراوێزەکان           =
}}

'''ڕیۆ دێ جانیرۆ''' کە زۆرتر بە ناوی '''ڕیۆ''' ناسراوە دووەمین شاری گەورەی [[بەڕازیل]]ە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.uic.edu/cuppa/cityfutures/papers/webpapers/cityfuturespapers/session3_4/3_4whicharethe.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100531212605/http://www.uic.edu/cuppa/cityfutures/papers/webpapers/cityfuturespapers/session3_4/3_4whicharethe.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئایاری ٢٠١٠}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040804123321/http://www.uic.edu/cuppa/cityfutures/papers/webpapers/cityfuturespapers/session3_4/3_4whicharethe.pdf |date= ٤ی ئابی ٢٠٠٤ }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|بەڕازیل|شارەکان|ئۆڵۆمپیاد|ئەمریکای لاتین}}
{{پۆلی کۆمنز|Rio de Janeiro}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{بەڕازیل-کۆلکە}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٥٦٥]]
[[پۆل:شارە بەندەرییەکانی بەڕازیل]]
[[پۆل:شارەکانی بەڕازیل]]
[[پۆل:پایتەختە پێشووەکان]]
[[پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە بەڕازیل]]
[[پۆل:پایتەختەکانی ویلایەتەکان لە بەڕازیل]]</text>
      <sha1>am50e02ssyxptivwhi7nus8700efq3f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694284</id>
      <parentid>1694218</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T09:03:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1694284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6328" sha1="4czutu9kd6n88aayh8iw2tkpz5zpdnn" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو                   = ریۆ دێ جانیرۆ
| ناوی_فەرمی            = Rio de Janeiro
| ناوی_خۆماڵی           = 
| زمانی_ناوی_خۆماڵی     = 
| ناوەکانی_تر         = 
| جۆری_نیشتنگە          =  شار
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە                  =  Montagem Rio de Janeiro.jpg
| قەبارەی_وێنە          = 
| شرۆڤەی_وێنە           = دیمەنێکی شاری ریۆ دێ جانیرۆ
| وێنەی_ئاڵا            = Bandeira da cidade do Rio de Janeiro.svg
| قەبارەی_ئاڵا          = 80px
| وێنەی_مۆر             = 
| قەبارەی_مۆر           = 
| وێنەی_نیشان           = Brasão da cidade do Rio de Janeiro.svg
| قەبارەی_نیشان         = 80px
| ناسناو                = 
| دروشم                 = 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە           = Brazil location map.svg
| قەبارەی_نەخشە         = 
| شرۆڤەی_نەخشە          = 
| دەرزیی_نەخشە           =  
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە   = 
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە    = 
| پۆتانەکان             = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان    = 
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو        = وڵات
| ناوی_دابەشکراو        = {{ئاڵا|بەڕازیل}}
| جۆری_دابەشکراو١       = 
| ناوی_دابەشکراو١       = 
| جۆری_دابەشکراو٢       = 
| ناوی_دابەشکراو٢       = 
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران      = 
| ڕێکەوتی_دامەزران      = 
| سەردێڕی_دامەزران١     = 
| ڕێکەوتی_دامەزران١     = 
| سەردێڕی_لەناوچوون     = 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون     = 
| دامەزرێنەر            = 
| ھۆکاری_ناونران        = 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات  = 
| جۆری_دەسەڵات          = 
| حیزبی_سەرۆک           = 
| سەرناوی_سەرۆک         = 
| ناوی_سەرۆک            = 
&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢    = ١٢٦٠
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢    = 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢       = 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا   = 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢      = 
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢     = 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م                     = 
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م            = 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م             = 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان             =  ٦،٣٢٣،٠٣٧
| دانیشتووان_لە                 = ٢٠١٠
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢           = 
| مەزندەی_دانیشتووان           = 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە        = 
| دانیشتووانی_شاری               = 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢      = 
| دانیشتووانی_لادێیی     = 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢    = 
| سەرناوی_دانیشتووان            = 
| ئاگاداریی_دانیشتووان          = 
&lt;!—دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = 
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = 
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = 
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     = 
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١             = 
| جیاوازی١_لە_utc        = 
| کاتناوچە١_DST         = 
| جیاوازی١_لە_DST       = 
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە       = 
| کۆدی_پۆستە            = 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢      = 
| کۆدی_پۆستە٢           = 
| جۆری_کۆدی_ناوچە       = 
| کۆدی_ناوچە            = 
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە                =  [http://www.rio.rj.gov.br/ www.rio.rj.gov.br]
| پەراوێزەکان           =
}}

'''ڕیۆ دێ جانیرۆ''' کە زۆرتر بە ناوی '''ڕیۆ''' ناسراوە دووەمین شاری گەورەی [[بەڕازیل]]ە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.uic.edu/cuppa/cityfutures/papers/webpapers/cityfuturespapers/session3_4/3_4whicharethe.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100531212605/http://www.uic.edu/cuppa/cityfutures/papers/webpapers/cityfuturespapers/session3_4/3_4whicharethe.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئایاری ٢٠١٠}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040804123321/http://www.uic.edu/cuppa/cityfutures/papers/webpapers/cityfuturespapers/session3_4/3_4whicharethe.pdf |date= ٤ی ئابی ٢٠٠٤ }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|بەڕازیل|شارەکان|ئۆڵۆمپیاد|ئەمریکای لاتین}}
{{پۆلی کۆمنز|Rio de Janeiro}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{بەڕازیل-کۆلکە}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٥٦٥]]
[[پۆل:شارە بەندەرییەکانی بەڕازیل]]
[[پۆل:شارەکانی بەڕازیل]]
[[پۆل:پایتەختە پێشووەکان]]
[[پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە بەڕازیل]]
[[پۆل:پایتەختەکانی ویلایەتەکان لە بەڕازیل]]
[[پۆل:شارە گەورەکان]]</text>
      <sha1>4czutu9kd6n88aayh8iw2tkpz5zpdnn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژدا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76070</id>
    <revision>
      <id>1693821</id>
      <parentid>1530900</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:33:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە، تورکیا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3555" sha1="nfsid0ynqe7clos15zhty7ntpqdan21" xml:space="preserve">{{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدانی گۆرانیبێژ
| ناو                 = ڕۆژدا ئایکۆچ
| وێنە                = 20150703-TFF-Rudolstadt-Rojda-Senses-5957.jpg
| قەبارەی وێنە        = 
| جێگری وێنە          = 
| شرۆڤەی وێنە         = ڕۆژدا لە کۆنسەرتێک لە [[ئەڵمانیا]] (٢٠١٥)
| ناوی لەدایکبوون     = Kadriye Şenses 
| ناوی خۆماڵی         = 
| زمانی ناوی خۆماڵی   = 
| نازناو              = 
| ڕێکەوتی لەدایکبوون  = ١٩٧٨
| شوێنی لەدایکبوون    = [[پارێزگای سێرت]]
| بنەچە               = 
| ڕێکەوتی مردن        = 
| شوێنی مردن          = 
| شێواز               = 
| پیشە                = گۆرانیبێژ
| ئامێر               = 
| ساڵانی چالاکبوون      = لە ١٩٩٣ ەوە
| تۆمارگە             = 
| کارە پەیوەستەکان    = 
| ماڵپەڕ              = {{URL|http://www.rojdarojda.com/}}
| ئامێرە دیارەکان     =
}}
'''ڕۆژدا ئایکۆچ''' (بە لاتینی: ''Rojda Aykoç'') ناسراو بە '''ڕۆژدا''' (١٩٧٨- ) گۆرانیبێژێکی [[کورد]]ە. 
لە [[پارێزگای سێرت]] لەدایکبووە. لە ١٩٩١ چووە بۆ [[ئەستەمبوڵ]] و لەوێ لە ١٩٩٣ەوە ھاوکاریی خۆی لەگەڵ [[ناوەندی چاندی مەزۆپۆتامیا]] و [[کۆما گولێن خەرزان]] دەست پێ کردووە. لە سآڵی ١٩٩٧ەوە لەگەڵ [[کۆما ئاسمین]] ھاوکاریی کرد. ساڵی ٢٠١٠ بە ھۆی خوێندنی گۆرانیی «ھەڤال کاموران» لە [[ئامەد]]دا لە شوێنێکی گشتیدا دەستبەسەر کرا و لە دادگایەکی تورکیادا حوکمی یەک ساڵ زیندانی پێ درا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ifex.org/turkey/2010/03/30/rojda_sentenced/ |سەردێڕ=Artist given prison sentence for performing Kurdish song |بڵاوکەرەوە=IFEX |ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130927111754/http://www.ifex.org/turkey/2010/03/30/rojda_sentenced/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٣ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ئەلبۆمەکان ==
لەگەڵ [[کۆما گولێن خەرزان]]:
* ژ بیر نابن (١٩٩٤)
* سۆندا مە (١٩٩٧)
* رووکەنا من (٢٠٠٥)

ئالبۆمە تاکەکەسییەکان:
* سەبرا من (٢٠٠٦) 
* ھات (٢٠١١)
* کەزی (٢٠١٤)

بەرھەمەکانی تری:
* مەم و زین
* شاھیا سترانان
* شەڤبوھێرکا دەنگبێژان

== سەرچاوەکان ==
&lt;references/&gt;
{{تووڵی دەروازە|مۆسیقای کوردی|مۆسیقا|ژن|ژیاننامە|تورکیا}}
{{commons|Category:Rojda Şenses|ڕۆژدای}}
{{گۆرانیبێژانی کورد}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{مۆسیقا-کۆلکە}}
{{تورکیا-کۆلکە}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨]]
[[پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی]]
[[پۆل:گۆرانیبێژانی کورد]]
[[پۆل:گۆرانیبێژە ژنەکانی کوردیی باکووری]]
[[پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی کورد]]</text>
      <sha1>nfsid0ynqe7clos15zhty7ntpqdan21</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لیدمان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85697</id>
    <revision>
      <id>1694006</id>
      <parentid>1693501</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T20:17:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1694006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3554" sha1="hknp6a419qt8sebmxqlf7w5yf6jypyp" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}
}}
[[پەڕگە: Sven-Eric Liedman 2010b.jpg|وێنۆک|سڤێن - ئێرک لیدمان]]
سڤێن - ئێرک '''لیدمان''' (لەدایکبووی [[١٩٣٩]]) [[نووسەر]] و بیرمەندێکی [[سویدی|سویدییە]]، پسپۆری مێژووی بیرە. لیدمان لە شاری کارلسکرونای سوێد، ساڵی ١٩٣٩ ھاتۆتە دونیا، لە زانستگەی لوند و پاشان لە یۆتەبۆری خوێندوویەتی. لیدمان ساڵی ١٩٦٦ بڕوانامەی دوکتۆرای وەرگرتووە و بووەتە دۆسێنت لە زانستگەی یۆتەبۆری.

لیدمان لە نێوان ١٩٦٦-١٩٦٨، لە شاری مالموێ بووەتە جێگری سەرۆکی بەشی فەرھەنگیی ڕۆژنامەی Sydsvenska Dagbladet Snällposten.

لە شاری لوند ١٩٦٨-١٩٧٠ و لە شاری یۆتەبۆری ١٩٧١-١٩٧٩ بووەتە دۆسێنت لە مێژووی بیر و زانیاردا. ساڵانی ١٩٧٩-٢٠٠٦ لە یۆتەبۆری پرۆفیسۆری مێژووی بیر و زانیار بووە.

لیدمان تۆژینەوەی وردی ھەیە لەسەر «تیۆریی زانیار»، لە ڕوانگەیەکی مارکسیانەوە وردبۆتەوە لەوەی چۆن زانیار دەکەوێتە بەرتاوی ھەلومەرجی دامودەزگە زانستییەکان و شێوازی ھەڵسوکەوتیان لەگەڵ ئەو زانیارە. لەوەش بترازێت میتۆدی نوێی داڕشتوە بۆ شرۆڤەی ئایدیۆلۆژی.

لیدمان لە بواری فەرھەنگیی سوێددا نووسەرێکی چالاکە. یەک لە کتێبە ناودارەکانی لە ژێر سەرناوی «ڕێگوزەری بیری سیاسی»&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://komak.nu/Kurdi/Kteebkhane/KteebiKOMAK_PDF/ReeguzeriBiriSiyasi_20091209.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160306010629/http://komak.nu/Kurdi/Kteebkhane/KteebiKOMAK_PDF/ReeguzeriBiriSiyasi_20091209.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئازاری ٢٠١٦}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306010629/http://komak.nu/Kurdi/Kteebkhane/KteebiKOMAK_PDF/ReeguzeriBiriSiyasi_20091209.pdf |date= ٦ی ئازاری ٢٠١٦ }}  Från Platon till kommunismens fall - De politiska idéernas historia. Sven-Eric Liedman. «ڕێگوزەری بیری سیاسی»&lt;/ref&gt; تەرجەمەی کوردی کراوە.

== پەراوێز ==
&lt;references/&gt;

==سەرچاوە==
[http://www.ne.se/lang/sven-eric-liedman Nationalencyklopedin]

[https://web.archive.org/web/20160306010629/http://komak.nu/Kurdi/Kteebkhane/KteebiKOMAK_PDF/ReeguzeriBiriSiyasi_20091209.pdf  Från Platon till kommunismens fall - De politiska idéernas historia. Sven-Eric Liedman. «ڕێگوزەری بیری سیاسی»]

==بەستەری دەرەکی‌==
[http://sven-eric.liedman.net ماڵپەڕی کەسیی]

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە}}
{{پۆلی کۆمنز|Sven-Eric Liedman}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٩]]
[[پۆل:نووسەرانی سویدی]]
[[پۆل:نووسەران]]</text>
      <sha1>hknp6a419qt8sebmxqlf7w5yf6jypyp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژی خدر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85975</id>
    <revision>
      <id>1693946</id>
      <parentid>1530979</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T19:35:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تورکیا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1461" sha1="j0yulcu96qb381abmqb3r08qj4hx0fe" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
'''ڕۆژی خدر''' یان '''رۆژی خزر''' (خزر ئەلیاس) یەکێک لە جەژنەکانی [[عەلەوی|عەلەویەکان]]ە. ئەم جەژنە ھەموو ساڵاێک لە شەوی ١٥ی گۆڵان دەست پێ دەکات و ھەتا بەیانی ڕۆژی پاش بەردەوامە. عەلەویەکان بە سەری ئەم باوەڕەن کە لە ئەم ڕۆژە دوو پێغەمبەر [[ئەلیاس]] و [[خدر]] (خزر) ئاوی ژیانیان خواردوەتەوە و ھەتاھەتایە دەژین. ئەم جەژنە لە [[باکووری کوردستان]] و [[تورکیا]] بەرێوە دەچێت. لە نزیکی شاری [[کرماشان]]ش لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] دوو کانی بە ناوەکانی «خزر زندوو» و «خزر ئەلیاس» ھەیە کە ناوەکانیان لەگەڵ ئەم جەژنە پەیوەندیی ھەیە.

== سەرچاوەکان ==
* [https://web.archive.org/web/20151203230031/http://www.kultur.gov.tr/EN,35074/hidrellez-traditions.html وەزارەتی کەڵتوری تورکیا جژنی ڕۆژی خدر(بە زمانی ئنگلیزی)]
{{پۆلی کۆمنز|Hıdırellez}}

{{تورکیا-کۆلکە}}

[[پۆل:چاندی ئازەربایجانی]]
[[پۆل:چاندی تورکی]]</text>
      <sha1>j0yulcu96qb381abmqb3r08qj4hx0fe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی نووسەرانی ویکیپیدیا بەپێی ژمارەی دروستکردنی پەڕەکان (بە بۆتەوە)</title>
    <ns>4</ns>
    <id>90420</id>
    <revision>
      <id>1694099</id>
      <parentid>1693390</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T00:04:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CdRBot</username>
        <id>8950</id>
      </contributor>
      <comment>Updated by Bot *** لەگەڵ دەقەکەیدا جێگۆڕ کرا ***</comment>
      <origin>1694099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8271" sha1="f2n7gtbykn8fx34hexbu00izptrp5bk" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;background: #E5E4E2; padding: 0.5em; font-size: 130%;  -moz-border-radius: 0.3em; border-radius: 0.3em;&quot;&gt;
&lt;center&gt;

پێڕستی ١٠٠ بەشداربووی بەرزتر بەپێی ژمارەی دروستکردنی پەڕەکان (بە بۆتەوە).

ھەروەھا بڕوانە: [[ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی نووسەرانی ویکیپیدیا بەپێی ژمارەی دروستکردنی پەڕەکان|ئەم ئامارە بەبێ بۆت]]

'''دوایین نوێکردنەوە لە لایەن [[user:CdRBot|CdRBot]]''': ''٠٠:٠٤، ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)''
{| 
|- style=&quot;vertical-align:text-top;&quot;
|
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;margin:0px;&quot;
|- 
! زنجیرە
|-
| ١
|-
| ٢
|-
| ٣
|-
| ٤
|-
| ٥
|-
| ٦
|-
| ٧
|-
| ٨
|-
| ٩
|-
| ١٠
|-
| ١١
|-
| ١٢
|-
| ١٣
|-
| ١٤
|-
| ١٥
|-
| ١٦
|-
| ١٧
|-
| ١٨
|-
| ١٩
|-
| ٢٠
|-
| ٢١
|-
| ٢٢
|-
| ٢٣
|-
| ٢٤
|-
| ٢٥
|-
| ٢٦
|-
| ٢٧
|-
| ٢٨
|-
| ٢٩
|-
| ٣٠
|-
| ٣١
|-
| ٣٢
|-
| ٣٣
|-
| ٣٤
|-
| ٣٥
|-
| ٣٦
|-
| ٣٧
|-
| ٣٨
|-
| ٣٩
|-
| ٤٠
|-
| ٤١
|-
| ٤٢
|-
| ٤٣
|-
| ٤٤
|-
| ٤٥
|-
| ٤٦
|-
| ٤٧
|-
| ٤٨
|-
| ٤٩
|-
| ٥٠
|-
| ٥١
|-
| ٥٢
|-
| ٥٣
|-
| ٥٤
|-
| ٥٥
|-
| ٥٦
|-
| ٥٧
|-
| ٥٨
|-
| ٥٩
|-
| ٦٠
|-
| ٦١
|-
| ٦٢
|-
| ٦٣
|-
| ٦٤
|-
| ٦٥
|-
| ٦٦
|-
| ٦٧
|-
| ٦٨
|-
| ٦٩
|-
| ٧٠
|-
| ٧١
|-
| ٧٢
|-
| ٧٣
|-
| ٧٤
|-
| ٧٥
|-
| ٧٦
|-
| ٧٧
|-
| ٧٨
|-
| ٧٩
|-
| ٨٠
|-
| ٨١
|-
| ٨٢
|-
| ٨٣
|-
| ٨٤
|-
| ٨٥
|-
| ٨٦
|-
| ٨٧
|-
| ٨٨
|-
| ٨٩
|-
| ٩٠
|-
| ٩١
|-
| ٩٢
|-
| ٩٣
|-
| ٩٤
|-
| ٩٥
|-
| ٩٦
|-
| ٩٧
|-
| ٩٨
|-
| ٩٩
|-
| ١٠٠
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
!بەکارھێنەر!!ژمارەی وتارەکان
|-
| [[Special:Contributions/AramBot|AramBot]] || ١٩١٨٨
|-
| [[Special:Contributions/Tessla|Tessla]] || ١٠٦٤٣
|-
| [[Special:Contributions/MFTG|MFTG]] || ٧٣٥٨
|-
| [[Special:Contributions/Sakura emad|Sakura emad]] || ٣٠٢٦
|-
| [[Special:Contributions/1silent scientist|1silent scientist]] || ٢٩٥٢
|-
| [[Special:Contributions/CalakBot|CalakBot]] || ٢٧٣٥
|-
| [[Special:Contributions/DarafshBot|DarafshBot]] || ٢٢٣١
|-
| [[Special:Contributions/Kushared|Kushared]] || ٢١٣٠
|-
| [[Special:Contributions/Kurd2021|Kurd2021]] || ١٨٦٧
|-
| [[Special:Contributions/Zemen|Zemen]] || ١٣٨٤
|-
| [[Special:Contributions/Min.neel|Min.neel]] || ١٣٧٨
|-
| [[Special:Contributions/Danial2703kurdistan|Danial2703kurdistan]] || ١١٩٣
|-
| [[Special:Contributions/مامۆستا|مامۆستا]] || ١٠٤٤
|-
| [[Special:Contributions/Serchia|Serchia]] || ٩٥٠
|-
| [[Special:Contributions/Ebrambot|Ebrambot]] || ٩٣١
|-
| [[Special:Contributions/Diyar se|Diyar se]] || ٨٦٨
|-
| [[Special:Contributions/Aza|Aza]] || ٨٦٣
|-
| [[Special:Contributions/Hamaredha|Hamaredha]] || ٨٥٣
|-
| [[Special:Contributions/Paraw|Paraw]] || ٧٧٠
|-
| [[Special:Contributions/Shahid tahir|Shahid tahir]] || ٧٦١
|-
| [[Special:Contributions/ئاسۆ|ئاسۆ]] || ٧٢٠
|-
| [[Special:Contributions/Ahrir|Ahrir]] || ٦٥٥
|-
| [[Special:Contributions/Merkhas|Merkhas]] || ٦١١
|-
| [[Special:Contributions/Épine|Épine]] || ٥٨٣
|-
| [[Special:Contributions/Aro Salar|Aro Salar]] || ٥٤٦
|-
| [[Special:Contributions/Amine yousefi|Amine yousefi]] || ٥١٢
|-
| [[Special:Contributions/ساکاتا گینتۆکی|ساکاتا گینتۆکی]] || ٥٠٠
|-
| [[Special:Contributions/Ari Qasm|Ari Qasm]] || ٤٨٩
|-
| [[Special:Contributions/Pirehelokan|Pirehelokan]] || ٤٧٤
|-
| [[Special:Contributions/Mohammed Mahdi Mohammed|Mohammed Mahdi Mohammed]] || ٤٦٦
|-
| [[Special:Contributions/Khoshhat|Khoshhat]] || ٣٩٧
|-
| [[Special:Contributions/Kován|Kován]] || ٣٩٧
|-
| [[Special:Contributions/Calak|Calak]] || ٣٩٦
|-
| [[Special:Contributions/Rebin galaly|Rebin galaly]] || ٣٨١
|-
| [[Special:Contributions/Diyako kazm|Diyako kazm]] || ٣٧٣
|-
| [[Special:Contributions/دیاکۆ|دیاکۆ]] || ٣٦١
|-
| [[Special:Contributions/DiyarKamaran|DiyarKamaran]] || ٣١٣
|-
| [[Special:Contributions/Khabat4545|Khabat4545]] || ٣٠٨
|-
| [[Special:Contributions/Ibrahim aziz|Ibrahim aziz]] || ٣٠٢
|-
| [[Special:Contributions/Rahel khdhr|Rahel khdhr]] || ٢٩٣
|-
| [[Special:Contributions/Sorou6sh|Sorou6sh]] || ٢٨١
|-
| [[Special:Contributions/Bilalinfo|Bilalinfo]] || ٢٧٦
|-
| [[Special:Contributions/Broosk|Broosk]] || ٢٦٥
|-
| [[Special:Contributions/فەرهاد|فەرهاد]] || ٢٦٤
|-
| [[Special:Contributions/Mamozk|Mamozk]] || ٢٤٩
|-
| [[Special:Contributions/هیوا|هیوا]] || ٢٤٢
|-
| [[Special:Contributions/Muhammed taha|Muhammed taha]] || ٢٣٥
|-
| [[Special:Contributions/کاردۆ جاف|کاردۆ جاف]] || ٢٣٢
|-
| [[Special:Contributions/Keenîî|Keenîî]] || ٢٢٢
|-
| [[Special:Contributions/Rannda|Rannda]] || ٢١٩
|-
| [[Special:Contributions/Abdurhman Ahmad|Abdurhman Ahmad]] || ٢١٥
|-
| [[Special:Contributions/حوسێن|حوسێن]] || ٢١٣
|-
| [[Special:Contributions/Burhan br|Burhan br]] || ٢١٣
|-
| [[Special:Contributions/AsoBot|AsoBot]] || ١٩١
|-
| [[Special:Contributions/Aminijian|Aminijian]] || ١٨٦
|-
| [[Special:Contributions/DreamHourFlight|DreamHourFlight]] || ١٨٥
|-
| [[Special:Contributions/Ferxwaz|Ferxwaz]] || ١٨٠
|-
| [[Special:Contributions/Blqk yeloow|Blqk yeloow]] || ١٧٩
|-
| [[Special:Contributions/Cyrus abdi|Cyrus abdi]] || ١٧٤
|-
| [[Special:Contributions/Hivja|Hivja]] || ١٧٣
|-
| [[Special:Contributions/Shaxstan|Shaxstan]] || ١٦٥
|-
| [[Special:Contributions/Ali Sardar 06|Ali Sardar 06]] || ١٦١
|-
| [[Special:Contributions/Halbast1|Halbast1]] || ١٤٩
|-
| [[Special:Contributions/محمد فاتح حامد|محمد فاتح حامد]] || ١٤٢
|-
| [[Special:Contributions/Jutyaar|Jutyaar]] || ١٣٨
|-
| [[Special:Contributions/Ibrahim N. Qader|Ibrahim N. Qader]] || ١٣٧
|-
| [[Special:Contributions/Helen S Abdulrahman|Helen S Abdulrahman]] || ١٣٦
|-
| [[Special:Contributions/Maniu13|Maniu13]] || ١٣٠
|-
| [[Special:Contributions/Ara Qadir|Ara Qadir]] || ١٢٨
|-
| [[Special:Contributions/Twana.ismail|Twana.ismail]] || ١٢٧
|-
| [[Special:Contributions/Saad Goran|Saad Goran]] || ١٢٥
|-
| [[Special:Contributions/ZheenCenter|ZheenCenter]] || ١٢٤
|-
| [[Special:Contributions/Gyan333|Gyan333]] || ١٢٣
|-
| [[Special:Contributions/Barham|Barham]] || ١٢١
|-
| [[Special:Contributions/Rabar ajax1|Rabar ajax1]] || ١٢١
|-
| [[Special:Contributions/Cwtiyar|Cwtiyar]] || ١١٨
|-
| [[Special:Contributions/Ilamxan|Ilamxan]] || ١١٣
|-
| [[Special:Contributions/Abdullah Arfa|Abdullah Arfa]] || ١١٣
|-
| [[Special:Contributions/ئاراس نوری|ئاراس نوری]] || ١١١
|-
| [[Special:Contributions/Hîwa Seqiz|Hîwa Seqiz]] || ١١١
|-
| [[Special:Contributions/Aram|Aram]] || ١٠٩
|-
| [[Special:Contributions/Ismail.Sharifi|Ismail.Sharifi]] || ١٠٩
|-
| [[Special:Contributions/GoRaN909|GoRaN909]] || ١٠٨
|-
| [[Special:Contributions/Daniiiar|Daniiiar]] || ١٠٤
|-
| [[Special:Contributions/Cyrus abdi~ckbwiki|Cyrus abdi~ckbwiki]] || ٩٠
|-
| [[Special:Contributions/عبد الله عرفة (بيت الحكمة)|عبد الله عرفة (بيت الحكمة)]] || ٨٥
|-
| [[Special:Contributions/HivjaBot|HivjaBot]] || ٨٥
|-
| [[Special:Contributions/-Haryad|-Haryad]] || ٨١
|-
| [[Special:Contributions/Ferhad y|Ferhad y]] || ٧٨
|-
| [[Special:Contributions/Marmzok|Marmzok]] || ٧٥
|-
| [[Special:Contributions/Nskoalj|Nskoalj]] || ٧١
|-
| [[Special:Contributions/Yosf Mstf|Yosf Mstf]] || ٦٤
|-
| [[Special:Contributions/Karwandoorandish|Karwandoorandish]] || ٦١
|-
| [[Special:Contributions/Arya sarhan|Arya sarhan]] || ٦٠
|-
| [[Special:Contributions/Hastyar Abdullah|Hastyar Abdullah]] || ٥٨
|-
| [[Special:Contributions/Kareeeeem|Kareeeeem]] || ٥٣
|-
| [[Special:Contributions/Ppkb Vcsk|Ppkb Vcsk]] || ٥٣
|-
| [[Special:Contributions/Shaween|Shaween]] || ٥٣
|-
| [[Special:Contributions/444radio|444radio]] || ٥٠
|-
| [[Special:Contributions/Baneh k|Baneh k]] || ٤٦
|}
&lt;/center&gt;
[[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]]
&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>f2n7gtbykn8fx34hexbu00izptrp5bk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی نووسەرانی ویکیپیدیا بەپێی ژمارەی دروستکردنی پەڕەکان</title>
    <ns>4</ns>
    <id>90421</id>
    <revision>
      <id>1694100</id>
      <parentid>1693391</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T00:04:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CdRBot</username>
        <id>8950</id>
      </contributor>
      <comment>Updated by Bot *** لەگەڵ دەقەکەیدا جێگۆڕ کرا ***</comment>
      <origin>1694100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12059" sha1="gq9qe0vs95yzf33nota8hap1ect3l1o" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;background: #E5E4E2; padding: 0.5em; font-size: 130%;  -moz-border-radius: 0.3em; border-radius: 0.3em;&quot;&gt;
&lt;center&gt;

پێڕستی ١٠٠ بەشداربووی بەرزتر بەپێی ژمارەی دروستکردنی پەڕەکان (بەبێ بۆت).

ھەروەھا بڕوانە: [[ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی نووسەرانی ویکیپیدیا بەپێی ژمارەی دروستکردنی پەڕەکان (بە بۆتەوە)|ئەم ئامارە بە بۆتەوە]]

'''دوایین نوێکردنەوە لەلایەن [[user:CdRBot|CdRBot]]''': ''٠٠:٠٤، ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)''
&lt;/center&gt;
{| 
|- style=&quot;vertical-align:text-top;&quot;
|
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;margin:0px;&quot;
|- 
! زنجیرە
|-
| ١
|-
| ٢
|-
| ٣
|-
| ٤
|-
| ٥
|-
| ٦
|-
| ٧
|-
| ٨
|-
| ٩
|-
| ١٠
|-
| ١١
|-
| ١٢
|-
| ١٣
|-
| ١٤
|-
| ١٥
|-
| ١٦
|-
| ١٧
|-
| ١٨
|-
| ١٩
|-
| ٢٠
|-
| ٢١
|-
| ٢٢
|-
| ٢٣
|-
| ٢٤
|-
| ٢٥
|-
| ٢٦
|-
| ٢٧
|-
| ٢٨
|-
| ٢٩
|-
| ٣٠
|-
| ٣١
|-
| ٣٢
|-
| ٣٣
|-
| ٣٤
|-
| ٣٥
|-
| ٣٦
|-
| ٣٧
|-
| ٣٨
|-
| ٣٩
|-
| ٤٠
|-
| ٤١
|-
| ٤٢
|-
| ٤٣
|-
| ٤٤
|-
| ٤٥
|-
| ٤٦
|-
| ٤٧
|-
| ٤٨
|-
| ٤٩
|-
| ٥٠
|-
| ٥١
|-
| ٥٢
|-
| ٥٣
|-
| ٥٤
|-
| ٥٥
|-
| ٥٦
|-
| ٥٧
|-
| ٥٨
|-
| ٥٩
|-
| ٦٠
|-
| ٦١
|-
| ٦٢
|-
| ٦٣
|-
| ٦٤
|-
| ٦٥
|-
| ٦٦
|-
| ٦٧
|-
| ٦٨
|-
| ٦٩
|-
| ٧٠
|-
| ٧١
|-
| ٧٢
|-
| ٧٣
|-
| ٧٤
|-
| ٧٥
|-
| ٧٦
|-
| ٧٧
|-
| ٧٨
|-
| ٧٩
|-
| ٨٠
|-
| ٨١
|-
| ٨٢
|-
| ٨٣
|-
| ٨٤
|-
| ٨٥
|-
| ٨٦
|-
| ٨٧
|-
| ٨٨
|-
| ٨٩
|-
| ٩٠
|-
| ٩١
|-
| ٩٢
|-
| ٩٣
|-
| ٩٤
|-
| ٩٥
|-
| ٩٦
|-
| ٩٧
|-
| ٩٨
|-
| ٩٩
|-
| ١٠٠
|}
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!style=&quot;background-color:#808080&quot; align=&quot;center&quot;|بەکارھێنەر!!style=&quot;background-color:#808080&quot; align=&quot;center&quot;|وتار!!style=&quot;background-color:#808080&quot; align=&quot;center&quot;|داڕێژە!!style=&quot;background-color:#808080&quot; align=&quot;center&quot;|پەڕەی یارمەتی!!style=&quot;background-color:#808080&quot; align=&quot;center&quot;|پۆل!!style=&quot;background-color:#808080&quot; align=&quot;center&quot;|دەروازە!!style=&quot;background-color:#808080&quot; align=&quot;center&quot;|ویکیپرۆژە
|-
| [[Special:Contributions/Tessla|Tessla]] || ١٠٦٤٣ || ١٣٧ || ٠ || ٩١٤٢ || ١٤٧٢ || ٢
|-
| [[Special:Contributions/MFTG|MFTG]] || ٧٣٥٨ || ٦٦ || ٠ || ٢١ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Sakura emad|Sakura emad]] || ٣٠٢٦ || ٦٥٥ || ٢ || ٤٥٣١ || ٥ || ٤
|-
| [[Special:Contributions/1silent scientist|1silent scientist]] || ٢٩٥٢ || ١ || ٠ || ٠ || ١ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Kushared|Kushared]] || ٢١٣٠ || ٩٩ || ٠ || ١١٤ || ١ || ٣
|-
| [[Special:Contributions/Kurd2021|Kurd2021]] || ١٨٦٧ || ٩٦ || ٠ || ١٢٦ || ١٠ || ١
|-
| [[Special:Contributions/Zemen|Zemen]] || ١٣٨٤ || ٢٩ || ١ || ٤٧ || ٣ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Min.neel|Min.neel]] || ١٣٧٨ || ٢٩ || ٠ || ٢١٥ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Danial2703kurdistan|Danial2703kurdistan]] || ١١٩٣ || ٣ || ٠ || ٨٤ || ٢٣ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/مامۆستا|مامۆستا]] || ١٠٤٤ || ٠ || ٠ || ٧٥٨ || ١٠٥ || ٢
|-
| [[Special:Contributions/Serchia|Serchia]] || ٩٥٠ || ١٠٩ || ٠ || ٤٣٤ || ١ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Diyar se|Diyar se]] || ٨٦٨ || ٣١٦ || ٠ || ٢٧ || ٥ || ١
|-
| [[Special:Contributions/Aza|Aza]] || ٨٦٣ || ٩ || ٠ || ٢ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Hamaredha|Hamaredha]] || ٨٥٣ || ٠ || ٠ || ٩٧٩ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Paraw|Paraw]] || ٧٧٠ || ١٠١ || ٠ || ٩٨٦ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Shahid tahir|Shahid tahir]] || ٧٦١ || ٢ || ٠ || ٣ || ٢ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/ئاسۆ|ئاسۆ]] || ٧٢٠ || ٣٧٤ || ٤ || ٤٨ || ١٣ || ٤
|-
| [[Special:Contributions/Ahrir|Ahrir]] || ٦٥٥ || ١٢٣ || ١ || ٤٣٦ || ٣٨٤ || ٧
|-
| [[Special:Contributions/Merkhas|Merkhas]] || ٦١١ || ٢٠٧ || ٠ || ٥٠ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Épine|Épine]] || ٥٨٣ || ٩٠٢ || ٩ || ٧١٥ || ٣١٩ || ١٢
|-
| [[Special:Contributions/Aro Salar|Aro Salar]] || ٥٤٦ || ٥١ || ٠ || ٥٤ || ٢ || ٣
|-
| [[Special:Contributions/Amine yousefi|Amine yousefi]] || ٥١٢ || ٥٤ || ٠ || ٣٨٩ || ١٨٠٩ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/ساکاتا گینتۆکی|ساکاتا گینتۆکی]] || ٥٠٠ || ٤١ || ٠ || ٢٣٤ || ١٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Ari Qasm|Ari Qasm]] || ٤٨٩ || ١٤ || ٠ || ٢١ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Pirehelokan|Pirehelokan]] || ٤٧٤ || ٢ || ٠ || ١٩٨ || ٢ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Mohammed Mahdi Mohammed|Mohammed Mahdi Mohammed]] || ٤٦٦ || ٤١ || ٠ || ٥ || ١ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Khoshhat|Khoshhat]] || ٣٩٧ || ٠ || ٠ || ٣١ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Kován|Kován]] || ٣٩٧ || ٦٤ || ٠ || ١٧١ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Calak|Calak]] || ٣٩٦ || ٤٦١ || ١ || ٢٠٠٤ || ١ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Rebin galaly|Rebin galaly]] || ٣٨١ || ٢٢ || ٠ || ٩ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Diyako kazm|Diyako kazm]] || ٣٧٣ || ١١٨ || ٠ || ٥٥٠ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/دیاکۆ|دیاکۆ]] || ٣٦١ || ٠ || ٠ || ١٨ || ٣٧٥ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/DiyarKamaran|DiyarKamaran]] || ٣١٣ || ٣ || ٠ || ١ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Khabat4545|Khabat4545]] || ٣٠٨ || ٦ || ٠ || ٣٨ || ٠ || ١
|-
| [[Special:Contributions/Ibrahim aziz|Ibrahim aziz]] || ٣٠٢ || ١٣ || ٠ || ٢٣ || ٣٨ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Rahel khdhr|Rahel khdhr]] || ٢٩٣ || ٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Sorou6sh|Sorou6sh]] || ٢٨١ || ٦ || ٠ || ١٩٨ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Bilalinfo|Bilalinfo]] || ٢٧٦ || ٩ || ٠ || ٣ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Broosk|Broosk]] || ٢٦٥ || ١١٧ || ٠ || ٣٠ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/فەرهاد|فەرهاد]] || ٢٦٤ || ١ || ٠ || ٠ || ٩٧ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Mamozk|Mamozk]] || ٢٤٩ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/هیوا|هیوا]] || ٢٤٢ || ٥ || ١ || ١٥ || ٢ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Muhammed taha|Muhammed taha]] || ٢٣٥ || ١١٧ || ١ || ٥٦ || ٤ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/کاردۆ جاف|کاردۆ جاف]] || ٢٣٢ || ٢ || ٠ || ٢ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Keenîî|Keenîî]] || ٢٢٢ || ٢ || ٠ || ١٠ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Rannda|Rannda]] || ٢١٩ || ٦٥ || ٠ || ٦٩ || ١ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Abdurhman Ahmad|Abdurhman Ahmad]] || ٢١٥ || ٢ || ٠ || ٥٠ || ٣ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/حوسێن|حوسێن]] || ٢١٣ || ١٢٤ || ٠ || ١١٩٣ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Burhan br|Burhan br]] || ٢١٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Aminijian|Aminijian]] || ١٨٦ || ٣ || ٠ || ٢ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/DreamHourFlight|DreamHourFlight]] || ١٨٥ || ٢٦ || ٠ || ٩ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Ferxwaz|Ferxwaz]] || ١٨٠ || ١ || ٠ || ١٤ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Blqk yeloow|Blqk yeloow]] || ١٧٩ || ٠ || ٠ || ٧ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Cyrus abdi|Cyrus abdi]] || ١٧٤ || ٠ || ٠ || ١٢ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Hivja|Hivja]] || ١٧٣ || ٤١ || ٠ || ٨٣ || ٣٦ || ٨
|-
| [[Special:Contributions/Shaxstan|Shaxstan]] || ١٦٥ || ٢ || ٠ || ٣ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Ali Sardar 06|Ali Sardar 06]] || ١٦١ || ٠ || ٠ || ١ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Halbast1|Halbast1]] || ١٤٩ || ١٠٩ || ٢ || ٥٠ || ١ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/محمد فاتح حامد|محمد فاتح حامد]] || ١٤٢ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Jutyaar|Jutyaar]] || ١٣٨ || ٢ || ٠ || ٢ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Ibrahim N. Qader|Ibrahim N. Qader]] || ١٣٧ || ٠ || ٠ || ١ || ٤ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Helen S Abdulrahman|Helen S Abdulrahman]] || ١٣٦ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Maniu13|Maniu13]] || ١٣٠ || ٠ || ٠ || ١ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Ara Qadir|Ara Qadir]] || ١٢٨ || ١٥ || ٠ || ١٠ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Twana.ismail|Twana.ismail]] || ١٢٧ || ٢٩ || ٠ || ١٥٢ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Saad Goran|Saad Goran]] || ١٢٥ || ٠ || ٠ || ٥ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/ZheenCenter|ZheenCenter]] || ١٢٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Gyan333|Gyan333]] || ١٢٣ || ٧ || ٠ || ١٩ || ٤٢ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Barham|Barham]] || ١٢١ || ١٣٩ || ٢ || ٣ || ١ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Rabar ajax1|Rabar ajax1]] || ١٢١ || ١ || ٠ || ١ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Cwtiyar|Cwtiyar]] || ١١٨ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Ilamxan|Ilamxan]] || ١١٣ || ٠ || ٠ || ١ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Abdullah Arfa|Abdullah Arfa]] || ١١٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/ئاراس نوری|ئاراس نوری]] || ١١١ || ٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Hîwa Seqiz|Hîwa Seqiz]] || ١١١ || ٠ || ٠ || ٥ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Aram|Aram]] || ١٠٩ || ٩١٦ || ٠ || ١٢٩٣ || ٧١ || ١١
|-
| [[Special:Contributions/Ismail.Sharifi|Ismail.Sharifi]] || ١٠٩ || ٦ || ٠ || ٥٨ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/GoRaN909|GoRaN909]] || ١٠٨ || ٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Daniiiar|Daniiiar]] || ١٠٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Cyrus abdi~ckbwiki|Cyrus abdi~ckbwiki]] || ٩٠ || ٠ || ٠ || ١٤ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/عبد الله عرفة (بيت الحكمة)|عبد الله عرفة (بيت الحكمة)]] || ٨٥ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/-Haryad|-Haryad]] || ٨١ || ٢٢ || ٠ || ٥٧ || ٧٧ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Ferhad y|Ferhad y]] || ٧٨ || ٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Marmzok|Marmzok]] || ٧٥ || ٦٤ || ٧ || ٣ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Nskoalj|Nskoalj]] || ٧١ || ٢٩ || ٠ || ٣٥ || ٦ || ٢
|-
| [[Special:Contributions/Yosf Mstf|Yosf Mstf]] || ٦٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Karwandoorandish|Karwandoorandish]] || ٦١ || ٠ || ٠ || ١ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Arya sarhan|Arya sarhan]] || ٦٠ || ٢٦ || ٠ || ١٧٨ || ٢١٦ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Hastyar Abdullah|Hastyar Abdullah]] || ٥٨ || ١١ || ٠ || ٣ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Kareeeeem|Kareeeeem]] || ٥٣ || ٣ || ٠ || ٩ || ٥ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Ppkb Vcsk|Ppkb Vcsk]] || ٥٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Shaween|Shaween]] || ٥٣ || ٢ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/444radio|444radio]] || ٥٠ || ٠ || ٠ || ٢ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Baneh k|Baneh k]] || ٤٦ || ٥ || ٠ || ١ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Rauf t jabar|Rauf t jabar]] || ٤٦ || ٦ || ٠ || ١٠ || ٠ || ١
|-
| [[Special:Contributions/MeerFarhad97|MeerFarhad97]] || ٤٥ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/بنار|بنار]] || ٤٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Sakaros sasan|Sakaros sasan]] || ٤٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Eng.dilan86|Eng.dilan86]] || ٤٣ || ٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Houshang tabrizi|Houshang tabrizi]] || ٤١ || ٣ || ٠ || ١٣ || ٠ || ٠
|}
[[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]]
&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>gq9qe0vs95yzf33nota8hap1ect3l1o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێبەرایەتی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91979</id>
    <revision>
      <id>1694233</id>
      <parentid>1177515</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T07:35:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فەلسەفە-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4673" sha1="08nkkwf9urugnunonfaqe7hpa9xlr7c" xml:space="preserve">ڕێبەرایەتی Leadership وەک ڕشتەیەکی زانستی، گرینگی دەدات بە شێوازی ڕێبەرایەتی و تۆژینەوەی تایبەتی لێ دەکات. زانا و تۆژەوەران لەم بوارەدا چەندین ڕێچکەی جیاوازیان کردۆتەوە و هەریەکەیان لە ڕوانگەی تایبەتەوە دەربارەی ڕێبەرایتیی نووسیوە. 


== تۆژەرانی ڕێبەرایەتی ==

بۆ نموونە:

- ڤێبەر Weber - لە ڕێبازی «[[بیرۆکراسی]]» -دا جۆرەکانی دەسەڵاتی کاریزما، نەرێتی و دەستووری لەیەک جودا دەکاتەوە.

- تایلەر	Taylor - لە ڕێبازی [[كارگێڕیی زانستی| تایلەریزم / «کارگێڕیی زانستانە»]] -دا باس لە بڕیاردانی هۆشەکی دەکات.

- فایۆل	Fayol - لە [[فایۆلیزم|فایۆلیزم / «کارگێڕیی فەرمانبەرانە»]] -دا پێگەی فەرماندە و مەودای دەسەڵات لە هەرەمی سازماندا شی دەکاتەوە.

-	تۆژینەوەکانی Hawthorne و زانایانی وەک Mayo, Maslow, McClelland &amp; Herzberg لە ڕێبازی جڤاکی و پێوستیی مرۆڤدا جەخت لەسەر ڕێبەرایەتی دەکەن.

- زانایان Barnard &amp; Herbert Simon پرۆسەی Decision-Making شرۆڤە دەکەن.

- McGregor لە تیۆری X&amp;Y دا جەخت لە ڕوانگەی مرۆڤبینیی ڕێبەر دەکات.

- Henry Mintzberg ڕۆڵی بڕیاردان لە پەیکەربەندیی سازماندا ڕوون دەکاتەوە

- Schein باس لە نەخشی ڕێبەرایەتی و فەرهەنگی سازمان دەکات و... 


== جۆرەکانی ڕێبەرایەتی ==
ڕێبەرایەتی بەگشتی سێ جۆرە:&lt;ref&gt; Wisén, Jan &amp; Lindblom, Börje. Effektivt projektarbete. Norstedts Juridik AB (1999): 204.&lt;/ref&gt;

-	ڕێبەرایەتیی دەسەڵاتسەپێن - سەرۆک لێرەدا دەسەڵاتی ڕەهای هەیە، خۆسەپێنە، هەم ئامانج دیاری دەکات و هەم مێتودی کار. خۆی لە سەروو هەموانە، تەنانەت دەستوور و ڕێسا بە ویست و ئارەزووی خۆی دادەڕێژێت و سنووربەزێنیشی لێ دەکات. ئەم جۆرە ڕێبەرایەتییە کاریگەرە بەڵام کورتمەودایە. 

-	ڕێبەرایەتیی خەمسارد - ڕێبەرایەتیی بێباک و بێپەروا سازمان تووشی سەرگەردانی دەکات. ڕێبەرایەتی وەها، جاروبار بە پێی پەستانی دەوروبەر یان بۆ پاراستنی بەرژەوەندیی خۆی، بە ناچاری یان بە ئارەزوو دەست لە کاروبار وەردەدات، لە نێو سازماندا دڕی و بێباکی تەشەنە دەکەن. 

-	ڕێبەرایەتیی دێمۆکرات - ڕێبەر لێرەدا بۆ دیاری کردنی هەم ئامانج هەم مێتودی پێکانی ئامانج پرسوڕا بە هاوکاران دەکات. بەرپرسایەتی لە سازماندا دابەش دەکات. 


== ڕێچکەی جیاواز ==
هەڵبەت ئەمانە شێوازی یەکجار گشتین. ڕێبەرایەتی بە کردەوە وەها ساکار و ڕوون نییە، وردەکاری و شەبەنگی دیکەی زۆرە، بۆ نموونە:

-	«ڕێبەرایەتی دۆخەکی»  Situational Leadership&lt;ref&gt; Management of organizational behavior - utilizing human resources (1988)&lt;/ref&gt;
	
-	«ڕێبەرایەتیی فێرکار» Learning Leadership&lt;ref&gt; Senge, Peter M. Den femte disciplinen – Den lärande organisationens konst. Översättning av Tomas Cato. Nerenius &amp; Santérus (1995) &lt;/ref&gt;
	
-	«ڕێبەرایەتیی ڕۆشناک» Clear Leadership&lt;ref&gt; Gervase R. Bushe. Clear Leadership - Sustaining real collaboration and partnership at work (2009) &lt;/ref&gt;


== پەراوێز ==
&lt;references/&gt;


==سەرچاوە==

(Jacobsen, Dag Ingvar &amp; Thorsvik, Jan. Hur moderna organisationer fungerar. Studentlitteratur (2002

(Karlöf, Bengt &amp; Lövingsson, Fredrik Helin. Management från A till Ö. SIS Förlag (2007

(Svedberg, Lars. Gruppsykologi - Om grupper, organisationer och ledarskap. Studentlitteratur. Tredje upplagan. (2003).

[http://komak.nu/Kurdi/Kteebkhane/KteebiKOMAK_PDF/Sazmangeri.pdf «سازمانگەری»]
{{پۆلی کۆمنز|Leadership}}

{{فەلسەفە-کۆلکە}}

[[پۆل:فەلسەفەی سیاسی]]
[[پۆل:سازمانناسی]]
[[پۆل:ڕێبەرایەتی]]
[[پۆل:چەمکە کۆمەڵایەتییەکان]]</text>
      <sha1>08nkkwf9urugnunonfaqe7hpa9xlr7c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێلەتیڤیتی میدیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92171</id>
    <revision>
      <id>1694364</id>
      <parentid>1406864</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:38:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، کۆمپانیا-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10882" sha1="q701pc1hvx2xsnrh9ecyw382c1g05sx" xml:space="preserve">'''ڕیلەیتیڤیتی میدیا''' (بە [[ئینگلیزی]]: Relativity Media) یەکێکە لە ستۆدیۆ [[ئەمریکا|ئەمریکییەکان]] بۆ بەرهەمهێنانی [[فیلم]] و کاری وێنەیی. لە ساڵی ٢٠٠٤ دامەزراوە.

==فیلمەکان==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! سەردێڕ
! دەرچوون لە ئەمریکا
! جۆر
! دەرھێنەر
! تێبینییەکان
! بودجە
! قازانج
|-
|''[[Season of the Witch (2011 film)|Season of the Witch]]'' || January 7, 2011 || Supernatural Action || [[Dominic Sena]] || co-production with [[Atlas Entertainment]] and Distributed by [[Rogue (company)|Rogue]] ||$40,000,000&lt;ref name=&quot;boxofficemojo.com&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://boxofficemojo.com/movies/?id=seasonofthewitch.htm |سەردێڕ=Season of the Witch (2011) |بڵاوکەرەوە=Box Office Mojo |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;||$91,627,228&lt;ref name=&quot;boxofficemojo.com&quot;/&gt;
|-
|''[[Take Me Home Tonight (film)|Take Me Home Tonight]]'' || March 4, 2011 || Retro Comedy || [[Michael Dowse]] || co-production with [[Imagine Entertainment]] and [[Rogue (company)|Rogue]] ||$19,000,000&lt;ref&gt;[http://latimesblogs.latimes.com/entertainmentnewsbuzz/2011/03/movie-projector-rango-adjustment-bureau-beastly-take-me-home-tonight.html Movie Projector: 'Rango' expected to shoot down the competition]&lt;/ref&gt;||$6,923,891&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://boxofficemojo.com/movies/?id=kidsinamerica2011.htm |سەردێڕ=Take Me Home Tonight (2011) |بڵاوکەرەوە=Box Office Mojo |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;
|-
|''[[Limitless]]'' || March 18, 2011 || Thriller || [[Neil Burger]] || co-production with [[Rogue (company)|Rogue]] and [[Virgin Produced]] ||$27 million||$161,849,455	
|-
|''[[Judy Moody and the Not Bummer Summer]]'' || June 10, 2011 || Comedy || [[John Schultz (director)|John Schultz]] || co-production with Smokewood Entertainment ||$20,000,000&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://boxofficemojo.com/movies/?id=judymoody.htm |سەردێڕ=Judy Moody and the NOT Bummer Summer (2011) |بڵاوکەرەوە=Box Office Mojo |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;||$15,013,650&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt;
|-
|''[[Shark Night 3D]]'' || September 2, 2011 || Thriller || [[David R. Ellis]] || co-production with [[Sierra Pictures]] Distributed by [[Rogue (company)|Rogue]] ||$25,000,000&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://boxofficemojo.com/movies/?id=shark3d.htm |سەردێڕ=Shark Night 3D (2011) |بڵاوکەرەوە=Box Office Mojo |ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt; ||$40,136,479&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;/&gt;
|-
|''[[Machine Gun Preacher]]'' || September 23, 2011 || Biographical film || [[Marc Forster]] || co-production with [[Virgin Produced]]  ||$30,000,000&lt;ref name=&quot;boxofficemojo1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://boxofficemojo.com/movies/?id=machinegunpreacher.htm |سەردێڕ=Machine Gun Preacher (2011) |بڵاوکەرەوە=Box Office Mojo |ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt; ||$2,527,904&lt;ref name=&quot;boxofficemojo1&quot;/&gt;
|-
|''[[Immortals (2011 film)|Immortals]]''  || November 11, 2011 || Action fantasy || [[Tarsem Singh]] || co-production with [[Virgin Produced]] ||$75,000,000&lt;ref name=&quot;boxofficemojo2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://boxofficemojo.com/movies/?id=warofgods.htm |سەردێڕ=Immortals (2011) |بڵاوکەرەوە=Box Office Mojo |ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt; ||$226,904,017&lt;ref name=&quot;boxofficemojo2&quot;/&gt;
|-
|''[[Haywire (film)|Haywire]]'' || January 20, 2012 || Action thriller || [[Steven Soderbergh]] || ||$23,000,000&lt;ref name=&quot;boxofficemojo3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://boxofficemojo.com/movies/?id=haywire.htm |سەردێڕ=Haywire (2012) |بڵاوکەرەوە=Box Office Mojo |ڕێکەوت=٢٢ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;||$33,372,606&lt;ref name=&quot;boxofficemojo3&quot;/&gt;
|-
|''[[Act of Valor]]'' || February 24, 2012 || Action || Mike McCoy &amp; Scott Waugh || co-production with Bandito Brothers ||$12,000,000||$80,419,713&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://boxofficemojo.com/movies/?id=actofvalor.htm |سەردێڕ=Act of Valor (2012) |بڵاوکەرەوە=Box Office Mojo |ڕێکەوت=٧ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;
|-
|''[[Mirror Mirror (film)|Mirror Mirror]]'' || March 30, 2012 || Comedy fantasy || [[Tarsem Singh]] ||  ||$85,000,000&lt;ref name=&quot;boxofficemojo4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://boxofficemojo.com/movies/?id=untitledsnowwhite.htm |سەردێڕ=Mirror Mirror (2012) |بڵاوکەرەوە=Box Office Mojo |ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;  ||$162,148,385&lt;ref name=&quot;boxofficemojo4&quot;/&gt;
|-
|''[[The Raven (2012 film)|The Raven]]'' || April 27, 2012 || Thriller || [[James McTeigue]] || co-production with FilmNation Entertainment. ||$20,000,000&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt;||$22,479,542	
|-
|''[[House at the End of the Street]]''  || September 21, 2012 || Horror || [[Mark Tonderai]] || co-production with FilmNation Entertainment. ||$10,000,000&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Fritz |یەکەم=Ben |ناونیشان=http://www.latimes.com/entertainment/envelope/cotown/la-et-ct-house-curve-watch-dredd-projector-20120920,0,5871074.story |سەردێڕ='House' to top 'Dredd,' 'End of Watch,' Eastwood's 'Curve' |بڵاوکەرەوە=latimes.com |ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt; ||$36,376,971&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://boxofficemojo.com/movies/?id=houseattheendofthestreet.htm |سەردێڕ=House at the End of The Street |بڵاوکەرەوە=Box Office Mojo |ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;
|-
|''[[Movie 43]]'' || January 25, 2013 || Comedy || [[Peter Farrelly]] || co-production with [[Virgin Produced]] and [[Rogue (company)|Rogue]] ||$6 million||$23,140,453&lt;ref&gt;[http://www.boxofficemojo.com/movies/?page=weekend&amp;id=movie43.htm Movie 43 (2013) - Weekend Box Office Results - Box Office Mojo&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
|''[[Safe Haven (film)|Safe Haven]]'' || February 14, 2013 || Romantic thriller || [[Lasse Hallström]] || co-production with Temple Hill Entertainment ||$28 million&lt;ref&gt;[http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=safehaven.htm Safe Haven (2013) - Box Office Mojo&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;||$68,932,000&lt;ref&gt;[http://www.boxofficemojo.com/movies/?page=weekend&amp;id=safehaven.htm Safe Haven (2013) - Weekend Box Office Results - Box Office Mojo&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
|''[[21 &amp; Over (film)|21 &amp; Over]]'' || March 1, 2013 || Comedy || [[Jon Lucas]] &amp; [[Scott Moore (screenwriter)|Scott Moore]] || co-production with [[Mandeville Films]], [[Virgin Produced]] and SkyLand Entertainment ||$13 million ||$41,882,380&lt;ref&gt;[http://www.boxofficemojo.com/movies/?page=weekend&amp;id=21andover.htm 21 and Over (2013) - Weekend Box Office Results - Box Office Mojo&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
|''[[Paranoia (2013 film)|Paranoia]]''&lt;ref&gt;[http://www.deadline.com/2012/05/paranoia-movie-acquisition-relativity-media-im-global/ Relativity Acquires ‘Paranoia’]&lt;/ref&gt; || August 16, 2013 || Thriller || [[Robert Luketic]] || co-production with [[IM Global]] ||TBA ||TBA
|-
|''[[The Family (2013 film)|The Family]]'' || September 13, 2013&lt;ref name=&quot;screenrant.com&quot;&gt;[http://screenrant.com/joseph-gordon-levitt-don-jon-release-date-2013/ Joseph Gordon-Levitt’s Directing Debut ‘Don Jon’ Gets a Release Date] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131013031140/http://screenrant.com/joseph-gordon-levitt-don-jon-release-date-2013/ |date=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ }}&lt;/ref&gt; || Comedy-drama || [[Luc Besson]] || co-production with [[EuropaCorp]] ||TBA ||TBA
|-
|''[[Don Jon]]'' || September 27, 2013 || Comedy || [[Joseph Gordon-Levitt]] || co-production with Voltage Pictures and Ram Bergman Productions ||TBA ||TBA
|-
|''[[Romeo and Juliet (2013 film)|Romeo and Juliet]]'' || October 11, 2013&lt;ref name=&quot;THR&quot;&gt;[http://www.hollywoodreporter.com/news/romeo-juliet-starring-hailee-steinfeld-566294 Relativity Acquires U.S. Rights to 'Romeo &amp; Juliet' Starring Hailee Steinfeld]&lt;/ref&gt; || Romantic  || Carlo Carlei || production by Amber Entertainment, Indiana Production Company, and [[Swarovski Entertainment]], U.S. distribution only ||TBA ||TBA
|-
|''[[Free Birds]]''&lt;ref name=Turkeys&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین=Abrams| یەکەم=Rachel | ناونیشان=http://www.variety.com/article/VR1118061204 | سەردێڕ=Relativity, Reel FX Team on Turkeys Toon|ئیش=[[Variety (magazine)|Variety]] | ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢| ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt; || November 1, 2013&lt;ref&gt;[http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=100742 Turkeys and The Best Man Holiday Target This Thanksgiving] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130225051752/http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=100742 |date=٢٥ی شوباتی ٢٠١٣ }}&lt;/ref&gt; || Animation || [[Jimmy Hayward]] || co-production with [[Reel FX Creative Studios]] ||TBA ||TBA
|}

==پەراوێز==
 &lt;references/&gt;

{{تووڵی دەروازە|فیلم|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆمپانیا|کالیفۆڕنیا|مۆسیقا}}
{{ستۆدیۆی فیلم}}

{{فیلم-کۆلکە}}
{{کۆمپانیا-کۆلکە}}
{{مۆسیقا-کۆلکە}}

[[پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ٢٠٠٤]]
[[پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی فیلم لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]]
[[پۆل:ئەو کۆمپانیایانە کە لە ناوچەی لۆس ئەنجلۆس لە هەرێمی کالیفۆرنیا نیشتەجێن]]
[[پۆل:دابەشکەرانی فیلم لە ئەمریکا]]
[[پۆل:ئەو کۆمپانیانەی دەکەونە بێڤێرلی ھیلس، لە کالیفۆرنیا]]
[[پۆل:ئەو کۆمپانیا چێژبەخشیانەی دەکەونە کالیفۆرنیا]]
[[پۆل:ستۆدیۆ ئەمریکییە سەربەخۆکانی فیلم]]</text>
      <sha1>q701pc1hvx2xsnrh9ecyw382c1g05sx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆناڵد کۆلمەن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99103</id>
    <revision>
      <id>1693768</id>
      <parentid>1546105</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T13:35:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەکتەر-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2081" sha1="iwz4ywbrv2hrrmxigz2yvhzypw3kd3f" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Ronald Colman - publicity.jpg|thumb|چەپ|ڕۆناڵد کۆلمان]]
'''ڕۆناڵد چارڵز کۆلمان''' ({{بە ئینگلیزی|Ronald Charles Colman}}) ([[٩ی شوبات]]ی ١٨٩١ - [[١٩ی ئایار]]ی ١٩٥٨) ئەکتەرێکی [[ئینگلیز]] بوو، کە لە ساڵەکانی ١٩٣٠کان و ١٩٤٠کاندا بەناوبانگ بوو.&lt;ref&gt;Obituary ''[[Variety Obituaries|Variety]]'', 21 May 1958.&lt;/ref&gt; کۆلمان لە ساڵی [[١٩٤٧]] [[خەڵاتی ئۆسکار]] بۆ باشترین ئەکتەر وەرگرت.

==پەراوێزەکان==
{{پەراوێز}}

==سەرچاوەکان==
[https://en.wikipedia.org/wiki/Ronald_Colman ویکی ئینگلیزی]

{{خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین ئەکتەر}}

{{تووڵی دەروازە|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|شانشینی یەکگرتوو|شانۆ}}
{{پۆلی کۆمنز|Ronald Colman}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{ئەکتەر-کۆلکە}}
{{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}}

[[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر]]
[[پۆل:مەرگەکانی پەیوەندیدار بە نەخۆشی لە کالیفۆرنیا]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئینگلیز]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئینگلیز]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئینگلیز]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩١]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٥٨]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین ئەکتەر]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی باشترین ئەکتەری فیلمی دراما]]
[[پۆل:خەڵکی ریچمۆند، لەندەن]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوە تاراوگەنشینە ئینگلیزەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]</text>
      <sha1>iwz4ywbrv2hrrmxigz2yvhzypw3kd3f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕادیۆبیۆلۆجی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100956</id>
    <revision>
      <id>1693915</id>
      <parentid>1691666</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:28:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ژینناسی|ژینناسی]]</comment>
      <origin>1693915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1200" sha1="ockqv70qe5628wlrmyb5402e31hhvnb" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
'''ڕادیۆبیۆلۆجی''' (بە [[ئینگلیسی]] : Radiobiology) بریتییە لە زانستی لێکۆڵینەوە لە بنەما، میکانیزم و شوێنەماکانی تیشک لە سەر گیانداران.&lt;br /&gt;
ڕادیۆبیۆلۆجی یان (ژینناسی تیشکی) لقێکە لە زانستی بیۆفیزیک (فیزیکی ژین) کە دەپەرژێتە سەر کاریگەری و شوێنەماکانی تیشکەکان (یۆنیزان و نایۆنیزان وەک: [[ڕادیۆئەکتیڤیتە]] ( [[تیشکی ئاڵفا]] ، [[تیشکی بێتا]] و [[تیشکی گاما]] )، [[شەپۆل|شەپۆلەکانی ژووردەنگ]] ، شەپۆلی گەرما ).

==سەرچاوە==
*[https://web.archive.org/web/20140407053909/http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B1%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A8%DB%8C%D9%88%D9%84%D9%88%DA%98%DB%8C  ویکی فارسی]


{{تووڵی دەروازە|پزیشکی|فیزیک|ژینناسی}}
{{پۆلی کۆمنز|Radiobiology}}

{{پزیشکی-کۆلکە}}
{{فیزیک-کۆلکە}}

[[پۆل:فیزیکی پزیشکی]]
[[پۆل:ڕادیۆبیۆلۆجی]]</text>
      <sha1>ockqv70qe5628wlrmyb5402e31hhvnb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژی جیھانیی ژنان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102144</id>
    <revision>
      <id>1693944</id>
      <parentid>1546117</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T19:35:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3426" sha1="4w929a6g07cj9or0mx4w7vgupi8qk5b" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Frauentag 1914 Heraus mit dem Frauenwahlrecht.jpg|وێنۆک|پۆستەرێکی ئاڵمانی لە ڕۆژی جیھانیی ژنان لە ٨ی ئازاری ١٩١٤]]
'''ڕۆژی جیھانیی ژنان''' (بە [[ئینگلیزی]]: International Women's Day) یان بەدرووستیی '''ڕۆژی جیھانیی ژنە کارکەرەکان''' ناسراو بە '''٨ی مارس'''، ٨ی ئازاری ھەر ساڵێک یاد دەکرێتەوە. لە ناوچەکانی جیاواز، ئایینەکانی ئەم ڕۆژە لە ڕێزگرتن یان ئەوینداری سەبارەت بە ژنان، ھەتا ئایینەکانی کۆمەڵایەتی و سیاسیی جیاوازە. ئەم ڕۆژە وەکوو ڕووداوەیەکی سیاسی و [[سۆسیالیزم|سۆسیالیستی]] لە فەرھەنگی بڕێک لە وڵاتەکانی جیھان بەوێنەی ڕووسیا ڕۆژی پشۆدانە. ٨ی ئازار لە بڕێک لە وڵاتەکان لایەنی سیاسیی خۆی لە دەست داوە و وێنەی تێکەڵێک لە [[ڕۆژی دایک]] و [[ڕۆژی ڤالانتاین]] بووە بە ڕۆژیکی نا-سیاسی بۆ پیاوەکان تا ئەوینداری خۆیان لە بەرامبەر ژنان پێشان بدەن؛ بەڵام لە بڕێک لە وڵاتەکانی تر ھێشتا سیاسی ماگە و پرۆگرامەکانی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] بەھێز بەڕێوە دەچن و ئاگاداری سیاسی و کۆمەڵایەتیی ژنان لە خەباتەکانی ژنانی سەرانسەری جیھان بە شێوەێکی ھیوادارانە گەشە بووە. خەڵکی بە لەبەرکردنی نەوارەکانی ئەرخەوانی ئەم ڕۆژە پێرۆزبایی دەکەن.
[[پەڕگە:International Women's Day celebration.png|وێنۆک|پشووی وڵاتان لەو ڕۆژەدا،&lt;br&gt;ڕەنگی سوور: پشووی فەرمی&lt;br&gt;ڕەنگی قاوەیی: پشوو بەس بۆ ژنانە&lt;br&gt;ڕەنگی زەرد: پشووی نافەرمی]]
ڕۆژی جیھانیی ژنان لەوەتەی ١٩٠٩ لە ئەمریکا یادی دەکرێتەوە. دوای ماوەیەک ئەمریکا وازی لەیادکردنەوەی ئەو یادە ھێنا وەکوو پشووی وڵات دواتر لە ساڵی ١٩٢٠ لە [[یەکێتیی سۆڤیەت]] و چەند وڵاتێکی دیکەی [[کۆمۆنیزم]] وەکوو [[چین]] و [[کووبا]] ئەم بۆنەیان کردە پشوو. دواتر ئەم ڕۆژە لەچەندین وڵات بوو بە پشووی فەرمی.

== سەرچاوەکان ==
* و[https://web.archive.org/web/20170712025939/https://simple.wikipedia.org/wiki/International_Women%27s_Day یکی ئینگلیزی ساکار.]

{{تووڵی دەروازە|ژن|شانشینی یەکگرتوو|مێژوو|سۆشیالیزم|ئابووری|سیاسەت|مافەکانی مرۆڤ|ڕووسیا|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|International Women's Day}}

{{مێژوو-کۆلکە}}
{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}}

[[پۆل:فێمینیزم]]
[[پۆل:ڕۆژە جیھانییەکان]]
[[پۆل:ڕۆژەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان]]
[[پۆل:ژنان لە مێژوودا]]
[[پۆل:نێودەوڵەتی دووەم]]</text>
      <sha1>4w929a6g07cj9or0mx4w7vgupi8qk5b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژاوا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103184</id>
    <revision>
      <id>1693784</id>
      <parentid>1550087</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T13:37:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ماتماتیک-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1627" sha1="t2lbov7bbvwvf5n9i99m2kef7ovriko" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Compass Rose English West.svg|وێنۆک|پیتی Wی ئینگلیزی وەک ھێمای ڕۆژاوا (بە ڕەش دیاری کراوە) بەکاردێت]]
'''ڕۆژاوا''' یان [[ڕۆژاوا|خۆرئاوا]] ({{بە ئینگلیزی|West}})  یەکێکە لە [[ئاراستەکانی جوگرافیا]]. ناوەکەی لە دوو وشەی '''[[ڕۆژ]]''' (خۆر) و ئاوا (ئاوابوون) پێک ھاتووە، بە واتای ئەو ئاراستەیەی خۆری لێ ئاوا دەبێت.لە [[کوردیی باشووری|کوردی کەڵهوڕی]]  [[خۆرنشین]] بەرانبەربە [[ڕۆژھەڵات|خۆرهەڵات]].

== بەکاھێنانی وشەکە ==
ئەم وشەیە لە [[کوردستان|کوردەواری]] زۆر جار بۆ [[ڕۆژاوای کوردستان]] بەکاردێت. بە شوێنی ئاوابوونی [[خۆر]]یش دەگوترێت. ھەروەھا بۆ وەسفکردنی ناوچەیەکی زەویش بەکاردێت لە بەرامبەر ڕۆژھەڵات، کە وڵاتانی [[ئەورووپا]] و [[ئەمریکای باکوور]] دەگرێتەوە.

== سەرچاوەکان ==
* [//https://ku.wikipedia.org/wiki/Rojava ویکیپیدیای کرمانجی Rojava]
* [//https://en.wikipedia.org/wiki/West ویکیپیدیای ئینگلیزی  West]
{{پۆلی کۆمنز|West}}
{{شریتی دەروازە|تەکنۆلۆژیا|جوگرافیا|ماتماتیک}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{ماتماتیک-کۆلکە}}

[[پۆل:ڕەخەکانی ئەردنیگاری]]</text>
      <sha1>t2lbov7bbvwvf5n9i99m2kef7ovriko</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ماوەی نەویستن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105829</id>
    <revision>
      <id>1694205</id>
      <parentid>1514878</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T05:50:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1694205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="654" sha1="j9efh8bfrzu8byzwznqnaqu66dk512q" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
'''ماوەی نەویستن''' ([[ئینگلیزی]]: Refractory period) ماوەیەکی کورتە، لە دوای وریکردنەوەی [[دەمار]]ێک دێت، کە تێیدا دەمارەکە ناتوانێت وریا بببێتەوە.

==سەرچاوە==
* پەرتووکی زیندەزانی ١٢، چاپی دووەم - ٢٠١١،  «وەزارەتی پەروەردەی ھەرێمی کوردستان».


{{کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ژینناسی}}

[[پۆل:ژینناسی]]
[[پۆل:فیزیۆلۆژیا]]
[[پۆل:فیزیۆلۆژیای دەماری]]</text>
      <sha1>j9efh8bfrzu8byzwznqnaqu66dk512q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیز ویدەرسپوون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118539</id>
    <revision>
      <id>1694113</id>
      <parentid>1406803</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T01:35:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8539" sha1="oslbuu585ztiyxr8l774w05twydx9l6" xml:space="preserve">{{کەسایەتی|ناو=ڕیس ویتەرسپوون{{ھن}}Reese Witherspoon|نەژاد=|منداڵەکان=٣ منداڵ|یار=|ھاوسەر=|کاریگەری_بووە=|کاریگەر_بووە=|شێواز=|کارە_دیارەکان=|ناسراو_بە_ھۆی=|ساڵانی چالاکی=١٩٩١ - ئێستا|پیشە=[[ئەکتەر]]، [[بەرھەمھێنەر]]|ڕادەی خوێندەواری=|شارومەندێتی=|ناوەکانی تر=|ناوی_خۆماڵی=|نەتەوە=|نیشتەجێ=|شوێنی مردن=|ڕێکەوتی مردن=|شوێنی لەدایکبوون=[[باڵتۆن ڕۆگ]]، [[لویزیانا]]، [[ئەمریکا]]|ڕێکەوتی لەدایکبوون=[[٢٢ی مارس]]ی [[١٩٧٦]]|ناوی کاتی لەدایکبوون=لۆرا جین ڕیس ویتەرسپوون|سەردێری وێنە=ڕیس لە ساڵی ٢٠١٤|جێگری_وێنە=|قەبارەی وێنە=250px|وێنە=Reese Witherspoon 2009.jpg|زمانی_ناوی_خۆماڵی=|خەڵاتەکان=١ [[خەڵاتی ئۆسکار]] (٢٠٠٦)}}

'''لۆرا جین ڕیز ویتەرسبوون''' ({{بە ئینگلیزی|Reese Witherspoon}}؛ لەدایکبووی ٢٢ی ئازاری ١٩٧٦ لە [[لویزیانا|ویلایەتی لویزیانا]]، [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]) خانمەکتەرێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکییە]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Reese Witherspoon|ناونیشان=https://www.biography.com/actor/reese-witherspoon|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=Biography|زمان=en-us}}&lt;/ref&gt; ئەو چەند خەڵاتێکی بەدەستھێناوە، لە نێویاندا یەک جار خەڵاتی [[خەڵاتەکانی ئۆسکار|ئۆسکار]]، دوو جار خەڵاتی [[خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب|گۆڵدن گلۆب]]، ھەروەھا یەک جاریش [[خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم]]. لە ئێستادا، ڕیز یەکێکە لە گرانترین خانمە ئەکتەرانی جیھان. لە ساڵانی ٢٠٠٦ و ٢٠١٥، گۆڤاری تایم ناوی ھێنا وەک یەکێک لە [[تایم ١٠٠|١٠٠ کاریگەرترین کەسایەتییەکانی جیھان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The people who shape our world|ئیش=TIME|ناونیشان=http://www.time.com/time/2006/time100/|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060502231929/http://www.time.com/time/2006/time100/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئایاری ٢٠٠٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Reese Witherspoon|نووسەر=Kaling, Mindy|ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠١٥|ئیش=TIME|ناونیشان=http://time.com/3822959/reese-witherspoon-2015-time-100/|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160125064435/http://time.com/3822959/reese-witherspoon-2015-time-100/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١٩، گۆڤاری فۆربیس ناوی ڕیزی لە ڕیزی ١٠٠ بەھێزترین ژنی جیھان ھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The World's 100 Most Powerful Women 2019|ناونیشان=https://www.forbes.com/power-women/list/#tab:overall|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170920073036/https://www.forbes.com/power-women/list/#tab:overall|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ئیش=Forbes}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠٠٦، لایەن گۆڤاری ئێف ئێچ ئێمەوە بە یەکێک لە ١٠٠ ورووژێنەرترین ژنی جیھان دیاریی کراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=The 100 Sexiest Women In The World 2006|magazine=[[FHM]]|ناونیشان=http://www.fhm.com/site/content/article.aspx?ID=15886|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071022070934/http://www.fhm.com/site/content/article.aspx?ID=15886|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;

ڕیز لە نیو ئۆرلیانز لە خێزانێکی دایک و باوک پزیشک دایکبووە، بەڵام لە ناشڤیل گەورە بووە. ئەو بۆ یەکەمینجار لە ساڵی ١٩٩١، لە فیلمی ''پیاوێک لەسەر مانگ'' (The Man in the Moon) دەرکەوت. لە ساڵی ١٩٩٦، بۆیەکەمینجار بەڕۆڵی سەرەکی لە فیلمی ''ترس'' (''Fear'') دەرکەوت، لە ساڵی ١٩٩ بە دەرکەوتنی لە فیلمی ''Cruel Intentions'' بە ڕۆڵی پاڵپشت ئەوا ناوبانگێکی زیاتری پێ بەخشی. لە ساڵی ٢٠٠٥، لە فیلمی ''Walk the Line'' بە ڕۆڵی سەرەکی دەرکەوت، بەھۆی فیلمەکەوە خەڵاتی ئۆسکاری بۆ باشترین خانمەئەکتەر پێدرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The 78th Academy Awards {{!}} 2006|ناونیشان=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2006/J|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=Oscars.org {{!}} Academy of Motion Picture Arts and Sciences|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

جگە لە کاری ئەکتەری، ڕیز خەریکی کۆمپانیای دروستکردنی جلووبەرگە بەناوی دراپەر جەیمز، ھەروەھا ئەو چالاکە لەبواری داکۆکیکردن لە مافەکانی ژنان و منداڵان. ڕیز ھاودامەزرێنەری کۆمپانیای تایپ ئەی فیلمزە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=Exclusive: Penelope Set Pics|ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠٠٦|magazine=Empire|ناونیشان=https://www.empireonline.com/news/story.asp?NID=18285|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141231234128/http://www.empireonline.com/news/story.asp?NID=18285|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; کە زیاتر تیشک دەخەنە سەر ئەو فیلمانەی کە ڕۆڵی کارەکتەری ژن زیاترە، تا ئێستا چەند فیلمێک و زنجیرەیەکی تەلەفزیۆنییان بەرھەمھێناوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}{{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|فیلم|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن}}{{براوەکانی خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین خانمەئەکتەر|state=collapsed}}
{{پۆلی کۆمنز|Reese Witherspoon}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{فیلم-کۆلکە}}
{{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}}

[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین خانمەئەکتەر]]
[[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦]]
[[پۆل:بازرگانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی دەنگی ئەمریکی]]
[[پۆل:ژنە ئەمریکییە بەرھەمھێنەرەکانی فیلم]]
[[پۆل:بازرگانانی ئەمریکی لە سەدەی بیست و یەکەم]]
[[پۆل:خانمەکتەرە مناڵە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]]
[[پۆل:بازرگانەکانی تێنێسی]]
[[پۆل:خانمەکتەرە دەنگییەکانی ئەمریکا]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی بافتای باشترین خانمەکتەر]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە بۆ نمایشێکی نایاب لەلایەن ئەکتەری مێ لە ڕۆڵێکی پێشەنگ]]</text>
      <sha1>oslbuu585ztiyxr8l774w05twydx9l6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیتا ھەیوۆرت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118576</id>
    <revision>
      <id>1694107</id>
      <parentid>1550042</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T01:34:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، ئیسپانیا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4479" sha1="qoms7wylovt8i5oxjxtamwtj2685gi4" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Rita Hayworth-publicity.JPG|وێنۆک|ڕیتا هەیوۆرت]]
'''ڕیتا ھەیوۆرت''' (ماوەی ژیان:١٧ی تشرینی یەکەمی ١٩١٨ لە بروکیلنی ویلایەتی نییوۆرک لە [[ئەمریکا]] تاکوو ١٤ی ئایاری ١٩٨٧ لە [[نیویۆرک سیتی]] ی [[ئەمریکا]])  ھونەرمەندێکی ئەمریکی بووە و لە چلەکانی سەدەی بیستەمدا وەکو ئەستێرەیەکی پرشنگدار دەرکەوتووە، سەرەتا ژیانی ھونەری وەکو سەماکەرێک لەیانەی شەوانە دەستی پێکردووە {{ژێدەر}}، دواتر لەسینەما دەرکەوتووە و بۆتە یەکێک لە ئەستێرەکانی ھۆلیوود نەک بەتەنھا لەبەر ئەوەی ھونەرمەندێکی توانا بووە بەڵکو مێینەیەکی سەرنج ڕکێش بووە و نازناوی شاژنی یەکەمی ئیغڕای لێنراوە.
ڕیتا ھیوارس زیاتر لە ٣٧ ساڵ خزمەتی ھونەری کردووە و نزیکەی ١٦ فیلمی دەرکردووە، پێنچ جار ھاوسەرگیری کردووە، یەکەمیان لەگەڵ ئیدوارد جودسۆن بووە و ماوەی پێنچ ساڵی خایاندووە، دووەمیان لەگەڵ ئۆرسۆن وێڵز بووە و بەھەمان شێوە پێنچ ساڵی خایاندووە، سێیەم ھاوسەرگیری لەگەڵ کەسایەتی ھیندی علی ئاغا خان ئەمیر بووە و منداڵێکی لێی بووە و ناوی ناوە یاسمین، دواتر ھاوسەرگیری لەگەڵ دیک ھیمس کردووە دوو ساڵ بەردەوام بووە دوا ھاوسەرگیریشی لەگەڵ جیمیس ھیڵ بووە و بۆ ماوەی سێ ساڵ بەردەوام بووە.
ڕیتا ھیوارس ساڵی ١٩٤٨ کە تازە ھاوسەرگیری لەگەڵ علی خان کردبوو سەردانی میسری کرد و کامیلیای ھونەرمەندی عاشقی شا فاروق زۆر بەغیلی پێبردووە و لەڕۆژنامەکاندا ڕایگەیاندووە کە بەدوای علی خاندا دەگەڕێت و ھاوسەرگیری لەگەڵدا دەکات، خەونەکەی کامیلیا ھاتە دی و چاوی کەوت بە علی خان و ڕێککەوتن گەشتێک بەنێو جیھاندا پێکەوە بکەن، یەکەم گەشتیان بە فڕۆکەی میرلاند بوو بۆ ئەمریکا بەڵام دوای ھەڵفڕینی فڕۆکەکە بە ١٠ دەقیقە لەسەر شاری بلبیس فڕۆکەکە تەقیوە و کامیلیا و علی خان مردن و خەونی ھاوسەرگیریەکەشیان کۆتایی پێھات.
ڕیتا ھیوارس ھەر لە وڵاتی میسر ماوەتەوە وەکو میوان تاکو لە ١٤ی ئایاری ساڵی ١٩٨٧ لەتەمەنی ٦٨ ساڵیدا کۆچی دوایی کردووە.

== سەرچاوە ==
* [//ar.wikipedia.org/wiki/ریتا_ھیوارث ویکیپیدیای عەرەبی]

{{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|ژیاننامە|ئیسپانیا|ژن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|شانۆ}}
{{پۆلی کۆمنز|Rita Hayworth}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{فیلم-کۆلکە}}
{{ئیسپانیا-کۆلکە}}

[[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٨]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٨٧]]
[[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز]]
[[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی لۆس ئەنجلەس]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی شاری نیویۆرک]]
[[پۆل:کچە ئەمریکیە سەماکارەکان]]
[[پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی]]
[[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری]]
[[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەر ستەیج]]
[[پۆل:ژنە ئەمریکییە بەرھەمھێنەرەکانی فیلم]]
[[پۆل:قاجاڕەکان]]
[[پۆل:خانمەکتەرە مناڵە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]]
[[پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی]]
[[پۆل:کچە ئەمریکییە سەماکارەکان]]</text>
      <sha1>qoms7wylovt8i5oxjxtamwtj2685gi4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێزدێنت ئیڤڵ (فیلم)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121555</id>
    <revision>
      <id>1694347</id>
      <parentid>1546176</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:35:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4585" sha1="f2qmgqvuy6t4aza0fjntkcs23dp13fk" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدانی فیلم
| ناو                              = Resident Evil 2002 &lt;br /&gt; رێزیدێنت ئیڤڵ ٢٠٠٢
| وێنە                          = Poster_resident_evil.jpg
| سەرباس                       = 
| دەرھێنەر                     = [[پاول دەبلیوو. ئێس. ئەندەرسن]]
| بەرھەمھێنەر              = [[پاول دەبلیوو. ئێس. ئەندەرسن]]
| نووسین                         = [[پاول دەبلیوو. ئێس. ئەندەرسن]]
| کاست                        = [[میللا جۆڤۆڤیچ]]&lt;br /&gt;[[میشێل رۆدرییگێز]]&lt;br /&gt;[[جێیمز پورەفۆی]]&lt;br /&gt;[[ئێریک  مابیوس]]&lt;br /&gt;[[مارتن کرووز]]&lt;br /&gt;[[کەولین سامەن]]
| موزیک                        = [[مارکۆو بەلترامی]]&lt;br /&gt;[[مارلین مانسەن]]
| وێنەگری سینەمایی      = [[دێیڤید جۆنسەن]]
| دەستکاری                 = [[ئالێگزاندەر بێرنەر]]
| ستۆدیۆ                    = Capcom&lt;br /&gt;Impact Pictures&lt;br /&gt;Davis Films&lt;br /&gt;New Legacy Films&lt;br /&gt;Constantin Film
| کۆمپانیای بڵاوکەرەوە = 
| ڕێکەوتی دەرچوون         = ١٥ی ئازاری ٢٠٠٢&lt;small&gt;[[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]  &lt;/small&gt;&lt;br /&gt;٢١ی ئازاری ٢٠٠٢&lt;small&gt;[[ئاڵمانیا]]   &lt;/small&gt;٣ی نیسانی ٢٠٠٢&lt;small&gt;[[فەرەنسا]]   &lt;/small&gt;١٢ی تەممووزی ٢٠٠٢&lt;small&gt;[[شانشینی یەکگرتوو]]&lt;/small&gt;
| ماوەی فیلم                   = ١٠٠ خولەک
| وڵات                        = {{ئاڵا|شانشینی یەکگرتوو}} &lt;br /&gt; {{ئاڵا|ئاڵمانیا}}
| زمان                          = [[ئینگلیزی]]
| تێچوون                  = ٣٥ ملیۆن دۆلار
| داھات               = ١٠٢،٤ ملیۆن دۆلار
}}

'''رێزیدێنت ئیڤڵ''' (بە [[ئینگلیزی]]: Resident Evil)، فیلمێکی زانستی و خەیاڵی تۆقێنەرە لە ساڵی ٢٠٠٢ دەرچوو کە تێدا [[میللا جۆڤۆڤیچ]] و [[ئێریک مابیۆس]] ڕۆڵی سەرەکی فیلمەکەیان ئەبینی. [[میللا جۆڤۆڤیچ]] (ئالێس) وەک ڕزگارکەری شاری [[ڕاکۆن]] ناسرا.

== سەرچاوەکان ==
# [https://en.wikipedia.org/wiki/Resident_Evil_(film) ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Resident Evil]

{{ڕێزدێنت ئیڤڵ}}
{{تووڵی دەروازە|فیلم|دەیەی ٢٠٠٠|ترسناک|تەلەڤیزیۆن|خەیاڵی زانستی|کایەی ڤیدیۆیی|ئەڵمانیا|ھۆڵیوود|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فەڕەنسا}}

{{فیلم-کۆلکە}}
{{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}}
{{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}}

[[پۆل: فیلمەکانی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٢]]
[[پۆل:فیلمە بەریتانییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی-ئەڵمانی]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئەمریکا دانراون]]
[[پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی پۆڵ دەبلیو. ئێس. ئەندێرسەن]]
[[پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمە ئەڵمانییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە خەیاڵییەکانی بەڕیتانیا]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی یاخیبوونەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان لە دەرهێنانی پاوڵ دەبلیو ئێس ئەندەرسۆن]]
[[پۆل:فیلمەکان لە بەرھەمھێنانی پاوڵ دەبلیو ئێس ئەندەرسۆن]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لە بەرلین وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە خەیاڵییەکانی ئەڵمانیا]]
[[پۆل:فیلمە ئەڵمانییەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی پاوڵ دەبلیو ئێس ئەندەرسۆن]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری تۆرنتۆ وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:ڕێزیدێنت ئیڤڵ (زنجیرەفیلم)]]
[[پۆل:فیلمەکان لە چەشنی کارەسات]]
[[پۆل:فیلمەکانی کچان بە چەکەوە]]</text>
      <sha1>f2qmgqvuy6t4aza0fjntkcs23dp13fk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێزدێنت ئیڤڵ: کارەساتی زۆمبی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121563</id>
    <revision>
      <id>1694345</id>
      <parentid>1546175</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:35:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5357" sha1="9wncir278xhl9mxhy6eyre11i3f5fki" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدانی فیلم
| ناو                              = Resident Evil Apocalypse 2004 &lt;br /&gt; رێزیدێنت ئیڤڵ ئاپۆکالیپس ٢٠٠٤
| وێنە                          = Resident evil apocalypse poster.jpg
| سەرباس                       = 
| دەرھێنەر                     = [[ئەلێکساندەر ویت]]
| بەرھەمھێنەر              = [[پاول دەبلیوو. ئێس. ئەندەرسن]]&lt;br /&gt;[[جێرمی بۆلت]]&lt;br /&gt;[[دۆن کارمۆدی]]
| نووسین                         = [[پاول دەبلیوو. ئێس. ئەندەرسن]]
| کاست                        = [[میللا جۆڤۆڤیچ]]&lt;br /&gt;[[سیەنا گیلەری]]&lt;br /&gt;[[ئۆدید فێیر]]&lt;br /&gt;[[تۆماس کریتشمان]]&lt;br /&gt;[[جێرید ھێریس]]&lt;br /&gt;[[مایک ئیپس]]
| موزیک                        = [[جێف دانا]]
| وێنەگری سینەمایی      = [[دێریک رۆجەرز]]&lt;br /&gt;[[کریستیان سەبالدت]]
| دەستکاری                 = [[ئێدی ھامەلتەن]]
| ستۆدیۆ                    = Capcom Co, Ltd&lt;br /&gt; Impact Pictures&lt;br /&gt; Davis Films&lt;br /&gt; Constantin Film
| کۆمپانیای بڵاوکەرەوە = [[سکرین جێمس]]
| ڕێکەوتی دەرچوون         = ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٤
| ماوەی فیلم                   = ٩٤ خولەک
| وڵات                        = [[شانشینی یەکگرتوو]] &lt;br /&gt; [[کەنەدا]]
| زمان                          = [[ئینگلیزی]]
| تێچوون                  = ٤٥ ملیۆن دۆلار
| داهات               = ١٢٩،٣ ملیۆن دۆلار
}}

'''رێزیدێنت ئیڤڵ: کارەساتی زۆمبی''' (بە [[ئینگلیزی]]: Resident Evil Apocalypse)، فیلمێکی [[خەیاڵی زانستی]] تۆقێنەرە لە ساڵی ٢٠٠٤ دەرچوو کە تێدا [[میللا جۆڤۆڤیچ]] و [[ئێریک مابیۆس]] ڕۆڵی سەرەکی فیلمەکەیان ئەبینی. [[میللا جۆڤۆڤیچ]] (ئالێس) و [[سیەنا گیلەری]] (جیڵ) وەک ڕزگارکەری شاری [[ڕاکۆن]] ناسران، پاشان [[ئێریک مابیۆس]] (مات) چاڵاککرا لە (پڕۆژەی نەیمسس) لەلایەن دامەزراوی ئەمبرێلا 

&lt;gallery&gt;
Otakon_2006_Nemesis.jpg|پڕۆژەی نەیمسس
Umbrella_Corporation_logo.svg|لۆگۆی دامەزراوەی ئەمبرێلا
&lt;/gallery&gt;

== سەرچاوە ==
*[https://en.wikipedia.org/wiki/Resident_Evil:_Apocalypse ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Resident Evil Apocalypse]

{{ڕێزدێنت ئیڤڵ}}

{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠٠٠|کەنەدا|ھۆڵیوود|خەیاڵی زانستی|کایەی ڤیدیۆیی|ئەڵمانیا|شانشینی یەکگرتوو|فیلم|فەڕەنسا}}
{{پۆلی کۆمنز|Resident Evil: Apocalypse}}

{{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}}
{{فیلم-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٤]]
[[پۆل:سکرین جێمس]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە پاشکۆ ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە بەریتانییەکان]]
[[پۆل:فیلمە کەنەدییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی-ئەڵمانی]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئەمریکا دانراون]]
[[پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی پۆڵ دەبلیو. ئێس. ئەندێرسەن]]
[[پۆل:فیلمی ئەکشنی زانستی ئەمریکی]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:فیلمە کەنەدییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمە فەرەنسییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:فیلمە ئەڵمانییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە خەیاڵییەکانی بەڕیتانیا]]
[[پۆل:فیلمە کەنەدییەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمە ئەڵمانییەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمەکان لە بەرھەمھێنانی پاوڵ دەبلیو ئێس ئەندەرسۆن]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە خەیاڵییەکانی ئەڵمانیا]]
[[پۆل:ڕێزیدێنت ئیڤڵ (زنجیرەفیلم)]]
[[پۆل:فیلمەکانی سامیت ئینتەرتەیمێنت]]
[[پۆل:فیلمە پاشکۆیە بەڕیتانییەکان]]
[[پۆل:فیلمە فەرەنسییەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری ھامیڵتن وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری تۆرنتۆ وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی کچان بە چەکەوە]]</text>
      <sha1>9wncir278xhl9mxhy6eyre11i3f5fki</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پۆل:سەرچاوە سروشتییەکان</title>
    <ns>14</ns>
    <id>121851</id>
    <revision>
      <id>1694069</id>
      <parentid>1675313</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:36:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Natural resources}}</comment>
      <origin>1694069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="102" sha1="q8qec2vhwiitdoygcopi70o4fws76ql" xml:space="preserve">سەرچاوە سروشتییەکان
{{پۆلی کۆمنز|Natural resources}}

[[پۆل:ژینگە]]</text>
      <sha1>q8qec2vhwiitdoygcopi70o4fws76ql</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیچارد بۆربیج</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121869</id>
    <revision>
      <id>1694165</id>
      <parentid>1550015</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T04:35:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەکتەر-کۆلکە، فیلم-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1771" sha1="cpcitxnfir5vjaj2e6xsqkzbp4cr48u" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
[[پەڕگە:RichardBurbage.jpg|200px|وێنۆک|چەپ|وێنەی کێشراوی ڕیچارد بۆربیج]]
'''ڕیچارد بۆربیج''' (بە [[ئینگلیزی]]: ''Richard Burbage'') (لەدایکبووی: ١٥٦٧ و لە (٩-١٣)ی ١٦١٩ مردووە) ئەکتەرێکی [[ئینگلیز]] بوو کە یەکەم کەس بوو کاری نمایشی ھەندێک لە شانۆکانی [[ویلیام شێکسپیر]] بکات، لەوانە (ڕیچاردی ٣، ڕۆمیۆ، ھێنری ٥، [[ھاملێت]]، ماکبێز، ئۆتێلۆ، و لیر). ڕیچارد بۆربیج باوکی ناوی جەیمز بۆربیج بوو کە ئەویش ئەکتەر و جێبەجێکاری شانۆیی بوو، ڕیچارد توانی لە تەمەنی ٢٠ ساڵیدا ناو و ناوبانگێکی زۆر بۆ خۆی کۆبکاتەوە.&lt;ref&gt;http://www.britannica.com/biography/Richard-Burbage&lt;/ref&gt;

==سەرچاوەکان==
{{پەراوێزەکان}}

{{تووڵی دەروازە|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|شانۆ|فیلم|شانشینی یەکگرتوو}}
{{پۆلی کۆمنز|Richard Burbage}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{ئەکتەر-کۆلکە}}
{{فیلم-کۆلکە}}

[[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٥٦٧]]
[[پۆل:مردووانی ١٦١٩]]
[[پۆل:ئەکتەرە ئینگلیزەکان]]
[[پۆل:شانۆی ئینگلیزی]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی سەدەی ١٦ھەم]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٥٦٨]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئینگلیز]]</text>
      <sha1>cpcitxnfir5vjaj2e6xsqkzbp4cr48u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژی ڤالانتاین (فیلم)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123882</id>
    <revision>
      <id>1693960</id>
      <parentid>1060038</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T19:38:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2348" sha1="i7sxz2za49sfyaax8g5kct0h356xdn6" xml:space="preserve">{{بێ سەرچاوە}}
[[پەڕگە:Valentines day poster 10.jpg|thumb|پۆستەری سەرەکی فیلمەکە]]
'''ڕۆژی ڤالانتاین''' (بە [[ئینگلیزی]] Valentine's Day) فیلمێکی ئەمەریکی ڕۆمانسی کۆمێدیە ، دەرهێنراوە لەلایەن گاری مارشال.چیڕۆکی فیلمەکەش نووسراوە لەلایەن کاترین فوگەیت،ئابی کۆهن و مارک سلیڤەرستین.فیلمەکە لەنواندنی چەندەها ئەستێرەی گەورەی وەک جێسیکا ئەلبا،کاتی بەیتس،جێسیکا بێل،برادلی کووپەر،ئێریک دەین،پاتریک دێمپسی،جەیمس فۆکس،جێنیگەر گاڕنەر،ئان هاثاوەی،ئاشتوۆن کوچەر،کوین لاتیفا،جیۆرج لۆپێز،ئێما ڕۆبێرتتسم،[[جولیا ڕۆبێرتس]] و [[تەیلۆر سویفت]]&lt;nowiki/&gt;ە.چیڕۆکی فیلمەکەش باسی هەندێ کەس دەکات کە لەڕۆژی ڤالانتایاندا ڕووبەرووی هەندێ بەربەستی جیا جیا دەبنەوە و پێویستە چارەسەریان بکەن.کۆمپانیای [[وارنەر برەدرز|وارنەر بردەرز]] هەڵسا بە بڵاوکردنەوەی فیلمەکە و بەگشت فیلمێکی سەرکەوتوو بوو هەم وەک چیڕۆک و هەم بۆ داهاتیش.
{{تووڵی دەروازە|فیلم|ھۆڵیوود}}

{{فیلم-کۆلکە}}

[[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون]]
[[پۆل:فیلمە براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن ڕۆسبێری]]
[[پۆل:فیلمەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی]]
[[پۆل:فیلمەکان لە لۆس ئەنجلۆس دانراون]]
[[پۆل:فیلمەکانی نیو لاین سینەما]]
[[پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس]]</text>
      <sha1>i7sxz2za49sfyaax8g5kct0h356xdn6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694019</id>
      <parentid>1693960</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T21:05:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1694019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2411" sha1="rq63dkasguq1nmhd30ocx9upmh7lbtg" xml:space="preserve">{{بێ سەرچاوە}}
[[پەڕگە:Valentines day poster 10.jpg|thumb|پۆستەری سەرەکی فیلمەکە]]
'''ڕۆژی ڤالانتاین''' (بە [[ئینگلیزی]] Valentine's Day) فیلمێکی ئەمەریکی ڕۆمانسی کۆمێدیە ، دەرهێنراوە لەلایەن گاری مارشال.چیڕۆکی فیلمەکەش نووسراوە لەلایەن کاترین فوگەیت،ئابی کۆهن و مارک سلیڤەرستین.فیلمەکە لەنواندنی چەندەها ئەستێرەی گەورەی وەک جێسیکا ئەلبا،کاتی بەیتس،جێسیکا بێل،برادلی کووپەر،ئێریک دەین،پاتریک دێمپسی،جەیمس فۆکس،جێنیگەر گاڕنەر،ئان هاثاوەی،ئاشتوۆن کوچەر،کوین لاتیفا،جیۆرج لۆپێز،ئێما ڕۆبێرتتسم،[[جولیا ڕۆبێرتس]] و [[تەیلۆر سویفت]]&lt;nowiki/&gt;ە.چیڕۆکی فیلمەکەش باسی هەندێ کەس دەکات کە لەڕۆژی ڤالانتایاندا ڕووبەرووی هەندێ بەربەستی جیا جیا دەبنەوە و پێویستە چارەسەریان بکەن.کۆمپانیای [[وارنەر برەدرز|وارنەر بردەرز]] هەڵسا بە بڵاوکردنەوەی فیلمەکە و بەگشت فیلمێکی سەرکەوتوو بوو هەم وەک چیڕۆک و هەم بۆ داهاتیش.
{{تووڵی دەروازە|فیلم|ھۆڵیوود}}

{{فیلم-کۆلکە}}

[[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون]]
[[پۆل:فیلمە براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن ڕۆسبێری]]
[[پۆل:فیلمەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی]]
[[پۆل:فیلمەکان لە لۆس ئەنجلۆس دانراون]]
[[پۆل:فیلمەکانی نیو لاین سینەما]]
[[پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس]]
[[پۆل:فیلمەکانی نووەتەی جۆن دێبنی]]</text>
      <sha1>rq63dkasguq1nmhd30ocx9upmh7lbtg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیدلی سکۆت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124019</id>
    <revision>
      <id>1694112</id>
      <parentid>1624561</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T01:34:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، فیلم-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2666" sha1="kwvoxlsezxsz0lkjih5qz87r3wu4a1j" xml:space="preserve">{{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Ridley Scott by Gage Skidmore.jpg|thumb|سکۆت لەساڵی ٢٠١٢]]
ڕیدڵی سکۆت (لەدایکبووی ٣٠ی نۆڤەمبەری ١٩٣٧) دەرهێنەرێکی بەڕیتانیە.تاکو ئێستا سێ جار پاڵێوراو کراوە بۆ خەڵاتی ئۆسکار ، هەروەها بەدەرهێنەرە سەرکەوتووەکانی هۆڵیوود لەقەلەم دەدرێ/ئەو فیلمانەی دەریهێناون بریترین لەو فیلمانەی خوارەوە:
* ''Boy and Bicycle'' (1965)
* ''The Duellists'' (1977)
* ''Alien'' (1979)
* ''Blade Runner'' (1982)
* ''Legend'' (1985)
* ''Someone to Watch Over Me'' (1987)
* ''Black Rain'' (1989)
* ''Thelma &amp; Louise'' (1991)
* ''1492: Conquest of Paradise'' (1992)
* ''White Squall'' (1996)
* ''G.I. Jane'' (1997)
* [[جەنگاوەر (فیلم)|جەنگاوەر]] (٢٠٠٠)
* ''Hannibal'' (2001)
* ''Black Hawk Down'' (2001)
* ''Matchstick Men'' (2003)
*  ''[[شانشینی بەھەشت (فیلم)|شانشینی بەھەشت (٢٠٠٥)]]''
* ''All the Invisible Children'' (2005)
* ''A Good Year'' (2006)
* ''American Gangster'' (2007)
* ''Body of Lies'' (2008)
* ''[[ڕۆبن هوود|Robin Hood]]'' (2010)
* ''Unstoppable'' (2010)
* ''Prometheus'' (2012)
* Exodus : Gods and Kings (2014)
* [[مەریخیەکە (فیلم)|مەریخیەکە]] (٢٠١٥)

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|خەیاڵی زانستی|ھۆڵیوود|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|فیلم|فەڕەنسا}}
{{پۆلی کۆمنز|Ridley Scott}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}}
{{فیلم-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٧]]
[[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئینگلیز]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:دەرھێنەرانی فیلم بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:دوور لە وڵاتانی ئینگلیز لە فەڕەنسا]]
[[پۆل:دوور لە وڵاتانی ئینگلیز لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]]
[[پۆل:سوارچاکانی شانشینی یەکگرتوو]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی گیڵد ئۆف ئەمریکا]]
[[پۆل:بەرهەمهێنەرانی خەڵاتی گۆڵدن گلۆب]]
[[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی زانستی خەیاڵی]]
[[پۆل:براوەکانی دەیڤد دی دۆناتێلۆ]]
[[پۆل:بەرھەمھێنەرانی خەڵاتی گۆڵدن گلۆب]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئیمی پرایم تایم]]</text>
      <sha1>kwvoxlsezxsz0lkjih5qz87r3wu4a1j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێبازە ئەدەبییەکان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124624</id>
    <revision>
      <id>1694226</id>
      <parentid>1531532</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T07:34:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (وێژە-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2552" sha1="p8r75fx22fxpmp8qqpdkim23ezpuek7" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{خاوێنکردن}}
}}
'''ڕێبازە ئەدەبییەکان''' یان '''قوتابخانە ئەدەبییەکان'''،  بە تەوژمێکی ئەدەبی دیاریکراو دەڵێن، کە بە تایبەتمەندی و خەسڵەتەکانیان لە یەکتر جیائەکرێنەوە، ھەڵگری تایبەتمەندی و خەسڵەتی سەردەمێکی دیاریکراون.

چەندین ڕێبازی ئەدەبی ھەیە، وەکو (ڕێنیسانس، [[کلاسیزم]]، ڕۆمانسیزم، [[ڕیالیزم]]، ناتورالیزم، پەرناسیزم، [[سوریالیزم]]، نیھلیسیزم) بەڵام لە ھەموویان دیارتر ڕێبازی کلاسیزم و ڕێبازی ڕۆمانتیک و ڕێبازی ریاڵیزمە.

ھەریەک لەم ڕێبازانە تایبەتمەندی و پرەنسیپ و بیر و بۆچوونیی تایبەت بە خۆی ھەیە، بەپێی پێویستی و بۆچونەکانیی کۆمەڵگا لە کاتێکی تایبەتدا سەرھەڵدەدات. یەکەم ڕێبازی ئەدەبیش رێبازی کلاسیزمە پاش سەردەمی ڕاپەرین لە ئەورووپا لە سەدەی ١٧یەمی زایینی دروست بوو. 
بە گشتی ڕیبازە ئەدەبییەکان؛ ە چەند قۆناغێکی تایبەتی مێژوودا لەلایەن ئیتاڵی و فەرەنسی و ئینگلیز و ئەلمانییەکانەوە دانراون وە ھەروەھا '''[[ڕینێسانس]]یش''' ڕێخۆشکەر بوو بۆ سەرھەلدان و بلاوبونەوە و ناساندنی ڕێبازە ئەدەبییەکان.

ڕیبازە ئەدەبییەکان بە ھەوڵ و کۆششی ئەدەبکاران و ڕەخنەگرانی جیھانی ھاتونەتە ئاراوە تایبەتمەندی و ھونەر و ھێلە فەلسەفییەکانی بۆ کێشراون و کاریگەری [[ئەفلاتوون]] و [[ئەرەستوو|ئەرستۆ]] بووە ھۆی بنیاد نانی ڕێبازە ئەدەبییەکان.

== سەرچاوەکان ==
* ڕێبازە ئەدەبییەکان، کتێبی خوێندنی پۆلی دەیەمی دواناوەندی
* زمان و ئەدەبی کوردی،کتێبی خوێندنی پۆلی یازدەھەمی دواناوەندی

{{تووڵی دەروازە|وێژە}}
{{پۆلی کۆمنز|Literary movements}}

{{وێژە-کۆلکە}}

[[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]]
[[پۆل:وێژە]]</text>
      <sha1>p8r75fx22fxpmp8qqpdkim23ezpuek7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھاروکی موراکامی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126038</id>
    <revision>
      <id>1693906</id>
      <parentid>1693295</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:10:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستی]]</comment>
      <origin>1693906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3563" sha1="qbwz0p2xe4nsmp8zukkvkljhu8epd3r" xml:space="preserve">{{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox writer &lt;!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --&gt;
| name =ھاروکی موراکامی{{ھن}}{{nobold|村上 春樹}}
| image =HarukiMurakami.png
| caption =
| image_size =
| pseudonym =
| birth_date = {{Birth date and age|1949|1|12|mf=y}}
| birth_place = [[کیۆتۆ]]، ژاپۆن
| death_date =
| death_place =
| alma_mater = [[زانکۆی واسدا]]
| occupation = ڕۆماننووس، چیرۆکنووس، وەرگێڕ
| nationality = ژاپۆنی
| period =
| genre = Fiction, [[سوریالیزم]]، [[ڕیالیزمی سیحری]]، [[پۆست مۆدێرنیسم]]&lt;!-- Hardboiled Wonderland, [[١Q٨٤]] --&gt;, [[Bildungsroman]]&lt;!-- Norwegian, Colorless --&gt;, [[picaresque novel|picaresque]]&lt;!-- Wild Sheep, Dance --&gt;, [[literary realism|realism]]&lt;!-- Wind, Pinball, Norwegian, Colorless, South, Sputnik --&gt;
| subject =
| movement =
| website = {{URL|www.harukimurakami.com}}
| signature = Haruki Murakami signature.svg{{!}}60px
| notableworks = {{Plainlist|
* ''[[A Wild Sheep Chase]]'' (1982)
* ''[[Norwegian Wood (novel)|Norwegian Wood]]'' (1987)
* ''[[The Wind-Up Bird Chronicle]]'' (1994–95)
* ''[[کافکا لە کەنار دەریا]]'' (٢٠٠٢)
* ''[[١Q٨٤]]'' (٢٠١٠)
}}}}
'''ھاروکی موراکامی''' ([[ژاپۆنی]]: 村上 春樹) نووسەرێکی ئێستای [[ژاپۆن]]ییە. پەرتووک و چیرۆکەکانی لە ژاپۆن و ھەم لە جیھانیشدا پڕفرۆشترینن، بەرھەمەکانی بۆ زیاتر لە ٥٠ زمان وەرگێڕدراون بە زمانی کوردیشەوە، و چەندەھا ملیۆن کۆپییان لە دەرەوەی وڵاتی خۆی لێفرۆشردراوە. ستایشکردنە گرنگەکانی لەسەر ھەردوو نوسینی خەیاڵی و ڕاستەقینەکانیشی چەندەھا پاداشتیان لە ژاپۆن و دەرەوەی وڵاتیش بۆ بەدەستھێناوە.

== ژیاننامە ==
مۆراکامی لەدایکبووی [[کیۆتۆ]]، ژاپۆنە لە سەردەمی جەنگی جیھانی دووەمدا و لە شۆکوگاوا ([[نیشینۆمیا]]) گەورە بووە. ئەو تەنھا منداڵە، باوکی کوڕی قەشەیەکی [[بووزیی]]، و دایکیشی کچی بازرگانێکی [[ئۆساکا]]، ھەردووکیان مامۆستای ئەدەبی ژاپۆنیان کردووە.

== بەرھەمەکان ==
=== ڕۆمانەکان ===
* [[گوێت لە گۆرانی چڕیینی بایەکە بێت]] (۱۹۷۹)
* [[ڕاوی مەڕە کێوی]] (۱۹۸۲)
* [[دارستانی نەرویجی]] (۱۹۸۷)
* [[سەما، سەما، سەما]] (۱۹۸۸)
* [[باشووری سنوور، ڕۆژئاوای خۆر]]   (۱۹۹۲)
* [[کافکا لە کەنار دەریا]] (٢٠٠٢)
* [[دوای تاریکی]] (٢٠٠٤)
* [[١Q٨٤]] (۲۰۱۰)
== سەرچاوەکان ==
* ویکیپیدیای ئینگلیزی، «[[:en:Haruki Murakami|Haruki Murakami]]»، ئازاری ٢٠١٦.

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|وێژە|ڕۆمانەکان|ژاپۆن|ژن|خەیاڵی زانستی}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Murakami Haruki}}

[[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]]
[[پۆل:نووسەرە ژاپۆنییەکان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی واسێدا]]
[[پۆل:ڕۆماننووسەکانی ژاپۆن لە سەدەی ٢١ەم]]</text>
      <sha1>qbwz0p2xe4nsmp8zukkvkljhu8epd3r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیچارد شتراوس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126370</id>
    <revision>
      <id>1694169</id>
      <parentid>1550000</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T04:35:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە، ئەڵمانیا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694169</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3323" sha1="0wysx57byx7pogpch1aw1kc3fetvpyd" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدانی ھونەرمەند
| bgcolour              = pink
| ناو                   = ڕیچارد شتراوس
| وێنە                  = Strauss3.jpg
| قەبارەی وێنە          =
| لێدوان                =
| سەردێڕ                =
| ناوی کاتی لەدایکبوون  =
| ڕێکەوتی لەدایکبوون    = ١٨٦٤
| شوێنی لەدایکبوون      = [[میونخ]]، [[ئەڵمانیا]]
| ڕێکەوتی مردن          = ١٩٤٩
| شوێنی مردن            =
| نەتەوە                = [[ئەڵمانی]]
| ھاوسەر                =
| بوار                  = ئۆرکێستڕا
| ڕاھێنان               =
| بزووتنەوە             =
| کارەکان               =
| سەرپەرشتیار           =
| کاریگەر بووە بە       =
| کاریگەری بووە لەسەر   =
| خەڵاتەکان              =
| ھەڵبژێراو             =
| ماڵپەڕ                =
}}

'''ڕیچارد شتراوس''' ({{بە ئەڵمانی|Richard Strauss}}) ئاوازدانەر و ڕێبەری بەتوانای (ئۆرکێستڕای) [[ئەڵمانیا]] بوو. لە ساڵی (١٨٦٤) لە شاری [[میونخ]] لەدایک بووە. باوکیشی مۆسیقار بووە. ناوبراو لە بناغەدانەرانی مۆسیقای [[ڕۆمانتیک]]ی نوێیە (سەدەی نۆزدە و بیست). ڕیچارد بەدرێژایی (٦٠) ساڵی تەمەنی خۆی خەریکی ئاوازدانان بوو، لە ٣٠ ساڵی یەکەمی ئاوازدانەرییەکەی بە داھێنان و کارە سەرنجڕاکێشەکانی دەنگدانەوەیەکی گەورەی لە جیھانی مۆسیقادا ھەبوو. ڕیچارد شتراوس لە ١٩٤٩ کۆچی دوایی کرد.

== گرنگترین بەرھەمەکان ==
گرنگترین بەرھەمەکانی ڕیچارد بریتین لە:
* پوئم سەمفۆنیاکانی ژۆئان
* قارەمانی گوڵی سوور
* وەھای وت زەردەشت
* ئۆپێڕای سالۆمە
* ئۆپێڕای ئەلکترا

== سەرچاوەکان ==
{{تووڵی دەروازە|مۆسیقا|ژیاننامە|ئەڵمانیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Richard Strauss}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{مۆسیقا-کۆلکە}}
{{ئەڵمانیا-کۆلکە}}

[[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٤]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٤٩]]
[[پۆل:ئاوازدانەرانی ئاڵمانی]]
[[پۆل:ئاوازدانەرە کلاسیکییە ئەڵمانییەکان]]
[[پۆل:ئاوازدانەرە ڕۆمانتیکییە ئەڵمانییەکان]]
[[پۆل:خەڵکی میونشن]]
[[پۆل:ئاوازدانەرانی کلاسیکی سەدەی ١٩ھەم]]
[[پۆل:پیانۆژەنانی کلاسیکی سەدەی ١٩ھەم]]
[[پۆل:ئاوازدانەرە کلاسیکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:پیانۆژەنە کلاسیکەکانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:کەمانچەژەنە کلاسیکییەکانی سەدەی بیستەم]]
[[پۆل:مردن بەھۆی لەکارکەوتنی گورچیلەکان]]
[[پۆل:کەمانچەژەنەکانی کلاسیکی ئەڵمانی]]</text>
      <sha1>0wysx57byx7pogpch1aw1kc3fetvpyd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیکۆڤر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126958</id>
    <revision>
      <id>1694189</id>
      <parentid>1531495</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T04:39:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مۆسیقا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694189</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2627" sha1="tubx2exsgpmpnkwv452q5jsoce1p6yn" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox album &lt;!-- See Wikipedia:WikiProject_Albums --&gt;
| Name       = ریکۆڤر به‌رگی ١
| Type       = کورتە ئەلبوم
| Artist     = [[ئەیمی لی]]
| Cover      = Recover Vol1.JPG
| Released   = ١٩ی فێبرواری ٢٠١٦
| Recorded   = ٢٠١٥
| Genre      = [[ڕۆک]]
| Length     = ١٣:٥٣
| Label      = ئەیمی لی میوزیک
| Producer   = [[ئەیمی لی]]، ستیڤ لیلیوایت، [[ویڵ ھەنت]]
|Last album  = ''[[ئافتەرماس]]''&lt;br/&gt;(٢٠١٤)
|This album  = '''''ریکۆڤر&lt;br/&gt;به‌رگی ١'''''&lt;br/&gt;(٢٠١٦)
|Next album  = ''[[خەونی زۆر ببینە]]''&lt;br/&gt;(٢٠١٦)
}}

'''ریکۆڤر بەرگی ١''' کورتە–ئەلبومێکی ھونەرمەند [[ئەیمی لی]]یە کە لە ١٩ی فێبرواری ٢٠١٦ بڵاوکراوەتەوە، ئەم ئەلبومە چوار گۆرانی کەڤەر دەگرێتەخۆ کە لەلایەن لییەوە تۆمارکراون.

==لیستی تراکەکان==
{{پێڕستی تراکەکان
| ناو     = ریکۆڤر (بەرگی یەک)
| زیاتر       =

| وشەکانی ئەلبوم    = 
| ژەنیاری ئەلبوم     =

| یاسای نووسەر      = 
| یاسای وشەکان    = 
| یاسای مۆسیقا    =

| ناو١        = ئەوە ئاگرە
| تێبینی 1        = It's a Fire
| نووسەر 1         = بێت گیبنز
| وشەکان 1        = 
| مۆسیقی 1       = 
| زیادکردن 1        = 
| ماوە١          = ٣:٣٤

| ناو٢        = لەگەڵ یان بەبێ تۆ
| تێبینی 2        = With or Without You
| نووسەر 2         = 
| وشەکان 2        = 
| مۆسیقی 2       = 
| زیادکردن 2        = 
| ماوە٢          = ٤:٠٩

| ناو٣        = ڕۆیشتن بۆ کالیفۆرنیا 
| تێبینی 3        = Going to California
| نووسەر 3         = 
| وشەکان 3        = 
| مۆسیقی 3       = 
| زیادکردن 3        = 
| ماوە٣          = ٣:٢٤

| ناو٤        = ئازیزەکەم شتێکی خراپ خراپی کرد
| تێبینی 4        = Baby Did a Bad Bad Thing
| نووسەر 4         = کریس ئیساک
| وشەکان 4        = 
| مۆسیقی 4      = 
| زیادکردن 4      = 
| ماوە٤          = ٢:٤٨
}}

{{ئەیمی لی}}
{{تووڵی دەروازە|مۆسیقا}}
{{ئەلبوم-کۆڵکە}}

{{مۆسیقا-کۆلکە}}

[[پۆل:ئەلبومەکانی ئەیمی لی]]
[[پۆل:مۆسیقای ڕۆک]]
[[پۆل:ئەلبومە مۆسیقییەکان]]</text>
      <sha1>tubx2exsgpmpnkwv452q5jsoce1p6yn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژباش (گۆرانی)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127625</id>
    <revision>
      <id>1693794</id>
      <parentid>1530898</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T13:39:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مۆسیقا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1231" sha1="jh77z75a9r3zz5ntsid4b1eg8tys594" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
'''ڕۆژباش''' (Rojbaş) گۆرانییەکی [[زمانی کوردی|کوردییە]]، بە شێوەزاری [[کورمانجی]]. لە گۆتنی [[حەکیم سەفکان]].

== دەقی گۆرانییەکە ==
:'''ڕۆژباش'''
:ب تیرێژێن ڕۆژێ ڕە
:ب ئاڤیا سبێ ڕە
:ژ ناڤ چیان دەر تێن
:دلێ مە ھەمیان پێ ڕە
:ڕۆژباش
:[[گەریلا]] ڕۆژباش...
:ھەردوو دەستان ڕاکن
:کەسک، سۆر و زەر ل باکن
:کەچ و خۆرتان سلاڤکن
:وێ کوردستان ئاڤاکن
:ڕۆژباش
:گەریلا ڕۆژباش...
:ل دوو ھەڤ دوو ب ڕێزن
:ھەموو ھونەر و ھێزن
:کەڤۆکێن ئاشتی نە
:ب زێڕێ زەر خێزن
:ڕۆژباش
:گەریلا ڕۆژباش...

== سەرچاوەکان ==
*[[ویکیپیدیای کورمانجی]]، حوزەیرانی ٢٠١٦.

{{تووڵی دەروازە|مۆسیقای کوردی}}

{{مۆسیقا-کۆلکە}}

[[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]]
[[پۆل:گۆرانییە کوردییەکان]]</text>
      <sha1>jh77z75a9r3zz5ntsid4b1eg8tys594</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژاوای ئاسیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127629</id>
    <revision>
      <id>1693785</id>
      <parentid>1550086</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T13:37:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1658" sha1="9v018qgbmb376ke2rns631rlfx79lzj" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس-جوگرافیا}}
[[پەڕگە:Western Asia.png|500px|وێنۆک|چەپ|خۆراوای ئاسیا]]
'''ڕۆژاوای ئاسیا''' یان '''ئاسیای ڕۆژاوا''' بەشی [[ڕۆژاوا]] و [[باشوور|باشووری]] [[ڕۆژاوا|ڕۆژاوای]] [[ئاسیا|کیشوەری ئاسیا]] پێک دێنێت. وڵاتانی [[ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست]] دەگرێتەوە تەنها [[میسر]] نەبێ کە تەنیا [[بیابانی سینا|سينا]] دەگرێتەوە.

==ئەو ناوچانەی دەکەونە ڕۆژاوای ئاسیا==
* [[ئێران]]
* [[عێراق]]
* [[گورجستان]]
* [[ئازەربایجان]]
* [[ئەرمەنستان]]
* [[تورکیا]]
* [[سوریا]]
* [[لوبنان]]
* [[فەلەستین]]
* [[ئوردن]]
* [[کووەیت]]
* [[عەرەبستانی سعوودی]]
* [[بەحرەین]]
* [[قەتەر]]
* [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|ئیمارات]]
* [[عومان]]
* [[یەمەن]]
* [[قوبرس]]
* [[نیمچەدوورگەی سینا|نیمچە دوورگەی سینا]] لە [[میسر]]

==سەرچاوەکان==
* [https://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%BA%D8%B1%D8%A8_%D8%A2%D8%B3%D9%8A%D8%A7 ویکیپیدیای عەرەبی]

{{ناوچەکانی جیھان}}
{{تووڵی دەروازە|ئاسیا|جوگرافیا|ڕۆژھەڵاتی ناوین}}
{{پۆلی کۆمنز|West Asia}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}

[[پۆل:ھەرێمەکانی ئاسیا]]
[[پۆل:ڕۆژاوای ئاسیا]]
[[پۆل:جوگرافیای ڕۆژاوای ئاسیا]]</text>
      <sha1>9v018qgbmb376ke2rns631rlfx79lzj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕووخاندن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128867</id>
    <revision>
      <id>1693812</id>
      <parentid>1693336</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:25:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:Demolitions|Demolitions]] بۆ [[:Commons:Category:Demolition|Demolition]]</comment>
      <origin>1693812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3188" sha1="dtm1twp2w9putj7pu7wjf083rmuzx0w" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Hydraulicke demolicni nuzky na podvozku CAT 330.jpg|200px|وێنۆک|ھەڵکۆڵەرێکی ملبەرز خەریکی ڕووخاندنی باڵاخانەیەکە.]]
[[پەڕگە:Demolition of the New Haven Coliseum.gif|وێنۆک|ڕووخاندنی بینایەکی گەورە لەڕێی تەقاندنەوەوە.]]
'''ڕووخاندن''' بریتییە لە کرداری بەردانەوەی [[بینا]]کان. ڕووخاندن جودایە لە [[ھەڵوەشاندنەوە]]، کە تێیدا بە وریایی بەشەکانی بینایەک لێکدەکرێنەوە بۆ بەکارھێنانەوەیان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://www.lifeofanarchitect.com/deconstruction-versus-demolition/ |سەردێڕ= Deconstruction versus Demolition |نووسەر=Bob Borson |ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Life of an Architect |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt; بۆ بینا بچووکەکان، وەک [[خانوو]]ەکان ڕووخاندن کارێکی سادە و ئاسانە. ئاسایی بیناکان لەڕێی [[ھەڵکۆڵەر]]، [[شۆفەڵ]] و کرێنەکانەوە بەردەدرێنەوە و خاپووردەکرێن. ھەندێک ئامێری تایبەتی تریش بەکاردەھێندرێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hitachicm.com/global/ourbusiness/products/demolition-equipment/ |سەردێڕ=Demolition Equipment |بڵاوکەرەوە=Hitachi Construction Machinery Co., Ltd. |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190819022429/https://www.hitachicm.com/global/ourbusiness/products/demolition-equipment/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; بۆ بینا گەورە و بەرزەکانیش ئەو کرێنانە بەکاردێن کە تۆپی گەورەیان پێوەیە،&lt;ref name=RodriguezAB&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://construction.about.com/od/Commercial-Remodeling/a/Demolition-Methods.htm|سەردێڕ=Demolition Methods|نووسەر=Juan Rodriguez|بڵاوکەرەوە=About.com|ڕێکەوتی سەردان=Aug, 11 2015|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئایاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160512230458/http://construction.about.com/od/Commercial-Remodeling/a/Demolition-Methods.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; یان لەڕێی ماددە تەقێنەرەوەکان کارەکە دەکرێت،&lt;ref name=RodriguezAB/&gt; لە کاتی بەکارھێنانی ئەو ماددانە گەر کارەکە بە دروستی بکرێت، ئەوا ھیچ زیانێک بە بیناکانی دەوروبەری ناگەیەنێت.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Demolition}}
{{تووڵی دەروازە|زمانی عەرەبی|نژیاروانی}}

{{نژیاروانی-کۆلکە}}

[[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]]
[[پۆل:ڕووخاندن]]
[[پۆل:ئەندازیاریی بینا]]
[[پۆل:خانووەکان]]</text>
      <sha1>dtm1twp2w9putj7pu7wjf083rmuzx0w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیا و سەکینە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129600</id>
    <revision>
      <id>1694079</id>
      <parentid>1550049</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:37:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3714" sha1="fqgftm2g83rtzfmnbhj43nbj2llfgb8" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Underlinked|date=نیسان ٢٠١٧}}
}}
'''ڕیا و سەکینە''' دوو خوشکی تاوانباری میسری بوون، ناویان ڕیا عەلی ھەمام و سەکینە عەلی ھەمام بوو، لەسەرەتای ژیانیانەوە لە سەرەتاکانی سەدەی بیستەم لە شاری سەعیدی میسری کۆچیان کردبوو بۆ ئەسکەندەریە و ھەر لەوێش نیشتەجێبوون و گەورەببوون، سەرەتا بە گومانلێکراو ناوبران لەبارەی ڕفاندن و [[کوشتنی ژن]]ان بە ھاوکاری موحەممەد ئەبد ئەلعالی ھاوژینی سەکینە، کە کاری دەستگێری دەکرد لەگەڵ حەسبوڵلا سەعید مەڕعی ھاوژینی ڕیا، لەگەڵ دوو کەسی تر بەناوەکانی عەرابی حەسسان و عەبدوڵ ڕەزاق یوسف، لە ٢١ و ٢٢ ێ دیسەمبەری ساڵی ١٩٢١ دەستگیرکران و لەسێدارەدران.

== شانۆی تاوانەکان ==
ئەوتاوانانەی ئەنجامیان دەدا لە خانووی تاوانلێکراوان بوو لەگەڵ چوارخانوی تر کە کەوتبونە نزیک گۆڕەپانی مەنشیە و بازاڕی زەنقەی ئەل ستات، چوارخانوەکانیشیان بریتی بوون لە:
* خانووی ژمارە ٥ شەقامی ماکۆریس لەگەڕەکی کەرموز.
* خانووی ژمارە ٣٨ شەقامی عەلی بەگی گەورە.
* خانووی ژمارە ٦ گەڕەکی نەجات.
* خانووی ژمارە ٩ گەڕەکی نەجات.
ئەم دوو ئافرەتە بە یەکەمین دوو ژن دادەنرێن لەمێژووی میسر کە لەسێ دارە درابن.

== ڕیا و سەکینە لە ڕاگەیاندنەکان ==
چیرۆکی ڕیا و سەکینە کراوەتە گەلێک لە پەرتوک و فیلمی سینەمایی و کاری ھونەری جۆربەجۆر وەک:
* فیلم '''ڕیا و سەکینە'''، بەرھەمی ساڵی ١٩٥٣، پاڵەوانی نەجمە ئیبڕاھیم و ژووژوو  و حەمدی کەریم و فەرید شەوقی و ئەنوەر وەجدی و شوکری سەرحان
* فیلم '''ئیسماعیل یاسین ڕیا و سەکینە دەکوژێت'''، پاڵەوانی ئیسماعیل یاسین نەجمە ئیبراھیم و ژووژوو و حەمدی و عەبدوڵ فەتاح ئەل قەسری و ریاز ئەل قەسبەجی.
* فیلم '''ڕیا و سەکینە'''، بەرھەمی ساڵی ١٩٥٣، پاڵەوانی شەریھان و یونس وشەلبی و حەسەن عابدین.
* شانۆگەری '''ڕیا و سەکینە'''، پاڵەوانی سەھیر ئەلبابلی و شادیە و عەبدول مونعیم مەدبولی و ئەحمەد بودیر.
* زنجیرەی  '''ڕیا و سەکینە'''، بەرھەمی ساڵی ٢٠٠٥، پاڵەوانی عەبلە کامل و سەمیە ئەل خەشاب و سامی ئەل عەدل و ئەحمەد ماھیر و سەلاخ عەبدوڵلا و موحەممەد ئەل شەقنقیری.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[ڕێزبەندیی تاوانبارانی میسری]]

== سەرچاوەکان ==
*[[ویکیپیدیای عەرەبی]]
{{پۆلی کۆمنز|Raya and Sakina}}
{{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ژن|میسر}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}

[[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٢١]]
[[پۆل:وڵاتە عەرەبییەکان]]</text>
      <sha1>fqgftm2g83rtzfmnbhj43nbj2llfgb8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێباز حەملان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129806</id>
    <revision>
      <id>1694221</id>
      <parentid>1531526</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T07:33:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1826" sha1="7cb6mrfi8ueb8upqef8s7ph5p9aycrl" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
[[پەڕگە:Rebaz Hamlan.jpg|وێنۆک]]
'''ڕێباز حەملان''' (ناوی تەواو: ڕێباز محەممەد عەبدوڵڵا محەممەد) (لەدایکبووی: ١٩٨١ لە [[سلێمانی]]) وەزیری [[وەزارەتی دارایی|دارایی]] بوو، لە [[کابینەی ھەشتەمی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|کابینەی ھەشتەم]]ی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = http://rudaw.net/sorani/kurdistan/180620145 |سەردێڕ = ناو و ژیانی وەزیرەکانی کابینەی ھەشت | ڕێکەوت = ١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٤ |بڵاوکەرەوە = [[تۆڕی میدیایی ڕووداو|ڕووداو]] |ڕێکەوتی سەردان = ١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦ | زمان =کوردی}}&lt;/ref&gt;

== خوێندن و پیشە ==
ڕێباز حەملان بەکالۆریۆسی لە یاسا ھەیە. بۆ چەند ساڵێک کاری پارێزەرایەتی کردووە. بەرپرسی کارگێڕی [[کۆمپانیای وشە]] بووە. ھەروەھا جێگری بەرپرسی ڕێکخەری دارایی و کارگێڕیی [[بزووتنەوەی گۆڕان|گۆڕان]] بووە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}

[[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١]]
[[پۆل:خەڵکی سلێمانی]]
[[پۆل:وەزیرەکانی کابینەی هەشتەمی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]</text>
      <sha1>7cb6mrfi8ueb8upqef8s7ph5p9aycrl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>چەگینی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130419</id>
    <revision>
      <id>1693917</id>
      <parentid>1691634</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:29:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئێران|ئێران]]</comment>
      <origin>1693917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4662" sha1="d2kx4c5rnf08sh7qzgxm7ovyhcz56xj" xml:space="preserve">'''چەگینی''' یان چەگەنی ناوی ھۆزێکی گەورەی کوردە تیرەیەکن لە [[باڵا گریوە]]، دانیشتووی [[پارێزگای لوڕستان]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|رۆژھەڵاتی کوردستان]]، وە ناحیەکیش لە [[پارێزگای لوڕستان]] ھەیە کە ھەمان ناوی ئەم ھۆزەی لێیە و خەڵکەکەی دانیشتووی ئەم ھۆزەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=چگنی (چگینی) |ناونیشان=https://rch.ac.ir/article/Details/8147 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ |وێبگە=دانشنامه جهان اسلام |زمان=fa |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250525151447/https://rch.ac.ir/article/Details/8147 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا لقێک لەم ھۆزە لە [[پارێزگای قەزوین]]ی ئێران دەژین،&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ČEGĪNĪ |ناونیشان=https://www.iranicaonline.org/articles/cegini-or-cegani-a-tribe-that-originated-in-northwestern-persia-but-is-now-scattered-in-luristan-the-qazvin-region-and-fa/ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ |وێبگە=Encyclopaedia Iranica |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=ابراهیمی |یەکەم=معصومه |سەردێڕ=چگنی |ناونیشان=https://www.cgie.org.ir/fa/article/224763/%DA%86%DA%AF%D9%86%DB%8C |وێبگە=مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://ketabnak.com/book/122246/%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D9%88-%D9%BE%D8%B1%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D9%88-%D8%AF%D8%B1-%DA%AF%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86|سەردێڕ=کرد وپراکندگی اودر گستره ایران زمین|شوێن=ئێران|زمان=fa}}&lt;/ref&gt; جگە لەوەش لە [[باشووری کوردستان]] چەگینییەکان لە [[پارێزگای سلێمانی]] لە گوندی [[چنگنی]] دادەنیشن و لە پارێزگای [[کەرکووک|کەرکووکیش]] چەگینی ھەیە.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== مێژوو ==
چەگینی لە سەردەمی [[سەفەوییەکان]] دەسەڵاتیان بوو و عەشیرەتەکەیان کاروانە بازرگانییەکانی ئەو دەڤەرەیان تاڵان دەکرد. ئەمەش بوو بەھۆی سکاڵا بردنی بازرگانان بۆ لای شا تاماسبی یەکەم و ئەویش بەشێک لەم عەشیرەتەی بۆ [[قۆچان]] لە [[خۆراسان]] دوور خستەوە. پاش کۆتایی پێ ھاتنی دەسەڵاتی [[سەفەوییەکان]] زۆرێک لەو چەگینییە گەڕانەوە بۆ [[لوڕستان]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;François-Bernard Charmoy (١٨٧٣). Chèrefnameh: ou, Fastes de la nation kourde (بە فەڕەنسی). Oxford University – Commissionnaires de l'Académie impériale dessciences. لاپەڕە ١٨٩ تا ١٩١.&lt;/ref&gt;

== بڵاوبوونەوە ==
بەشێک لە عەشیرەتی چەگینی لە باشووری کوردستان بەتایبەت لە ناوچەکانی باکووری ڕۆژھەڵاتی شاری [[سلێمانی]] دەژین. بە پێی ژمارەی ئەم خێڵە لە باشووری کوردستان، بەشێکی بچووک لە خێڵەکانی چەگینی لە ئێران و [[پارێزگای لوڕستان]] و ناحیەی وەیسیان دەژین. جگە لەمانە چەگینەکان لە [[پارێزگای خۆراسان]]، [[پارێزگای قەزوین]]، [[پارێزگای گێڵان]]، [[پارێزگای خووزستان]]، [[هەمەدان|ھەمەدان]] و [[پارێزگای فارس]] دەژین. ھەروەھا لە [[ڕۆژهەڵاتی کوردستان|ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پارێزگای ئیلام]] و شاری [[ئیلام]] ژمارەیەک چەگینی ھەن.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}{{ھۆزەکان و عەشیرەتەکانی کورد}}

{{ئێران-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئێران}}

[[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]]
[[پۆل:ھۆزە کوردییەکان]]
[[پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
[[پۆل:کوردستان]]
[[پۆل:پارێزگای لوڕستان]]
[[پۆل:باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>d2kx4c5rnf08sh7qzgxm7ovyhcz56xj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جەمشید عەندەلیبی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130445</id>
    <revision>
      <id>1693970</id>
      <parentid>1499660</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T19:59:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>62</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;Jamshid_Andalibi_Ney_Player_1984-1363.JPG&quot; سڕاوە؛ [[c:User:Krd|Krd]] ئەم پەڕگەی لەسەر کامانز سڕیەوە بە ھۆی: No permission since 14 October 2026.</comment>
      <origin>1693970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3246" sha1="bnacbed1vfvgpbo4t68p8dmb8j9v1bi" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدانی ھونەرمەندی مۆسیقی
| ناو = جەمشید عەندەلیبی
| وێنە =
| قەبارەی وێنە =
| لێدوانی وێنە = جەمشید عەندەلیبی لە ١٩٨٤
| جێگری وێنە = جەمشید عەندەلیبی لە ١٩٨٤
| پشتێنە = ژەنیاری_ناگۆرانیبێژ
| ناوی لەدایکبوون = محەممەد جەمشید عەندەلیبی سالم
| ناسناو = 
| ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{ڕێکەوتی لەدایکبوون|١٩٥٧|٦|٢}}
| شوێنی لەدایکبوون = [[سنە]]، [[ئێران]]
| ڕێکەوتی مەرگ = {{ڕێکەوتی مەرگ و تەمەن|٢٠٢٤|٣|٥|١٩٥٧|٦|٢}}
| شوێنی مەرگ = [[تاران]]
| نیشتەجێ =
| پەروەردە = &lt;!-- ئاستی پەروردە، نم. بەکەلۆریۆس، دکتۆرا، ھتد. لەگەڵ بواری خوێندنەکەی --&gt;
| خوێندنگە =
| چەشن =
| ئامێرەکان = [[نەی]]
| ساڵانی چالاکبوون =
| کۆمپانیای تۆمارکردن =
| ھونەرمەندانی ھاوشێوە =
| ماڵپەڕ =
}}
'''جەمشید عەندەلیبی''' (٢ی حوزەیرانی ١٩٥٧ لە [[سنە]] - ٥ی ئازاری ٢٠٢٤ لە [[تاران]]) [[مۆسیقاژەن]]، [[ئاوازدانەر]] و [[ژەنیار]]ێکی ئامێری [[نەی]]ی [[کورد]]ی خەڵکی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] بوو. لە لای کەسانێکی وەک [[حەسەن کەسایی]] مەشقی مۆسیقای کردبوو. ''نەینەوا'' یەکێک لە کارە ناسراوەکانیەتی کە بە ھاوکاری لەگەڵ [[حوسێن عەلیزادە]]دا دروستی کرد.

جەمشید عەندەلیبی ڕۆژی ٥ی ئازاری ٢٠٢٤ لە تاران بەھۆی جەڵتەی دڵەوە کۆچی دوایی کرد.&lt;ref name=&quot;ئیسنا ۱&quot;&gt;[https://isna.ir/xdQHPQ ئاژانسی ھەواڵنێریی خوێندکارانی ئێران (ئیسنا): ''جەمشید عەندەلیبی کۆچی دوایی کرد'' (بە فارسی)، نووسراو لە ٥ی ئازاری ٢٠٢٤؛] سەردان لە ٦ی ئازاری ٢٠٢٤.&lt;/ref&gt;

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Jamshid Andalibi}}
* [http://www.bbc.com/persian/arts/2013/07/130406_l17_archive_jamshid_andalibi وتووێژی بی بی سیی فارسی لەگەڵ جەمشید عەندەلیبی (بە فارسی)]
* [https://web.archive.org/web/20181227213041/http://chavoosh.info/?p=323 فێرگەی مۆسیقای چاووش (بە فارسی)]

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مۆسیقا|کوردستان|ئێران}}
{{ژیاننامە-کۆلکە}}

[[پۆل:خەڵکی سنە]]
[[پۆل:دەرچووانی بەشی ھونەرەجوانەکانی زانکۆی تاران]]
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی تاران]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠٢٤]]
[[پۆل:ژەنیارانی کورد]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧]]
[[پۆل:مۆسیقاژەنانی خەڵکی سنە]]
[[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]</text>
      <sha1>bnacbed1vfvgpbo4t68p8dmb8j9v1bi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیچارد سەنێت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130823</id>
    <revision>
      <id>1694168</id>
      <parentid>1543767</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T04:35:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2135" sha1="c11wfjpn9ctxhe75tvfuin1187zevn9" xml:space="preserve">{{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}}
'''ڕیچارد سەنێت''' (لەدایکبووی ١ی کانوونی دووەمی ١٩٤٣) پرۆفیسۆری کۆمەڵناسی لە [[سکوڵی ئابووری لەندەن]]ە و پڕۆفیسۆری زانستە مرۆڤییەکان لە [[زانکۆی نیۆیۆرک]]ە. سەنێت سەبارەت بە پێوەندییە کۆمەڵایەتییەکان لە شار، و کاریگەرییەکانی ژیانی شار لەسەر کەسایەتییەکان لە جیھانی مۆدێرن توێژینەوە دەکات. شایانی باسە کۆمەڵناسی بەناوبانگ [[ساسکیا ساسەن]] ھاوسەری سەنێتە.&lt;ref&gt;[[:en:Richard Sennett|ڕیچارد سەنێت]] {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/wiki/Richard_Sennett |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئازاری ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170307174807/https://en.wikipedia.org/wiki/Richard_Sennett |ڕەوشی ناونیشان=unfit}}, ویکیی ئینگلیزی.&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Richard Sennett}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٣]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:فەیلەسووفانی جوو]]
[[پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی]]
[[پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ڕووسی-جوولەکە]]
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھارڤارد]]
[[پۆل:ئەفسەرانی نیشانی ئیمپڕاتۆریەتی بەڕیتانی]]</text>
      <sha1>c11wfjpn9ctxhe75tvfuin1187zevn9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژی ساڵی نوێ (گرووپ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131194</id>
    <revision>
      <id>1693950</id>
      <parentid>1530984</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T19:36:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مۆسیقا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4405" sha1="4f6dtuylonot1ypr5cpszknez0u2hyp" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox musical artist  &lt;!-- See Wikipedia:WikiProject Musicians --&gt;
| name                = ڕۆژی ساڵی نوێ
| background          = group_or_band
| image               = Hanna_jon_2013_new_years_day.jpg
| image_size          =  
| caption             = ڕۆژی ساڵی نوێ لە ٢٠١٣
| origin              = ئەنێھایم، [[کالیفۆرنیا]]، {{flag|United States}}
| genre               = [[هارد ڕۆک]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Scott Irvine |ناونیشان=http://www.absolutepunk.net/showthread.php?t=235900 |سەردێڕ=New Years Day - My Dear - Album Review |بڵاوکەرەوە=AbsolutePunk.net |ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠١٥}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.absolutepunk.net/showthread.php?t=235900 |date=ئایاری ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt; [[ئاڵتەرنەتڤ ڕۆک]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Stewart Mason |ناونیشان=http://www.allmusic.com/artist/new-years-day-mn0000282792/biography |سەردێڕ=New Years Day &amp;#124; Biography |بڵاوکەرەوە=[[AllMusic]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt; [[ئاڵتەرنەتڤ مێتاڵ]]، [[گۆتیک ڕۆک]]، پۆپ پەنک
| years_active        = ٢٠٠٥–ئێستا
| label               = TTV، ئەنەتەر سێنتری، گرێی ئێریا، سێنتری میدیا، ھۆڵیوود وەیست
| associated_acts     = کۆمبیکرایست، گێت سکارد، ھۆم گرۆون، مۆشنلێس ئین وایت، ویڵیام کۆنترۆڵ، بڵۆد ئۆن زە دانس فڵۆر، ئیسکەیپ زە فەیت، زە ھاکسانس 
| website             = [https://www.facebook.com/nydrock https://www.facebook.com/NYDrock]
| current_members     = [[ئاشلی کۆستێلۆ]]&lt;br&gt;نیکی میزیری&lt;br&gt;جێریمی ڤاڵێنتین&lt;br&gt;فرانکی سل&lt;br&gt;[[جۆشوا ئینگرێم]]
| past_members    = کیت درۆڤر&lt;br&gt;ئێریک سیڵۆ&lt;br&gt;مایک سکووڵدن&lt;br&gt;ئادەم‌ لۆرباک&lt;br&gt;دان ئارنۆڵد&lt;br&gt;مایکی &quot;١٣&quot;&lt;br&gt;ماتیو ڵیندبڵاد&lt;br&gt;رەسڵ دیکسن&lt;br&gt;نیک تەرنه‌ر&lt;br&gt;جەیک جۆنز&lt;br&gt;ئەنتۆنی باڕۆ&lt;br&gt;تەیلەر بورگێس&lt;br&gt; نیک ڕۆسی&lt;br&gt;براندن ۆڵڤ&lt;br&gt;دانیڵ تریکس
}}

'''ڕۆژی ساڵی نوێ''' گرووپێکی [[مۆسیقای ڕۆک|ڕۆک]]ی ئەمریکییە کە لە ساڵی ٢٠٠٥ لە ئەنێھیمی [[کالیفۆرنیا]] دامەزراوە. دوای ئەوەی بەھۆی ماڵپەری مایسپەیسەوە پرۆمۆتکران و ناوداربوون، گرووپەکە یەکەم [[تۆمارکراوی درێژخایەن]]یان بڵاوکردەوە لە ساڵی ٢٠٠٦. یەکەم ئەلبومی ستودیۆیان ''ئازیزەکەم'' بەدوایدا ھات لە ساڵی ٢٠٠٧. دووەم ئەلبومیان ''قوربانیی پیاوخراپ'' نزیکەی شەش ساڵ دوای یەکەم ئەلبومی درێژخایەنیان بڵاوکرایەوە و سێھەم ئەلبومیان بە ناوی ''مەیڵڤۆلێنس'' لە ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ بڵاوکرایەوە و گەیشتە ژمارە ٤٥ لەسەر (بیلبۆرد ٢٠٠)، بەرزترین چارتی گرووپەکەیە.

ئەوان ناوی مۆسیقاکەی خۆیان دەبەن بە '''ھەنتدمانشنکۆر'''، تێکەڵەیەک لە زە ھەنتد مانشن و [[مۆسیقای ڕۆک|ڕۆک]].

==پەراوێزەکان==
{{reflist|1}}
==سەرچاوەکان==
[https://en.wikipedia.org/wiki/New_Years_Day_(band)  ویکیپیدیای ئینگلیزی]
{{تووڵی دەروازە|مۆسیقا}}
{{پۆلی کۆمنز|New Years Day (band)}}

{{مۆسیقا-کۆلکە}}

[[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]]
[[پۆل:گرووپە مۆسیقییە گۆتیک مێتاڵە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:گرووپە مۆسیقییە ئاڵتەرنەتڤ مێتاڵە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:گرووپە مۆسیقییە ڕۆکە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:گرووپە مۆسیقییە پێنج کەسییەکان]]
[[پۆل:دامەزرانەکانی ٢٠٠٥ لە کالیفۆرنیا]]
[[پۆل:گرووپە مۆسیقییەکان، دامەزرانی ٢٠٠٥]]</text>
      <sha1>4f6dtuylonot1ypr5cpszknez0u2hyp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕابووردوو (فیلم)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>132414</id>
    <revision>
      <id>1693916</id>
      <parentid>1691650</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:29:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئیتاڵیا|ئیتاڵیا]]</comment>
      <origin>1693916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7202" sha1="bwko3b7gne5kpvl197y2cl8igxgs6me" xml:space="preserve">{{infobox film|name=ڕابردوو|image=The Past poster.jpg|alt=|director=[[ئەسغەر فەرهادی]]|producer=ئەلێکساندەر مالت گێی|writer=[[ئەسغەر فەرهادی]]|starring=بێرنس بژو ، [[عەلی موسەفا]] ، [[بابەک کەریمی]]|music=یۆلی گالپرین ، ئیڤن گالپرین|cinematography=[[مەحموود کەلاری]]|editing=جولێت وێڵفینگ|runtime=١٣٠ خولەک|country={{ئاڵا|فەڕەنسا}}&lt;br/ 
&gt;{{flag|Italy}}&lt;br/&gt; {{flag|Iran}}|language=[[فارسی]] [[فەڕەنسی]]|budget=٨ ملیۆن دۆلار|gross=١٠،٦ ملیۆن دۆلار}}ڕابردوو (بە [[فەڕەنسی]] '''''Le Passé''' ) وە ( بە [[فارسی]] '''گذشته''')'' فیلمێکی [[فەڕەنسی|فەڕەنسیە]] بەرهەمی ساڵی ٢٠١٣یە لە دەرهێنانی دەرهێنەری [[ئێران|ئێرانی]] [[ئەسغەر فەرهادی|ئەسغەر فەرهادیە]] بۆ یەکەمین جار لە [[فێستیڤاڵی فیلمی کان]] نمایشکرا و توانی دوو خەڵات بەدەستبهێنێت ، [[عەلی موسەفا]] و بێرنز بژو و تاهر ڕەحیم نواندنکارەکانی ئەم فیلمەن ، فیلمی ڕابردوو وەکو نوێنەری وڵاتی ئێران نێردرا بۆ [[خەڵاتەکانی ئۆسکار]] دوای ئەوەی لە نێو دوازدە فیلمی دیکەدا هەڵبژێردرا و ڕکابەری سەرەکیشی فیلمی [[دەربەند (فیلم)|دەربەندی]] پەرویز شەهبازی بوو ، مەسعود کیمیایی دەرهێنەری ناوداری ئێران یەکێک بوو لە لیژنەی دیاریکاری نوێنەری [[ئێران]] بۆ ئۆسکار وتی : بابەتی فیلمی [[دەربەند (فیلم)|دەربەند]] بابەتێکی ئێرانیە بەڵام ڕابردوو فیلمێکی جیهانیە و پڕە لە دانایی سینەماتۆگراف&lt;ref&gt;http://www.bbc.com/persian/arts/2013/09/130929_nm_oscar_film_iranian.shtml بی بی سی فارسی ، فارسی ، دواین سەردان ٢٣/١/٢٠١٧&lt;/ref&gt;

== چیرۆک ==
پیاوێکی ئێرانی بە ناوی ئەحمەد لەسەر داوای هاوسەرەکەی بە ناوی مارین کە چوار ساڵ پێشتر لێێ جیابۆتەوە دەگەڕێتەوە فەڕەنسا ، ئەحمەد دواتر تێدەگات کە مارین دەیەوێت لەگەڵ کوڕێکی دیکە هاوسەرگیری بکات بە ناوی سەمیر کە کوڕێکی هەیە و ژنەکەی هەوڵی خۆکوشتنی داوە ،

ئەحمەد و مارین بڕیاری جیابونەوە دەدەن و مارین لە دادگا بە ئەحمەد دەڵێ منداڵێکی لە سکدایە ، مارین دوو منداڵی دیکەی هەیە یەکێکیان ناوی لوسیەو ڕازی نییە بە هاوسەرگیری سێیەم جاری دایکی و بابەتی خۆکوژی خێزانی سەمیر وهۆکارەکانی ئەو ڕوداوە بابەتێکی سەرلێشێوێنەری فیلمەکەیە کە زۆر ئاڵۆزەو هەرجارەو پەنجەی تۆمەت و گومان ڕوی لە کەسێکە ، زۆرینەی بابەتە گرنگەکان لە ڕابردوودا ڕویان داوە بەڵام پشتگوێخستنی ڕابردوو بۆ کەسایەتیەکانی فیلمەکە سەختە و ناچارن بە دوای ڕاستیدا بچن&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://fa.wikipedia.org/wiki/%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA%D9%87_(%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}) ویکیپیدیای فارسی گذشته - فارسی - دواین سەردان ٢٣/١/١٠١٧&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/The_Past_(film{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}) ویکیپیدیای ئینگلیزی زە پاست ، ئینگلیزی ، دواین سەردان ٢٣/١/٢٠١٧&lt;/ref&gt;

== کاست ==

* بێرنس بژو ڕۆڵی مارین&lt;ref&gt;https://www.theguardian.com/film/2012/aug/24/berenice-bejo-marion-cotillard-asghar-farhadi زە [[گاردیان]] ، ئینگلیزی ، دواین سەردان ٢٣/١/٢٠١٧&lt;/ref&gt;
* تاهر ڕەحیم ڕۆڵی سەمیر
* [[عەلی موسەفا]] ڕۆڵی ئەحمەد
* پاولاین بارلت ڕۆڵی لوسی
* [[بابەک کەریمی]] ڕۆڵی شەهریار
* جانێ جەستن ڕۆڵی لیا

== خەڵاتەکان ==

== داهات ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!وڵات
!داهات بە دۆلار
|-
|بەلجیکا
|٣٦٢،١٧٤
|-
|فینلەندا
|٨٩،٠٠٣
|-
|فەڕەنسا
|٧،٤٣٨،٩٥٩
|-
|یۆنان
|١٧٢،٢١١
|-
|ئیتاڵیا
|٤٠١،٠٣١
|-
|هندستان
|١٤٠،٤٠٨
|-
|پۆڵەندا
|٦٦،٣٥٠
|-
|ئێران
|١،١٣٣،٣٣٣
|-
|تێکڕا
|١٠،٢٥٥،٩٢٤&lt;ref&gt;http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=past.htm بۆکس ئۆفیس مۆجۆ ، دواین سەردان ٢٣/١/٢٠١٧&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.jpbox-office.com/fichfilm.php?id=13576 جەی پی بۆکس ، فەڕەنسی ، دواین سەردان ٢٣/١/٢٠١٧&lt;/ref&gt;
|}

== یاداشت و بیروڕاکان ==
* مێتا کریتیک : ٨٥ی لە ١٠٠ داوە بەم فیلمە
* جەواد شەمەقدەری : سەرۆکی ڕێکخراوی سینەمای ئێران فیلمی ڕابردوی پەسەندکرد و [[ئەسغەر فەرهادی]] بە شانازی سینەمای ئێران دانا &lt;ref&gt;http://www.isna.ir/news/92030301374/%D8%B4%D9%85%D9%82%D8%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D8%B3%D9%BE%DB%8C%D9%84%D8%A8%D8%B1%DA%AF-%D8%B5%D8%AD%D8%A8%D8%AA-%D9%85%DB%8C-%DA%A9%D9%86%DB%8C%D9%85-%D8%AA%D8%A7-%D9%81%D8%B1%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%86%D8%AE%D9%84-%D8%B7%D9%84%D8%A7-%D8%A8%DA%AF%DB%8C%D8%B1%D8%AF ئیسنا ، دواین سەردان ٢٣ی ١ی ٢٠١٧&lt;/ref&gt;
* هۆڵیود ڕیپۆرتەر و بەشێکی زۆر لە گۆڤار و ڕەخنەگران سەرسامن بەوەی چۆن فیلمی ڕابردوو نەپاڵێوراوە بۆ ئۆسکار &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{تووڵی دەروازە|فەڕەنسا|فیلم|پاریس|دەیەی ٢٠١٠|ئێران|ئیتاڵیا}}
{{پۆلی کۆمنز|The Past (film)}}

{{فیلم-کۆلکە}}
{{فەڕەنسا-کۆلکە}}
{{ئێران-کۆلکە}}

[[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٣]]
[[پۆل:فیلمە فارسییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئیتالییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی فارسی]]
[[پۆل:فیلمە فەرەنسییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠١٠ بە زمانی فارسی]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی خێزانە ناکارامەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لە فەڕەنسا داندراون]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری پاریس وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:فیلمە فرە زمانە فەرەنسییەکان]]
[[پۆل:فیلمە فرە زمانە ئێرانییەکان]]</text>
      <sha1>bwko3b7gne5kpvl197y2cl8igxgs6me</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیفاعە تەھتاوی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>132550</id>
    <revision>
      <id>1694129</id>
      <parentid>1550031</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T01:37:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فەلسەفە-کۆلکە، ئیسلام-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2034" sha1="1fhz8xq76rqgui7euoaafr93c3isv8k" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدانی خۆگەڕ}}
'''ڕیفاعە تەهتاوی''' (بە [[عەرەبی]]: رفاعة رافع الطهطاوي‎‎، ١٨٠١ - ١٨٧٣) [[نووسەر]]، [[مامۆستا]]، [[وەرگێڕان|وەرگێڕ]]، میسرناس و ڕۆشنبیرێکی هەڵایسانەوەی [[میسر]] بوو. تەهتاوی یەکێ بوو لەوانەی یەکەمجار دەرباری کەلتوری ڕۆژاوا نوسیان وەک هەوڵدان بۆ ئاشناکردنی شارستانیەتی [[ئیسلام|ئیسلامی]] و [[مەسیحی]] بەیەکتر. ئەو کۆلێژی زمانی دامەزراند لە ١٨٣٥دا لە میسر، هەروا کاریگەری هەبوو لە زانست، یاسا، وێژە و میسرناسیدا لە سەردەی نۆزدەهەمدا. کارەکانی ئەو کاریگەریان هەبوو لەسەر زانایانی تری وەک محمد عەبدە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://alsun.asu.edu.eg//english/article.php?action=show&amp;id=7586 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تەممووزی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170705210354/http://alsun.asu.edu.eg//english/article.php?action=show&amp;id=7586#.VooiJfnhA0M |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Rifa'a el-Tahtawi}}
{{تووڵی دەروازە|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|فەلسەفە|ژیاننامە|ئیسلام|میسر}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{فەلسەفە-کۆلکە}}
{{ئیسلام-کۆلکە}}

[[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٠١]]
[[پۆل:مردووانی ١٨٧٣]]
[[پۆل:ڕۆژنامەوانانی میسری]]
[[پۆل:ڕۆژنامەوانانی سەدەی ١٩یەم]]</text>
      <sha1>1fhz8xq76rqgui7euoaafr93c3isv8k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێزدێنت ئیڤڵ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>132927</id>
    <revision>
      <id>1694334</id>
      <parentid>1583450</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:33:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، کتێب-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8171" sha1="s338l1935illwbrv4bw21q34luame9o" xml:space="preserve">{{Infobox VG series
| title                  = ڕێزدێنت ئیڤڵ خوێنمژ
| image                  = The Resident Evil logo.svg
| caption                =
| platform of origin     = [[پلەیستەیشن]]
| creator                = {{plainlist|
* [[شینجی میکامی]]
* [[تۆکورۆ فوجیوارا]]}}
| composer               = ئۆرکێسترای بایۆھەزارد
| developer              = [[کاپکۆم]]
| publisher              = کاپکۆم
| platforms              = {{collapsible list|
* [[ئەندرۆید]]
* ئارکەید
* [[بلاک بێری]]
* دریمکاست
* گەیم بۆی کەڵەر
* [[گەیم کیوب]]
* [[ئای ئۆ ئێس]]
* [[مایکرۆسۆفت ویندۆوز]]
* [[مۆبایل]]
* ئێن کەیج
* [[نینتێندۆ سری دی ئێس]]
* [[نینتێندۆ ٦٤]]
* [[نینتێندۆ دی ئێس]]
* [[پلەیستەیشن]]
* [[پلەیستەیشن ٢]]
* [[پلەیستەیشن ٣]]
* [[پلەیستەیشن ٤]]
* [[پلەیستەیشن پۆرتەیبڵ]]
* [[پلەی ستەیشن ڤیتا]]
* [[سێگا ساتەرن]]
* [[شیڵد ئەندرۆێد تیڤی]]
* [[شیڵد پۆرتەیبڵ]]
* [[تابلێتی شیڵد]]
* [[ستیم مەشین]]
* [[وی]]
* [[وی یو]]
* [[مۆبایلی ویندۆوز]]
* [[ئێکس بۆکس ٣٦٠]]
* [[ئێکس بۆکس وەن]]
* [[زیبۆ]]}}
| first release version  = ''[[ڕێزدێنت ئیڤڵ (یاریی ڤیدیۆیی ١٩٩٦)|ڕێزدێنت ئیڤڵ]]''
| first release date     = ٢٢ی ئازار، ١٩٩٦
| latest release version = ''[[ڕێزدێنت ئیڤڵ ٧: بایۆھازارد]]''
| latest release date    = ٢٤ی کانوونی دووەم، ٢٠١٧
| genre                  = [[ترس و مانەوە]]&lt;br /&gt;بینا-ھاوێژی کەسی سێیەم
| spinoffs               =
}}

'''ڕێزدێنت ئیڤڵ''' ({{بە ژاپۆنی|バイオハザード}} - ''بایۆھازادۆ'' • {{بە ئینگلیزی| Resident Evil}}) [[کایە]]یەکی [[ترس و مانەوە]]ی ژاپۆنییە کە دروست کراوە لەلایەن [[شینجی میکامی]] و [[تۆکورۆ فوجیوارا]]. ئەم [[کایەی ڤیدیۆیی|کایە ڤیدیۆیییە]] بەرھەمی [[کاپکۆم]]ە و ئەوان خاوەنین. کۆمپانیاکە تیشکیان خستووەتە سەر چەند یارییەکی [[ترسناک]]، لەو کاتەوە چەند لقێکی لێ بۆتەوە و ئێستا [[کۆمیک]]، [[ئەنیمەیشن|وێنەی جووڵاو]]، [[پەرتووک]] و [[ڕۆمان|گێڕدراوە]]یش بەرھەم دەھێنن. ئەم یارییە بە دەوری چەند کەسایەتییەکدا دەخولێتەوە لەکاتی ڕوودانی ڕووداوێک کە [[زۆمبی]] بەناو شارەکاندا بڵاو دەبێتەوە و باس لە چۆنییەتی دەربازبوونیان دەکات و پەیوەندی نێوان کەسایەتییەکان ئاشکرا دەکات. کەسایەتییەکان خۆیان لە شەڕێکی بایۆلۆژیدا دەدۆزنەوە بەھۆی ئەوەی کە کۆمپانیای ئەمبرێلا (یان چەتر) [[ڤایرۆس]]ێک بەرھەم دەھێنن کە وا لە مرۆڤەکان دەکات بمرن و دواتر زیندوو ببنەوە و برسێتییەکەیان بە [[مرۆڤخۆری]] بشکێنن.

==چیرۆکی زنجیرەکە==
ھەموو بەشەکانی زنجیرەکە بە شێوەیەکی سەرەکی باس لە کۆمەڵێک کەس دەکەن کە دژی کۆمپانیای «ئەمبرێلا» دەجەنگن؛ ئەوەش کۆمپانیایەکی [[دەرمان]]ە کە «تی-ڤایرۆس» و ھەندێک ڤایرۆسی تر بۆ لێکۆڵینەوە نھێنییەکانیان دەربارەی «[[چەکی بیۆلۆژیک|چەکە بایۆلۆژییە]] ئەندامییەکان» پەرەپێدەدەن. ڤایرۆسە دەستکردەکان دەتوانن مرۆڤەکان بگۆڕن بۆ «[[زۆمبی]]» و ھەروەھا [[ئاژەڵ]] و [[ڕوەک]]ەکانی تریش بگۆڕن بۆ دڕندەی ترسناک. یارییە بنەڕەتییەکە لە دەوری شاری «ڕاکوون» ڕوودەدات، کە شارێکی خەیاڵییە لە ڕۆژاوای ناوەڕاستی [[ئەمریکا]]. شارەکە و ناوچەکانی دەوروبەری چەندین تاقیگەی ئەندازیاریی بایۆلۆژیی سەر بە کۆمپانیای «ئەمبرێلا» لەخۆدەگرن کە [[ڤایرۆس]]ی تایبەت بۆ بەکارھێنان لە [[جەنگی بایۆلۆژی]]دا بەرھەم دەھێنن. لەگەڵ گەشەکردنی تاقیکردنەوەی گۆڕانە جینییەکانی تایبەت بە «ئەمبرێلا»، ڤایرۆسەکە دزە دەکاتە ناو شاری «ڕاکوون»؛ ئەفسەرانی «ستارز» و کەسایەتییەکانی تر دەجەنگن دژی ئەو دڕندانەی شارەکەیان داگیرکردووە بۆ ئەوەی لێکۆڵینەوە لە تێوەگلانی «ئەمبرێلا» لەو کارەساتەدا بکەن. شاری «ڕاکوون» ڕووبەڕووی ھێرشێکی مووشەکیی ئەتۆمی بووەوە لەلایەن حکوومەتی ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە بۆ ڕێگریکردن لە بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسەکە، بەڵام ئەندامانی «ئەمبرێلا» چەکە بایۆلۆژییەکان و ڤایرۆسەکانی کۆمپانیاکەیان لە ناوچەکانی تری جیھاندا بڵاوکردەوە کە جۆرە نوێیەکانی بوونەوەر بەرھەم دەھێنن.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20200907140658/https://www.ign.com/articles/resident-evil-story-synopsis-plot-summary-lore-explained&lt;/ref&gt;

زۆرێک لە کەسایەتییە سەرەکییەکان ئەندامی یەکەی تاکتیکیی پۆلیسی شاری «ڕاکوون» (تیپی ستارز)ن، وەک: «کریس ڕێدفیڵد»، «جیڵ ڤالێنتاین» و «ڕیبێکا شامبەرز». سەرۆکی بەشی «ستارز»یش «ئالبێرت وێسکەر»ە کە بە شێوەیەکی نھێنی لە «ئەمبرێلا»ش کار دەکات، ئەو یەکێکە لە نەیارە سەرەکییەکانی چیرۆکەکە. لەنێو کەسایەتییە دیارەکانی تریشدا، «لیۆن ئێس کێنیدی»، «کلێر ڕێدفیڵد»ی خوشکی کریس، «ئادا وۆنگ»ی سیخوڕی کۆمپانیاکان و «ئیسان وینتەرز»ی ئەندازیاری سیستمەکان ھەن.&lt;ref&gt;Damien Waples (13 نوفمبر 2007). Resident Evil: The Umbrella Chronicles Official Game Guide. California, United States: Prima Games. ص. 58–73. ISBN:978-0-761-55845-3.&lt;/ref&gt;

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}
*{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://en.wikipedia.org/wiki/Resident_Evil |سەردێڕ =ڕێزدێنت ئیڤڵ |زمان =ئینگلیزی |سەردان = ٨ی شوباتی ٢٠١٧}}
{{ڕێزدێنت ئیڤڵ}}

{{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ژاپۆن|کۆمیک|ترسناک|خەیاڵی زانستی|ئەنیمێ و مانگا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|دەیەی ١٩٩٠|دەیەی ٢٠٠٠|دەیەی ٢٠١٠|کتێب}}
{{پۆلی کۆمنز|Resident Evil}}

{{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}}
{{فیلم-کۆلکە}}
{{کتێب-کۆلکە}}

[[پۆل:ڕێزدێنت ئیڤڵ]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ١٩٩٦]]
[[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ کۆمیکەکان گونجێنراون]]
[[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ فیلمدا گونجاون]]
[[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ بەرنامە تەلەفزیۆنییەکان گونجێنراون]]
[[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان گونجێنراون]]
[[پۆل:خەیاڵی زانستی بەپێی زنجیرەفیلم]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان سەبارەت بە زۆمبی]]</text>
      <sha1>s338l1935illwbrv4bw21q34luame9o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕوەیس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>133598</id>
    <revision>
      <id>1693902</id>
      <parentid>1693420</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:09:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:ئیسلام|ئیسلام]] و [[دەروازە:قورئان|قورئان]]</comment>
      <origin>1693902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1010" sha1="rtqavdkhw89tk0cxusycp6xy3r2nrty" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=نیسان ٢٠١٧}}

'''موحەممەد بن موتەوەککیل لوئلوئی بەسڕی'''، ({{بە عەرەبی|محمد بن المتوکل الؤلؤي البصري}})، نازناویش ئەبو عەبدوڵڵا، یەکێکە لە دوو گێڕەوەکەی ئیمامی [[یەعقوب حەدڕەمی]]، قورئانخوێنێکی بە ناوبانگ بوو، لە ساڵی ٢٣٨ـی کۆچی مردووە.&lt;ref&gt;[http://www.nuralislam.com/usoul/17.pdf حیاة القلوب في قراءة الإمام یعقوب] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160803234637/http://www.nuralislam.com/usoul/17.pdf |date= ٣ی ئابی ٢٠١٦ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.iid-quran.com/MenTarajem/Trajeem9.php تراجم]&lt;/ref&gt;
==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}

{{قیڕائاتەکان}}

{{بێ پۆل|date=نیسان ٢٠١٧}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{ئیسلام-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیسلام|قورئان}}</text>
      <sha1>rtqavdkhw89tk0cxusycp6xy3r2nrty</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆبێرت لایتفووت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>134954</id>
    <revision>
      <id>1693810</id>
      <parentid>1693483</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:20:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:Robert M. Lightfoot, Jr.|Robert M. Lightfoot, Jr.]] بۆ [[:Commons:Category:Robert M. Lightfoot Jr.|Robert M. Lightfoot Jr.]]</comment>
      <origin>1693810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4061" sha1="fakp0aiub3fws2iwuev9wz8kdjhciux" xml:space="preserve">{{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدانی کەسایەتی
| ناو                  = رۆبێرت م. لێتفوت
| وێنە                 = Robert M. Lightfoot Jr. official portrait.jpg
| قەبارەی وێنە         = 
| جێگری_وێنە           = 
| ناوی_خۆماڵی          = 
| زمانی_ناوی_خۆماڵی    = 
| ناوی کاتی لەدایکبوون = 
| ڕێکەوتی لەدایکبوون   = ١٩٦٣
| شوێنی لەدایکبوون     = [[مۆنتێڤەلۆ، ئەلاباما]]
| ڕێکەوتی_ونبوون       = 
| شوێنی_ونبوون         = 
| ڕەوشی_ونبوون         = 
| ڕێکەوتی مردن         = 
| شوێنی مردن           = 
| ھۆکاری مردن          = 
| شوێنی دۆزینەوەی تەرم = 
| شوێنی گۆڕ            = 
| مۆنۆمێنتەکان         = 
| نیشتەجێ              = [[واشینگتن دی سی]] [[ئەمەریکا]]
| نەتەوە               = 
| ناوەکانی تر          = 
| نەژاد                = 
| شارومەندێتی          = 
| ڕادەی خوێندەواری     = 
| پیشە                 = 
| ساڵانی چالاکی          = 
| خاوەنکار             = [[ناسا]]
| ڕێکخراو              = 
| ناوبانگ              = 
| کارە_دیارەکان        = 
| شێواز                = 
| شار                  = 
| مووچە                = 
| دارایی               = 
| باڵا                  = 
| کێش                  = 
| تەلەفزیۆن            = 
| سەرناو               = 
| وادە                 = 
| پێشوو                = 
| جێگر                 = لیسا رۆی
| حیزب                 = 
| بزاڤ                 = 
| بەرانبەرەکان         = 
| ئایین                = 
| سزای_تاوانباری       = 
| ڕەوشی_تاوانباری      = 
| ھاوسەر               = کارۆلین سمیث
| یار                  = 
| منداڵەکان            = 
| دایک و باوک          = 
| خزمەکان              = 
| خەڵاتەکان             = 
| واژۆ                 = 
| جێگری_واژۆ           = 
| قەبارەی_واژۆ         = 
| ماڵپەڕ               = [https://www.nasa.gov/about/highlights/lightfoot_bio.html ژیاننامەکانی رێکخراوی ناسا]
| پەراوێزەکان          = 
| ڕەنگی پرچ            =
| ڕەنگی چاو            =
| قەبارەی جل           =
| قەبارەی پێڵاو         =}}

'''ڕۆبێرت ئێم لێتفوت''' لە  [[١٩٦٣]] لەدایکبووە. ئێستا بەڕێوبەری [[ناسا]]یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://aviationweek.com/lightfoot-radzanowski-will-head-nasa-temporarily|سەردێڕ= &quot;پێی سووک، ڕادزانۆڤسکی بە شێوەیەکی کاتی سەرۆکایەتی ناسا دەکات&quot;.}}&lt;/ref&gt;

== کارکردن ==
لە ٢٠ [[کانوونی دووەم]]ی [[٢٠١٧]] لە لایەن سەرۆکی ئەمەریکا [[دۆناڵد ترامپ]] کرا بە بەرێوبەر، وە بەرێوبەرایتیەکەی لە [[چارڵز بۆڵدن]] وەرگرت،
جێگرەکەی (کارۆلین سمیسە) گرنگترین پرۆژە کە لالەیەن ئەو بەرێبەرەوە ھەول دەدرێ بەرێوەببرێ ئەویش گەیشتنی مرۆڤە بەسەر رووی [[مەریخ]].

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|زانست|فیزیک|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سیاسەت|فڕینی بۆشایی }}
{{پۆلی کۆمنز|Robert M. Lightfoot Jr.}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{فیزیک-کۆلکە}}
{{سیاسەت-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣]]
[[پۆل:ئەندازیارانی میکانیکی ئەمریکی]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:بەڕێوەبەرانی ناسا]]</text>
      <sha1>fakp0aiub3fws2iwuev9wz8kdjhciux</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆکی (زنجیرەفیلم)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>135029</id>
    <revision>
      <id>1694064</id>
      <parentid>1546124</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:35:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، وەرزش-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1720" sha1="j46xy0kotslihz9y0x0u3o35765trub" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس
|وێنە =ڕۆکی.jpg}}
'''ڕۆکی''' زنجیرە فیلمێکی وەڕزشی مشتەکۆڵەیە،ڕۆکی وەکو کەسایەتیەکی خەیاڵی ناو فیلمەکەیە،ڕۆکی باڵبۆوە کە لە هەموو زنجیرەکان سیلڤیستەر ستاڵۆن ڕۆڵی تێدا دەگێڕێت.فیلمەکان بەگوێڕەی مێژووی دەرچوونیان ڕۆکی لە ۱۹۷٦٫.ڕۆکی دوو لە ۱۹۷۹٫ ڕۆکی سێ لە ۱۹۸۲٫ ڕۆکی چواڕ لە۱۹۸٥٫ ڕۆکی پێنج لە ۱۹۹۰٫ ڕۆکی بالبۆوە لە ۲۰۰٦، کرید لە ۲۰۱٥.داهاتی زنجیرە فیلمەکە لەسەرانسەری جیهان خۆی گەیاندە۱.٤بلیۆن دۆڵار بەگوێرەی ژمێریاری بۆکس ئۆفیس.

== سەرچاوەکان ==
{{Reflist|2}}
{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٩ی نیسانی ٢٠٢٣}}
{{تووڵی دەروازە|شەڕ|وەرزش|دەیەی ١٩٧٠|مێژوو|کایەی ڤیدیۆیی|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|دەیەی ١٩٩٠|دەیەی ٢٠٠٠|مۆسیقا}}
{{پۆلی کۆمنز|Rocky (franchise)}}

{{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}}
{{فیلم-کۆلکە}}
{{وەرزش-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:زنجیرە فیلمەکان]]
[[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]]
[[پۆل:زنجیرە فیلمی ئەکشن]]
[[پۆل:پاشکۆکانی کۆلۆمبیا پیکچەرز]]
[[پۆل:مافە دەستوورییەکانی وارنەر برۆس پیکچەرز]]</text>
      <sha1>j46xy0kotslihz9y0x0u3o35765trub</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیبووت (وێژە)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>136353</id>
    <revision>
      <id>1694103</id>
      <parentid>1531115</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T01:33:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، فیلم-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3076" sha1="dfgcykwbf0o9kbfpj6i7sordiypz30q" xml:space="preserve">{{بنبەست|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
لە زنجیرەیەکدا (فیلم یان یاری ڤیدیۆ یان شتی تر)، '''ڕیبووت''' بە مانای وازهێنان لە هەموو ئەو شتانە دێت کە دروست کراوە وە دەست پێکردنەوە لە سفرەوە.&lt;ref name=&quot;Willits&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Willits|یەکەم=Thomas R.|سەردێڕ=To Reboot or Not to Reboot: What is the Solution?|ناونیشان=http://www.bewilderingstories.com/issue344/reboot1.html|ساڵ=٢٠٠٩|ئیش=bewilderingstories.com|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt; وشەکە هاتووە لە هێمایەکی کۆمپیتەر کە هەڵگری هەمان ناوە و بە مانای دیسانەوە هەڵکردنی سیستەمی کۆمیتەر دێت.&lt;ref name=&quot;Willits&quot;/&gt;

== زنجیرە فیلم ==
لەگەڵ ڕیبووت، دروستکەری فیلمەکان دەتوانن فیلمەکانیان نوێ بکەنەوە و ئەو زنجیرەی مەبەستیانە چالاک بکەنەوە لە پێناو ڕاکێشانی بینەری نوێ و بە دەستهێنانی داهات. هەر لەبەر ئەوە ڕیبۆت دەکرێت ببینرێ وەک هەوڵێک بۆ ڕزگار کردن زنجیرەیەک کە &quot;کۆن&quot; بووە.&lt;ref name=&quot;VideoHound&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Tallerico|یەکەم=Brian|سەردێڕ=Twenty Film Franchises in Need of a Reboot|ناونیشان=http://www.movieretriever.com/blog/316/twenty-film-franchises-in-need-of-a-reboot|ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠٠٩|ئیش=movieretriever.com|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt; هەروەها دەکرێت پڕۆژەیەکی &quot;پارێزراو&quot; بێت بۆ ستۆدیۆکە، لەبەر ئەوەی زنجیرەیەکی خاوەن بنکەیەکی بینەری کەم مەترسی (لە ڕووی برنەوەی چاوەڕوان کراو) لە کارێکی ڕاستەقینە کە بنکەی بینەری نییە باشترە. وە لەهەمان کاتدا ڕێگە بە ستۆدیۆکە دەدرێت بە ئاشکرا کردنی جیهانی تر.&lt;ref&gt;[http://www.firstshowing.net/2008/10/06/sunday-discussion-the-mighty-hollywood-reboot-trend/ Sunday Discussion: The Mighty Hollywood Reboot Trend]. Firstshowing.net (October 6, 2008). Retrieved on June 13, 2011.&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|تەلەڤیزیۆن|فیلم}}

{{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}}
{{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}}
{{فیلم-کۆلکە}}

[[پۆل:زاراوەکانی فیلم و ڤیدیۆ]]
[[پۆل:زاراوەکانی تەلەڤیزیۆن]]
[[پۆل:زاراوەکانی کایەی ڤیدیۆیی]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی دووبارە دروست کراوەتنەوە]]
[[پۆل:زاراوەناسیی کۆمیکەکان]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە ڕیبووتەکان]]</text>
      <sha1>dfgcykwbf0o9kbfpj6i7sordiypz30q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ماچ و باوەش بۆتۆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>136934</id>
    <revision>
      <id>1694207</id>
      <parentid>1613284</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T05:50:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1694207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3071" sha1="kurtbii0z1x9yef6qqjehur2wrq4t34" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=ئاب ٢٠١٧}}
'''ماچ و باوەش بۆتۆ''' (بە [[ئینگلیزی]]: XoXo)  لە ئێستادا وشەیەک بۆتەباو زۆربەی بەکارهێنەرانی تۆڕى کۆمەڵایەتى فەیسبووکى بەخۆیەوە سەرقاڵکردووە ئەویش وشەی (xoxo)یە و بەشێک لەبەکارهێنەرانی فەیسبوک والێی تێگەیشتوون کەبۆ زانینی ئەکتیڤی فەیسبوکەکەیانە.

زۆر کەس لە بەکارهێنارانی فەیسبوک بەم شێوەیە لە وشەی (xoxo) تێگەیشتون کە ئەگەر وشەی (xoxo) ڕەنگی سوور بوو ئەوا مانای وایە فەیسبوکەکەیان ئەکتیڤی باشەو چاودێری لەسەر نییە، وە بەپێچەوانەشەوە ئەگەر وشەکە ڕەنگی وەکو خۆی مایەوە واتە ڕەشبوو ئەوا فەیسبوکی ئەوکەسە ئەکتیڤی لاوازە و چاودێری لەسەرە، &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[[wikipedia:Hugs and kisses|ویكپیدیای ئینگلیزی ووشه‌ی (xoxo)]]&lt;/ref&gt;

== بنه‌ڕه‌تی ووشه‌كه‌ ==
بەپێی سەرچاوە ئنگلیزییەکان بێت دوو لێکدانەوە بۆ وشەی (xoxo) کراوە ئەمانەن:

(x,o) بۆ ماچ و باوەش بەکاردێن بابزانین بەپێی سەرچاوەکان وایە:

یەکەم:

لەچاوی باڵندەیەک لەئاسمانەوە، کاتێ سەیری دوو کەس دەکات کە یەکتری ماچ دەکەن، (o) کە بۆ باوەشە بەمانای هەردوو قۆڵی دوو کەسەکە و (x) کە بۆ ماچە بەمانای هەردوو ئاڕاستەی سەریان دێت.

دووەم:

لەڕووی ئاینییەوە، پیتی X وەکو هێمایەکی پیرۆز سەیرکراوە لە مێژووی کریستیانیدا هەروەکچۆن لەزمانی یۆنانیدا X بەکارهاتووە بۆ کریست ΧΡΙΣΤΟΣ

هەروەها، oبۆ واژۆکردن لەسەر دۆکیومێنتەکان بەکاردەهات لەلایەن زۆرێک لەو جولەکانەی کاتێ لەئەمریکای باکوورەوە بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکانى ئەمریکا دەڕۆیشتن بەتایبەت ئەوانەی کە زمانی یەکەمیان Yiddishجولەکەیی بوو.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

لە ئێستادا بە خزمەتگوزاریەکی نوێی فەیسبوک دادەنرێت لە نێوان ( خۆشەویستاندا)، کە مانای وشەکەیان کردووە بە ماچو باوەش بۆتۆ، بەپێی زانیارییەکانى ویکیپیدیا ئەم وشەیە زیاتر بۆ توندوتۆڵکردنی هاورێیەتی و خۆشەویستی و نیشاندانی متمانەی زیاترەبۆ بەرامبەر.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

سه‌رچاوه‌کان

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کۆمەڵگا}}

[[پۆل:ئیمۆتیکۆنەکان]]
[[پۆل:پەیوەندییە کەسییەکان]]</text>
      <sha1>kurtbii0z1x9yef6qqjehur2wrq4t34</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیشاو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>137028</id>
    <revision>
      <id>1694123</id>
      <parentid>1544579</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T01:36:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4026" sha1="h5k9y2o77cred4d6mk9z41jl2j24g0n" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		          = ڕیشاو
| ناوی_خۆماڵی	         	= Rishaw
| ناوەکانی_تر		       = 
| جۆری_نیشتنگە		        = گوند
| وێنە			                = 
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= 
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		         = Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١		=  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی ئابی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt; {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای ھەڵەبجە|ھەڵەبجە]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= 
| جۆری_دابەشکراو٣	= 
| ناوی_دابەشکراو٣	= 
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| بەرزایی_بە_م		= ٩٤٢
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= 
}}

'''ڕیشاو''' گوندێکە، کەوتووەتە  [[ناحیەی سیروان]]، [[قەزای ھەڵەبجە]]، [[پارێزگای ھەڵەبجە]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;

==جوگرافیا==
ڕیشاو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[دەڵەمەڕ]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[کۆساوا]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[بۆین]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[تلەوەرێ]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;

{{گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|پارێزگای ھەڵەبجە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>h5k9y2o77cred4d6mk9z41jl2j24g0n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیشێن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>137165</id>
    <revision>
      <id>1694127</id>
      <parentid>1544583</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T01:37:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4089" sha1="3fz2t98sadeid59rfjk0tbiv454vo74" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		          = ڕیشێن
| ناوی_خۆماڵی	         	= Rishen
| ناوەکانی_تر		       = 
| جۆری_نیشتنگە		        = [[گوند]]
| وێنە			                = پەڕگە:گوندی ڕیشێن.jpg|وێنۆک
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= دیمەنی گوندی ڕیشێن
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		         = Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١		=  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt; {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای هەڵەبجە|هەڵەبجە]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= 
| جۆری_دابەشکراو٣	= 
| ناوی_دابەشکراو٣	= 
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| بەرزایی_بە_م		= ٥٣٥
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= 
}}

'''ڕیشێن''' گوندێکە، کەوتووەتە  [[ناحیەی خورماڵ]]، [[قەزای ھەڵەبجە]]، [[پارێزگای هەڵەبجە]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;

==جوگرافیا==
ڕیشێن لە باکورەوە هاوسنورە لەگەڵ گوندی [[دەرەگوڵان]] و لە باشورەوە لەگەڵ گوندی [[مەلاوەیسە]] و لەڕۆژهەڵاتەوە لەگەڵ گوندی [[میری سوور]] لەڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی [[قول خورد]] .&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|پارێزگای ھەڵەبجە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>3fz2t98sadeid59rfjk0tbiv454vo74</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆس گێلر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>137650</id>
    <revision>
      <id>1693892</id>
      <parentid>1693623</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:06:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[دەروازە:تەلەڤیزیۆن|تەلەڤیزیۆن]]، [[دەروازە:دەیەی ١٩٩٠|دەیەی ١٩٩٠]] و [[دەروازە:کۆمیدیا|کۆمیدیا]]</comment>
      <origin>1693892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2144" sha1="he02l9y6zvogzon0hufwgbvazlcljfo" xml:space="preserve">{{بێ سەرچاوە}}
[[پەڕگە:David Schwimmer as Ross Geller.jpg|وێنۆک|ڕۆس گیلەر]]
'''ڕۆس گیلەر :''' کارەکتەرێکی خەیاڵی زنجیرەی [[ھاوڕێکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|ھاوڕێکانە]] کە لەلایەن [[دەیڤد شویمەر]]ەوە ڕۆڵەکەی گێڕدراوە

ڕۆس خاوەنی بڕوانامەی بەکالۆریۆسە و پاشماوەناسە و دواتریش دەبێتە پڕۆفیسۆر وانە دەڵێتەوە و زیرەکترین کەسی گرووپەکەیە ھاوڕێکانی ھەندێکجار ڕەخنەی لێدەگرن لەبەر ڕاستکردنەوەی ھەڵە ڕێزمانییەکانیان، ڕۆس برای [[مۆنیکا گیلەر|مۆنیکایە]] و ھەر لە لاوێتییەوە [[ڕەیچڵ گرین]]ی خۆشویستووە بەڵام پێی نەوتووە و ڕۆژانی کۆلێج لەگەڵ [[چاندلەر بینگ]] ھاوژوور بوون و ھەر بە ھاوڕێیی ماونەتەوە، ڕۆس سێ جار ھاوسەرگیری دەکات و جیادەبێتەوە بۆیە زۆرجار ھاوڕێکانی گاڵتەی پێدەکەن لەبەر ھاوسەرگیرییەکانی کە جاری یەکەم لە ھاوسەرکەی جیابووەتەوە لەبەرئەوەی ژنەکەی ھاوڕەگەزباز بووە و جاری دووەم لە کاتی ئاھەنگی ھاوسەرگیرەکەدا لە باتی ناوی دەسگیرانەکەی بھێنێت ناوی ڕەیچڵ دەھێنێت و جاری سێھەمیش بە سەرخۆشی ھاوسەرگیری دەکات، دوو منداڵی ھەیە یەکەمیان بە ناوی بێن لە ھاوسەری یەکەمی و دووەمیان بە ناوی ئێما لە ڕەیچڵ

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|دەیەی ١٩٩٠|کۆمیدیا}}

[[پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان]]
[[پۆل:کارەکتەرە کوڕە ئەمریکییەکان لە تەلەڤیزیۆن]]</text>
      <sha1>he02l9y6zvogzon0hufwgbvazlcljfo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژی شوکرانەبژێری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>137862</id>
    <revision>
      <id>1693951</id>
      <parentid>1550067</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T19:36:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، کەنەدا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2827" sha1="ro91119i9y5cyobdfsrs7y8iq1c8e46" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{نامەی ڕوونکردنەوە|ڕۆژی شوکرانەبژێری|‏جێژن (ڕوونکردنەوە)}}
{{Infobox holiday
|holiday_name  = ڕۆژی شوکرانەبژێری
|type          = فەرھەنگی
|image         = Our (Almost Traditional) Thanksgiving Dinner.jpg
|imagesize     = 260px
|caption       = خواردنێکی ڕۆژی شوکرانەبژێری لە ئەمریکای باکوور
|official_name =
|nickname      =
|observedby    = {{USA}}{{ھن}}{{CAN}}{{ھن}}{{LBR}}{{ھن}}{{PUR}}{{ھن}}{{NFK}}
|litcolor      =
|longtype      = نیشتمانی، کلتووری
|significance  =
|begins        =
|ends          =
|date          = دووەمین دووشەممەی مانگی تشرینی یەکەم (کەنەدا){{ھن}} یەکەمین پێنجشەممەی تشرینی دووەم (لیبێریا){{ھن}}ئاخرین چوارشەممەی مانگی تشرینی دووەم (دوورگەی نۆرفۆلک){{ھن}}چوارەمین پێنجشەممەی مانگی تشرینی دووەم (ویلایەتە یەکگرتووەکان)
|week_ordinal  =
|weekday       =
|month         =
|date2015      =
|date2016      =
|date2014      =
|celebrations  =
|observances   =
|relatedto     =
}}

'''ڕۆژی شوکرانەبژێری''' یان '''ڕۆژی سپاسگوزاری''' ({{بە ئینگلیزی|Thanksgiving Day}}) پشوویەکی نەتەوەیییە لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] و [[کەنەدا]] بۆ شوکرانەکردنی بەروبوومی ئەو ساڵە کە خەریکە تەواو دەبێت.

ئەو ڕۆژە لە چوارەم پێنجشەممەی مانگی [[تشرینی دووەم]]ە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، و  لە دووەم دووشەممەی مانگی [[تشرینی یەکەم]] لە کەنەدا. ڕۆژی شوکرانەبژێری ڕەگی دینی و ڕۆشنبیری ھەیە بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا بەشێوەیەکی سێکۆلاریزم ئاھەنگەکان بەڕێوە دەچن.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
* {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = http://en.wikipedia.org/wiki/Thanksgiving|سەردێڕ = Thanksgiving|زمان = ئینگلیزی|سەردان = ٢٧ی ئازاری ٢٠٢١}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{کۆمنز|Category:Thanksgiving|ڕۆژی شوکرانەبژێری}}

[https://curlie.org/Society/Holidays/Thanksgiving شوکرانەبژێری] لە [[دیمۆز]]

{{تووڵی دەروازە|مێژوو|کۆمەڵگا|کەنەدا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}

{{مێژوو-کۆلکە}}
{{کەنەدا-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:ڕۆژی شوکرانەبژێری]]</text>
      <sha1>ro91119i9y5cyobdfsrs7y8iq1c8e46</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>عەلی شادمان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138156</id>
    <revision>
      <id>1693928</id>
      <parentid>1692252</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T18:56:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1693928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12550" sha1="nyy2ot269xgbh3qf9kel90mascw4tgj" xml:space="preserve">{{short description|ئەکتەرێکی ئێرانی (دایکبووی ١٩٩٦)}}{{Infobox person|name=عەلی شادمان|image=علی شادمان در سی‌ و هفتمین جشنواره فیلم فجر.jpg|caption=شادمان لە [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر|فێستیڤاڵی فیلمی فەجری ٢٠١٩]]|native_name=علی شادمان|native_name_lang=Fa|birth_name=محەممەد عەلی شادمان|birth_date={{birth date and age|df=yes|1996|11|24}}|birth_place=[[ئیلام]]، ئێران|occupation=ئەکتەر|years_active=٢٠٠٦–تا ئێستا}}
'''عەلی شادمان''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: علی شادمان) [[ئەکتەر|ئەکتەری]] [[کورد|کوردی]] [[ئێران|ئێرانی]] و خەڵکی [[ئیلام|ئیلامە]]. بۆ یەکەم جار لە فیلمی ''میم میسلی مادەر (د وەکوو دایک)'' بەدەرھێنەری [[ڕەسوولی مولاقولیپوور]] لەگەڵ [[گوڵشیفتە فەراھانی]]، کاری ئەکتەری دەستپێکرد کە لەم فیلمەدا بەھۆی [[کیمیابارانی سەردەشت]]، لەگەل دایکیدا (گوڵشیفتە) تووشی کیمیا ئەبوون.&lt;ref&gt;[//fa.wikipedia.org/wiki/علی_شادمان وتاری «علی شادمان»]، [[ویکیپیدیای فارسی]].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[//fa.wikipedia.org/wiki/میم_مثل_مادر وتاری «میم مثل مادر»]، [[ویکیپیدیای فارسی]].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.kurdpress.com/Fa/NSite/FullStory/News/?Id=97997 روایت بازیگر ایلامی سریال کیمیا از سکانس لحظە اسارتش بە دست عراقیھا]{{dead link|date=کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{dead link|date=تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}، ماڵپەڕێ ھەواڵدەری [[کوردپرێس]].&lt;/ref&gt;

== ژیانی سەرەتایی ==
مەند محەممەد عەلی شادمان لە ٢٤ی تشرینی دووەمی ١٩٩٦ لە [[ئیلام|ئیلامی]] ئێران لەدایک بووە. خوشکێکی بە ناوی ئارینا هەیە و یەکەم منداڵی خێزانەکەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.imna.ir/news/579437/علی-شادمان-در-سریال-یاغی-بیوگرافی-فیلم-ها-و-عکس-نقش-جاوید |وێبگە=ایمنا |سەردێڕ=عەلی شادمان لە زنجیرەی یاخی + ژیاننامە، فیلمەکان و وێنەی ڕۆڵی جاوید}}&lt;/ref&gt;بە ڕەگەز [[کورد|کوردە]].

== پیشە ==
[[پەڕگە:Press_Conference_of_M_For_Mother,_Fars_news_agency_office_-_8_November_2006_(1_8508170088_L600).jpg|وێنۆک|عەلی شادمان و [[گوڵشیفتە فەراهانی]] لە کۆنفرانسی رۆژنامەوانی فیلمی وەک لە دایک (٢٠٠٦).]]
لە ڕێگەی ڕەسووڵ مەلاقولیدیوور و محەممەد ڕەزا بەلالی، کە هاوڕێی نزیکی بوو لە فیلمی م لە دایک (٢٠٠٦)، بەهۆی توانای ژەنینی [[چەلۆ|ڤیۆلین]] بە سینەمای ئێران ناسێنرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.mashreghnews.ir/news/658518/علی-شادمان-نمی-توانم-علاقه-ام-به-شهرت-را-انکار-کنم |وێبگە=مشرق نیوز |سەردێڕ=عەلی شادمان: ناتوانم حەز و ئارەزووم بۆ ناوبانگو دەنگۆ ڕەت بکەمەوە}}&lt;/ref&gt;
== فێلمۆگرافی ==

=== فیلم ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot;  style=font-size:100% 
! scope=&quot;col&quot; | ساڵ
! scope=&quot;col&quot; | ناو
! scope=&quot;col&quot; | ڕۆڵ
! scope=&quot;col&quot; | دەرهێنەر
|-
! scope=row|٢٠٠٦
|''م وەک دایک''
|سەعید
|ڕەسوول مەلا قۆلیپوور
|-
! scope=row rowspan=&quot;2&quot;|٢٠٠٨
|''کاتێک بۆ خۆشەویستی''
|بابەک
|ئابراهیم فۆرۆزش
|-
|''خانمە ئێرانی''
|عەلی
|[[سامان موقەدەم]]
|-
! scope=row|٢٠٠٩
|''وێستگەی پۆلیسی قازانج نەویست''
|مەجید
|یادوڵڵا سامادی
|-
! scope=row|٢٠١٢
|''خەونی سینەما''
|کاظم
|عەلی شەهاتەمی، حەمید شەهاتەمی
|-
! scope=row|٢٠١٤
|''نیشتەجێی نهۆمی ناوەڕاست''
|
|[[شەھاب حوسێنی|شەهاب حوسێنی]]
|-
! scope=row rowspan=&quot;2&quot; |٢٠١٦
|''هەتیوخانە''
|حیسام
|ئەبولقاسم تالیبی
|-
|''ئاروەند''
|ئابراهیم
|پووریا ئازەربایجانی
|-
! scope=row|٢٠١٧
|''نیشتەجێبووانی ڤێلا''
|ئێلیاس
|مونیڕ قەیدی
|-
! scope=row rowspan=&quot;3&quot; |٢٠١٩
|''زیندوو''
|وەحید
|حوسێن ئەمیری دوماری، پێدرام پوورئەمیری
|-
|''هۆتێلی مانگی نوو''
|سەهەند
|تاکەفومی تسوتسویی
|-
|''هەموومان بەیەکەوەین''
|موهسەن
|کەمال تەبریزی
|-
! scope=row rowspan=&quot;3&quot; |٢٠٢٠
|''شین''
|سینا
|مەیسەم کەزازی
|-
|''نقومبوون''
|ئاشکان
|محەمەد کارت
|-
|''خنکان لە ئاوی پیرۆزدا''
|سۆهراب
|ناڤید مەحمودی
|-
! scope=row |٢٠٢٤
|''کاتی هاوینە''
|داوود
|[[مەحموود کەلاری]]
|-
! scope=row|٢٠٢٥
|''تاران ڕوانگەیەکی تر''
|پاشا
|عەلی بەهزاد
|}

=== زنجیرەی وێب ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot;  style=font-size:100% 
! scope=&quot;col&quot; | ساڵ
! scope=&quot;col&quot; | ناو
! scope=&quot;col&quot; | ڕۆڵ
! scope=&quot;col&quot; | دەرهێنەر
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | پلاتفۆرم
|-
! scope=row|٢٠٢١
|''دەمەوێت بژیم''
|کاوە هاغی
|شهرام شاه حسینی
|[[فیلیمۆ]]
|-
! scope=row|٢٠٢٢
|''یاخی''
|جاوید گەنجی
|محەمەد کارت
|[[فیلیمۆ]]
|-
! scope=row|٢٠٢٥
|''بلیتێکی یەک ئاراستە''
|
|پووریا حەیدەری ئوورەح
|[[نەماوا|نماوا]]
|-
! scope=row|٢٠٢٦
|''[[سوور و ڕەش (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|سوور و ڕەش]]''
|
|[[ئایدا پەناھەندە|ئایدا پاناھەندە]]
|[[فیلیمۆ]]
|}

=== زنجیرەی تەلەڤیزیۆن ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot;  style=font-size:100% 
! scope=&quot;col&quot; | ساڵ
! scope=&quot;col&quot; | ناونیشان
! scope=&quot;col&quot; | ڕۆڵ
! scope=&quot;col&quot; | دەرهێنەر
! scope=&quot;col&quot; | تۆڕ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | تێبینییەکان
|-
! scope=row|٢٠١٥–٢٠١٦
|''کیمیا''
|کەیڤان پارسا
|جەواد ئەفشار
|کەناڵی ٢ی ئایریب
|زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی
|-
! scope=row|٢٠١٦–٢٠١٧
|''مانگ و پڵنگ''
|سوهەیل نەعیمی
|ئەحمەد ئەمینی
|کەناڵی ٣ی ئایریب
|زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی
|-
! scope=row|٢٠١٧
|''تاوانباران''
|سوهەیل
|سەید جەمال سەید حاتەمی
|کەناڵی ١ی ئایریب
|زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی
|-
! scope=row|٢٠١٧–٢٠١٨
|''دیوار بە دیوار''
|ئارمان خەلیل زادە
|[[سامان موقەدەم]]
|کەناڵی ٣ی ئایریب
|زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی
|-
! scope=&quot;row&quot; |٢٠٢٣
|''خاکی باوک''
|ڕاهی بەهادوری
|کەمال تەبریزی
|کەناڵی ٣ی ئایریب
|زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی
|}

[[پۆل:خەڵکی تاران]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی تەلەڤیزیۆنی ئێرانی]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]]

== خەڵاتەکان ==
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; |خەڵات
! scope=&quot;col&quot; |ساڵ
! scope=&quot;col&quot; |پۆل
! scope=&quot;col&quot; |ناو
! scope=&quot;col&quot; |ئەنجام
!{{Tooltip|سەرچاوە|Reference}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; |[[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر|ئاهەنگی نێونەتەوەیی فیلمی فەجر]]
|٢٠٢٠
| rowspan=&quot;2&quot; |باشترین ئەکتەر لە ڕۆڵی سەرەکیدا
|خنکان لە ئاوی پیرۆزدا|{{nom}}
|
|-
|٢٠٢٤
|کاتی هاوینە|{{nom}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.ibna.ir/news/506390/%D9%86%D8%A7%D9%%D8%B2%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%DA%86%D9%87%D9%84-%D9%88-%D8%AF%D9%88%D9%85%DB%8C%D9%86-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%81%D8%AC%D8%B4-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D8%AF%D9%86%D8%AF|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=ایبنا|زمان=fa|سەردێڕ=نامزدهای چهل‌ودومین جشنواره فیلم فجر اعلام شدند / «تابستان همان سال» با ۱۰ نامزدی رکورددار شد}} {{بەستەری مردوو|url=https://www.ibna.ir/news/506390/%D9%86%D8%A7%D9%%D8%B2%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%DA%86%D9%87%D9%84-%D9%88-%D8%AF%D9%88%D9%85%DB%8C%D9%86-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%81%D8%AC%D8%B4-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D8%AF%D9%86%D8%AF |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; |[[خەڵاتەکانی حافز]]
|٢٠٢١
| rowspan=&quot;3&quot; |باشترین ئەکتەر - زنجیرەی درامای تەلەڤیزیۆنی
|دەمەوێت بژیم|{{nom}}
|
|-
|٢٠٢٣
|یاخی|{{nom}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1402/07/05/2962506/%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AA%D9%84%D9%88%DB%8C%D8%B8%DB%8C%D9%88%D9%86-%D8%A8%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%88-%D8%AF%D9%88%D9%85%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AA%D9%84%D9%88%DB%8C%D8%B8%DB%8C%D9%88%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D9%86%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%B8 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=خبرگزاری تسنیم {{!}} Tasnim |زمان=fa |سەردێڕ=اعلام نامزدهای بخش تلویزیون بیست و دومین مراسم سینمایی تلویزیونی دنیای تصویر- اخبار سینما و تئاتر - اخبار فرهنگی تسنیم {{!}} Tasnim}}&lt;/ref&gt;
|-
|٢٠٢٤
|خاکی باوک|{{nom}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/6291653/%DA%86%D9%87%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%ل-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA-%D8%ت%D9%86%D8%DB%8C%D8%B8-%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8-%D9%85%D8%B4%D8%خرج-%D8%شود%D9%86%D8%AF/ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.mehrnews.com |سەردێڕ=بازیگران و سریال‌های نامزد دریافت تندیس حافظ را بشناسید - خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; |فستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلم بۆ منداڵان و مێردمنداڵان
|٢٠٠٩
| rowspan=&quot;2&quot; |باشترین ئەکتەر
|کاتێک بۆ خۆشەویستی|{{won}}
|
|-
|٢٠١٢
|خەونی سینەما|{{won}}
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |[[جەژنی سینەمای ئێران|ئاهەنگی سینەمای ئێران]]
|٢٠٠٨
|باشترین ئەکتەر لە ڕۆڵی سەرەکیدا
|کاتێک بۆ خۆشەویستی|{{nom}}
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |فستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی ڕوشد
|٢٠٠٧
|باشترین ئەکتەری منداڵ
|م وەک دایک|{{won}}
|
|}

== سەرچاوەکان ==
{{پەراوێزەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
- {{IMDb name|2938514}}{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Ali Shadman}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:خەڵکی ئیلام]]
[[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوە کوردەکان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٦]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی تەلەڤیزیۆنی ئێرانی]]
[[پۆل:خەڵکی تاران]]</text>
      <sha1>nyy2ot269xgbh3qf9kel90mascw4tgj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لیسا كودرۆو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139196</id>
    <revision>
      <id>1693995</id>
      <parentid>1693514</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T20:12:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1693995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4055" sha1="6lalg514pp64t2i0cow4sfcu3xrh2tc" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}
{{Infobox person|image=Lisa Kudrow 2.jpg|caption=Kudrow at the [[1st Streamy Awards]] in 2009|birth_name=Lisa Valerie Kudrow|birth_date={{Birth date and age|١٩٦٣|٧|٣٠}}|birth_place=[[Los Angeles]], [[California]], U.S.|alma mater=[[Vassar College]]|alma_mater=[[Vassar College]]|occupation=ئەکتەر,ئەکتەری دەنگی، نوسەر، کۆمیدی, producer|years active=1989–present|years_active=1989–present|spouse={{marriage|Michel Stern|May 27, 1995}}|children=١}}

لیسا ڤالێری کودرۆو&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=kKUcdPm9xhs&lt;/ref&gt; (/ˈkuːdroʊ/;)  لەدایک بووی ١٩٦٣&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20111018123157/http://www.familytreelegends.com/records/39461?c=search&amp;first=lisa&amp;last=kudrow&lt;/ref&gt; ئەمەریکی ئەمەریکیە و ئەکتەرێکی کۆمیدیە و نوسەرە و بەھەمھێنەرە و، وە ئەکتەرێکی بەناوبانگی جیھانیە

لیسا بوو بە بەرھەمێھێنەر و نوسەر وە ئەستێرە لە سالی ٢٠٠٥ لە تەلەفزیۆنی [[ویکیپیدیا:HBO|HBO]]&lt;ref name=&quot;web.archive.org&quot;&gt;https://web.archive.org/web/20141031201952/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/10/28/the-comeback-returns-sunday-november-9-exclusively-on-hbo/320491/&lt;/ref&gt; زنجیرەی (''[[wikipedia:The Comeback (TV series)|The Comeback]]''&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/The_Comeback_(TV_series)&lt;/ref&gt;) ''پێشکەش کردووە''  لە سالی ١٩٨٨ [[خەڵاتی ئێمی]] وەرگرتووە&lt;ref name=&quot;web.archive.org&quot;/&gt;

== فیلمەکان ==
سەگەکانی ھۆتێل&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Hotel_for_Dogs_(film)&lt;/ref&gt; ٢٠٠٩ [[wikipedia:Hotel for Dogs (film)|بیخوێنەرەوە بە ئینگلیزی]]

== پەراوێزەکان ==
https://en.wikipedia.org/wiki/Lisa_Kudrow

[https://www.youtube.com/watch?v=kKUcdPm9xhs سەرچاوە ناو]&lt;references /&gt;

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کالیفۆڕنیا|ھۆڵیوود|ژن|فیلم}}
{{پۆلی کۆمنز|Lisa Kudrow}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{فیلم-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣]]
[[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:سیناریۆنووسانی ئەمریکی]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی لۆس ئەنجلەس]]
[[پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی دەنگی ئەمریکی]]
[[پۆل:ژنە کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی پشتگیریکەر بۆ براوەی خەڵاتی ئێمی لە پێشکەشکردنی ناوازە لە زنجیرەی کۆمیدی]]
[[پۆل:سیناریۆنووسەکانی کالیفۆرنیا]]
[[پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی]]
[[پۆل:ژینناسانی ئەمریکی]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]]
[[پۆل:نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:خانمەکتەرە جووە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:نمایشكاران]]
[[پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ھەنگاری-جولەکە]]
[[پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ڕووسی-جوولەکە]]
[[پۆل:خانمەکتەرە دەنگییەکانی ئەمریکا]]
[[پۆل:ژنە ئەمریکییە سیناریۆنووسەکان]]
[[پۆل:ژنە ئەمریکییە نووسەرەکانی سەدەی ٢١ەکەم]]
[[پۆل:سیناریۆنووسە جولەکەکانی ئەمریکا]]</text>
      <sha1>6lalg514pp64t2i0cow4sfcu3xrh2tc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سەربزێوییەکانی کورد لە ئێران</title>
    <ns>0</ns>
    <id>143989</id>
    <revision>
      <id>1694272</id>
      <parentid>1668434</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T08:34:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ismail.Sharifi</username>
        <id>10885</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ismail.Sharifi پەڕەی [[سەربەخۆییخوازیی کوردان لە ئێران]]ی گواستەوە بۆ [[سەربزێوییەکانی کورد لە ئێران]]: ناوی شیاوتر: ناوی شیاوتر ئەمەیە، وەک ویکیکانی دیکە.</comment>
      <origin>1668434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2198" sha1="kgvfvjygvktna7k1dd63rt0b661mevq" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:PJAK fighters.jpg|وێنۆک|ھێزەکانی [[پژاک]] لەکاتی شەڕکردنی لەگەڵ ھێزە ئێرانییەکان لە ساڵی ٢٠١٢]]
'''سەربەخۆییخوازیی کوردان لە ئێران''' یان جیابوونەوەی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|کوردستانی ڕۆژھەلات]] لە ئێران درێژخایەنترین کێشەی کوردانی ڕۆژھەڵاتی کوردستانە لەگەڵ حکوومەتی ئێستای ئێراندا. سەربەخۆییخوازیی کوردان لە سەرەتای دەرکەوتنی [[ڕەزا شا]]وە دەستی پێ کر و لە ١٩٤٣ ـدا بە شێوەیەکی جددی و ڕێکخراوەیییانە ھەنگاوی بۆ نرا. کاتێک کە پارتیییەکانی [[کۆمەڵە]] و [[حیزبی دێموکراتی کوردستان (حدک)]] چالاکییەکانی خۆیانیان بۆ مەبەستی بەدەستھێنانی سەربەخۆیی دەست پێ کرد. [[یەکێتیی سۆڤیەت]] زۆر سەرنجی دەدا بۆ چالاکییە سەربەخۆویستانەکانی کوردان، لە ھەر چوار پارجەی کوردستاندا و بەمەبەست بوو کۆمارێکی بچووک بۆ کوردان لە وڵاتی خۆیدا دروست بکا.

==سەرچاوەکان==
*{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AC%D8%AF%D8%A7%DB%8C%DB%8C%E2%80%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%DB%8C_%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7_%D8%A7%D8%B2_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86|سەردێڕ = جدایی خواهی کرد ها از ایران|زمان = فارسی|سەردان = ١٠ی ٤ی ٢٠١٨}}
{{تووڵی دەروازە|ئێران|کوردستان|شەڕ}}

{{ئێران-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:مێژووی کورد]]
[[پۆل:سەربزێوییەکانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:سەربزێوانی کورد]]
[[پۆل:مێژووی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]
[[پۆل:بزووتنەوەی سەربەخۆییی کوردستان]]
[[پۆل:شەڕەکانی ئێران]]</text>
      <sha1>kgvfvjygvktna7k1dd63rt0b661mevq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێزێنە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144583</id>
    <revision>
      <id>1694357</id>
      <parentid>1649088</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:37:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5030" sha1="qyppfc6uptzffnsph9u2xwfyub4mlnr" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ڕێزێنە
| ناوی_خۆماڵی	         = Rezena
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= پەڕگە:گوندی ڕێزێنە.jpg|وێنۆک
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= دیمەنی گوندی ڕێزێنە
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 300px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای ڕانیە]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی سەرکەپکان]]
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		    =    708
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ڕێزێنە''' شارەدێیەکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سەرکەپکان]]، [[قەزای ڕانیە]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==

'''ڕێزێنە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[مێکوکە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[دەڵاڵان]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[جەلکان]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[شکارتەی کۆن]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==

* [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]&lt;ref&gt;https://books.google.iq/books?&lt;/ref&gt;
* [[ناحیەی سەرکەپکان]]

{{گوندەکانی قەزای ڕانیە}}

== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێز}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>qyppfc6uptzffnsph9u2xwfyub4mlnr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیشوان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144928</id>
    <revision>
      <id>1694125</id>
      <parentid>1649092</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T01:37:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5034" sha1="g9bmdiqvijyhd2l67obx7li223rikkj" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ڕیشوان
| ناوی_خۆماڵی	         = Rishwan
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= پەڕگە:گوندی ڕیشوان.jpg|وێنۆک
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= دیمەنی گوندی ڕیشوان
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 300px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ١ی حوزەیرانی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای پشدەر]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی قەڵادزێ]](ناوەند)
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		   =    638
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ڕیشوان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی قەڵادزێ|قەزای قەڵادزێ]](ناوەند)، [[قەزای پشدەر]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==

'''ڕیشوان''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[گردئێستر]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[کوشکەڵە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[میرتکە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[بارەپان]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==

* [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]&lt;ref&gt;https://books.google.iq/books?&lt;/ref&gt;

{{گوندەکانی قەزای پشدەر}}

== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێز}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>g9bmdiqvijyhd2l67obx7li223rikkj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژژمێری ژاپۆنی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144953</id>
    <revision>
      <id>1693854</id>
      <parentid>1530929</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:37:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژاپۆن-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1280" sha1="cnyw4wy4fefu9ci9q9n94r3mh303hjc" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
'''ڕۆژژمێری ژاپۆنی''' یەکێکە لە ڕۆژژمێرە بەکارھاتووەکانی ژاپۆن. ڕۆژژێمری ژاپۆنی زۆرێک دەزگای فەرمی و نافەرمی بەکاری دەھێنێت، و [[ڕۆژژمێری زاینی]] لەگەڵ گۆڕینی ناوی ساڵەکان بە پێی ساڵەکانی فەرمانڕەوایی ئیمپڕاتۆری بەکاردێت.&lt;ref&gt;[http://www.japan-guide.com/e/e2272.html Japanese calendar&lt;!-- بە بۆت ناونیشان دروستکراوە --&gt;]  {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170628113435/http://www.japan-guide.com/e/e2272.html |date=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٧ }}&lt;/ref&gt;

== ڕۆژژمێری فەرمی ==
=== بەشەکان ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!بەش
!ناو بە ژاپۆنی
!وتن
!ماوە
|-
|بەھار
|春
|ھارو
|5 فبراير - 6 مايو
|-
|ھاوین
|夏
|ناتسو
|7 مايو - 8 أغسطس
|-
|پایز
|秋
|أكي
|9 أغسطس - 7 نوفمبر
|-
|زستان
|冬
|فويو
|8 نوفمبر - 4 فبراير 
|}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}} 
{{تووڵی دەروازە|ژاپۆن}}

{{ژاپۆن-کۆلکە}}

[[پۆل:چاندی ژاپۆنی]]</text>
      <sha1>cnyw4wy4fefu9ci9q9n94r3mh303hjc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لویز بریلی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>146228</id>
    <revision>
      <id>1694017</id>
      <parentid>1692924</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T21:01:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ٢ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1694017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3098" sha1="ch0a4uf1hu98f7qyb7dobj9mzay4r0l" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کەسایەتی
| ناو                  = لویز بریلی
| وێنە                 = loobrealeyheadshot.jpg
| ڕێکەوتی لەدایکبوون   = {{ڕێکەوتی لەدایکبوون و تەمەن|١٩٧٩|٠٣|٢٧}}
| شوێنی لەدایکبوون     = [[ئینگلتەرا]]
| نەتەوە               = {{ئاڵا|شانشینی یەکگرتوو}}
| پیشە                 = کچە ئەکتەر
| ساڵانی چالاکی          = ٢٠٠١ - ئێستا
| ماڵپەڕ               = [http://www.louisebrealey.com/LouiseBrealey/Welcome.html ماڵپەڕی فەرمی]&lt;br/&gt;[https://m.imdb.com/name/nm1154764/ پەڕەکەی لەسەر IMDb]}}

'''لویز بریلی''' ({{بە ئینگلیزی|Louise Brealey}}) (لە ٢٧ی ئازاری ١٩٧٩ لە [[ئینگلتەرا]] لەدایکبووە)  [[ئەکتەر|کچە ئەکتەرێکی]] [[ئینگلتەرا|ئینگلیزییە]] و لە ساڵی ٢٠٠١دا کاروانە ھونەرییەکەی دەستی پێکرد.&lt;ref&gt;[http://theater.nytimes.com/2006/06/20/theater/reviews/20afte.html?fta=y In Brits Off Broadway's 'After the End,' Abuse in a Fallout Shelter ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00yy8x3 |سەردێڕ=BBC Radio 3 – The Wire, The Wall |بڵاوکەرەوە=BBC |ساڵ=٢٠١٢ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151030152808/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00yy8x3 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.holby.tv/db/index.php?id=38,35,0,0,1,0 |سەردێڕ=Loo Brealey |بڵاوکەرەوە=Holby.tv |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٠٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110927154134/http://www.holby.tv/db/index.php?id=38,35,0,0,1,0 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=dead}}&lt;/ref&gt; بە ڕۆڵی مۆڵی ھۆپەر لە زنجیرەی [[شێرلۆک (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|شێرلۆکدا]] بەناوبانگە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شانشینی یەکگرتوو|ژن|تەلەڤیزیۆن|شانۆ}}
{{زانیارییە کتێبخانەییەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Louise Brealey}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}}
{{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩]]
[[پۆل:ڕۆژنامەوانانی ئینگلیز]]
[[پۆل:خانمەکتەرە ئینگلیزەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئینگلیزی]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی سەر ستەیجی ئینگلیزی]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئینگلیز]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:ئەندامانی شانۆی نیشتمانیی گەنجان]]</text>
      <sha1>ch0a4uf1hu98f7qyb7dobj9mzay4r0l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕزگاربووە دیاریکراوەکە (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>146477</id>
    <revision>
      <id>1693713</id>
      <parentid>1693288</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:11:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9466" sha1="sht2kadg6z24msghtb52pese2ub4tas" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Kiefer_Sutherland_2_SDCC_2014.jpg|وێنۆک|182x182px|[https://www.flickr.com/photos/gageskidmore/14582687110/ کیفەر سازەرلەند] بە ڕۆڵی سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکان.]]
'''ڕزگاربووە دیاریکراوەکە''' ({{بە ئینگلیزی|Designated Survivor}}) زنجیرەی [[وروژێنەر (وێژە)|وروژێنەر]] و [[درامی]] سیاسیی [[ئەمریکی]]یە، و لە ئامادەکردنی دەیڤد گۆگنھایمە و لە پاڵەوانێتی کیفەر سازەرلەند بە ڕۆڵی سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکانە. زنجیرەکە لە ٦ی ئەیلوولی ۲۰۱٦ لەسەر کەناڵی [[دەستەی ڕاگەیاندنی ئەمریکی]] دەستی بە پەخشکردن کرد و وەرزی یەکەم بە بیست و یەک ئەڵقە کۆتایی ھات و وەرزی دووەمیش بە بیست و دوو ئەڵقە پێکھات.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = http://abc.go.com/shows/designated-survivor/about-the-show|سەردێڕ = Designated Survivor: About the Show|بڵاوکەرەوە = ABC|ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;  وەرزی سێیەمیش کە لەلایەن تۆڕی نێتفلێکسەوە خاوەنداری دەکرێت بە ١٠ ئەڵقە کۆتایی پێهات.

== چیرۆکی زنجیرەکە ==
لە کاتی وتنی [[وتاری حاڵەتی یەکگرتن]] لە کۆنگرسی ئەمریکیدا سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان و چەندین ئەندامی کۆنگرس و وەزیر دەکوژرێن بێجگە لە وەزیری خەڵک و گەشە تۆم کێرکمان ([[کیفەر سازەرلەند]]) کە وەک &quot;ڕزگاربووە دیاریکراوەکە&quot; دیاریکرا. دواتر کێرکمان سوێنی سەرۆکایەتی دەخوات و دەبێت بە سەرۆکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بێ ئەوەی بزانێت لە تێکەڵی چی جۆرە پیلانێک بووە.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

== ئەکتەر و کەسایەتییەکان ==


=== کەسایەتییە سەرەکییەکان ===
* [[کیفەر سازەرلەند]]: بە ڕۆڵی سەرۆک تۆماس &quot;تۆم&quot; کێرکمان، وەزیری خەڵک و گەشە کە دواتر دەبێت بە ڕزگاربووە دیاریکراوەکە، و پاشان دوای تەقانەوەی کۆنگرەس دەبێت بە سەرۆک کۆمار.

* [[ناتاشا ماکڵھۆم]] بە ڕۆڵی [[خانمی یەکەمی ویلایەتە یەکگرتووەکان|خانمی یەکەم]] ئەلێکس کێرکمان، پارێزەرێک لە [[ئەنجومەنی یەکسانی ھەلی کار]] کار دەکات و بە شێوەیەکی کتوپڕ دەبێت بە [[خانمی یەکەم]].&lt;ref name=&quot;deadline1201696876&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = http://deadline.com/2016/02/kal-penn-maggie-q-natascha-mcelhone-italia-ricci-cast-designated-survivor-abc-1201696876/|سەردێڕ = ''Designated Survivor'' Casts Kal Penn, Maggie Q &amp; More|دوایین= Andreeva|یەکەم = Nellie|ڕێکەوت = ٥ی شوباتی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە =  [[دێدڵاین.کۆم]] | ڕێکەوتی سەردان = ۱۳ی ئابی ۲۰۱٨}}&lt;/ref&gt;

* ئادان کانتۆر بە ڕۆڵی ئارۆن شۆر [[سەرۆکی فەرمانبەرانی کۆشکی سپی]]&lt;ref name=&quot;canto&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = http://deadline.com/2016/02/designated-survivor-adan-canto-cast-abc-series-kiefer-suetherland-1201698508/|سەردێڕ = ''Designated Survivor'': Adan Canto Joins Kiefer Sutherland ABC Drama|دوایین= Andreeva|یەکەم = Nellie|بەرھەم = Deadline Hollywood|ڕێکەوت = ٨ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان = ۱۳ی ئابی ۲۰۱٨}}&lt;/ref&gt;

* ئیتاڵیا ڕیتشی بە ڕۆڵی ئیمێڵی ڕۆدز ڕاوێژکاری تایبەتی سەرۆک کۆمار&lt;ref name=&quot;deadline1201696876&quot;/&gt;

* لامۆنیکا گارێت بە ڕۆڵی مایک ڕیتەر بریکارێکی خزمەتی نھێنی بۆ پاراستنی سەرۆک

* تانەر بیوکانن بە ڕۆڵی لیۆ کێرکمان، کوڕی ئەلێکس و تۆم

* [[کاڵ پێن]] بە ڕۆڵی سێس ڕایت [[سکرتێری ڕۆژنامەیی بۆ کۆشکی سپی]]، لە سەرەتادا گومان لە تواناکانی سەرۆک دەکات بەڵام دواتر باوەڕی پێ دێنێت

* [[ماگی کیو]] بە ڕۆڵی ھانا وێڵز، بریکارێکی [[نووسینگەی لێکۆڵینەوە فیدراڵییەکان]] لێکۆڵینەوە لە ناوەڕۆکی ھێرشەکەی سەر [[کۆشکی سپی]] دەکات.

=== کەسایەتییە دووبارەبووەکان ===
* مکینا گرایس بە ڕۆڵی پێنی کێرکمان، کچی ئەلێکس و تۆم.&lt;ref name=&quot;thewrap&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = http://www.thewrap.com/abcs-designated-survivor-casts-girl-meets-worlds-tanner-buchanan-exclusive/|سەردێڕ = ABC's ''Designated Survivor'' Casts ''Girl Meets World''{'}s Tanner Buchanan (Exclusive)|کۆتا=Ge|یەکەم=Linda|ڕێکەوت = March 2, 2016|بەرھەم=[[TheWrap]]|ڕێکەوتی سەردان = ۱۳ی ئابی ۲۰۱٨}}&lt;/ref&gt;

* [[مەلیک یۆبا]] بە ڕۆڵی جەیسن ئاتۆود، جێگری بەڕێوبەری نووسینگەی لێکۆڵینەوە فیدراڵییەکان.

* کێڤن ئاڕ مکناڵی بە ڕۆڵی ھاریس کۆچران، [[لیوا (پلەی سەربازی)|لیوا]] لە [[ھێزە چەکدارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سووپای ئەمریکیدا]] و گومان لە تواناکانی کێرکمان لە بەڕێوبردنی وڵاتدا دەکات.

* [[ڤێرجینیا مادسن]] بە ڕۆڵی کێمبڵ ھۆکستراتن، ئەندامێکی [[پارتی دیموکراتی (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|دیموکراتی]] لە [[کۆنگرسی ئەمریکی]]دا و دووەم &quot;ڕزگاربووە دیاریکراوەکە&quot; دوای کرێکمان.&lt;ref name=&quot;Virginia&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = http://deadline.com/2016/07/designated-survivor-virginia-madsen-cast-abc-series-1201792535/|سەردێڕ = ‘Designated Survivor’: Virginia Madsen Joins New ABC Series In Key Role|دوایین= Andreeva|یەکەم = Nellie|بەرھەم = Deadline Hollywood|ڕێکەوت = ٢٦ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان = ۱۳ی ئابی ۲۰۱٨}}&lt;/ref&gt;

* ئاشڵی زاکرمان بە ڕۆڵی پیتەر مکڵیش، سەربازێکی پێشوو لە [[ئەفغانستان]] خزمەتی کردووە.&lt;ref name=&quot;deadline&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = http://deadline.com/2016/08/designated-survivor-cast-ashley-zukerman-amanda-brooks-outsiders-1201798817/|سەردێڕ = ‘Designated Survivor’ Casts Ashley Zukerman; Amanda Brooks Joins ‘Outsiders’|دوایین= Petski|یەکەم = Denise|بەرھەم = Deadline Hollywood|ڕێکەوت = ٥ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان = ۱۳ی ئابی ۲۰۱٨}}&lt;/ref&gt;

* مایکیڵتی ویڵیامسۆن بە ڕۆڵی فەرماندەی دەریایی چیرنۆ.&lt;ref name=&quot;Williamson&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = http://deadline.com/2016/09/mykelti-williamson-designated-survivor-recurring-kiefer-sutherland-abc-1201819118/|سەردێڕ = 'Designated Survivor': Mykelti Williamson Cast In New Kiefer Sutherland Series|دوایین= Andreeva|یەکەم = Nellie|بەرھەم = Deadline Hollywood|ڕێکەوت = ١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان = ۱۳ی ئابی ۲۰۱٨}}&lt;/ref&gt;

== پەخشکردن ==

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|2}}

{{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|دیزنی}}

{{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}}
{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:ڕزگاربووە دیاریکراوەکە (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]]
[[پۆل:کۆشکی سپی لە خەیاڵدا]]
[[پۆل:تێرۆریست لە تەلەڤیزیۆندا]]
[[پۆل:تێرۆریست لە خەیاڵدا]]
[[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:زنجیرە ئەکشنە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:زنجیرە دراما ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:زنجیرە دراما زنجیرەییەکان]]
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە درامییە ئەمریکییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:ئەو بەرنامە تەلەڤیزیۆنیانەی لە تۆرۆنتۆ وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:زنجیرە ئەکشنییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە دراما ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزی-زمانە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی لاینزگەیت کەنەدا]]
[[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان کە ڕووداوەکانیان لە واشینگتن دی سییە]]</text>
      <sha1>sht2kadg6z24msghtb52pese2ub4tas</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جیابوونەوەی کوردان لە ئێران</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148365</id>
    <redirect title="سەربزێوییەکانی کورد لە ئێران" />
    <revision>
      <id>1694276</id>
      <parentid>991054</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T08:37:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە لە [[سەربەخۆییخوازیی کوردان لە ئێران]] بۆ [[سەربزێوییەکانی کورد لە ئێران]]</comment>
      <origin>1694276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77" sha1="pyv5lcs3vya5fh5e9vyzixeh7ir4a2v" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[سەربزێوییەکانی کورد لە ئێران]]</text>
      <sha1>pyv5lcs3vya5fh5e9vyzixeh7ir4a2v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژبین قزڵ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150515</id>
    <revision>
      <id>1693795</id>
      <parentid>1530899</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T13:39:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3087" sha1="hxc0i1n1aeen21dbiv1rxnxloezgqvs" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{زانیاریدانی گۆرانیبێژ
| ناو                 = ڕۆژبین قزڵ
| وێنە                =
| قەبارەی وێنە        =
| جێگری وێنە          =
| شرۆڤەی وێنە         =
| ناوی لەدایکبوون     =
| ناوی خۆماڵی         =
| زمانی ناوی خۆماڵی   =
| نازناو              =
| ڕێکەوتی لەدایکبوون  = {{ساڵی لەدایکبوون و تەمەن|١٩٩٩}}
| شوێنی لەدایکبوون    = [[نسێبین]]
| بنەچە               =
| ڕێکەوتی مردن        =
| شوێنی مردن          =
| شێواز               =
| پیشە                = گۆرانیبێژ
| ئامێر               =
| ساڵانی چالاکبوون      =
| تۆمارگە             =
| کارە پەیوەستەکان    =
| ماڵپەڕ              =
| ئامێرە دیارەکان     =
}}
'''ڕۆژبین قزڵ''' یان '''ڕۆژبین کزڵ''' ({{بە کوردیی باکووری|Rojbîn Qizil}}، {{بە تورکی|Rojbin Kızıl}}) خانمە گۆرانیبێژێکی کوردی [[باکووری کوردستان]]ە. ڕۆژبین خەڵکی [[نسێبین]]ی [[پارێزگای مێردین|پارێزگای ماردینە]] و لە ئێستادا نیشتەجێی [[ئەڵمانیا]]یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=خۆشەویستییەکەی ڕۆژبین كزل بێکۆتایە|ناونیشان=http://azhans.krd/%D8%AE%DB%86%D8%B4%DB%95%D9%88%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C%DB%8C%DB%95%DA%A9%DB%95%DB%8C-%DA%95%DB%86%DA%98%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D9%83%D8%B2%D9%84-%D8%A8%DB%8E%DA%A9%DB%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%DB%95/|وێبگە=ئاژانس|بڵاوکەرەوە=azhans.krd|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190202101309/http://azhans.krd/%D8%AE%DB%86%D8%B4%DB%95%D9%88%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C%DB%8C%DB%95%DA%A9%DB%95%DB%8C-%DA%95%DB%86%DA%98%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D9%83%D8%B2%D9%84-%D8%A8%DB%8E%DA%A9%DB%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%DB%95/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [https://www.youtube.com/channel/UCnSjKX1_z0V1optmuHrLukQ کەناڵی ڕۆژبین قزڵ] لە [[یووتیووب]]
* [https://www.facebook.com/rrojbinkizil/ پەڕەی ڕۆژبین قزڵ] لە [[فەیسبووک]]
* [https://www.instagram.com/rojbin_kizil پەڕەی ڕۆژبین قزڵ] لە [[ئینستاگرام]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مۆسیقای کوردی|ژن}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{مۆسیقا-کۆلکە}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:گۆرانیبێژانی کورد]]
[[پۆل:خەڵکی نسێبین]]
[[پۆل:گۆرانیبێژە ژنەکانی کوردیی باکووری]]</text>
      <sha1>hxc0i1n1aeen21dbiv1rxnxloezgqvs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێد جۆن (ئەڵقەی دە مێنتڵست)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155810</id>
    <revision>
      <id>1694242</id>
      <parentid>1546378</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T07:37:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3520" sha1="2nuzraxpdo9ft1b67xi2pltuc4rt88l" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە}}
{{Infobox television episode
| title    = ڕێد جۆن
| series    = [[دە مێنتڵست]]
| image    = 
| caption   = 
| season    = ٦
| episode   = ٨
| airdate   = {{ڕێکەوتی سەرەتا|٢٠١٣|١١|٢٤}}
| production  = 4X5607
| writer    = [[بڕونۆ ھێڵەر]]
| director   = [[کڕیس ڵۆنگ (بەڕێوبەر)|کڕیس ڵۆنگ]]
| guests    = * [[مایکڵ گاتسۆن]] وەک گەیڵ بێرترام&lt;br/&gt;
* [[ڕۆکمەند دەنبار]] وەک دێنیس ئابۆت
* [[جۆن برێگەر]] وەک بریکار مۆڵێنز
* [[کاماڵا ڵۆپێز داوسۆن]] وەک ژنی کەنیسە بچووکەکە
* جۆ نییەڤەس وەک ئۆسکار کۆردێرۆ
* [[زاندەر بڕێکڵی]] وەک [[ڕێد جۆن|شێریف تۆماس مکاڵستەر/ڕێد جۆن]]
| season_article = دە مێنتڵست (وەرزی ٦)
| episode_list = List of The Mentalist episodes
| prev     = ئەژدیھا سوورە مەزنەکە
| next     = بەھەشتە شینەکەم}}
'''ڕێد جۆن''' ئەڵقەی ھەشتەمی [[دە مێنتڵست (وەرزی ٦)|وەرزی شەشەمی]] زنجیرەی [[دە مێنتڵست]]ە. لە لایەن دروستکە بڕونۆ ھێڵەر نووسراوە و لە لایەن دەرھێنەر و بەرھەمھێنەری جێبەجێکار کڕیس ڵۆنگ دەرھێنراوە، ئەم ئەڵقەیە ئاماژەیە بۆ کۆتایی ڕێد جۆن، کە خەریکبوو بۆ تەواوی زنجیرەکە پەرەی دەسەند. ھەروەھاش کۆتا ئەڵقەی زنجیرەکەیە کە [[سوور]] بۆ ناونیشانی ئەڵقەکە زیاد بکرێت. &quot;ڕێد جۆن&quot; بۆ یەکەم جار لە ٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ پەخشکرا.

لەم ئەڵقەیەدا [[پاتریک جەین]] کە ئێستا ڕاکردووە لە کۆتاییدا بەرەوڕووی بکوژی زنجیرەیی ڕێد جۆن، کە ھاوسەر و کچەکەی کوشتبوو، دەبێتەوە. لە ھەمان کاتدا [[نووسینگەی لێکۆڵینەوەی کاڵیفۆرنیا]] (سی بی ئای) دەکەوێتە ژێر لێکۆڵینەوەی ئێف بی ئاییەوە.

== چیرۆک ==
[[تێریزا لیزبن|لیزبن]] ([[نڕۆبن تەنی]]) دەچێتە نووسینگەیەکی بەتاڵ کە ئێستا خەریکە پاک دەکرێتەوە. بریکاری سەرپەرشتیکەر دێنیس ئابۆت ([[ڕۆکمەند دەنبار]]) بە لیزبن و تیمەکەی ڕادەگەینێت کە ئەوان ئێستا لەژێر لێکۆڵینەوەدان بە گوومانی ئەوەی وەک بەڕێوبەرەکەیان گەیڵ بێرترام ([[مایکڵ گاتسۆن]]) کە بە ڕێد جۆن دادەنرێت، تاوانبارن ئەوان لە کار ڕادەگیرێن.

بێرترام بە تەلەفونێکی گشتی پەیوەندی بە جەینەوە دەکات بەڵام پێش تەواو بوونی دەوەستێت ئەمەش چونکە ئەفسەرێکی پۆلیس دێتە ژوورە و بێرترام دەناسێتەوە. ھاوبەشەکەی بێرترام ئۆسکار کۆردێرۆ (جۆ نییەڤەس) تەقە لە پۆلیسەکە دەکات و پاشان دەڕۆن.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{دە مێنتڵست}}
{{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن}}

{{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}}

[[پۆل:دە مێنتڵست]]</text>
      <sha1>2nuzraxpdo9ft1b67xi2pltuc4rt88l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیزبەندکەری مۆسیقا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156204</id>
    <revision>
      <id>1694115</id>
      <parentid>1543806</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T01:35:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مۆسیقا-کۆلکە، تەکنۆلۆژیا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1385" sha1="0cgacljr7yrq86lu58ibj3jvm1qxjh3" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Cubase 6 feature collage.png|وێنۆک|تەکنۆلۆژیای ڕیزبەندکەری دەنگی ھاوچەرخ]]
'''ڕیزبەندکەری مۆسیقا''' یان '''ڕیزبەندکەری دەنگ''' ({{ئینگ|Music sequencer}}) [[ئەپلیکەیشن]]ێکە کە توانای تۆمارکردن، دەستکاریکردن و لێدانی [[مۆسیقا]]ی ھەیە، ئەویش بە مامەڵەکردن بە [[نۆتەی مۆسیقی|نۆتە]] و زانیاریی نمایش بە چەند شێوەیەکی جیاواز، وەک [[میدی]] و سیڤی/گەیت و ئۆپن ساوند کۆنترۆڵ و دراوەی ئۆتۆمەیشن بۆ [[کارێستگەی دەنگی دیجیتاڵی]] و پڵەگینەکان.

== سەرچاوەکان ==
*{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://en.wikipedia.org/wiki/Music_sequencer |سەردێڕ =Music sequencer |زمان =ئینگلیزی |سەردان = ٣١ی تەممووزی ٢٠١٩}}
{{تووڵی دەروازە|مۆسیقا|تەکنۆلۆژیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Music sequencers}}

{{مۆسیقا-کۆلکە}}
{{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}}

[[پۆل:تەکنۆلۆژیای بەرھەمھێنانی دەنگ]]
[[پۆل:داھێنانە ئێرانییەکان]]
[[پۆل:داھێنانەکانی عەرەبەکان]]</text>
      <sha1>0cgacljr7yrq86lu58ibj3jvm1qxjh3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێزدێنت ئیڤڵ سرڤایڤەر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156208</id>
    <revision>
      <id>1694353</id>
      <parentid>1546177</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:36:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1719" sha1="29bkbxubqq1wbt8aksdqhh4vbtavu6d" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
'''ڕێزدێنت ئیڤڵ سرڤایڤەر''' ({{ئینگ|Resident Evil Survivor}}) یەکێکە لە [[کایەی ڤیدیۆ|کایە ڤیدیۆییەکانی]] زنجیرەی [[ڕێزدێنت ئیڤڵ]]{{#ئەگەر:|، سەر بە زنجیرەی {{{زنجیرە}}}}}. کایەکە لەلایەن کۆمپانیای تۆس پەرەی پێ دراوە و لە ڕێکەوتی ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٠ لە ژاپۆن و ٣١ی ئازاری ٢٠٠٠ لە ئەورووپا و ٣٠ی ئابی ٢٠٠٠ لە ئەمریکای باکوور خراوەتە بازاڕەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
*{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://en.wikipedia.org/wiki/Resident_Evil_Survivor |سەردێڕ =Resident Evil Survivor |زمان =ئینگلیزی |سەردان = ٣١ی تەممووزی ٢٠١٩}}

{{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ژاپۆن|دەیەی ٢٠٠٠}}
{{ڕێزدێنت ئیڤڵ}}
{{پۆلی کۆمنز|Resident Evil Survivor}}

{{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}}
{{ژاپۆن-کۆلکە}}

[[پۆل:کایەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵ]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:گەمەکانی ویندۆز]]
[[پۆل:تەقەکەری کەسی یەکەم]]
[[پۆل:یارییەکانی پلەیستەیشن (کۆنسڵ)]]
[[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە]]
[[پۆل:یارییەکانی ویندۆز]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە ترسناکەکانی دەیەی ٢٠٠٠]]</text>
      <sha1>29bkbxubqq1wbt8aksdqhh4vbtavu6d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێزدێنت ئیڤڵ سرڤایڤەر ٢ – کۆد: ڤرۆنیکا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156209</id>
    <revision>
      <id>1694354</id>
      <parentid>1574664</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:36:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4013" sha1="2v9sygbglc94rd980lz4nx56rrlqs9w" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
[[پەڕگە:RESurvivor2CV.jpg|وێنۆک]]
'''ڕێزدێنت ئیڤڵ سرڤایڤەر ٢ – کۆد: ڤرۆنیکا''' ({{بە ئینگلیزی|Resident Evil Survivor 2 – Code: Veronica}}) یەکێکە لە [[کایەی ڤیدیۆ|کایە ڤیدیۆییەکانی]] زنجیرەی [[ڕێزدێنت ئیڤڵ]]{{#ئەگەر:سرڤایڤڵ|، سەر بە زنجیرەی سرڤایڤڵ}}. کایەکە لەلایەن [[کاپکم]] پەرەی پێ دراوە و لە ڕێکەوتی ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠١ لە [[ژاپۆن]] و ٢٢ی ئازاری ٢٠٠٢ لە [[ئەورووپا]] خراوەتە بازاڕەوە.

== چیرۆک ==
[[کڵێر ڕێدفیڵد]] بەردەوامە لە گەڕان بەدوای براکەیدا دوای ڕووداوەکەی [[ڕاکوون سیتی]] و لەلایەن سەرچاوەیەکی نەناسراوەوە زانیاریی پێدراوە دەربارەی دامەزراوەیەکی ئەمبەرێلا لە پاریس. کاتێک ھەوڵ دەدات بچێتە ناو دامەزراوەکە، دەستگیر دەکرێت، دوای ئەوە دەبرێت بۆ زیندانی ئەمبەرێلا لە دوورگەی ڕۆکفۆرت. ئەو لەگەڵ ھاوڕێیەکی زیندانی، ستیڤ بێرنساید، تیمێک پێکدەھێنێت و پلانی ڕاکردن دادەنێن لەکاتێکدا بڵاوبوونەوەی تی-ڤایرۆس لە دوورگەکەدا دەست پێدەکات. ڕووداوەکانی ئەم کایەیە لە ڕاستیدا ئاشکرا دەبێت کە خەونێکن دوای تەواوکردنی مۆدی ئارکەید، کە کڵێر دەیبینێت دوای ڕاکردن لە ئەنتارکتیکا لەگەڵ براکەی [[کریس ڕێدفیڵد]] لە کۆتایی «کۆد: ڤێرۆنیکا». لە درێژەی کایەکەدا، کڵێر و ستیڤ لەلایەن [[نێمەسس (ڕێزدێنت ئیڤڵ)|نێمەسس]]ەوە ڕاودەنرێن. پەڕگە نھێنییەکان کە دەتوانرێت دوای کۆکردنەوەی گەوھەرە شاردراوەکان لە مۆدی ئارکەیددا بکرێنەوە، ئاشکرای دەکەن کە ئەمبەرێلا نموونەیەکی نێمەسسی ناردووە بۆ دوورگەی ڕۆکفۆرت.

== پێشوازیکردن ==
لە [[ژاپۆن]]، «گەیم مەشین» لە ژمارەی ١٤ی ئابی ٢٠٠٢دا «ڕێزدێنت ئیڤڵ سێرڤایڤەر ٢ – کۆد: ڤێرۆنیکا»ی وەک سەرکەوتووترین کایەی ئارکەیدی تایبەتی مانگەکە لیست کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=Game Machine's Best Hit Games 25 - 完成品夕イプのTVゲーム機 (Dedicated Videos)|magazine=[[:ja:ゲームマシン|Game Machine]]|issue=640|بڵاوکەرەوە=[[:ja:アミューズメント通信社|Amusement Press, Inc.]]|ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠٠٢|پەڕە=١٧|زمان=ja}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
*{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://en.wikipedia.org/wiki/Resident_Evil_Survivor_2_–_Code:_Veronica |سەردێڕ =Resident Evil Survivor 2 – Code: Veronica |زمان =ئینگلیزی |سەردان = ٣١ی تەممووزی ٢٠١٩}}
{{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ژاپۆن}}
{{ڕێزدێنت ئیڤڵ}}

{{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}}
{{ژاپۆن-کۆلکە}}

[[پۆل:کایەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵ]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٠١]]

[[en:Resident Evil Survivor 2 – Code: Veronica]]
[[پۆل:گەمەکانی پلەیستەیشن ٢]]
[[پۆل:پاشکۆکانی یارییە ڤیدیۆییەکان]]
[[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە ترسناکەکانی دەیەی ٢٠٠٠]]</text>
      <sha1>2v9sygbglc94rd980lz4nx56rrlqs9w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێزدێنت ئیڤڵ: دێد ئەیم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156210</id>
    <revision>
      <id>1694340</id>
      <parentid>1574673</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:34:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6320" sha1="lnsvoa4sxskrax27siptyl5k05idm3e" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Residentevildeadaim.jpg|وێنۆک]]
'''ڕێزدێنت ئیڤڵ: دێد ئەیم''' ({{ئینگ|Resident Evil: Dead Aim}}) یەکێکە لە [[کایەی ڤیدیۆ|کایە ڤیدیۆییەکانی]] زنجیرەی [[ڕێزدێنت ئیڤڵ]]{{#ئەگەر:سرڤایڤڵ|، سەر بە زنجیرەی سرڤایڤڵ}}. کایەکە لەلایەن [[کاپکم]] پەرەی پێ دراوە و لە ڕێکەوتی ١٣ی شوباتی ٢٠٠٣ لە [[ژاپۆن]] و ١٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٣ لە ئەمریکای باکوور و ٩ی تەممووزی ٢٠٠٣ لە [[ئەورووپا]] خراوەتە بازاڕەوە.

== یارییەکە ==
«دێد ئەیم» [[کەسی سێیەم (کایەی ڤیدیۆیی)|دیدی کەسی سێیەم]] بەکاردەھێنێت لە کاتی جووڵەکردندا و دەگۆڕێت بۆ [[کەسی یەکەم (کایەی ڤیدیۆیی)|دیدی کەسی یەکەم]] لە کاتی نیشانەگرتن و تەقەکردن لە چەکێک، لەگەڵ خاڵێک لە ناوەڕاستی شاشەکە بۆ یارمەتیدانی یاریزانەکە لە نیشانەگرتندا. ئەوە یەکێکە لەو کەمە کایانەی «ڕێزدێنت ئیڤڵ» کە ڕێگە بە یاریزانەکە دەدات بجوڵێت لە کاتی نیشانەگرتندا و پشتگیری لە بەکارھێنانی [[لایت گەن]]ی [[پلەیستەیشن ٢|پلەیستەیشن ٢]] و [[ماوس]]ی یوو-ئێس-بی دەکات.

== گەشەپێدان ==
«دێد ئەیم» لە ساڵی ٢٠٠٢ وەک کایەیەکی [[پلەیستەیشن ٢]] ڕاگەیەندرا کە چاوەڕوان دەکرا لە کاتێکی ساڵی ٢٠٠٣ لە ژاپۆن بڵاوبکرێتەوە. وەک «[[گەن سێرڤایڤەر ٢]]»، لەو کاتەدا چاوەڕوان نەدەکرا لە ویلایەتە یەکگرتووەکان بڵاوبکرێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://uk.gamespot.com/news/tgs-2002-capcom-announces-resident-evil-gun-survivor-4-2881158 |بڵاوکەرەوە=Gamespot |سەردێڕ=TGS 2002: Capcom announces Resident Evil: Gun Survivor 4 |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20130124145451/http://uk.gamespot.com/news/tgs-2002-capcom-announces-resident-evil-gun-survivor-4-2881158 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; کایەکە گۆرانیی کۆتایی «گەن شۆت» لەلایەن گرووپی ڕۆکی ژاپۆنی [[ڕایز (گرووپ)|ڕایز]] لەخۆ دەگرێت.

ڕاگەیاندراوی ڕۆژنامەوانیی کاپکۆم لە ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٣، وەشانێکی کارای کایەکەی پیشاندا، کە ئاشکرای کرد، بەپێچەوانەی سێ ناونیشانی پێشووی «گەن سێرڤایڤەر»، «گەن سێرڤایڤەر ٤» (کە پلانی بۆ دانرابوو وەک «ڕێزدێنت ئیڤڵ: دێد ئەیم» بناسرێت لە بازاڕە پشتڕاستکراوەکانی [[ئەمریکا]] و [[ئەورووپا]]) لەنێوان گۆشەکانی کامێرای کەسی یەکەم و سێیەمدا دەگۆڕێت بەپێی ئەوەی ئایا یاریزانەکە نیشانە لە چەکێک دەگرێت یان نا. کۆنتڕۆڵەری لایت-گەنی «گەن کۆن ٢» ھەروەھا پشتڕاستکرایەوە کە لەگەڵ کایەکەدا دەگونجێت. کۆنفرانسەکە پێشبینی ڕێکەوتی بڵاوکردنەوەی حوزەیرانی ٢٠٠٣ی دەکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://uk.gamespot.com/news/first-look-resident-evil-dead-aim-2908934|بڵاوکەرەوە=Gamespot|سەردێڕ=First look: Resident Evil: Dead Aim|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20130124021406/http://uk.gamespot.com/news/first-look-resident-evil-dead-aim-2908934|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;

سەرەڕای بڵاوبوونەوەی لە حوزەیران، «دێد ئەیم» ھێشتا لە [[پێشانگای کاتبەسەربردنی ئەلیکترۆنی|ئی-٣]] ٢٠٠٣دا دەرکەوت تەنھا مانگێک پێشتر، لەگەڵ وەشانی [[گەیم کیووب]]ی «[[ڕێزدێنت ئیڤڵ – کۆد: ڤێرۆنیکا#کۆد: ڤێرۆنیکا ئێکس|ڕێزدێنت ئیڤڵ – کۆد: ڤێرۆنیکا ئێکس]]» و «[[ڕێزدێنت ئیڤڵ ئاوتبرەیک]]».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://uk.gamespot.com/news/capcoms-e3-lineup-6026174 |بڵاوکەرەوە=Gamespot |سەردێڕ=Capcom's E3 line-up |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20121209081543/http://uk.gamespot.com/news/capcoms-e3-lineup-6026174 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;

کایەی کڕۆس ئۆڤەری ساڵی ٢٠٠٥ «[[کاپکۆم|نامکۆ × کاپکۆم]]» برووس و لینگی وەک کارەکتەری یاریپێکراو تێدا بوو.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
*{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://en.wikipedia.org/wiki/Resident_Evil:_Dead_Aim |سەردێڕ =Resident Evil: Dead Aim |زمان =ئینگلیزی |سەردان = ٣١ی تەممووزی ٢٠١٩}}
{{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ژاپۆن}}
{{ڕێزدێنت ئیڤڵ}}

{{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}}
{{ژاپۆن-کۆلکە}}

[[پۆل:کایەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵ]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٠٣]]

[[en:Resident Evil: Dead Aim]]
[[پۆل:گەمەکانی پلەیستەیشن ٢]]
[[پۆل:پاشکۆکانی یارییە ڤیدیۆییەکان]]
[[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە ترسناکەکانی دەیەی ٢٠٠٠]]</text>
      <sha1>lnsvoa4sxskrax27siptyl5k05idm3e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێزدێنت ئیڤڵ ئاوتبرەیک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156211</id>
    <revision>
      <id>1694351</id>
      <parentid>1531599</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:36:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1853" sha1="jx4w4upv0i3mz4czps3pun2j3wxehty" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Re outbreak a.jpg|وێنۆک]]
'''ڕێزدێنت ئیڤڵ ئاوتبرەیک''' ({{ئینگ|Resident Evil: Outbreak}}) یەکێکە لە [[کایەی ڤیدیۆ|کایە ڤیدیۆییەکانی]] زنجیرەی [[ڕێزدێنت ئیڤڵ]]{{#ئەگەر:|، سەر بە زنجیرەی {{{زنجیرە}}}}}. کایەکە لەلایەن [[کاپکم]] پەرەی پێ دراوە و لە ڕێکەوتی ١٣ی شوباتی ٢٠٠٣ لە [[ژاپۆن]] و ١٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٣ لە [[ئەمریکای باکوور]] و ٩ی تەممووزی ٢٠٠٣ لە [[ئەورووپا]] خراوەتە بازاڕەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
*{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://en.wikipedia.org/wiki/Resident_Evil:Outbreak |سەردێڕ =Resident Evil: Outbreak |زمان =ئینگلیزی |سەردان = ٣١ی تەممووزی ٢٠١٩}}

{{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژاپۆن|دەیەی ٢٠٠٠}}
{{ڕێزدێنت ئیڤڵ}}
{{پۆلی کۆمنز|Resident Evil: Outbreak}}

{{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}
{{ژاپۆن-کۆلکە}}

[[پۆل:کایەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵ]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٠٣]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە ترسناکەکانی دەیەی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:گەمە ڤیدیۆیییە ھەرەوەزییەکان]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزان و فرەیاریزانەکان]]
[[پۆل:گەمەکانی پلەیستەیشن ٢]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان کە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا داندراون]]</text>
      <sha1>jx4w4upv0i3mz4czps3pun2j3wxehty</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێزدێنت ئیڤڵ ئاوتبرەیک فایل ٢</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156212</id>
    <revision>
      <id>1694352</id>
      <parentid>1543702</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:36:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2711" sha1="0yvm04fb0svf3bvc4v8ib9k49zj17fy" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Resident Evil Outbreak File 2.jpg|وێنۆک]]
'''ڕێزدێنت ئیڤڵ ئاوتبرەیک فایل ٢''' ({{ئینگ|Resident Evil Outbreak: File 2}}) یەکێکە لە [[کایەی ڤیدیۆ|کایە ڤیدیۆییەکانی]] زنجیرەی [[ڕێزدێنت ئیڤڵ]]{{#ئەگەر:ئاوتبرەیک|، سەر بە زنجیرەی ئاوتبرەیک}}. کایەکە لەلایەن [[کاپکم]] پەرەی پێ دراوە و لە ڕێکەوتی ٩ی ئەیلوولی ٢٠٠٤ لە [[ژاپۆن]]، ٢٦ی نیسانی ٢٠٠٥ لە [[ئەمریکای باکوور]] و ٢٦ی ئابی ٢٠٠٥ لە [[ئەورووپا]] خراوەتە بازاڕەوە. {{#ئەگەر:دوای ئەوەی [[ڕێزدێنت ئیڤڵ ئاوتبرەیک]] سەرکەوتوو بوو، کاپکم لە پاییزی ساڵی ٢٠٠٤ بانگەشەی ئەوەی کرد کە بەشی دووەمی کایەکە دروست دەکەن. کەسایەتییەکان ھەمان ٨ کەسایەتیی کایەی یەکەمن و ڕووداوەکانیش ھەر لە [[ڕاکوون سیتی]]ن.|دوای ئەوەی [[ڕێزدێنت ئیڤڵ ئاوتبرەیک]] سەرکەوتوو بوو، کاپکم لە پاییزی ساڵی ٢٠٠٤ بانگەشەی ئەوەی کرد کە بەشی دووەمی کایەکە دروست دەکەن. کەسایەتییەکان ھەمان ٨ کەسایەتیی کایەی یەکەمن و ڕووداوەکانیش ھەر لە [[ڕاکوون سیتی]]ن.}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
*{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://en.wikipedia.org/wiki/Resident_Evil_Outbreak:_File_2 |سەردێڕ =Resident Evil Outbreak: File 2 |زمان =ئینگلیزی |سەردان = ٣١ی تەممووزی ٢٠١٩}}

{{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی}}
{{ڕێزدێنت ئیڤڵ}}

{{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}}

[[پۆل:کایەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵ]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٠٤]]

[[en:Resident Evil Outbreak: File 2]]
[[پۆل:گەمە ڤیدیۆیییە ھەرەوەزییەکان]]
[[پۆل:گەمەکانی پلەیستەیشن ٢]]
[[پۆل:پاشکۆکانی یارییە ڤیدیۆییەکان]]
[[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان بە بەشداریی کەسایەتیی سەرەکیی مێ]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە ترسناکەکانی دەیەی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان کە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا داندراون]]</text>
      <sha1>0yvm04fb0svf3bvc4v8ib9k49zj17fy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێزدێنت ئیڤڵ: دە ئەمبرێلا کرانکڵز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156213</id>
    <revision>
      <id>1694341</id>
      <parentid>1543708</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:34:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2152" sha1="91imm4ryfhqns51do2384nag179ems9" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
'''ڕێزدێنت ئیڤڵ: دە ئەمبرێلا کرانکڵز''' ({{ئینگ|Resident Evil: The Umbrella Chronicles}}) یەکێکە لە [[کایەی ڤیدیۆ|کایە ڤیدیۆییەکانی]] زنجیرەی [[ڕێزدێنت ئیڤڵ]]{{#ئەگەر:|، سەر بە زنجیرەی {{{زنجیرە}}}}}. کایەکە لەلایەن [[کاپکم]] و کاڤیا پەرەی پێ دراوە و لە ڕێکەوتی ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ خراوەتە بازاڕەوە. {{#ئەگەر:کایەکە باسی کردەوەکانی دامەزراوەی ئەمبرێلا دەکات، کە لەلایەن [[ئەلبەرت وێسکر]]ەوە، زانایەکی پێشووی ئەمبرێلا، بە شێوەی چیرۆک دەگێڕدرێتەوە.|کایەکە باسی کردەوەکانی دامەزراوەی ئەمبرێلا دەکات، کە لەلایەن [[ئەلبەرت وێسکر]]ەوە، زانایەکی پێشووی ئەمبرێلا، بە شێوەی چیرۆک دەگێڕدرێتەوە.}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
*{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://en.wikipedia.org/wiki/Resident_Evil:_The_Umbrella_Chronicles |سەردێڕ =Resident Evil: The Umbrella Chronicles |زمان =ئینگلیزی |سەردان = ٣١ی تەممووزی ٢٠١٩}}

{{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی}}
{{ڕێزدێنت ئیڤڵ}}

{{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}}

[[پۆل:کایەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵ]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٠٧]]

[[en:Resident Evil: The Umbrella Chronicles]]
[[پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٣]]
[[پۆل:یارییەکانی تۆڕی پلەیستەیشن]]
[[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە]]
[[پۆل:یارییەکانی وی]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزان و فرەیاریزانەکان]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان کە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا داندراون]]</text>
      <sha1>91imm4ryfhqns51do2384nag179ems9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێزدێنت ئیڤڵ: دە دارکساید کرانکڵز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156214</id>
    <revision>
      <id>1694342</id>
      <parentid>1546170</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:34:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2019" sha1="31bx9qi4734nl556eg1n9247dhbksnp" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
'''ڕێزدێنت ئیڤڵ: دە دارکساید کرانکڵز''' ({{ئینگ|Resident Evil: The Darkside Chronicles}}) یەکێکە لە [[کایەی ڤیدیۆ|کایە ڤیدیۆییەکانی]] زنجیرەی [[ڕێزدێنت ئیڤڵ]]، سەر بە زنجیرەی [[دە ئەمبرێلا کرانکڵز]]. کایەکە لەلایەن [[کاپکم]] و کاڤیا پەرەی پێ دراوە و لە ڕێکەوتی ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩ خراوەتە بازاڕەوە. کایەکە بە شێوەیەکی سەرەکی بە دەوری چیرۆکە کارەساتاوییەکانی کەسایەتییەکانی کایەکە دەسووڕێتەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
*{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://en.wikipedia.org/wiki/Resident_Evil:_The_Darkside_Chronicles |سەردێڕ =Resident Evil: The Darkside Chronicles |زمان =ئینگلیزی |سەردان = ٣١ی تەممووزی ٢٠١٩}}

{{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژاپۆن|دەیەی ٢٠٠٠}}
{{ڕێزدێنت ئیڤڵ}}

{{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}
{{ژاپۆن-کۆلکە}}

[[پۆل:کایەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵ]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٠٩]]
[[پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٣]]
[[پۆل:یارییەکانی تۆڕی پلەیستەیشن]]
[[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە]]
[[پۆل:یارییەکانی وی]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزان و فرەیاریزانەکان]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان کە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا داندراون]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان بە بەکارھێنانی ھاڤۆک]]</text>
      <sha1>31bx9qi4734nl556eg1n9247dhbksnp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێزدێنت ئیڤڵ گەیدن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156217</id>
    <revision>
      <id>1694356</id>
      <parentid>1546178</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:37:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2009" sha1="gyhotvw1ixy81n3uhjgnlhgogj5i6f2" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
'''ڕێزدێنت ئیڤڵ گەیدن''' ({{ئینگ|Resident Evil Gaiden}}) یەکێکە لە [[کایەی ڤیدیۆ|کایە ڤیدیۆییەکانی]] زنجیرەی [[ڕێزدێنت ئیڤڵ]]{{#ئەگەر:|، سەر بە زنجیرەی {{{زنجیرە}}}}}. کایەکە لەلایەن [[کاپکم]]ەوە بۆ سەکۆی «گەیم بۆی کەلەر» پەرەی پێ دراوە و لە ڕێکەوتی ١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠١ خراوەتە بازاڕەوە. {{#ئەگەر:کایەکە ڕەخنەی تێکەڵی لێ گیرا، ھەرچەندە لەکایەکانی تر خۆی جیا کردبووەوە بەوەی کە ڕووی گشتی کامێراکە لە سەرەوە بۆ خوارەوە بوو و ھەروەھا شەڕەکانیش بە کەسی یەکەم دەکران.|کایەکە ڕەخنەی تێکەڵی لێ گیرا، ھەرچەندە لەکایەکانی تر خۆی جیا کردبووەوە بەوەی کە ڕووی گشتی کامێراکە لە سەرەوە بۆ خوارەوە بوو و ھەروەھا شەڕەکانیش بە کەسی یەکەم دەکران.}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
*{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://en.wikipedia.org/wiki/Resident_Evil_Gaiden |سەردێڕ =Resident Evil Gaiden |زمان =ئینگلیزی |سەردان = ٣١ی تەممووزی ٢٠١٩}}

{{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|شانشینی یەکگرتوو|دەیەی ٢٠٠٠}}
{{ڕێزدێنت ئیڤڵ}}

{{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}}
{{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}}

[[پۆل:کایەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵ]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٠١]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان]]
[[پۆل:یارییە ڤیدیۆییەکان کە لە بەریتانیا پەرەیان پێدراوە]]
[[پۆل:کایەکانی ئەکشن-سەرکێشی]]</text>
      <sha1>gyhotvw1ixy81n3uhjgnlhgogj5i6f2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێزدێنت ئیڤڵ: ئاپرەیشن ڕاکوون سیتی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156218</id>
    <revision>
      <id>1694336</id>
      <parentid>1546166</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:33:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، کەنەدا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3259" sha1="l8imnnj6czc2ewl32dvkges7n5wmtyn" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
'''ڕێزدێنت ئیڤڵ: ئاپرەیشن ڕاکوون سیتی''' ({{ئینگ|Resident Evil: Operation Raccoon City}}) یەکێکە لە [[کایەی ڤیدیۆ|کایە ڤیدیۆییەکانی]] زنجیرەی [[ڕێزدێنت ئیڤڵ]]{{#ئەگەر:|، سەر بە زنجیرەی {{{زنجیرە}}}}}. کایەکە لەلایەن [[کاپکم]] پەرەی پێ دراوە و لە ڕێکەوتی ٢٠ی ئازاری ٢٠١٢ لە [[ئەمریکای باکوور]]، ٢٢ی ئازاری ٢٠١٢ لە [[ئوسترالیا]]، ٢٣ی ئازاری ٢٠١٢ لە ئەورووپا و ٢٦ی نیسانی ٢٠١٢ خراوەتە بازاڕەوە. {{#ئەگەر:ڕووداوەکانی کایەکە لە بەینی [[ڕێزدێنت ئیڤڵ ٢]] و [[ڕێزدێنت ئیڤڵ ٣: نێمەسس]] ڕوودەدەن و چیرۆکەکە بە دەوری چەند کەسایەتییەکەوەیە کە کار بۆ دامەزراوەی ئەمبرێلا دەکەن و بە ناو [[ڕاکوون سیتی]]دا شەڕ دەکەن. کایەکە ڕەخنەی تێکەڵی لێ گیرا و لە ڕووی بازرگانیشەوە سەرکەوتوو بوو، زیاتر لە ٣.٢ ملیۆن دانەی لێ فرۆشرا.|ڕووداوەکانی کایەکە لە بەینی [[ڕێزدێنت ئیڤڵ ٢]] و [[ڕێزدێنت ئیڤڵ ٣: نێمەسس]] ڕوودەدەن و چیرۆکەکە بە دەوری چەند کەسایەتییەکەوەیە کە کار بۆ دامەزراوەی ئەمبرێلا دەکەن و بە ناو [[ڕاکوون سیتی]]دا شەڕ دەکەن. کایەکە ڕەخنەی تێکەڵی لێ گیرا و لە ڕووی بازرگانیشەوە سەرکەوتوو بوو، زیاتر لە ٣.٢ ملیۆن دانەی لێ فرۆشرا.}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
*{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://en.wikipedia.org/wiki/Resident_Evil:_Operation_Raccoon_City |سەردێڕ =Resident Evil: Operation Raccoon City |زمان =ئینگلیزی |سەردان = ٣١ی تەممووزی ٢٠١٩}}

{{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|کەنەدا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠١٠}}
{{ڕێزدێنت ئیڤڵ}}

{{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}}
{{کەنەدا-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:کایەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵ]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٢]]
[[پۆل:گەمە ڤیدیۆیییە ھەرەوەزییەکان]]
[[پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٣]]
[[پۆل:گەمەکانی ویندۆز]]
[[پۆل:یارییەکانی ئێکس بۆکس ٣٦٠]]
[[پۆل:یارییەکانی ویندۆز]]
[[پۆل:کایەکانی ویندۆز]]
[[پۆل:ئەو کایە ڤیدیۆیییانەی لە کەنەدا پەرەیان پێدراوە]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان بە بەکارھێنانی ھاڤۆک]]
[[پۆل:کایەکانی ئەکشن-سەرکێشی]]
[[پۆل:تەقەکەرانی کەسی سێیەم]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان کە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا داندراون]]</text>
      <sha1>l8imnnj6czc2ewl32dvkges7n5wmtyn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێزدێنت ئیڤڵ: دە مێرسنێریز تری-دی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156220</id>
    <revision>
      <id>1694343</id>
      <parentid>1546171</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:34:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2155" sha1="jwr35g5qy7cbjsuda6glxqyye1garle" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
'''ڕێزدێنت ئیڤڵ: دە مێرسنێریز تری-دی''' ({{ئینگ|Resident Evil: The Mercenaries 3D}}) یەکێکە لە [[کایەی ڤیدیۆ|کایە ڤیدیۆییەکانی]] زنجیرەی [[ڕێزدێنت ئیڤڵ]]{{#ئەگەر:|، سەر بە زنجیرەی {{{زنجیرە}}}}}. کایەکە لەلایەن [[کاپکم]] پەرەی پێ دراوە و لە ڕێکەوتی ٢ی حوزەیرانی ٢٠١١ لە ژاپۆن، ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١١ لە باکووری ئەمریکا و ١ی تەممووزی ٢٠١١ لە ئەورووپا خراوەتە بازاڕەوە. {{#ئەگەر:پەرەپێدانی کایەکە لە کۆنفرانسی نینتێندۆی ٢٠١٠ ڕاگەیەندرا. وەک مێرسینێریزەکانی [[ڕێزدێنت ئیڤڵ ٤]] و [[ڕێزدێنت ئیڤڵ ٥|٥]]، دەبێت کایەکەران لە ماوەیەکی دیاریکراودا زۆرترین دوژمن بکوژن.|پەرەپێدانی کایەکە لە کۆنفرانسی نینتێندۆی ٢٠١٠ ڕاگەیەندرا. وەک مێرسینێریزەکانی [[ڕێزدێنت ئیڤڵ ٤]] و [[ڕێزدێنت ئیڤڵ ٥|٥]]، دەبێت کایەکەران لە ماوەیەکی دیاریکراودا زۆرترین دوژمن بکوژن.}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
*{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://en.wikipedia.org/wiki/Resident_Evil:_The_Mercenaries_3D |سەردێڕ =Resident Evil: The Mercenaries 3D |زمان =ئینگلیزی |سەردان = ٣١ی تەممووزی ٢٠١٩}}

{{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ژاپۆن|دەیەی ٢٠١٠}}
{{ڕێزدێنت ئیڤڵ}}

{{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}}
{{ژاپۆن-کۆلکە}}

[[پۆل:کایەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵ]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١١]]
[[پۆل:گەمە ڤیدیۆیییە ھەرەوەزییەکان]]
[[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە]]
[[پۆل:تەقەکەرانی کەسی سێیەم]]</text>
      <sha1>jwr35g5qy7cbjsuda6glxqyye1garle</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێد دێد ڕیدێمپشن ٢</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156277</id>
    <revision>
      <id>1694247</id>
      <parentid>1378279</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T07:38:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8221" sha1="aebptb52nr7u4ssmi23o092tcd46y8f" xml:space="preserve">{{Infobox video game
| title = Red Dead Redemption 2
| image = Red Dead Redemption II.jpg
| developer = [[Rockstar Studios]]
| publisher = ڕۆکستار گەیمز
| producer = ڕۆب نێڵسن
| designer = ئیمران سەروەر
| programmer = فیل ھوکەر
| artist = ئاڕن گاڕبت
| writer = {{Unbulleted list|[[دان ھاوسەر]]|ڕوپێرت ھەمفریس|مایکڵ ئەنسپۆرت}}
| composer = وودی جاکسن
| series = ''[[Red Dead]]''
| engine = [[Rockstar Advanced Game Engine|RAGE]]
| platforms = {{Unbulleted list|[[پلەی ستەیشن ٤]]|[[ئێکس بۆکس وەن]]}}
| released = ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨
| genre = ئاکشن، سەرکێشی
| modes = [[تاکە کەسی]]، [[فرە کەسی]]
}}

'''ڕێد دێد ڕیدێمپشن ٢''' ({{بە ئینگلیزی|Red Dead Redemption 2}}) کایەیەکی ڤیدیۆییی ئاکشن و سەرکێشیی ڕۆژاوایییە کەوا لەلایەن [[ڕۆکستار گەیمز]]ەوە بەرھەم ھێنراوە. کایەکە لە ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ کەوتە بازاڕەکانەوە و بۆ ئامێرەکانی [[پلەی ستەیشن ٤]] و [[ئێکس بۆکس وەن]] بەردەستە. کایەکە باسی ڕووداوەکانی پێش بەشی یەکەمی کایەی ''ڕێد دێد ڕیدێمپشن'' دەکات و سێیەم یارییە لە زنجیرە کایەکانی ڕێد دێد.

ڕووداوەکانی کایەکە لە ساڵی ١٨٩٩ و لە ویلایەتی باشوور و ڕۆژاوای ئەمریکا ڕوودەدەن، کە تێیدا چیڕۆکی یاسادەرچوویەک ''ئارسەر مۆرگن'' دەخاتە ڕوو کە ئەندامێکی تاقمی چەتەییی ڤان دێر لیندە. ئارسەر لە سەردەمی کۆتاییھاتنی کاوبۆیەکان و چەتەکانی ڕۆژاوایە و ھەوڵی خۆپاراستن لە حکوومەت و شەڕکردن لەگەڵ تاقمەکانی تر دەدات. بەدەر لەوە چیڕۆکەکە باسی جۆن ماڕستنیش دەکات؛ کەوا کەسایەتیی سەرەکییە لە بەشی یەکەمی کایەی ''ڕێد دێد ڕیدێمپشن''.

کایەکە دەکرێت لە ڕوانگەی کەسی یەکەم و سێیەمەوە کایەی پێبکرێت، و کایەکەر توانای گەڕانی بەنێو جیھانێکی کراوەدا ھەیە. دیارترین شێوازی کایەکە بریتییە لە دزینی بانک، ڕاوکردن، ئەسپ لێخوڕین، قسەکردن لەگەڵ کەسایەتییەکانی ناو کایەکە و بڕیاردان لەسەر ھەڵسەوکەتی کەسایەتییەکەت لەڕێگەی بڕیاری باش و خراپ. یارییەکە لە تشرینی دووەمی ٢٠١٩ بەشێوەی سەرھێڵ (ئۆنڵاین) بڵاوکرایەوە بەڵام لە دۆخی بێتا، دواتر لە شوباتی ٢٠١٩ بەشێوەی وەشانی تەواویش بڵاوکرایەوە.

کایەکە چاوەڕوانییەکی یەکجار زۆری ھەبوو بەر لەدەرچوونی، و توانی دەیان ڕیکۆردی جیاواز بشکێنێت و بووە دووەم پڕفرۆشترین کایەی مێژوو لەماوەی مانگی یەکەمی بە فرۆشتنی ٢٤ ملیۆن کۆپی و کۆکردنەوەی ٧٢٥ ملیۆن دۆلار. ڕەخنەگران پێشوازییەکی گەرمیان لە کایەکە کرد کەوا ستایشی چیڕۆک، جیھانە کراوەکە، کەسایەتیی کایەکان و وردەکارییەکانی جیھانەکەیان کرد.
[[پەڕگە:Red Dead Redemption 2 gameplay.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Red{{بەستەری مردوو|url=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Red |date=ئابی 2021}} Dead Redemption 2 gameplay.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ|یاریکەر دەتوانێ بەشێوەی ئەرێنی یاخود نەرێنی وەڵامی ھاوڕێکانی بداتەوە، کەوا کەسایەتیی کارەکتەرەکەشی بەو بڕیارانەوە پەیوەستە و دیاریدەکرێت.]]

== پەرەپێدان ==

لەلایەن ستۆدیۆکانی ڕۆکستارەوە پەرەی پێدراوە، ڕێد دێد ڕیدێمپشن ۲ ھەوڵێکی ھاوبەشە لە نێوان ھەموو ستۆدیۆکانی ڕۆکستار گەیمز کە وەک یەک تیم کاردەکەن، بە بەکارھێنانی بزوێنەری یارییە پێشکەوتووەکانی ڕۆکستار (RAGE). ھەندێک سەرچاوە باس لەوە دەکەن کە بودجەی پەرەپێدانی یارییەکە نزیکەی ١٧٠ ملیۆن دۆلارە. بەپێی خەمڵاندنەکانی شیکاران بودجەی پەرەپێدان و بەبازاڕکردنی یارییەکە بەیەکەوە لە نێوان ٣٧٠ بۆ ٥٤٠ ملیۆن دۆلاری ئەمریکیدایە، ئەمەش وایکردووە ببێتە یەکێک لە گرانترین یارییە ڤیدیۆییەکان کە تا ئێستا پەرەی پێدراوە.&lt;ref&gt;https://www.eurogamer.net/digitalfoundry-2017-red-dead-redemption-2-trailer-tech-analysis&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.neogaf.com/threads/starfield-budget-started-at-200m-final-estimate-at-400m-and-500-devs.1660457/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20230609073425/https://venturebeat.com/business/red-dead-redemption-2-could-hit-20-million-in-sales-and-turn-a-profit-by-december/&lt;/ref&gt;

== وەشان ==

یارییەکە لە ڕۆژی ھەینی ٢٦ی ١٠ی ٢٠١٨ بڵاوکرایەوە.

== پێشوازی ==

لەو کاتەوەی یارییەکە لە ساڵی ٢٠١٦ ڕاگەیەندرا، قسەکردن لەسەری بەردەوام بوو تا ساڵی ٢٠١٨ بڵاوکرایەوە، و یارییەکە لەلایەن ڕەخنەگرانەوە ١٠/١٠ لەلایەن زۆربەیانەوە ڕیزبەندی کرا، و لەلایەن ئەوانەوە پێشوازییەکی باشی لێکرا بەھۆی چیرۆکی بەیەکەوە گرێدراو و جیھانە فراوانەکەی پڕ لە ژیان و واقیعییەت.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

* {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Red_Dead_Redemption_2|سەردێڕ=Red Dead Redemption 2|زمان=ئینگلیزی|سەردان=٢ی ئابی ٢٠١٩}}

{{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠١٠}}
{{زنجیرەی ڕێد دێد}}
{{پۆلی کۆمنز|Red Dead Redemption 2}}

{{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}}
{{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکان]]
[[پۆل:گەمەکانی ویندۆز]]
[[پۆل:گەمەکانی پلەی ستەیشن ٤]]
[[پۆل:گەمەکانی ئێکس بۆکس وان]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٨]]
[[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پەرەپێدراون]]
[[پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٤]]
[[پۆل:یارییەکانی ویندۆز]]
[[پۆل:وێناکردنی چاندی مافیاکان]]
[[پۆل:ئەو کایە ڤیدیۆیانەی سەبارەت بە مەرگن]]
[[پۆل:یارییە ڤیدیۆییەکان کە لە بەریتانیا پەرەیان پێدراوە]]
[[پۆل:کایەکانی ئەکشن-سەرکێشی]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن جۆیستیک]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزان و فرەیاریزانەکان]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە جیھان کراوەکان]]
[[پۆل:کایە بەرزکراوەکانی پلەیستەیشن ٤ پرۆ]]
[[پۆل:کایەکانی ستادیا]]
[[پۆل:کایەکانی تەیک توو ئینتەرەکتیڤ]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی کایەکان]]
[[پۆل:ئەو کایە ڤیدیۆیییانەی لە کەنەدا پەرەیان پێدراوە]]
[[پۆل:کایە بەرزکراوەکانی ئێکس بۆکس وەن ئێکس]]</text>
      <sha1>aebptb52nr7u4ssmi23o092tcd46y8f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆھات ئالاکۆم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156519</id>
    <revision>
      <id>1694070</id>
      <parentid>1531063</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:36:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5374" sha1="jl6habu6w0i3hy6m4f5889dgsr0fzw9" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
'''ڕۆھات ئالاکۆم''' (١٩٥٥ لە قەرس - ) نووسەر و لێکۆڵێنەرێکی کوردە کە کتێبەکانی بە سێ زمانی [[کوردی]]، [[تورکی]] و [[زمانی سوێدی|سوێدی]] دەنووسێتەوە.

==ژیان==
ڕۆھات ئالاکۆم لە ساڵی ١٩٥٥ لە گوندێک لە ناوچەی [[قاقزوان]] لە [[پارێزگای قەرس]] لە دایک بوو. ڕۆھات ئالاکۆم لە قاقوان چوو بۆ قوتابخانە، بەڵام پاشان بۆ خوێندنی باڵا چوو بۆ شاری [[ئەنقەرە]] پێتەختی وڵاتی تورکیا. بە دوای ئەوە ماوەیەک لە وڵاتی [[بولگاریا]] (١٩٨٠-١٩٧٩) و ماوەیەکیش لە [[ئەڵمانیا]] (١٩٨٢-١٩٢٠) ژیانی خۆی بە سەر بەرد و لە ئەکامدا چوو بۆ وڵاتی [[سوێد]] و تا بە ئێستاکە لە سوێددا دەژێت.&lt;ref name=&quot;ئاڤیستا ۱&quot;&gt;[http://www.avestakitap.com/yazar.php?id=76 ئاڤیستا: ''ڕۆھات ئالاکۆم'' (بە تورکی)؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180128201510/http://www.avestakitap.com/yazar.php?id=76 |date=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ }} سەردان لە ٨ی ئابی ٢٠١٩.&lt;/ref&gt;

==بەرھەمەکان==
* ''دووسەد ساڵ زانستی کوردناسی''، کۆمکار: ١٩٨٧. (بە زمانی تورکی)
* ''کورد لە وێژەی ھاوچەرخی تورکیدا''، ڤەژین: ١٩٨٩، فرات: ١٩٩١، ئاڤیستا: ٢٠١٠. (بە زمانی تورکی)
* ''مۆتیفەکانی کوردی لە سەرچاوەکانی سوێدی دا''، ڤەژین: ١٩٩١. (بە زمانی کوردی)
* ''چیرۆکێکی لەبیرکراوێتی: ساعێدی کوردی''، فرات: ١٩٩١. (بە زمانی تورکی)
* ''ئازاری گەورەی زیا گۊکالپ: کوردەکان''، فرات: ١٩٩٢. (بە زمانی تورکی)
* ''ڕاستیی کورد لە بەرھەمەکانی [[یاشار کەمال]]''، فرەت: ١٩٩٢. (بە زمانی تورکی)
* ''سەردەستیی ژنان لە فۆلکلۆری کوردی دا''، نوودەم: ١٩٩٤. (بە زمانی کوردی)
* ''ھێزێکی نوێ لە کوردستان دا: ژنانی کورد''، ئاپەج: ١٩٩٥. (بە زمانی کوردی)
* ''ساڵەکانی باوبۆرانیی دیپلۆماتێکی کورد: شەریف پاشا''، ئاپەج: ١٩٩٥، ئاڤیستا: ١٩٩٨. (بە زمانی تورکی)
* ''کوردەکانی قەدیمیی ئەستەمبوڵ''، ئاڤیستا: ١٩٩٨. (بە زمانی تورکی)
* ''ڕێکخراوی خۆیبوون و سەرھەڵدانی ئاگری''، ئاڤیستا: ١٩٩٨ و ٢٠١١. (بە زمانی تورکی)
* ''ھەزار ساڵ پەیوەندیی کوردەکان و سوێد''، ئاپەج: ٢٠٠٠. (بە زمانی سوێدی)
* ''ئاریستۆکراتەکانی کورد: تورین''، ئاپەج: ٢٠٠٣. (بە زمانی کوردی)
** ''ئاریستۆکراتەکانی سەرحەد''، ئاڤیستا: ٢٠٠٩.
* ''کوردەکانی ناوەندی ئەنادۆڵ''، ئاپەج: ٢٠٠٣، ئەڤرەنسەل: ٢٠٠٤ و ٢٠٠٧. (بە زمانی تورکی)
* ''کوردەکانی سوێد''، سێرکلەند: ٢٠٠٦. (بە زمانی کوردی)
* ''چوار دەیەی کوردەکانی سوێد''، سێرکلەند: ٢٠٠٧. (بە زمانی سوێدی)
* ''ڕووناکیی مێژوو''، ئاران: ٢٠٠٨. (بە زمانی کوردی)
* ''بەساڵاچووترین پیاوی دونیا: زارۆ ئاغا''، ئاڤیستا: ٢٠٠٩. (بە زمانی تورکی)
* ''کوردەکانی قەرس''، ئاڤیستا: ٢٠٠٩. (بە زمانی تورکی)
* ''خوێی بەتامی قاقزوانی قەرس''، شارەوانیی قاقزوان: ٢٠١٢. (بە زمانی تورکی)
* ''کۆمەڵکوژیی ئەرمەنیەکان: ١٩١٥''، ئاڤیستا: ٢٠١٥. (بە زمانی کوردی)
* ''ماڵئاوا ستۆکھۆڵم، سەلاحەددین ڕاسگەلدی''، ئاپەج: ٢٠١٦. (بە زمانی کوردی)
* ''مێژووی کوردستان لە چاپەمەنیی سوێدی دا''، ئاپەج: ٢٠١٦. (بە زمانی کوردی)
* ''ژنانی کورد لە سەرچاوەکانی سوێدی دا''، ئاپەج: ٢٠١٦. (بە زمانی کوردی)
* ''فولکلۆر و ژنانی کورد''، نەفەل: ٢٠٠٢. (بە زمانی کوردی)

==بەستەری دەرەکی==
* [https://web.archive.org/web/20181008160123/http://www.nefel.com/epirtuk/pdf/rohat_alakom_folklor_u_jinen_kurd_02.pdf?NR:125 کتێبی ''فولکلۆر و ژنانی کورد'' لە ڕۆھات ئالاکۆم.]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٥]]
[[پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان]]
[[پۆل:خەڵکی قاقزوان]]
[[پۆل:سویدییەکانی بە ڕەگەز کورد]]
[[پۆل:نووسەرانی کورد]]
[[پۆل:کوردناسەکان]]</text>
      <sha1>jl6habu6w0i3hy6m4f5889dgsr0fzw9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕووپۆش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157231</id>
    <revision>
      <id>1693904</id>
      <parentid>1693404</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:10:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:کیمیا|کیمیا]] و [[دەروازە:نژیاروانی|نژیاروانی]]</comment>
      <origin>1693904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5796" sha1="sazilcrce1qapjzsro86ayaog0lgdg4" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
'''ڕووپۆش''' ({{بە ئینگلیزی|Coating}}) بریتییە لە چینێکی تەنک کە دەخرێتە سەر ماددەیەکی تر. ماددەی ڕووپۆشکراو پێی دەگوترێ بەستەر ({{بە ئینگلیزی|Substrate}}). ڕووپۆشکردن بۆ دوو مەبەستی سەرەکی بەکاردێت کە بریتین لە جوانکاری یاخود بەجێھێنانی فەرمانێکی تایبەت. بۆ نموونە ھەندێ پەرداغ دروستکراون کە ڕووی ناوەوەی بە ماددەیەک ناوپۆش کراوە کە توانای پێوەنوسانی بە ماددە شلاکەوە نییە، وە دیوی دەرەوەی بە چەند وێنەیەکی جوان ڕووپۆش کراوە کە تەنھا بە مەبەستی جوانکاری بەکارھاتووە.
[[پەڕگە:Gold coated telephone batista ITT habana.JPG|وێنۆک|زێڕاوکردنی تەلەفۆنێک]]

بە شێوەیەکی گشتی بۆیاخکردن بۆ ھەردوو مەبەست بەکاردێت، وە لە ھەندێ کاتدا لە بەرھەمھێنانی بۆڕی و سۆندە، تەنھا بۆ پێدانی تایبەتمەندی ئەم ڕووپۆشە دەکرێت.

چەند تایبەتمەندییەک کە دەشێت بەھۆی بۆیاخکردن بەدەست بێت بریتین لە: [[دژە داخوران]] و دژە تەڕ بوون و … ھتد. ڕووپۆشکردن دەتوانێ گێنەرایەتی کارەبایی لە ماددەی نیمچە گەیەنەر بگۆڕێت و بەرامبەر بواری موگناتیسی چالاکی بکات.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Coating&lt;/ref&gt;
==بەکارھێنانەکان==
ڕووپۆشەکان دەتوانن ھەم جوانکاری بن و ھەم چەندین کاری تریشیان ھەبێت. بۆڕییەک کە [[ئاو]] بۆ سیستمێکی کوژاندنەوەی [[ئاگر]] دەگوازێتەوە، دەتوانرێت بە بۆیەیەکی دژە [[ژەنگ]] (بۆ ناسینەوە) داپۆشرێت کە ڕەنگی [[سوور]] بێت. زۆربەی ڕووپۆشەکان تا ڕادەیەک ڕووە بنەڕەتییەکە دەپارێزن، وەک ڕووپۆشەکانی پارێزگاری بۆ [[کانزا]] و [[کۆنکرێت]]. ڕووپۆشێکی جوانکاری دەتوانێت تایبەتمەندییەکی ڕەنگدانەوەی دیاریکراو پێشکەش بکات، وەک بریسکەی بەرز، سەتەن، مەت یان ڕووخسارێکی تەخت.

یەکێک لە بەکارھێنانە سەرەکییەکانی ڕووپۆش پاراستنی کانزایە لە ژەنگگرتن. ڕووپۆشەکانی [[ئۆتۆمبێل]] بۆ بەرزکردنەوەی دیمەن و خۆڕاگری ئۆتۆمبێلەکان بەکاردێن. ئەمانەش پرایمەر، بەیسکۆت و کلیرکۆت لەخۆدەگرن، کە بە شێوەیەکی سەرەکی بە دەمانچەی ڕشاندن و بە شێوەیەکی کارەبایی دەڕشێندرێن. لاشە و ژێرەوەی ئۆتۆمبێلەکان ھەندێک جۆر لە ڕووپۆشی ژێرەوەیان پێدەگات. لەوانەیە ئەم ڕووپۆشانەی دژە ژەنگ گرافین بەکاربھێنن بە تێکەڵکردن لەگەڵ ئیپۆکسییە بنەمادار بە ئاو.

ڕووپۆشەکان بۆ داخستنی ڕووی کۆنکرێت بەکاردێن، وەک فەرشی پۆلیمیری/ڕەژینی بێ درز، داخستنی دیوار و بەستەر، ئاودژکردن و شێگرتنەوەی دیوارەکانی کۆنکرێت، و پلاتفۆرمی پردەکان. بە بەراورد لەگەڵ ڕووپۆشە باوەکان، پۆلییۆرێسانی شێ-چاککەرەوە بە شێوەیەکی بەرفراوان بەکارھاتووە بەھۆی گونجاندنی نایاب و ئاسانیی دروستکردنەکەیەوە. تایبەتمەندییە میکانیکییەکان دەتوانرێت بە چەندین بەندی ھایدرۆجین و باشترکردنی پێکھاتەی جیاکردنەوەی مایکرۆفەیز بەرز بکرێنەوە.

زۆربەی ڕووپۆشەکانی سەربان بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ ئاودژکردن دروستکراون، ھەرچەندە ڕەنگدانەوەی خۆر (بۆ کەمکردنەوەی گەرمکردن و ساردکردنەوە) لەوانەیە ڕەچاو بکرێت. ئەوان زیاتر ئیلاستۆمەرین بۆ ڕێگەدان بە جووڵەی سەربان بەبێ درز لەناو پەردەی ڕووپۆشەکەدا.

دار لە کۆنەوە ماددەیەکی سەرەکی بووە لە [[بیناسازی]]دا، بۆیە پاراستنی بە ڕووپۆش زۆر گرنگی پێدراوە. ھەوڵەکان بۆ باشترکردنی کارایی ڕووپۆشەکانی دار بەردەوامە.

ڕووپۆشەکان بۆ گۆڕینی تایبەتمەندییە [[تریبۆلۆژی]]یەکان و تایبەتمەندییەکانی داخوران بەکاردێن. ئەمانەش دژە لێکخشاندن، بەرگریی لە داخوران و خوران لەخۆدەگرن بۆ جومگە ڕۆڵینگ-ئێڵیمێنتەکان.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|تەکنۆلۆژیا|کیمیا|نژیاروانی}}
{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٥\٢٢ی گەلاوێژی ٢٧٢٥}}

{{پۆلی کۆمنز|Coatings}}

{{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}}

[[پۆل:داخوران]]
[[پۆل:زانستی ماددە]]
[[پۆل:چاپکردن]]</text>
      <sha1>sazilcrce1qapjzsro86ayaog0lgdg4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆبێرت فۆرستەر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>158311</id>
    <revision>
      <id>1693894</id>
      <parentid>1693584</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:07:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] و [[دەروازە:تەلەڤیزیۆن|تەلەڤیزیۆن]]</comment>
      <origin>1693894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16879" sha1="42lnf8y16dv2mnd6dwjzt90svaum7fh" xml:space="preserve">{{Infobox person
|name=ڕۆبێرت فۆرستەر
|image=Robert_Forster_2009.jpg
|caption=فۆرستەر لە ٢٠٠٩
|birth_name=ڕۆبێرت واڵاس فۆرستەر جونیەر
|birth_date={{birth date|١٩٤١|٠٧|١٣}}
|birth_place=[[ڕۆچستەر، نیویۆرک]]، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا.
|death_date={{Death date and age|٢٠١٩|١٠|١١|١٩٤١|٧|١٣|mf=yes}}
|death_place=[[لۆس ئانجلەس]]، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا.
|occupation=ئەکتەر
|alma_mater=زانکۆی ڕۆچستەر
|years_active=١٩٦٧–٢٠١٩
|spouse={{Plainlist|
* {{marriage|جون پڕۆڤێنانزۆ{{ھن}}|1966|1975|end=divorced}}
* {{marriage|زیڤیا فۆرستەر{{ھن}}|1978|1980|end=divorced}}
}}
|children=٤
}}
'''ڕۆبێرت واڵاس فۆرستەر جونیەر'''&lt;ref&gt;[https://www.nytimes.com/2019/10/12/us/robert-forster-dead.html New York Times Obituary], nytimes.com; accessed October 12, 2019.&lt;/ref&gt; (١٣ی تەممووزی ١٩٤١–١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩) ئەکتەرێکی ئەمریکی بوو. فۆرستەر بە ڕۆڵەکانی جۆن کاسیلس لەفیلمی Medium Cool (١٩٦٩)، تیرۆرستی لوبنان عەبدول لە فیلمی The Delta Force (١٩٨٦)، و ماکس چێری لەفیلمڵی [[جاکی بڕاون]]ی دەرھێنەر [[کوێنتن تارانتینۆ|کوێنتین تارانتینۆ]] (١٩٩٧)، کە بۆ فیلمی ناوبراو پاڵێوراو بۆ خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەری پشتگیریکار.

فیلمەکانی تری فۆرستەر بریتین لە ''Reflections in a Golden Eye'' (1967), ''The Black Hole'' (1979), ''Alligator'' (1980), ''Me, Myself &amp; Irene'' (2000), ''Mulholland Drive'' (2001), ''The Descendants'' (2011), ''Olympus Has Fallen'' (٢٠١٣), ''[[لەندەن کەوت]]'' (٢٠١٦) و ''What They Had'' (٢٠١٨).

فۆرستەر لە کاری تەلەڤیزیۆنیشدا دەرکەوتنی دیاری ھەبووە لە زنجیرەکانی ''Banyon'' (1971–1973), ''Heroes'' (٢٠٠٧–٢٠٠٨), و ''Twin Peaks'' (٢٠١٧). بۆ ڕۆڵی گەیڵ ئێد گەیلبرەیس لە زنجیرەی [[گۆڕانی خراپ]] بووە براوەی خەڵاتی ساتورن بۆ باشترین ئەکتەر. لە تەواوکەری زنجیرەکە [[ئێل کەمینۆ: فیلمی برێکینگ باد]]یشدا ھەمان ڕۆڵی بەرجەستە کردەوە کە لەھەمان ڕۆژی مردنی بڵاوبوویەوە و ھاوکات دواھەمین فیلمی ئەکتەری ناوبراو بوو.

== مردن ==
فۆرستەر لە ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ لە تەمەنی ٧٨ ساڵیدا بەھۆی [[شێرپەنجەی مێشک]]ەوە کۆچی دوایی کرد. دوایین فیلمی بریتی بوو لە ''ئێل کەمینۆ: فیلمی برێکینگ باد'' کەوا لەھەمان ڕۆژی مردنیدا بڵاوبوویەوە.&lt;ref&gt;[https://www.hollywoodreporter.com/news/robert-forster-dead-resurgent-oscar-nominee-jackie-brown-was-78-1218184 Robert Forster, Resurgent Oscar Nominee From 'Jackie Brown,' Dies at 78]&lt;/ref&gt;

== فیلمۆگرافی ==
=== فیلم ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ساڵ
!ناوی فیلم
!ڕۆڵ
! class=&quot;unsortable&quot; |تێبینی
|-
|١٩٦٧
|''Reflections in a Golden Eye''
|Private L.G. Williams
|
|-
|١٩٦٨
|''The Stalking Moon''
|Nick Tana
|
|-
|١٩٦٩
|''Justine''
|Narouz
|
|-
|١٩٦٩
|''Medium Cool''
|John Cassellis
|
|-
|١٩٧٠
|''Cover Me Babe''
|Tony Hall
|
|-
|١٩٧٠
|''Pieces of Dreams''
|Gregory Lind
|
|-
|١٩٧٢
|''Journey Through Rosebud''
|Frank
|
|-
|١٩٧٣
|''The Don Is Dead''
|Frank Regalbuto
|
|-
|١٩٧٧
|''Stunts''
|Glen Wilson
|
|-
|١٩٧٨
|''Avalanche''
|Nick Thorne
|
|-
|١٩٧٩
|''The Lady in Red''
|Turk
|
|-
|١٩٧٩
|''The Black Hole''
|Captain Dan Holland
|
|-
|١٩٨٠
|''Alligator''
|David Madison
|
|-
|١٩٨١
|''Heartbreak High''
|Coach Alan Arnoldi
|
|-
|١٩٨٣
|''Vigilante''
|Eddie Marino
|
|-
|١٩٨٥
|''Walking The Edge''
|Jason Walk
|
|-
|١٩٨٦
|''Hollywood Harry''
|Harry Petry
|دەرھێنەر و بەرھەمھێنەر
|-
|١٩٨٦
|''The Delta Force''
|Abdul Rafai
|
|-
|١٩٨٨
|''Counterforce''
|The Dictator
|
|-
|١٩٨٩
|''The Banker''
|Dan Jefferson
|
|-
|١٩٨٩
|''Esmeralda Bay''
|Madero
|
|-
|١٩٩٠
|''Checkered Flag''
|Jack Cotton
|
|-
|١٩٩٠
|''Satan's Princess''
|Lou Cherney
|
|-
|١٩٩٠
|''Peacemaker''
|Yates
|
|-
|١٩٩١
|''Diplomatic Immunity''
|Stonebridge
|
|-
|١٩٩١
|''29th Street''
|Srgt. Tartaglia
|
|-
|١٩٩١
|''Committed''
|Dr. Desmond Moore
|
|-
|١٩٩١
|''In Between''
|Vinnie
|
|-
|١٩٩٣
|''Maniac Cop III: Badge of Silence''
|Dr. Powell
|ڕاستەوخۆ لەسەر دیڤیدی بڵاوکرایەوە
|-
|١٩٩٣
|''South Beach''
|Det. Ted Coleman
|
|-
|١٩٩٣
|''American Yakuza''
|Littman
|
|-
|١٩٩٣
|''Cover Story''
|Therapist
|
|-
|١٩٩٤
|''Point of Seduction: Body Chemistry III''
|Bob Sibley
|ڕاستەوخۆ لەسەر دیڤیدی بڵاوکرایەوە
|-
|١٩٩٥
|''Scanners: The Showdown''
|Captain Jack Bitters
|ڕاستەوخۆ لەسەر دیڤیدی بڵاوکرایەوە
|-
|١٩٩٥
|''Guns and Lipstick''
|Captain Dimaggio
|
|-
|١٩٩٦
|''The Method''
|Christian's Father
|
|-
|١٩٩٦
|''Original Gangstas''
|Detective Slatten
|
|-
|١٩٩٦
|''Uncle Sam''
|Congressman Alvin Cummings
|ڕاستەوخۆ لەسەر دیڤیدی بڵاوکرایەوە
|-
|١٩٩٧
|''Demolition University''
|Gentry
|ڕاستەوخۆ لەسەر دیڤیدی بڵاوکرایەوە
|-
|١٩٩٧
|''American Perfekt''
|Jake Nyman
|
|-
|١٩٩٧
|''Night Vision''
|Teak Taylor
|
|-
|١٩٩٧
|''جاکی بڕاون''
|ماکس چێری
|پاڵێوراو—Academy Award for Best Supporting Actor
پاڵێوراو—Chicago Film Critics Association Award for Best Supporting Actor
پاڵێوراو—Saturn Award for Best Supporting Actor
|-
|١٩٩٨
|''Psycho''
|Dr. Fred Simon
|
|-
|١٩٩٨
|''Outside Ozona''
|Odell Parks
|
|-
|١٩٩٩
|''It's the Rage''
|Tyler
|
|-
|١٩٩٩
|''Family Tree''
|Henry Musser
|
|-
|١٩٩٩
|''Kiss Toledo Goodbye''
|Sal Fortuna
|
|-
|٢٠٠٠
|''Supernova''
|A.J. Marley
|
|-
|٢٠٠٠
|''The Magic of Marciano''
|Henry
|
|-
|٢٠٠٠
|''Lakeboat''
|Joe Kitko
|
|-
|٢٠٠٠
|''Me, Myself &amp; Irene''
|Colonel Parington
|
|-
|٢٠٠٠
|''Diamond Men''
|Eddie Miller
|Also executive producer
Hamptons International Film Festival: Special Recognition
|-
|٢٠٠٠
|''It's a Shame About Ray''
|Wally
|کورتە فیلم
|-
|٢٠٠١
|''Mulholland Dr.''
|Detective Harry McKnight
|
|-
|٢٠٠١
|''Human Nature''
|Nathan's father
|
|-
|٢٠٠١
|''Finder's Fee''
|Officer Campbell
|
|-
|٢٠٠٢
|''Like Mike''
|Coach Wagner
|
|-
|٢٠٠٢
|''Lone Hero''
|Gus
|
|-
|٢٠٠٢
|''Strange Hearts''
|Jack Waters
|
|-
|٢٠٠٣
|''Confidence''
|Morgan Price
|
|-
|٢٠٠٣
|''Where's Angelo?''
|Bob
|کورتە فیلم
|-
|٢٠٠٣
|''Charlie's Angels: Full Throttle''
|Roger Wixon
|
|-
|٢٠٠٣
|''Grand Theft Parsons''
|Stanley Parsons
|
|-
|٢٠٠٥
|''The Hunt for the BTK Killer''
|Detective Jason Magida
|
|-
|٢٠٠٦
|''Firewall''
|Harry Romano
|
|-
|٢٠٠٦
|''Lucky Number Slevin''
|Murphy
|
|-
|٢٠٠٦
|''Wild Seven''
|Wilson
|
|-
|٢٠٠٧
|''D-War''
|Jack Wilson
|
|-
|٢٠٠٧
|''Rise: Blood Hunter''
|Lloyd
|
|-
|٢٠٠٧
|''Cleaner''
|Arlo Grange
|
|-
|٢٠٠٧
|''Grampa's Cabin''
|Grampa
|کورتە فیلم
|-
|٢٠٠٨
|''Expecting Love''
|George Patten
|
|-
|٢٠٠٨
|''Touching Home''
|Jim &quot;Perk&quot; Perkins
|
|-
|٢٠٠٨
|''Jack and Jill vs. the World''
|Norman / Narrator
|Uncredited
|-
|٢٠٠٩
|''Thick as Thieves''
|Lt. Samuel Weber
|
|-
|٢٠٠٩
|''Ghosts of Girlfriends Past''
|Srgt. Mervis Volkom
|
|-
|٢٠٠٩
|''Middle Men''
|Louie LA LA
|
|-
|٢٠١٠
|''The Bannen Way''
|Mr. B
|
|-
|٢٠١٠
|''Red Princess Blues''
|The Storyteller
|کورتە فیلم
|-
|٢٠١٠
|''The Trial''
|Ray
|
|-
|٢٠١٠
|''Kalamity''
|Tom Klepack
|
|-
|٢٠١١
|''Girl Walks into a Bar''
|Dodge
|
|-
|٢٠١١
|''The Descendants''
|Scott Thorson
|پاڵێوراو—Broadcast Film Critics Association Award for Best Cast
پاڵێوراو—Gotham Independent Film Award for Best Ensemble Cast
پاڵێوراو—Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by a Cast in a Motion Picture
|-
|٢٠١٢
|''Hotel Noir''
|Jim Logan
|
|-
|٢٠١٣
|''Olympus Has Fallen''
|جەنەڕاڵ ئێدوارد کلێگ
|
|-
|٢٠١٣
|''Coffee, Kill Boss''
|Walt Ford
|
|-
|٢٠١٣
|''Somewhere Slow''
|Chris McConville
|
|-
|٢٠١٤
|''Autómata''
|Robert Bold
|
|-
|٢٠١٤
|''Run Fast''
|Peter Cirone
|کورتە فیلم
|-
|٢٠١٥
|''The Biffle Murder Case''
|James Burke
|کورتە فیلم
|-
|٢٠١٥
|''The Bridge Partner''
|Don Whalen
|کورتە فیلم
|-
|٢٠١٥
|''Too Late''
|Gordy Lyons
|
|-
|٢٠١٥
|''The Program''
|Michael
|کورتە فیلم
|-
|٢٠١٥
|''Survivor''
|Bill Talbot
|
|-
|٢٠١٥
|''Home''
|Man
|کورتە فیلم
|-
|٢٠١٦
|''[[لەندەن کەوت]]''
|جەنەڕاڵ ئێدوارد کلێگ
|
|-
|٢٠١٦
|''The American Side''
|Sterling Whitmore
|
|-
|٢٠١٦
|''The Confirmation''
|Otto
|
|-
|٢٠١٦
|''Bus Driver''
|General Sorbin
|
|-
|٢٠١٧
|''Small Town Crime''
|Steve Yendel
|
|-
|٢٠١٧
|''Small Crimes''
|Joe Denton Sr.
|
|-
|٢٠١٧
|''The Case for Christ''
|Walter Strobel
|
|-
|٢٠١٧
|''Acts of Vengeance''
|Chuck
|
|-
|٢٠١٨
|''What They Had''
|Norbert Everhardt
|
|-
|٢٠١٨
|''Damsel''
|Old Preacher
|
|-
|٢٠١٨
|''The Big Take''
|Detective Aborn
|
|-
|٢٠١٨
|''Bigger''
|Joe (2008)
|
|-
|٢٠١٨
|''Nasty''
|Bob
|کورتە فیلم
|-
|٢٠١٩
|''Phil''
|Bing Fisk
|
|-
|٢٠١٩
|''[[ئێل کەمینۆ: فیلمی برێکینگ باد]]''
|ئێد گەیلبرەیس
|لە ھەمان ڕۆژی مردنیدا دەرچوو
|}

=== تەلەڤیزیۆن ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Year
!Title
!Role
! class=&quot;unsortable&quot; |Notes
|-
|١٩٦٧
|''N.Y.P.D.''
|Tony
|ئەڵقەی: &quot;To Catch a Hero&quot;
|-
|١٩٦٨
|''Judd, for the Defense''
|Ray Elliott
|ئەڵقەی: &quot;In a Puff of Smoke&quot;
|-
|١٩٦٨
|''Premiere''
|Doug Payson
|ئەڵقەی: &quot;Higher and Higher, Attorneys at Law&quot;
|-
|١٩٧١–١٩٧٣
|''Banyon''
|Miles Banyon
|١٦ ئەڵقە
|-
|١٩٧٤
|''Nakia''
|Deputy Nakia Parker
|١٤ ئەڵقە
|-
|١٩٧٤
|''The Death Squad''
|Eric Benoit
|فیلمی تەلەڤیزیۆنی
|-
|١٩٧٥
|''Medical Story''
|David Corbin
|ئەڵقەی: &quot;The Moonlight Heater&quot;
|-
|١٩٧٥–١٩٧٧
|''Police Story''
|Various roles
|٥ ئەڵقە
|-
|١٩٧٧
|''The City''
|Lieutenant Matt Lewis
|تەنھا ئەڵقەی یەکەم
|-
|١٩٧٨
|''Standing Tall''
|Luke Shasta
|فیلمی تەلەڤیزیۆنی
|-
|١٩٧٩
|''The Darker Side of Terror''
|Paul Corwin
|فیلمی تەلەڤیزیۆنی
|-
|١٩٨١
|''Goliath Awaits''
|Commander Jeff Selkirk
|فیلمی تەلەڤیزیۆنی
|-
|١٩٨٥
|''Magnum, P.I.''
|Tyler Peabody McKinney
|٢ ئەڵقە
|-
|١٩٨٦
|''Tales from the Darkside''
|Gary Gooley
|ئەڵقەی: &quot;The Milkman Cometh&quot;
|-
|١٩٨٦
|''Murder, She Wrote''
|Gilbert Gaston
|ئەڵقەی: &quot;The Perfect Foil&quot;
|-
|١٩٨٧
|''Hotel''
|Steve Cameron
|ئەڵقەی: &quot;Unfinished Business&quot;
|-
|١٩٨٧
|''Once a Hero''
|Gumshoe
|٣ ئەڵقە
|-
|١٩٨٧–١٩٨٨
|''William Tell''
|Aymong
|٣ ئەڵقە
|-
|١٩٨٩
|''Mick and Franki''
|Feinstein
|تەنھا ئەڵقەی یەکەم
|-
|١٩٩١
|''Jake and the Fatman''
|Ed Delaney
|٢ ئەڵقە
|-
|١٩٩١
|''P.S. I Luv U''
|Dan
|ئەڵقەی: &quot;There Goes the Neighbourhood&quot;
|-
|١٩٩٢
|''In the Shadow of a Killer''
|Charles Galbis
|فیلمی تەلەڤیزیۆنی
|-
|١٩٩٣
|''Silk Stalkings''
|Vince Riker
|ئەڵقەی: &quot;Tough Love&quot;
|-
|١٩٩٣
|''Sex, Love and Cold Hard Cash''
|Sid
|فیلمی تەلەڤیزیۆنی
|-
|١٩٩٥
|''Walker, Texas Ranger''
|Ricky Rickettes
|ئەڵقەی: &quot;The Big Bingo Bamboozle&quot;
|-
|١٩٩٥
|''Murder, She Wrote''
|Frank Roussel
|ئەڵقەی: &quot;Big Easy Murder&quot;
|-
|١٩٩٥
|''One West Waikiki''
|Gerard Foster
|ئەڵقەی: &quot;Flowers of Evil&quot;
|-
|١٩٩٧
|''Walker, Texas Ranger''
|Lane Tillman
|ئەڵقەی: &quot;Texas vs. Cahill&quot;
|-
|١٩٩٨
|''Rear Window''
|Detective Charlie Moore
|فیلمی تەلەڤیزیۆنی
|-
|١٩٩٩
|''Todd McFarlane's Spawn''
|Major Forsberg (دەنگ)
|٣ ئەڵقە
|-
|٢٠٠٠
|''Godzilla: The Series''
|Jack Chapman / Police Officer (دەنگ)
|ئەڵقەی: &quot;Wedding Bells Blew&quot;
|-
|٢٠٠١
|''Like Mother Like Son''
|Ken 'Pappa' Kimes
|فیلمی تەلەڤیزیۆنی
|-
|٢٠٠٢
|''Murder in Greenwich''
|Steve Carroll
|فیلمی تەلەڤیزیۆنی
|-
|٢٠٠٢
|''Due East''
|Jesse Rapple
|فیلمی تەلەڤیزیۆنی
|-
|٢٠٠٢–٢٠٠٣
|''Fastlane''
|Raymond Ray
|٢ ئەڵقە
|-
|٢٠٠٢
|''Murder in Greenwich''
|Steve Carroll
|فیلمی تەلەڤیزیۆنی
|-
|٢٠٠٣
|''Undefeated''
|Scott Green
|فیلمی تەلەڤیزیۆنی
|-
|٢٠٠٣
|''Street Time''
|Tony DeAngelo
|ئەڵقەی: &quot;Cop Killer&quot;
|-
|٢٠٠٣–٢٠٠٤
|''Karen Sisco''
|Marshall Cisco
|١٠ ئەڵقە
|-
|٢٠٠٤
|''The Grid''
|Jay Aldrich
|٢ ئەڵقە
|-
|٢٠٠٤
|''Clubhouse''
|Burt Austin
|ئەڵقەی: &quot;Spectator Interference&quot;
|-
|٢٠٠٤–٢٠٠٥
|''Huff''
|Ben Huffstodt
|٣ ئەڵقە
|-
|٢٠٠٥
|''Tilt''
|Jimmy &quot;Gentleman Jim&quot; Towne
|٢ ئەڵقە
|-
|٢٠٠٥
|''Justice League Unlimited''
|The President (دەنگ)
|٢ ئەڵقە
|-
|٢٠٠٥
|''Bounty Hunters''
|Jerry
|تەنھا ئەڵقەی یەکەم
|-
|٢٠٠٥
|''The Hunt for the BTK Killer''
|Detective Jason Magida
|فیلمی تەلەڤیزیۆنی
|-
|٢٠٠٦
|''Numb3rs''
|Agent Thomas Lawson
|ئەڵقەی: &quot;Protest&quot;
|-
|٢٠٠٦
|''13 Graves''
|Tom Ferris
|تەنھا ئەڵقەی یەکەم
|-
|٢٠٠٧
|''Army Wives''
|General Grayson
|ئەڵقەی: &quot;Truth and Consequences&quot;
|-
|٢٠٠٧
|''[[کەیبانووە داماوەکان]]''
|Nick Delfino
|ئەڵقەی: &quot;Now I Know, Don't Be Scared&quot;
|-
|٢٠٠٧–٢٠٠٨
|''Heroes''
|Arthur Petrelli
|١٠ ئەڵقە
پاڵێوراو—Saturn Award for Best Guest Starring Role on Television
|-
|٢٠٠٨
|''[[سیمپسۆنەکان|سیمپسنەکان]]''
|Lucky Jim (دەنگ)
|ئەڵقەی: &quot;Sex, Pies and Idiot Scrapes&quot;
|-
|٢٠١١
|''CSI: NY''
|Joe Vincent
|ئەڵقەی: &quot;Indelible&quot;
|-
|٢٠١٢
|''Alcatraz''
|Ray Archer
|٤ ئەڵقە
|-
|٢٠١٢
|''Transformers: Prime''
|General Bryce (دەنگ)
|ئەڵقەی: &quot;Grill&quot;
|-
|٢٠١٢–٢٠١٨
|''Last Man Standing''
|Bud Baxter
|١٠ ئەڵقە
|-
|٢٠١٣
|''NTSF:SD:SUV::''
|Booth Whitman
|ئەڵقەی: &quot;Unfrozen Agent Man&quot;
|-
|٢٠١٣
|''[[گۆڕانی خراپ|برێکینگ باد]]''
|Ed
|ئەڵقەی: &quot;Granite State&quot;
Saturn Award for Best Guest Starring Role on Television
|-
|٢٠١٣
|''Ironside''
|Virgil's Father
|ئەڵقەی: &quot;Hidden Agenda&quot;
|-
|٢٠١٤
|''Intruders''
|Frank Shepherd
|٢ ئەڵقە
|-
|٢٠١٤–٢٠١٥
|''Teenage Mutant Ninja Turtles''
|Jack J. Kurtzman (دەنگ)
|٤ ئەڵقە
|-
|٢٠١٥
|''Childrens Hospital''
|Donald
|ئەڵقەی: &quot;The 27 Club&quot;
|-
|٢٠١٥
|''Backstrom''
|Sheriff Blue Backstrom
|٢ ئەڵقە
|-
|٢٠١٦
|''Divorce''
|Donald
|٢ ئەڵقە
|-
|٢٠١٧
|''Twin Peaks''
|Sheriff Frank Truman
|١٠ ئەڵقە
|-
|٢٠١٧
|''I'm Dying Up Here''
|Guy Appuzzo
|ئەڵقەی: &quot;تەنھا ئەڵقەی یەکەم&quot;
|}

== سەرچاوەکان ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;/&gt;

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* {{وێبگەی فەرمی|http://www.robertforster.com}}
* {{IMDb name|0001233}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیلم|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن}}
{{پۆلی کۆمنز|Robert Forster}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{فیلم-کۆلکە}}

[[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی]]
[[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری]]
[[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠١٩]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤١]]
[[پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجە لە کالیفۆرنیا]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی]]</text>
      <sha1>42lnf8y16dv2mnd6dwjzt90svaum7fh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیا (مانگ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160989</id>
    <revision>
      <id>1694078</id>
      <parentid>1429429</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:37:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (گەردوون-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1112" sha1="e17ce6aqnablyd28jyygjjjsswmbeg3" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Rhea true color.jpg|وێنۆک|مانگی ڕیا]]

'''مانگی ڕیا''' دووەم گەورەترین مانگی ھەسارەی [[کەیوان]]ە، ھەروەھا نۆیەم گەورەترین مانگی [[کۆمەڵەی خۆر]]ە، لە ساڵی ١٦٧٢ز لەلایەن [[جیۆڤانی دۆمینیکۆ کاسینی|جیۆفانی دۆمینیکۆ کاسینی]] دۆزراوەتەوە.&lt;ref&gt;* https://minorplanetcenter.net//iau/NatSats/NaturalSatellites.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;* https://iopscience.iop.org/article/10.1086/508812&lt;/ref&gt;

== ناوەکەی ==
ناوی مانگی ڕیا لە [[میتۆلۆژیای یۆنانی]] وەگیرایە بە مانای '''داکی خوا''' دێ. زانای فەلەکی [[جیۆفانی دۆمینیکۆ]] توانی ٤ مانگ ببینتەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{کۆمەڵەی خۆر}}

{{تووڵی دەروازە|گەردوون|کۆمەڵەی خۆر|فڕینی بۆشایی}}
{{پۆلی کۆمنز|Rhea (moon)}}

{{گەردوون-کۆلکە}}

[[پۆل:گەردوون]]
[[پۆل:مانگەکانی کەیوان]]</text>
      <sha1>e17ce6aqnablyd28jyygjjjsswmbeg3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژی کەنەدا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>161151</id>
    <revision>
      <id>1693962</id>
      <parentid>1531010</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T19:38:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کەنەدا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1472" sha1="dfas6nd54g9u2fbmz5fkm57h6sve8e5" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=ئاب ٢٠٢١}}
'''ڕۆژی کەنەدا''' ({{بە ئینگلیزی|Canada Day}}، {{بە فەڕەنسی|Fête du Canada}}) ڕۆژی نیشتمانی و پشووی فەرمییە لە ھەموو ھەرێمەکانی [[کەنەدا]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Cherry|firs=Zena|سەردێڕ=Protocol chiefs gather to discuss their trade|newspaper=The Globe and Mail|پەڕە=٢٧|ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ١٩٧٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Editorial Board|سەردێڕ=A New Low in Compromise|newspaper=The Globe and Mail|پەڕە=٦|ڕێکەوت=١٠ی ئابی ١٩٤٦}}&lt;/ref&gt; لە ڕێکەوتی ١ی تەممووز یادی دەکرێتەوە، ئەمەش بەھۆی ئەوەی لەم ڕۆژە لە ساڵی ١٨٦٧ کەنەدا سەربەخۆ بوو و بووە وڵاتێکی فیدراڵیی یەکگرتوو.

== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێزەکان}}

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://ar.wikipedia.org/wiki/يوم_كندا|سەردێڕ = یوم کندا|زمان = عەرەبی|سەردان = ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Canada Day}}
{{تووڵی دەروازە|کەنەدا}}

{{کەنەدا-کۆلکە}}

[[پۆل:ھەموو کۆلکەوتارەکان]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}</text>
      <sha1>dfas6nd54g9u2fbmz5fkm57h6sve8e5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیسێرچ گەیت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>161216</id>
    <revision>
      <id>1694121</id>
      <parentid>1659383</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T01:36:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە، کۆمپیوتەر-کۆلکە، ئەڵمانیا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1510" sha1="chu1g14hzw2bp7wmfzhxjz7s91j7wxh" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ڕیسێرچ گەیت''' ({{بە ئینگلیزی|ResearchGate}}) بریتییە لە تۆڕێکی کۆمەڵایەتی زانستی بۆ بەیەکەوە بەستنەوەی زانایان و زانستخوازان لە سەرتاسەری جیھان. لەم سایتە دەشێ ئەکاونتێک دروست بکرێ و توێژینەوە، پرسیار، وەڵام دانەوە بخرێتە بەردەست گشت بەکارھێنەران.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/ResearchGate&lt;/ref&gt;

ئەم سایتە لە ساڵی ٢٠٠٨ لە لایەن دوو پزیشکی ڤایرۆسناس و زانایەکی کۆمپیوتەر لە ئەمریکا بنیاد نرا. دواتر بنکەکەی گوازرایەوە بۆ بێرلینی ئەڵمانیا. لە ٢٠١١ تەنھا ٢٥٠٠٠ کەس بەکاری دەھێنا، بەڵام لە ٢٠١٤ بەکارھێنەرانی گەیشتنە شەش میلیۆن کەس.&lt;ref&gt;https://fa.wikipedia.org/wiki/ریسرچ‌گیت&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ئەڵمانیا|زانست|کتێب|ئینتەرنێت|مافەکانی مرۆڤ}}
{{پۆلی کۆمنز|Researchgate}}

{{کتێب-کۆلکە}}
{{کۆمپیوتەر-کۆلکە}}
{{ئەڵمانیا-کۆلکە}}

[[پۆل:تۆڕە پرۆفێشناڵەکان]]
[[پۆل:ڕاژەکانی تۆڕی کۆمەڵایەتی]]
[[پۆل:وێبگە زانستییەکان]]</text>
      <sha1>chu1g14hzw2bp7wmfzhxjz7s91j7wxh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیچارد ھارمۆن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>161403</id>
    <revision>
      <id>1694176</id>
      <parentid>1549986</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T04:37:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەکتەر-کۆلکە، فیلم-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1104" sha1="jzk0kcois9e2prvewqqhek5dpmeuo6f" xml:space="preserve">{{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Richard Harmon at Cruel and Unusual Premiere - 14112581578.jpg|وێنۆک|ریچارد ھارمۆن]]

'''ریچارد ھارمۆن''' (لەدایکبووی ١٨ی ئابی ١٩٩١، [[میسیساگا]]، [[ئانتاریۆ]]) ئەکتەرێکی [[کەنەدی]]یە.

== کارەکان ==
بەشداری لە فیلمی [[ڕووبەرووبوونەوەی گۆڕ ٢]] و زنجیرەی [[١٠٠ کەسەکە]] کردووە.

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{Commons category|Richard Harmon}}
* {{IMDb name}}
{{Authority control}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیلم|کەنەدا|فێمینیزم|ئەکتەران|ھۆڵیوود}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{ئەکتەر-کۆلکە}}
{{فیلم-کۆلکە}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:پیاوە فێمینیستەکان]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوە کەنەدییەکان]]
[[پۆل:ئەکتەرە تەلەفزیۆنییە پیاوەکانی کەنەدا]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩١]]</text>
      <sha1>jzk0kcois9e2prvewqqhek5dpmeuo6f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دوورگەکانی گالاپاگۆس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>161514</id>
    <revision>
      <id>1693680</id>
      <parentid>1693652</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:01:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10188" sha1="cw927acygv6ikujy5cy8ant2jh69bjh" xml:space="preserve">{{داتابۆکس-جوگرافیا}}
'''دوورگەکانی گالاپاگۆس''' بەشێکە لە کۆماری [[ئێکوادۆر|ئیکوادۆر]] کە پێکھاتووە لە کۆمەڵە دوورگەیەکی گرکانی کە دابەشبووە بەسەر ھەردوو لای ھێڵی یەکسانی زەوی دا لە زەریای ھێمن و ٩٠٦ کیلۆمەتر لە ڕۆژئاوای ئیکوادۆرەوە دوورە. دوورگەکانی ناسراون بە ھەبوونی ژمارەیەکەی زۆر لەو جۆرە زیندەوەرانەی تایبەتن بە ناوچەیەک کە لەلایەن چارڵز داروینەوە لێکۆڵینەوەی لەسەر کراوە لە ماوەی گەشتی دووەمی (HMS Beagle) دا و تێروانین و کۆکردنەوەکانی بووە لەم ناوچەیە بووە دەستپێک بۆ ھاتنەکایەی بیردۆزی داروین لەسەر بیرۆکەی پەرەسەندن بەڕێگای ھەڵبژاردنی سروشتی.

دوورگەکانی گالاپاگۆس و چواردەوری (ھەرێمی گالاپاگۆسی ئیکوادۆر، پارکی نەتەوەیی گالاپاگۆس و پارێزی ئاوی گالاپاگۆس) پێکدەھێنێت و ژمارەی دانیشتوانی ئەم دوورگانە بە نزیکەیی ٢٥ ھەزار کەسە و ئیسپانی بە زمانی فەرمی دوورگەکان دادەنرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.inec.gov.ec/estadisticas/|سەردێڕ=Censo 2010|ساڵ=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Instituto Nacional de Estadística y Censos|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111211190111/http://www.inec.gov.ec/estadisticas/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|df=dmy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111211190111/http://www.inec.gov.ec/estadisticas/ |date=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١ }}&lt;/ref&gt;

یەکەمین گەشتی تۆمارکراو بۆ دوورگەکان بەرێکەوت بوو لە ساڵی ١٥٣٥ دا کاتێک تۆماس دی بێرلانگا (گەورەی قەشەی پەناما) لە ماوەی گەشتەکەی بەرەو [[پێروو|پیرۆ]] سەری سوڕما لەو دوورگە نەدۆزراوانە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.quasarex.com/galapagos/history-and-charles-darwin|سەردێڕ=History Of The Galapagos Islands Facts &amp; Charles Darwin History|وێبگە=www.quasarex.com|زمان=en-US|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191030221353/https://www.quasarex.com/galapagos/history-and-charles-darwin|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; دواتر دی بێرلانگا گەڕایەوە بۆ ئیمپراتۆرییەتی ئیسپانی و ھەستا بە باسکردنی ھەلومەرجی دووگەکان و ئەو ئاژەڵانەی تێدا دەژیان و کۆمەڵە دوورگەکان نەخشێنرابوون و ناویان ھێنرابوو لە نھخشھی جیھان دا کە چاپکرابوو لەلایەن ئەبراھەم ئۆرتیلیۆس لە ساڵی ١٥٧٠.

کۆماری نوێی ئیکوادۆر خاوەندارێتی دوورگەکانی لە ئیسپانیا سەند لە ساڵی ١٨٣٢ دا و ھەستا بە پێدانی ناوی ئیسپانی فەرمی پێیان.&lt;ref&gt;[http://www.geo.cornell.edu/geology/GalapagosWWW/Discovery.html Discovery] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200808023342/http://www.geo.cornell.edu/geology/GalapagosWWW/Discovery.html |date= ٨ی ئابی ٢٠٢٠ }}, [http://www.geo.cornell.edu/geology/GalapagosWWW/Darwin.html Darwin and Evolution] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160412194538/http://www.geo.cornell.edu/geology/GalapagosWWW/Discovery.html |date=١٢ی نیسانی ٢٠١٦ }}&lt;/ref&gt;

== دوورگە سەرەکییەکان ==
# دوورگەی باڵترا (باشوری سیمۆر)
# دوورگەی بارتۆلۆمێ (باسۆلۆمیۆ)
# دوورگەی داروین (کەلپێپەر)
# دوورگەی ئیسپانیۆلا (ھوود)
# دوورگەی فێرناندینا (نەرەبرا)
# دوورگەی فلۆرییانا (چارڵز یان سانتا مەریا)
# دوورگەی جێنۆڤیسا (تاوەر)
# دوورگەی ئیزابێلا (ئەلبێمارلێ)
# دوورگەی مارچێنا (بیندلۆو)
# دوورگەی باکوری سیمۆر
# دوورگەی پییسۆن (دەنکن)
# دوورگەی پینتا (لوویس)
# دوورگەی ڕابیدا (جێرڤیس)
# دوورگەی سان کریستۆبال (چاتەم)
# دوورگەی سانتا کروز
# دوورگەی سانتا فی (بارینگتن)
# دوورگەی سەنتیاگۆ (سان سەلڤادۆر، جەیمز)
# دوورگەی وڵف (وێنمەن)
دوورگە بچووکەکان
# دوورگەی دافنی گەورە
# دوورگەی پلازای باشور
# دوورگەی بێ ناو
# دوورگەی ڕۆکا ڕێدۆندا

== سیاستەی پاراستنی ژینگە ==
ھەرچەندە یەکەمین پرۆژە یاسای پاراستنی گالاپاکۆس لە ساڵی ١٩٣٠ دا دارێژرا و دواتر لە ساڵی ١٩٣٦ دا تەواوکاری بۆ ئەنجامدرا بەڵام لە کۆتای ساڵانی ١٩٥٠ کان دا کاری ئەرێنی ھاتەکایەوە بۆ دەستبەسەراگرتن و پاراستنی ڕووەک و ئاژەڵە ڕەسەنەکانی ناوچەکە. لە ساڵی ١٩٥٥ دا، یەکێتی نێودەوڵەتی بۆ پاراستنی سروشت (International Union for the Conservation of Nature) ھەستا بە ڕێکخستنی چالاکییەکی دۆزینەوە و پیشاندانی ڕاستییەکان دەربارەی گالاپاگۆس. دوای دوو ساڵ لە ١٩٥٧ دا، (ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەروەردە، زانست و کلتوور – یونیسکۆ - UNESCO) بە ھەماھەنگی لەگەڵ حوکمەتی ئیکوادۆردا ھەستا بە ناردنی شاندێکی لێکۆلەرەوەی دی بۆ لێکۆڵینەوە و ھەڵسەنگاندنی بارودۆخی پاراستنەکە و ھەڵبژاردنی جێگایەکی لەبار بۆ دامەزراندنی وێستگەیەکەی (ناوەند) لێکۆڵینەوە.

لە ساڵەی ١٩٥٩ دا، لە ساڵیادی سەد ساڵەی چاپکردنی کتێبەکەی چارڵز داروین بە ناوی (بنەچەی جۆرەکان - The Origin of Species) حوکمەتی ئیکوادۆر ھەستا بە ناساندنی لە ٩٧٫٥٪ ڕووبەری خاکی گالاپاگۆس بە پارکی نەتەوەیی و ھەر لە ھەمان ساڵی دا دامەزراوەی [[چارڵز داروین]] (CDF) دامەزرا. ئەرکی بنچینەی ڕێکخراوەکە بریتییە لە لە ئەنجامدانی لێکۆڵینەوە و پێدانی ئەنجامی لێکۆڵینەوەکان بە حوکمەت بۆ ھێنانەدی بەڕێوبردنێکی کاریگەرانە لە گالاپاگۆس.

ھەوڵەکانی CDF دەستی پێکرد بە دامەزراندنی ناوەندی لێکۆڵینەوەی چارڵز داروین لە دوورگەی سانتا کروز لە ساڵی ١٩٦٤ دا. لە ماوەی ساڵانی سەرەتادا، بەرنامەکانی پاراستن (وەک لەناوبردن و قڕکردنی جۆرە پەیدابووە نوێیەکان و پارێزگاریکردن لە جۆرە ڕەسەنەکان) لەلایەن کارمەندی ناوەندی لێکۆڵینەوەکە بەڕێوەدەچوو بەڵام ئێستا زۆربەی کارەکە لەلایەن خزمەتگوزاری پارکی نەتەوەیی گالاپاگۆسەوە بەئەنجام دەگەیەنرێت لەڕێی بەکارھێنانی ئەنجامی لێکۆڵینەوە و ڕێگا پەرەپێدراوەکانی CDF.

لە ساڵی ١٩٨٦ دا، ٧٠ ھەزار کیلۆمەتر چوارگۆشەی ئاویی چواردەوری دوورگەکان بە پاراستگەی ئاویی ناسێنرا. لە ساڵی ١٩٩٠ دا، کۆمەڵی دوورگەکانی گالاپاگۆس بووە پەناگەی نەھەنگەکان و لە ساڵی ١٩٧٨ دا یونیسکۆ دوورگەکانی وەک ناوچەی ئاسەواری جیھانی ناساند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Mittlestaedt|editor3-last=d'Ozouville|ژپنک=٩٧٨-١-١١٨-٨٥٢٤١-٥|شوێن=Hoboken|بڵاوکەرەوە=John Wiley &amp; Sons, Inc.|ڕێکەوت=٢٠١٤|سەردێڕ=Introduction, in The Galapagos: A Natural Laboratory for the Earth Sciences|editor4-first=David|editor4-last=Graham|editor3-first=Noemi|editor2-first=Eric|یەکەم١=Eric|editor2-last=Mittelstaedt|editor1-first=Karen|editor1-last=Harpp|یەکەم٤=David|دوایین٤=Graham|یەکەم٣=Karen|دوایین٣=Harpp|یەکەم٢=Noemi|دوایین٢=d'Ozouville|پەڕەکان=١–٣, ٤٢}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Harpp|editor3-first=Noemi|ژپنک=٩٧٨-١-١١٨-٨٥٢٤١-٥|شوێن=Hoboken|بڵاوکەرەوە=John Wiley &amp; Sons, Inc.|ڕێکەوت=٢٠١٤|سەردێڕ=Galapagos and Easter: A Tale of Two Hotspots, in The Galapagos: A Natural Laboratory for the Earth Sciences|editor4-first=David|editor4-last=Graham|editor3-last=d'Ozouville|یەکەم١=Karen|editor2-first=Eric|editor2-last=Mittelstaedt|editor1-first=Karen|editor1-last=Harpp|یەکەم٣=Matthew|دوایین٣=Jackson|یەکەم٢=Paul|دوایین٢=Hall|پەڕەکان=٢٧–٢٩}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|ئێکوادۆر|جوگرافیا|ئەمریکای لاتین|ئۆقیانووسیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Galápagos Islands}}

[[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٧٣]]</text>
      <sha1>cw927acygv6ikujy5cy8ant2jh69bjh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیم فراینە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162535</id>
    <revision>
      <id>1694134</id>
      <parentid>1531186</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T01:38:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فەلەستین-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3445" sha1="lns6thintwsj61gjgyedo27t103lgdz" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
'''ڕیم عومەر فراینە''' زیاتر ناسراوە بە '''ڕیم فراینە''' چالاکوانی مافەکانی مرۆڤە لە فەلەستین، ھەروەھا ئەو بەڕێوبەری جێبەجێکاری کۆمەڵەی ئایشا بۆ پاراستنی ژنان و منداڵانە.&lt;ref name=&quot;uzwxF&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://aisha.ps/en/news/85|سەردێڕ=Aisha Association for Woman and Child Protection|وێبگە=aisha.ps|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200317170454/http://aisha.ps/en/news/85|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; کە ڕێکخراوێکی سەربەخۆی فەلەستینییە کەکاردەکات بۆ بەدەستھێنانی یەکسانی ڕەگەزی لەڕێگای بەکارخستنی ژنان و پشتگیرکردنی دەروونی ژنان لە [[کەرتی غەززە]] و بەتایبەت لە شاری [[غەززە]] و ناوچەی باکوور.

ڕیم پیشتر یاریدەدەری پڕۆگرامی کۆمەڵەی ئایشا بۆ پاراستنی ژنان و منداڵان بوو کاتێک لە ساڵی ٢٠٠٩ وەک پەیمانگایەکی سەربەخۆی دەستی بەکار کرد. لەسالی ٢٠١١، ڕیم ماستەرەکەی لە سایکۆلۆجی تەواوکرد، دواتر بووە بەڕێوبەری جێبەجێکاری کۆمەڵەی ئایشا.&lt;ref name=&quot;uzwxF&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ochaopt.org/whd2019/reem-freineh.html|سەردێڕ=Palestinian Women Facing Odds|دوایین=Frainah|یەکەم=Reem|وێبگە=United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200317170458/https://www.ochaopt.org/whd2019/reem-freineh.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; زۆربەی کارەکانی ڕیم لە پێدانی وانەگوتنەوە، خزمەتگوزاری بۆ ژنانی کەرتی غەزەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.pikaramagazine.com/2016/08/palestinian-woman-defenseless-before-the-law-and-the-occupation/|سەردێڕ=Palestinian woman: defenseless before the law and the occupation -|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠١٦|وێبگە=pikara magazine|زمان=es-ES|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200317170448/https://www.pikaramagazine.com/2016/08/palestinian-woman-defenseless-before-the-law-and-the-occupation/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|فەلەستین|مافەکانی مرۆڤ}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{فەلەستین-کۆلکە}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:چالاکوانی مافەکانی ژنان لە فەلەستین]]
[[پۆل:چالاکوانی مافەکانی مرۆڤ لە فەلەستین]]
[[پۆل:چالاکوانە فەڵەستینییەکانی مافی مرۆڤ]]
[[پۆل:ژنە چالاکوانە فەلەستینییەکان]]</text>
      <sha1>lns6thintwsj61gjgyedo27t103lgdz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لەتیفە زیات</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162618</id>
    <revision>
      <id>1694040</id>
      <parentid>1677290</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T21:55:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Latifa al-Zayyat}}</comment>
      <origin>1694040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5760" sha1="39h9bmmvzt4b9tj4qmi8b5yrjvujeol" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox person
| name          = لەتیفە زیات
| image         = Latifa al-Zayyat.jpg
| alt           =
| caption       =
| birth_name    = &lt;!-- only use if different from name --&gt;
| birth_date    = {{Birth date|١٩٢٣|٨|٨}}
| birth_place   = [[Damietta|دومیات]]، [[میسڕ]]
| death_date    = {{Death date and age|١٩٩٦|٩|١٠|١٩٢٣|٨|٨}}
| death_place   = [[قاھیرە]]، میسڕ
| nationality   = [[میسڕ]]ی
| other_names   =
| occupation    =
| alma_mater    = [[زانکۆی قاھیرە]]
| years_active  =
| known_for     = ڕۆمانی [[دەرگا کراوەکە (ڕۆمانی لەتیفە زیات)|دەرگا کراوەکە]] وە [[خاوەن ماڵەکە]]
| notable_works =
}}

'''لەتیفە زیات''' ({{بە عەرەبی|لطيفة الزيات}}؛ ٨ی ئابی ١٩٢٣ – ١٠ی ئەیلوولی ١٩٩٦)&lt;ref name=amal&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Amal Amireh|سەردێڕ=Remembering Latifa al-Zayyat|journal=Al Jadid|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ١٩٩٦|بەرگ=٢|issue=12|ناونیشان=http://www.aljadid.com/content/remembering-latifa-al-zayyat|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Anchor&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|editor=[[Denys Johnson-Davies|Johnson-Davis, Denys]]|سەردێڕ=The Anchor Book of Modern Arabic Fiction|ژپنک=١-٤٠٠٠-٧٩٧٦-٤|ساڵ=٢٠٠٦|پەڕە=[https://archive.org/details/anchorbookofmode٠٠john/page/٤٦٢ ٤٦٢]|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration|ناونیشان=https://archive.org/details/anchorbookofmode00john/page/462}}&lt;/ref&gt; چالاکوانی مافەکانی مرۆڤ و نووسەری میسڕی بوو، ناوبانگی لەتیفە بۆ ڕۆمانی دەرگا کراوەکە دەگەڕێتەوە کەبووە براوەی مێدالیای نەجیب مەحفووز بۆ وێژە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.aucpress.com/t-nmmdescription.aspx?template=template_naguibmahfouz |سەردێڕ=The Naguib Mahfouz Medal for Literature |بڵاوکەرەوە=The American University in Cairo Press |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070320042516/http://www.aucpress.com/t-nmmdescription.aspx?template=template_naguibmahfouz |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئازاری ٢٠٠٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ژیان ==
لەتیفە لەدایکبووی ٨ی ئابی ١٩٢٣، لە دومیات، میسڕ.&lt;ref name=amal/&gt; لە ساڵی ١٩٤٦، بڕواننامەی بەکالۆریۆسی لەزمانی ئینگلیزی بەدەستھێنا لە [[زانکۆی قاھیرە]]. لە ساڵی ١٩٥٧، لەھەمان زانکۆ بڕواننامەی دکتۆرای وەرگرت.&lt;ref name=lazbio&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Biography|ناونیشان=http://www.latifaalzayyat.net/en/biography|بڵاوکەرەوە=Latifa Al Zayyat website|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191212032739/http://www.latifaalzayyat.net/en/biography|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٤٥، لەگەڵ وێنەکێش و چالاکوانی میسڕی ئینجی ئەفلاتوون بەیەکەوە یەکێتیی ژنانی زانکۆ و پەیمانگاکانیان دامەزراند.&lt;ref name=&quot;Smith2000&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Smith|یەکەم=Bonnie G.|سەردێڕ=Global feminisms since 1945|ساڵ=٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=Psychology Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٨٤٩١-٥|پەڕە=٢٥}}&lt;/ref&gt;

دوو لە ڕۆمانە دیارەکانی لەتیفە، دەرگا کراوەکە و خاوەن ماڵەکە بوون کە ھەردووکیان بۆسەر زمانی ئینگلیزی وەرگێڕدراون، شێوازی نووسینی ڕۆمانەکان بۆ ئەوسەردەمە نوێگەریان پێوەدیاربووە بۆیە دەنگۆی باشیان لێکەوتەوە.

لەتیفە مامۆستای زمانی ئینگلیزی بوو لە زانکۆی عەین شەمس، ھەروەھا بووەتە ڕاگری بەشی ئینگلیزی لەھەمان زانکۆ. ماوەکیش بووەتە بەڕێوبەری ئەکادیمیای ھونەری میسڕ.&lt;ref name=lazbio/&gt; لەتیفە لە تەمەنی ٧٣ ساڵیدا، بەھۆی شێرپەنجە کۆچی دوایی دەکات لە ١٠ی ئەیلوولی ١٩٩٦.&lt;ref name=amal/&gt;

== یادکردنەوە ==
لە ٨ی ئابی ٢٠١٥، ماڵپەڕی [[گووگڵ]] وەک یادەوەرییەک بۆ لەتیفە وێنەیەکی ئەوی لەپەڕەی سەرەکی خۆی دانا، وێنەکە لەتەواوی جیھانیی عەرەبی دەنگدانەوەی ھەبوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.google.com/doodles/latifa-al-zayyats-92nd-birthday|سەردێڕ=Latifa al-Zayyat’s 92nd Birthday|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|وێژە|میسر}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{وێژە-کۆلکە}}
{{میسر-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Latifa al-Zayyat}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٣]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٩٦]]
[[پۆل:نووسەرانی میسری]]
[[پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە میسر]]</text>
      <sha1>39h9bmmvzt4b9tj4qmi8b5yrjvujeol</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیتا نیامپینگا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162710</id>
    <revision>
      <id>1694106</id>
      <parentid>1365455</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T01:33:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5970" sha1="s8egmpswb0oxuthhgu2khviyd41qt58" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name        = ڕیتا نیامپینگا
| image       = Beauty Rita Nyampinga (cropped).jpg
| image_size  =
| caption     = ڕیتا نیامپینگا
| birth_name  =
| birth_date  = ١٩٤٠
| birth_place =
| death_date  =
| death_place =
| death_cause =
| residence   =
| other_names =
| known_for   = سازکەری کەمپەین بۆ مافەکانی ژنانی زیندانیکراو.
| education   =
| employer    =
| occupation  =
| religion    =
| spouse      =
| awards     = خەڵاتی ئازایەتی ژنانی نێودەوڵەتی
| children    =
| parents     =
| relatives   =
| signature   =
| website     =
| footnotes   =
| nationality = [[زیمبابوی|زیمبابۆییە]]
}}
'''ڕیتا نیامپینگا''' (لەدایکبووی ١٩٤٠) چالاکوان و کەمپەینسازکەری [[زیمبابوی|زیمبابۆییە]]، ڕیتا کاری کردووە بۆ باشترکردنی دۆخی ژنە زیندانییەکان. لە ساڵی ٢٠٢٠، خەڵاتی ئازایەتی ژنانی نێودەوڵەتی پێدرا، لەبەرامبەر چالاکییەکانی.&lt;ref name=&quot;iwoc&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.state.gov/2020-international-women-of-courage-award/|سەردێڕ=2020 International Women of Courage Award|وێبگە=United States Department of State|زمان=en-US|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;

== ژیان ==
ڕیتا لە ساڵی ١٩٤٠ لە زیمبابۆی لەدایکبوو. لە ساڵی ١٩٨٣، چووە پاڵ یەکێتی بازرگانان و کەدواتر بووە کێشەی لەگەڵ دەسەڵاتداران. لە ساڵی ٢٠٠٧، ناڕەزایی دەربڕی لەنەبوونی دەرمانی چارەسەری سەرەتایی [[ئایدز]]، بەھۆی ناڕەزاییەکانیەوە دەستگیرکرا. لە شەوی گیرانی ئەوا باروودۆخی خراپی ژنە دەستگیرکراوەکانی بینی، کە شەش ژن بەتەنیا لەژێر بەتاینییەک دەخەوتن، ئەمەو جگە لە خراپی توالێت و زبدڵدانی سانتی ژنەکان. ھەموو ئەوانە وایلێکرد کە چالاکییەکانی بگۆڕێت بۆ یارمەتیدانی ئەو ژنانەی کە ماوەیەکی زۆر لەزیندان دەمێننەوە. ئەو پێی وابوو کە شۆکی ئەو زیندانانە کارەساتترە بۆ ژنان لەوەی پیاوان.&lt;ref name=&quot;her&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.herald.co.zw/icon-for-female-prisoners/|سەردێڕ=ICON FOR FEMALE PRISONERS|دوایین=Herald|یەکەم=The|وێبگە=The Herald|زمان=en-GB|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;

دوای ساڵانێک پڕۆژەیەکی ڕاگەیاند لەژێرناوی «متمانە و پشتگریکردنی ژنانی زیندانیکراو» کە پڕؤژەکە بۆئەوە یارمەتی ئەو منداڵانە بدرێت کە دایکیان لە زیندانە. ڕیتا بووە بەڕێوبەری پڕۆژەکە بەبێ ھیچ پشتگیرییەکی دارایی و بوونی نووسینگەیەک. بەشێوەیەکی فەرمی وەک دەزگایەک لە ساڵی ٢٠١٢ مۆڵەتیان وەرگرت، بەڵام کارکردنیان لە ساڵی ٢٠١٠ەوە دەستیپێکردبوو.&lt;ref name=&quot;her&quot;/&gt; باروودۆخی ژنە زیندانیکراوەکانی زیمبابۆی زۆر خراپبوو، تەنانەت لەدوای ئازادکردنیان ئەوا سزاکانیان تەواونەدەبوو بەوەی کە دەگەڕانەوە خێزانەکانیان حاشایان لێکردبوو و پیاوەکانیشیان ژنێکی دیکەیان ھێنابوو.&lt;ref name=&quot;her&quot;/&gt;

ڕیتا کاری لەسەر چەندین کەیس کرد، ھەروەھا بوو بە ئەندام لە ھاوپەیمانییەتی زیمبابۆی بۆ قیرانەکان، ھاوپەیمانیەتی ژنانی زیمبابۆی وە تۆڕی ھاریکاری ژنانی تووشبوو بە ئایدز.&lt;ref name=&quot;hh&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://eca.state.gov/iwocprofiles/dr-beauty-rita-nyampinga-zimbabwe|سەردێڕ=Dr. Beauty Rita Nyampinga (Zimbabwe) {{!}} Bureau of Educational and Cultural Affairs|وێبگە=eca.state.gov|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201110095003/https://eca.state.gov/iwocprofiles/dr-beauty-rita-nyampinga-zimbabwe|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== خەڵات ==
لە ساڵی ٢٠١٤، ڕیتا خەڵاتی چالاکوانی ساڵی لەمافەکانی مرۆڤ و ژنان پێدرا لەلایەن دەزگای میدیایی ئەلفا.&lt;ref name=&quot;xx&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.state.gov/biographies-of-the-finalists-for-the-2020-international-women-of-courage-awards/|سەردێڕ=Biographies of the Finalists for the 2020 International Women of Courage Awards|وێبگە=United States Department of State|زمان=en-US|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; لە ئازاری ٢٠٢٠، لەلایەن حکوومەتی ئەمریکاوە، خەڵاتی ئازایەتی ژنانی نێودەوڵەتی پێدرا.&lt;ref name=&quot;iwoc&quot;/&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن}}
{{پۆلی کۆمنز|Rita Nyampinga}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٠]]
[[پۆل:چالاکوانەکانی مافەکانی ژنان لە زیمبابۆی]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٨]]
[[پۆل:ئەو ژنانەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی بوێریان وەرگرتووە]]</text>
      <sha1>s8egmpswb0oxuthhgu2khviyd41qt58</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆیا سادات</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162792</id>
    <revision>
      <id>1694072</id>
      <parentid>1406783</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:36:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4896" sha1="qlliqefk3rqjiuagag08m3hlr8ily8g" xml:space="preserve">{{Infobox person
|name         = ڕۆیا سادات{{ھن}}{{small|{{nq|رویا سادات}}}}
|image        = Roya Sadat of Afghanistan.jpg
|caption      =ڕۆیا سادات
|alt          =ڕۆیا سادات
|birth_date   = {{birth year and age|١٩٨٣}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://blogs.state.gov/stories/2018/03/21/en/meet-2018-international-womenofcourage |سەردێڕ=Meet the 2018 International #WomenofCourage |ڕێکەوت=٢١ی ئازاری ٢٠١٨|وێبگە=[[United States Department of State]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180322000756/https://blogs.state.gov/stories/2018/03/21/en/meet-2018-international-womenofcourage |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BBC Persian&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.bbc.com/persian/afghanistan-43523517 |سەردێڕ=نام رویا سادات در فهرست 'زنان شجاع' وزارت خارجه آمریکا |دوایین=Nili |یەکەم=Hadi |ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ٢٠١٨|وێبگە=BBC Persian |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;
|birth_place  = [[ھەرات]]، ئەفغانستان
|occupation   = دەرھێنەر و بەرھەمھێنەری فیلم
|sister       = ئەلکا سادات
|years_active =
|known_for    =
}}

'''ڕۆیا سادات''' (لەدایکبووی ١٩٨٣، ھەرات لە [[ئەفغانستان]]) بەرھەمھێنەر و دەرھێنەری فیلمی ئەفغانییە. ڕۆیا یەکەم ژنە دەرھێنەربووە کە بەردەوام کاربکات لەدوای ھاتنی [[تاڵیبان]]یش بۆ وڵاتەکەی. ئەو فیلم و دۆکیومێنتاری لەسەر نادادپەروەری و دانانی یاسای تووند لەسەر ژنان سازدەکرد. لەدوای کەوتنی تاڵیبان لەوڵاتەکەی، ڕۆیا یەکەم فیلمی سینەمایی خۆی دەرھێنا بەناوی سێ خاڵ (''Three Dots''),&lt;ref name= Nagarajan&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین= Nagarajan| یەکەم= Saraswathy|ناونیشان=http://www.thehindu.com/features/metroplus/interview-with-afghan-filmmaker-roya-sadat/article6701167.ece|سەردێڕ=Voice of the silenced|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٦|newspaper=The Hindu}}&lt;/ref&gt; بۆ ئەو فیلمە شەش خەڵاتی لەکۆی نۆ پاڵێوراوبوون بردەوە لەنێویشیاندا خەڵاتی باشترین دەرھێنەر و فیلم ھەبوون.&lt;ref name=Nawa&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Nawa|یەکەم= Fariba |ناونیشان=http://archive.aramcoworld.com/issue/200704/new.voices.new.afghanistan.htm|سەردێڕ=New Voices New Afghanistan |ساڵ= ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Aramco World}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠٠٣، لەگەڵ خووشکەکەی ئەلکا سادات بەیەکەوە ماڵی فیلمی ڕۆیا دامەزراند، لەژێر ئەو ناوە ٣٠ بەرھەمی فیلم و دۆکیومێنتاریان بەرھەمھێنا،&lt;ref name= Nagarajan/&gt;&lt;ref name=One&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.huffingtonpost.com/entry/roya-sadat-she-even-chang_b_4897033.html?section=india|سەردێڕ=Roya Sadat: 'She even changed her name to Sohrab, a boy's name'|ڕێکەوت=٤ی ئایاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٦|newspaper= Huffington Post}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا زنجیرەیەکی تەلەفزیۆنیش بەناوی بەھەشتی بێدەنگ (''Bahasht Khamosh'') بەرھەمھێنا.&lt;ref name=Jury&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iffk.in/index.php?page=jury_14|سەردێڕ=International Jury|ئیش=Roya Sadat|ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=International Film Festival of Kerala 2015|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تەممووزی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150702010957/http://www.iffk.in/index.php?page=jury_14|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|فیلم}}
{{پۆلی کۆمنز|Roya Sadat}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{فیلم-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:ژنانی ئەفغانستان]]
[[پۆل:دەرھێەرانی فیلمی ئەفغانی]]
[[پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە ئەفغانستان]]
[[پۆل:ئەو ژنانەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی بوێریان وەرگرتووە]]</text>
      <sha1>qlliqefk3rqjiuagag08m3hlr8ily8g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێبیکا کابوگۆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162858</id>
    <revision>
      <id>1694232</id>
      <parentid>1406851</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T07:35:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4936" sha1="f1jbs8fs2w56d1g0t4na1z5wgz0x5hj" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name        = ڕێبیکا کابوگۆ
| image       = Rebecca Kabugho IWOC 2.jpg
| image_size  =
| caption     = ڕێبیکا کابوگۆ
| birth_name  =
| birth_date  =٤ی ئەیلوولی ١٩٩٤
| birth_place = [[گۆما]]
| death_date  =
| death_place =
| death_cause =
| residence   =
| other_names =
| known_for   =
| education   =
| employer    =
| occupation  =
| religion    =
| spouse      =
| partner     =
| children    =
| parents     =
| relatives   =
| signature   =
| awards    = خەڵاتی ئازیەتی ژنانی نێودەوڵەتی
| footnotes   =
| nationality = [[کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ|کۆنگۆ]]یی
}}
'''ڕێبیکا کابوگۆ''' (لە دایکبووی ٤ی ئەیلوولی ١٩٩٤، لە گۆما)، کچە چالاکوانی [[کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ|کۆنگۆ]]&lt;nowiki/&gt;ییە کە لەلایەن حکوومەتی ئەو وڵاتە دەستگیرکرابوو. لە ساڵی، ٢٠١٧ لەلایەن حکوومەتی ئەمریکا، خەڵاتی ئازایەتی ژنانی نێودەوڵەتی پێدرا.&lt;ref&gt;[https://www.mccaininstitute.org/rebecca-kabugho/ Our Partner: Congolese Activist Receives U.S. Secretary of State’s International Women of Courage Award] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210414120319/https://www.mccaininstitute.org/rebecca-kabugho/ |date=١٤ی نیسانی ٢٠٢١ }}&lt;/ref&gt;

== چالاکییەکان ==
ڕێبیکا ئەندامی کۆمەڵەی (LUCHA)، کە لە ساڵی ٢٠١٢ دامەزرا، کۆمەڵەکە کاری بۆ گۆڕانکاری دەکرد لەوڵات بەبێ تووندووتیژی.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.pambazuka.org/governance/lucha-youth-movement-congo-demands-social-justice|سەردێڕ=LUCHA: Youth movement in Congo demands social justice|وێبگە=www.pambazuka.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt; کۆمەڵەکە دژایەتی دەکرا لەلایەن دەزگای ھەواڵگری کۆنگۆ، بەوەی لەلای ئەوان وەک کۆمەڵەیەکی شەڕانگێز دیاری کرابوو. ڕێبیکا یەکێکبوو لەو شەش ئەندامەی ڕێکخراوەکە کە دەستگیرکرا، ئەمەش لەدوای ئەنجامدانی چەند گردبوونەوەیەکی ئاشتیانە لەژێرناوی شاری مەرگ.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.ibtimes.co.uk/drc-who-rebecca-kabugho-one-worlds-youngest-female-prisoners-conscience-1563072|سەردێڕ=DRC: Who is Rebecca Kabugho, one of the world's youngest female prisoners of conscience?|دوایین=Buchanan|یەکەم=Elsa|ڕێکەوت=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ئیش=International Business Times UK|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١٧|زمان=en}}&lt;/ref&gt; ڕێبیکا و ئەندامانی دیکەی کۆمەڵەکەی بەتۆمەتی ھەوڵدان بۆ شۆڕشی مەدەنی دژی سەرۆک جۆزێب کابیلا، وەک تاوانێکی دژ بە دەستیوور وڵات سزادران.&lt;ref name=&quot;biog&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.state.gov/s/gwi/iwoc/2017/bio/index.htm|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170329032421/https://www.state.gov/s/gwi/iwoc/2017/bio/index.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئازاری ٢٠١٧|سەردێڕ=Biographies of the Finalists for the 2017 International Women of Courage Awards|وێبگە=www.state.gov|زمان=en-US|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt; ڕێبیکا ماوەی شەش مانگ لە زیندان مایەوە، لەئاستی ناوخۆ، نێودەوڵەتی و میدیاکان باسەکە دەنگی دایەوە، ناوبراو بەیەکێک لە بچووکترین زیندانیانی جیھان بۆ ئەم کەیسانە دانرا.&lt;ref name=&quot;biog&quot;/&gt;

لە ١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦، ڕێبیکا لەگەڵ ١٩ چالاکوانی دیکە دەستگیرکرانەوە، بەھۆی ناڕەزاییبونیان لەدژی حکوومەت و ناوھێنانی بەحکوومەتێکی نادەستووری. دوای حەفتەیەک، ڕێبیکا ئازادکرا بەڵام لەڕێگای خەباتی ئاشتیانە لەکۆنگۆ بەردەوامە.&lt;ref name=&quot;biog&quot;/&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|مافەکانی مرۆڤ}}
{{پۆلی کۆمنز|Rebecca Kabugho}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٤]]
[[پۆل:ژنانی کۆنگۆ]]
[[پۆل:ژنە چالاکوانەکانی کۆنگۆ]]
[[پۆل:ئەو ژنانەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی بوێریان وەرگرتووە]]</text>
      <sha1>f1jbs8fs2w56d1g0t4na1z5wgz0x5hj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیم نومێری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>163170</id>
    <revision>
      <id>1694135</id>
      <parentid>1441978</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T01:38:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4634" sha1="f9fwoviwz59xfqwhukuo1h3w6o50bai" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Reem Al Numery Yemen -International Women of Courage Award - 2009.jpg|وێنۆک|ڕیم نومێری]]
'''ڕیم نومێری''' (لە دایکبووی ١٩٩٦) چالاکوانی مافەکانی منداڵانە لە [[یەمەن]]، ھەروەھا ناسراوە بەھۆی چالاکییەکانی دژ بە ھاوسەرگیری پێشوەختە (منداڵان). لە ١١ی ئازاری ٢٠٠٩، لەلایەن حکوومەتی ئەمریکا، خەڵاتی ئازایەتی ژنانی نێودەوڵەتی پێدرا.&lt;ref name=&quot;AMER&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://yemen.usembassy.gov/iwds.html|سەردێڕ=Speech in Honor of International Women's Day|ڕێکەوت=٨ی ئازاری ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠١٥|وێبگە=Embassy of the United States - Yemen|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150405221742/http://yemen.usembassy.gov/iwds.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی نیسانی ٢٠١٥}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150405221742/http://yemen.usembassy.gov/iwds.html |date= ٥ی نیسانی ٢٠١٥ }}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١٠ لەلایەن گۆڤاری تایم وەک یەکێک لە ١٠٠ کاریگەرترین کەسایەتی ساڵ لە جیھان دیاریکرا.&lt;ref name=&quot;TIME&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1984685_1984949_1985230,00.html|ئیش=Time|سەردێڕ=The 2010 Time 100|ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئابی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130821134232/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1984685_1984949_1985230,00.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ژیان ==
ڕیم کاتێک تەمەنی ١٢ ساڵان بووە، لەکۆتایی وەرزی خوێندن، باوکی بەزۆر بەشووی دەدات بە پیاوێکی ٣٠ ساڵان. بەڵام کاتێک ڕیم ھاوسەرگیرییەکە ڕەت دەکاتەوە، ئەوا لەلایەن باوکییەوە دەم و دەستی دەبەسترێتەوە تا ڕۆژی ئاھەنگی ھاوسەرگیرییەکە. دواتر ڕیم چیڕۆکی [[دەستدرێژیی سێکسی|دەستدرێژی سێکسی]] لەلایەن ئەو پیاوە ٣٠ ساڵییەی بۆ کونسڵخانەی ئەمریکا باسکرد، کە کردبوویە سەر ئەو، بەمەبەستی ڕازیکردنی بۆ ھاوسەرگیرییەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.america.gov/st/hr-english/2009/March/20090306161153ajesrom0.9992792.html|سەردێڕ=Child Bride Fights Against Forced Marriage|ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=America.gov|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090312052948/http://www.america.gov/st/hr-english/2009/March/20090306161153ajesrom0.9992792.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئازاری ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

دوای دووجار ھەوڵدان بۆ [[خۆکوشتن]]، ئەوا چیڕۆکەکەی لە ئاستی جیھان دەنگی دایەوە. دواتر لە ھاوسەرەکەی جیابوویەوە لە دادگایەکی یەمەن، ئێستا ناوبراو لەگەڵ دایکی دەژی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1984685_1984949_1985230,00.html|سەردێڕ=Reem Al Numery|دوایین=Steinem|یەکەم=Gloria|ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠١٠|magazine=Time|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئابی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130821134232/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1984685_1984949_1985230,00.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|مافەکانی مرۆڤ}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٦]]
[[پۆل:ژنانی یەمەنی]]
[[پۆل:ژنە چالاکوانەکانی مافەکانی منداڵانی یەمەنی]]
[[پۆل:ئەو ژنانەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی بوێریان وەرگرتووە]]</text>
      <sha1>f9fwoviwz59xfqwhukuo1h3w6o50bai</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێزدێنت ئیڤڵ: تۆڵەسەندنەوە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>163461</id>
    <revision>
      <id>1694339</id>
      <parentid>1546168</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:34:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3709" sha1="pjbyw2h9sa1ahku2uybzsrzrkxk5xdy" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدانی تەلەڤیزیۆن
| ناو               = ڕێزدێنت ئیڤڵ: تۆڵەسەندنەوە
| وێنە              = Resident Evil Vendetta poster.jpeg
| سەردێڕ            =
| ناو٢              =
| جۆر              = [[خەیاڵی زانستی]] [[ترس]]
| فۆرمات            =
| دروستکەر           =
| پەرەپێدەر           =
| نووسەر             =
| دەرھێنەر            = Takanori Tsujimoto
| دەرھێنەری_دروستکەر    =
| پێشکەشکار           =
| بە_بەشداری          =
| حەکەمەکان           =
| دەنگەکان            =
| گێڕدراوەتەوە          =
| بابەتی_ئاوازدانەری_مۆسیقا = [[کینجی کاوای]]
| مۆسیقای_دەستپێک      =
| مۆسیقای_کۆتا         =
| ئاوازدانەر            =
| وڵات               = [[یابان]]
| زمان               = [[ئینگلیزی]]
| ژمارەی_وەرزەکان       =
| ژمارەی_زنجیرەکان      =
| ژمارەی_ئەڵقەکان       =
| دەرھێنەری_جێبەجێکار    =
| بەرھەمھێنەر          = [[ھیرۆیوکی کۆبایاشی]]
| دەستکاریکەر          =
| شوێن              =
| کاری_سینەمایی        =
| کامێرا              =
| ماوەی_پەخش         =
| کۆمپانیا             = Marza Animation Planet
| دابەشکەر            = Sony Pictures Entertainment Japan
| تۆڕی_تەلەڤیزیۆنی       =
| جۆری_وێنە           =
| جۆری_دەنگ          =
| شوێنی_یەکەم_پەخش    =
| ڕێکەوتی_یەکەم_پەخش   =
| پێشکەوتن_لەلایەن       =
| دوای_ئەم            =
| پەیوەندیدار           =
| ئەکتەران             =
| ئەکتەرەکانی_پێشوو      =
| میوانان              =
}}

'''ڕێزدێنت ئیڤڵ: تۆڵەسەندنەوە''' ({{بە ئینگلیزی|Resident Evil: Vendetta}}) ئەوە فیلمێکی ترسێنەری سێ دووریە، لەلایەن کۆمپانیای [[کاپکم]] دەرھێنراوە و لەلایەن کۆمپانیای (Sony Pictures Entertainment Japan) کاری بڵاوکردنەوەی لۆ کرایە، لە ساڵی ٢٠٧ بەشی سێیەمی لێ بەرھەمھێنرا.

== سەرچاوەکان ==
* [https://web.archive.org/web/20161225213950/http://www.thebitbag.com/resident-evil-4-release-matt-mercer-not-returning-leon-seventh-title-coming-back/179171 نیشتەجێ خراپ ٤ ئازاد کردن] میسلانگ، جوفێت (٦ی ئەیلوولی ٢٠١٦).

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* {{وێبگەی فەرمی|http://biohazard-vendetta.com/}}

{{تووڵی دەروازە|فیلم|ژاپۆن|کایەی ڤیدیۆیی|دەیەی ٢٠١٠|ھۆڵیوود}}

{{فیلم-کۆلکە}}
{{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}}
{{ژاپۆن-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمە ژاپۆنییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەربییەکانی دەیەی ٢٠١٧]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٧]]
[[پۆل:فیلمە ترسناکەکانی ٢٠١٧]]
[[پۆل:فیلمە ژاپۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە مەکسیک داندراون]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ڕێکخراوەکانی شاری نیویۆرک]]
[[پۆل:فیلمە ڕێکخراوەکانی ٢٠١٤]]
[[پۆل:ئەنیمێ و مانگای ترسناک]]
[[پۆل:فیلمە ئینتەرکوێلەکان]]</text>
      <sha1>pjbyw2h9sa1ahku2uybzsrzrkxk5xdy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سەمیرە شابەندەر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>163979</id>
    <revision>
      <id>1693808</id>
      <parentid>1669105</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:18:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1693808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9799" sha1="4rruhq02tap6i6oqn7qc5nums9ahthv" xml:space="preserve">'''سەمیرە شابەندەر''' (لە دایکبووی ١٩٤٦ لە خێزانێکی خانەدان،&lt;ref name=&quot;breakfornews2003&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://breakfornews.com/articles/Saddams%20wife%20in%20gold.htm|سەردێڕ=Saddam's wife in gold … and exile|بڵاوکەرەوە=breakfornews.com|یەکەم=Marie|دوایین=Colvin|ڕێکەوت=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٣|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130630121615/http://breakfornews.com/articles/Saddams%20wife%20in%20gold.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;scotsman2003&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.scotsman.com/news/world/wife-no2-and-only-surviving-son-are-alive-and-wealthy-in-lebanon-1-497975|سەردێڕ=Wife No2 – and only surviving son – are alive and wealthy in Lebanon|ئیش=The Scotsman|ڕێکەوت=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٣|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171113170644/http://www.scotsman.com/news/world/wife-no2-and-only-surviving-son-are-alive-and-wealthy-in-lebanon-1-497975|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; [[بەغدا|بەغداد]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://scsanctions.un.org/r/?keywords=iraq|سەردێڕ=United Nations ...IQi.060|بڵاوکەرەوە=United Nations|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181101094102/https://scsanctions.un.org/r/?keywords=iraq|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;) کارمەندی پێشووی فڕۆکەوانی و دووەم ژنی [[سەددام حوسێن]]، سەرۆکی پێشووی عێراق بووە. سەمیرە پێشتر لە [[ھێڵە ئاسمانیەکانی عێراق|ھێڵی ئاسمانیی عێراقی]] کاری دەکرد.&lt;ref name=&quot;albawaba2003&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.albawaba.com/news/report-saddam-second-wife-lives-beirut|سەردێڕ=Report: Saddam &quot;second wife&quot; lives in Beirut|بڵاوکەرەوە=albawaba.com|ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠٠٣|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; لە دوای ڕووخانی ڕژێمی بەعس لە عێراق، سەمیرە لە بەیرووت دەژی.&lt;ref name=&quot;scotsman2003&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://www.alwasatnews.com/news/367853.html زوجة صدام الثانية سميرة الشاهبندر إلى أين بعد اختفاء أثرها من لبنان؟] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181001182241/http://www.alwasatnews.com/news/367853.html|date=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;

== ژیان ==
=== ژیانی کەسی ===
سەمیرە بەر لەوەی ھاوسەرگیری لەگەڵ سەددام بکات، ئەوا ھاوسەری نوردین ئەلسافی بوو، فڕۆکەوانی عێراقی و بەڕێوبەری [[ھێڵە ئاسمانیەکانی عێراق|ھێڵی ئاسمانیی عێراقی]].&lt;ref name=&quot;scotsman2003&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;pravdareport2013&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.pravdareport.com/world/asia/16-07-2013/125146-saddam_hussein_children-0/|بڵاوکەرەوە=pravdareport.com|سەردێڕ=Will Saddam Hussein's children have to answer for their father?|یەکەم=Dmitry|دوایین=Sudakov|ڕێکەوت=١٦ی تەممووزی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170619153332/http://www.pravdareport.com/world/asia/16-07-2013/125146-saddam_hussein_children-0/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; سەمیرە و نورەددین، بەیەکەوە خاوەنی دوو منداڵ بوون.&lt;ref name=&quot;scotsman2003&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;bbc2002&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/2092233.stm|سەردێڕ=Saddam's Stepson detained in Miami|بڵاوکەرەوە=BBC|ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠٠٢|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090114123815/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/2092233.stm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;billingsgazette2002&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://billingsgazette.com/news/world/stepson-s-arrest-sheds-light-on-saddam-love-life/article_d5970a7c-c3ad-577e-9487-2acbbe03c11b.html|سەردێڕ=Stepson's arrest sheds light on Saddam's love life|بڵاوکەرەوە=billingsgazette.com|ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠٠٢|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181101094101/https://billingsgazette.com/news/world/stepson-s-arrest-sheds-light-on-saddam-love-life/article_d5970a7c-c3ad-577e-9487-2acbbe03c11b.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٨٣، سەددام چاوی بە سەمیرە دەکەوێت.&lt;ref name=&quot;washingtonpost1991&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/longterm/iraq/stories/bride012591.htm|سەردێڕ=Bride of Saddam, Matched Since Childhood|ئیش=The Washington Post|یەکەم=Martha|دوایین=Sherrill|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ١٩٩١|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081013020628/http://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/longterm/iraq/stories/bride012591.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; سەددام بە زۆر سەمیرە لە نوردەین جیادەکاتەوە.&lt;ref name=&quot;pravdareport2013&quot;/&gt; دواتر لە ساڵی ١٩٨٦، بەنھێنی ھاوسەرگیری لەگەڵدا دەکات.&lt;ref name=&quot;albawaba2003&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;pravdareport2013&quot;/&gt; لە کۆتایی ھەشتاکان، سەمیرە بە ئاشکرا لەگەڵ سەددام دەردەکەوت.

کامل حەنا جیجۆ پیاوی سەددام، ھاوڕێ و تامکەری خواردنەکانی، ئەوا ئەو سەمیرەی بە سەددام ناساند. سەددام کە ھاوسەرگیری لەگەڵ سەمیرە کرد بەنھێنی، ئەوا ھێشتا ھاوسەری [[ساجیدە تەلفاح|ساجیدە]] بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.globalsecurity.org/org/news/2002/020926-iraq1.htm|سەردێڕ=Saddam's Minister of Mass Destruction?|بڵاوکەرەوە=ABC News|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090910230249/http://www.globalsecurity.org/org/news/2002/020926-iraq1.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; دواتر ساجیدە کە بەم ھاوسەرگیرییەی زانی، ئەوا زۆر تووڕەبوو لەھەمان کاتدا ئیرەیی دەبرد، ھەروەھا لەڕێگای براکەیەوە عەدنان خەیرولڵا گلەیی گەیاندە سەددام.&lt;ref&gt;Khairallah was killed in a helicopter crash, caused by &quot;mechanical failure.&quot; Hussein's bodyguard said that he was told to place a bomb on the helicopter&lt;/ref&gt; عودەی کوڕی سەددام و ساجیدە، بەھەمان شێوەی تووڕەبوو و ئەم ھاوسەرگیرییەی بە ھەڕەشە بۆ خێزانەکەیانی دەزانی. لە تشرینی یەکەمی ١٩٨٨، لەکاتی ئاھەنگیکدا لەبەردەم خەڵکیدا، کامل حەنای کووشت. سەددام بڕیاریدا کە دادگایی بکات بەھۆی کووشتن، بەڵام دایک و باوکی کامل حەنا لەگەڵ ساجیدە داوای لێخۆشبوونیان بۆی کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/longterm/iraq/stories/bride012591.htm|ئیش=The Washington Post|ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ١٩٩٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠١٠|سەردێڕ=Bride of Saddam, Matched Since Childhood|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171011162204/http://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/longterm/iraq/stories/bride012591.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لە زنجیرەی تؤڕی بی بی سی، ماڵی سەددام ئەوا کارەکتەری سەمیرە تیشکی گەورەی خرابوویە سەر، ھەروەھا خانمەئەکتەری ئوسترالی کریستینە ستیفن دالی ڕۆڵی سەمیرەی گێڕا لە زنجیرەکە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|عێراق}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{عێراق-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:ژنانی عێراقی]]
[[پۆل:سەددام حوسێن]]
[[پۆل:خەڵکی بەغدا]]</text>
      <sha1>4rruhq02tap6i6oqn7qc5nums9ahthv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژی ڕۆژنامەگەریی کوردی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>164185</id>
    <revision>
      <id>1693958</id>
      <parentid>1531007</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T19:37:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2373" sha1="6fe72tq6ksi9atcx9r0w6p4zmu70j53" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Kurdistan newspaper 1898.jpg|وێنۆک|وێنەی ڕۆژنەمای کوردستان]]
'''ڕۆژی ڕۆژنامەگەریی کوردی''' ڕۆژێکە کە لە ٢٢ی نیسان، لە ھەموو ساڵێک یاد دەکرێتەوە ئەمەش بەبۆنەی ساڵیادی دەرچوونی یەکەم ڕۆژنامەی کوردی بەناوی ڕۆژنامەی [[کوردستان (ڕۆژنامە)|کوردستان]]، کە لەلایەن [[میقداد میدحەت بەدرخان]] لە [[قاھیرە]] لە ساڵی ١٨٩٨.&lt;ref&gt;[https://www.kurdistan24.net/so/opinion/40a010da-94d0-46c0-96c8-4c2b5e3cb7d4/لەیادی-119-ساڵەی-رۆژنامەگەری-کوردی لەیادی 119 ساڵەی رۆژنامەگەری کوردی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190426134603/http://www.kurdistan24.net/so/opinion/40a010da-94d0-46c0-96c8-4c2b5e3cb7d4/%D9%84%DB%95%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8C-119-%D8%B3%D8%A7%DA%B5%DB%95%DB%8C-%D8%B1%DB%86%DA%98%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95%DA%AF%DB%95%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C |date=٢٦ی نیسانی ٢٠١٩ }}، ماڵپەڕی [[کوردستان ٢٤]]، نووسینی د. مھغدید سھپان، لە ١٦ی نیسانی ٢٠١٧ بڵاوکراوەتەوە..&lt;/ref&gt; ھاوکات ئەمڕۆژە بە ساڵڕۆژی دامەزراندنی سەندیکای ڕۆژنامەنووسانی کوردستان دادەنرێت، کە ئەم سەندیکایە لە ساڵی ١٩٩٨ دامەزرا.&lt;ref&gt;[https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/2104202019 نێچیرڤان بارزانی: پاڵپشتیی بۆ رۆژنامەڤانان و ئازادیی کاری رۆژنامەگەری دووپاتدەکەینەوە] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125173638/https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/2104202019 |date=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ }}، [[ڕووداو (وێبگە)|ماڵپەڕی ڕووداو]]، ڕۆژی ٢١ی نیسانی ٢٠٢٠، لەلایەن فەلاح نەجم بڵاوکراوەتەوە.&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[کوردستان (ڕۆژنامە)|ڕۆژنامەی کوردستان]]
* [[میقداد میدحەت بەدرخان]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کوردستان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{کوردستان-کۆلکە}}</text>
      <sha1>6fe72tq6ksi9atcx9r0w6p4zmu70j53</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:سەمیرە شابەندەر</title>
    <ns>1</ns>
    <id>164278</id>
    <revision>
      <id>1693809</id>
      <parentid>1201152</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:18:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1693809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7392" sha1="l538eehawp02ikrsw4a9o3eff4wckvl" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سەمیرە شابەندەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=678351 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20181101094102/https://scsanctions.un.org/r/?keywords=iraq بۆ https://scsanctions.un.org/r/?keywords=iraq زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏١٩:٥٦، ٢٥ی نیسانی ٢٠٢٠ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سەمیرە شابەندەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=843110 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20171113170644/http://www.scotsman.com/news/world/wife-no2-and-only-surviving-son-are-alive-and-wealthy-in-lebanon-1-497975 بۆ https://www.scotsman.com/news/world/wife-no2-and-only-surviving-son-are-alive-and-wealthy-in-lebanon-1-497975 زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٠٣:٤٣، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سەمیرە شابەندەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=934389 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170619153332/http://www.pravdareport.com/world/asia/16-07-2013/125146-saddam_hussein_children-0/ بۆ http://www.pravdareport.com/world/asia/16-07-2013/125146-saddam_hussein_children-0/ زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏١٦:٣٨، ٢١ی ئازاری ٢٠٢٢ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سەمیرە شابەندەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1201151 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130630121615/http://breakfornews.com/articles/Saddams%20wife%20in%20gold.htm بۆ http://breakfornews.com/articles/Saddams%20wife%20in%20gold.htm زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٠٢:١٧، ٢٤ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==
سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سەمیرە شابەندەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1693808 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20181101094101/https://billingsgazette.com/news/world/stepson-s-arrest-sheds-light-on-saddam-love-life/article_d5970a7c-c3ad-577e-9487-2acbbe03c11b.html بۆ https://billingsgazette.com/news/world/stepson-s-arrest-sheds-light-on-saddam-love-life/article_d5970a7c-c3ad-577e-9487-2acbbe03c11b.html زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ١٦:١٨، ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>l538eehawp02ikrsw4a9o3eff4wckvl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆمیۆ (ئەنیمێ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>166975</id>
    <revision>
      <id>1693759</id>
      <parentid>1611876</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T13:33:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، وێژە-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9308" sha1="6r40xd9l93f63cxyi46244fq7qdbr3n" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی ئەنیمانگا/سەر
| ناو            = ڕۆمیۆ| ja_kanji       = ロミオの青い空‏| ja_romaji      = ڕۆمیۆ نۆ ئاوۆی سۆرا
| چەشن           = {{plainlist|
* سەرکێشی
* دراما
* مێژوویی
}}
|وێنە=RomeoDVD1.jpg|سەردێڕ=بەرگی یەکەم دی ڤی دی}}
{{زانیاریدانی ئەنیمانگا/ڤیدیۆ
|دەرھێنەر=[[کۆزۆ کوسوبا]]|نووسەر=[[میچیرو شیمادا]]|مۆسیقا=[[کێی واکاکوسا]]|ستودیۆ=[[نیپۆن ئەنیمەیشن]]|شەبەکە=[[تەلەڤیزیۆنی فوجی]]|یەکەم=١٥ی کانوونی دووەمی ١٩٩٥|کۆتا=١٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٥|ئەڵقەکان=٣٣}}
{{زانیاریدانی ئەنیمانگا/پێ}}

{{nihongo|'''''ڕۆمیۆ''''' یان '''''پەیمانی ھاوڕێیان'''''|ロミオの青い空|''ڕۆمیۆ نۆ ئاوۆی سۆرا''|lead=yes}} زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی ئەنیمێی ژاپۆنییە کە لەلایەن کۆمپانیای [[نیپۆن ئەنیمەیشن]]ی [[ژاپۆن]]ی بەرھەم ھێنراوە، لە ساڵی [[١٩٩٣]] لەلایەن [[کۆزۆ کوسوبا]] دەرھێنراوە، ھەروەھا بەشی [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] دۆبلاژکراوی زنجیرەکە بۆ یەکەمجار لە [[کەناڵی تەلەڤیزیۆنی قەتەر]] نمایش کرا، و دۆبلاژکردنەکە لە ناوەندی زەھرە کە سەر بە کەناڵی ئاسمانی [[سپەیستوون]]ە، بۆ یەکەم جار لە ساڵی [[١٩٩٧]] پەخش کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠١٨|سەردێڕ=: Series Info|ناونیشان=https://www.thetvdb.com/?tab=series|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180219063601/https://www.thetvdb.com/?tab=series|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠١٦|سەردێڕ=AntonioGenna.net presenta: IL MONDO DEI DOPPIATORI - ZONA ANIMAZIONE: &quot;Spicchi di cielo tra baffi di fumo&quot;|ناونیشان=http://www.antoniogenna.net/doppiaggio/anim/spicchidicielotrasbaffi.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304094824/http://www.antoniogenna.net/doppiaggio/anim/spicchidicielotrasbaffi.htm|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=Die schwarzen Brüder (1995) bei fernsehserien.de|ناونیشان=http://www.fernsehserien.de/die-schwarzen-brueder-1995|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160819022317/http://www.fernsehserien.de/die-schwarzen-brueder-1995|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== چیرۆک ==
ڕۆمیۆ لە خێزانێکی ھەژارنشین لەگوندێکی [[سویس]]را دەژیت. پاشان پیاوێک کە بە ''پیاوە ڕەشەکە'' ناسراوە لەگەڵ خۆی دەیبات بۆ میلانۆ لە [[ئیتالیا|ئیتاڵیا]]؛ لەوێ دووکەڵکێشی ماڵان پاک دەکاتەوە.

چەندین ئازار و ناخۆشی دەبینێت و تووشی چەندی گرووپی مناڵی شەڕکەری ئەو سەردەمە دەبێت. پاشان چەند ھاوڕێیەک دەدۆزێتەوە کە یارمەتیدەرێکی باشی دەبن بۆ سەرکەوتن بەسەر ناخۆشییەکانی ژیان بەتایبەتی ئەلفرێدۆ.

== کارەکتەرەکان ==
[[ڕۆمیۆ]]: منداڵێکی تەمەن ١١ ساڵ بە ئاوات و دڵسۆز، دوای ئەوەی کێڵگەی باوکی سوتا کە بەخێوی کردبوو، ناچار دەبێت کاری دووکەڵکێشی بکات، لە [[میلانۆ]] تووشی کێشەی زۆر دەبێت، چونکە ڕانەھاتبوو لەگەڵ شارەکەدا، بەڵام خێرا خۆی لەگەڵیدا ڕادێت لەوێ ھاوڕێی زۆر بەدەست دەھێنێت، و دوای دە ساڵ دەبێتە [[مامۆستا]]، و ھاوسەرگیری لەگەڵ [[بیانکا]] دەکات و کوڕێکیان دەبێت، کە بە باشترین ھاوڕێی و مامی کوڕەکەیەوە ناوی دەنێت [[ئەلفرێدۆ]].

[[پێکۆرۆ]]: گیانداری [[بەوەرز]] بچووکی سپییە کە ڕۆمیۆ بەخێوی دەکات و ھەمیشە لەگەڵی دەبێت.

[[جێسیکا]]: دایکی ڕۆمیۆیە و زۆر خۆشی دەوێت، و نھێنی [[ڕۆبێرتۆی]] باوکی لێ شاردووەتەوە و پێی نەوتووە کە ھاوسەری دووەمییەتی، و باوکی ڕاستەقینەی نییە تا تەمەنی یازدە ساڵی.

[[ڕۆبێرتۆ]]: ھاوسەری دایکی ڕۆمیۆیە، و ڕۆمیۆی زۆر خۆشدەوێت وەک کوڕی خۆر مامەڵەی لەگەڵ دەکات، ڕۆمیۆ تەنانەت نەیدەزانی کە باوکی ڕاستەقینەی ئەو نییە.

[[کۆنت ئەلفرێدۆ]]: نزیکترین ھاوڕێی ڕۆمیۆیە، تەمەنی ١٢ ساڵە لە ڕۆمیۆ گەورەترە، ڕۆمیۆ دەناسێت کاتێک کە بەرەو [[لۆکارنۆ]] دەڕۆشت، ئەو لە چینە [[دەوڵەمەندەکانە]] ناچارە کار بکات بۆ ئەوەی پارە پاشەکەوت بکات بۆ خەرجییەکانی خوشکەکەی دوای مردنی دایک و باوکی لەلایەن مامییەوە، و ئەویش دوای گەڕاندنەوەی شەرەفی خێزانەکەی دەمرێت، و کەسێک بوو زۆر حەزی لە زانست بوو، زۆر کاریگەری کردە سەر ڕۆمیۆ بەھۆی زۆر حەزکردنی لە زانست.

[[کوانتێس بیانکا]]: خوشکی [[ئەلفریدۆ]]، کچێکی گەرمە زوو توڕە دەبێت، بەڵام براکەی زۆر خۆشدەوێت، لە سەرەتاوە ئیرەیی بە [[ڕۆمیۆ]] دەبرد بەھۆی ئەو پەیوەندییە ھاوڕێیانەی [[ئەلفریدۆ]] لەگەڵیدا، بەڵام دواتر [[عاشق]]ی دەبێت، وەک [[پەرستارێک]] لە دەرمانگەیەک کار دەکات، و ھاوسەرگیری لەگەڵ ڕۆمیۆ دەکات.

[[مارزیۆ]]: مامی [[ئەلفریدۆ]] و [[بیانکا]]، بەردەوام ھەوڵی دەدا دروشمی خێزانەکە قۆرغ بکات، و دەستی لە کوشتنی دایک و باوکی ئەلفریدۆ و بیانکادا ھەبوو.

[[کوانتێس گراسیلا]]: ھاوسەری مامی [[ئەلفریدۆ]] و بیانکایە، ھەوڵی دەدا لەگەڵ ھاوسەرەکەی دروشمی خێزانەکە قۆرخ بکات، و دەستی لە کوشتنی دایک و باوکی [[ئەلفرێدۆ]] و [[بیانکادا]] ھەبوو.

ڕوسی: ئەو پیاوەی ڕۆمیۆی کڕیوە، و ئەو بێ کەسایەتی بوو (لە سەرەتاوە) و ھاوسەرەکەی ([[ئیدا]]) ھەمیشە کۆنتڕۆڵی دەکرد، و خێرا ڕەفتارێکی توندی دەکرد، بەڵام پیاوێکی دڵ باشە و ڕۆمیۆی زۆر خۆشدەوێت.

[[ئیدا]]: ھاوسەری ڕۆسییە، ئەنجلۆی کوڕی زۆر خۆشدەوێت، ھەروەھا ڕقی لە [[ڕۆمیۆ]] دەبێتەوە لەبەر چەندین ھۆکارێکەوە.

[[ئەنجلۆ]]: کوڕی کاک ڕوسییە، تا ئەوپەڕی ڕقی لە [[ڕۆمیۆیە]]، ھەمیشە پیلانی دژی [[ڕۆمیۆ]] دادەڕێژێت.

== مردنی ئەلفرێدۆ ==
ھاوڕێی زۆر نزیکی ڕۆمیۆ، ئەلفرێدۆ بەھۆی نەخۆشییەوە گیان لەدەست دەدات، کە ئەمەش کاریگەری زۆر لەسەر ڕۆمیۆ دەبێت. تا دواجار ڕۆمیۆ بڕیار دەدات لەدوای مردنی ئەلفرێدۆ بەوەفا بێت بەرامبەر بە ئامۆژگارییەکانی.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

* {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Romeo%27s_Blue_Skies|سەردێڕ=Romeo's Blue Skies|زمان=ئینگلیزی|سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٠}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* {{ھێڵی ھەواڵی ئەنیمێ|id=٢٠١٩}}
{{تووڵی دەروازە|ئەنیمێ و مانگا|ژاپۆن|تەلەڤیزیۆن|ئیتالیا|وێژە|دەیەی ١٩٩٠}}

{{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}}
{{وێژە-کۆلکە}}
{{ژاپۆن-کۆلکە}}

[[پۆل:ئەنیمێ و مانگای سەرکێشی]]
[[پۆل:ئەنیمی و مانگای مێژوویی]]
[[پۆل:ئەنیمی و مانگای ئەوینداری]]
[[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان لەسەر سویسڕا کراون]]</text>
      <sha1>6r40xd9l93f63cxyi46244fq7qdbr3n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1693884</id>
      <parentid>1693759</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:04:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئیتاڵیا|ئیتاڵیا]]</comment>
      <origin>1693884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9323" sha1="e5t0fwbci6em3xu8cnklagqe9wdrewr" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی ئەنیمانگا/سەر
| ناو            = ڕۆمیۆ| ja_kanji       = ロミオの青い空‏| ja_romaji      = ڕۆمیۆ نۆ ئاوۆی سۆرا
| چەشن           = {{plainlist|
* سەرکێشی
* دراما
* مێژوویی
}}
|وێنە=RomeoDVD1.jpg|سەردێڕ=بەرگی یەکەم دی ڤی دی}}
{{زانیاریدانی ئەنیمانگا/ڤیدیۆ
|دەرھێنەر=[[کۆزۆ کوسوبا]]|نووسەر=[[میچیرو شیمادا]]|مۆسیقا=[[کێی واکاکوسا]]|ستودیۆ=[[نیپۆن ئەنیمەیشن]]|شەبەکە=[[تەلەڤیزیۆنی فوجی]]|یەکەم=١٥ی کانوونی دووەمی ١٩٩٥|کۆتا=١٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٥|ئەڵقەکان=٣٣}}
{{زانیاریدانی ئەنیمانگا/پێ}}

{{nihongo|'''''ڕۆمیۆ''''' یان '''''پەیمانی ھاوڕێیان'''''|ロミオの青い空|''ڕۆمیۆ نۆ ئاوۆی سۆرا''|lead=yes}} زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی ئەنیمێی ژاپۆنییە کە لەلایەن کۆمپانیای [[نیپۆن ئەنیمەیشن]]ی [[ژاپۆن]]ی بەرھەم ھێنراوە، لە ساڵی [[١٩٩٣]] لەلایەن [[کۆزۆ کوسوبا]] دەرھێنراوە، ھەروەھا بەشی [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] دۆبلاژکراوی زنجیرەکە بۆ یەکەمجار لە [[کەناڵی تەلەڤیزیۆنی قەتەر]] نمایش کرا، و دۆبلاژکردنەکە لە ناوەندی زەھرە کە سەر بە کەناڵی ئاسمانی [[سپەیستوون]]ە، بۆ یەکەم جار لە ساڵی [[١٩٩٧]] پەخش کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠١٨|سەردێڕ=: Series Info|ناونیشان=https://www.thetvdb.com/?tab=series|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180219063601/https://www.thetvdb.com/?tab=series|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠١٦|سەردێڕ=AntonioGenna.net presenta: IL MONDO DEI DOPPIATORI - ZONA ANIMAZIONE: &quot;Spicchi di cielo tra baffi di fumo&quot;|ناونیشان=http://www.antoniogenna.net/doppiaggio/anim/spicchidicielotrasbaffi.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304094824/http://www.antoniogenna.net/doppiaggio/anim/spicchidicielotrasbaffi.htm|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=Die schwarzen Brüder (1995) bei fernsehserien.de|ناونیشان=http://www.fernsehserien.de/die-schwarzen-brueder-1995|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160819022317/http://www.fernsehserien.de/die-schwarzen-brueder-1995|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== چیرۆک ==
ڕۆمیۆ لە خێزانێکی ھەژارنشین لەگوندێکی [[سویس]]را دەژیت. پاشان پیاوێک کە بە ''پیاوە ڕەشەکە'' ناسراوە لەگەڵ خۆی دەیبات بۆ میلانۆ لە [[ئیتالیا|ئیتاڵیا]]؛ لەوێ دووکەڵکێشی ماڵان پاک دەکاتەوە.

چەندین ئازار و ناخۆشی دەبینێت و تووشی چەندی گرووپی مناڵی شەڕکەری ئەو سەردەمە دەبێت. پاشان چەند ھاوڕێیەک دەدۆزێتەوە کە یارمەتیدەرێکی باشی دەبن بۆ سەرکەوتن بەسەر ناخۆشییەکانی ژیان بەتایبەتی ئەلفرێدۆ.

== کارەکتەرەکان ==
[[ڕۆمیۆ]]: منداڵێکی تەمەن ١١ ساڵ بە ئاوات و دڵسۆز، دوای ئەوەی کێڵگەی باوکی سوتا کە بەخێوی کردبوو، ناچار دەبێت کاری دووکەڵکێشی بکات، لە [[میلانۆ]] تووشی کێشەی زۆر دەبێت، چونکە ڕانەھاتبوو لەگەڵ شارەکەدا، بەڵام خێرا خۆی لەگەڵیدا ڕادێت لەوێ ھاوڕێی زۆر بەدەست دەھێنێت، و دوای دە ساڵ دەبێتە [[مامۆستا]]، و ھاوسەرگیری لەگەڵ [[بیانکا]] دەکات و کوڕێکیان دەبێت، کە بە باشترین ھاوڕێی و مامی کوڕەکەیەوە ناوی دەنێت [[ئەلفرێدۆ]].

[[پێکۆرۆ]]: گیانداری [[بەوەرز]] بچووکی سپییە کە ڕۆمیۆ بەخێوی دەکات و ھەمیشە لەگەڵی دەبێت.

[[جێسیکا]]: دایکی ڕۆمیۆیە و زۆر خۆشی دەوێت، و نھێنی [[ڕۆبێرتۆی]] باوکی لێ شاردووەتەوە و پێی نەوتووە کە ھاوسەری دووەمییەتی، و باوکی ڕاستەقینەی نییە تا تەمەنی یازدە ساڵی.

[[ڕۆبێرتۆ]]: ھاوسەری دایکی ڕۆمیۆیە، و ڕۆمیۆی زۆر خۆشدەوێت وەک کوڕی خۆر مامەڵەی لەگەڵ دەکات، ڕۆمیۆ تەنانەت نەیدەزانی کە باوکی ڕاستەقینەی ئەو نییە.

[[کۆنت ئەلفرێدۆ]]: نزیکترین ھاوڕێی ڕۆمیۆیە، تەمەنی ١٢ ساڵە لە ڕۆمیۆ گەورەترە، ڕۆمیۆ دەناسێت کاتێک کە بەرەو [[لۆکارنۆ]] دەڕۆشت، ئەو لە چینە [[دەوڵەمەندەکانە]] ناچارە کار بکات بۆ ئەوەی پارە پاشەکەوت بکات بۆ خەرجییەکانی خوشکەکەی دوای مردنی دایک و باوکی لەلایەن مامییەوە، و ئەویش دوای گەڕاندنەوەی شەرەفی خێزانەکەی دەمرێت، و کەسێک بوو زۆر حەزی لە زانست بوو، زۆر کاریگەری کردە سەر ڕۆمیۆ بەھۆی زۆر حەزکردنی لە زانست.

[[کوانتێس بیانکا]]: خوشکی [[ئەلفریدۆ]]، کچێکی گەرمە زوو توڕە دەبێت، بەڵام براکەی زۆر خۆشدەوێت، لە سەرەتاوە ئیرەیی بە [[ڕۆمیۆ]] دەبرد بەھۆی ئەو پەیوەندییە ھاوڕێیانەی [[ئەلفریدۆ]] لەگەڵیدا، بەڵام دواتر [[عاشق]]ی دەبێت، وەک [[پەرستارێک]] لە دەرمانگەیەک کار دەکات، و ھاوسەرگیری لەگەڵ ڕۆمیۆ دەکات.

[[مارزیۆ]]: مامی [[ئەلفریدۆ]] و [[بیانکا]]، بەردەوام ھەوڵی دەدا دروشمی خێزانەکە قۆرغ بکات، و دەستی لە کوشتنی دایک و باوکی ئەلفریدۆ و بیانکادا ھەبوو.

[[کوانتێس گراسیلا]]: ھاوسەری مامی [[ئەلفریدۆ]] و بیانکایە، ھەوڵی دەدا لەگەڵ ھاوسەرەکەی دروشمی خێزانەکە قۆرخ بکات، و دەستی لە کوشتنی دایک و باوکی [[ئەلفرێدۆ]] و [[بیانکادا]] ھەبوو.

ڕوسی: ئەو پیاوەی ڕۆمیۆی کڕیوە، و ئەو بێ کەسایەتی بوو (لە سەرەتاوە) و ھاوسەرەکەی ([[ئیدا]]) ھەمیشە کۆنتڕۆڵی دەکرد، و خێرا ڕەفتارێکی توندی دەکرد، بەڵام پیاوێکی دڵ باشە و ڕۆمیۆی زۆر خۆشدەوێت.

[[ئیدا]]: ھاوسەری ڕۆسییە، ئەنجلۆی کوڕی زۆر خۆشدەوێت، ھەروەھا ڕقی لە [[ڕۆمیۆ]] دەبێتەوە لەبەر چەندین ھۆکارێکەوە.

[[ئەنجلۆ]]: کوڕی کاک ڕوسییە، تا ئەوپەڕی ڕقی لە [[ڕۆمیۆیە]]، ھەمیشە پیلانی دژی [[ڕۆمیۆ]] دادەڕێژێت.

== مردنی ئەلفرێدۆ ==
ھاوڕێی زۆر نزیکی ڕۆمیۆ، ئەلفرێدۆ بەھۆی نەخۆشییەوە گیان لەدەست دەدات، کە ئەمەش کاریگەری زۆر لەسەر ڕۆمیۆ دەبێت. تا دواجار ڕۆمیۆ بڕیار دەدات لەدوای مردنی ئەلفرێدۆ بەوەفا بێت بەرامبەر بە ئامۆژگارییەکانی.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

* {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Romeo%27s_Blue_Skies|سەردێڕ=Romeo's Blue Skies|زمان=ئینگلیزی|سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٠}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* {{ھێڵی ھەواڵی ئەنیمێ|id=٢٠١٩}}
{{تووڵی دەروازە|ئەنیمێ و مانگا|ژاپۆن|تەلەڤیزیۆن|ئیتالیا|وێژە|دەیەی ١٩٩٠|ئیتاڵیا}}

{{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}}
{{وێژە-کۆلکە}}
{{ژاپۆن-کۆلکە}}

[[پۆل:ئەنیمێ و مانگای سەرکێشی]]
[[پۆل:ئەنیمی و مانگای مێژوویی]]
[[پۆل:ئەنیمی و مانگای ئەوینداری]]
[[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان لەسەر سویسڕا کراون]]</text>
      <sha1>e5t0fwbci6em3xu8cnklagqe9wdrewr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژپەرست</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168027</id>
    <revision>
      <id>1693840</id>
      <parentid>1530916</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:36:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ژینناسی-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9839" sha1="jrro1cgkh81rx4kbch8h7mfyktpdsct" xml:space="preserve">'''ڕۆژپەرست'''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ڤەژین |فەرھەنگ = xall|وشە = ڕۆژپەرست|ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی ئابی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ڤەژین |فەرھەنگ = henbaneborine|وشە = ڕۆژپەرست|ڕێکەوتی سەردان = ١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; یا '''حەربا''' ({{بە ئینگلیزی|Chameleon}}) لە جۆری مارمێلکە کۆنەکانن، و بە شێوەیەکی زۆر بە مارمێلکەی جیھانی کۆن تایبەتمەندن، لەگەڵ ٢٠٢ جۆر کە لە حوزەیرانی ٢٠١٥ وەسف کراوە.&lt;ref name=&quot;Glaw 2015&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ= Taxonomic checklist of chameleons (Squamata: Chamaeleonidae) |نووسەر١= Glaw, F.| journal=Vertebrate Zoology |ساڵ=٢٠١٥|بەرگ=٦٥| issue= 2 |پەڕەکان=١٦٧–٢٤٦}}&lt;/ref&gt; ئەم جۆرانە لە مەودایەکدا ڕەنگی خۆیان دەگۆڕن، و زۆر جۆریشیان توانای گۆڕینی ڕەنگیان ھەیە.

[[پەڕگە:Indian Chameleon (Chamaeleo zeylanicus) Photograph By Shantanu Kuveskar.jpg|وێنۆک|وێنەی حەربایەک لە [[ھیندستان]]]]

حەرباکان بەپێی «زیگۆداتیلۆکانیان» جیادەکرینەوە، زۆربەی جۆرەکانی، گەورەترەکان بەتایبەتی، کلکی پێش بینییان ھەیە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر= Edmonds, Patricia |سەردێڕ= True colors |journal= [[National Geographic (magazine)|National Geographic]] |ڕێکەوت= ئەیلوولی ٢٠١٥|پەڕە= ٩٨}}&lt;/ref&gt; چاوی حەرباکان بە شێوەیەکی سەربەخۆ وەک مۆبایلن، بەڵام بە ئامانجی ئەوەی کە نێچیرێک لە تەنیشتیدا پێشبکەوێت، بینایی «ستیرۆسکۆپی» ئاژەڵی دابین دەکات. حەرباکان بۆ سەرکەوتن و ڕاوکردنی بینراو خۆیان دەگونجێنن، ئەوان لە ئەو جۆرە کەشە گەرمەکاندا دەژین، کە لە دارستانی بارانەوە تا دۆخی بیابانی یورەکان، جۆرەھا جۆریان لە [[ئەفریقا]]، ماداگاسکار، باشووری ئەورووپا و لە سەرتاسەری باشووری ئاسیا تا [[سریلانکا]] دەژین، ھەروەھا لە ھاوایی و کالیفۆرنیا و فلۆریدا ناسرابوون، و زۆر جاریش وەک ئاژەڵێکی ماڵی دەپارێزرێت.

== پۆڵێنکردن ==
ئەم خێزانی حەربایانە بوون بە دوو خێزانی لاوەکی، برۆکسینا و چامەلێۆنینا، لەلایەن کلاڤەر و باھۆمێ لە ساڵی ١٩٨٦.&lt;ref name=&quot;and Böhme 1986&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ= Phylogeny and classification of the Chamaeleonidae (Sauria) with special reference to hemipenis morphology |نووسەر١=Klaver, C. |نووسەر٢=Böhme, W. | journal=Bonner Zoologische Monographien |ساڵ=١٩٨٦|بەرگ=٢٢|پەڕەکان=١–٦٤}}&lt;/ref&gt; لەژێر ئەم پۆلێنکردنەدا بروکسینا جەنەرا برۆکیسیا و ڕامپولۆونی لەخۆ گرت، ھەروەھا دواتر جەنەرالەکە لێیان جیابۆوە (پاللیۆن و ڕیپیلیۆن)، لەکاتێکدا چامەلێۆنینا جەنارا برادیپۆدیۆنی، کلاوما، چەمەیلۆ، فورسیفەر و تریۆسێرۆسی لەخۆ گرت، ھەروەھا جەنەرانە دواتر لێیان جیابۆوە (ئارکیەیوس، نادیسامبیە و کینیونگیا). بەڵام ڕەوابوونی ئەم دیزاینە لاوەکییە، بابەتی مشتومڕی زۆر بووە، ھەرچەندە زۆربەی توێژینەوە فیلۆلۆجییەکان پشتگیری ئەو بیرۆکەیە دەکەن،&lt;ref name=Tilbury_2010&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب| دوایین=Tilbury | یەکەم=Colin | سەردێڕ=Chameleons of Africa, An Atlas including the chameleons of Europe, the Middle East and Asia |ژپنک=٩٧٨-٣-٨٩٩٧٣-٤٥١-٥| بڵاوکەرەوە=Edition Chimaira | ساڵ=٢٠١٠|شوێن=Frankfurt}}&lt;/ref&gt; کە چامەخانەی خێزانی لاوەکی بروکسینا گروپێکی مۆنۆفیلتیکی نین. لەکاتێکدا پێشتر ھەندێک لەدەسەڵاتداران حەزیان کردووە، ئەم پۆلێنکردنە لاوەکییە لەسەر بنەمای نەبوونی بەڵگە بەکاربھێنن، بەڵام ئەم دەسەڵاتدارانە دواتر وازیان لەو دابەشبوونە لاوەکییەیان نا، چیتر ھیچ بنەماڵەیەکی لاوەکی لەگەڵ حەرباکان ناناسینەوە.&lt;ref name=&quot;Townsend and Larson 2002&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ= Molecular phylogenetics and mitochondrial genomic evolution in the Chamaeleonidae (Reptilia, Squamata) |نووسەر١= Townsend, T. |نووسەر٢= Larson, A. | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |ساڵ=٢٠٠٢|بەرگ=٢٣| issue= 1 |پەڕەکان=٢٢–٣٦| doi=10.1006/mpev.2001.1076| pmid= ١٢١٨٢٤٠٠}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Raxworthy et al. 2002&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ= Chameleon radiation by oceanic dispersal |نووسەر١= Raxworthy, C. J.|نووسەر٢= Forstner, M. R. J. |نووسەر٣= Nussbaum, R. A. | journal=Nature |ساڵ=٢٠٠٢|بەرگ=٤١٥| issue= 6873 |پەڕەکان=٧٨٤–٧٨٧| doi=10.1038/415784a| pmid= ١١٨٤٥٢٠٧| hdl= 2027.42/62614|ناونیشان=https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/2027.42/62614/1/415784a.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Townsend et al. 2011&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ= Eastward from Africa: Palaeocurrent-mediated chameleon dispersal to the Seychelles islands |نووسەر= Townsend, T. M.|نووسەر٢= Tolley, K. A.|نووسەر٣= Glaw, F.|نووسەر٤= Böhme, W. |نووسەر٥= Vences, M. | journal=Biological Letters |ساڵ=٢٠١١|بەرگ=٧| issue= 2 |پەڕەکان=٢٢٥–٢٢٨| doi=10.1098/rsbl.2010.0701| pmid= ٢٠٨٢٦٤٧١|pmc=٣٠٦١١٦٠}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tolley et al. 2013&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ= Large-scale phylogeny of chameleons suggests African origins and Eocene diversification |نووسەر= Tolley, K. A.|نووسەر٢= Townsend, T. M.|نووسەر٣= Vences, M. | journal=Proceedings of the Royal Society B |ساڵ=٢٠١٣|بەرگ=٢٨٠| issue= 1759 |پەڕەکان=٢٠١٣٠١٨٤| doi=10.1098/rspb.2013.0184 | pmid= ٢٣٥٣٦٥٩٦| pmc=٣٦١٩٥٠٩}}&lt;/ref&gt;

== گۆڕینی ڕەنگ ==
ھەندێک جۆری حەرباکان دەتوانن، ڕەنگی پێستیان بگۆڕن، و جۆری چەمیلەی جیاواز، توانای جیاوازی ڕەنگی و شێوازیان ھەیە، لە ڕێگەی تێکەڵەکانی پەمەیی و شین و سوور و پرتەقاڵ و سەوز و ڕەش و قاوەیی و شینی کاڵ و زەرد و پیرۆزە و مۆر.&lt;ref name=autogenerated1&gt;[https://web.archive.org/web/20080820084937/http://magma.nationalgeographic.com/ngexplorer/0210/articles/mainarticle.html Chameleons]. National Geographic Explorer&lt;/ref&gt; پێستی حەربا چینێکی ڕوکەشی ھەیە، کە ڕەنگیان تێدایە، و لەژێر چیندا خانەی کریستاڵی «گوانینە»، حەرباکان ڕەنگ دەگۆڕن، بە گۆڕینی بۆشایی نێوان کریستاڵی گوانینە کە درێژی شەپۆلی ڕووناکی ڕەنگیدانەوە لە کریستاڵەکان کە ڕەنگی پێست دەگۆڕێت. گۆڕینی ڕەنگی حەرباکان کاری لە تایمکردندا ھەیە، بەڵام تەنھا لە نیشانەدانی کۆمەڵایەتیدا و لە کاردانەوەدا بۆ پلەی گەرما و دۆخی تر. گرنگی ڕێژەیی ئەم کردارانە لەگەڵ ھەلومەرجدا دەگۆڕدریت، ھەروەھا لەگەڵ جۆرەکانیان.

== ڕجیم ==
حەرباکان بە گشتی مێروو دەخۆن، بەڵام جۆرە گەورەترەکان وەک چەمینە باوەکان، لەوانەیە مارمێلکە و باڵندە گەنجەکانی دیکەش بخۆن. مەودای خۆراکی لەم خاڵانەی خوارەوە دەبینرێت:
* حەربای کالیپتراتی، سەر بە عەرەبستانە، لە گۆشتخۆرە، بەڵام کاتێک سەرچاوەکانی دیکەی ئاو بەردەست نین گەڵا دەخوات. دەتوانرێت پارێزگاری لەخۆی بکات، لەسەر ڕێجیمێکی کریکەیتەکان (سیسرک ھتد..).
* حەربای جاکسۆن (تریۆسێرۆس جاکسۆنی)، بەزۆری لە کینیا و باکووری تانزانیا ھەیە، جۆرەھا ئاژەڵی بچووک لە جۆری زۆر گەورە دەخوات، لەوانە [[مێروولە]]، [[پەپوولە]]، نینۆک، [[کرم]]، [[مارمێلکە]]، ھەروەھا ماددەی ڕوەکی وەک گەڵا و شانەی تەندەر و توو دەخوات. دەتوانرێت پارێزگاری لەخۆی بکات، لە ڕێجیمێکی تێکەڵ کە بریتیبێت لە کاڵو گەڵای داندلیۆن و قەتوو مۆز و تەماتە و سێو و کریکەیتەکان.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Chamaeleonidae|ڕۆژپەرست}}

{{تووڵی دەروازە|ژینناسی|گیانلەبەران|ژیاننامە}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{ژینناسی-کۆلکە}}</text>
      <sha1>jrro1cgkh81rx4kbch8h7mfyktpdsct</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆکستار گەیمز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168100</id>
    <revision>
      <id>1694060</id>
      <parentid>1406777</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:34:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، کۆمپانیا-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10050" sha1="01wwb1qe7lxicqgzfwsnpdsr70w62qu" xml:space="preserve">'''ڕۆکستار گەیمز''' ({{بە ئینگلیزی|Rocstar Games}}) کۆمپانیای بڵاوکەرەوەی یارییە ڤیدیۆیییەکانی ئەمەریکایە، وە بنکەی لە شاری [[نیویۆرک]]ە، کۆمپانیاکە لە کانوونی یەکەمی ١٩٩٨ وەک کۆمپانیای لاوەکی Take-Two Interactive دامەزراوە. ئەندامانی دەستەی دامەزراندنی کۆمپانیاکەش سام، دان ھاوسر، تێری دۆنۆڤان، جەیمی کینگ بوون، کە لەو کاتەدا کاریان بۆ Take-Two دەکرد، کە پێشتر براکانی ھاوسر لە BMG Interactive جێبەجێکار بوون، سام ھاوسر وەک سەرۆک سەرۆکایەتی ستۆدیۆکە دەکات.&lt;ref name=&quot;vulture&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.vulture.com/2018/10/the-making-of-rockstar-games-red-dead-redemption-2.html |سەردێڕ=How the West Was Digitized: The making of Rockstar Games' ''Red Dead Redemption 2'' |یەکەم=Harold |دوایین=Goldberg |ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Vulture (website)|Vulture]] |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181017150109/http://www.vulture.com/2018/10/the-making-of-rockstar-games-red-dead-redemption-2.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

[[پەڕگە:Rockstar Games Logo.svg|وێنۆک|لۆگۆی کۆمپانیای ڕۆکستار گەیمز]]

لە ساڵی ١٩٩٩ چەندین کۆمپانیا پەیدابوون، یان لەژێر دەستی Take-Two دامەزراون، بوونەتە بەشێک لە یارییەکانی ڕۆکستار کەنەدی، ڕۆکستار کەنەدا پێی دەڵێن (ڕۆکستار تۆرنتۆ)، لە ساڵی ١٩٩٩ بووە یەکەم کۆمپانیا، ھەروەھا ڕۆکستار ھندستانیش تازەترینیانە لە ساڵی ٢٠١٦. ھەموو ئەو کۆمپانیایانەی لەژێر سایەی یاری ڕۆکستار ڕێکدەخران، ھەڵگری ناو و لۆگۆی «ڕۆکستارن» لەم چوارچێوەیەدا، یاری ڕۆکستار ھەندێک جار بە ڕۆکستار نیویۆرک، ڕۆکستار ئێن وای، ڕۆکستار ئێن وای سی ناودەبرێت.

== مێژوو ==
لە ١٢ی ئازاری ١٩٩٨ Take-Two Interactive دەستکەوتنی خۆی لە سەرمایەکانی پەخشی [[یاری ڤیدیۆیی]] بێم جی ئۆڵتۆڕلەیشن لە BMG Entertainment ڕاگەیاند. لە ئاڵوگۆڕدا Take-Two بۆ ئەوە بوو کە ١٬٨٥ میلیۆن پشک (دەوروبەری ١٦٪) دەربکات، لە پشکی باوی خۆی بۆ بی ئێم جی ئینتەرتێمێنت لە ڕێگەی ئەم دەستکەوتەوە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://headline.gamespot.com/news/98_03/12_taketwo/index.html |سەردێڕ=Take 2 Takes BMG |یەکەم=Chris |دوایین=Johnston |ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ١٩٩٨|وێبگە=[[GameSpot]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/19981201222429/http://headline.gamespot.com/news/98_03/12_taketwo/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.telecompaper.com/news/bmg-interactive-acquired-by-taketwo-interactive--132878 |سەردێڕ=BMG Interactive Acquired by Take-Two Interactive |ڕێکەوت=١٦ی ئازاری ١٩٩٨|وێبگە=Telecompaper |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170908070006/https://www.telecompaper.com/news/bmg-interactive-acquired-by-taketwo-interactive--132878 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; Take-Two چەند تایبەتمەندییەکی فکری پێشووی بی ئێم جی ئینتەرێکتیڤی بە دەست کەوت، لەوانە [[دی ئێم ئەی دیزاین]]، [[گەورە دزی سەیارەکان (یاری ڤیدۆی)|گەورە دزی سەیارەکان]]، وێستگەی بۆشایی لە دۆڵی سلیکۆن.&lt;ref name=&quot;Design Museum&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://design.designmuseum.org/design/rockstar-games.html |سەردێڕ=Rockstar Games: Multimedia Designers |وێبگە=[[Design Museum]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160927090953/http://design.designmuseum.org/design/rockstar-games.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://headline.gamespot.com/news/98_03/16_taketwovg/index.html |سەردێڕ=Take 2's Take |یەکەم=Kelly |دوایین=Rickards |ڕێکەوت=١٦ی ئازاری ١٩٩٨|وێبگە=[[GameSpot]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/19981203020418/http://headline.gamespot.com/news/98_03/16_taketwovg/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;

== فەلسەفەی کۆمپانیا ==
لە تشرینی یەکەمی ٢٠١١ دان ھاوسر بە فامیتسوی ڕاگەیاند، کە یارییەکانی ڕۆکستار بە ئەنقەست خۆیان لە پەرەدان بە یارییەکان لە ژانری یەکەم تەقەکەر دەدزێتەوە چونکە ئەوە لە دی ئێن ئەی ئێمەدایە بۆ خۆلادان لەوەی کە کۆمپانیاکانی تر ئەنجامی دەدەن، خاڵی گۆڵکردنی ڕۆکستار ئەوەیە کە یاریزانەکان بەڕاستی ھەست بەوە بکەن کە ئێمە ھەوڵی بۆ دەدەین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.escapistmagazine.com/news/view/113855-Rockstar-Make-Good-Games-and-the-Money-Will-Follow |سەردێڕ=Rockstar: Make Good Games and the Money Will Follow - The Escapist |وێبگە=www.escapistmagazine.com |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180103072638/http://www.escapistmagazine.com/news/view/113855-Rockstar-Make-Good-Games-and-the-Money-Will-Follow |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gamerant.com/rockstar-games-avoiding-first-person-shooters/ |سەردێڕ=Rockstar Games Purposefully Avoiding First Person Shooters |ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|وێبگە=Game Rant |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180907144705/https://gamerant.com/rockstar-games-avoiding-first-person-shooters/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھاوسر بەردەوام بوو لەسەر ئەوەی بڵێت: یارییەکانمان تا ئێستا جیاواز بوون لە ھەر ژانرێک کە لەو کاتەدا ھەبوو، ئێمە بە خۆمان ژانری نوێمان دروست کرد، لەگەڵ یاری وەک زنجیرەی [[جی تی ئەی]] ئێمە پشتمان بە وتەوتە نەبەستوە لە کتێبی بازرگانیدا بۆ ئەوەی ئەو کارە بکەین کە کردومانە ئەگەر ئێمە ئەو جۆرە یاریانە بکەین کە دەمانەوێت بیکەین، ئەوا باوەڕمان وایە خەڵک دەیانکڕن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.playstationlifestyle.net/2011/10/26/rockstar-assures-gamers-that-the-studios-priority-is-doing-new-things/ |سەردێڕ=Rockstar Assures Gamers that the Studio's Priority is &quot;Doing New Things&quot; |ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|وێبگە=PlayStation LifeStyle |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180816110123/http://www.playstationlifestyle.net/2011/10/26/rockstar-assures-gamers-that-the-studios-priority-is-doing-new-things/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== بەرنامە ==
'''ڕەیج''' بزوێنەری یاری پێشکەوتووی ڕۆکستار (RAGE) بزوێنەرێکی یارییە و لەلایەن گروپی تەکنەلۆژیای ڕۆک ستار سان دیێگۆ - INTERNAL RAGE پەرەی سەندووە، دروستکراوە بۆ ئاسانکاری گەشەی یاری لەسەر [[پلەی ستەیشن ٣]]، [[پلەی ستەیشن ٤]]، [[ئێکس بۆکس ٣٦٠]]، [[ئێکس بۆکس وەن|ئێکس بۆکس ١]]، [[مایکرۆسۆفت ویندۆز]].

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* {{وێبگەی فەرمی|https://www.rockstargames.com/}}

{{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|کایەی ڤیدیۆیی|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆمپانیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Rockstar Games}}

{{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}}
{{کۆمپانیا-کۆلکە}}
{{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}}

[[پۆل:کۆمپانیای یارییە ڤیدیۆییەکان لە ئەمریکا]]
[[پۆل:کۆمپانیاکانی پەرەپێدانی کایەی ڤیدیۆیی]]
[[پۆل:بڵاوکەرەوەی یارییە ڤیدیۆییەکان]]</text>
      <sha1>01wwb1qe7lxicqgzfwsnpdsr70w62qu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕی میستەریۆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168337</id>
    <revision>
      <id>1694076</id>
      <parentid>1595888</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:37:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10826" sha1="hiy4shr2yyfqcy88l1fk0cczlvlps17" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کەسایەتی
| ناو                  = ڕی میستەریۆ
| وێنە                 = Rey Mysterio 134596.jpg
| قەبارەی وێنە         =
| جێگری_وێنە           =
| لێدوانی وێنە         =
| ناوی_خۆماڵی          = ئۆسکار جووتێریز
| زمانی_ناوی_خۆماڵی    =
| ناوی کاتی لەدایکبوون =
| ڕێکەوتی لەدایکبوون   = ١١ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٤
| شوێنی لەدایکبوون     = چولا ڤیستا، کالیفۆرنیا
| ڕێکەوتی_ونبوون       =
| شوێنی_ونبوون         =
| ڕەوشی_ونبوون         =
| ڕێکەوتی مردن         =
| شوێنی مردن           =
| ھۆکاری مردن          =
| شوێنی دۆزینەوەی تەرم =
| شوێنی گۆڕ            =
| مۆنۆمێنتەکان         =
| نیشتەجێ              =
| نەتەوە               =
| ناوەکانی تر          =
| نەژاد                =
| شارومەندێتی          =
| ڕادەی خوێندەواری     =
| پیشە                 =
| ساڵانی چالاکی          =
| خاوەنکار             =
| ڕێکخراو              =
| ناوبانگ              =
| کارە_دیارەکان        = زۆرانباز
| شێواز                =
| شار                  =
| مووچە                =
| دارایی               =
| باڵا                  = ١٦٨ سانتیمەتر
| کێش                  = ٧٩ کیلۆگرام
| تەلەڤیزیۆن           =
| سەرناو               =
| وادە                 =
| پێشوو                =
| جێگر                 =
| حیزب                 =
| بزاڤ                 =
| بەرانبەرەکان         =
| ئایین                =
| سزای_تاوانباری       =
| ڕەوشی_تاوانباری      =
| ھاوسەر               = ئانجی جووتێریز
| یار                  =
| منداڵەکان            = ٢
| باوان                =
| خزمەکان              =
| خەڵاتەکان             =
| واژوو                =
| جێگری_واژوو          =
| قەبارەی_واژوو        =
| ماڵپەڕ               =
| پەراوێزەکان          =
| ڕەنگی پرچ            =
| ڕەنگی چاو            =
| قەبارەی جل           =
| قەبارەی پێڵاو         =
}}

'''ئۆسکار جووتێریز''' ({{بە ئینگلیزی|Oscar Gutierrez}}؛ لەدایکبووی ١١ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٤) زۆرانبازێکی پیشەگەری ئەمریکییە، واژووی لەگەڵ WWE کرد، لە بەشی «ڕاو» لەژێر ناوی &quot;ڕی میستەریۆ&quot; یاری دەکات.

جووتێریز لە چولا ڤیستا، لە کالیفۆرنیا لە دایک بووە و گەورە بووە، لە تەمەنی ١٤ ساڵیدا دەستی بە کاری زۆرانبازیی کردووە. ساڵی ١٩٩٥ ماوەیەکی کورتی ھەبوو لە زۆرانبازی پاڵەوانێتی ECW پێش ئەوەی لەگەڵ پاڵەوانێتی WCW واژوو بکات. لە WCW میستەریۆ یارمەتی بەناوبانگکردنی دوو شێوازی زۆرانبازیی «lucha libre ,high-flying» داوە، ھەروەھا یارمەتی USA داوە بۆ دەست کردن بە دەرکەوتنی زۆرانبازییەکی نوێ بەناوی «کێشی کەشتی جەنگی» لە ئەمریکا. ھەروەھا لەماوەی ژیانیدا لەگەڵ کۆمپانیاکە ژمارەیەک پاڵەوانێتی بردەوە، لەوانە پاڵەوانێتی کێشی WCW و پاڵەوانێتی تیمی تاگی جیھانی WCW. دوای ئەوەی WCW لە ساڵی ٢٠٠١ داخرا، میستەریۆ بۆ مەکسیک گەڕایەوە، بەکورتی زۆرانبازی بۆ لوچا لیبری (CMLL) کرد، پێش ئەوەی واژوو لەگەڵ جیھانی زۆرانبازی ئینتەرتێمینتی WWE بکات. بەو ماوەیەی لەگەڵ کۆمپانیاکەدا بووە سەرکەوتنی بەردەوامی بەدەستھێناوە، «پاڵەوانێتی WWE» جارێک، «پاڵەوانێتی [[کێشی قورس (ھونەرە جەنگییە تێکەڵەکان)|کێشی قورس]]ی جیھانی» دووجار، «پاڵەوانێتی نیشتیمانی» دووجار، «پاڵەوانێتی ئەمریکا» دووجار، «پاڵەوانێتی تیمی تاگ» چوارجار، «پاڵەوانێتی کێشی کەشتی جەنگی» سێجار. ھەروەھا براوەی ڕۆیاڵ ڕومبڵی ساڵی ٢٠٠٥، و ٢١ ھەمین براوەی تریپل کراونە، و ٢١ ھەمین گراند سلامە لە مێژووی WWE.

== ژیانی تایبەتی ==
ئۆسکار جووتێریز لە ١١ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٤ لە چولا ڤیستا لە کالیفۆرنیا لە دایک بووە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Mike|دوایین=Mooneyham|سەردێڕ=Rey Mysterio Jr: Pro wrestling's human highlight.|ئیش=The Post and Courier|بڵاوکەرەوە=Evening Post Publishing Company|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠٠٩|وتەگێڕانەوە=Born on this side of the Mexican border in Chula Vista, Calif. ,|ناونیشان=http://www.accessmylibrary.com/premium/0286/0286-5236111.html}}&lt;/ref&gt; جووتێریز و ئانجی ژنی دوو منداڵیان ھەیە: کوڕێک بەناوی دۆمین (لەدایکبووی ٥ی نیسانی ١٩٩٧)،&lt;ref name=&quot;Herald&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.miamiherald.com/sports/wrestling/story/866767.html|سەردێڕ=Common ground between Mysterio, Obama|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|دوایین=Varsallone|یەکەم=Jim|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠٠٩|ئیش=[[The Miami Herald]]|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/5eom3XLTC?url=http://www.miamiherald.com/sports/wrestling/story/866767.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی شوباتی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; کچێک بە ناوی ئەلیا (لەدایکبووی ٢٠ی ئابی ٢٠٠١). تاتۆی ناوی منداڵەکانی لەسەر بەستەڵەکی ڕاست و چەپی ھەیە، تاتۆی تایبەت بۆ ژنەکەی ئانجی و تاتۆیەک بۆ باشترین ھاوڕێی زۆرانبازی ھەیە، بەناوی «ئیدی گوێرێرۆ» کە لە ساڵی ٢٠٠٥ کۆچی دوایی کرد.&lt;ref name=&quot;tats&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.wwe.com/inside/superstarink/articles/reymysterio|سەردێڕ=Rey Mysterio: A Made Man|دوایین=Zeigler|یەکەم=Zack|ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=[[World Wrestling Entertainment]]|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt;

== میدیاکانی دیکە ==
میستەریۆ لە ماوەی کاری زۆرانبازیدا بابەتی چەند [[دی ڤی دی]] بووە، لەوانە (ڕی میستەریۆ: ٦١٩) کە فیلمێکی دۆکیومێنتاری ساڵی ٢٠٠٣ کە پیشەی میستەریۆ و ژیانی تایبەتییەکەیەتی. میستەریۆ لە فیلمێکی ساڵی ٢٠٠٠ دەرکەوت، بەناوی «ئامادە بۆ ڕومبل» لەگەڵ چەندین زۆرانبازەکانی تر. ھەروەھا میستەریۆ چەندین کتێبی ھەیە، وەک «میستەریۆ، ڕی، ڕۆبێرتس» لە ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩. «ڕی میستەریۆ لە پشت ماسکەوە». «شاری نیویۆرک: کتێبەکانی WWE». ھەروەھا میستەریۆ کارەکتەرێکی بەکارھێنراوە لە چەندین یاری ڤیدۆیدا وەک:
* WCW vs. nWo: World Tour
* WCW/nWo Revenge
* WCW Mayhem
* WCW Backstage Assault
* WCW Nitro
* WCW/nWo Thunder
* WWE WrestleMania XIX
* WWE SmackDown! Here Comes The Pain
* WWE Day of Reckoning
* WWE SmackDown! vs. Raw
* WWE SmackDown vs. Raw 2007
* WWE SmackDown vs. Raw 2011
* WWE All Stars
* WWE '12
* WWE '13
* WWE 2K14

== پیشەی زۆرانبازی ==
جووتێریز لە ٣٠ی نیسانی ١٩٨٩ یەکەم دەرکەوتنی خۆی لە مەکسیک و لە تەمەنی ١٤ ساڵیدا کرد. لەلایەن ڕەی میستیرۆی زڕ مامییەوە مەشقی پێکراوە، و زوو زوو لە مەکسیک زۆرانی دەکرد، لەوێ فێری شێوازی فڕینی بەرزی لوچا لیبر بووە، کە نیشانەی ئیشی زۆرانبازی ئەوە. ناوی ئەڵقەی ھەبوو وەک (لالاگارتیجا ڤێردێ، مارمێلکە سەوزەکان)، پێش ئەوەی مامی ناوی ڕی میستیریۆ جەی ئاڕ ی پێبدا. میستەریۆ لە مەکسیک خەڵاتی باشترین زۆرانبازی پێ بەخشرا، لەکاتێکدا کە زۆرانبازی وەک کۆلیبری دەکرد. میستەریۆ یەکەم دەرکەوتنی پاڵەوانییەتیی جیھانی زۆرانبازیی WCW لە ١٦ی حوزەیرانی ١٩٩٦ لە «باشی گەورەی ئەمریکی» کرد،&lt;ref name=BiggestLittle&gt;{{بیرخستنەوەی میدیای دەنگوڕەنگی|سەردێڕ=Rey Mysterio: The Biggest Little Man|ناونیشان=https://www.imdb.com/title/tt1353050/|ڕێکەوت=٢٠٠٧|medium=DVD|بڵاوکەرەوە=[[WWE Home Video]]}}&lt;/ref&gt; بەرەنگاری دین مالینکۆ بۆیەوە. لە سەرەتای ساڵی ١٩٩٧ میستەریۆ لەگەڵ شازادە ئیوکا لەسەر پاڵەوانێتی تەلەفزیۆنی جیھانی WCW شەڕیان کرد. میستەریۆ لە یاری نازناویدا بەرامبەر ئیوکیا لە «سوپەر براولی ڤی ئای» شکستی ھێنا، دوای ئەوەی یەزدان ستیڤن ڕیگال ھێرشی کردە سەری.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Oscar Gutierrez}}
* {{IMDb name}}

{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کالیفۆڕنیا}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:ئەمریکییەکانی پەیڕەوی کلێسەی کاسۆلیکی ڕۆم]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٤]]
[[پۆل:زۆرانبازە پیشەگەرە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:زۆرانبازە پیشەگەرەکانی کالیفۆرنیا]]</text>
      <sha1>hiy4shr2yyfqcy88l1fk0cczlvlps17</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێدمی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168380</id>
    <revision>
      <id>1694253</id>
      <parentid>1531569</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T07:39:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپانیا-کۆلکە، تەکنۆلۆژیا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5875" sha1="5tn5sm1ve2gj5n5ins3gmtcx5nwba01" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox company
| logo = Redmi by Xiaomi Logo.svg
| image =
| caption =
| native_name = 红米
| type = نیشانەی لاوەکی
| key_people = لوو وێبینگ (بەڕێوبەری گشتی)
| products = موبایلە زیرەکەکان{{ھن}}فابڵێتەکان{{ھن}}لاپتۆبەکان{{ھن}}تی ڤی زیرەک
| parent = [[شاومی]]
| foundation = {{start date and age|2013|7|df=y}}{{ھن}}({{small|وەک زنجیرەی شاومی ڕێدمی}}){{ھن}}{{start date and age|2019|1|10|df=y}}{{ھن}}({{small|نیشانەی لاوەکی شاومی}})
| website = https://www.mi.com/
}}

'''ڕێدمی''' ({{بە ئینگلیزی|Redmi}}) براندێکی لاوەکییە لە کۆمپانیای ئەلکترونی چینی [[شاومی]]، کە بۆ یەکەم جار لە مانگی تەممووزی ٢٠١٣ وەک ھێڵی مۆبایلی زیرەکی بودجە ڕاگەیەندرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://thenextweb.com/asia/2013/07/31/xiaomi-launches-red-rice-its-lowest-priced-phone-in-partnership-with-tencent-and-china-mobile/#!qZcQC|سەردێڕ=Xiaomi Launches Red Rice Phone|دوایین=Hong|یەکەم=Kaylene|ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠١٣|ئیش=The Next Web|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٧|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١٩ بووە براندێکی لاوەکی جیای شاومی، لەکاتێکدا مۆبایلی Mi بەرز بەرھەم دەھێنێت. مۆدێلەکانی موبایلی ڕێدمی دابەش کراون بەسەر: ڕێدمی (ئاستی چوونەژوورەوە)، ڕێدمی نۆت و پرۆ (ناوەڕاستی مەودا)، ڕێدمی ئەی (نزم - کۆتایی)، ڕێدمی ئێکس (ناوەڕاستی مەودا)، ڕێدیمی کەی (ناوەڕاستی مەودا/بەرزی کۆتایی). ھەروەھا زنجیرەی ناپەیوەستی Mi A Android One لە بەشی بازاری ھاوشێوەدا بە ئامێرەکانی Redmi دادەنرێ. زۆرترین جیاوازی لە زیرەکییەکانی تری شاومی ئەوەیە کە ئەوان پێکھاتەی کەمتر بە نرخی گران بەکارئەھێنن، وە بەم شێوەیە نرخی کەمتریان ھەیە لەکاتێکدا تایبەتمەندی بەرزتریان ھەیە.

== مێژوو ==
یەکەم موبایلی ڕێدمی کە لە ساڵی ٢٠١٣ بڵاوبووەوە، سەرەتا لە ماڵپەڕی «شاومی» دەستی پێکرد، کە لە ١٢ی تەممووزی ٢٠١٣ دەست بە فرۆشتنی کرا. ڕێدمی لە ١٣ی ئازاری ٢٠١٤ ڕایگەیاند کە تەنیا مۆبایلەکانیان لە وڵاتی سەنگافورە فرۆشراوە، ئەوەش دوای ھەشت خولەک کە لە بەردەستدا بوو بۆ کڕینی،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.hardwarezone.com.sg/tech-news-xiaomi-singapore-sold-5000-redmi-phones-8-minutes-and-4-seconds|سەردێڕ=Xiaomi Singapore Sold 5,000 Redmi Phones in 8 Minutes and 4 Seconds|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٧|زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە ماڵپەڕی «شاومی». ڕەخنەکان سەبارەت بە دەرچوونی مۆبایلە ڕێدمییەکان ئەو بیرۆکەیەی لەخۆوە داگیرساند، کە لەوانەیە کۆمپانیاکە زیادەڕەوی لە فرۆشتنەکانی بکات بە ئازادکردنیان بە چەند کۆیەکی بچووک کە دەبێتە ھۆی ئەوەی کە بە خێرایی بیانفرۆشن.&lt;ref name=&quot;Asia One&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://news.asiaone.com/news/digital1/5000-redmi-sold-out-8-minutes|سەردێڕ=5,000 Redmi sold out in 8 minutes|ڕێکەوت=١٤ی ئازاری ٢٠١٤|ئیش=The Straits Times|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140812014020/http://news.asiaone.com/news/digital1/5000-redmi-sold-out-8-minutes|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ڕێدمی نۆت ٣ لە ٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ دەستی پێکردووە، جیاواز لە پێشوو پاترییەکی توانای گۆڕینی نییە. لە شوباتی ٢٠١٨ شاومی پڕۆژەی ڕێدمی نۆت ٥ و ٥ پڕۆی ئاشکرا کرد، ئەوان یەکەم مۆبایلن لە شاومی کە ناسینەوەی دەموچاوی تێدا بێت. لە حوزەیرانی ٢٠١٨ شاومی ڕێدمی ئەی شەش و شەش پڕۆی بڵاوکردەوە، لە مانگی ئەیلولی ٢٠١٨، ڕێدمی نۆت شەش پڕۆی ئاشکرا کرد، یەکەم مۆبایلە لەزنجیرەی ڕێدمی بەچوار کامێراوە (دوو کامێرا لەپێشەوەو دوو کامێرای لەپشتەوە) وە بەبەکارھێنانی ٦٠٠٠ زنجیرە ئەلەمنیۆم کە پێی دروستکراون، لە مانگی کانونی دووەمی ٢٠١٩، ڕێدمی بە فەرمی ڕایگەیاند کە براندێکی لاوەکی جیاکراوە بێت، کە جیابێتەوە لە (شاومی). ڕێدمی لە ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ ڕێدمی نۆت ٧ و ڕێدمی نۆت ٧ پڕۆی ئاشکرا کرد، کە یەکەم موبایلە لە زنجیرەی ڕێدمی بە کامێرایەکی دواوەی ٤٨ مێگاپێکسڵ.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|تەکنۆلۆژیا|کۆمپانیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Xiaomi smartphones (Redmi series)}}

{{کۆمپانیا-کۆلکە}}
{{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}}

[[پۆل:تەلەفۆنە زیرەکەکان]]</text>
      <sha1>5tn5sm1ve2gj5n5ins3gmtcx5nwba01</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لیزلی بیب</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169294</id>
    <revision>
      <id>1693997</id>
      <parentid>1693511</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T20:13:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1693997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11561" sha1="k76xzmp5smb5zt3ox5rfl6p0qtli5ie" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}
{{Infobox person
| name               = لیزلی بیب
| image              = Leslie Bibb 2011 Shankbone.JPG
| alt                =
| caption            = بیب لە ٢٠١١
| birth_name         = لیزلی لویس بیب
| birth_date         = {{birth date and age|1974|11|17|mf=yes}}
| birth_place        = شاری بسمارکی باکووری داکۆتا&lt;ref name=timdisp1&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.timesdispatch.com/entertainment-life/four-former-richmonders-help-bring-laughter-to-tv/article_a893f216-0bc0-5f11-a3d3-8c52a2975d38.html|سەردێڕ=Four former Richmonders help bring laughter to TV|دوایین=Owen|یەکەم=Rob|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠١٢|newspaper=[[Richmond Times-Dispatch]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;
| nationality        = ئەمریکی
| other_names        =
| education          = قوتابخانەی ئامادەی سەینت
| occupation         = خانمەئەکتەر، مۆدێل
| years_active       = ١٩٩٦ ئێستا
| spouse             = ڕۆب بۆڕن
| partner            = سام ڕاکوێڵ (٢٠٠٧-ئێستا)
}}

'''لیزلی بیب''' ({{بە ئینگلیزی|Leslie Bibb}}؛ لەدایکبووی ١٧ی تشرینی دووەمی ١٩٧٤)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ | ناونیشان=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=SAEC&amp;p_theme=saec&amp;p_action=search&amp;p_maxdocs=200&amp;p_topdoc=1&amp;p_text_direct-0=10670269566AEDE3&amp;p_field_direct-0=document_id&amp;p_perpage=10&amp;p_sort=YMD_date:D&amp;s_trackval=GooglePM | سەردێڕ=San Antonio Express-News, Archives – mySA.com |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180612142847/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=SAEC&amp;p_theme=saec&amp;p_action=search&amp;p_maxdocs=200&amp;p_topdoc=1&amp;p_text_direct-0=10670269566AEDE3&amp;p_field_direct-0=document_id&amp;p_perpage=10&amp;p_sort=YMD_date:D&amp;s_trackval=GooglePM |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nbcnews.com/id/9957427/ns/us_news-education/|سەردێڕ=Today in history: Nov. 17 - US news - Education - NBC News|ئیش=msnbc.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.kwtx.com/home/headlines/70240242.html|سەردێڕ=Good Morning!|نووسەر=KWTX|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130926033932/http://www.kwtx.com/home/headlines/70240242.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٣}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130926033932/http://www.kwtx.com/home/headlines/70240242.html |date=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٣ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.katc.com/news/today-in-history-november-17-2010/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130925104306/http://www.katc.com/news/today-in-history-november-17-2010/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٣|سەردێڕ=Today in History-November 17, 2010 - KATC.com - Acadiana-Lafayette, Louisiana|ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; خانمەئەکتەر و مۆدێلێکی ئەمریکییە. بیب لە کۆتایییەکانی دەیەی ١٩٩٠ کاری خۆی گواستەوە بۆ فیلم و تەلەڤیزیۆن، سەرەتا لە ساڵی ١٩٩٦ بە ڕۆڵی لاوەکی لە چەند زنجیرەیەکی تەلەفزیۆنیدا دەرکەوت، لەکاتێکدا سەرەتا لە ساڵی ١٩٩٧ بە ڕۆڵێکی بچووک لە فیلمی بەشە تایبەتەکاندا دەرکەوت. یەکەم ڕۆڵی دووبارەی خۆی لە تەلەفزیۆندا کرد، بە نمایشکردنی لە فیلمی «ئاسانکارییە گەورەکە» ١٩٩٧، پێش ئەوەی ڕۆڵی بروک ماککوینی لە زنجیرە درامای بەناوبانگی WBدا بۆ لای سەرنجی جەماوەرێکی فراوانتر بھێنری، خەڵاتی ھەڵبژاردەی ھەرزەکاری بۆ خانمەئەکتەری تەلەفزیۆنی ھەڵبژاردەی ئەو ڕۆڵە وەرگرت. ھەروەھا لە جیھانی سینەمایی ماڕڤیڵدا دەرکەوت، وەک کریستین ئێڤەرھارت لە پیاوی ئاسنین و پیاوی ئاسنین ٢، لەگەڵ دەرکەوتنی کارەکتەرێک لە چەندین ھەڵمەتی بەبازاڕکردنی ڤایرۆسی وەک میوانداری WHIH Newsfront بینی.

== ژیانی تایبەتی ==
بیبی لە شاری بسمارکی باکووری داکۆتا لەدایک بووە&lt;ref name=timdisp1&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.timesdispatch.com/entertainment-life/four-former-richmonders-help-bring-laughter-to-tv/article_a893f216-0bc0-5f11-a3d3-8c52a2975d38.html|سەردێڕ=Four former Richmonders help bring laughter to TV|دوایین=Owen|یەکەم=Rob|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠١٢|newspaper=[[Richmond Times-Dispatch]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt; و لە ھەرێمی نیلسۆن لە ڤێرجینیا گەورە بووە. باوکی سێ ساڵ دوای لەدایکبوونی کۆچی دوایی کرد. پاشان بیب لەگەڵ دایکە بێوەژنەکەی و سێ خوشکی بەتەمەنەکەیدا، چوو بۆ ڕیچمۆندی ڤێرجینیا، لەوێ لە قوتابخانەی ئامادەیی تەنھا کچانی تایبەتی سانت گیرترود ئامادە بوو.&lt;ref name=timdisp1/&gt; بیب لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لە زیوتانیگۆ لە مەکسیک ھاوسەرگیری لەگەڵ خاوەن بانکی وەبەرھێنان کرد. ئەو دوو ھاوسەرە لە ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٤دا جیابوونەوە. ئەو لە ساڵی ٢٠٠٧ەوە لەگەڵ ئەکتەر سام ڕۆکوێڵ لە پەیوەندیدابوو، کاتێک لە لۆس ئەنجلس لە کاتی وێنەگرتنی فرۆست-نیکسۆندا چاویان بە یەک کەوت، ھەردووکیان لە «پیاوی ئاسنین ٢ و دۆن ڤێردیان» دەرکەوتن.

== پیشە ==
لە ساڵی ١٩٩٠ لە بەرنامەی ئۆپرا ئاژانسی ھەڵبژاردە گەڕانێکی مۆدێلسازی سەرتاسەرییان ئەنجام دا، فەرمانڕەوای بەناوبانگ جۆن کازابلانکاس و نائۆمی کامپبێڵ و لیندا ئیڤانگێلێستا و ئیمان بێبی و بیب کە تەمەنی ١٦ ساڵ بوو بەبراوە ھەڵبژاردران.&lt;ref name=&quot;movieyahoo&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Leslie Bibb biography| بڵاوکەرەوە = [[Yahoo! Movies]]| ناونیشان = http://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800355599/bio| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20060822055855/http://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800355599/bio| ڕەوشی ناونیشان=مردوو| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئابی ٢٠٠٦| ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; دوای تەواوکردنی ساڵی یەکەمی، بیب بۆ واژۆکردنی گرێبەست لەگەڵ ئاژانسی Elite Agency گەشتێکی کرد بۆ شاری [[نیویۆرک]] و بە درێژایی ھێڵەکانی ئەو ھاوینە دیزاین کرا، و بە گەشتێک چوو بۆ ژاپۆن. بیب بۆ ساڵی یەکەمی قۆناغی یەکەم گەڕایەوە بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکان و ساڵی ١٩٩١ تەواوی کرد. بیب لەسەر بەرگی چەند گۆڤارێک دەرکەوتووە، لەوانە CosmoGirl, 944, Gear, Paper, L'Officiel, Teen, FHM, Stuff, YM و Fit.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.famousfix.com/topic/leslie-bibb/magazines|سەردێڕ=Leslie Bibb Magazine Cover Photos - List of magazine covers featuring Leslie Bibb - FamousFix|وێبگە=FamousFix.com|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt; لە ساڵنامەی FHMی ساڵی ٢٠٠١ دەرکەوت، و لە ماکسیمێکی نەپچڕاوی ساڵی ٢٠٠١ و لە ساڵی ٢٠٠٨ بیب لە ڕیکلامێکی تەلەفزیۆنیدا بۆ ئەلمای پاک تێڵز دەرکەوت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.imdb.com/name/nm0004753/otherworks|سەردێڕ=Leslie Bibb|وێبگە=IMDb|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt; بیب بۆ یەکەم جار لە ساڵی ١٩٩٦ لە تەلەڤیزیۆن دەرکەوت، لەوێ لە زنجیرەکانی شینی ھێمن و باشترکردنی ماڵ ڕۆڵی دەکرد، یەکەم ڕۆڵی فیلمەکەی لە فیلمی کۆمێدی «برتس» ھات، ئەمەش یەکەم زنجیرەی تەلەفزیۆنی خۆی بەدوادا بوو، لەوێ لە وەرزی دووەمی «ئاسانکاری گەورە» جێگەی سوزان واڵتەرسی وەک سەرکردەی ئافرەتی گۆڕییەوە. زۆربەی ڕەخنەگران ڕەخنەیان لەنمایشەکە گرت، و چەند مانگێک دواتر دوای کەمیی ھەڵسەنگاندنەکان ھەڵوەشێنرایەوە، لە درامای ڕۆمانسیدا دەرکەوت، «دەستم لێدەدات» ١٩٩٧، و ڕۆڵی پشتگیری لە «فەزای نێوانمان ١٩٩٩» ھەبووە. لە ساڵی ١٩٩٦ بیب شکانێکی گەورەی بەدەست ھێنا، وەک کارەکتەرێکی سەرەکی لە زنجیرەی تەلەفزیۆنی تۆڕی دەبلیو بی دەرکەوت.

== پڕۆژەکانی تر ==
بیب لایەنگری ھاوڕێکانی ئەلفارۆیە کە ڕێکخراوێکی بێ قازانجە و بۆ کۆکردنەوەی کۆمەک بۆ کاسا ھۆگەر سیۆن کە ھەتیوخانەیەکی تیجوانای مەکسیکە ساڵی ٢٠٠٨ ڕیڤلۆن ڕایگەیاند کە مارکەی ئەلمائی ئیمزای لە بیب کردووە وەک باڵیۆزی خۆی ئەو وەک وتەبێژی کۆمەڵە جوانکارییە نوێ و ھەنووکەیییەکانی ڕیڤلۆن کاردەکات لە ھەڵمەتەکانی جیھانی فرەمیدیادا

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Leslie Bibb|لیزلی بیب}}
* {{IMDb name}}
* {{Amg name}}

{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|تەلەڤیزیۆن}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{فیلم-کۆلکە}}
{{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٤]]
[[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣]]</text>
      <sha1>k76xzmp5smb5zt3ox5rfl6p0qtli5ie</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕاھێنەری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169395</id>
    <revision>
      <id>1693911</id>
      <parentid>1691840</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:27:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]]</comment>
      <origin>1693911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2571" sha1="a72hhuzz5cwmy73bszc44vzx380ea2u" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە}}
[[پەڕگە:Coaching Session with Mário Bonança.jpg|وێنۆک|[[ڕاھێنەری وەرزشی|ڕاھێنەریی وەرزشی]] یا جەستەیی یەکێک لە جۆرەکانی ڕاھێنەرییە.]]'''ڕاھێنەری''' ({{بە ئینگلیزی|Coaching}}) یانی ھاوکاریی نێوان دوو یا چەند کەس یان لەگەڵ یەک کارکردنی کەسەکان. یەکێک لەوان حەز دەکات خۆی پێ بگەیەنێت و گەشە بکات و شت فێر بێت، کەسێکی دیکەش یارمەتیی دەدات بۆ خۆپێگەیاندن. ڕاھێنەری وەک ناوێک ئاماژە کردنە بە ڕۆڵ و کاراکتەر، کاریگەری، ھەڵسوکەوتی جیاواز، ڕازیبوون، خوو و ڕەوشت و داخوازی چ بۆ تاک (شەخسی) و چ وەک تاک لە ناو ڕێکخراودا.
بێرگ و ڕایب بەو شێوەیەی خوارەوە ڕاھێنەری پێناسە دەکەن:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Berg, Morten Emil og Ellen Ribe. 2013. Coaching: å hjelpe ledere og medarbeidere til å lykkes. 3. utg. Universitetsforlaget}}&lt;/ref&gt;
&lt;blockquote&gt;
ڕاھێنەری مێتودیکە کە لە ڕێگای دیالۆگێکی کردەوەخوازی (پراگماتیسم)، دەتوانی یارمەتی کەسانی تر بدەی بۆ ئەوەی ھەم ھۆ (ئەنگیزە) بۆ فێربوونیان لا پێک بێت و ھەم چالاکانە تێ بگۆشن بۆ گەیشتن بە ئامانجەکانیان، چ ئامانجی تاکە یان کەسی (شەخسی) بێت و چ ئامانجی ڕێکخراوەیی.&lt;/blockquote&gt;
کەواتە بەپێی ئەو پێناسانەی سەرەوە بەگشتی بەو شێوەیە دەتوانرێت ڕاھێنەری پێناسە بکرێت: ڕاھێنەری پرۆسەیەکی کۆمەڵایەتی مەبەستدارە لە پێناو گەشەدان و پێشکەوتنی ھەر تاکێکی کۆمەڵگە، ئەوەش ھەموو لایەنەکانی کەسایەتی مرۆڤ وەک بیرکردنەوە، شارەزایی، ژیری، [[ڕاھێنەری وەرزشی|جەستەیی]]، زانستی، دەروونی، ڕەفتار و کردەوە و … ھتد لەخۆ دەگرێت.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[ڕاھێنەری وەرزشی]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|دەروونناسی|ئابووری}}
{{پۆلی کۆمنز|Coaching}}

{{دەروونناسی-کۆلکە}}

[[پۆل:ڕاھێنەری| ]]</text>
      <sha1>a72hhuzz5cwmy73bszc44vzx380ea2u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆناڵد کومان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169723</id>
    <revision>
      <id>1693767</id>
      <parentid>1408700</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T13:34:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، وەرزش-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3582" sha1="nt39grjsc44p73fb4gm0uakvu3daklh" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}}
'''ڕۆناڵد کومان''' ({{IPA-nl|ˈroːnɑlt ˈkumɑn|-|Nl-Ronald Koeman.ogg}}; , لەدایکبووی ٢١ ی ئازاری ١٩٦٣)&lt;ref name=BDFutbol&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.bdfutbol.com/en/l/l2398.html |سەردێڕ=Koeman: Ronald Koeman: Manager |بڵاوکەرەوە=BDFutbol |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171221224945/http://www.bdfutbol.com/en/l/l2398.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; یاریزانی پێشووی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ھۆڵەندا]] و ڕاھێنەری ئێستای [[تۆپی پێ]]یە. یەکیک لە یاریزانانی ھێلی بەرگری بووە، خاوەنی چەندین خەڵات و نازناوە.&lt;ref&gt;[https://www.transfermarkt.com/ronald-koeman/profil/trainer/439 Ronald Koeman]&lt;/ref&gt; ڕۆناڵد کومان لە شاری زاندام لە [[ھۆڵەندا]] لە دایک بووە کوڕی مارتین کومان یەکیک لە یاریزانە دێرینەکانی ھۆڵندایە، لە کاتی خۆیدا یاری بۆ چەند یانەیەک کردووە لە ناویشیان [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا]] لە ھێلی بەرگری پاش ئەوەی بەیەکجاری واز لە یاریکردن دەھێنێت ڕوودەکاتە پیشەی ڕاھێنەرایەتی یانەکانی تۆپی پێ، لە لە ئابی ٢٠٢٠ دا بە شێوەیەکی فەرمی لەگەڵ یانەی بەرسلۆنە گرێبەستی ئەنجامدا بووە ڕاھێنەری ئەم یانەیە.&lt;ref&gt;[https://www.rudaw.net/sorani/sports/170820202 ڤیدیۆ؛ راھێنەری نوێ گەیشتە بارسێلۆنا]&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Ronald Koeman|ڕۆناڵد کومان}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|وەرزش|ژیاننامە|تۆپی پێ}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{وەرزش-کۆلکە}}
{{تۆپی پێ-کۆلکە}}

[[پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا]]
[[پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان]]
[[پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە پرتغال]]
[[پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ھۆڵەندی]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣]]
[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا]]
[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ھۆڵەندی]]
[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ھۆڵەندی]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٠]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٤]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ١٩٨٨]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ١٩٩٢]]
[[پۆل:یاریزانانی لا لیگا]]
[[پۆل:یاریزانانی یانەی بەرشەلۆنا]]
[[پۆل:یاریزانانی یانەی بارسێلۆنا]]
[[پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]]</text>
      <sha1>nt39grjsc44p73fb4gm0uakvu3daklh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئاغازادە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169900</id>
    <revision>
      <id>1694264</id>
      <parentid>1484695</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T08:21:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1694264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8370" sha1="b8oycqa7ovchdf4gk9ikkf3ynywbm04" xml:space="preserve">{{Infobox television
| show_name            = ئاغازادە
| image                = [[پەڕگە:Haryad Xasraw.jpg|بێچوارچێوە|]]
| caption              = نیشاندانی ئاغازادە
| show_name_2  =
| genre                = [[کۆمەڵایەتی]]، [[داستان نھێنی]] [[سیاسی]]
| format               =
| creator              =
| developer            =
| writer               = شايان محمدي
| director             = بھرنگ توفیقی
| creative_director    =
| presenter            =
| starring              = {{Plainlist|
* [[ئەمیر_ئاغایی#دراما|ئەمیر ئاغایی]]
* امین تارخ
* امین حیایی
* [[نیکی کەریمی]]
* سینا مھراد
* پردیس پور عابدینی
* لعیا زنگنە
* سامیە لک
* مھدی سلطانی
* جمشید ھاشم پور
* کامبیز دیرباز
* مسعود فروتن
* کاوە خداشناس
* ثریا قاسمی
* دیبا زاھیدی
}}
| judges               =
| voices               =
| narrated             =
| theme_music_composer =
| opentheme            =
| endtheme             =
| composer             =
| country              =
| language             = [[فارسی]]
| num_seasons          = ١ &lt;!-- or num_series --&gt;
| num_episodes         = ٢٩
| list_episodes        =
| executive_producer   =
| producer             = حامد عنقا
| editor               =
| location             =
| cinematography       =
| camera               =
| runtime              =
| company              = سازمان هنری رسانه‌ای اوج
| distributor          =
| channel              = &lt;!-- or network --&gt;
| picture_format       =
| audio_format         =
| first_run            =
| first_aired          = &lt;!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} --&gt;
| last_aired           = &lt;!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} --&gt;
| preceded_by          =
| followed_by          =
| related              =
| website              =
| website_title        =
| production_website   =
}}

	'''''ئاغازادە''''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: ''آقازاده)'' زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی [[ئێران|ئێرانییە]]. لە دەرھێنانی ''بێھرەنگ توفیقی''، بەرھەمھێنەر و نووسینی ''حامد عنقایە''. فیلم گرتنی زنجیرەکە لە ساڵی ٢٠١٩دا دەستی پێ کردووە و پەخشکردنیشی لە ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ لە تەلەڤیزیۆنەوە دەستی پێ کردووە. ئەم زنجیرەیە ٢٩ ئەڵقەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-10-25 |سەردێڕ=محمدحسین لطیفی بازیگر سریال آقازاده شد |ناونیشان=https://www.mojnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-6/315455-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D9%84%D8%B7%DB%8C%D9%81%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%A2%D9%82%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%B4%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-25 |وێبگە=خبرگزاری موج |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=باشگاه خبرنگاران جوان {{!}} آخرین اخبار ایران و جهان {{!}} YJC |سەردێڕ=رونمایی از اولین تصاویر سریال «آقازاده» / عوامل فیلم حامد عنقا به مشهد می‌روند |ناونیشان=https://www.yjc.ir/fa/news/7171500/%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%A2%D9%82%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%AD%D8%A7%D9%85%D8%AF-%D8%B9%D9%86%D9%82%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B4%D9%87%D8%AF-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20250219125255/https://www.yjc.ir/fa/news/7171500/%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%A2%D9%82%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%AD%D8%A7%D9%85%D8%AF-%D8%B9%D9%86%D9%82%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B4%D9%87%D8%AF-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2025-02-19 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-25 |وێبگە=باشگاه خبرنگاران جوان {{!}} آخرین اخبار ایران و جهان {{!}} YJC |زمان=fa-IR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=شهرآرانیوز |ڕێکەوت=2021-01-01 |سەردێڕ=«آقازاده» این هفته تمام نمی‌شود{{!}} اعلام زمان پخش قسمت آخر سریال |ناونیشان=https://shahraranews.ir/fa/news/54473/%D8%A2%D9%82%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%87-%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%86%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%B4%D9%88%D8%AF&amp;#124;-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D8%AE%D8%B4-%D9%82%D8%B3%D9%85%D8%AA-%D8%A2%D8%AE%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-25 |وێبگە=شهرآرانیوز |بڵاوکەرەوە=شهرآرانیوز |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;

== چیرۆک ==
زنجیرەی ''ئاغازادە'' [[درامای کۆمەڵایەتی|درامایەکی کۆمەڵایەتی]] و سیاسییە، کە چیرۆکی ئاغازادەیەکە بەناوی ''نیما بحری''، کە تووشی سەرپێچیکردنی ئابووری بووە و ئەفسەرێک بەناوی ''حامد تھرانی'' کە ئەویش ئاغازادەیەکە ھەڵبەتە بە کۆمەڵێک خەسڵەتی تەواو لێکجیاواز، ھەوڵدەدات تا دەستی نیما ئاشکرا بکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2020-05-06 |سەردێڕ=سریال آقازاده ،خلاصه داستان، بازیگران و تعداد قسمت ها |ناونیشان=https://davatonline.ir/content/179646/%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%A2%D9%82%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%AE%D9%84%D8%A7%D8%B5%D9%87-%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D9%82%D8%B3%D9%85%D8%AA-%D9%87%D8%A7 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-25 |وێبگە=دوات آنلاین - پایگاه خبری و تحلیلی {{!}} DavatOnline News Agancy |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;

== ئەکتەرەکان ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!ئەکتەر
!ڕۆڵ
|-
|ئەمین تاریخ
|حاج رەزا تەهرانی
|-
|[[ئەمیر ئاغایی]]
|نیما بحری / ئەبووەر
|-
|[[مەھدی سوڵتانی]]
|دکتۆر ئەمیر بحری
|-
|[[نیکی کەریمی]]
|تینا فەزڵی‌ڕاد
|-
|[[ئەمین حەیایی]]
|بەهرووز بەهرامی
|-
|[[سینا مێھراد]]
|حامید تەهرانی
|-
|[[پەردیس پورعابدینی|پەردیس پوورعابدینی]]
|ڕازیە موقەدەم / مانلی
|-
|لەیلا زەنگەنە
|شەریفە
|-
|سووریا قاسمی
|احترام
|-
|دیبا زاهیدی
|سارا فەزڵی‌ڕاد
|-
|کامبیز دیرباز
|شەهام
|-
|جەمشید هاشم‌پور
|حاج حەسەن
|-
|مەحەمەدحوسێن لەتیفی
|حاج موحسین
|-
|مەهدی کوشکی
|ئەلێکس
|-
|سامیا لەک
|سەحەر
|-
|مەسعوود فەرووتن
|مامۆستا ئەرژەنگ
|-
|کاوه خۆدشناس
|لێپرسراو کیانی
|-
|سەعید داخ
|لێپرسراو قاسمی
|-
|ڕووزبە موعینی
|نووژەر
|-
|ئیحسان ئەمانی
|روکنی
|-
|عەلی‌ئەسغەر ڕەزایی
|دادوەر
|-
|ئەکبەر ڕەحمەتی
|دۆستی حاجی ڕەزا
|-
|مەجید ئەسماعیلی
|ئەمیرحوسێن
|}

== سەرچاوەکان ==
{{بیرخستنەوەی ویکیی فارسی | سەردان = ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* {{IMDb title|tt12715402}}

{{تووڵی دەروازە|ئێران}}
{{کۆلکە}}

[[پۆل:زنجیرە تەلەفزیۆنییە ئێرانییەکان]]
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان]]
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئێرانییەکان]]</text>
      <sha1>b8oycqa7ovchdf4gk9ikkf3ynywbm04</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694269</id>
      <parentid>1694264</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T08:26:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1694269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8437" sha1="o0816mn5pox7jc1fc8d6sxz8pc6wftd" xml:space="preserve">{{Infobox television
| show_name            = ئاغازادە
| image                = [[پەڕگە:Haryad Xasraw.jpg|بێچوارچێوە|]]
| caption              = نیشاندانی ئاغازادە
| show_name_2  =
| genre                = [[کۆمەڵایەتی]]، [[داستان نھێنی]] [[سیاسی]]
| format               =
| creator              =
| developer            =
| writer               = شايان محمدي
| director             = بھرنگ توفیقی
| creative_director    =
| presenter            =
| starring              = {{Plainlist|
* [[ئەمیر_ئاغایی#دراما|ئەمیر ئاغایی]]
* امین تارخ
* امین حیایی
* [[نیکی کەریمی]]
* سینا مھراد
* پردیس پور عابدینی
* لعیا زنگنە
* سامیە لک
* مھدی سلطانی
* جمشید ھاشم پور
* کامبیز دیرباز
* مسعود فروتن
* کاوە خداشناس
* ثریا قاسمی
* دیبا زاھیدی
}}
| judges               =
| voices               =
| narrated             =
| theme_music_composer =
| opentheme            =
| endtheme             =
| composer             =
| country              =
| language             = [[فارسی]]
| num_seasons          = ١ &lt;!-- or num_series --&gt;
| num_episodes         = ٢٩
| list_episodes        =
| executive_producer   =
| producer             = حامد عنقا
| editor               =
| location             =
| cinematography       =
| camera               =
| runtime              =
| company              = سازمان هنری رسانه‌ای اوج
| distributor          =
| channel              = &lt;!-- or network --&gt;
| picture_format       =
| audio_format         =
| first_run            =
| first_aired          = &lt;!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} --&gt;
| last_aired           = &lt;!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} --&gt;
| preceded_by          =
| followed_by          =
| related              =
| website              =
| website_title        =
| production_website   =
}}

	'''''ئاغازادە''''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: ''آقازاده)'' زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی [[ئێران|ئێرانییە]]. لە دەرھێنانی ''بێھرەنگ توفیقی''، بەرھەمھێنەر و نووسینی ''حامد عنقایە''. فیلم گرتنی زنجیرەکە لە ساڵی ٢٠١٩دا دەستی پێ کردووە و پەخشکردنیشی لە ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ لە تەلەڤیزیۆنەوە دەستی پێ کردووە. ئەم زنجیرەیە ٢٩ ئەڵقەیە لە تۆڕی [[نەماوا]] و [[فیلیمۆ]] پەخش کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-10-25 |سەردێڕ=محمدحسین لطیفی بازیگر سریال آقازاده شد |ناونیشان=https://www.mojnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-6/315455-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D9%84%D8%B7%DB%8C%D9%81%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%A2%D9%82%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%B4%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-25 |وێبگە=خبرگزاری موج |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=باشگاه خبرنگاران جوان {{!}} آخرین اخبار ایران و جهان {{!}} YJC |سەردێڕ=رونمایی از اولین تصاویر سریال «آقازاده» / عوامل فیلم حامد عنقا به مشهد می‌روند |ناونیشان=https://www.yjc.ir/fa/news/7171500/%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%A2%D9%82%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%AD%D8%A7%D9%85%D8%AF-%D8%B9%D9%86%D9%82%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B4%D9%87%D8%AF-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20250219125255/https://www.yjc.ir/fa/news/7171500/%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%A2%D9%82%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%AD%D8%A7%D9%85%D8%AF-%D8%B9%D9%86%D9%82%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B4%D9%87%D8%AF-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2025-02-19 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-25 |وێبگە=باشگاه خبرنگاران جوان {{!}} آخرین اخبار ایران و جهان {{!}} YJC |زمان=fa-IR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=شهرآرانیوز |ڕێکەوت=2021-01-01 |سەردێڕ=«آقازاده» این هفته تمام نمی‌شود{{!}} اعلام زمان پخش قسمت آخر سریال |ناونیشان=https://shahraranews.ir/fa/news/54473/%D8%A2%D9%82%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%87-%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%86%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%B4%D9%88%D8%AF&amp;#124;-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D8%AE%D8%B4-%D9%82%D8%B3%D9%85%D8%AA-%D8%A2%D8%AE%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-25 |وێبگە=شهرآرانیوز |بڵاوکەرەوە=شهرآرانیوز |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;

== چیرۆک ==
زنجیرەی ''ئاغازادە'' [[درامای کۆمەڵایەتی|درامایەکی کۆمەڵایەتی]] و سیاسییە، کە چیرۆکی ئاغازادەیەکە بەناوی ''نیما بحری''، کە تووشی سەرپێچیکردنی ئابووری بووە و ئەفسەرێک بەناوی ''حامد تھرانی'' کە ئەویش ئاغازادەیەکە ھەڵبەتە بە کۆمەڵێک خەسڵەتی تەواو لێکجیاواز، ھەوڵدەدات تا دەستی نیما ئاشکرا بکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2020-05-06 |سەردێڕ=سریال آقازاده ،خلاصه داستان، بازیگران و تعداد قسمت ها |ناونیشان=https://davatonline.ir/content/179646/%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%A2%D9%82%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%AE%D9%84%D8%A7%D8%B5%D9%87-%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D9%82%D8%B3%D9%85%D8%AA-%D9%87%D8%A7 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-25 |وێبگە=دوات آنلاین - پایگاه خبری و تحلیلی {{!}} DavatOnline News Agancy |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;

== ئەکتەرەکان ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!ئەکتەر
!ڕۆڵ
|-
|ئەمین تاریخ
|حاج رەزا تەهرانی
|-
|[[ئەمیر ئاغایی]]
|نیما بحری / ئەبووەر
|-
|[[مەھدی سوڵتانی]]
|دکتۆر ئەمیر بحری
|-
|[[نیکی کەریمی]]
|تینا فەزڵی‌ڕاد
|-
|[[ئەمین حەیایی]]
|بەهرووز بەهرامی
|-
|[[سینا مێھراد]]
|حامید تەهرانی
|-
|[[پەردیس پورعابدینی|پەردیس پوورعابدینی]]
|ڕازیە موقەدەم / مانلی
|-
|لەیلا زەنگەنە
|شەریفە
|-
|سووریا قاسمی
|احترام
|-
|دیبا زاهیدی
|سارا فەزڵی‌ڕاد
|-
|کامبیز دیرباز
|شەهام
|-
|جەمشید هاشم‌پور
|حاج حەسەن
|-
|مەحەمەدحوسێن لەتیفی
|حاج موحسین
|-
|مەهدی کوشکی
|ئەلێکس
|-
|سامیا لەک
|سەحەر
|-
|مەسعوود فەرووتن
|مامۆستا ئەرژەنگ
|-
|کاوه خۆدشناس
|لێپرسراو کیانی
|-
|سەعید داخ
|لێپرسراو قاسمی
|-
|ڕووزبە موعینی
|نووژەر
|-
|ئیحسان ئەمانی
|روکنی
|-
|عەلی‌ئەسغەر ڕەزایی
|دادوەر
|-
|ئەکبەر ڕەحمەتی
|دۆستی حاجی ڕەزا
|-
|مەجید ئەسماعیلی
|ئەمیرحوسێن
|}

== سەرچاوەکان ==
{{بیرخستنەوەی ویکیی فارسی | سەردان = ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* {{IMDb title|tt12715402}}

{{تووڵی دەروازە|ئێران}}
{{کۆلکە}}

[[پۆل:زنجیرە تەلەفزیۆنییە ئێرانییەکان]]
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان]]
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئێرانییەکان]]</text>
      <sha1>o0816mn5pox7jc1fc8d6sxz8pc6wftd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سەحەر دەولەتشاھی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169913</id>
    <revision>
      <id>1693750</id>
      <parentid>1691904</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:22:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10246" sha1="411fsyoqgqyj98opdw62srpz7znr2yt" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}}

'''سەحەر دەولەتشاھی''' (لەدایکبووی ٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٩ لە [[تاران]]، [[ئێران]]) ئەکتەرێکی سینەما، شانۆ و تەلەڤیزیۆنیی ئێرانییە. سەحەر لە زیاد لە ٣٠ فیلم و زنجیرەی ئێرانیدا ڕۆڵی گێڕاوە و یەکەمین کاری پیشەییی لە شانۆی ''نیمروز خواب آلود'' دا بوو کە لە دەرھێنانی ''آیت نجفی''یە. یەکەمین ڕۆڵی سینەماییی لە ساڵی ٢٠٠٥ لە فیلمی ''[[چوارشەممەسوورە (فیلم)|چوارشەممەسوورە]]'' لە دەرھێنانی [[ئەسغەر فەرھادی]] بوو، و لەگەڵ زۆرێک لە دەرھێنەرە ناسراوەکانی ئێران دا ھاوکاری کردووە.

بەشداریی  لە زنجیرەکانی [[داریوش (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|داریوش]] و ''[[ھەفیی تاران]]'' ''و'' [[بۆق (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|''بۆق'']]&lt;nowiki/&gt;کردووە.

سەحەر دەولەتشاھی لە بەشەکانی ئەدەبیاتی نمایش و وەرگێڕی [[زمانی فەڕەنسی]] دەستی بە خوێندن کرد. کارە ھونەرییەکانی خۆی بە شانۆ دەست پێ کرد. ئامادەبوونی ئەو لە دیمەنی شانۆییدا بووە ھۆی یەکترناسین لەگەڵ ڕامبد جواندا کە لە ١٧ی ئازاری ۲۰۰۹ پێکەوە ھاوسەرگیرییان کردووە.

لە ساڵی ٢٠١٥دا لێک جیابوونەوە. سەحەر دەولەتشاھی توانیویەتی بۆ ڕۆڵگێڕان لە فیلمی ''عصر یخبندان'' لە ٣٣یەمین خولی [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]]دا و بۆ ڕۆڵگێڕان لە فیلمەکانی ''عرق سرد و چھارراە استانبول'' لە ٣٦ەمین خولی ڤیستیڤاڵی فیلمی فەجردا، [[سیمورغی بلوورین|سیمرغی بلوریی]] باشترین ئەکتەری ڕۆڵگێڕی تەواوکەری ژن بەدەست بێنێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.tabnak.ir/fa/tags/44012/1/%D8%B3%D8%AD%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D9%87%DB%8C|سەردێڕ=در مورد سحر دولتشاهی در ویکی تابناک بیشتر بخوانید}}&lt;/ref&gt;

سەحەر تا ئێستا دوو جار براوەی [[سیمورغی بلوورین|سیمرغی بلوری]] باشترین ڕۆڵگێڕی تەواوکەری ژن بووە.
== سەرەتای ژیان ==
سەحەر دەوڵەتشاهی لە ٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٩ لە [[تاران]] لەدایک بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=زندگینامه سحر دولتشاهی |ناونیشان=https://www.mosalasonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%DA%AF%D9%88%DA%AF%D9%84-%D9%86%DB%8C%D9%88%D8%B2-34/107900-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B3%D8%AD%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D9%87%DB%8C |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=پایگاه خبری تحلیلی مثلث {{!}} درک تازه ای از واقعیت |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138401040012}}&lt;/ref&gt; لە هەمان تەمەنی کەمەوە، بڕوانامەی [[ڕاھێنەری|ڕاهێنەری]] و ڕزگارکردنی مەلەوانانی هەبوو و لە زۆرێک لە پێشبڕکێکاندا دایکی لەگەڵی بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Entekhab.ir |یەکەم=پایگاه خبری تحلیلی انتخاب {{!}} |ڕێکەوت=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=گفت و گو با سحر دولتشاهی درباره مدرسه، کودکی و لایف استایل |ناونیشان=https://www.entekhab.ir/fa/news/376660/%DA%AF%D9%81%D8%AA-%D9%88-%DA%AF%D9%88-%D8%A8%D8%A7-%D8%B3%D8%AD%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D9%87-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%DB%8C-%D9%88-%D9%84%D8%A7%DB%8C%D9%81-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D9%84 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=پایگاه خبری تحلیلی انتخاب {{!}} Entekhab.ir |بڵاوکەرەوە=پایگاه خبری تحلیلی انتخاب {{!}} Entekhab.ir |زمان=fa}}&lt;/ref&gt; لە سەرەتادا لە بەشی [[ئەندازیاریی کیمیا]] خەریکی خوێندن بوو کە وازی لەم بەشە هێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Entekhab.ir |یەکەم=پایگاه خبری تحلیلی انتخاب {{!}} |ڕێکەوت=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=گفت و گو با سحر دولتشاهی درباره مدرسه، کودکی و لایف استایل |ناونیشان=https://www.entekhab.ir/fa/news/376660/%DA%AF%D9%81%D8%AA-%D9%88-%DA%AF%D9%88-%D8%A8%D8%A7-%D8%B3%D8%AD%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D9%87-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%DB%8C-%D9%88-%D9%84%D8%A7%DB%8C%D9%81-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D9%84 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=پایگاه خبری تحلیلی انتخاب {{!}} Entekhab.ir |بڵاوکەرەوە=پایگاه خبری تحلیلی انتخاب {{!}} Entekhab.ir |زمان=fa}}&lt;/ref&gt; ناوبراو دەرچووی بەشی ئەدەبیاتی نمایش لە [[زانکۆی نێودەوڵەتیی سورە|زانکۆی سوورە]] و هەڵگریبڕوانامەی بەکالۆریۆس لە وەرگێڕانی [[زمانی فەڕەنسی|زمانی فەرەنسی]] لە [[زانکۆی ئازادی ئیسلامی|زانکۆی ئازاد]]ە.

=== خێزان ===
دایکی جێگری سەرۆکی فدراسیونی مەلەوانی و ئەندامی دەستەی زانستی زانکۆی مامۆستایانی پەروەردە و باوکی [[ئەندازیاریی میکانیکی|ئەندازیاری میکانیکە]]. خوشکێک (نەسیم) و برایک (ڕۆزبە)ی هەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=زندگینامه سحر دولتشاهی |ناونیشان=https://www.mosalasonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%DA%AF%D9%88%DA%AF%D9%84-%D9%86%DB%8C%D9%88%D8%B2-34/107900-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B3%D8%AD%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D9%87%DB%8C |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=پایگاه خبری تحلیلی مثلث {{!}} درک تازه ای از واقعیت |زمان=fa}}&lt;/ref&gt; ڕۆزبە دەرچووی زانکۆی شەهید بەهەشتی و کارناسی باڵای ژمێریاری لە [[کەنەدا]] و نەسیم دەرچووی [[زانکۆی تاران]] و دکتۆرای [[شوێنەوارناسی]] لە [[بەرلین]]ە. بنەماڵەکەی لە نەوەکانی بنەماڵەی [[قاجاڕەکان|قاجاری]] دەوڵەتشاهی هەژمار دەكرێن.&lt;ref name=&quot;سی نت ۱&quot;&gt;{{یادکرد وب|عنوان=بیۆگرافیای سەحەر دەوڵەتشاهی|نشانی=http://www.cinetmag.com/Artist/ShowArtist.asp?ArtistID=191|وبگاه=www.cinetmag.com|بازبینی=2022-12-13|archive-date=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|archive-url=https://web.archive.org/web/20200919083300/http://cinetmag.com/Artist/showArtist.asp?ArtistID=191|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;

[[پۆل:خەڵکی تاران]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی]]
[[پۆل:فیلمە فارسییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی فارسی]]
[[پۆل:فیلمە درامییە ئێرانییەکان]]

== فیلمۆگرافی ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+فیلمی سینەمایی
!ساڵ
!ناو
!ڕۆڵ
!دەر‌ینەر
|-
|٢٠٠٦
|''[[چوارشەممەسوورە (فیلم)|چوارشەممەسوورە]]''
| خوشکی مژدە
|[[ئەسغەر فەرھادی|ئەسغەر فەرهادی]]
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+زنجیرەی تەلەفیزیۆنی
!ساڵ
!ناو
!ڕۆڵ
!دەرهێنەر
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |٢٠٢٤
|''[[داریوش (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|داریوش]]''
|ساقی
| [[هادی حیجازی‌فەر]]
|-
|''[[ھەفیی تاران]]''
| مژگان مشتاق
|[[سامان موقەدەم]]
|-
|٢٠٢٠
|''[[بۆق (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|بۆق]]''
|فەرانەک بەھرامی
|[[ھومەن سەیدی|ھومەن سەیدیی]]
|}


[[پۆل:خەڵکی تاران]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی]]
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بیرخستنەوەی ویکیی فارسی | سەردان = ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Sahar Dolatshahi|سەحەر دەولەتشاھی}}
* {{IMDb name|2359097}}
* {{ئینستاگرام|sahardolatshahi}}

{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}

{{تووڵی دەروازە|ئێران|ژن|ژیاننامە|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{ئەکتەر-کۆلکە}}
{{فیلم-کۆلکە}}

[[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنیی ئێرانی]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی]]
[[پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکان]]
[[پۆل:خەڵکی تاران]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩]]</text>
      <sha1>411fsyoqgqyj98opdw62srpz7znr2yt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بانکی ڕوپاڵی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170296</id>
    <revision>
      <id>1693700</id>
      <parentid>1693449</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:07:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2898" sha1="l2zo2i1vlnj3xjijla2atou2qv5r3ah" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
'''بانکی ڕوپاڵی''' ({{بە ئینگلیزی|Rupali Bank}}) بانکێکی بازرگانییە، بنکەی سەرەکی دەکەوێتە [[داکا]]، [[بەنگلادێش|بەنگلادیش]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Rupali Bank Limited - Banglapedia|ناونیشان=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Rupali_Bank_Limited|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠١٦|وێبگە=en.banglapedia.org|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304203332/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Rupali_Bank_Limited|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئازاری ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; بانکی ڕوپالی سنوردارە لە ڕێگەی یەکگرتنی سێ بانکی بازرگانی پێشوو درووستبوو ئەوانیش بانکی بازرگانی موسلیمی سنووردار، ئۆسترالاسیا بانکی سنووردار و بانکی ستاندەری سنووردار. بانکەکە ساڵی ١٩٧٢ دامەزرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Four banks hostage to top loan defaulters|ناونیشان=http://en.prothom-alo.com/economy/news/104141/Four-banks-hostage-to-top-loan-defaulters|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171225064751/http://en.prothom-alo.com/economy/news/104141/Four-banks-hostage-to-top-loan-defaulters|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=State banks run on tax money|ناونیشان=http://en.prothom-alo.com/bangladesh/news/104071/State-banks-run-on-tax-money|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170616230149/http://en.prothom-alo.com/bangladesh/news/104071/State-banks-run-on-tax-money|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=State banks to get Tk3,000cr less to meet capital shortfall {{!}} Dhaka Tribune|ناونیشان=http://www.dhakatribune.com/bangladesh/2016/apr/07/state-banks-get-tk3000cr-less-meet-capital-shortfall|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٦|وێبگە=www.dhakatribune.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160416152607/http://www.dhakatribune.com/bangladesh/2016/apr/07/state-banks-get-tk3000cr-less-meet-capital-shortfall|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;


==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}</text>
      <sha1>l2zo2i1vlnj3xjijla2atou2qv5r3ah</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆیتەرز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170571</id>
    <revision>
      <id>1694074</id>
      <parentid>1649094</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:36:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپانیا-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3155" sha1="pmy7t1014kkxp7qnb9b7wn7sfwgeay0" xml:space="preserve">{{Infobox company
| name = ڕۆیتەرز
| logo = Reuters Logo.svg
| image = Reuters-Building-30SC.JPG
| image_size =
| image_alt =
| image_caption = بارەگای ڕۆیتەرز لە لەندەن
| type =
| foundation = {{start date and age|1851|10|df=yes}}
| founder = پاوڵ جولیوس ڕۆیتەر
| area_served = جیھاندا
| key_people = [[مایکڵ فریدنبێرگ]] (سەرۆک){{ھن}}[[ستیفن ئادلەر]] (سەرنووسەری گشتی)
| industry = ئاژانسی ھەواڵ
| revenue =
| location = کنێری وورف، [[لەندەن]]، [[ئینگلتەرا]]، [[شانشینی یەکگرتوو]]
| operating_income =
| net_income =
| num_employee =
| subsid =
| parent = [[تۆمسن ڕۆیتەرز]]
| homepage =[https://www.reuters.com/ reuters.com]
| footnotes =
}}
[[File:Reuter, Paul Julius von, Nadar, Gallica.jpg|thumb|[[پاوڵ ڕۆیتەر]]ی دامەزرێنەری ڕۆیتەرز (نزیکەی ساڵی ١٨٦٥)]]
'''ڕۆیتەرز''' دامەزراوەیەکی ھەواڵی جیھانییە کە لەلایەن کۆمپانیای [[تۆمسن ڕۆیتەرز]]ەوە خاوەندارێتی دەکرێت. ڕۆیتەرز لە ئێستادا جگە لە دابینکردنی [[ھەواڵەکان|ھەواڵ]] بۆ حکوومەت و کەسایەتییەکان ھەواڵ دەگوازێتەوە بۆ ٢٬٠٠٠ میدیا و لەنێویاندا ٧٨٠ تەلەڤیزیۆن و چەندین ڕۆژنامە لەنێویاندا ٨ لە کۆی ١٠ گەورەترین ڕۆژنامەکانی جیھان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://agency.reuters.com/en/about-us.html |سەردێڕ=About us |وێبگە=Reuters Agency |بڵاوکەرەوە=Reuters |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201101122616/https://www.reutersagency.com/en/about/about-us/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ڕۆیتەرز نزیکەی ٢٬٥٠٠ [[ڕۆژنامەوان|ڕۆژنامەنووس]] و ٦٠٠ وێنەگری ھەیە لە ٢٠٠ ناوچەی جیھانەوە و ساڵانە نزیکەی ٢ ملیۆن بابەت بڵاودەکاتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Build a career without boundariese=|ناونیشان=https://www.thomsonreuters.com/en/careers.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=Thomsonreuters}}&lt;/ref&gt; ڕۆیتەرز ساڵی ١٨٥١ لە لەندەن دامەزرا لەلایەن [[پاوڵ ڕۆیتەر]]ی بەریتانی لەدایکبووی ئەڵمانیا. ساڵی ٢٠٠٨ ئاژانسەکە لەلایەن کۆمپانیای تۆمسنەوە کڕدرا و ئێستا بە شێکە لە [[تۆمسن ڕۆیتەرز]].

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|ڕۆژنامەوانی|کۆمپانیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Reuters}}

{{کۆمپانیا-کۆلکە}}
{{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}}

[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی وێبی]]</text>
      <sha1>pmy7t1014kkxp7qnb9b7wn7sfwgeay0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕینارتۆ دۆڵبکۆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170587</id>
    <revision>
      <id>1694153</id>
      <parentid>1446547</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T04:33:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، پزیشکی-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2348" sha1="45hxg8i2aya6he2utbc9sl8z49ak2jl" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}}
'''ڕینارتۆ دۆڵبکۆ''' (بە [[ئینگلیزی]] :Renato Dulbecco؛ ٢٢ ی شوباتی ١٩١٤ -١٩ ی شوباتی ٢٠١٢)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Renato Dulbecco Facts|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1975/dulbecco/facts/|وێبگە=nobelprize|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; زانا و توێژەرێکی بە ڕەگەز ئیتاڵی بوو بەڵام خاوەن ناسنامەی ئەمریکا بوو. ساڵی ١٩٧٥ [[خەڵاتی نۆبڵ]]ی لە بواری پزیشکی پێ بەخشرا، بەھۆی دۆزینەوەی پەیوەند بە کارلێکی نێوان ڤایرۆسی وەرەم و ماددەی بۆ ماوە خانە بە ھاوبەشی لەگەڵ [[داڤید بالتیمۆر]] و [[ھاوارد مارتین تیمن]] .&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1975|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1975/summary/|وێبگە=nobelprize|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|پزیشکی|زانست|دەیەی ٢٠١٠|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
{{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}
{{پۆلی کۆمنز|Renato Dulbecco}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{پزیشکی-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٤]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠١٢]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی]]
[[پۆل:پەیمانگای کایفۆرنیا بۆ لێھاتوویی تەکنۆلۆژیا]]
[[پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئیتالی]]
[[پۆل:ئەندامی زانستی ئەکادیمیایی نەتەوەیی نەتەوە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]
[[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]</text>
      <sha1>45hxg8i2aya6he2utbc9sl8z49ak2jl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژی دایک (فیلم)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171990</id>
    <revision>
      <id>1693947</id>
      <parentid>1406759</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T19:35:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693947</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5927" sha1="r9xcb2q6r0y1xlf6yyzhxgszs9kd97x" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name = ڕۆژی دایک
| image =
| alt =
| caption =
| director = گاری مارشاڵ
| producer = {{Plainlist|
* براندت ئەندرسن
* ھاوارد بێرد
* دانیەڵ دایمند
* مارک دیساڵ
* واین ڕایس
* مایک کارز
}}
| screenplay = {{Plainlist|
* تۆم ھینس
* ئانیا کۆچۆف-ڕۆمانۆ
* مات واڵکەر
}}
| story = {{Plainlist|
* تۆم ھینس
* لیلی ھۆڵاندەر
* گاری مارشاڵ
* مات واڵکەر
}}
| starring = {{Plainlist|
* [[جێنیفەر ئانیستن]]
* کەیت ھەدسن
* شەی میشێل
* جولیا ڕۆبێرت
* جاسۆن سودیکس
* بریت ڕۆبێرتسۆن
* تیمۆسی ئۆلیفانت
* ھیکتۆر ئەلیسۆندۆ
* مارگۆ مارتیندەیل
* جاک وایتھۆڵ&lt;!--PER BILLING, DO NOT CHANGE--&gt;
}}
| narrator = پێنی مارشاڵ
| music = جۆن دێبنی
| cinematography = چارڵز مینسکی
| editing = بروس گرین{{ھن}}ڕۆبێرت مالینا
| production_companies =
| distributor =
| released = {{Film date|2016|04|13|[[لۆس ئاجلەس]]|٢٠١٦|٠٤|٢٩|ئەمریکا}}
| runtime = ١١٨ خولەک&lt;!--Theatrical runtime: 117:44--&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://www.bbfc.co.uk/releases/mothers-day-film-0 | سەردێڕ=''MOTHER'S DAY'' (12A) |ئیش=[[British Board of Film Classification]] | ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠١٦| ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠١٦| ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی نیسانی ٢٠٢٠ | ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200407093652/https://www.bbfc.co.uk/releases/mothers-day-film-0}}&lt;/ref&gt;
| country = ئەمریکا
| language = [[ئینگلیزی]]
| budget =٢٥ ملیۆن دۆلار&lt;ref name=&quot;budget&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2016/04/jungle-book-mothers-day-keanu-ratchet-clank-weekend-box-office-preview-1201745203/ |سەردێڕ=More Mowgli Moola As ‘Jungle Book’ Cruises Over Three Wide Entries – Box Office Preview |ئیش=deadline.com}}&lt;/ref&gt;
| gross = ٤٨٬٤ ملیۆن دۆلار&lt;ref name=&quot;BOM&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=mothersday.htm |سەردێڕ=Mother's Day (2016) |وێبگە=Box Office Mojo |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;
}}
'''''ڕۆژی دایک''''' فیلمێکی کۆمیدیی ڕۆمانسیی ئەمریکییە و لە ساڵی ٢٠١٦ بەرھەمھێندراوە لە دەرھێنانی گاری مارشاڵ و لە نووسینی گاری مارشاڵ خۆی و تۆم ھینس و لیلی ھۆڵاندەر، ئانیا کۆچۆف-ڕۆمانۆ و مات واکەر. فیلمەکە ژمارەیەک ئەکتەری ناودار لەخۆدەگرێت، لەوانە؛ [[جێنیفەر ئانیستن]] و کەیت ھەدسن و شەی میشێل و جولیا ڕۆبێرت و جاسۆن سودیکس و تیمۆسی ئۆلیفانت و بریت ڕۆبێرتسۆن و جاک وایتھۆڵ و ھیکتۆر ئەلیسۆندۆ و مارگۆ مارتیندەیل. وێنەگرتنی فیلمەکە لە ١٨ی ئابی ٢٠١٥ لە شاری ئەتلانتای جۆرجیا دەستیپێکرد، فیلمەکە دوایین فیلمی پیشەیی گاری مارشاڵ بوو پێش مردنی لە مانگی تەممووزی ساڵی ٢٠١٦.
''ڕۆژی دایک'' بە لە سینەماکانی ئەمریکا لە ٢٩ی نیسانی ٢٠١٦ بڵاوکرایەوە. لەلایەن ڕەخنەگرانەوە بە فیلمێکی زۆر خراپ دانرا و ٤٨ ملیۆن دۆلاری لە ئاستی جیھاندا کۆکردەوە، لھ مەراسیمێکی تایبەت بە خراپترین فیلمەکان جولیا ڕۆبێرت کاندید کرا بۆ ڕۆڵبینینی لە فیلمەکەدا و کەیت ھەدسنیش کاندید بوو بۆ خراپترین ئەکتەری پاڵپشتیکار.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=‘Mother's Day’ filming locations in Atlanta this week|ناونیشان=http://www.onlocationvacations.com/2015/08/20/mothers-day-filming-locations-in-atlanta-this-week/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٥|ئیش=onlocationvacations.com|ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210419055943/https://onlocationvacations.com/2015/08/20/mothers-day-filming-locations-in-atlanta-this-week/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* {{IMDb title|4824302|ڕۆژی دایک}}
* {{Rotten Tomatoes|mothers_day_2016|ڕۆژی دایک}}
* {{mojo title|mothersday|ڕۆژی دایک}}

{{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|دەیەی ٢٠١٠|کۆمیدیا}}

{{فیلم-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٦]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی خێزان]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدی-درامییە ڕۆمانسییەکانی ساڵی ٢٠١٦]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدی-درامییە ڕۆمانسییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی پەیوەندییەکانی دایک و کچ]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لە ئەتلەنتا وێنەیان گیراوە]]</text>
      <sha1>r9xcb2q6r0y1xlf6yyzhxgszs9kd97x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694020</id>
      <parentid>1693947</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T21:05:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1694020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5990" sha1="qd6otczsovmf1c1jkba7v39gagt45uf" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name = ڕۆژی دایک
| image =
| alt =
| caption =
| director = گاری مارشاڵ
| producer = {{Plainlist|
* براندت ئەندرسن
* ھاوارد بێرد
* دانیەڵ دایمند
* مارک دیساڵ
* واین ڕایس
* مایک کارز
}}
| screenplay = {{Plainlist|
* تۆم ھینس
* ئانیا کۆچۆف-ڕۆمانۆ
* مات واڵکەر
}}
| story = {{Plainlist|
* تۆم ھینس
* لیلی ھۆڵاندەر
* گاری مارشاڵ
* مات واڵکەر
}}
| starring = {{Plainlist|
* [[جێنیفەر ئانیستن]]
* کەیت ھەدسن
* شەی میشێل
* جولیا ڕۆبێرت
* جاسۆن سودیکس
* بریت ڕۆبێرتسۆن
* تیمۆسی ئۆلیفانت
* ھیکتۆر ئەلیسۆندۆ
* مارگۆ مارتیندەیل
* جاک وایتھۆڵ&lt;!--PER BILLING, DO NOT CHANGE--&gt;
}}
| narrator = پێنی مارشاڵ
| music = جۆن دێبنی
| cinematography = چارڵز مینسکی
| editing = بروس گرین{{ھن}}ڕۆبێرت مالینا
| production_companies =
| distributor =
| released = {{Film date|2016|04|13|[[لۆس ئاجلەس]]|٢٠١٦|٠٤|٢٩|ئەمریکا}}
| runtime = ١١٨ خولەک&lt;!--Theatrical runtime: 117:44--&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://www.bbfc.co.uk/releases/mothers-day-film-0 | سەردێڕ=''MOTHER'S DAY'' (12A) |ئیش=[[British Board of Film Classification]] | ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠١٦| ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠١٦| ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی نیسانی ٢٠٢٠ | ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200407093652/https://www.bbfc.co.uk/releases/mothers-day-film-0}}&lt;/ref&gt;
| country = ئەمریکا
| language = [[ئینگلیزی]]
| budget =٢٥ ملیۆن دۆلار&lt;ref name=&quot;budget&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2016/04/jungle-book-mothers-day-keanu-ratchet-clank-weekend-box-office-preview-1201745203/ |سەردێڕ=More Mowgli Moola As ‘Jungle Book’ Cruises Over Three Wide Entries – Box Office Preview |ئیش=deadline.com}}&lt;/ref&gt;
| gross = ٤٨٬٤ ملیۆن دۆلار&lt;ref name=&quot;BOM&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=mothersday.htm |سەردێڕ=Mother's Day (2016) |وێبگە=Box Office Mojo |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;
}}
'''''ڕۆژی دایک''''' فیلمێکی کۆمیدیی ڕۆمانسیی ئەمریکییە و لە ساڵی ٢٠١٦ بەرھەمھێندراوە لە دەرھێنانی گاری مارشاڵ و لە نووسینی گاری مارشاڵ خۆی و تۆم ھینس و لیلی ھۆڵاندەر، ئانیا کۆچۆف-ڕۆمانۆ و مات واکەر. فیلمەکە ژمارەیەک ئەکتەری ناودار لەخۆدەگرێت، لەوانە؛ [[جێنیفەر ئانیستن]] و کەیت ھەدسن و شەی میشێل و جولیا ڕۆبێرت و جاسۆن سودیکس و تیمۆسی ئۆلیفانت و بریت ڕۆبێرتسۆن و جاک وایتھۆڵ و ھیکتۆر ئەلیسۆندۆ و مارگۆ مارتیندەیل. وێنەگرتنی فیلمەکە لە ١٨ی ئابی ٢٠١٥ لە شاری ئەتلانتای جۆرجیا دەستیپێکرد، فیلمەکە دوایین فیلمی پیشەیی گاری مارشاڵ بوو پێش مردنی لە مانگی تەممووزی ساڵی ٢٠١٦.
''ڕۆژی دایک'' بە لە سینەماکانی ئەمریکا لە ٢٩ی نیسانی ٢٠١٦ بڵاوکرایەوە. لەلایەن ڕەخنەگرانەوە بە فیلمێکی زۆر خراپ دانرا و ٤٨ ملیۆن دۆلاری لە ئاستی جیھاندا کۆکردەوە، لھ مەراسیمێکی تایبەت بە خراپترین فیلمەکان جولیا ڕۆبێرت کاندید کرا بۆ ڕۆڵبینینی لە فیلمەکەدا و کەیت ھەدسنیش کاندید بوو بۆ خراپترین ئەکتەری پاڵپشتیکار.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=‘Mother's Day’ filming locations in Atlanta this week|ناونیشان=http://www.onlocationvacations.com/2015/08/20/mothers-day-filming-locations-in-atlanta-this-week/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٥|ئیش=onlocationvacations.com|ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210419055943/https://onlocationvacations.com/2015/08/20/mothers-day-filming-locations-in-atlanta-this-week/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* {{IMDb title|4824302|ڕۆژی دایک}}
* {{Rotten Tomatoes|mothers_day_2016|ڕۆژی دایک}}
* {{mojo title|mothersday|ڕۆژی دایک}}

{{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|دەیەی ٢٠١٠|کۆمیدیا}}

{{فیلم-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٦]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی خێزان]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدی-درامییە ڕۆمانسییەکانی ساڵی ٢٠١٦]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدی-درامییە ڕۆمانسییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی پەیوەندییەکانی دایک و کچ]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لە ئەتلەنتا وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:فیلمەکانی نووەتەی جۆن دێبنی]]</text>
      <sha1>qd6otczsovmf1c1jkba7v39gagt45uf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شەڕی حەسیچە (٢٠١٦)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172020</id>
    <revision>
      <id>1693919</id>
      <parentid>1671156</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:47:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ٢ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1693919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14553" sha1="1olocmex8torhl84a9bkjitozezsedj" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict
| conflict    = شەڕی حەسیچە (٢٠١٦)
| width       =
| partof      = [[شەڕی ناوخۆیی سووریا]]
| image       = [[پەڕگە:Battle of al-Hasakah 2016.png|بێچوارچێوە]]
| image_size  = 250
| caption     = بارودۆخی سووپای شاری حەسەکە و ناوچەکانی دەوروبەری، پێش (سەرەوە) و دوای (خوارەوە) شەڕەکە.&lt;br /&gt; &lt;div style=&quot;text-align: left;&quot;&gt;
{{legend|#ecc0b3|کۆنتڕۆڵکرا لەلایەن حکوومەتی سووریاوە}}
{{legend|#e3d974|کۆنترۆڵکرا لەلایەن ڕۆژاڤاوە}}
{{legend|#a8e0d2|کۆنترۆڵکرا لایەن پارتی یەکێتیی سریانی}}&lt;/div&gt;
| date        = ١٦–٢٣ی ئابی ٢٠١٦
| place       = [[حەسیچە]]، [[پارێزگای حەسیچە]]، [[سووریا]]
| coordinates =
| map         =
| territory   = هێزە کوردییەکان ٪٩٠ی شارەکەیان گرتە ژێر دەست&lt;ref name=&quot;ARA triumph&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ=Kurds triumph in battle against Syrian regime | وێبگە=ARA News | ڕێکەوت=٢٤ی ئابی ٢٠١٦| ناونیشان=http://aranews.net/2016/08/kurds-triumph-in-battle-against-syrian-regime/ | ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئایاری ٢٠١٩| ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171010103926/http://aranews.net/2016/08/kurds-triumph-in-battle-against-syrian-regime/ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
| result      = ئاگربەست؛ سەرکەوتنی ستراتیژیی کورد&lt;ref name=&quot;lose&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.syriahr.com/en/?p=49774|سەردێڕ=After a week of violent clashes, regime forces lose the battle of al-Hasakah|ڕێکەوت=٢٣ی ئابی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=SOHR|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Reuters win&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-syria-kurds-idUSKCN10Y127|سەردێڕ=Syria Kurds win battle with government, Turkey mobilizes against them|نووسەر=Rodi Said|نووسەر٢=Tom Perry|ڕێکەوت=٢٣ی ئابی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Reuters|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;
* [[ھێزەکانی بەرگریی نەتەوەییی سووریا]] شارەکەیان جێهێشت و قەدەغەکران لە گەڕانەوە
* دروستکردنی چوارگۆشەی ئەمنیی حەسەکە
| status      =
| combatant1  = {{flagicon|Rojava}} '''[[ڕۆژاوای کوردستان|ڕۆژاڤا]]'''
* [[File:Blue06.png|23px]] پۆلیسی ئاساییش
* {{flagicon image|People's Protection Units Flag.svg|border=}} [[یەکەکانی پاراستنی گەل|یەپەگە]]
* {{flagicon image|YPJ Flag.svg|border=}} [[یەکەکانی پاراستنی ژنان|یەپەژە]]
* Civilian Defense Force (HPC)&lt;ref name=&quot;collapse&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://anfenglish.com/kurdistan/syrian-regime-headed-for-collapse-in-heseke|سەردێڕ=Syrian regime headed for collapse in Hesekê|نووسەر=Mehmet Nuri Ekinci|بڵاوکەرەوە=ANF News|ڕێکەوت=٢٣ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;
{{flagicon image|MFS infobox flag.png}} [[Syriac Military Council|MFS]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.almasdarnews.com/article/assyrian-bishop-we-denounce-kurdish-curricula-and-abuses/|سەردێڕ=Assyrian Bishop: We denounce Kurdish curricula and abuses|نووسەر=Paul Antonopoulos|بڵاوکەرەوە=al-Masdar News|ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161008190727/https://www.almasdarnews.com/article/assyrian-bishop-we-denounce-kurdish-curricula-and-abuses/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
'''بە پشتیوانیی:'''
&lt;br/&gt;{{flagicon image|Seal of Combined Joint Task Force – Operation Inherent Resolve.svg|size=20px|border=no}} [[CJTF–OIR]]&lt;ref name=BBC/&gt;
* {{flag|ویلایەتە یەکگرتووەکان}}&lt;ref name=&quot;NBC jets&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ARA triumph&quot; /&gt;
* | combatant2  = '''{{flag|Syrian Arab Republic}}'''
* {{flagicon image|InfoboxNDF.png}} [[ھێزەکانی بەرگریی نەتەوەییی سووریا|هێزەکانی بەرگریی نەتەوەیی]]
* {{Flagicon image|Flag of the Syrian Arab Army.svg}} سوپای سووریا
* {{Flagicon image|Flag of the Syrian Arab Air Force.svg}} هێزی ئاسمانیی سووریا
'''بە پشتیوانیی:'''
{{flagicon image|Flag of Iran.svg}} [[ئێران]]&lt;ref name=&quot;El Newşe&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://en.hawarnews.com/ypg-ypj-and-asayish-forces-control-most-of-el-newse-neighborhood/|سەردێڕ=YPG, YPJ and Asayish forces control most of El Newşe neighborhood|بڵاوکەرەوە=[[Hawar News Agency]]|ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160822132448/http://en.hawarnews.com/ypg-ypj-and-asayish-forces-control-most-of-el-newse-neighborhood/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;(بانگەشەی کورد)&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;{{flagicon image|Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).png}} [[حیزبوڵڵای لوبنان|حیزبوڵڵا]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://ku.hawarnews.com/irani-u-hizbullahi-ji-bi-rejime-re-ser-dikin/|سەردێڕ=Îranî û hizbullahî jî bi rejîmê re şer dikin|بڵاوکەرەوە=[[Hawar News Agency]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠١٦|زمان=ku|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160822063009/http://ku.hawarnews.com/irani-u-hizbullahi-ji-bi-rejime-re-ser-dikin/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://ku.hawarnews.com/%EA%9E%8Cem-li-heseke-sere-hizbullah-u-irane-dikin%EA%9E%8C/|سەردێڕ=Em li Hesekê şerê Hîzbûllah û Îranê dikinꞌ|زمان=ku|بڵاوکەرەوە=[[Hawar News Agency]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160822152115/http://ku.hawarnews.com/%ea%9e%8cem-li-heseke-sere-hizbullah-u-irane-dikin%ea%9e%8c/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;(بانگەشەی کورد)&lt;/small&gt;
| commander1  = {{flagicon|Rojava}} لاوەند{{KIA}}&lt;ref name=&quot;redd.it&quot;/&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(فەرماندەری گشتی)&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;[[File:Blue06.png|23px]] مونیر محەممەد{{KIA}}&lt;ref name=&quot;redd.it&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://redd.it/4yds70|سەردێڕ=Asayish commander Munir Mohamad &amp; general commander &quot;Lawend&quot; were killed in SyAAF airstrikes on their base|ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١٦}} {{بەستەری مردوو|url=https://redd.it/4yds70 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(فەرماندەری ئاساییش)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
{{flagicon image|People's Protection Units Flag.svg|border=}} هەڤاڵ ڕەشۆ&lt;ref name=&quot;Russian&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://aranews.net/2016/08/hasakah-truce-reached-syrian-regime-kurds-russian-mediation/|سەردێڕ=Hasakah: Truce reached between Syrian regime, Kurds after Russian mediation|نووسەر=Qehreman Miste|ڕێکەوت=٢٤ی ئابی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Reuters|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161021223901/http://aranews.net/2016/08/hasakah-truce-reached-syrian-regime-kurds-russian-mediation/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(فەرماندەری کەرتی ٤ەمی یەپەگە)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
{{flagicon image|People's Protection Units Flag.svg|border=}} لەوەند ڕۆژاڤا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://anfenglish.com/kurdistan/ypg-commander-we-intervened-in-heseke-to-protect-the-people-s-values|سەردێڕ=YPG Commander: We intervened in Hesekê to protect the people’s values|بڵاوکەرەوە=ANF News|نووسەر=Mehmet Nuri Ekinci|ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(فەرماندەری یەپەگە)&lt;/small&gt;	
| commander2 = {{flagicon image|Syrian Armed Forces Flag.svg}} لیوا حەسەن محەممەد&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.almasdarnews.com/article/syrian-army-replaces-top-commander-east-syria/|سەردێڕ=Syrian Army replaces top commander in east Syria|نووسەر=Leith Fadel|ئیش=al-Masdar News|ڕێکەوت=١٤ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180921202658/https://www.almasdarnews.com/article/syrian-army-replaces-top-commander-east-syria/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(فەرماندەری ناوچەی ڕۆژهەڵاتی سووریا)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;{{flagicon image|Syrian Armed Forces Flag.svg}} ئوسامە نازم ئەحمەد{{KIA}}&lt;ref name=&quot;Regiment&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://redd.it/4yxmo9|سەردێڕ=Hasakah R.I.P. Osama Nathim Al Ahmed From Syrian Army 123rd Regiment martyred|ڕێکەوت=٢٢ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠١٦}} {{بەستەری مردوو|url=https://redd.it/4yxmo9 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(فەرماندەری فەوجی ١٢٣ەم)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;{{flagicon image|Flag of Syria.svg}} محەممەد زەعال عەلی&lt;ref name=&quot;governor&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.qasioun.net/en/news/show/35027/Syrian_Regime_Offered_Military_Support_To_PKK,_Says_Regime_Governor_In_Hasakeh|سەردێڕ=Syrian Regime Offered Military Support To PKK, Says Regime Governor In Hasakeh|بڵاوکەرەوە=Qasioun News|ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171019185117/http://www.qasioun.net/en/news/show/35027/Syrian_Regime_Offered_Military_Support_To_PKK,_Says_Regime_Governor_In_Hasakeh|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(پارێزگاری حەسەکە)&lt;/small&gt;
| units1   = {{flagicon image|People's Protection Units Flag.svg|border=}} یەپەگە
* ٤ەم کەرتی [[گرێ سپی]]&lt;ref name=&quot;Russian&quot; /&gt;
* {{flagicon image|Flag of the United States.svg}} [[ھێزە چەکدارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|هێزە چەکدارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]
* {{flagicon image|Flag of the United States Air Force.svg}} هێزی ئاسمانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان&lt;ref name=&quot;NBC jets&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ARA triumph&quot; /&gt;
* {{Flagicon image|Seal of the Joint Special Operations Command (JSOC).svg|border=no}} هێزەکانی ئۆپەراسیۆنە تایبەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان&lt;ref name=Turkce/&gt;
* | units2   = {{Flagicon image|Flag of the Syrian Arab Army.svg|border=no}} سوپای سووریا
* [[3rd Armoured Division (Syria)|3rd Armoured Division]]
	◦ فەوجی ١٢٣ەم&lt;ref name=&quot;Regiment&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.almasdarnews.com/article/syrian-army-pushes-back-at-al-hasakah-city/|سەردێڕ=Syrian Army Pushes Back at Al-Hasakah City|نووسەر=Leith Fadel|بڵاوکەرەوە=al-Masdar News|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160826082151/https://www.almasdarnews.com/article/syrian-army-pushes-back-at-al-hasakah-city/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
| strength1   =
| strength2   =
| casualties1 = ١٤ کەسی ئاساییش کوژران&lt;ref name=&quot;anfenglish.com&quot;&gt;http://anfenglish.com/kurdistan/ypg-releases-balance-sheet-of-war-for-august&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.almasdarnews.com/article/pro-government-forces-advance-hasakah {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721134053/https://www.almasdarnews.com/article/pro-government-forces-advance-hasakah/ |date=٢١ی تەممووزی ٢٠١٨ }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;({{small|بانگەشەی کورد و هێزەکانی بەرگریی نەتەوەیی}})
| casualties2 = ٧٧ کەس کوژران، ١٧٠ کەس گیران&lt;ref name=&quot;anfenglish.com&quot;/&gt; ({{small|بانگەشەی کورد}})
| casualties3 = ٢٧–٤٠+ خەڵکی مەدەنی کوژران&lt;ref name=&quot;Violent clashes&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.almasdarnews.com/article/syrian-government-kurds-begin-prisoner-exchange-hasakah/ Syrian government, Kurds begin prisoner exchange in Hasakah] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160827202418/https://www.almasdarnews.com/article/syrian-government-kurds-begin-prisoner-exchange-hasakah/ |date=٢٧ی ئابی ٢٠١٦ }}&lt;/ref&gt;
| notes       =
| campaignbox = 
}}

'''شەڕی حەسیچە (٢٠١٦)''' شەڕێک بوو لە نێوان پۆلیسی سەربازی ئاسایش و [[یەکەکانی پاراستنی گەل|یەکەکانی پاراستنی گەل (یەپەگە)]]، دژی [[ھێزەکانی بەرگریی نەتەوەییی سووریا]] و سووپای سووریا، بە پشتیوانیی هێزی ئاسمانیی سووریا، لە شاری [[حەسیچە]]، [[سووریا]].

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|سووریا|سیاسەت|شەڕ|ئاسیا|دەیەی ٢٠١٠}}

{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{سووریا-کۆلکە}}

[[پۆل:شەرەکانی ٢٠١٦]]</text>
      <sha1>1olocmex8torhl84a9bkjitozezsedj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیلیگولوس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172055</id>
    <revision>
      <id>1694132</id>
      <parentid>1682206</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T01:38:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ئایین-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4770" sha1="exlip6tty9ym3meatnl9o48id2ah4m8" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox film
|name           =ڕیلیگولوس
|image          =
|caption        =
|director       =لاری چارڵز
|producer       ={{ubl|[[بێل ماهر]]| 
جۆنا سمیث|پاڵمەر وێست}}
|writer         =بیڵ ماهر
|starring       =بیڵ ماهر
|music          =
|cinematography =ئەنتۆنی هاردویک
|editing        ={{ubl|[[جێف گرۆث (film editor)|جێف گرۆث]]|کریستیان کیننارد{{هن}}[[جێفری ئێم. وێرنەر]]}}
|studio         =[[Thousand Words]]
|distributor    =[[Lions Gate Entertainment]]
|released       = {{Film date|2008|8|1|[[Traverse City Film Festival]]|2008|10|1|ویلایەتە یەکگرتووەکان}}
|runtime        =۱۰۱ خولەک
|country        ={{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکان}}
|language       =[[ئینگلیزی]]
|budget         =٥.۲ ملیۆن دۆلار&lt;ref name=&quot;numbers&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Religulous - Box Office Data, Movie News, Cast Information|ئیش=The Numbers|بڵاوکەرەوە=Nash Information Services|ساڵ=٢٠٠٨|ناونیشان=https://www.the-numbers.com/movies/2008/RELIG.php|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131207035752/http://www.the-numbers.com/movies/2008/RELIG.php|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
|gross          =۱۳.۹ملیۆن دۆلار&lt;ref name=&quot;numbers&quot; /&gt;
}}
'''ڕیلیگولوس''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]:''Religulous)''  فیلمێکی دۆکیومێنتاری کۆمیدی ئەمریکییە و لە ساڵی ۲۰۰٨ بەرهەم هێنراوە، لە نووسینی بیڵ ماهرە، لە دەرهێنانی لاری چارڵزە فیلمەکە ناوی ڕێیگولۆسە ، واتە &quot; ئایین &quot; بێمانایە &quot;و گەمژانەیە . فیلمەکە ڕەخنەیەکی گاڵتەئامێز لە [[ئایین]] و باوەڕی ئایینی دەگرێ.

==بابەتی فیلم==
چەندین بۆچوونی جیاوازی ئاینی لە سەرتاسەری جیھان کە لەلایەن پێشکەشکاری فیلمەکە بیل ماهرەوە لە گەشتەکەیدا دۆزرانەوە، کە چەندین شاری گرنگی ئاینی لەخۆ دەگرێت بۆ ژمارەیەک لە ئاینەکان  ماهر سەردانی شارەکانی ئۆرشەلیم، ڤاتیکان، شاری سالت لەیکی ئەمەریکای کرد، ماهر لە گەشتەکەیدا چاوپێکەوتنی لەگەڵ زۆرێک لە شوێنکەوتوانی چەندین ئایین و باوەڕی ئایینی کردووە، چاوپێکەوتنی لەگەڵ جولەکە و، مەسیحییەکان و هەروەها موسوڵمانان و ئەندامانی پێشووی کۆمەڵگەی مۆرمۆن و کۆمەڵەیەکی جولەکە بە ناوی جولەکەی چاونەترس کرد.

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}

==بەستەرە دەرەکییەکان==
{{پۆلی کۆمنز|Religulous|ڕیلیگولوس}}
{{Wikiquote}}
*{{Amg movie|415417|ڕیلیگولوس}}
*{{mojo title|id=religulous|title= ڕیلیگولوس}}
*{{IMDb title|name=Religulous|id=0815241}}
*{{metacritic film|id=religulous|title=ڕیلیگولوس}}
*{{rotten-tomatoes|religulous|title=ڕیلیگولوس}}

{{تووڵی دەروازە|فیلم|ھۆڵیوود|دین|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠٠٠|کۆمیدیا}}

{{فیلم-کۆلکە}}
{{ئایین-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمەکانی لاینز گەیت ئینتەرتەینمنت]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە کالیفۆرنیا وێنەیگیراون]]
[[پۆل:فیلمی دۆکۆمێنتاری ئەمریکی]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییەکانی ساڵی ٢٠٠٨]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمە تەنزئامێزە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئینگلتەرا وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لە نیوجیرسی وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:فیلمە بەڵگەنامەیییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە ئایین]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە فلۆریدا داندراون]]</text>
      <sha1>exlip6tty9ym3meatnl9o48id2ah4m8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژە لسکۆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172138</id>
    <revision>
      <id>1693966</id>
      <parentid>1409261</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T19:39:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فەڕەنسا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3551" sha1="2yi58tscd0vrvf1dslm5cr7rpajvfck" xml:space="preserve">{{Databox|item= Q2161771}}
'''ڕۆژە لسکۆ''' ({{بە فەڕەنسی|Roger Lescot}}) (١٩١٤–١٩٧٥) نووسەر، زمانناس و ڕۆژھەڵاتناسی ئەورووپی بوو کە گەلێک کاری لەسەر زمانی کوردی کردووە. لسکۆ ماوەیەک لە [[ڕۆژاوای کوردستان]] ژیانی بەسەر بردووە و لەگەڵ برایانی بەدرخان ئاشنایەتیی ھەبووە. ئەو لە [[ئەنستیتۆی زمان و شارستانییەتی ڕۆژھەڵات]] ({{بە فەڕەنسی|Institut national des langues et civilisations orientales}}) بەشی زمانی کوردیی دامەزراند و تا ١٩٤٧ (بەر لە ئەمیر [[کامران بەدرخان|کامەران بەدرخان]]) سەرۆکی ئەو بەشە بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Blau|یەکەم=Joyce|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Une perspective historique sur les études kurdes. Entretien avec Joyce Blau|ناونیشان=http://journals.openedition.org/ejts/797|journal=European Journal of Turkish Studies. Social Sciences on Contemporary Turkey|زمان=fr|issue=5|doi=10.4000/ejts.797|issn=1773-0546}}&lt;/ref&gt; لسکۆ لەو ماوەیەدا کە لە ڕۆژاوای کوردستان بوو لە چیای کرمانج لەگەڵ یەزیدییەکانی ئەو ناوچەیە ئاشنایی پەیدا کرد و لەسەری نووسین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Dussaud|یەکەم=René|ڕێکەوت=1939|سەردێڕ=Roger Lescot. — Enquête sur les Yézidis de Syrie et du Djebel Sindjâr|ناونیشان=https://www.persee.fr/doc/syria_0039-7946_1939_num_20_1_4167_t1_0083_0000_2|journal=Syria. Archéologie, Art et histoire|بەرگ=٢٠|issue=1|پەڕەکان=٨٣–٨٤}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا لە [[ھاوار (کۆوار)|گۆڤاری ھاوار]] و ڕووناھیدا نووسراوەی بڵاو کردووەتەوە. لسکۆ جگە لە کوردی شارەزایی لە زمانی تورکی و فارسی ھەبووە و بڕێک کتێبی وەرگێڕاوە، لەمانە وەرگێڕانی [[کوندەپەپووی کوێر]]ە بە فەڕەنسی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=مرضيه|یەکەم=بليغي|دوایین٢=مينا|یەکەم٢=نوروزي|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٣٩٤|سەردێڕ=رويکردي تطبيقي ميان بوف کور صادق هدايت و ترجمه فرانسوي آن|ناونیشان=https://www.sid.ir/Fa/Journal/ViewPaper.aspx?id=251994|زمان=Fa|بەرگ=٩|issue=20|پەڕەکان=٤٩–٧٥}}&lt;/ref&gt;

== کارەکان ==
* لێکۆڵینەوە لەسەر یەزیدییەکانی سووریا و چیای شنگال، ١٩٣٨، بەیرووت
* ڕێزمانی کوردی (لەگەڵ [[جەلادەت عالی بەدرخان|جەلادەت بەدرخان]])، ١٩٧٠
* مەم و زین، ١٩٤٢، بەیرووت

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فەڕەنسا|کوردستان}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{فەڕەنسا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:زمانەوانانی کوردی]]
[[پۆل:وێژەی کوردی]]
[[پۆل:کوردناسەکان]]
[[پۆل:ڕۆژهەڵاتناسە فەڕەنسییەکان]]
[[پۆل:ڕۆژھەڵاتناسە فەڕەنسییەکان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٤]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٧٥]]</text>
      <sha1>2yi58tscd0vrvf1dslm5cr7rpajvfck</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لەیلا گوڤەن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172144</id>
    <revision>
      <id>1694038</id>
      <parentid>1677398</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T21:53:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Leyla Güven}}</comment>
      <origin>1694038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2526" sha1="mdmokybhvcf8fc9ilypit4gvwpzrzig" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Leyla Guven (cropped).jpg|وێنۆک|لەیلا گوڤەن]]
'''لەیلا گوڤەن''' (لەدایکبووی ٦ی ئایاری ١٩٦٤، [[پارێزگای قۆنیە|قۆنیە]] لە [[تورکیا]]) ژنەسیاسەتمەدارێکی کوردە. پێشتر لە پەرلەمانی تورکیا وەک نوێنەری پارێزگای [[پارێزگای حەکاری|حەکاری]] لەسەر حیزبی [[پارتی دیموکراتی گەلان|ھەدەپە]] پەرلەمانتار بووە.&lt;ref&gt;[https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/220820192 لەیلا گوڤەن: چاوەڕوانی ھەڵوێست لە نێچیرڤان بارزانی دەکەین]، ماڵپەڕی ڕووداو، ٢٢ی ئابی ٢٠١٩ بڵاوکراوەتەوە.&lt;/ref&gt; ئەو پێشتر سەرۆک شارەوانی [[وێرانشار]] بووە لە [[باکووری کوردستان]]، کە ئەوکاتە نوێنەرایەتی لە [[پارتی کۆمەڵگای دیموکراتی]] دەکرد، لە ئێستاشدا لەیلا ھاوسەرۆکی پارتی کۆمەڵگای دیموکراتە.&lt;ref&gt;[https://anfsorani.com/کوردستان/لەیلا-گوڤەن-ئازاد-کرا-20021 لەیلا گوڤەن ئازاد کرا]، ماڵپەڕی ئەی ئیف ئێن، ٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ بڵاوکراوەتەوە.&lt;/ref&gt;

لە ڕۆژی ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠، لەیلا سزای ٢٢ ساڵ و ٣ مانگ زیندانیی بۆ دەرچوو بەتۆمەتی ئەندام بوون لە ڕێکخراوە تیرۆریستییەکان.&lt;ref&gt;[https://www.cumhuriyet.com.tr/haber/son-dakika-hdpli-leyla-guvene-22-yil-3-ay-hapis-1800301 HDP'li Leyla Güven'e 22 yıl 3 ay hapis]، ماڵپەڕی جمهوریەت (تورکی)، ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ بڵاوکراوەتەوە.&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{بزووتنەوەی ژنان لە کوردستان}}
{{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|تورکیا|سیاسەت}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{تورکیا-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Leyla Güven}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:ژنانی سیاسیی کورد]]
[[پۆل:ژنانی کورد]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٤]]
[[پۆل:ژنە کوردەکانی تورکیا]]
[[پۆل:کوردەکانی ئەنادۆڵی ناوەڕاست]]
[[پۆل:سیاسەتوانانی سەدەی ٢١ی خەڵکی تورکیا]]
[[پۆل:چالاکانی کورد]]</text>
      <sha1>mdmokybhvcf8fc9ilypit4gvwpzrzig</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێشان حەمۆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172161</id>
    <revision>
      <id>1694361</id>
      <parentid>1446838</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:37:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10216" sha1="ktbzt5o9pngtkgdj0fkmhwupshnsh18" xml:space="preserve">{{ئز}}
{{زانیاریدانی کەسایەتی
| ناو = ڕێشان حەمۆ
| ناوی لەدایکبوون = ڕێشان محەممەد ئیبراھیم
| وێنە =
| لێدوانی وێنە = ڕێشان حەمۆ لە ٢٠٢٠
| ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{ڕۆژی لەدایکبوون و تەمەن|١٩٩١|٦|٨}}
| شوێنی لەدایکبوون = [[عەفرین]]، [[سووریا]]
| پیشە = {{Bulleted list
|ئەکتەر
|کۆمێدیان
|مۆسیقاژەن
}}
| خەڵاتەکان = باشترین پڕۆژەی میدیایی، ڕێکخراوی کۆسۆڤ
| مۆدیوول =
{{زانیاریدانی کەسایەتیی یووتیووب
| channel_name = www.youtube.com/c/ReshanHemo
| channel_display_name = Reshan Hemo
| years_active         = ٢٠١١–ئێستا
| genre                = {{Plainlist
|[[کۆمێدیا]]
|[[ڤڵۆگ]]
}}
| subscribers          = ١٤٩ ھەزار
| subscriber_date      = ئازاری ٢٠٢٢
| views                = ١٩٬٥ ملیۆن
| view_date            = ئازاری ٢٠٢٢
}}
}}
'''ڕێشان محەممەد ئیبراھیم''' ناسراو بە '''ڕێشان حەمۆ''' (لەدایکبووی ٨ی حوزەیرانی ١٩٩١) ئەکتەر، کۆمیدیان، و مۆسیقاژەنێکی کوردی [[ڕۆژاوای کوردستان]]ە.

لە ساڵی ٢٠١٢دا، دەستی بە کاری ھونەری کرد. سەرەتا بە کورتە ڤیدیۆی کۆمێدی دەستی پێ کرد، پاشان دەستی کرد بە پێشکەشکردنی بەرنامەی ''ڕێشانیزم''، کە یەکێکە لە سەرکەوتووترین کارەکانی. لە ساڵی ٢٠١٩دا، وەک ئەکتەر بەشداریی لە فیلمی ''[[پەیکەری دڵ]]'' کرد. لە ساڵی ٢٠٢٠دا، بە ڕۆڵی سەرەکی بەشداریی لە درامای ''[[چەرخ و فەلەک]]'' کرد. لە ٢٠٢٢دا، وەک ئەکتەری سەرەکی لە شانۆی ''دوا ڕۆژەکانی بابلۆ''دا بەشدار بوو.

== ژیاننامە ==
ڕێشان حەمۆ لە [[ڕۆژاوای کوردستان]] لە شاری [[عەفرین]] لە ناو خێزانێکی ھونەردۆست لە دایکبووە. لە تەمەنی چوار ساڵیدا دەستی بە ژەنینی ئامێری [[دەربووکە]] کردووە و لەگەڵ چەندین ھونەرمەندی ڕۆژاوای کوردستان، وەک [[ڕەشید سۆفی]] و [[عەزیز محەممەد]] و [[باڤێ سەڵاح]]، بەشداریی کردووە.

تاوەکو ساڵی ٢٠٠٠، باوکی ڕێشان، محەممەد حەمۆ، لەلایەن حکوومەتی [[سووریا]]وە، بەھۆی فرۆشتنی پەڕتووکی کوردی، چەندین جار زیندانی کرا و ئەشکەنجە درا، کە وای کرد کە خۆی و خێزانەکەی ناچار ببن بچن بۆ [[باشووری کوردستان]] و لە شاری [[سلێمانی]] نیشتەجێ ببن.

لە ساڵی ٢٠٠٧دا، چووە بەشی [[مۆسیقا]]ی [[پەیمانگەی ھونەرە جوانەکان]]. دوای دوو ساڵ بەھۆی تەقینەوەیەکەوە لە شەقامی بەرامبەر پەیمانگەکە، کە بووە ھۆی شکاندنی دەستی، وازی لە خوێندن ھێنا.
دوای بەجێھێشتنی خوێندن، دەستی بە ژەنینی ئامێری [[درامس]] کرد و لەگەڵ چەند ھونەرمەندێکی وەک [[یاس خدر]]، [[میکایل]]، [[ناسر ڕەزازی]] و [[دیاری قەرەداغی]] بەشداریی کرد.

لە ساڵی ٢٠١٢دا، بەھۆی باری ئابووری بڕیاری دا وەکوو پیشە واز لە مۆسیقا بھێنێت و دەست بە کاری [[نواندن]] بکات. سەرەتا لە [[تۆڕی کۆمەڵایەتی]] بە ڤیدیۆی کورتی کۆمێدی دەستی پێ کرد و لە ماوەیەکی کورتدا ناوبانگی دەرکرد.
لە ساڵی ٢٠١٥دا، بەشداریی لە چەند ڕیکلامێکی تەلەڤیزیۆنی کرد، کە دەنگدانەوەیەکی باشی ھەبوو لە ناو خەڵکدا بە وشەی «بەثیتە».

لە ساڵی ٢٠١٧دا، دەستی کرد بە پێشکەشکردنی بەرنامەی ''ڕێشانیزم''، کە بەرنامەیەکی ھەفتانە بوو کە بە شێوەیەکی کۆمیدیئامێز باسی لە دیاردەکانی کۆمەڵگە دەکرد.

لە ساڵی ٢٠١٨دا، خەڵاتی باشترین پڕۆژەی میدیایی لەلایەن ڕێکخراوی کۆسۆڤەوە بە دەست ھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Rwanga Foundation &amp; COSV Announces the Final Winners of &quot;FURSA&quot; Project {{!}} COSV|ناونیشان=https://www.cosv.org/rwanga-foundation-cosv-announces-the-final-winners-of-fursa-project/?lang=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;
لە ساڵی ٢٠١٩دا، وەکوو ئەکتەرێکی سەرەکی لە فیلمی ''[[پەیکەری دڵ]]''، کە لە دەرھێنانی [[شوان عەتووف]] بوو، بەشدار بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=New Kurdish film ‘Paykari Dil’ hits theaters in Sulaimani and Erbil|ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/03062019|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=ڕووداو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=شوان عەتوف&quot; بڕیارماندا&quot;|ناونیشان=https://archive.rachlaken.com/Default.aspx?page=Article&amp;id=39818&amp;l=3|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=archive.rachlaken.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210607024103/https://archive.rachlaken.com/Default.aspx?page=Article&amp;id=39818&amp;l=3|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠٢٠دا، وەک ئەکتەری سەرەکی بە ڕۆڵی ئاسۆ لە درامای ''[[چەرخ و فەلەک]]'' بەشدار بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=چەرخ و فەلەک میوانی شەوانی ڕەمەزانە|ناونیشان=https://www.hawler.in/index.php/2017-12-28-23-19-46/item/29578-2021-04-20-09-04-23|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=ھەولێر|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220326051806/https://www.hawler.in/index.php/2017-12-28-23-19-46/item/29578-2021-04-20-09-04-23|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
لە ٢٠٢٢دا، وەک ئەکتەری سەرەکی بە ڕۆڵی بابلۆ لە شانۆی ''دوا ڕۆژەکانی بابلۆ''دا بەشدار بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=شانۆگەریی &quot;دواڕۆژەکانی بابلۆ&quot; نمایشدەکرێت|ناونیشان=https://esta.krd/124696/|نووسەر=بەشدار فەرەج|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=ئێستا|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220113142223/https://esta.krd/124696/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== فیلمۆگرافی ==
=== فیلم ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ساڵ
! ناو
! ڕۆڵ
! class=&quot;unsortable&quot;| تێبینییەکان
! سەرچاوەکان
|-
| ٢٠١٩
| ''[[پەیکەری دڵ]]''
| ھیوا
|
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پەیکەری دڵ لە ئەورووپا و ئەمریکاش پیشاندەدرێت|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/020620196|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|وێبگە=ڕووداو}}&lt;/ref&gt;
|-
|٢٠٢٤
|''[[خۆشەویستی لە سەردەمی کۆرۆنا]]''
|
|
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= لە سلێمانی بەرهەمهێنانی فیلمی 'خۆشەویستی لە سەردەمی کۆرۆنا' ڕاگەیێندرا |ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/270620231|ڕێکەوت=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rudaw.net}}&lt;/ref&gt;
|}

=== تەلەڤیزیۆن ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ساڵ
! ناو
! ڕۆڵ
! class=&quot;unsortable&quot;| تێبینییەکان
! سەرچاوەکان
|-
| ٢٠٢٠
| ''[[چەرخ و فەلەک]]''
| ئاسۆ
| ٢٩ ئەڵقە
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=چەرخ و فەلەک لەنێوان ھەڵکشان و داکشاندا… حەیدەر عەبدولڕەحمان|ناونیشان=https://dengekan.info/archives/19207|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=دەنگەکان}}&lt;/ref&gt;
|}

=== شانۆ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! ساڵ
! ناو
! ڕۆڵ
! شوێن
! class=&quot;unsortable&quot;| تێبینییەکان
! سەرچاوەکان
|-
| ٢٠٢٢
| ''[[دوا ڕۆژەکانی بابلۆ]]''
| بابلۆ
| ھۆڵی ڕۆشنبیریی سلێمانی
|
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=شانۆگەریی &quot;دوا ڕۆژەکانی بابلۆ&quot; دەست بە نمایش دەکات|ناونیشان=http://51.161.11.137/details.aspx?=hewal&amp;jmare=129719&amp;Jor=5|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=وشە|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220326051806/http://51.161.11.137/details.aspx?=hewal&amp;jmare=129719&amp;Jor=5|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
|}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* {{IMDb name|nm11092690}}
* {{IMDb title|tt13063334|ڕێشانیزم}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیلم|کوردستان|سووریا}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{فیلم-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩١]]</text>
      <sha1>ktbzt5o9pngtkgdj0fkmhwupshnsh18</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێدتیووب</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172180</id>
    <revision>
      <id>1694251</id>
      <parentid>1531567</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T07:38:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپیوتەر-کۆلکە، ھیندستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3671" sha1="bespe3dv579m7ua7wskf7abauwhr7c8" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox website
| name = ڕێدتیووب
| logo = 
| logo_size = 
| logo_alt = 
| logo_caption = 
| screenshot = 
| screenshot_size = 
| screenshot_alt = 
| collapsible = &lt;!-- set as &quot;on&quot;, &quot;y&quot;, etc, otherwise omit/leave blank. Does nothing for mobile users. --&gt;
| collapsetext = &lt;!-- collapsible area's heading (default &quot;Screenshot&quot;); omit/leave blank if collapsible not set --&gt;
| background = &lt;!-- for collapsetext heading; default grey (gainsboro) --&gt;
| caption = 
| company_type = 
| type  = هاوبەش کردنی ڤیدیۆی پۆرن
| language = فرەزمان
| language_count = 
| language_footnote = 
| traded_as = 
| founded = &lt;!-- or: | foundation = --&gt;
| dissolved = 
| predecessor = 
| successor = 
| headquarters =[[ھیووستن]]، {{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکان}} &lt;!-- or: | location = --&gt;
| location_city = 
| location_country = &lt;!-- or: | country = --&gt;
| country_of_origin = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]
| locations = 
| area_served = 
| owner = &lt;!-- or: | owners = --&gt;
| author = &lt;!-- or: | authors / creator / creators --&gt;
| founder = 
| editor = &lt;!-- or: | editors = --&gt;
| chairman = 
| chairperson = 
| president = 
| CEO = 
| MD = 
| GM = 
| key_people = 
| industry = 
| products = 
| services = 
| revenue = &lt;!-- or: | rev = --&gt;
| operating_income = 
| international = &lt;!-- or: | intl = --&gt;
| net_income = 
| assets = 
| equity = 
| employees = &lt;!-- or: | num_employees = --&gt;
| parent = 
| divisions = 
| subsidiaries = &lt;!-- or: | subsid = --&gt;
| url = www.redtube.com
| ipv6 = 
| advertising = 
| commercial = &lt;!-- &quot;Yes&quot;, &quot;No&quot; or leave blank --&gt;
| registration = &lt;!-- or: | reg = --&gt;
| num_users = &lt;!-- or: | users = --&gt;
| launch_date =  {{Start date and age|df=yes/no|2007|4|25}}
| current_status = چالاکە
| native_clients = 
| content_license = &lt;!-- or: | content_licence = --&gt;
| programming_language = 
| issn = &lt;!-- ISSN, e.g. 1085-6706 (automatically linked to https://www.WorldCat.org) --&gt;
| eissn = &lt;!-- eISSN, e.g. 1085-6706 (automatically linked to https://www.WorldCat.org) --&gt;
| oclc = &lt;!-- OCLC number, useful where an ISSN has not been allocated (automatically linked to https://www.WorldCat.org) --&gt;
| footnotes = 
|alexa=٥۲۰ ئەیلوولی ۲۰۲۰&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=redtube.com Competitive Analysis, Marketing Mix and Traffic - Alexa|ناونیشان=https://www.alexa.com/siteinfo/redtube.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=www.alexa.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200827215130/https://www.alexa.com/siteinfo/redtube.com|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;}}
'''ڕێدتیووب''' (بە [[ئینگلیزی]]:RedTube) سایتێکی هاوبەش کردنی ڤیدیۆی پۆرنۆگرافییەیە و لە ۲٥ی نیسانی ۲۰۰۷ دامەزراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.wired.com/epicenter/2008/01/fastest-growing/|سەردێڕ= Porn Sites Lead Web Growth in December | بڵاوکەرەوە= Wired |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی ئەیلوولی ٢٠١١|یەکەم=Betsy|دوایین=Schiffman|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt;

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|RedTube}}
{{تووڵی دەروازە|ئینتەرنێت|ھیندستان}}

{{کۆمپیوتەر-کۆلکە}}
{{ھیندستان-کۆلکە}}

[[پۆل:وێبگەکان]]
[[پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ٢٠٠٦]]</text>
      <sha1>bespe3dv579m7ua7wskf7abauwhr7c8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێم پێ بدە پەنکریاست بخۆم (فیلم)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172464</id>
    <revision>
      <id>1694365</id>
      <parentid>1598220</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:38:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5999" sha1="tlwhkjz3b0lqlvga5u3h65jqahy2ku6" xml:space="preserve">{{Infobox film|name=ڕێم پێ بدە پەنکریاست بخۆم|editing=جوننۆسوکێ ھۆگاکی|language=[[زمانی ژاپۆنی]]|country=[[ژاپۆن]]|runtime=١١٥ خولەک|released={{film date|٢٠١٧|٧|٢٨}}|studio=Toho Pictures, Inc.|distributor=[[تۆھۆ]]|cinematography=ھیرۆۆ یاناگیدا|image=Let Me Eat Your Pancreas poster.jpg|starring=[[مینامی ھامابێ]] {{ھن}} [[تاکومی کیتامورا]] {{ھن}} [[کێیکۆ کیتاگاوا]] {{ھن}} [[شون ئوگوری]]|screenplay=یۆرو سومینۆ , [[:ja:吉田智子 (脚本家)|تۆمۆکۆ یۆشیدا]]|based_on={{based on|''[[ئەمەوێ پەنکریاست بخۆم]]''|یۆرو سومینۆ}}|producer=ئاکیرا کۆبێ|director=شۆ تسوکیکا|caption=|gross={{US$|39.1 ملیۆن|long=no}}}}
'''ڕێم پێ بدە پەنکریاست بخۆم''' (بە [[زمانی ژاپۆنی|ژاپۆنی]]: 君の膵臓をたべたい) فلمێکی درامیی ڕۆمانسی ساڵی ٢٠١٧یە ڕۆڵگێڕانی لەلایەن مینامی ھامابێ، تاکومی کیتامورا ، کێیکۆ کیتاگاوا ، و شون ئوگوری، لەلایەن شۆ تسوکیکاوا دا بووە بە گوێرەی رۆمانەکەی ساڵی ٢٠١٥ دا دەرھێنراوە ([[ئەمەوێ پەنکریاست بخۆم]]) لەلایەن یورۆ سومینۆ&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Boon|یەکەم=Chan|ڕێکەوت=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٧|سەردێڕ=Movie review: Let Me Eat Your Pancreas an old-fashioned tearjerker|ناونیشان=http://www.straitstimes.com/lifestyle/entertainment/dying-to-stay-normal-when-confronted-with-mortality?login=true|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٧|وێبگە=[[The Straits Times]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180801124707/https://www.straitstimes.com/lifestyle/entertainment/dying-to-stay-normal-when-confronted-with-mortality?login=true|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٧|سەردێڕ=Let Me Eat Your Pancreas|ناونیشان=http://www.biff.kr/eng/html/program/prog_view.asp?idx=30163&amp;c_idx=305&amp;sp_idx=&amp;QueryStep=2|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180801064111/http://www.biff.kr/eng/html/program/prog_view.asp?idx=30163&amp;c_idx=305&amp;sp_idx=&amp;QueryStep=2|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٧|وێبگە=[[Busan International Film Festival|BIFF]]}}&lt;/ref&gt;

== ئەکتەرەکان ==
* مینامی ھامابێ وەک ساکورا یامائوچی
* تاکومی کیتامورا  وەک ھاروکی شیگا
* شون ئوگوری وەک کیۆکۆ ( ١٢ ساڵ دواتر) 
* کێکۆ کیتاگاوا وەک کیۆکۆ ( ١٢ ساڵ دواتر)
* کارێن ئۆتۆمۆ وەک کیۆکۆ
* یوما یامۆتۆ وەک گامو-کون
* یوسوکێ کامیجی وەک گامو-کون ( ١٢ ساڵ دواتر)
* دۆری ساکورادا وەک تاکاھیرۆ
* دایچی مۆریشیتا کوریاما
* ساتۆمی ناگانا وەک دایکی ساکورا

== بۆکس ئۆفیس ==
لە ژاپۆن، فلمەکە گەیشتە ٣.٥٢ بلیۆن Yen ($٣١.٦٨ ملیۆن) بووە پێنجەم بەرزترین فلمی ٢٠١٧ &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠١٧|سەردێڕ=Movies With Box Office Gross Receipts Exceeding 1 Billion Yen|ناونیشان=http://www.eiren.org/boxoffice_e/2017.html|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٠|وێبگە=Eiren|بڵاوکەرەوە=Motion Picture Producers Association of Japan}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=映画『君の膵臓をたべたい』評価は?感想ネタバレあらすじ/ラストに驚き？13考察とキミスイの意味？|ناونیشان=https://pixiin.com/work/733/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩|وێبگە=ピクシーン Pick Scene 映画の評価ランキングやネタバレ|زمان=ja|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190822003120/https://pixiin.com/work/733/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە دەرەوەی ژاپۆن فلمەکە گەیشتە ٣.٦ ملیۆن دۆلار &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=I Want to Eat Your Pancreas|ناونیشان=http://english.entgroup.cn/684774/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٠|وێبگە=EntGroup|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210607024102/http://english.entgroup.cn/684774/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;$٣٫٤٥٧٫٤٤٤ لە کۆریایی باشور &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; لە ئەمەریکا و کەنەدا $٢٧٧٫٠١٩ ، و $١١٥٫٤٩٤ لە ئیسپانیا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=I Want to Eat Your Pancreas|ناونیشان=https://www.boxofficemojo.com/title/tt7236034/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٠|وێبگە=[[Box Office Mojo]]}}&lt;/ref&gt; بە شێوەی جیھانی گەیشتە {{US$|{{#expr:31680000+3600000+3457444+277019+115494}}|long=no}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|فیلم|ژاپۆن}}

{{فیلم-کۆلکە}}
{{ژاپۆن-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمە ژاپۆنیەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٧]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ژاپۆنی]]
[[پۆل:فیلمەکانی تۆھۆ]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی دەرھێنانیان لەلایەن شۆ تسوکیکاوا]]
[[پۆل:فیلمە ژاپۆنییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ژاپۆنییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]</text>
      <sha1>tlwhkjz3b0lqlvga5u3h65jqahy2ku6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژژمێری کۆچیی ھەتاوی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172498</id>
    <revision>
      <id>1693856</id>
      <parentid>1550075</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:37:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ڕۆژژمێر-کۆلکە، ئەفغانستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2198" sha1="j3dgyo1dddu0024b3dh7atbh3ymdrd6" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
'''ڕۆژژمێری کۆچیی ھەتاوی''' لەسەر بنەمای [[ڕۆژژمێری جەلالی]] دانراوە و ساڵی کۆچی [[پێغەمبەری ئیسلام]] کراوە بە دەستپێکی ئەم ڕۆژژمێرە. یەکەم ڕۆژی بەھار ([[نەورۆز]]) دەستپێکی ساڵە و لە ئێستادا تەنیا لە [[ئێران]] و [[ئەفغانستان]] بە فەرمی کاری پێ دەکرێت. ناوی مانگەکان لە ناوی خواوەندەکانی [[ئایینی زەردەشتی]] وەرگیراون.

== سەرەتای دەستپێکردنی ڕۆژژمێر ==
سەرەتای ئەم ڕۆژژمێرە، وەک ھیجری مانگی، لە ساڵی ھیجرەتی [[پێغەمبەری ئیسلام]] لە [[مەککە]] و بۆ [[مەدینە]]، کە بریتییە لە ساڵی ٦٢٢ز، ڕۆژی ١٣ی مانگی [[ئەیلوول]].

== ساڵ، وەرز، مانگ و ڕۆژەکان ==
ئەم ڕۆژژمێرە ھاوشێوەی [[ڕۆژژمێری گریگۆری]] لە ٣٦٥ ڕۆژ و ١٢ مانگ، پێک ھاتوە. بە واتایەکی تر ساڵێک بریتییە لە ٣٦٥٬٢٤٢١٩٨٧٨ڕۆژ؛ بۆ ڕیک خستنی لە گشت چوارساڵ جارێک، ساڵێکیان بە ٣٦٦ ڕۆژ ئەژمار دەکرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=گاشماری ھجری خورشیدی|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=گاشماری_ھجری_خورشیدی&amp;oldid=30771602|ئیش=ویکیپدیا، دانشنامھٔ آزاد|زمان=fa|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ئەفغانستان|ڕۆژژمێر|ئێران|ڕۆژژمێری کۆچی|کات}}

{{ڕۆژژمێر-کۆلکە}}
{{ئەفغانستان-کۆلکە}}
{{ئێران-کۆلکە}}

[[پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی ئێران]]
[[پۆل:ڕۆژژمێرەکان]]
[[پۆل:چاندی ئێرانی]]
[[پۆل:ڕۆژژمێری کۆچی ھەتاوی]]</text>
      <sha1>j3dgyo1dddu0024b3dh7atbh3ymdrd6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیم ئەسەدی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173332</id>
    <revision>
      <id>1694133</id>
      <parentid>1365474</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T01:38:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، عێراق-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4470" sha1="23urny4lyrrmrgwge1x6by9xyzk3wsg" xml:space="preserve">{{خاوێنکردن}}
{{زانیاریدانی کەسایەتی
|ناو=ڕیم ئەسەدی
|پیشە=Fashion design
|نەتەوە=بەریتانی
}}

'''ڕیم ئەسەدی''' ({{بە عەرەبی|ريم الأسدي}}) دیزاینەرێکی جولوبەرگە لە بەریتانیا، دیزاینەری جلوبەرگە لە [[لەندەن]] و تۆکیۆ و زۆر بەناوبانگە لە ژاپۆن&lt;ref name=&quot;ReemAlasadi:AFineVintage&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Reem Alasadi:A Fine Vintage|ناونیشان=http://www.ameliasmagazine.com/amelias_blog/2009/05/reem_alasadi.php|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090605175310/http://www.ameliasmagazine.com/amelias_blog/2009/05/reem_alasadi.php|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=ameliasmagazine.com}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090605175310/http://www.ameliasmagazine.com/amelias_blog/2009/05/reem_alasadi.php |date= ٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٩ }}&lt;/ref&gt;

== ژیانی سەرەتایی و کار ==
ڕیم لە لەندەن گەورە بووە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.360fashion.net/360/2009/03/bubble-n-squeak---reem-alasadi.php |سەردێڕ=Bubble N' Squeak – Reem Alasadi-Fall 2009 RTW |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تەممووزی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100709003539/http://www.360fashion.net/360/2009/03/bubble-n-squeak---reem-alasadi.php |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; و لە تەمەنی شازدە ساڵی بۆ کۆمپانیای جلوبەرگی (Karen Millen) کاردەکات لە کێنتی سەربە [[ئینگلتەرا|ئینگلاند]]&lt;ref name=&quot;ReemAlasadi:AFineVintage&quot;/&gt; ڕیم لە کۆلێژی فاشن و دیزاینەری جلوبەرگ و ناوەندی سەینت مارتنس کۆلێژی [[ھونەر]] و دیزاین و لە تەمەنی ٢١ کاری خۆی دامەزراند و ستۆدیۆیەک.

لە سەرەتای کارەکەی ڕێم جۆری جلی ڤینتاجی فرۆشت لە نۆتینگ ھیل، و ڕیم لەگەل زۆر دیزاینەر کاری کردووە وەک [[جۆن ڕیچمۆند (دیزاینەری جلوبەرگ)|جۆن ڕیچمۆند]]، [[ڕۆبێرت کاری ولیامس]]. [[ساتێلا نینا مککارتنی|ساتێلا نینا]]، کە ھەموویان خزمەتیان کردووە، کە سەرکەوتنی بەرزیان لە کارەکانیان ھێناوە

لە ٢٠٠٣ ڕیم فرۆشگای خۆی کردەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.360fashion.net/360/2009/03/bubble-n-squeak---reem-alasadi.php |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تەممووزی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100709003539/http://www.360fashion.net/360/2009/03/bubble-n-squeak---reem-alasadi.php |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;و لەگەڵ کۆمپانیای لافۆرێ، کاری کرد کە فرۆشگایەکی کارگێرییە لە ھەراجوکو کە بەشێکە لە مۆدەی ھەفتانەی تۆکیۆ

لە ٢٠٠٧ چووە پاڵ مۆدەی ھەفتانەی لەندەن لە دواین کارەکانی خەڵاتێکی بردەوە بۆ باشترین پێشکەشکردن لە مۆدەی ھەفتانەی ژاپۆن&lt;ref name=&quot;ReemAlasadi:AFineVintage&quot;/&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [http://www.reemalasadi.com/ وێبگەی فەرمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190418210253/http://www.reemalasadi.com/ |date=١٨ی نیسانی ٢٠١٩}}

{{authority control}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|عێراق}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{عێراق-کۆلکە}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:دیزاینەرانی مۆدەی عێراقی]]
[[پۆل:براندە کوالێتی بەرزەکان]]
[[پۆل:ژنە ھونەرمەندە عێراقییەکان]]
[[پۆل:ھونەرمەندانی بەریتانی]]
[[پۆل:ژنە ھونەرمەندە بەریتانییەکان]]</text>
      <sha1>23urny4lyrrmrgwge1x6by9xyzk3wsg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕوبع ئەلخالی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174667</id>
    <revision>
      <id>1693721</id>
      <parentid>1693051</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:13:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6077" sha1="qnq2tyb38fjxhlq3ajuj1f5mfsjeufe" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''بیابانی ڕوبع ئەلخالی''' ({{بە عەرەبی|الربع الخالي}}) گەورەترین [[بیابان|بیابانی]] لمی جیھانە، بەشێکە لە [[بیابانی عەرەبی]]، کە چوارەم گەورەترین بیابانی جیھانە سێ یەکی [[باشووری ڕۆژھەڵات|باشووری ڕۆژھەڵاتی]] [[نیمچەدوورگەی عەرەبی|نیمچە دوورگەی عەرەبی]] داگیردەکات، ڕوبع ئەلخالی لە ئێستادا لە نێوان چوار وڵاتدا دابەش بووە: [[عەرەبستانی سعوودی|سعودییە]]، [[یەمەن]]، [[عومان]] و [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|ئیمارات]]، کە بەشی زۆری بیابانەکە دەکەوێتە ناو خاکی سعودیەوە بە ڕووبەری ٤٣٠ ھەزار کیلۆمەتر دووجا، کە بڕی ٦٧٬٧٪ کۆی تەنە لمییەکانی بیابانەکە لە سعودییە دایە تەپۆلکە لمییەکانی پتر لە ٣٠٠ مەتر بەرزدەبێتەوە و بە بەردەوامی دەجولێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Vincent|یەکەم=Peter|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/Saudi_Arabia_An_Environmental_Overview.html?id=Vacv2wy3yd8C|سەردێڕ=Saudi Arabia: An Environmental Overview|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=CRC Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٠٣-٠٣٠٨٨-٢|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

یەکەم گەریدەی خۆڕھەڵاتناس کە سەردانی ئەم بیابانەی کردبێت بێرترام تۆماس (١٩٣١) و جۆن فلیپ (١٩٣٢) بوو.

سەرەڕای سەختی و نالەباری ناوچەکە و کەمی چالاکییە مرۆیییەکان، ناوچەکە دەوڵەمەندە بە نەوت و گازی سروشتی و کانزاتیشکدەرەکان، لمی شووشەو وزەی خۆر بۆیە چیتر بە واتای (روبع ئەلخالی)(گەرەکە چۆڵەکە) نایەت ھەروەک بانگیان دەکرد، ناوچەکە ئاوەدانە ئێستا لەگەڵ ناوەند و وێستگەکانی کۆمپانیای نەوتی نیشتیمانیدا، فڕۆکە و ئۆتۆمبێل بە ئاسمان و زەویی خۆیدا دەسوڕێنەوە و پاشەکەوتی کانزاکانیان پەرتەوازە دەبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Saudi Aramco World : Lakes of the Rub' al-Khali|ناونیشان=https://archive.aramcoworld.com/issue/198903/lakes.of.the.rub.al-khali.htm|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=archive.aramcoworld.com}}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
بیابانی ڕوبع ئەلخالی لەسەر ھێلی درێژی ٤٥ تا ٥٦ ی ڕۆژھەڵات ھەڵکەوتووە کە نزیکەی ١٢٠٠ کم. ھەروەھا درێژدەبێتەوە لە نزیک ھێلی پانی ١٦ ەوە تاوەکو ٢٣ ی باکوور. ڕووبەرەکەی نزیکەی ٦٤٠ ھەزار کیلۆمەتر دووجایە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Southwestern Asia: Most of Saudi Arabia, extending into Oman, United Arab Emirates, Yemen, Egypt, Iraq, Jordan, and Syria {{!}} Ecoregions {{!}} WWF|ناونیشان=https://www.worldwildlife.org/ecoregions/pa1303|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=World Wildlife Fund|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

بیابانی ڕوبع ئەلخالی بە دەنکە لمییەکان داپۆشراوە، ھەندێکیان جوڵە دەکەن و ھەندێکیشیان جێگیرن، ھەندێک لە لمەکان لە شێوەی پێڵاوی ئەسپین و ھەندێکیشیان لە شێوەی درێژکۆلەیی دان بە شێوەی ڕەگەزی پێک ھاتەکەیان دابەش بوون. ئەم دەنکە لمانە لە خۆرئاوای بیابانەکەوە تەپۆلکەی لمی دروست دەکەن تا بەرزی (١٥٠٠ پێ) و لە ڕۆژھەڵات (٥٠٠ پێ) و لە باشووری ڕۆژئاوای (٢٠٠٠ پێ) لە باکوور (١٥٠٠ پێ).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=van Beek|یەکەم=Gus W.|ڕێکەوت=١٩٥٨|سەردێڕ=Frankincense and Myrrh in Ancient South Arabia|ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/595284|journal=Journal of the American Oriental Society|بەرگ=٧٨|issue=3|پەڕەکان=١٤١–١٥٢|doi=10.2307/595284|issn=0003-0279}}&lt;/ref&gt;

== کەشوھەوا ==
کەشوھەوای ڕوبع ئەلخالی کەشوھەوایەکی بیابانی کیشوەرییە کە زۆر زۆر گەرمە و لەزستاندا سەرما و باران زۆر کەمە و خۆڵبارین بەدرێژایی ساڵ ھەڵدەکات و پلەکانی گەرمای گەورەی ھاوین لە ٤٠ بۆ ٥٠ سیلیلیزی و ھەندێک جاریش دەگاتە سەرووی ٦٠ سیلیلیزی و کەمترین پلەی گەرمی تۆمار کرابێت لەزستاندا لە ٧ سیلیلیزییەوە تا سفر بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=NOVA Online/Lost City of Arabia/Zarins Interview|ناونیشان=https://www.pbs.org/wgbh/nova/ubar/zarins/|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=www.pbs.org}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Empty quarter Arabia.PNG|چەپ|وێنۆک|250x250پیکسڵ|بڕوانە ڕوبع ئەلخالی لە نیمچە دوورگەی عەرەبی.]]

== ئەمانەش ببینە ==
* [[بیابان]]
* [[بیابانی عەرەبی]]
* [[تراویلکە]]
* [[لم]]
* [[نیمچەدوورگەی عەرەبی]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Rub' al Khali}}
{{تووڵی دەروازە|عەرەبستانی سعوودی|جوگرافیا|ڕۆژھەڵاتی ناوین}}

{{عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە}}
{{جوگرافیا-کۆلکە}}

[[پۆل:نیمچەدوورگەی عەرەبی]]
[[پۆل:بیابانەکان]]
[[پۆل:جوگرافیا]]</text>
      <sha1>qnq2tyb38fjxhlq3ajuj1f5mfsjeufe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1693886</id>
      <parentid>1693721</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:04:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:عومان|عومان]]</comment>
      <origin>1693886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6088" sha1="89edi92d0uqj31cq0xp1pfrbe1p404j" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''بیابانی ڕوبع ئەلخالی''' ({{بە عەرەبی|الربع الخالي}}) گەورەترین [[بیابان|بیابانی]] لمی جیھانە، بەشێکە لە [[بیابانی عەرەبی]]، کە چوارەم گەورەترین بیابانی جیھانە سێ یەکی [[باشووری ڕۆژھەڵات|باشووری ڕۆژھەڵاتی]] [[نیمچەدوورگەی عەرەبی|نیمچە دوورگەی عەرەبی]] داگیردەکات، ڕوبع ئەلخالی لە ئێستادا لە نێوان چوار وڵاتدا دابەش بووە: [[عەرەبستانی سعوودی|سعودییە]]، [[یەمەن]]، [[عومان]] و [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|ئیمارات]]، کە بەشی زۆری بیابانەکە دەکەوێتە ناو خاکی سعودیەوە بە ڕووبەری ٤٣٠ ھەزار کیلۆمەتر دووجا، کە بڕی ٦٧٬٧٪ کۆی تەنە لمییەکانی بیابانەکە لە سعودییە دایە تەپۆلکە لمییەکانی پتر لە ٣٠٠ مەتر بەرزدەبێتەوە و بە بەردەوامی دەجولێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Vincent|یەکەم=Peter|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/Saudi_Arabia_An_Environmental_Overview.html?id=Vacv2wy3yd8C|سەردێڕ=Saudi Arabia: An Environmental Overview|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=CRC Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٠٣-٠٣٠٨٨-٢|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

یەکەم گەریدەی خۆڕھەڵاتناس کە سەردانی ئەم بیابانەی کردبێت بێرترام تۆماس (١٩٣١) و جۆن فلیپ (١٩٣٢) بوو.

سەرەڕای سەختی و نالەباری ناوچەکە و کەمی چالاکییە مرۆیییەکان، ناوچەکە دەوڵەمەندە بە نەوت و گازی سروشتی و کانزاتیشکدەرەکان، لمی شووشەو وزەی خۆر بۆیە چیتر بە واتای (روبع ئەلخالی)(گەرەکە چۆڵەکە) نایەت ھەروەک بانگیان دەکرد، ناوچەکە ئاوەدانە ئێستا لەگەڵ ناوەند و وێستگەکانی کۆمپانیای نەوتی نیشتیمانیدا، فڕۆکە و ئۆتۆمبێل بە ئاسمان و زەویی خۆیدا دەسوڕێنەوە و پاشەکەوتی کانزاکانیان پەرتەوازە دەبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Saudi Aramco World : Lakes of the Rub' al-Khali|ناونیشان=https://archive.aramcoworld.com/issue/198903/lakes.of.the.rub.al-khali.htm|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=archive.aramcoworld.com}}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
بیابانی ڕوبع ئەلخالی لەسەر ھێلی درێژی ٤٥ تا ٥٦ ی ڕۆژھەڵات ھەڵکەوتووە کە نزیکەی ١٢٠٠ کم. ھەروەھا درێژدەبێتەوە لە نزیک ھێلی پانی ١٦ ەوە تاوەکو ٢٣ ی باکوور. ڕووبەرەکەی نزیکەی ٦٤٠ ھەزار کیلۆمەتر دووجایە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Southwestern Asia: Most of Saudi Arabia, extending into Oman, United Arab Emirates, Yemen, Egypt, Iraq, Jordan, and Syria {{!}} Ecoregions {{!}} WWF|ناونیشان=https://www.worldwildlife.org/ecoregions/pa1303|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=World Wildlife Fund|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

بیابانی ڕوبع ئەلخالی بە دەنکە لمییەکان داپۆشراوە، ھەندێکیان جوڵە دەکەن و ھەندێکیشیان جێگیرن، ھەندێک لە لمەکان لە شێوەی پێڵاوی ئەسپین و ھەندێکیشیان لە شێوەی درێژکۆلەیی دان بە شێوەی ڕەگەزی پێک ھاتەکەیان دابەش بوون. ئەم دەنکە لمانە لە خۆرئاوای بیابانەکەوە تەپۆلکەی لمی دروست دەکەن تا بەرزی (١٥٠٠ پێ) و لە ڕۆژھەڵات (٥٠٠ پێ) و لە باشووری ڕۆژئاوای (٢٠٠٠ پێ) لە باکوور (١٥٠٠ پێ).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=van Beek|یەکەم=Gus W.|ڕێکەوت=١٩٥٨|سەردێڕ=Frankincense and Myrrh in Ancient South Arabia|ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/595284|journal=Journal of the American Oriental Society|بەرگ=٧٨|issue=3|پەڕەکان=١٤١–١٥٢|doi=10.2307/595284|issn=0003-0279}}&lt;/ref&gt;

== کەشوھەوا ==
کەشوھەوای ڕوبع ئەلخالی کەشوھەوایەکی بیابانی کیشوەرییە کە زۆر زۆر گەرمە و لەزستاندا سەرما و باران زۆر کەمە و خۆڵبارین بەدرێژایی ساڵ ھەڵدەکات و پلەکانی گەرمای گەورەی ھاوین لە ٤٠ بۆ ٥٠ سیلیلیزی و ھەندێک جاریش دەگاتە سەرووی ٦٠ سیلیلیزی و کەمترین پلەی گەرمی تۆمار کرابێت لەزستاندا لە ٧ سیلیلیزییەوە تا سفر بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=NOVA Online/Lost City of Arabia/Zarins Interview|ناونیشان=https://www.pbs.org/wgbh/nova/ubar/zarins/|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=www.pbs.org}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Empty quarter Arabia.PNG|چەپ|وێنۆک|250x250پیکسڵ|بڕوانە ڕوبع ئەلخالی لە نیمچە دوورگەی عەرەبی.]]

== ئەمانەش ببینە ==
* [[بیابان]]
* [[بیابانی عەرەبی]]
* [[تراویلکە]]
* [[لم]]
* [[نیمچەدوورگەی عەرەبی]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Rub' al Khali}}
{{تووڵی دەروازە|عەرەبستانی سعوودی|جوگرافیا|ڕۆژھەڵاتی ناوین|عومان}}

{{عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە}}
{{جوگرافیا-کۆلکە}}

[[پۆل:نیمچەدوورگەی عەرەبی]]
[[پۆل:بیابانەکان]]
[[پۆل:جوگرافیا]]</text>
      <sha1>89edi92d0uqj31cq0xp1pfrbe1p404j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێبازی خالیدی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174701</id>
    <revision>
      <id>1694222</id>
      <parentid>1365516</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T07:34:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئیسلام-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2682" sha1="prl4g5fpgpr3f9uoubif5fku5smc67d" xml:space="preserve">'''خالیدی''' یان '''خالیدییە''' ڕێبازێکی سۆفیگەری بوو کە لە سەدەی نۆزدەدا لە کوردستان لەسەر دەستی [[مەولانا خالیدی نەقشبەندی|خالیدی نەقشبەندی]] دامەزرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Özdalga, E. (1999). Naqshbandis in western and central Asia. Istanbul: Numune Matbaasi.|ناونیشان=https://core.ac.uk/download/pdf/15605108.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئازاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190330022725/https://core.ac.uk/download/pdf/15605108.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی ئازاری ٢٠١٢|سەردێڕ=Faiz-e-Naqshband (Urdu)|ناونیشان=http://www.maktabah.org/index.php/sufism/malfuzat/537-faiz-e-naqshband-urdu.html|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئازاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120308204209/http://www.maktabah.org/index.php/sufism/malfuzat/537-faiz-e-naqshband-urdu.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; ئەم ڕێبازە لقێک لە تەریقەتی [[نەقشبەندی]] بوو. ئەم ڕێبازە لە کوردستان نەمایەوە گەشتە شوێنەکانی تر وەک بەغدا و ئەستەمبووڵ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کشاکش ها میان سلفیه و طریقت خالدیه در بغداد|ناونیشان=http://ensani.ir/fa/article/244036/%DA%A9%D8%B4%D8%A7%DA%A9%D8%B4-%D9%87%D8%A7-%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D9%84%D9%81%DB%8C%D9%87-%D9%88-%D8%B7%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%AA-%D8%AE%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%BA%D8%AF%D8%A7%D8%AF|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=پرتال جامع علوم انسانی|زمان=fa}}{{بەستەری مردوو|url=http://ensani.ir/fa/article/244036/%DA%A9%D8%B4%D8%A7%DA%A9%D8%B4-%D9%87%D8%A7-%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D9%84%D9%81%DB%8C%D9%87-%D9%88-%D8%B7%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%AA-%D8%AE%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%BA%D8%AF%D8%A7%D8%AF |date=ئایاری ٢٠٢٣ }}&lt;/ref&gt; یەکێک لە ھۆکارەکانی پەرەسەندنی تەریقەتەکە لە بەغدا دەرکردنی مەولانا خالید لە سلێمانی و گیرسانەوەی لە بەغدا بوو.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{ئیسلام-کۆلکە}}

[[پۆل:نەقشبەندی]]</text>
      <sha1>prl4g5fpgpr3f9uoubif5fku5smc67d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیالیزمی جادوویی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174868</id>
    <revision>
      <id>1694084</id>
      <parentid>1406789</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:38:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، وێژە-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5708" sha1="bvmzq3nh5gezwzbvobdil9gromidiei" xml:space="preserve">'''ڕیالیزمی جادوویی''' ({{بە ئینگلیزی|Magic realism}}) شێوازێکە لە [[خەیاڵ (وێژە)|خەیاڵ]] و [[چەشنی ئەدەبیی]] کە تێیدا وێنەیەکی ڕاستەقینەی ئەم جیھانە ھاوچەرخە پێشان دەدات بە بەکارھێنانی توخم و کەرەستەی جادوویی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=What Is Magical Realism? Definition and Examples of Magical Realism in Literature, Plus 7 Magical Realism Novels You Should Read|ناونیشان=https://www.masterclass.com/articles/what-is-magical-realism|وێبگە=MasterClass}}&lt;/ref&gt; ڕاستبینینی جادوویی زۆر جار بەو بەرھەمە ئەدەبییانەش دەگوترێت کە خەیاڵین یان دوورن لە سرووشت، ئەمە زیاتر لە بەرھەمی [[ڕۆمان]] و نمایشکردنی دراماتیکی دەبینرێت.&lt;ref name=&quot;Bowers, Maggie A. 2004&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bowers|یەکەم=Maggie Ann|سەردێڕ=Magic(al) Realism|ڕێکەوت=2004|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٢٦٨٥٤-٧|شوێن=New York}}&lt;/ref&gt; وێڕای ئەوە کە ڕاستبینینی جادوویی بەشێک لە توخم و کەرەستەی جادوویی لەخۆ دەگریت بەڵام ئەوە بە بەشێکی جیا لە چەشنی خەیاڵی دەبینرێت، ئەمەش لەبەر ئەوەیە کە ڕاستبینینی جادوویی بڕێکی زۆر لە وردەکاری ڕاستەقینە بەکاردەھێنێت و توخمە جادووییەکان بەکاردەھێنێت بۆ ئەوەی مەبەستێک دەربارەی ڕاستی دروست بکات، لە بەرامبەردا چەشنی خەیاڵی ئەوا ھەموو کات لە ڕاستییەوە دوورە.&lt;ref name=&quot;Cornés&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Cornés, Eladio|سەردێڕ=Dictionary of Mexican Literature|بڵاوکەرەوە=Greenwood Publishing Group|ساڵ=١٩٩٢|شوێن=Greenwood|پەڕە=https://books.google.es/books?id=j-K-١٣qmBSoC&amp;pg=PA٣٩٧&amp;dq=magic+realism+is+not+fantasy&amp;hl=es&amp;sa=X&amp;ved=٢ahUKEwiC-eWbmeLqAhW٠٦uAKHfwpAwsQ٦AEwAXoECAIQAg#v=onepage&amp;q=magic%٢٠realism%٢٠is%٢٠not%٢٠fantasy&amp;f=false ٣٩٧|وتەگێڕانەوە=Magical realism is not pure fantasy because it contains a substantial amount of realistic detail (…)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Wexler, Joyce|ساڵ=٢٠٠٢|سەردێڕ=What Is a Nation? Magic Realism and National Identity in Midnight's Children and Clear Light of Day|journal=The Journal of Commonwealth Literature|بەرگ=٣٧|issue=2|پەڕەکان=١٣٧–١٥٥|doi=10.1177/002198940203700209|وتەگێڕانەوە=The oxymoron &quot;magic realism&quot; (…) It is a more inclusive form than realism or fantasy.|s2cid=161325155}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hegerfeldt&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Hegerfeldt, Anne C.|سەردێڕ=Lies that Tell the Truth: Magic Realism Seen Through Contemporary Fiction from Britain|ناونیشان=https://archive.org/details/liesthattelltrut0000hege|بڵاوکەرەوە=Rodopi|ساڵ=٢٠٠٥|شوێن=New York|پەڕە=https://books.google.es/books?id=FdrXgdj٥TZAC&amp;pg=PA٦&amp;dq=shorthand+definition+of+magic+realism+as+an+“amalgamation+of+realism+and+fantasy”&amp;hl=es&amp;sa=X&amp;ved=٢ahUKEwiZ٣baYo-LqAhWnBWMBHeOPDgcQ٦AEwAHoECAUQAg#v=onepage&amp;q=shorthand%٢٠definition%٢٠of%٢٠magic%٢٠realism%٢٠as%٢٠an%٢٠“amalgamation%٢٠of%٢٠realism%٢٠and%٢٠fantasy”&amp;f=false ٦|وتەگێڕانەوە=(…) clearly insufficient shorthand definition of magic realism as an “amalgamation of realism and fantasy”}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Shultz, Christopher|سەردێڕ=How Is Magical Realism Different From Fantasy?|ناونیشان=https://litreactor.com/columns/how-is-magical-realism-different-from-fantasy|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=Litbreaker}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Davidson, Lale|سەردێڕ=The Difference Between Magic Realism and Fantasy|ناونیشان=http://lunastationquarterly.com/the-difference-between-magic-realism-and-fantasy/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=Luna Station Quarterly|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200930214838/http://lunastationquarterly.com/the-difference-between-magic-realism-and-fantasy/#:~:text=The%20most%20common%20definition%20of,coherently%20organized%20worlds%20and%20myths.”&amp;text=In%20magic%20realism%2C%20by%20contrast,as%20though%20it%20is%20ordinary.|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Allmann, Emma|سەردێڕ=What is magical realism?|ناونیشان=https://bookriot.com/what-is-magical-realism/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=bookriot.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Evans, Jon|سەردێڕ=Magic realism: Not fantasy. Sorry|ناونیشان=https://www.tor.com/2008/10/23/magicrealism/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=tor.com}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تووڵی دەروازە|وێژە|ڕۆمانەکان|ھۆڵیوود|خەیاڵی زانستی|فیلم}}
{{پۆلی کۆمنز|Magic realism}}

{{فیلم-کۆلکە}}
{{وێژە-کۆلکە}}

[[پۆل:چەشنەکانی فیلم]]
[[پۆل:جۆرەکانی فەنتازیا]]
[[پۆل:ئەدەبی سەدەی بیست]]</text>
      <sha1>bvmzq3nh5gezwzbvobdil9gromidiei</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694292</id>
      <parentid>1694084</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T09:10:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1694292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5821" sha1="4pcbxgl0lj5zf68fbyidwvdhx9hf00f" xml:space="preserve">'''ڕیالیزمی جادوویی''' ({{بە ئینگلیزی|Magic realism}}) شێوازێکە لە [[خەیاڵ (وێژە)|خەیاڵ]] و [[چەشنی ئەدەبیی]] کە تێیدا وێنەیەکی ڕاستەقینەی ئەم جیھانە ھاوچەرخە پێشان دەدات بە بەکارھێنانی توخم و کەرەستەی جادوویی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=What Is Magical Realism? Definition and Examples of Magical Realism in Literature, Plus 7 Magical Realism Novels You Should Read|ناونیشان=https://www.masterclass.com/articles/what-is-magical-realism|وێبگە=MasterClass}}&lt;/ref&gt; ڕاستبینینی جادوویی زۆر جار بەو بەرھەمە ئەدەبییانەش دەگوترێت کە خەیاڵین یان دوورن لە سرووشت، ئەمە زیاتر لە بەرھەمی [[ڕۆمان]] و نمایشکردنی دراماتیکی دەبینرێت.&lt;ref name=&quot;Bowers, Maggie A. 2004&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bowers|یەکەم=Maggie Ann|سەردێڕ=Magic(al) Realism|ڕێکەوت=2004|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٢٦٨٥٤-٧|شوێن=New York}}&lt;/ref&gt; وێڕای ئەوە کە ڕاستبینینی جادوویی بەشێک لە توخم و کەرەستەی جادوویی لەخۆ دەگریت بەڵام ئەوە بە بەشێکی جیا لە چەشنی خەیاڵی دەبینرێت، ئەمەش لەبەر ئەوەیە کە ڕاستبینینی جادوویی بڕێکی زۆر لە وردەکاری ڕاستەقینە بەکاردەھێنێت و توخمە جادووییەکان بەکاردەھێنێت بۆ ئەوەی مەبەستێک دەربارەی ڕاستی دروست بکات، لە بەرامبەردا چەشنی خەیاڵی ئەوا ھەموو کات لە ڕاستییەوە دوورە.&lt;ref name=&quot;Cornés&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Cornés, Eladio|سەردێڕ=Dictionary of Mexican Literature|بڵاوکەرەوە=Greenwood Publishing Group|ساڵ=١٩٩٢|شوێن=Greenwood|پەڕە=https://books.google.es/books?id=j-K-١٣qmBSoC&amp;pg=PA٣٩٧&amp;dq=magic+realism+is+not+fantasy&amp;hl=es&amp;sa=X&amp;ved=٢ahUKEwiC-eWbmeLqAhW٠٦uAKHfwpAwsQ٦AEwAXoECAIQAg#v=onepage&amp;q=magic%٢٠realism%٢٠is%٢٠not%٢٠fantasy&amp;f=false ٣٩٧|وتەگێڕانەوە=Magical realism is not pure fantasy because it contains a substantial amount of realistic detail (…)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Wexler, Joyce|ساڵ=٢٠٠٢|سەردێڕ=What Is a Nation? Magic Realism and National Identity in Midnight's Children and Clear Light of Day|journal=The Journal of Commonwealth Literature|بەرگ=٣٧|issue=2|پەڕەکان=١٣٧–١٥٥|doi=10.1177/002198940203700209|وتەگێڕانەوە=The oxymoron &quot;magic realism&quot; (…) It is a more inclusive form than realism or fantasy.|s2cid=161325155}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hegerfeldt&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Hegerfeldt, Anne C.|سەردێڕ=Lies that Tell the Truth: Magic Realism Seen Through Contemporary Fiction from Britain|ناونیشان=https://archive.org/details/liesthattelltrut0000hege|بڵاوکەرەوە=Rodopi|ساڵ=٢٠٠٥|شوێن=New York|پەڕە=https://books.google.es/books?id=FdrXgdj٥TZAC&amp;pg=PA٦&amp;dq=shorthand+definition+of+magic+realism+as+an+“amalgamation+of+realism+and+fantasy”&amp;hl=es&amp;sa=X&amp;ved=٢ahUKEwiZ٣baYo-LqAhWnBWMBHeOPDgcQ٦AEwAHoECAUQAg#v=onepage&amp;q=shorthand%٢٠definition%٢٠of%٢٠magic%٢٠realism%٢٠as%٢٠an%٢٠“amalgamation%٢٠of%٢٠realism%٢٠and%٢٠fantasy”&amp;f=false ٦|وتەگێڕانەوە=(…) clearly insufficient shorthand definition of magic realism as an “amalgamation of realism and fantasy”}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Shultz, Christopher|سەردێڕ=How Is Magical Realism Different From Fantasy?|ناونیشان=https://litreactor.com/columns/how-is-magical-realism-different-from-fantasy|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=Litbreaker}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Davidson, Lale|سەردێڕ=The Difference Between Magic Realism and Fantasy|ناونیشان=http://lunastationquarterly.com/the-difference-between-magic-realism-and-fantasy/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=Luna Station Quarterly|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200930214838/http://lunastationquarterly.com/the-difference-between-magic-realism-and-fantasy/#:~:text=The%20most%20common%20definition%20of,coherently%20organized%20worlds%20and%20myths.”&amp;text=In%20magic%20realism%2C%20by%20contrast,as%20though%20it%20is%20ordinary.|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Allmann, Emma|سەردێڕ=What is magical realism?|ناونیشان=https://bookriot.com/what-is-magical-realism/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=bookriot.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Evans, Jon|سەردێڕ=Magic realism: Not fantasy. Sorry|ناونیشان=https://www.tor.com/2008/10/23/magicrealism/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=tor.com}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تووڵی دەروازە|وێژە|ڕۆمانەکان|ھۆڵیوود|خەیاڵی زانستی|فیلم}}
{{پۆلی کۆمنز|Magic realism}}

{{فیلم-کۆلکە}}
{{وێژە-کۆلکە}}

[[پۆل:چەشنەکانی فیلم]]
[[پۆل:جۆرەکانی فەنتازیا]]
[[پۆل:ئەدەبی سەدەی بیست]]
[[پۆل:خەیاڵی بیرکردنەوەیی]]
[[پۆل:چەشنەکانی ھونەرە بینراوەکان]]</text>
      <sha1>4pcbxgl0lj5zf68fbyidwvdhx9hf00f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێبوار خالید</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175060</id>
    <revision>
      <id>1694228</id>
      <parentid>1656399</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T07:35:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ھونەر-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3493" sha1="pd2cq8dz7hqpucgf3nwhlfzfyzcio2x" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
'''ڕێبوار خالید''' (لەدایکبووی ٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٥ لە [[سلێمانی]]، [[ھەرێمی کوردستان]]) [[وێنەکێش]]، [[شاعیر]]، [[پەیکەرتاشی|پەیکەرتاش]]، [[وێنەگری|وێنەگر]] و دیزاینەرێکی [[کورد]]ە.

== ژیان ==
ڕێبوار خالید لە ٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٥ لە گەڕەکی گوێژەی [[شاری سلێمانی]] لەدایک بووە. کشتوکاڵی خوێندووە و ساڵی ١٩٨٠ کۆلێجی تەواو کردووە.

== بەرھەمەکان ==
ساڵی ١٩٧٠ دەستی بە کاری ھونەری کردووە. پۆرترەی زیاتر لە ٣٠٠ کەسایەتیی ناوداری [[کورد]]ی پارچەکانی [[کوردستان]] و جیھانی لە بوارەکانی [[ئەدەب]]ی، [[ھونەر]]ی، [[مێژوو]]یی و [[ڕۆژنامەگەری]]، بە یارمەتی [[تەکنۆلۆژیا]] کێشاوەتەوە و ھەنووکەش بەردەوامە. ھونەری دیجیتاڵ شێوازی تایبەتی کاری ئەو ھونەرمەندەیە.

== کارەکان ==
* بەشداریکردن لە پێشانگاکانی [[زانکۆی سلێمانی]] و زانکۆکانی [[ئێراق]]
* کردنەوەی پێشانگای تایبەت بەخۆی لە [[کوردستان]]، [[سوید]] و [[ئێران]]
* بەڕێوەبردنی پێشانگای (شانازییەکان دەگەڕێنەوە شار) لە [[مۆزەخانەی نیشتمانیی سلێمانی|مۆزەخانەی ئەمنەسوورەکان]] لە ڕێکەوتی ١–٦ی ئازاری ٢٠١٨&lt;ref&gt;[https://www.khaktv.net/all-detail.aspx?jimare=12443&amp;type=farhang شانازییەکان دەگەڕێنەوە شار]{{بەستەری مردوو|url=https://www.khaktv.net/all-detail.aspx?jimare=12443&amp;type=farhang |date=حوزەیرانی ٢٠٢٥ }}، خاک تیڤی، ٢١ی شوباتی ٢٠١٨ بڵاو کراوەتەوە.&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
* [https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20161025091741134505&amp;lng=8 ڕێبوار خالید تاھیر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251211035915/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20161025091741134505&amp;lng=8 |date=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ }}، [[کوردیپێدیا]]

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [http://kurdistanart.blogspot.com/2016/08/artwork-by-rebwar-khalid-sulaymaniyah.html بەشێک لە بەرھەمەکانی ڕێبوار خالید]{{بەستەری مردوو|url=http://kurdistanart.blogspot.com/2016/08/artwork-by-rebwar-khalid-sulaymaniyah.html |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}

{{تووڵی دەروازە|ھونەر|شیعر|ژیاننامە}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{ھونەر-کۆلکە}}

[[پۆل:پەیکەرتاشەکان]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی]]
[[پۆل:شاعیرانی کورد]]
[[پۆل:شاعیرەکانی کوردیی ناوەندی]]
[[پۆل:شێوەکارانی کورد]]
[[پۆل:شێوەکارە کوردەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٥]]
[[پۆل:ھونەرمەندانی کورد]]</text>
      <sha1>pd2cq8dz7hqpucgf3nwhlfzfyzcio2x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جێنیفەر جۆنز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175200</id>
    <revision>
      <id>1693687</id>
      <parentid>1693569</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:03:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5121" sha1="nnvaaooli5b8t7myq39vi0huvyvpw0c" xml:space="preserve">{{داتابۆکس|بەند=Q189895|پێڕستی ڕەش=فیلمۆگرافی،Hair color، زمانەکانی ئاخاوتن، شوێنی کارکردن، قوتابیی، زمانی زگماکی، پەروەردە}}'''فیلیس لی ئزلی''' ناسراو بە '''جێنیفەر جۆنز''' (٢ی ئازاری ١٩١٩{{sfn|Green|2011|p=٧}} - ١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩&lt;ref name=&quot;NYTobit&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Jennifer Jones, Postwar Actress, Dies at 90|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2009/12/18/movies/18jones.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181019205706/https://www.nytimes.com/2009/12/18/movies/18jones.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ئیش=[[The New York Times]]|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|یەکەم=Aljean|دوایین=Harmetz}}&lt;/ref&gt;) خانمەئەکتەرێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو، ھەروەھا کاری لەسەر گرنگیدان بە [[ساخیی دەروون]] دەرکرد. لە ماوەی پێنج دەیە لە کارەکانی، جێنیفەر پێنج جار پاڵێوراو کرا بۆ خەڵاتی ئۆسکار، لە نێویاندا جارێک بووە براوەی خەڵاتەکە. ئەو یەکێکە لە گەنجترین وەرگرانی خەڵاتی ئۆسکار، کاتێک کە خەڵاتەکەی پێدرا ئەوا تەمەنی ٢٥ ساڵان بوو.

جێنیفەر بەر لەوەی بێتە ناو بواری نواندنەوە ئەوا خەریکی کاری نمایشکردنی جلووبەرگ (مۆدێل) بوو، دواتر لە ساڵی ١٩٣٩ بۆیەکەمینجار لە فیلمی (''New Frontier)'' دەرکەوت. لە ساڵی ١٩٤٣ دوای ڕۆڵگێڕانی سەرەکی لە فیلمی گۆرانییەکەی بێرنادیتی (''The Song of Bernadette'')، خەڵاتی ئۆسکاری پێدرا لە پۆلینی باشترین خانمەکتەر،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Oscar-winning actress Jennifer Jones dies at 90|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-jones-idUSTRE5BG4MY20091217|newspaper=Reuters|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢١|زمان=en|یەکەم=Reuters|دوایین=Staff}}&lt;/ref&gt; ھەر بەھۆی ئەم فیلمەوە خەڵاتی [[خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب|گۆڵدن گلۆب]]یشی بەدەست ھێنا. لە دەیەی چلەکان بەشداریی لە چەند فیلمێک کرد، کە پەسن و ستایشی باشی ڕەخنەگرانەی وەرگرت، لە نێویاندا لە سێ فیلمدا پاڵێوراو کرا بۆ وەرگرتنی خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین خانمەکتەر، ئەمەش لە فیلمەکانی Since You Went Away (١٩٤٤)، Love Letters (١٩٤٥)، ھەروەھا Duel in the Sun (١٩٤٦) بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Gallery: Happy birthday to the late Tulsa-born Oscar winner Jennifer Jones|ناونیشان=https://tulsaworld.com/gallery/gallery-happy-birthday-to-the-late-tulsa-born-oscar-winner-jennifer-jones/collection_7fe561ce-875b-5c84-a567-a21ca595a535.html|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=Tulsa World|زمان=en|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210607004305/https://tulsaworld.com/gallery/gallery-happy-birthday-to-the-late-tulsa-born-oscar-winner-jennifer-jones/collection_7fe561ce-875b-5c84-a567-a21ca595a535.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|فیلم|دەیەی ٢٠٠٠|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
{{براوەکانی خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین خانمەئەکتەر|state=collapsed}}
{{پۆلی کۆمنز|Jennifer Jones}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{فیلم-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:ئەمریکییەکانی پەیڕەوی کلێسەی کاسۆلیکی ڕۆم]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین خانمەئەکتەر]]
[[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٩]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠٠٩]]
[[پۆل:مەرگەکانی پەیوەندیدار بە نەخۆشی لە کالیفۆرنیا]]
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی قوتابخانەی نۆرسوێسترن بەشی گەیاندن]]
[[پۆل:ژنانی ئەمریکی لە سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:بەخاک سپاردن لە پارکی یادگاری فۆڕێست لاون (گلێندەیل)]]
[[پۆل:ئەو ئەمریکییانەی پەیڕەوی کڵێسای کاتۆلیکی ڕۆم دەکەن]]</text>
      <sha1>nnvaaooli5b8t7myq39vi0huvyvpw0c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لیدیا لیتڤیاک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175315</id>
    <revision>
      <id>1694005</id>
      <parentid>1693502</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T20:16:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1694005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3449" sha1="9zz68gzr8tra0t8ynpjv71s8m8s4f5i" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس|بەند=Q231376|پێڕستی ڕەش=زمانەکانی ئاخاوتن، زمانی زگماکی}}'''لیدیا لیتڤیاک''' ({{بە ڕووسی|Лидия Владимировна Литвяк}}؛ ١٨ی ئابی ١٩٢١ - ١ی ئابی ١٩٤٣)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Lydia Litvyak|ناونیشان=https://ww2db.com/person_bio.php?person_id=433|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=WW2DB}}&lt;/ref&gt; کەسایەتی ژنە جەنگاوەری فڕۆکە بوو لە ھێزەکانی ئاسمانیی یەکێتیی سۆڤیەت لە کاتی [[جەنگی جیھانیی دووەم]].{{Sfn|Goodpaster|2009|p=٢٧}} مێژوونووسان لەبارەی سەرکەوتنەکانی لیدیا بە نزیکی لێکدانەوەیان بۆی کردووە کە تێیدا پێنج بۆ دوانزدە سەرکەوتنی تاکەکەسی بەدەستھێناوە لە کۆی ئەو ٦٦ ئەرکەی پێی سپێردرابوون. ئەو لە [[شەڕی ستالینگراد]] بەشداری کرد، ھەربۆیە زۆر جار بە وایت ڕۆسی جەنگە ناوی دەھێنرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Israel and You|ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Lilya Litvak – Lydia Litvyak The White Rose of Stalingrad*|ناونیشان=http://www.israelandyou.com/lydia-litvyak/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Israel and You|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Spick|یەکەم=Mike|سەردێڕ=The Complete Fighter Ace: All the World's Fighter Aces, 1914–2000|بڵاوکەرەوە=Greenhill Books|ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=١-٨٥٣٦٧-٣٧٤-٩|شوێن=London|oclc=٤١٥٤٠٢٢٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Seidl|یەکەم=Hans|سەردێڕ=Stalin's Eagles—An illustrated Study of the Soviet Aces of World War II and Korea|ناونیشان=https://archive.org/details/stalinseaglesill0000seid|ڕێکەوت=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=Schiffer Pub|ژپنک=٠-٧٦٤٣-٠٤٧٦-٣|شوێن=Atglen, PA|oclc=٤٠١٢٥٣٧٠}}&lt;/ref&gt;

لیدیا لە ڕۆژی ١ی ئابی ١٩٤٣، لە تەمەنی ٢١ ساڵیدا لە ٦٦ەمین ئەرکی سەربازییدا پێکرا و کوژرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=July 2020|یەکەم=David T. Zabecki|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=First Female Ace: Lydia Litvyak|ناونیشان=https://www.historynet.com/first-female-ace-lydia-litvyak.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=HistoryNet|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; لە ٦ی ئایاری ١٩٩٠، لەلایەن [[میخائیل گۆرباچۆڤ]] خەڵاتی ڕێزلێنانی پاڵەوانی دایە لیدیا.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}{{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|شەڕ|فڕین}}
{{پۆلی کۆمنز|Lydia Litvyak}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}

[[پۆل:مردووانی ١٩٤٣]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢١]]
[[پۆل:پاڵەوانەکانی یەکێتی سۆڤیەت]]
[[پۆل:وەرگرانی نیشنانی لێنین]]
[[پۆل:ئەفسەرەکانی ھێزی ئاسمانی سۆڤیەت]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٤]]</text>
      <sha1>9zz68gzr8tra0t8ynpjv71s8m8s4f5i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئەلن جۆنسن سیرلیف</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175383</id>
    <revision>
      <id>1693704</id>
      <parentid>1693394</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:08:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7253" sha1="ciw5xc6c15vkrw0wlfrhy0mi3n312cl" xml:space="preserve">{{داتابۆکس|بەند=Q43179|پێڕستی ڕەش=زمانی زگماکی، زمانی زگماکی، Described at URL, Hair color,Eye color، زمانەکانی ئاخاوتن، خێزان، خزمەکان، Candidacy in election}}'''ئەلن جۆنسن سیرلیف''' (لە دایکبووی ٢٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٣٨) کەسایەتی سیاسیی [[لیبێریا|لێبێریایە]]، ئەو ٢٤ەمین سەرککۆماری لیبێریا بوو لە ماوەی ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٦ تاکوو ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨. ئەلن یەکەم ژنە سەرۆکی ھەڵبژێردراوە لە تەواوی [[ئەفریقا]]. ئەو یەکێکە لە براوەکانی [[خەڵاتی نۆبێل]].

ئەلن لە [[زانکۆی ھارڤارد]] خوێندوویەتی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠١١|سەردێڕ=The voice of reform|ناونیشان=https://news.harvard.edu/gazette/story/2011/03/the-voice-of-reform/|ئیش=Harvard Gazette}}&lt;/ref&gt; ئەو بەر لەوەی ببێتە سەرۆک ئەوا لە ماوەی ساڵانی ١٩٧٠ بۆ ١٩٧٤، جێگری وەزیری ئابووری وڵاتەکەی بوو، دواتر ١٩٧٩ بۆ ١٢ی نیسانی ١٩٨٠ بوو بە وەزیری ئابووری. ئەو چەند ساڵێک لە [[بانکی جیھانی]] لە ناوچەی کاریبیان و [[ئەمریکای لاتینی|ئەمریکای لاتین]] کاری کردووە.

دوای ئەوەی ساموێل دۆی لەڕێی کودەتایەکی سەربازییەوە دەستی گرت بەسەر دەسەڵاتی وڵاتی لیبێریا، ئەلن جۆنسن سیرلیف وڵاتەکی جێھێشت بەرەو ئەمریکا، لەوێ لە سایتبانک و ئکواتۆر بانک کاری کرد. دواتر لە ساڵی ١٩٨٥ گەڕایەوە وڵاتەکەی. لەگەڵ ھاتنەوەشی ئەوا بەردەوام بوو لە چالاکییە سیاسییەکانی، لە ھەڵبژاردنەکانی ١٩٩٧ی سەرۆکایەتی بەشداربوو، بەڵام پلەی دووەمی بەدەستھێنا دوای [[چارڵز تایلۆر]].&lt;ref name=&quot;Leaders&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kasuka|یەکەم=Bridgette|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=k2nxqV2R7_8C&amp;q=sirleaf+exile+in+abidjan&amp;pg=PA221|سەردێڕ=Prominent African Leaders Since Independence|ڕێکەوت=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=New Africa Press|ژپنک=٩٧٨٩٩٨٧١٦٠٢٦٦}}&lt;/ref&gt; دواتر لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ٢٠٠٥ بەشداریی کردەوە، ئەمجارەیان براوە بوو، لە ١٦ی کاننوونی دووەمی ٢٠٠٦ دەسەڵاتی گرتە دەست. دوا ئەوە لە ھەڵبژاردنەکانی ٢٠١١، جارێکی دیکە بە سەرۆککۆمار ھەڵبژێردرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2005/nov/23/davidfickling?INTCMP=ILCNETTXT3487|سەردێڕ=Johnson-Sirleaf declared Liberian president|دوایین=Fickling|یەکەم=David|ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٥|ئیش=The Guardian|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|شوێن=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;allow2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Johnson Sirleaf|یەکەم=Ellen|ڕێکەوت=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Allow Legal Process to Run Course: Sirleaf on Closure of Media Institutions|ناونیشان=http://frontpageafricaonline.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1785:allow-legal-process-to-run-course-sirleaf-on-closure-of-media-institutions&amp;catid=42:politics&amp;Itemid=109|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ئیش=Executive Mansion|بڵاوکەرەوە=FrontPageAfrica|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171004141012/http://frontpageafricaonline.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1785:allow-legal-process-to-run-course-sirleaf-on-closure-of-media-institutions&amp;catid=42:politics&amp;Itemid=109|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Adolphus|دوایین=Mawolo|ناونیشان=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5jEVWZm2z3vK4M6Buk3SAejnFr6og?docId=CNG.f4017fd8fc0fc29b1e449bac606e4e13.201|سەردێڕ=Liberia's Sirleaf takes presidential oath|agency=Agence France-Presse|بڵاوکەرەوە=AFP / Google|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ٢٠١١ لەپاڵ ھەریەکە لە [[لیما گبۆ]] و [[تەوەکەل کرمان]] [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|خەڵاتی نۆبێل بۆ ئاشتی وەرگرت]]، ئەمەش لەپایەی ئەو کار و چالاکییانەی ئەنجامیدا بوون بۆ ئاشتی و وەرگەڕخستنی توانای ژنان لەو پڕۆسەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Tamasin|دوایین=Ford|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2011/oct/09/ellen-johnson-siraf-nobel-liberia?newsfeed=true|سەردێڕ=Ellen Johnson Sirleaf faces a tough presidential election in Liberia|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|شوێن=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;allow&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Johnson Sirleaf|یەکەم=Ellen|ڕێکەوت=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Allow Legal Process to Run Course: Sirleaf on Closure of Media Institutions|ناونیشان=http://frontpageafricaonline.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1785:allow-legal-process-to-run-course-sirleaf-on-closure-of-media-institutions&amp;catid=42:politics&amp;Itemid=109|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ئیش=Executive Mansion|بڵاوکەرەوە=FrontPageAfrica|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171004141012/http://frontpageafricaonline.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1785:allow-legal-process-to-run-course-sirleaf-on-closure-of-media-institutions&amp;catid=42:politics&amp;Itemid=109|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Ellen Johnson-Sirleaf|ئەلن جۆنسن سیرلیف}}

{{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|ئەفریقا|سیاسەت|زانستی سیاسەت}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{سیاسەت-کۆلکە}}

[[پۆل:١٠٠ ژن لە بی بی سی]]
[[پۆل:خانمە سەرۆکەکان]]
[[پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٨]]
[[پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل]]</text>
      <sha1>ciw5xc6c15vkrw0wlfrhy0mi3n312cl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕوودابە بەختیار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175395</id>
    <revision>
      <id>1693709</id>
      <parentid>1693340</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:10:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8449" sha1="77ps79x9se9kcpuhbf7iwrl36ffckvj" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox person
| name               = ڕودابە بەختیار
| birth_name         = ڕودابە مارلین بەختیار
| birth_date         = ٦ی حوزەیرانی ١٩٦٦
| birth_place        = فرێسنو، [[کالیفۆرنیا]]، ئەمریکا
| education          = 
| alma_mater         = زانکۆی کالیفۆرنیا
| occupation         = [[ڕۆژنامەوان]]
| years_active       = 
| employer           = 
| organization       = 
| height             = 
}}
'''ڕودابە بەختیار''' ({{بە ئینگلیزی|Rudi Bakhtiar}}) ڕۆژنامەنووس و بەرھەمێنەری تەلەڤیزیۆنی ئەمریکییە. ڕودابە بەرھەمھێنەری ئاژانسی [[ڕۆیتەرز]]ە لە [[واشینگتن دی سی|واشینگتن]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Rudi Bakhtiar - Biography| بڵاوکەرەوە = [[IMDb]]| ناونیشان=https://www.imdb.com/name/nm1027926/bio| ڕێکەوتی سەردان = ٢ی ئابی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Rudi Bakhtiar Facebook | بڵاوکەرەوە = Facebook | ناونیشان=https://www.facebook.com/people/Rudi-Bakhtiar/827394161| ڕێکەوتی سەردان = ٢ی ئابی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; ئەو ناسراوە بە پێشکەشکردنی ھەواڵی شەوانە لە کەناڵی [[سی ئێن ئێن]] و پڕۆگرامی ئەندرسن کوپەر ٣٦٠ و [[دەنگی ئەمریکا]] و [[ڕۆیتەرز]].

==ژیانی سەرەتایی و خوێندن==
ڕودابە لە ٢١ی حوزەیرانی ١٩٦٦ لە شاری فرێسنو لە ویلایەتی [[کالیفۆرنیا]]ی [[ئەمریکا]] لەدایکبووە و ناوی تەواوی ڕودابە کارلین بەختیارە و لە کۆچبەرانی تیرەی [[لوڕیی بەختیاری|بەختیارین]]. باوکی لە ساڵی ٢٠٠٥ بەھۆی شێرپەنجەوە کۆچی دوایی کرد.&lt;ref name=&quot;ram&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Center for Citizen Peacebuilding | ناونیشان = http://www.socsci.uci.edu/~cpb/Ebadi.ram | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20060415160720/http://www.socsci.uci.edu/~cpb/Ebadi.ram | ڕەوشی ناونیشان=مردوو | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٥ی نیسانی ٢٠٠٦ | format = Real Audio | ڕێکەوتی سەردان = ٢٧ی شوباتی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ | دوایین = Goodman | یەکەم = Tim | سەردێڕ = All the dirt on sci-fi shows and D.C. dramas Rudi Bakhtiar's absence on CNN strongly felt | بڵاوکەرەوە = San Francisco Chronicle | ڕێکەوت = ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥ | ناونیشان = http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/c/a/2005/10/26/DDGP4FDDE81.DTL | ڕێکەوتی سەردان = ٢٧ی شوباتی ٢٠٠٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٤ی ئایاری ٢٠١١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20110524223744/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/c/a/2005/10/26/DDGP4FDDE81.DTL |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ڕودابە خوشک و برایەکی بچووکتر لەخۆی ھەیە. شاپور بەختیار، کە کۆتا سەرۆک وەزیرانی پێشووی ئێران بوو لە سەردەمی [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]]، مامی باوکی ڕودی بەختیارە، و دووەم ژنی شا پەھلەوی، سورایا، پوری ڕودابە بوو.&lt;ref name=&quot;irvaj&quot; /&gt;

لە تەمەنی ٢ ساڵیدا، خێزانەکەی لە شاری فرێسنۆی کالیفۆرنیاوە بەرەو [[لۆس ئانجلەس]] چوون. کاتێک ٥ ساڵان بوو خێزانەکەی گەڕانەوە بۆ [[ئێران]] و لەوێ پەروەردە کرا تا [[شۆڕشی ئیسلامیی ئێران|شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران]]. خێزانەکەی گەڕانەوە ئەمریکا کاتێک ڕودابە ١٧ ساڵان بوو.&lt;ref name=&quot;irvaj&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| دوایین = Johnson | یەکەم = Marilyn | سەردێڕ = CNN Anchor Rudi Bakhtiar | بڵاوکەرەوە = Iran-va-Jahan | ڕێکەوت = ١٧ی ئابی ٢٠٠٢| ناونیشان = http://www.iranvajahan.net/cgi-bin/news_en.pl?l=en&amp;y=2002&amp;m=08&amp;d=17&amp;a=6 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٧ی شوباتی ٢٠٠٧| ڕەوشی ناونیشان=مردوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://archive.today/20121220085546/http://www.iranvajahan.net/cgi-bin/news_en.pl?l=en&amp;y=2002&amp;m=08&amp;d=17&amp;a=6 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢| df = mdy-all}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20121220085546/http://www.iranvajahan.net/cgi-bin/news_en.pl?l=en&amp;y=2002&amp;m=08&amp;d=17&amp;a=6 |date=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢ }}&lt;/ref&gt; ئەو حەزی لە ئەسپ سواری بوو کە منداڵ بوو. خولیاکانی تر بریتی بوون لە: خلیسکانی سەر ئاو، شەختەی سەر بەفر، تێنس، یۆگا، تای کوان دو، و بۆیەکردن لە کاتە حەسانەوەیدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=CNNfyi |ناونیشان=http://cnnstudentnews.cnn.com/fyi/interactive/teacher.resources/launch.newsroom.bios/rudi/frameset.exclude.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060317165750/http://cnnstudentnews.cnn.com/fyi/interactive/teacher.resources/launch.newsroom.bios/rudi/frameset.exclude.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠٠٦}}]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| دوایین = Lorrie | یەکەم = Lynch | سەردێڕ = Celebs | بڵاوکەرەوە = USA Weekend Magazine | ڕێکەوت = ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٣| ناونیشان = http://www.usaweekend.com/03_issues/031130/031130whosnews.html | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://archive.today/20120915071630/http://www.usaweekend.com/03_issues/031130/031130whosnews.html | ڕەوشی ناونیشان=مردوو | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٢ | ڕێکەوتی سەردان = ٢٧ی شوباتی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;

ڕودابە چووە زانکۆی کالیفۆرنیا لە لۆس ئانجلەس و تێیدا لە ساڵی ١٩٩٠ بەکالۆریۆسی زانستی لە زیندەزانی وەرگرت وەک سەرەتایەک بۆ بوون بە پزیشکی ددان. ئەو لە کۆلێژی ددانی زانکۆی نیویۆرک وەرگیردرا بەڵام وەک جاران مەیلی لێی نەبوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ | سەردێڕ = Introducing Rudi Bakhtiar | بڵاوکەرەوە = Fox Fan Central | ناونیشان = http://www.foxnews.com/story/0,2933,186977,00.html | ڕێکەوتی سەردان = ٢٧ی شوباتی ٢٠٠٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20121014190040/http://www.foxnews.com/story/0,2933,186977,00.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Official Rudi Bakhtiar Facebook Page | بڵاوکەرەوە = Facebook | ناونیشان=https://www.facebook.com/rudi.bakhtiar | ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt; دواتر لە بەشی بیناسازی [[زانکۆی ھارڤارد]] خوێندی.&lt;ref name=&quot;crimson&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| دوایین = Tartakoff | یەکەم = Joseph | سەردێڕ = CNN Anchor Speaks to Persian Society | بڵاوکەرەوە = The Harvard Crimson  | ڕێکەوت = ١٠ی ئایاری ٢٠٠٤| ناونیشان=http://www.thecrimson.com/article.aspx?ref=502519 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٧ی شوباتی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئێران}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}
{{ئێران-کۆلکە}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦]]
[[پۆل:بەختیاری]]
[[پۆل:ژنانی ئەمریکی لە سەدەی ٢١ەم]]</text>
      <sha1>77ps79x9se9kcpuhbf7iwrl36ffckvj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیگۆبەرتا مەنچو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175421</id>
    <revision>
      <id>1694215</id>
      <parentid>1406841</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T07:32:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5870" sha1="70qmteucbqi1e5tikj5fy6l3car4isw" xml:space="preserve">{{داتابۆکس|بەند=Q188620|پێڕستی ڕەش=زمانی زگماکی، زمانی زگماکی، Described at URL, Hair color,Eye color، زمانەکانی ئاخاوتن، خێزان، خزمەکان، Candidacy in election، حاڵەتی مافەکانی لەبەرگرتنەوە، کارە کۆکراوەکان}}
'''ڕیگۆبەرتا مەنچو توم''' ({{بە ئیسپانی|Rigoberta Menchú Tum}}؛ لە دایکبووی ٩ی کانوونی دووەمی ١٩٥٩)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.upi.com/Top_News/2020/01/09/UPI-Almanac-for-Thursday-Jan-9-2020/6871578415895/|سەردێڕ=UPI Almanac for Thursday, Jan. 9, 2020|agency=[[United Press International]]|ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20200115192229/https://www.upi.com/Top_News/2020/01/09/UPI-Almanac-for-Thursday-Jan-9-2020/6871578415895/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وتەگێڕانەوە=… Guatemalan activist/Nobel Peace Prize laureate Rigoberta Menchu in 1959 (age 61)}}&lt;/ref&gt; چالاکوانی مافەکانی مرۆڤ و [[فێمینیزم|فێمێنێستێکی]] [[گواتیمالا]]یییە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Dulfano|یەکەم١=Isabel|سەردێڕ=Indigenous Feminist Narratives|ساڵ=٢٠١٥|ژپنک=٩٧٨-١-٣٤٩-٥٠٦٨٦-٦|doi=10.1057/9781137531315}}&lt;/ref&gt; یەکێکە لە ھەڵگرانی [[خەڵاتی نۆبێل]]. ئەو بە کار و چالاکییەکانی دەناسرێتەوە کە ژیانی خۆی تەرخانکرد بۆ بڵاوکردنەوە ھۆشیاریی لەبارەی مافەکانی خەڵکی ڕەسەن لە گواتیمالا لەکاتی شەڕی ناوخۆیی گواتیمالا (١٩٦٠ بۆ ١٩٩٦)، ھەروەھا بانگەشەی بۆ مافەکانی خەڵکی ڕەسەن دەکات لە ئاستی نێونەتەوەیی.&lt;ref name=&quot;:25&quot;&gt;&quot;Rigoberta Menchú.&quot; ''Encyclopedia of World Biography Online'', Gale, 1998. ''Gale in Context: Biography'', https://link.gale.com/apps/doc/K1631004473/BIC?u=unlv_main&amp;sid=BIC&amp;xid=13ab26e5. Accessed 27 Sept. 2019.&lt;/ref&gt;

لە پای کارەکانیدا، ڕیگۆبەرتا مەنچو لە ساڵی ١٩٩٢ [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|خەڵاتی نۆبێلی لە ئاشتی]] وەرگرت بۆ ئەوکارانەی کە بۆ خەڵکی ڕەسەن کردبوونی،&lt;ref name=&quot;:18&quot;&gt;[https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1992 &quot;The Nobel Peace Prize 1992&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180305064003/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1992/ |date= ٥ی ئازاری ٢٠١٨ }}, Nobelprize.org. Retrieved 27 November 2017.&lt;/ref&gt; ھەروەھا لە ساڵی ١٩٩٨ خەڵاتی شازادەخاتوون ئەستوریازی ئیسپانی پێدراوە.&lt;ref&gt;[http://www.fpa.es/es/tratarAplicacionPremiado.do &quot;Premio Príncipe de Asturias de Cooperación Internacional 1998&quot;], Fundación Princesa de Asturias website]. Retrieved 27 November 2017.&lt;/ref&gt; لە پاڵ کارەکانی ئەوا بووەتە باڵیۆزی چاکەخوازی ڕێکخراوی [[یوونێسکۆ|یوونیسکۆ]].&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=2012|سەردێڕ=Nobel Peace Laureate Rigoberta Menchu to give UNESCO Human Rights Lecture|journal=US Fed News Service}}&lt;/ref&gt; ئەو بۆ ھەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتیی گواتیمالا لە ساڵانی ٢٠٠٧ و ٢٠١١ خۆی پاڵاوت، ھەروەھا لە ساڵی ٢٠٠٧ حیزبێکی چەپی سۆسیالیستی بەناوی ویناک دامەزراند، کە بە یەکەم حیزبی خەڵکی ڕەسەنی گواتیمالا دادەنرێت.&lt;ref name=&quot;nobelwomensinitiative.org&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Meet Nobel Peace laureate Rigoberta Menchú Tum, Nobel Women's Initiative|ناونیشان=https://nobelwomensinitiative.org/laureate/rigoberta-menchu-tum/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=Nobel Women's Initiative|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ٢٠١٠، لەلایەن حکوومەتی [[مەکسیک]] خەڵات و مێدالیای ڕێزلێنانی ''ھەڵۆی ئەزتیک (Order of the Aztec Eagle)'' پێبەخشرا لەپای کار و خزمەتەکانی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠١٥|سەردێڕ=What is the Order of the Aztec Eagle?!|ناونیشان=http://www.mexiconewsnetwork.com/en/art-and-culture/order-aztec-eagle/|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی نیسانی ٢٠١٩|وێبگە=México News Network|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190505044552/http://www.mexiconewsnetwork.com/en/art-and-culture/order-aztec-eagle/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٨٣، کتێبێکی لەسەر ژیانی خۆی لەژێر ناونیشانی ''من، ڕیگۆبەرتا مەنچو'' بڵاوکردەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{commons category|Rigoberta Menchú}}{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|ئەفریقا|سیاسەت|ھونەرەکان}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{سیاسەت-کۆلکە}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل]]
[[پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل]]
[[پۆل:فێمینیزم و مێژوو]]
[[پۆل:ژنە نووسەرەکانی خۆژیاننامە]]
[[پۆل:ژنان لە پاراستنی مافی مرۆڤ]]</text>
      <sha1>70qmteucbqi1e5tikj5fy6l3car4isw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیتا لێڤی مۆنتالچینی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175461</id>
    <revision>
      <id>1694105</id>
      <parentid>1446602</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T01:33:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، پزیشکی-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10052" sha1="lvj4bg46qm10ge2sobjuq6tllsuptwb" xml:space="preserve">{{داتابۆکس|بەند=Q185007|پێڕستی ڕەش=زمانی زگماکی، زمانی زگماکی، Described at URL, Hair color,Eye color، زمانەکانی ئاخاوتن، خێزان، خزمەکان، Candidacy in election، حاڵەتی مافەکانی لەبەرگرتنەوە، کارە کۆکراوەکان، خوشک و برا}}'''ڕیتا لێڤی مۆنتالچینی''' (Rita Levi-Montalcini؛ ٢٢ی نیسانی ١٩٠٩ - ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢) زانا و پزیشکی [[ئیتالیا|ئیتالی]]-[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکییە]]. یەکێکە لە براوەکانی [[خەڵاتی نۆبێل]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=&lt;!--Not stated--&gt;|سەردێڕ=Rita Levi-Montalcini|ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Rita-Levi-Montalcini|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Encyclopædia Britannica}}&lt;/ref&gt;

ڕیتا لە ساڵی ١٩٨٦، لەگەڵ [[ستانلی کۆھن]] بەھاوبەشی [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی]] پێدرا، لە پای دۆزینەوەکەیان دەربارەی ھۆکاری گەشەکردنی دەمار (NGF).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1986|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1986/|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=The Nobel Foundation}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١١ تاکوو مردنی، وەک ئەندام پەرلەمانی ئیتالیا کاری دەکرد.&lt;ref name=&quot;natureobit&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Bradshaw RA|ساڵ=٢٠١٣|سەردێڕ=Rita Levi-Montalcini (1909–2012) Nobel prizewinning neurobiologist and eminent advocate for science|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|شوێن=London|بەرگ=٤٩٣|issue=7432|پەڕەکان=٣٠٦|bibcode=2013Natur.493..306B|doi=10.1038/493306a|pmid=٢٣٣٢٥٢٠٨|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; لە ٢٢ی نیسانی ٢٠٠٩، بووە یەکەم ھەڵگری خەڵاتی نۆبێل کە تەمەنی ١٠٠ ساڵ تێپەڕبکات،&lt;ref name=&quot;Rita100&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Abbott|یەکەم١=A.|ساڵ=٢٠٠٩|سەردێڕ=Neuroscience: One hundred years of Rita|journal=Nature|بەرگ=٤٥٨|issue=7238|پەڕەکان=٥٦٤–٥٦٧|doi=10.1038/458564a|pmid=١٩٣٤٠٠٥٦|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; لەم بۆنەیەش لە ستی ھۆڵی ڕۆما، ئاھەنگی گێڕا.&lt;ref name=&quot;ibro&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The Doyenne of Neuroscience celebrates her 100th birthday|ناونیشان=http://www.ibro.info/Pub/Pub_Main_Display.asp?LC_Docs_ID=4067|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|newspaper=IBRO}}{{dead link|date=November 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;excelle&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Owen|یەکەم=Richard|سەردێڕ=Secret of Longevity: No Food, No Husband, No Regrets or anything like that at all|ناونیشان=http://excelle.monster.com/news/articles/3264-secret-of-longevity-no-food-no-husband-no-regrets|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|newspaper=Excelle|ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304211335/http://excelle.monster.com/news/articles/3264-secret-of-longevity-no-food-no-husband-no-regrets|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== سەرەتای ژیان ==
ڕیتا لێڤی مۆنتالچینی دایکبووی ٢٢ی نیسانی ١٩٠٩ لە شاری [[تورین]]، [[ئیتالیا]]. ئەو لە خێزانێکی جوولەکەی ئیتالی بوو، کە ڕەچەڵەکیان دەگەڕایەوە بۆ ئیمپراتۆری ڕۆمانی.&lt;ref name=&quot;nytimes-obituary&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Carey|یەکەم=Benedict|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2012/12/31/science/dr-rita-levi-montalcini-a-revolutionary-in-the-study-of-the-brain-dies-at-103.html|سەردێڕ=Dr. Rita Levi-Montalcini, Nobel Winner, Dies at 103|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ئیش=The New York Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.economist.com/news/obituary/21569019-rita-levi-montalcini-biologist-died-december-30th-aged-103-rita-levi-montalcini Rita Levi-Montalcini&lt;/ref&gt; باوکی ئادەمۆ لیڤی ئەندازیاری کارەبا، ئەدێلی دایکیشی وێنەکێش بوو.&lt;ref name=&quot;nytimes-obituary3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Carey|یەکەم=Benedict|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2012/12/31/science/dr-rita-levi-montalcini-a-revolutionary-in-the-study-of-the-brain-dies-at-103.html|سەردێڕ=Dr. Rita Levi-Montalcini, Nobel Winner, Dies at 103|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ئیش=The New York Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Levi-Montalcini|یەکەم=Rita|ناونیشان=https://archive.org/details/inpraiseofimperf0000levi|سەردێڕ=In Praise of Imperfection: My Life and Work|ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ١٩٨٨|بڵاوکەرەوە=Basic Books|پەڕە=[https://archive.org/details/inpraiseofimperf٠٠٠٠levi/page/٢٨ ٢٨]|bibcode=1988piml.book.....L|وتەگێڕانەوە=Mother and Father both came from Sephardic families which had moved respectively from Asti and Casale Monferrato, two towns of some importance in Piedmont, to settle in Turin at the turn of the century.|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}&lt;/ref&gt; ڕیتا لە تەمەنی ھەرزەکاری حەزی بە نووسین ھەبوو، نووسەری سوێدی [[سەلما لاگەرلۆف]] بەپێشەوایەکی خۆی دەبینی لەو حەزەی خۆیدا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Krause-Jackson|یەکەم١=Flavia|دوایین٢=Martinuzzi|یەکەم٢=Elisa|ناونیشان=https://www.bloomberg.com/news/2012-12-30/levi-montalcini-italian-nobel-prize-laureate-dies-at-103.html|سەردێڕ=Levi-Montalcini, Italian Nobel Laureate, Dies at 103|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Bloomberg}}&lt;/ref&gt; بەڵام دوای ئەوەی ھاوڕێیەکی خێزانەکەی بینی بە شێرپەنجەی گەدە کۆچی دوایی کرد، بڕیاریدا کە بچێتە بەشی پزیشکی لە زانکۆی تورین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Siegel|یەکەم=Judy|ناونیشان=https://pqasb.pqarchiver.com/jpost/access/1440078621.html?dids=1440078621:1440078621&amp;FMT=ABS&amp;FMTS=ABS:FT&amp;date=Mar+04%2C+2008&amp;author=JUDY+SIEGEL&amp;pub=Jerusalem+Post&amp;desc=Oldest+living+Nobel+laureate+arrives+today+on+solidarity+visit.+98-+year-old+Italian+neurologist+Rita+Levi-Montalcini+triumphed+over+Mussolini%27s+anti-Jewish+edicts&amp;pqatl=google|سەردێڕ=Oldest living Nobel laureate arrives today on solidarity visit. 98- year-old Italian neurologist Rita Levi-Montalcini triumphed over Mussolini's anti-Jewish edicts|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠٠٨|ئیش=[[The Jerusalem Post]]|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20130131223754/http://pqasb.pqarchiver.com/jpost/access/1440078621.html?dids=1440078621:1440078621&amp;FMT=ABS&amp;FMTS=ABS:FT&amp;date=Mar+04,+2008&amp;author=JUDY+SIEGEL&amp;pub=Jerusalem+Post&amp;desc=Oldest+living+Nobel+laureate+arrives+today+on+solidarity+visit.+98-+year-old+Italian+neurologist+Rita+Levi-Montalcini+triumphed+over+Mussolini's+anti-Jewish+edicts&amp;pqatl=google|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; سەرەتا باوکی بەو بڕیارە دڵخۆش نەبوو، بەڵام دوایی ڕازی بوو و پشتگیری خۆی بۆ ڕیتا دەربڕی بۆ ئەوەی لەبەشی پزیشکی بخوێنێت. ڕیتا کاتێک خوێندکاری زانکۆ بوو، ئەوا زۆر حەزی بەبابەتەکانی [[کۆئەندامی دەمار]] دەکرد.&lt;ref name=&quot;Rita100&quot;/&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Rita Levi-Montalcini|ڕیتا لێڤی مۆنتالچینی}}

{{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|پزیشکی|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠١٠|سیاسەت}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{پزیشکی-کۆلکە}}
{{سیاسەت-کۆلکە}}

[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئیتالی]]
[[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠١٢]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٩]]
[[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی کەم و کوڕیان ھەیە لە سەرچاوەی باوەڕپێکراودا]]
[[پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە]]
[[پۆل:جووەکانی وەرگری خەڵاتی نۆبێل]]
[[پۆل:زانا جووەکان]]
[[پۆل:ئەندامی ڕێکخراوی ئەوروپی زیندەزانی گەردیلەیی]]
[[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای فەڕەنسی بۆ زانست]]
[[پۆل:ئەندامی زانستی ئەکادیمیایی نەتەوەیی نەتەوە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی مەدالیای نیشتمانی بۆ زانست]]
[[پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل]]
[[پۆل:بێخوایانی ئەمریکی]]
[[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]</text>
      <sha1>lvj4bg46qm10ge2sobjuq6tllsuptwb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694290</id>
      <parentid>1694105</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T09:09:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1694290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10121" sha1="rie580til1aok8g2gluyjyky3unaqo0" xml:space="preserve">{{داتابۆکس|بەند=Q185007|پێڕستی ڕەش=زمانی زگماکی، زمانی زگماکی، Described at URL, Hair color,Eye color، زمانەکانی ئاخاوتن، خێزان، خزمەکان، Candidacy in election، حاڵەتی مافەکانی لەبەرگرتنەوە، کارە کۆکراوەکان، خوشک و برا}}'''ڕیتا لێڤی مۆنتالچینی''' (Rita Levi-Montalcini؛ ٢٢ی نیسانی ١٩٠٩ - ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢) زانا و پزیشکی [[ئیتالیا|ئیتالی]]-[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکییە]]. یەکێکە لە براوەکانی [[خەڵاتی نۆبێل]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=&lt;!--Not stated--&gt;|سەردێڕ=Rita Levi-Montalcini|ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Rita-Levi-Montalcini|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Encyclopædia Britannica}}&lt;/ref&gt;

ڕیتا لە ساڵی ١٩٨٦، لەگەڵ [[ستانلی کۆھن]] بەھاوبەشی [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی]] پێدرا، لە پای دۆزینەوەکەیان دەربارەی ھۆکاری گەشەکردنی دەمار (NGF).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1986|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1986/|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=The Nobel Foundation}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١١ تاکوو مردنی، وەک ئەندام پەرلەمانی ئیتالیا کاری دەکرد.&lt;ref name=&quot;natureobit&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Bradshaw RA|ساڵ=٢٠١٣|سەردێڕ=Rita Levi-Montalcini (1909–2012) Nobel prizewinning neurobiologist and eminent advocate for science|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|شوێن=London|بەرگ=٤٩٣|issue=7432|پەڕەکان=٣٠٦|bibcode=2013Natur.493..306B|doi=10.1038/493306a|pmid=٢٣٣٢٥٢٠٨|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; لە ٢٢ی نیسانی ٢٠٠٩، بووە یەکەم ھەڵگری خەڵاتی نۆبێل کە تەمەنی ١٠٠ ساڵ تێپەڕبکات،&lt;ref name=&quot;Rita100&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Abbott|یەکەم١=A.|ساڵ=٢٠٠٩|سەردێڕ=Neuroscience: One hundred years of Rita|journal=Nature|بەرگ=٤٥٨|issue=7238|پەڕەکان=٥٦٤–٥٦٧|doi=10.1038/458564a|pmid=١٩٣٤٠٠٥٦|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; لەم بۆنەیەش لە ستی ھۆڵی ڕۆما، ئاھەنگی گێڕا.&lt;ref name=&quot;ibro&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The Doyenne of Neuroscience celebrates her 100th birthday|ناونیشان=http://www.ibro.info/Pub/Pub_Main_Display.asp?LC_Docs_ID=4067|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|newspaper=IBRO}}{{dead link|date=November 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;excelle&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Owen|یەکەم=Richard|سەردێڕ=Secret of Longevity: No Food, No Husband, No Regrets or anything like that at all|ناونیشان=http://excelle.monster.com/news/articles/3264-secret-of-longevity-no-food-no-husband-no-regrets|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|newspaper=Excelle|ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304211335/http://excelle.monster.com/news/articles/3264-secret-of-longevity-no-food-no-husband-no-regrets|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== سەرەتای ژیان ==
ڕیتا لێڤی مۆنتالچینی دایکبووی ٢٢ی نیسانی ١٩٠٩ لە شاری [[تورین]]، [[ئیتالیا]]. ئەو لە خێزانێکی جوولەکەی ئیتالی بوو، کە ڕەچەڵەکیان دەگەڕایەوە بۆ ئیمپراتۆری ڕۆمانی.&lt;ref name=&quot;nytimes-obituary&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Carey|یەکەم=Benedict|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2012/12/31/science/dr-rita-levi-montalcini-a-revolutionary-in-the-study-of-the-brain-dies-at-103.html|سەردێڕ=Dr. Rita Levi-Montalcini, Nobel Winner, Dies at 103|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ئیش=The New York Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.economist.com/news/obituary/21569019-rita-levi-montalcini-biologist-died-december-30th-aged-103-rita-levi-montalcini Rita Levi-Montalcini&lt;/ref&gt; باوکی ئادەمۆ لیڤی ئەندازیاری کارەبا، ئەدێلی دایکیشی وێنەکێش بوو.&lt;ref name=&quot;nytimes-obituary3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Carey|یەکەم=Benedict|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2012/12/31/science/dr-rita-levi-montalcini-a-revolutionary-in-the-study-of-the-brain-dies-at-103.html|سەردێڕ=Dr. Rita Levi-Montalcini, Nobel Winner, Dies at 103|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ئیش=The New York Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Levi-Montalcini|یەکەم=Rita|ناونیشان=https://archive.org/details/inpraiseofimperf0000levi|سەردێڕ=In Praise of Imperfection: My Life and Work|ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ١٩٨٨|بڵاوکەرەوە=Basic Books|پەڕە=[https://archive.org/details/inpraiseofimperf٠٠٠٠levi/page/٢٨ ٢٨]|bibcode=1988piml.book.....L|وتەگێڕانەوە=Mother and Father both came from Sephardic families which had moved respectively from Asti and Casale Monferrato, two towns of some importance in Piedmont, to settle in Turin at the turn of the century.|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}&lt;/ref&gt; ڕیتا لە تەمەنی ھەرزەکاری حەزی بە نووسین ھەبوو، نووسەری سوێدی [[سەلما لاگەرلۆف]] بەپێشەوایەکی خۆی دەبینی لەو حەزەی خۆیدا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Krause-Jackson|یەکەم١=Flavia|دوایین٢=Martinuzzi|یەکەم٢=Elisa|ناونیشان=https://www.bloomberg.com/news/2012-12-30/levi-montalcini-italian-nobel-prize-laureate-dies-at-103.html|سەردێڕ=Levi-Montalcini, Italian Nobel Laureate, Dies at 103|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Bloomberg}}&lt;/ref&gt; بەڵام دوای ئەوەی ھاوڕێیەکی خێزانەکەی بینی بە شێرپەنجەی گەدە کۆچی دوایی کرد، بڕیاریدا کە بچێتە بەشی پزیشکی لە زانکۆی تورین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Siegel|یەکەم=Judy|ناونیشان=https://pqasb.pqarchiver.com/jpost/access/1440078621.html?dids=1440078621:1440078621&amp;FMT=ABS&amp;FMTS=ABS:FT&amp;date=Mar+04%2C+2008&amp;author=JUDY+SIEGEL&amp;pub=Jerusalem+Post&amp;desc=Oldest+living+Nobel+laureate+arrives+today+on+solidarity+visit.+98-+year-old+Italian+neurologist+Rita+Levi-Montalcini+triumphed+over+Mussolini%27s+anti-Jewish+edicts&amp;pqatl=google|سەردێڕ=Oldest living Nobel laureate arrives today on solidarity visit. 98- year-old Italian neurologist Rita Levi-Montalcini triumphed over Mussolini's anti-Jewish edicts|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠٠٨|ئیش=[[The Jerusalem Post]]|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20130131223754/http://pqasb.pqarchiver.com/jpost/access/1440078621.html?dids=1440078621:1440078621&amp;FMT=ABS&amp;FMTS=ABS:FT&amp;date=Mar+04,+2008&amp;author=JUDY+SIEGEL&amp;pub=Jerusalem+Post&amp;desc=Oldest+living+Nobel+laureate+arrives+today+on+solidarity+visit.+98-+year-old+Italian+neurologist+Rita+Levi-Montalcini+triumphed+over+Mussolini's+anti-Jewish+edicts&amp;pqatl=google|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; سەرەتا باوکی بەو بڕیارە دڵخۆش نەبوو، بەڵام دوایی ڕازی بوو و پشتگیری خۆی بۆ ڕیتا دەربڕی بۆ ئەوەی لەبەشی پزیشکی بخوێنێت. ڕیتا کاتێک خوێندکاری زانکۆ بوو، ئەوا زۆر حەزی بەبابەتەکانی [[کۆئەندامی دەمار]] دەکرد.&lt;ref name=&quot;Rita100&quot;/&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Rita Levi-Montalcini|ڕیتا لێڤی مۆنتالچینی}}

{{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|پزیشکی|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠١٠|سیاسەت}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{پزیشکی-کۆلکە}}
{{سیاسەت-کۆلکە}}

[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئیتالی]]
[[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠١٢]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٩]]
[[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی کەم و کوڕیان ھەیە لە سەرچاوەی باوەڕپێکراودا]]
[[پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە]]
[[پۆل:جووەکانی وەرگری خەڵاتی نۆبێل]]
[[پۆل:زانا جووەکان]]
[[پۆل:ئەندامی ڕێکخراوی ئەوروپی زیندەزانی گەردیلەیی]]
[[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای فەڕەنسی بۆ زانست]]
[[پۆل:ئەندامی زانستی ئەکادیمیایی نەتەوەیی نەتەوە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی مەدالیای نیشتمانی بۆ زانست]]
[[پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل]]
[[پۆل:بێخوایانی ئەمریکی]]
[[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی]]</text>
      <sha1>rie580til1aok8g2gluyjyky3unaqo0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕینیە دانگۆر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175655</id>
    <revision>
      <id>1694158</id>
      <parentid>1531222</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T04:34:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، عێراق-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3159" sha1="iyhveebr2x96avetn413e0eblg45r9q" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس|بەند=Q45819078|پێڕستی ڕەش=}}'''ڕینیە دانگۆر''' (کانوونی یەکەمی ١٩٢٥، لە [[شانگھای|شەنگەهای]]، [[چین]] - ٩ی تەممووزی ٢٠٠٨ لە [[لەندەن]]، [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانیا]]) ژنە [[جووی بەغدا|جوولەکەی بەغدادیی]] بوو،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Untitled Document|ناونیشان=http://www.dangoor.com/Renee/memoirs.html|وێبگە=www.dangoor.com}}&lt;/ref&gt; ئەو لە ساڵی ١٩٤٧ بوو بە یەکەمین [[شاجوانی عێراق]].

== ژیان ==
ڕینیە دانگۆر لە ساڵی ١٩٢٥ لە چین، لە خێزانێکی جووی بەغدادی لە دایکبوو. باوکی مۆشێ دانگۆر (١٨٨٨-١٩٦٢)، پزیشکێکی ناسراو بوو لە بەغدا، دایکی ناوی سیبێل لونا دانگور بوو. باپیرەی ئزرا دانگۆر، گەورەی ڕابییە [[جوو]]&lt;nowiki/&gt;ەکان بوو لە [[بەغدا]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Renée Rebecca Dangoor|ناونیشان=https://www.geni.com/people/Ren%C3%A9e-Rebecca-Dangoor/6000000003987308494|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=geni_family_tree|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sir Naim Dangoor, businessman - obituary|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/12031574/Sir-Naim-Dangoor-businessman-obituary.html|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=The Telegraph|زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt; ڕینیە لە شەنگەهای لە دایکبوو، ئەمەش لەوکاتەبوو کە خێزانەکەی بەشێوەیەکی کاتی و بۆ بازرگانی چووبوونە ئەوێ. ڕینیە منداڵ بوو، کاتێک خێزانەکەی گەڕانەوە بۆ بەغدا.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Week|یەکەم=Jew of the|سەردێڕ=Miss Iraq {{!}} Jew of the Week|ناونیشان=https://www.jewoftheweek.net/tag/miss-iraq/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

لە شەوی ٣١ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٦، ڕینیە وەک یەکەمین کچی عێراق تاجی شاجوانی لەسەر نرا. دواتر لە تشرینی دووەمی ١٩٤٧، هاوسەرگیری لەگەڵ ئامۆزاکەی دکتۆر نەعیم دانگۆر کرد، ئەوان بەیەکەوە چوار کوڕیان بوو.

ڕێنێ لە ساڵی ٢٠٠٨، بە نەخۆشی [[شێرپەنجەی مەمک]] کۆچی دواییی کرد.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|عێراق|بەغدا}}
{{پۆلی کۆمنز|Renee Dangoor}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{عێراق-کۆلکە}}

[[پۆل:خەڵکی بەغدا]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠٠٨]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٥]]
[[پۆل:جوولەکەکانی عێراق]]</text>
      <sha1>iyhveebr2x96avetn413e0eblg45r9q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/بەشی داواکاری</title>
    <ns>4</ns>
    <id>177584</id>
    <revision>
      <id>1694142</id>
      <parentid>1693494</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T01:49:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dexbot</username>
        <id>6403</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ئەرشیڤکردنی 2 بابەت (کۆنتر لە ٤٨ کاتژمێر) بۆ [[ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/بەشی داواکاری/ئەرشیڤی ٦]]</comment>
      <origin>1694142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9508" sha1="kysuzbh4ylwkiggmudi6sgtyhtl2vof" xml:space="preserve">{{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot
|archive = ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/بەشی داواکاری/ئەرشیڤی %(localcounter)s
|algo = old(48h)
|counter = 6
|maxarchivesize = 150K
|archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}}
|minthreadsleft = 1
|minthreadstoarchive = 2
}}
{{ئەرشیڤەکان}}
&lt;!------------------ دەستکاری سەرەوە مەکە -------------------------------------&gt;

بە بارکردنی ھەر وێنەیەک تۆ ڕەزامەندیت بە [[ویکیپیدیا:سیاسەتی_بەکارھێنانی_وێنەکان|سیاسەتی بارکردنی وێنە]]، بۆ چۆنییەتی داواکردنی پەڕگە بە دروستی بڕوانە ([[ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/بەشی داواکاری/چۆنیەتی داواکردن|فێرکاری چۆنییەتی داواکردنی پەڕگە]]).

{{Clickable button 2|ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە|گەڕانەوە بۆ سەرەتا|class=mw-ui-neutral}}{{Clickable button 2|ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/سیاسەت و ڕێسا/داواکار|سیاسەت و رێسا|class=mw-ui-neutral}}{{Clickable button 2|داواکاری نوێ پێشکەش بکە|url=https://w.wiki/3xb6|class=mw-ui-progressive}}

&lt;div class=&quot;anonymous-show boilerplate metadata&quot; style=&quot;background:#dee; border:1px solid #00c; margin:0.5em; padding:0.5em;; padding: 1em; width:70%&quot;&gt;'''تێبینی'''...{{ھن}}
سوپاس بۆ ھەڵبژاردنی پڕۆژە، تکایە سەیرێکی [[ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/سیاسەت و ڕێسا/داواکار|سیاسەت و ڕێساکانی]] پڕۆژە بکە.
&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;user-show&quot;&gt;
'''بەخێرھاتیت''' تکایە ئەو پەڕگەیەی ئەتەوێت باری بکەیت لێرە لە بەشێکی نوێ بەم شێوەیەی خوارەوە زانیارییەکانی تێدا بنووسە.

== [[خەڵاتەکانی حافز]] ==

&lt;!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٤:١٠، ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٣٦ (UTC) --&gt;{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|٢١٠٧٨٦٥٤٥٦}}
&lt;!-- بۆ بارکەری پێداچوونەوەکەر، تکایە دوای ئەوەی وەڵامدانەوەی داواکارییەکە، ئەم لێدوانە و ھێڵەکەی سەرەوەش بسڕەوە --&gt;
&lt;!-- end --&gt;
{{ڕەوشی داواکاری|چاوەڕوانی}}
{{داواکاریی بارکردنی پەڕگە
| واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٤:١٠، ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
| ھۆکاری داواکارییەکە = پەڕگەی نائازادە
| ناساندن = 
| سەرچاوەی پەڕگە =  https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hafez_Prize.jpg
| زانیاریی زیاتر = 
| ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = &lt;!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --&gt;
| بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = &lt;!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لێرە واژووەکەت بکە. --&gt;
| لێدوانەکان =
}}
:@[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] سەرچاوەیەک بدۆزەرەوە. لە ویکی فارسی ھیچ سەرچاوەیەک دانەنراوە، و لە ویکی ئینگلیزی بەستەر دانراوە، بەڵام نەمتوانی بچمە ناوی. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ٠٨:١٧، ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)

== [[دەزگای سینەمایی فارابی]] ==

&lt;!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٤:٣٦، ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٣٦ (UTC) --&gt;{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|٢١٠٧٨٦٦٩٩٩}}
&lt;!-- بۆ بارکەری پێداچوونەوەکەر، تکایە دوای ئەوەی وەڵامدانەوەی داواکارییەکە، ئەم لێدوانە و ھێڵەکەی سەرەوەش بسڕەوە --&gt;
&lt;!-- end --&gt;
{{ڕەوشی داواکاری|چاوەڕوانی}}
{{داواکاریی بارکردنی پەڕگە
| واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٤:٣٦، ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
| ھۆکاری داواکارییەکە = پەڕگەی نائازاد
| ناساندن = 
| سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%AF_%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C_%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%A8%DB%8C#/media/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%AF_%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C_%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%A8%DB%8C.svg
| زانیاریی زیاتر = 
| ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = &lt;!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --&gt;
| بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = &lt;!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لێرە واژووەکەت بکە. --&gt;
}}

== [[سەددام (فیلم)]] ==

&lt;!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٠٠:١٤، ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٣٦ (UTC) --&gt;{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|٢١٠٧٩٨٨٠٦٦}}
&lt;!-- بۆ بارکەری پێداچوونەوەکەر، تکایە دوای ئەوەی وەڵامدانەوەی داواکارییەکە، ئەم لێدوانە و ھێڵەکەی سەرەوەش بسڕەوە --&gt;
&lt;!-- end --&gt;
{{ڕەوشی داواکاری|چاوەڕوانی}}
{{داواکاریی بارکردنی پەڕگە
| واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٠٠:١٤، ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
| ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن
| ناساندن = 
| سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%B5%D8%AF%D8%AF%D8%A7%D9%85.jpg
| زانیاریی زیاتر = 
| ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = &lt;!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --&gt;
| بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = &lt;!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لێرە واژووەکەت بکە. --&gt;
}}

== [[خەڵاتەکانی حافز]] ==

&lt;!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢٠:٥٣، ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٣٦ (UTC) --&gt;{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|٢١٠٨٠٦٢٤٠٩}}
&lt;!-- بۆ بارکەری پێداچوونەوەکەر، تکایە دوای ئەوەی وەڵامدانەوەی داواکارییەکە، ئەم لێدوانە و ھێڵەکەی سەرەوەش بسڕەوە --&gt;
&lt;!-- end --&gt;
{{ڕەوشی داواکاری|چاوەڕوانی}}
{{داواکاریی بارکردنی پەڕگە
| واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٢٠:٥٣، ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
| ھۆکاری داواکارییەکە = پەڕگەی نائازاد
| ناساندن = 
| سەرچاوەی پەڕگە = https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hafez_Prize.jpg
| زانیاریی زیاتر = 
| ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = &lt;!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --&gt;
| بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = &lt;!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لێرە واژووەکەت بکە. --&gt;
}}

== [[چاودێرەکەی پاشا]] ==

&lt;!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٠٤:٥٢، ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٣٦ (UTC) --&gt;{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|٢١٠٨١٧٧٥٢٤}}
&lt;!-- بۆ بارکەری پێداچوونەوەکەر، تکایە دوای ئەوەی وەڵامدانەوەی داواکارییەکە، ئەم لێدوانە و ھێڵەکەی سەرەوەش بسڕەوە --&gt;
&lt;!-- end --&gt;
{{ڕەوشی داواکاری|چاوەڕوانی}}
{{داواکاریی بارکردنی پەڕگە
| واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٠٤:٥٢، ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
| ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن
| ناساندن = 
| سەرچاوەی پەڕگە = https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_King%27s_Warden_film_poster.png
| زانیاریی زیاتر = 
| ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = &lt;!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --&gt;
| بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = &lt;!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لێرە واژووەکەت بکە. --&gt;
}}</text>
      <sha1>kysuzbh4ylwkiggmudi6sgtyhtl2vof</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژھەڵاتی ژۆو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178282</id>
    <revision>
      <id>1693931</id>
      <parentid>1530948</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T19:33:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1443" sha1="tbcq5dmzct9k2gzlv1g5yrpjd1ptwa5" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:China 2b.jpg|وێنۆک|نەخشە]]
'''ڕۆژھەڵاتی ژۆو''' (بە چینی: 東周 خوێندنەوە:دۆنگ ژۆو، ٧٧٠ تا ٢٥٦ی پێش زاین&lt;ref&gt;&quot;...Eastern Zhou period (770–256 BC)&quot; Early China - A Social and Cultural History, p. 10. Cambridge University Press.&lt;/ref&gt;) بەشێک یان نیوەکەی تری [[ئیمپراتۆریەتی ژۆو|ئیمپراتۆرییەتی ژۆوە]] کە دابەش بووە بەسەر دوو سەردەم، [[سەردەمی بەھار و پایز]] و [[سەردەمی شەڕی ویلایەتەکان|شەڕی ویلایەتەکان]]

== سەرچاوەکان ==

* {{بیرخستنەوەی ویکی|سەردێڕ=Eastern_Zhou|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Eastern_Zhou|زمان=ئینگلیزی|سەردان=١٧ی ئایاری ٢٠٢١}}
&lt;references /&gt;
{{History of China}}{{بابەتەکانی ئیمپراتۆریەتی ژۆو}}{{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|ئاسیا|پاشایەتی
}}
{{پۆلی کۆمنز|Eastern Zhou Dynasty}}

{{مێژوو-کۆلکە}}
{{چین-کۆلکە}}

[[پۆل:ئیمپراتۆریەتی ژۆو]]
[[پۆل:مێژووی چین]]
[[پۆل:زنجیرە فەرمانڕەواییەکان لە چین]]
[[پۆل:پێکادادانەکان لە سەدەی چوارەمی پێش زایین]]
[[پۆل:مێژووی دێرینی چین]]</text>
      <sha1>tbcq5dmzct9k2gzlv1g5yrpjd1ptwa5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نکۆڵیکردن لە کورد لەلایەن تورکیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179191</id>
    <revision>
      <id>1694145</id>
      <parentid>1683311</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T02:03:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1694145</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7904" sha1="nc5ob51p446ypdob4ti500are336d9s" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Demonstration against the war of the Turkey against the Kurds 16.jpg|وێنۆک|330x330پیکسڵ|ناڕەزایەتی دەربڕینی کوردەکان دژی تورکیا]]
'''نکۆڵیکردن لە کورد''' بۆ چەند دەیەیەک سیاسەتی فەرمیی دەوڵەتی تورکیا بوو. زاراوەی «تورکەکانی چیا» لەلایەن ژەنەراڵ عەبدوڵا ئاڵپدۆگان داھێنرا و سەرەتا بۆ باسکردنی ئەو کەسانەی کە لە چیاکان دەژین بەکاری دەھێنرا، کە بە ھیچ زاراوەیەکی تورکی قسەیان نەدەکرد، باسی ئەو کەسانەی دەکرد کە لە چیاکاندا دەژین. تێڤیک ڕووشتو ئاراس وەزیری دەرەوەی تورکیا لە نێوان ساڵەکانی ١٩٢٥ بۆ ١٩٣٨ بەرگری لەو بیرۆکەیە کرد کە پێویستە کورد وەک ھیندییەکان لە ئەمریکا ون ببێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Yilmaz|یەکەم=Özcan|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/La_formation_de_la_nation_kurde_en_Turqu.html?id=D0kbCwAAQBAJ|سەردێڕ=La formation de la nation kurde en Turquie|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Graduate Institute Publications|ژپنک=٩٧٨-٢-٩٤٠٥٤٩-٢٨-٣|زمان=fr}}&lt;/ref&gt; کازیم کارابێکر، فەرماندەیەکی پێشووی سوپای تورک لە کاتی شەڕی سەربەخۆییدا وتی، کورد لە دێرسیم لە ڕاستیدا تورکە ئەسمیلەندەکانن و پێویستە بە بیری تورکبوونی خۆیان بھێنەوە. وەزیری دادی تورکیا مەحموت عیسات بۆزکورت ڕای گەیاند کە ھیچ گەلێکی تر نییە بتوانێت لە تورکیا داوای ماف بکات لە نەژادی تورک نەبێت، ھەموو غەیرە تورکەکان تەنیا مافی ئەوەیان دەبێت کە خزمەتکار یان کۆیلە بن. دوابەدوای ئەوەش ئاماژە سادەکانی ئەو وشانەی کورد و کوردستان قەدەغە کران و لە جێی ئەوان وشەگەلی وەک تورکی شاخستان وتورکانی ڕۆژھەڵات بەکاردەھات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hassanpour|یەکەم=Amir|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/Nationalism_and_Language_in_Kurdistan_19.html?id=fP9jAAAAMAAJ|سەردێڕ=Nationalism and Language in Kurdistan, 1918-1985|ڕێکەوت=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=Mellen Research University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٧٣٤-٩٨١٦-٧|زمان=en}}&lt;/ref&gt; قەدەغەکردنەکە بە دەقی یاسایی لەلایەن حکوومەتەوە دەرچووبوو. چەندین توێژینەوە و کتێبی چەواشەکاری جۆربەجۆریان بە زمانە بیانییەکان بڵاوکردەوە کە کورد بە بنەڕەت تورکانی ئاسیای ناوەڕاستن کە بەھۆی ئەوەی کە لە سەردەمی فەرمانڕەوایی فارسدا بە دابڕاوی لە چیاکان دەژین، زمانی باووباپیرانیان لە بیر کردووە. لە ماوەی ساڵەکانی ١٩٢٠ و ١٩٣٠ دا بازرگانەکان سزا دەدران بۆ ھەر وشەیەکی کوردی کە لە دەمیان دەرچووبا. لە قوتابخانە دا قوتابی سزا دەدرا ئەگەر بە کوردی قسەیان بکردبا لەنێوان خۆیاندا و لە ماوەی دەیەی ١٩٦٠ قوتابخانەی بۆردی [[زمانی تورکی]] دامەزران بۆ ئەوەی قوتابییەکان لە خزمە کوردەکانیان و دانیشتووانی کورد جیا بکرێنەوە و خۆیان بەکەسانی ڕۆشنبیر دابنێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=webteam|سەردێڕ=SEÇBİR Konuşmaları-41: Bir Asimilasyon Projesi: Türkiye’de Yatılı İlköğretim Bölge Okulları {{!}} Haberler / Duyurular Arşivi {{!}} İstanbul Bilgi Üniversitesi|ناونیشان=https://www.bilgi.edu.tr/tr/etkinlik/6298/secbir-konusmalari-41-bir-asimilasyon-projesi-turkiyede-yatili-ilkogretim-bolge-okullari/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.bilgi.edu.tr|زمان=tr|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210210015605/https://www.bilgi.edu.tr/tr/etkinlik/6298/secbir-konusmalari-41-bir-asimilasyon-projesi-turkiyede-yatili-ilkogretim-bolge-okullari/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی شوباتی ٢٠٢١|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

دەستەواژەی (تورکی شاخ) لە ساڵی ١٩٦١ دا زیاتر بەکار ھات کاتێک سەرۆکی تورکیا (سێمال گویرسل) پشتگیری لە لێکۆڵینەوەکان کرد بۆ سەلماندنی تورکبوونی کوردەکان. لە کتێبێکی مێھمەت شرفی فیرات دا کە گیورسڵ بە وی پێشەکییەکی نووسیوە کە بەڵگەی ڕاستییەکی بۆ دەستەبەر کردووە کە دووپاتی کردەوە کە کوردەکان تورکی چیایین. ھەروەھا گیورسل سەرۆکی پەیمانگای تازە دامەزراوی لێکۆڵینەوەی کلتوری تورکی (TKAE) بوو کە چەندین کتێبی لەسەر بابەتەکە بڵاوکردووەتەوە. لە کاتی دادگاییکردنەکانی دژ بە سوپای کولتوری شۆڕشگێری ڕۆژھەڵاتی (DDKO) لە دوای کودەتاکەی ساڵی ١٩٧١ دا، دادوەرەکە باسی ئەوەی دەکرد کە کورد لە ڕاستیدا بوونی نییە و زمانەکەی لە ڕاستیدا دیالێکتێکی تورکی یە. ھەروەھا کەنان ئیڤرێن سەرۆکی جونەتەکانی سوپا دوای کودەتاکەی ساڵی ١٩٨٠ نکۆڵی لە بوونی نەژادێکی کوردی کرد و بەکارھێنانی [[زمانی کوردی]] سنووردار کرد. لە ئازاری ٢٠٢١ وەزارەتی پەروەردەی نیشتمانی تورکیا کتێبێکی قوتابخانەی لەسەر زۆرینەی کوردی پارێزگای ئامەد بڵاو کردەوە کە ھیچ ئاماژەیەک بە کورد و زمانی کوردی نەدەکرد. ھەروەھا بانگەشەی ئەوەی دەکرد کە ئەو زمانەی لە شاری ئامەد قسەی پێدەکرێت ھاوشێوەی ئەو تورکانەیە کە لە باکۆی [[ئازەربایجان]] قسەی پێ دەکەن. لە ٨ی مارس ٢٠٢١ بەبۆنەی ڕۆژی جیھانی ژنان پۆلیسی تورکیا نەرمەواڵەیەکی مۆبایلی دروست کرد بۆ ژنان کە لەکاتی پێویست زوو ھانا بۆ پۆلیس ببەن ئەم نەرمەواڵەیە بە شەش زمان خزمەتگوزاری پێشکەش دەکات جگە لە زمانی کوردی لەکاتێکدا کە زمانی کوردی دووەم گەورەترین زمانی تورکیایە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/middleeast/turkey/080320211|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.rudaw.net}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کوردستان|تورکیا|مێژوو|سیاسەت}}

{{مێژوو-کۆلکە}}
{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:ناسیۆنالیزم]]
[[پۆل:ناسیۆنالیزمی تورکی]]
[[پۆل:چەوساندنەوەی کوردەکان لە تورکیا]]
[[پۆل:دژەکوردبوون]]
[[پۆل:عیسمەت ئینۆنو]]
[[پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان]]
[[پۆل:ڕەگەزپەرستی لە تورکیا]]</text>
      <sha1>nc5ob51p446ypdob4ti500are336d9s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژھەڵاتی دووری ڕووسیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179767</id>
    <revision>
      <id>1693865</id>
      <parentid>1550071</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:39:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، چین-کۆلکە، ڕووسیا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1599" sha1="d7jwt18wzgculjy5qb7b1nb9scaj4mr" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس-جوگرافیا}}
[[پەڕگە:Far Eastern in Russia.svg|وێنۆک|نەخشە]]
'''ڕۆژھەڵاتی دووری ڕووسیا''' (بە ڕووسی: Дальний Восток России، خوێندنەوە: دالنی ڤۆستۆک رۆسی مانا: ڕۆژھەڵاتی دوور لە ڕووسیا)  ناوچەیەکە لە باکوری ئاسیا کە تیابووی رۆھەڵاتی فیدرالی دوورە، زۆربەی بەشی ڕۆژھەڵاتی ڕووسیایە، لەنێوان [[دەریاچەی بایکاڵ]] و ڕۆژھەڵاتی [[سیبیریا]] و [[ئۆقیانووسی ئارام|ئۆقیانووسی ئارامە]] بەشی فیدرالی ڕۆژھەڵات سنوور لەگەل [[مەنگۆلیا]]، [[چین]]، [[کۆریای باکوور]] و ھەروەھا بۆ باشووری وەڵاتەکە پێکدێنێت، وە سنووری دەریایی لەگەڵ [[ژاپۆن]] ھەیە تا باشووری رۆژھەڵات و لەگەل [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمەریکا]] تا باکووری رۆژھەڵات.

== بەستەری دەرەکی ==

* {{Commons category|Russian Far East}}


{{Authority control}}{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئاسیا|چین|ڕووسیا|ڕۆژھەڵاتی ناوین}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{چین-کۆلکە}}
{{ڕووسیا-کۆلکە}}

[[پۆل:باکووری ئاسیا]]
[[پۆل:ھەرێمە مێژوویییەکان]]
[[پۆل:ڕۆژھەڵاتی دووری ڕووسیا]]</text>
      <sha1>d7jwt18wzgculjy5qb7b1nb9scaj4mr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژی ڤیکتۆریا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180490</id>
    <revision>
      <id>1693961</id>
      <parentid>1441510</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T19:38:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کەنەدا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6394" sha1="7p452yoc27q7c9cacuggqbauqz8nrlw" xml:space="preserve">{{Orphan|date=ئاب ٢٠٢١}}

{{Orphan|date=ئاب ٢٠٢١}}

{{Orphan|date=حوزەیران ٢٠٢١}}

{{Infobox holiday
| holiday_name  = {{unbulleted list|Victoria Day|ڕۆژی ڤیکتۆریا|&lt;small&gt;{{lang|fr|Fête de la Reine}}&lt;/small&gt;|}}
| type          = required
| longtype      = Historical, cultural, nationalist
| image         = Victoria édifice fédéral canada.jpg
| caption       = A portrait in [[Ottawa City Hall]] of [[Queen Victoria]], [[List of Canadian monarchs|first sovereign]] of a [[Canadian Confederation|confederated Canada]]
| official_name = Victoria Day&lt;br /&gt;{{lang-fr|link=no|Fête de la Reine}}
| nickname      = May Long Weekend, May Long, May Two-Four, May Run, Firecracker Day
| observedby    = Canadians
| begins        =
| ends          =
| date          = Last Monday preceding May 25
| celebrations  = [[Fireworks]], parades
| duration      = 1 day
| frequency     = Annual
| date{{LASTYEAR}}         = {{Weekday before date|{{LASTYEAR}}|May|25|Monday}}
| date{{CURRENTYEAR}}      = {{Weekday before date|{{CURRENTYEAR}}|May|25|Monday}}
| date{{NEXTYEAR}}         = {{Weekday before date|{{NEXTYEAR}}|May|25|Monday}}
| date{{#time:Y|+2 years}} = {{Weekday before date|{{#time:Y|+2 years}}|May|25|Monday}}
| observances   =
| relatedto     = [[Queen's Official Birthday]]
}}
'''ڕۆژی ڤیکتۆریا''' (بە ئینگلیزی:)( بە فەرەنسی : Fête de la Reine ، lit . 'Celebrate of the Queen ' ) ڕۆژێکی پشووی گشتی فەرمیە لە کەنەدای فیدراڵ، کە دەکەوێتە دواهەمیین دووشەممەی پێش ٢٥ ی ئایار.هەموو ساڵێک بە شکۆمەندیەوە یادی لەدایک بوونی شاژن دەکرێتەوە هەروەها هاوکات بە شێوەیەکی نافەرمی بە سەرەتای وەرزی هاوین لە کەنەدا دادەنرێت.&lt;ref&gt;https://www.canada.ca/en/canadian-heritage/services/important-commemorative-days/victoria-day.html&lt;/ref&gt;

پشووەکە لە کەنەدا لە ساڵی ١٨٤٥ ەوە یادی دەکرێتەوە کە لە بنەڕەتدا دەکەوێتە ڕۆژی لەدایکبوونی ڕاستەقینەی ڤیکتۆریا (٢٤ی ئایار) .ئەم پشووە بۆنەیەکی تایبەت و جیاوازە لەکەنەدا، بەردەوام لە سەرانسەری وڵاتەکەدا ئاهەنگی بۆ دەگێردرێتەوە. دەکەوێتە ڕۆژی دووشەممەی نێوان ڕۆژانی ١٨ و ٢٤ی ڕۆژی دووشەممەی کۆتایی مانگی ئایار ( ٢٤ ی ئایاری ٢٠٢١ و ٢٣ ی ئایاری ٢٠٢٢ ).&lt;ref&gt;https://www.macleans.ca/news/canada/victoria-day-only-in-canada/&lt;/ref&gt;

ڕۆژی ڤیکتۆریا پشووی فەرمی و دەستوری فیدراڵییە لەکەنەدا، هەروەها پشووە لە شەش پارێزگای کەنەدا و هەر سێ پارێزگاکەی هەرێمی کیبێک پێش ساڵی ٢٠٠٣ ، ڕۆژی دووشەممە پێش ٢٥ ی ئایاری هەموو ساڵێک بە شێوەیەکی نافەرمی بوو، کە ئەم یادکردنەوەیە لەنێو فەرەنسیەکان لەیادی ئادەم دۆلار دێ ئۆرمیو لە ساڵی ١٩٢٠ دا دەستی پێ کرد بۆ ئەوەی هاوکات بێت لەگەڵ ڕۆژی ڤیکتۆریا. لە ساڵی ٢٠٠٣ دا یاسای پارێزگاکان بە فەرمی ڕۆژی نیشتمانی (ڤیکتۆریادەی)ی  لە هەمان ڕێکەوتدا پەسەندکرد.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20090523191029/http://www.ontariogenealogy.com/ontarionewspapers/omemee/omemee_victoriaday1866.html&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
ڕۆژی لەدایکبوونی شاژنە ڤیکتۆریا ڕۆژێک بوو بۆ ئاهەنگگێڕان لە کەنەدا زۆر پێش لە ( کلێوندەر ) ، لەگەڵ یەکەم یاسادانان سەبارەت بەو بۆنەیەی کە لە ساڵی ١٨٤٥ دا لە لایەن پەرلەمانی پارێزگاکانی کەنەداوە تێپەڕکرا، بۆ ئەوەی ڕۆژی ٢٤ ی ئایاری هەموو ساڵێک بە فەرمی وەک ڕۆژی لەدایکبوونی شاژن بناسرێ. تێبینی ئەوە کرا کە لەو ڕێکەوتەی ساڵی ١٨٥٤ دا یادی ئەو ڕۆژە کرایەوە هاوکات بوو لەگەڵ ٣٥ هەمین ساڵڕۆژی لەدایکبوونی شاژنە ڤیکتۆریا، نزیکەی ٥٠٠٠ دانیشتووی کەنەدا وێست لەبەردەم ماڵی حکومەت ( نزیک لە شەقامی کوین و سیمکۆی ئێستا لە تۆرۆنتۆ ) کۆبوونەوە بۆ &quot; تەمەن درێژی شاژنەکەیان &quot; . جوانترین و نموونەیی ترین ئاهەنگی یادکردنەوەی شاژن لە سەدەی ١٩دا لە ٢٤ی ئایاری ١٨٦٦ بوو  لە شاری ئۆمێمی، هەروەها لە ڕۆژئاوای کەنەدا، ئەم شارە، کە فیتێیەکی بە درێژایی رۆژ بۆ دیاریکردنی ئەو بۆنەیە دانا، لەوانە سڵاوی چەک لە نیوەشەودا، سێنەری بوومەڵێڵ و بەرەبەیان و سەیران و پێشبڕکێی وەرزشی و نیشاندانی ڕووناکی و هەروەها کردنەوەی قوللەی ئاگرین. ئەم جۆرە ڕووداوانە لەوکاتدا باوبوو،تا ساڵی ١٨٩٠ ئەو ڕۆژە بوو بە &quot;پشووی نیشتیمانی&quot;.&lt;ref&gt;https://www.theglobeandmail.com/Error-404/&lt;/ref&gt;

دوای مردنی شاژنە ڤیکتۆریا لە ساڵی ١٩٠١ دا، ٢٤ی ئایار بە یاسا کرا بە ڕۆژی ڤیکتۆریا، کە ڕێکەوتێک بوو بۆ بیرکەوتنەوەی شاژنی کۆچکردوو، کە بە &quot;دایکی کۆنفیدراڵی&quot; دەزانرا، لە ساڵی ١٩٠٤ دا هەمان ڕێکەوت بە بڕیاری ئیمپریالی بوو بە پشوو لەسەرجەم هەرێمەکانی ژێر ئیمپراتۆریەتی بەریتانیا.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20090205141327/http://pch.gc.ca/pgm/ceem-cced/jfa-ha/victoria-eng.cfm&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==

== سەرچاوەکان ==
{{تووڵی دەروازە|کەنەدا}}
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Victoria Day}}

{{کەنەدا-کۆلکە}}

[[پۆل:شاژن ڤیکتۆریا]]
[[پۆل:پاشایەتی لە کەنەدا]]</text>
      <sha1>7p452yoc27q7c9cacuggqbauqz8nrlw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1693971</id>
      <parentid>1693961</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T20:01:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1693971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6285" sha1="0t939l25br5eux980289v40x65br17w" xml:space="preserve">{{Infobox holiday
| holiday_name  = {{unbulleted list|Victoria Day|ڕۆژی ڤیکتۆریا|&lt;small&gt;{{lang|fr|Fête de la Reine}}&lt;/small&gt;|}}
| type          = required
| longtype      = Historical, cultural, nationalist
| image         = Victoria édifice fédéral canada.jpg
| caption       = A portrait in [[Ottawa City Hall]] of [[Queen Victoria]], [[List of Canadian monarchs|first sovereign]] of a [[Canadian Confederation|confederated Canada]]
| official_name = Victoria Day&lt;br /&gt;{{lang-fr|link=no|Fête de la Reine}}
| nickname      = May Long Weekend, May Long, May Two-Four, May Run, Firecracker Day
| observedby    = Canadians
| begins        =
| ends          =
| date          = Last Monday preceding May 25
| celebrations  = [[Fireworks]], parades
| duration      = 1 day
| frequency     = Annual
| date{{LASTYEAR}}         = {{Weekday before date|{{LASTYEAR}}|May|25|Monday}}
| date{{CURRENTYEAR}}      = {{Weekday before date|{{CURRENTYEAR}}|May|25|Monday}}
| date{{NEXTYEAR}}         = {{Weekday before date|{{NEXTYEAR}}|May|25|Monday}}
| date{{#time:Y|+2 years}} = {{Weekday before date|{{#time:Y|+2 years}}|May|25|Monday}}
| observances   =
| relatedto     = [[Queen's Official Birthday]]
}}
'''ڕۆژی ڤیکتۆریا''' (بە ئینگلیزی:)( بە فەرەنسی : Fête de la Reine ، lit . 'Celebrate of the Queen ' ) ڕۆژێکی پشووی گشتی فەرمیە لە کەنەدای فیدراڵ، کە دەکەوێتە دواهەمیین دووشەممەی پێش ٢٥ ی ئایار.هەموو ساڵێک بە شکۆمەندیەوە یادی لەدایک بوونی شاژن دەکرێتەوە هەروەها هاوکات بە شێوەیەکی نافەرمی بە سەرەتای وەرزی هاوین لە کەنەدا دادەنرێت.&lt;ref&gt;https://www.canada.ca/en/canadian-heritage/services/important-commemorative-days/victoria-day.html&lt;/ref&gt;

پشووەکە لە کەنەدا لە ساڵی ١٨٤٥ ەوە یادی دەکرێتەوە کە لە بنەڕەتدا دەکەوێتە ڕۆژی لەدایکبوونی ڕاستەقینەی ڤیکتۆریا (٢٤ی ئایار) .ئەم پشووە بۆنەیەکی تایبەت و جیاوازە لەکەنەدا، بەردەوام لە سەرانسەری وڵاتەکەدا ئاهەنگی بۆ دەگێردرێتەوە. دەکەوێتە ڕۆژی دووشەممەی نێوان ڕۆژانی ١٨ و ٢٤ی ڕۆژی دووشەممەی کۆتایی مانگی ئایار ( ٢٤ ی ئایاری ٢٠٢١ و ٢٣ ی ئایاری ٢٠٢٢ ).&lt;ref&gt;https://www.macleans.ca/news/canada/victoria-day-only-in-canada/&lt;/ref&gt;

ڕۆژی ڤیکتۆریا پشووی فەرمی و دەستوری فیدراڵییە لەکەنەدا، هەروەها پشووە لە شەش پارێزگای کەنەدا و هەر سێ پارێزگاکەی هەرێمی کیبێک پێش ساڵی ٢٠٠٣ ، ڕۆژی دووشەممە پێش ٢٥ ی ئایاری هەموو ساڵێک بە شێوەیەکی نافەرمی بوو، کە ئەم یادکردنەوەیە لەنێو فەرەنسیەکان لەیادی ئادەم دۆلار دێ ئۆرمیو لە ساڵی ١٩٢٠ دا دەستی پێ کرد بۆ ئەوەی هاوکات بێت لەگەڵ ڕۆژی ڤیکتۆریا. لە ساڵی ٢٠٠٣ دا یاسای پارێزگاکان بە فەرمی ڕۆژی نیشتمانی (ڤیکتۆریادەی)ی  لە هەمان ڕێکەوتدا پەسەندکرد.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20090523191029/http://www.ontariogenealogy.com/ontarionewspapers/omemee/omemee_victoriaday1866.html&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
ڕۆژی لەدایکبوونی شاژنە ڤیکتۆریا ڕۆژێک بوو بۆ ئاهەنگگێڕان لە کەنەدا زۆر پێش لە ( کلێوندەر ) ، لەگەڵ یەکەم یاسادانان سەبارەت بەو بۆنەیەی کە لە ساڵی ١٨٤٥ دا لە لایەن پەرلەمانی پارێزگاکانی کەنەداوە تێپەڕکرا، بۆ ئەوەی ڕۆژی ٢٤ ی ئایاری هەموو ساڵێک بە فەرمی وەک ڕۆژی لەدایکبوونی شاژن بناسرێ. تێبینی ئەوە کرا کە لەو ڕێکەوتەی ساڵی ١٨٥٤ دا یادی ئەو ڕۆژە کرایەوە هاوکات بوو لەگەڵ ٣٥ هەمین ساڵڕۆژی لەدایکبوونی شاژنە ڤیکتۆریا، نزیکەی ٥٠٠٠ دانیشتووی کەنەدا وێست لەبەردەم ماڵی حکومەت ( نزیک لە شەقامی کوین و سیمکۆی ئێستا لە تۆرۆنتۆ ) کۆبوونەوە بۆ &quot; تەمەن درێژی شاژنەکەیان &quot; . جوانترین و نموونەیی ترین ئاهەنگی یادکردنەوەی شاژن لە سەدەی ١٩دا لە ٢٤ی ئایاری ١٨٦٦ بوو  لە شاری ئۆمێمی، هەروەها لە ڕۆژئاوای کەنەدا، ئەم شارە، کە فیتێیەکی بە درێژایی رۆژ بۆ دیاریکردنی ئەو بۆنەیە دانا، لەوانە سڵاوی چەک لە نیوەشەودا، سێنەری بوومەڵێڵ و بەرەبەیان و سەیران و پێشبڕکێی وەرزشی و نیشاندانی ڕووناکی و هەروەها کردنەوەی قوللەی ئاگرین. ئەم جۆرە ڕووداوانە لەوکاتدا باوبوو،تا ساڵی ١٨٩٠ ئەو ڕۆژە بوو بە &quot;پشووی نیشتیمانی&quot;.&lt;ref&gt;https://www.theglobeandmail.com/Error-404/&lt;/ref&gt;

دوای مردنی شاژنە ڤیکتۆریا لە ساڵی ١٩٠١ دا، ٢٤ی ئایار بە یاسا کرا بە ڕۆژی ڤیکتۆریا، کە ڕێکەوتێک بوو بۆ بیرکەوتنەوەی شاژنی کۆچکردوو، کە بە &quot;دایکی کۆنفیدراڵی&quot; دەزانرا، لە ساڵی ١٩٠٤ دا هەمان ڕێکەوت بە بڕیاری ئیمپریالی بوو بە پشوو لەسەرجەم هەرێمەکانی ژێر ئیمپراتۆریەتی بەریتانیا.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20090205141327/http://pch.gc.ca/pgm/ceem-cced/jfa-ha/victoria-eng.cfm&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==

== سەرچاوەکان ==
{{تووڵی دەروازە|کەنەدا}}
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Victoria Day}}

{{کەنەدا-کۆلکە}}

[[پۆل:شاژن ڤیکتۆریا]]
[[پۆل:پاشایەتی لە کەنەدا]]</text>
      <sha1>0t939l25br5eux980289v40x65br17w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>موشۆکو تێنسێی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180868</id>
    <revision>
      <id>1693816</id>
      <parentid>1693135</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:29:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:موشۆکو تێنسێی|موشۆکو تێنسێی]] بۆ [[:Commons:Category:Mushoku Tensei|Mushoku Tensei]]</comment>
      <origin>1693816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50049" sha1="o3opzrjd97fh2cn2hiov348idtix1i4" xml:space="preserve">{{Short description|زنجیرە لایت نۆڤڵ و فرەنچایزێکی ژاپۆنی}}
{{Use mdy dates|date=February 2015}}

{{Nihongo foot|'''''موشۆکو تێنسێی: لەدایکبوونەوەی بێکار'''''|無職転生 〜異世界行ったら本気だす〜|Mushoku Tensei: Isekai Ittara Honki Dasu|{{Lit|لەدایکبوونەوەی بێکار: ئەگەر بچمە جیهانێکی ترەوە، بە تەواوی هەوڵ دەدەم}}|lead=yes|group=lower-alpha}} زنجیرە [[ڕۆمانی سووک]] ژاپۆنییە لە نووسینی {{Nihongo foot|{{بنز|ڕیفوجین نا ماگۆنۆتێ|en|Rifujin na Magonote|lt=ڕیفوجین نا ماگۆنۆتێ}}|理不尽な孫の手||{{Lit|خورێنەری ناعەقڵانیی پشت}}|group=lower-alpha|lead=yes}} و وێنەکێشانی شیرۆتاکا. چیرۆکەکە باس لە پیاوێکی بێکار، قەڵەو و {{بنز|گۆشەگیر|en|Recluse|lt=گۆشەگیر}} دەکات کە دەمرێت و لە جیهانێکی خەیاڵیدا بە ناوی {{بنز|ڕودیۆس گرێیرات|en|Rudeus Greyrat|lt=ڕودیۆس گرێیرات}} {{بنز|لەدایکبوونەوە|en|Reincarnation|lt=لەدایک دەبێتەوە}}. بە هێشتنەوەی بیرەوەرییەکانی ژیانی پێشووی، ئەو بڕیار دەدات کە بە هەموو هێزییەوە هەوڵ بدات و چێژ لە ژیانە نوێیەکەی وەربگرێت بەبێ ئەوەی تووشی هیچ پەشیمانییەک ببێتەوە.

زنجیرەکە سەرەتا لە تشرینی دووەمی ٢٠١٢ بە شێوەی سەر تۆڕ لە ماڵپەڕی {{بنز|شۆسێتسوکا نی نارۆ|en|Shōsetsuka ni Narō|lt=شۆسێتسوکا نی نارۆ}} بڵاوکرایەوە. ساڵی دواتر، بەشی MF Books سەر بە دەزگای چاپ و پەخشی {{بنز|میدیا فاکتۆری|en|Media Factory|lt=میدیا فاکتۆری}} چاپکردنی فەرمیی پەڕتووکەکەی بە وێنەکێشانی هونەرمەندی ماڵپەڕی {{بنز|پیکسڤ|en|Pixiv|lt=پیکسڤ}}، شیرۆتاکا، ڕاگەیاند. دواتر وەرگێڕانی زنجیرەکە بۆ {{بنز|مانگا|en|Manga|lt=مانگا}} لەلایەن یوکا فوجیکاوا لە حوزەیرانی ٢٠١٤ لە گۆڤاری ''{{بنز|مانگانەی کۆمیک فلاپەر|en|Monthly Comic Flapper|lt=مانگانەی کۆمیک فلاپەر}}'' دەستی بە بڵاوبوونەوە کرد، و سێ {{بنز|بەرهەمی لاوەکی|en|Spin-off (media)|lt=بەرهەمی لاوەکیشی (سپین-ئۆف)}} لێ بەرهەمهێنرا. کۆمپانیای {{بنز|سێڤن سیز ئینتەرتەینمەنت|en|Seven Seas Entertainment|lt=سێڤن سیز ئینتەرتەینمەنت}} مافی چاپ و بڵاوکردنەوەی بەرگە {{بنز|تانکۆبۆن|en|Tankōbon|lt=تانکۆبۆنەکانی}} مانگاکە و لایت نۆڤڵە ڕەسەنەکەی بۆ ئەمریکای باکوور بەدەستهێنا. هەروەها ستۆدیۆی {{بنز|ستۆدیۆ بایند|en|Studio Bind|lt=ستۆدیۆ بایند}} زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی {{بنز|ئەنیمێ|en|Anime|lt=ئەنیمێی}} لێ بەرهەمهێنا؛ وەرزی یەکەمی لە نێوان کانوونی دووەم و کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ پەخشکرا، وەرزی دووەمی لە تەممووزی ٢٠٢٣ تا تەممووزی ٢٠٢٤ پەخشکرا، و وەرزی سێیەمیشی لە تەممووزی ٢٠٢٦ نمایش کرا.

== کورتەی چیرۆک ==
{{Further|List of Mushoku Tensei characters{{!}}پێڕستی کەسایەتییەکانی موشۆکو تێنسێی}}

پیاوێکی بێناوی تەمەن ٣٤ ساڵ کە بە دۆخی {{بنز|نێت (ڕەوش)|en|NEET|lt=نێت (NEET)}} دەژی (واتە نە لە خوێندندایە، نە لە کاردا و نە لە ڕاهێناندا)، لە ماڵەکەی دەردەکرێت. کاتێک بە سەر شەقامەکاندا دەگەڕێت و خەم لە ژیانی بەفیڕۆچووی دەخوات، دەستەیەک مێرمنداڵ دەبینێت کە خەریکە لەگەڵ یەکتر دەبێتە شەڕیان، و لەو ساتەدا هاوڕێیەکی سەردەمی منداڵیی دێتەوە یاد کە لە {{بنز|قوتابخانەی ناوەندی|en|Middle school|lt=قۆناغی ناوەندیدا}} خۆشی دەویست. کاتێک بارهەڵگرێک بە خێرایی بەرەو مێرمنداڵەکان دێت، ئەو خۆی فڕێ دەدات و پاڵیان پێوە دەنێت تا ڕزگاریان بکات، و لەو ڕووداوەدا خۆی گیان لەدەست دەدات.

پاشان لە جەستەی کۆرپەیەکدا چاو دەکاتەوە و تێدەگات کە لە جیهانێکی پڕ لە جادوو و شمشێربازیدا لەدایک بووەتەوە. بە بڕیارێکی پتەو بۆ ئەوەی بە باشترین شێوە کەڵک لەم دەرفەتە نوێیە وەربگرێت، ناسنامەی پێشووی وەلا دەنێت و ژیانێکی نوێ بە ناوی {{بنز|ڕودیۆس گرێیرات|en|Rudeus Greyrat|lt=ڕودیۆس گرێیرات}} دەست پێدەکات. بەهۆی بەهرەی بۆماوەیی و دەستپێکردنی ڕاهێنان لە تەمەنێکی زووەوە، ڕودیۆس لە بواری جادوودا لێهاتوویییەکی زۆر بەدەستدەهێنێت. لە سەردەمی منداڵیدا، لەژێر دەستی جادووگەر ڕۆکسی میگوردیا دەخوێنێت، دەبێتە هاوڕێی کچە ئیلفێک بە ناوی سیلفیێت، و دەبێتە مامۆستای تایبەتی جادوو بۆ کچە خانەدانێکی توندوتیژ بە ناوی ئێریس بۆریاس گرێیرات.

ڕێک لەو کاتەی ڕودیۆس هەست دەکات جێگەی خۆی لەم جیهانە نوێیەدا دۆزیوەتەوە، کارەساتێکی جادوویی گەورە وڵاتەکەی وێران دەکات و سەدان هەزار کەس لە شوێنی خۆیان هەڵدەکەنرێن و بۆ ناوچە دوورەدەستەکانی جیهان تلپۆرت دەکرێن. زۆر کەس لە ناوچەی مەترسیداردا گیر دەخۆن و بەهۆی جەنگ، لەسێدارەدان، هێرشی دڕندەکان یان سەرما و برسییەتی گیان لەدەست دەدەن. ڕودیۆس کە لەگەڵ ئێریس لە خاکێکی نامۆدا گیر دەخۆن، بە هاوکاریی جەنگاوەرێکی دڵسۆز بە ناوی ڕویجێرد سوپەردیا گەشتی گەڕانەوە بەرەو نیشتمان دەست پێدەکەن. لە کاتی گەشتەکەیاندا، ڕودیۆس لە خەودا لەلایەن بوونەوەرێکی نادیار بە ناوی هیتۆگامییەوە پێشوازیی لێدەکرێت، کە ڕێنماییی تەمومژاوی بە مەبەستی نادیار پێشکەش دەکات. دوای سێ ساڵ لە گەشتکردن و ڕووبەڕووبوونەوەی چەندین مەترسی (لەوانە شکستی سەخت لە بەرامبەر جەنگاوەرێکی زۆر بەهێز بە ناوی ئۆرسـتێد)، ڕودیۆس بە سەرکەوتوویی ئێریس دەگەیەنێتەوە بە زێدی وێرانبووی خۆیان. بەڵام بەهۆی گرژییە سیاسییەکان و لێک تێنەگەیشتنێکەوە، ئێریس بە شێوەیەکی کتوپڕ بەجێی دەهێڵێت، ئەمەش دڵی ڕودیۆس بە توندی دەشکێنێت.

دوو ساڵ دواتر، ڕودیۆس کە هێشتا بەدەست کاریگەرییە دەروونییەکانی ڕۆیشتنی ئێریسەوە دەناڵێنێت، تووشی ناتوانیی سێکسی (سستیی ڕەپبوون) بووە. بەپێی ڕاوێژێکی هیتۆگامی، ناوی خۆی لە زانکۆی جادووی ڕانۆوا تۆمار دەکات. لەوێ دووبارە بە سیلفیێت شاد دەبێتەوە، کە یارمەتی دەدات لە نەخۆشییەکەی چاک ببێتەوە و ماوەیەکی کەم دوای ئەوە هاوسەرگیری دەکەن. دواتر ڕودیۆس دەچێتە پاڵ باوکی بۆ گەڕان بەدوای دایکی ونبوویدا، و ڕاوێژەکانی هیتۆگامی پشتگوێ دەخات. لەو گەشتەدا پەیوەندییەکی سۆزداری لەگەڵ ڕۆکسی دروست دەکات و دەبێتە هاوسەری دووەمی. دواتر ئۆرسـتێد هۆشداری پێدەدات کە هیتۆگامی دەبێتە هۆی کوژرانی کەسە نزیکەکانی. ڕودیۆس سەرەتا هەوڵی کوشتنی ئۆرسـتێد دەدات، بەڵام دواتر لە پێناو پاراستنی خێزانەکەیدا دەچێتە پاڵ ئۆرسـتێد و دڵسۆزیی خۆی بۆ دووپات دەکاتەوە. دوای ئاشتsupportedبوونەوە لەگەڵ ئێریس، ئەویش وەک هاوسەری سێیەمی مارە دەکات. چیرۆکەکە لەسەر بنەمای ژیانی ڕۆژانەی ڕودیۆس، گەورەبوونی خێزانەکەی، و هەوڵەکانی ئەو و ئۆرسـتێد بۆ شکستپێهێنانی هیتۆگامی بەردەوام دەبێت. لە دوای چەندین هەوڵی بێئاکام، هیتۆگامی دەست لە هەوڵەکانی دژی ڕودیۆس هەڵدەگرێت و سەرنجی دەخاتە سەر نەوەکانی. لە کۆتاییدا ڕودیۆس لە تەمەنی ٧٤ ساڵیدا بە ئارامی لەناو خێزانەکەیدا کۆچی دوایی دەکات.

== بەرهەمهێنان ==
دوای دەرچوونی لە زانکۆ لە ساڵی ٢٠٠٧دا، {{بنز|ڕیفوجین نا ماگۆنۆتێ|en|Rifujin na Magonote|lt=ڕیفوجین نا ماگۆنۆتێ}} دەستی کرد بە ناردنی دەستنووسەکانی بۆ دەزگاکانی بڵاوکردنەوە، بەڵام دوای ئەوەی هیچ ئەنجامێکی دەستنەکەوت، بڕیاری دا واز بهێنێت.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=na Magonote|یەکەم=Rifujin|سەردێڕ=Mushoku Tensei Special Book|بڵاوکەرەوە=MF Books|ساڵ=٢٠٢٢|ژپنک=٩٧٨-٤-٠٤-٦٨١٩٣٤-٥|شوێن=Japan|پەڕە=٣١٤|زمان=ja}}&lt;/ref&gt; چەند ساڵێک دواتر، لە کاتی خوێندنەوەی ڕۆمانی ''{{بنز|ڕی:مۆنستەر|en|Re:Monster|lt=Re:Monster}}''، ئاشنای ماڵپەڕی {{بنز|ڕۆمانی سەر تۆڕ|en|Web fiction|lt=ڕۆمانی سەر تۆڕی}} {{بنز|شۆسێتسوکا نی نارۆ|en|Shōsetsuka ni Narۆ|lt=شۆسێتسوکا نی نارۆ}} بوو. دوای خوێندنەوەی چەندین بەرهەمی سەر ماڵپەڕەکە، پێی وابوو لەوێ کەس گاڵتەی پێ ناکات، بۆیە دەستی کرد بە بڵاوکردنەوەی نووسینەکانی لەوێ.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; ماگۆنۆتێ دەیویست لە ڕێگەی ئەم زنجیرەیەوە وێنەی خوێندکارێک بکێشێت کە لە قوتابخانەدا شکستی هێناوە و هەوڵ دەدات لە ژیاندا دەرفەتێکی نوێ بەدەستبهێنێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://mypage.syosetu.com/mypageblog/view/userid/288399/blogkey/1827649/|سەردێڕ=蛇足編完結と感想返し｜理不尽な孫の手の活動報告|script-title=ja:蛇足編完結と感想返し|trans-title=Apology and Excuse|نووسەر=Rifujin na Magonote|بڵاوکەرەوە=[[Shōsetsuka ni Narō]]|زمان=ja|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240415025838/https://mypage.syosetu.com/mypageblog/view/userid/288399/blogkey/1827649/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لەو سەردەمەدا چیرۆکەکانی چەشنی {{بنز|ئیسێکای|en|Isekai|lt=ئیسێکای}} زۆر باو بوون و شێوازی باو ئەوە بوو کە «ئەگەر لە جێگەی تۆ بوومایە وام دەکرد» یان «ئەگەر لە جیهانێکی تر لەدایک ببمەوە، دەبێت بە باشی باسی سەردەمی منداڵیم بکەم».&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; لە سەردەمی گەنجیدا، ماگۆنۆتێ هەواداری {{بنز|کایەی شەڕکردن|en|Fighting game|lt=کایە شەڕکەرەکان}} بوو لە هۆڵەکانی ئارکەیددا. ئەو زۆرجار پەشیمان بوو لە جێهێشتنی زێدی خۆی، و ئەو خەمەی وەک هێزێکی پاڵنەر بەکارهێنا لە کاتی نووسینی ''موشۆکو تێنسێی''دا بۆ ئەوەی بەسەر کێشەکانی ڕابردوویدا زاڵ بێت و چیرۆکەکە بگەیەنێتە کۆتایی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mahapatra|یەکەم=Srijita|ناونیشان=https://animehunch.com/mushoku-tensei-author-opens-up-about-the-influence-of-fighting-games-on-his-writing/|وێبگە=Anime Hunch|سەردێڕ=Mushoku Tensei Author Opens Up About The Influence Of Fighting Games On His Writing|ڕێکەوت=٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئابی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230802185601/https://animehunch.com/mushoku-tensei-author-opens-up-about-the-influence-of-fighting-games-on-his-writing/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; هەروەها ئاماژەی بەوە کردووە کە مانگاکانی ''{{بنز|لوسیفەر و چەکوشی پسکیت|en|Lucifer and the Biscuit Hammer|lt=لوسیفەر و چەکوشی پسکیت}}'' و ''{{بنز|پاراسایت|en|Parasyte|lt=پاراسایت}}''، کە سەرنجیان لەسەر خێزان و پەیوەندییە مرۆیییەکان بوو، کاریگەرییان لەسەر هەبووە.&lt;ref&gt;Takarajimasha &quot;This web novel is amazing!&quot; (issued August 7, 2015) P46&lt;/ref&gt;

ماگۆنۆتێ باسی لەوە کردووە کە بە ئەنقەست ڕودیۆسی وەک کەسایەتییەکی جێی مشتومڕ دروست کردووە تا کردارەکانی بە تێپەڕبوونی کات واتادارتر بن، و هەڵسەنگاندنی کەسایەتییەکەی بۆ خوێنەران بەجێهێشتووە تا بتوانن لە گۆڕانکارییەکانی تێبگەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/interview/2021-12-15/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-author-rifujin-na-magonote/.180566|سەردێڕ=Interview: Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation Author Rifujin na Magonote|دوایین=Morrissy|یەکەم=Kim|وێبگە=[[Anime News Network]]|ڕێکەوت=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211223003626/https://www.animenewsnetwork.com/interview/2021-12-15/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-author-rifujin-na-magonote/.180566|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; پەیامی سەرەکیی زنجیرەکە بە وتەی نووسەر ئەوەیە کە «هەموو مرۆڤێک دەکرێت تووشی هەڵە ببێت».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=adtYoQa8adI|سەردێڕ=無職転生 Musyoku-Tensei【English supported】原作者！理不尽な孫の手先生へ取材！He is&quot;Rifujin-na-Magonote&quot; Q&amp;A session!|via=YouTube|نووسەر=何でも動画人つっちゃ|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئابی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230803040549/https://www.youtube.com/watch?v=adtYoQa8adI|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لە سەرەتادا، بڕیار وابوو ئەو {{بنز|هێڵی چیرۆک|en|Story arc|lt=بەشەی چیرۆکەکە}} کە تێیدا ڕودیۆس بە عائیشە شاد دەبێتەوە، بە تەواوی جیاواز بێت؛ بە جۆرێک لیلیا لە دەرەوەی ڕووداوەکان بمرێت و عائیشە بە ناسنامەیەکی شاراوەوە بژی، بەڵام دواتر لە مەرگی لیلیا پاشگەز بووەوە و سیناریۆکەی بە شێوەیەک داڕشتەوە کە مانەوەی لە ژیاندا لە ڕووی لۆژیکییەوە جێگەی بڕوا بێت.&lt;ref name=&quot;Lilia dies&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://mypage.syosetu.com/mypageblog/view/userid/288399/blogkey/647146/|سەردێڕ=Apology and Excuse|نووسەر=Rifujin na Magonote|ڕێکەوت=٢٠ی ئازاری ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Shōsetsuka ni Narō]]|زمان=ja|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی شوباتی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220112232831/http://mypage.syosetu.com/mypageblog/view/userid/288399/blogkey/647146/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لووتکەی ڕووداوەکانی چیرۆکەکە لەژێر کاریگەریی ڕۆمانی ''{{بنز|ڕی:زیرۆ|en|Re:Zero|lt=Re:Zero}}''ی نووسەر {{بنز|تاپێی ناگاتسوکی|en|Tappei Nagatsuki|lt=تاپێی ناگاتسوکی}}دا بوو. لەبارەی کۆتاییی ڕۆمانەکەشەوە، ماگۆنۆتێ بیری لەوە کردبووەوە کە چیرۆکەکە تا کاتی مردنی ڕودیۆس درێژە بکێشێت لەبەر ئەوەی ئەو لە تەمەنی ٣٤ ساڵیدا مردبوو.&lt;ref name=&quot;Natalie-interview&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:「無職転生 ～異世界行ったら本気だす～」特集 理不尽な孫の手（原作者）×長月達平対談|ناونیشان=https://natalie.mu/comic/pp/mushokutensei|سەردێڕ=アニメ「無職転生 ～異世界行ったら本気だす～」特集 理不尽な孫の手（原作者）×長月達平対談 - コミックナタリー 特集・インタビュー|وێبگە=[[Comic Natalie]]|بڵاوکەرەوە=Natasha, Inc|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|زمان=ja|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220903181426/https://natalie.mu/comic/pp/mushokutensei|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

ماگۆنۆتێ نیازی وابوو زنجیرەیەکی تەواوکەری سەر تۆڕ لەسەر گەردوونی شەش-ڕەهەندی دروست بکات، بەڵام ڕایگەیاند کە سەرەتا دەیەوێت ڕۆمانی وێبی ''{{بنز|ئۆرک ئێرۆیکا|en|Orc Eroica|lt=ئۆرک ئێرۆیکا}}'' تەواو بکات، کە بەهۆی کێشەی تەندروستییەوە تەواوکردنی دواکەوتووە.&lt;ref name=&quot;January 2021 blog&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://mypage.syosetu.com/mypageblog/view/userid/288399/blogkey/2722307/|سەردێڕ=Announcement of animation and so on|نووسەر=Rifujin na Magonote|ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=[[Shōsetsuka ni Narō]]|زمان=ja|ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220903181205/https://mypage.syosetu.com/mypageblog/view/userid/288399/blogkey/2722307/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== میدیا ==
=== ڕۆمانی سەر تۆڕ و لایت نۆڤڵ ===
{{See also|List of Mushoku Tensei volumes#Web novel{{!}}پێڕستی بەرگەکانی موشۆکو تێنسێی § ڕۆمانی وێب|List of Mushoku Tensei volumes#Light novel{{!}}پێڕستی بەرگەکانی موشۆکو تێنسێی § لایت نۆڤڵ}}
ڕیفوجین نا ماگۆنۆتێ بەرهەمەکەی لە ماڵپەڕی ڕۆمانی وێبی شۆسێتسوکا نی نارۆ لە نێوان ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ تا ٣ی نیسانی ٢٠١٥ بڵاوکردەوە.&lt;ref name=&quot;Official web novel website&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://ncode.syosetu.com/n9669bk/|سەردێڕ=''Mushoku Tensei'' official web novel website|نووسەر=Rifujin na Magonote|بڵاوکەرەوە=[[Shōsetsuka ni Narō]]|زمان=ja|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220903181159/https://ncode.syosetu.com/n9669bk/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە تشرینی دووەمی ٢٠١٣دا ڕاگەیەندرا کە بەرهەمەکە بە شێوەی لایت نۆڤڵ لەژێر ناوی MF Books سەر بە دەزگای میدیا فاکتۆری چاپ دەکرێت.&lt;ref name=&quot;MF Books adaptation&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://mypage.syosetu.com/mypageblog/view/userid/288399/blogkey/788836/|سەردێڕ=Light Novel adaptation|نووسەر=Rifujin na Magonote|ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Shōsetsuka ni Narō]]|زمان=ja|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220903181205/https://mypage.syosetu.com/mypageblog/view/userid/288399/blogkey/788836/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وێنەکێشی لایت نۆڤڵەکە هونەرمەندێکی پیکسڤ بوو بە ناوی شیرۆتاکا.&lt;ref name=&quot;Pixiv user drawer&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://twitter.com/siro_sirota/status/528805572963872768|سەردێڕ=''Mushoku Tensei'' light novel 5 and manga released|نووسەر=SiroTaka|ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[Twitter]]|زمان=ja|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی شوباتی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220903181204/https://twitter.com/siro_sirota/status/528805572963872768|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; زنجیرەکە بە ٢٦ بەرگی لایت نۆڤڵ لە نێوان ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ تا ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ بڵاوکرایەوە، کە تێیدا بەرگی حەوتەم تەواو جیاواز و نوێ بوو.

زنجیرەیەکی لاوەکیی دوای ڕووداوەکان بە ناوی ''موشۆکو تێنسێی: لەدایکبوونەوەی زیادە'' (Mushoku Tensei: Redundant Reincarnation) بە نۆ کورتەچیرۆک لە نێوان مایسی ٢٠١٥ تا ئەیلوولی ٢٠١٧ بڵاوکرایەوە. هەروەها کۆمپانیای میدیا فاکتۆری دوو پەڕتووکی تایبەتی هاوەڵی لە ساڵی ٢٠٢٢ بە ناوەکانی ''Recollections'' و ''A Journey of Two Lifetimes'' بڵاوکردەوە.

کۆمپانیای {{بنز|سێڤن سیز ئینتەرتەینمەنت|en|Seven Seas Entertainment|lt=سێڤن سیز ئینتەرتەینمەنت}} مۆڵەتی وەرگێڕان و بڵاوکردنەوەی لایت نۆڤڵەکانی بۆ زمانی ئینگلیزی بەدەستهێنا و لە نێوان ٢٠١٩ بۆ ٢٠٢٤ بڵاوی کردنەوە. ئەوان هەندێک دەستکارییان لە وەرگێڕانەکاندا کرد تا ڕەفتارە نەگونجاوەکانی ڕودیۆس کەم بکەنەوە، بەڵام دواتر بەهۆی ناڕەزایەتیی خوێنەرانەوە بڕیاریان دا پێداچوونەوە بە بڕیارەکانیاندا بکەن و دەقە ڕەسەنەکە بگێڕنەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Morrissy|یەکەم=Kim|ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠٢١|سەردێڕ=Seven Seas Issues Statement Regarding Mushoku Tensei, Classroom of the Elite Light Novel Localization Changes|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-02-17/seven-seas-issues-statement-regarding-mushoku-tensei-classroom-of-the-elite-light-novel-localization-changes/.169582|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=[[Anime News Network]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210217153108/https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-02-17/seven-seas-issues-statement-regarding-mushoku-tensei-classroom-of-the-elite-light-novel-localization-changes/.169582|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; هەروەها وەشانی {{بنز|کتێبی دەنگی|en|Audiobook|lt=کتێبی دەنگیی}} زنجیرەکە بە دەنگی کلیف کێرت بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Pineda|یەکەم=Rafael Antonio|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2023-07-24/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-light-novels-get-english-audiobooks/.200634|سەردێڕ=Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation Light Novels Get English Audiobooks|وێبگە=[[Anime News Network]]|ڕێکەوت=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئابی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230806085857/https://www.animenewsnetwork.com/news/2023-07-24/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-light-novels-get-english-audiobooks/.200634|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== مانگا ===
{{See also|پێڕستی بەرگەکانی موشۆکو تێنسێی § مانگا}}
لە ئایاری ٢٠١٤دا ڕاگەیەندرا کە وەرگێڕانی مانگای زنجیرەکە لەلایەن یوکا فوجیکاوا لە ژمارەی حوزەیرانی گۆڤاری ''مانگانەی کۆمیک فلاپەر'' دەست پێدەکات.&lt;ref name=&quot;Monthly Comic Flapper May 2014&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠١٤|سەردێڕ=Mushoku Tensei|magazine=[[Monthly Comic Flapper]]|زمان=ja|بڵاوکەرەوە=[[MediaWorks (publisher)|Media Works]]}}&lt;/ref&gt; یەکەم بەرگی تانکۆبۆن لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ دەرچوو.&lt;ref name=&quot;Manga 1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://mediafactory.jp/Form/Product/ProductDetail.aspx?shop=0&amp;pid=9784040668840|سەردێڕ=''Mushoku Tensei'' manga volume 1|بڵاوکەرەوە=[[Media Factory]]|زمان=ja|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180920123032/https://mediafactory.jp/Form/Product/ProductDetail.aspx?shop=0&amp;pid=9784040668840|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

مانگایەکی دووەم بە وێنەکێشانی کازوسا یۆنێدا بە ناوی ''موشۆکو تێنسێی: جادووگەرە دڵتەنگەکە'' لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ لەسەر ماڵپەڕی Comic Cmoa بڵاوکرایەوە، کە باسی ڕووداوەکانی بەرگی حەوتەمی لایت نۆڤڵەکە دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://prtimes.jp/main/html/rd/p/000003125.000016756.html|سەردێڕ=シリーズ累計950万部突破の『無職転生』に、待望の新作コミカライズが登場！『無職転生 ～異世界行ったら本気だす～ 失意の魔術師編』が2021年12月20日（月）「コミックシーモア」にて先行配信開始！|script-title=ja:シリーズ累計950万部突破の『無職転生』に、待望の新作コミカライズが登場！『無職転生 ～異世界行ったら本気だす～ 失意の魔術師編』が2021年12月20日（月）「コミックシーモア」にて先行配信開始！|via=[[PR Times]]|ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠٢٢|زمان=ja|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220903181214/https://prtimes.jp/main/html/rd/p/000003125.000016756.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

==== بەرهەمە لاوەکییەکان (سپین-ئۆف) ====
* '''ڕۆکسی ڕژد دەبێت''' (Mushoku Tensei: Roxy Gets Serious): مانگایەکی لاوەکییە بە وێنەکێشانی شۆکۆ ئیوامی، کە باس لە ژیانی ڕۆکسی دەکات پێش ئەوەی چاوی بە ڕودیۆس بکەوێت. لە نێوان کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ تا تەممووزی ٢٠٢٣ لە ١٢ بەرگدا بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://natalie.mu/comic/news/262160|سەردێڕ=「無職転生」ロキシーがルディに出会うまでを描く、スピンオフマンガ開幕|script-title=ja:「無職転生」ロキシーがルディに出会うまでを描く、スピンオフマンガ開幕|وێبگە=[[Comic Natalie]]|بڵاوکەرەوە=Natasha, Inc|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠٢٢|زمان=ja|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211215154449/https://natalie.mu/comic/news/262160|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
* '''موشۆکو تێنسێی ٤-کۆما''' (Mushoku Tensei: 4-koma ni Natte mo Honki Dasu): مانگایەکی کۆمیدیی چوارخانەیییە کە لە نێوان ٢٠١٨ بۆ ٢٠٢٠ لە گۆڤاری Dengeki Daioh &quot;g&quot; بڵاوکرایەوە.
* '''ئێریس ددانەکانی تیژ دەکات''' (Mushoku Tensei: Eris Sharpens Her Fangs): مانگایەکی لاوەکییە بە وێنەکێشانی تاکێ هیگاکێ لەسەر ژیانی ئێریس کاتێک بۆ بەهێزبوون بەرەو نیشتمانی شمشێربازەکان دەڕوات؛ لە ساڵی ٢٠٢٢ لە خزمەتگوزاریی {{بنز|گانگان ئۆنلاین|en|Gangan Online|lt=گانگان ئۆنلاین}} سەر بە سکوەیر ئینێکس بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://natalie.mu/comic/news/469432|سەردێڕ=「無職転生」エリスが強さを追い求めるスピンオフ「エリスは本気で牙を砥ぐ」連載開始|script-title=ja:「無職転生」エリスが強さを追い求めるスピンオフ「エリスは本気で牙を砥ぐ」連載開始|وێبگە=[[Comic Natalie]]|بڵاوکەرەوە=Natasha, Inc|ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠٢٢|زمان=ja|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220903181414/https://natalie.mu/comic/news/469432|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== درامای دەنگی ===
{{بنز|درامای دەنگی|en|Audio drama|lt=درامایەکی دەنگی}} لە ٢٦ی نیسانی ٢٠١٧ لەلایەن فرۆنتیر وۆرکسەوە بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.animatetimes.com/news/details.php?id=1491457707|سەردێڕ=無職転生 ～異世界行ったら本気だす～転移迷宮編 試聴配信スタート|script-title=ja:無職転生 ～異世界行ったら本気だす～ 転移迷宮編 ドラマCDブックレット 試聴配信スタート！！|وێبگە=[[Animate Times]]|ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠٢٢|زمان=ja|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220903181420/https://www.animatetimes.com/news/details.php?id=1491457707|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; دەنگی کەسایەتیی ڕودیۆس لەلایەن {{بنز|هیرۆ شیمۆنۆ|en|Hiro Shimono|lt=هیرۆ شیمۆنۆ}} و باوکی، پۆڵ، لەلایەن {{بنز|ئیجی تاکێمۆتۆ|en|Eiji Takemoto|lt=ئیجی تاکێمۆتۆ}} پێشکەشکرا.

=== ئەنیمێ ===
{{Main|موشۆکو تێنسێی (کەناڵی تەلەڤیزیۆنی)|l1=موشۆکو تێنسێی (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)}}
لە ئازاری ٢٠١٩دا بەرهەمهێنانی وەرگێڕانی ئەنیمێ بۆ زنجیرەکە ڕاگەیەندرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2019-03-15/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-novels-get-anime-project/.144573|سەردێڕ= Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation Novels Get Anime Project|دوایین=Hodgkins|یەکەم=Crystalyn|ئیش=[[Anime News Network]]|ڕێکەوت= ١٥ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210519213657/https://www.animenewsnetwork.com/news/2019-03-15/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-novels-get-anime-project/.144573|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئەنیمێکە لە دەرهێنانی مانابو ئۆکامۆتۆ و ئەنیمەیشنی {{بنز|ستۆدیۆ بایند|en|Studio Bind|lt=ستۆدیۆ بایند}} بوو، کە دیزاینی کەسایەتییەکانی لەلایەن کازوتاکا سوگییاما و مۆسیقاکەی لەلایەن یۆشیاکی فوجیساوا دانرا. کۆمپانیای {{بنز|ئێگ فێرم|en|Egg Firm|lt=ئێگ فێرم}} سەرپەرشتیی بەرهەمهێنانی کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://natalie.mu/comic/news/386818|سەردێڕ=「無職転生」に森川智之・金元寿子・Lynn、ルディらメインキャラの声聴けるPVも（コメントあり / 動画あり）|script-title=ja:「無職転生」に森川智之・金元寿子・Lynn、ルディらメインキャラの声聴けるPVも|وێبگە=[[Comic Natalie]]|بڵاوکەرەوە=Natasha, Inc|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٠|زمان=ja|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210112094940/https://natalie.mu/comic/news/386818|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; پەخشی ئەنیمێکە بەهۆی کۆڤید-١٩ لە ساڵی ٢٠٢٠ەوە بۆ کانوونی دووەمی ٢٠٢١ دواخرا.&lt;ref name=&quot;cast-delay&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2020-06-19/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-anime-reveals-cast-2021-delay/.160827|سەردێڕ=Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation Anime Reveals Cast, 2021 Delay|دوایین=Pineda|یەکەم=Rafael Antonio|ئیش=[[Anime News Network]]|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210112133920/https://www.animenewsnetwork.com/news/2020-06-19/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-anime-reveals-cast-2021-delay/.160827|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; نیوەی یەکەمی وەرزی یەکەم لە ١١ی کانوونی دووەم تا ٢٢ی ئازاری ٢٠٢١ پەخشکرا، و نیوەی دووەمیشی لە ٤ی تشرینی یەکەم تا ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ پەخشکرا.

وەرزی دووەم لە دوو بەشدا پەخشکرا؛ نیوەی یەکەمی لە تەممووز تا ئەیلوولی ٢٠٢٣ بوو، و نیوەی دووەم لە نیسان تا تەممووزی ٢٠٢٤ پەخشکرا. لە دوای کۆتاییهاتنی وەرزی دووەم، وەرزی سێیەمی ئەنیمێکە بە فەرمی ڕاگەیەندرا و لە ٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ نمایشکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-06-30/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-anime-gets-3rd-season/.212646|سەردێڕ=Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation Anime Gets 3rd Season|دوایین=Tai|یەکەم=Anita|وێبگە=[[Anime News Network]]|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240630213544/https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-06-30/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-anime-gets-3rd-season/.212646|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== کایە ڤیدیۆیییەکان ===
کایەیەکی مۆبایل بە ناوی ''Mushoku Tensei: Game ni Natte mo Honki Dasu'' بۆ سیستەمەکانی ئەندرۆید و ئای ئۆ ئێس لە ٢٧ی ئازاری ٢٠٢١ بڵاوکرایەوە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sum Lee|یەکەم=Choo|ڕێکەوت=٣ی شوباتی ٢٠٢١|سەردێڕ=Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation Smartphone Game Will Cover Paul's Past|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/interest/2021-02-03/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-smartphone-game-will-cover-paul-past/.169080 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=[[Anime News Network]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220903181414/https://www.animenewsnetwork.com/interest/2021-02-03/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-smartphone-game-will-cover-paul-past/.169080|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و لە ٣١ی ئابی ٢٠٢٢ کۆتایی بە خزمەتگوزارییەکانی هات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Pineda|یەکەم=Rafael Antonio|ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Mushoku Tensei Smartphone Game Ends Service on August 31|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2022-07-05/mushoku-tensei-smartphone-game-ends-service-on-august-31/.187398|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=[[Anime News Network]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230109173909/https://www.animenewsnetwork.com/news/2022-07-05/mushoku-tensei-smartphone-game-ends-service-on-august-31/.187398|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

هەروەها کایەیەکی ڤیدیۆیی لە جۆری ڕۆڵگێڕان (RPG) بە ناوی ''Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation – Quest of Memories'' لە ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ بۆ سەکۆکانی مایکرۆسۆفت ویندۆز، نینتێندۆ سویچ، پلەیستەیشن ٤ و پلەیستەیشن ٥ بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gematsu.com/2024/01/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-quest-of-memories-launches-this-summer|سەردێڕ=Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation – Quest of Memories launches this summer|دوایین=Romano|یەکەم=Sal|وێبگە=Gematsu|ڕێکەوت=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240123181121/https://www.gematsu.com/2024/01/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-quest-of-memories-launches-this-summer|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== پێشوازی و دەنگدانەوە ==
لایت نۆڤڵەکە پێشوازییەکی زۆر باشی لەلایەن ڕەخنەگران و خوێنەرانەوە لێکرا. لە ڕێبەری ساڵانەی ''{{بنز|کۆنۆ لایت نۆڤڵ گا سوگۆی!|en|Kono Light Novel ga Sugoi!|lt=کۆنۆ لایت نۆڤڵ گا سوگۆی!}}''دا، موشۆکو تێنسێی پلەی چوارەمی بەناوبانگترین بەرهەمی لە ساڵی ٢٠١٧ بەدەستهێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Pineda |یەکەم=Rafael Antonio |ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Kono Light Novel ga Sugoi! 2017's Series Ranking |ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2016-11-23/kono-light-novel-ga-sugoi-2017-series-ranking/.109073 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210305193946/https://www.animenewsnetwork.com/news/2016-11-23/kono-light-novel-ga-sugoi-2017-series-ranking/.109073 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=[[Anime News Network]]}}&lt;/ref&gt; بەپێی ڕیزبەندییەکانی ماڵپەڕی شۆسێتسوکا، ڕۆمانی سەر تۆڕەکە بۆ ماوەیەکی زۆر لە پێشەنگی بەناوبانگترین کارەکانی ماڵپەڕەکەدا مابووەوە.&lt;ref name=&quot;Number 1 rank&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠١٤|script-title=ja:この世界では本気出す！「無職転生」コミカライズが新連載 |ناونیشان=http://natalie.mu/comic/news/115827|سەردێڕ=この世界では本気出す！「無職転生」コミカライズが新連載 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210113171014/https://natalie.mu/comic/news/115827 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠١٥|وێبگە=[[Comic Natalie]] |بڵاوکەرەوە=Natasha, Inc |زمان=ja}}&lt;/ref&gt;

تا مانگی ئابی ٢٠٢١، ژمارەی چاپکراوی لایت نۆڤڵەکە گەیشتە ٨٫٥ ملیۆن دانە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Dan |یەکەم=Marvic |ڕێکەوت=١٨ی ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=Mushoku Tensei Light Novel Reaches 8.5 Million Copies in Circulation |ناونیشان=https://animecorner.me/mushoku-tensei-light-novel-reaches-8-5-million-copies-in-circulation/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220903181424/https://animecorner.me/mushoku-tensei-light-novel-reaches-8-5-million-copies-in-circulation/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Anime Corner}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ گەیشتە زیاتر لە ١٣ ملیۆن دانە، و تا نیسانی ٢٠٢٦ ژمارەی کۆپییە چاپکراوەکانی لە سەرانسەری جیهاندا ١٨ ملیۆن دانەی تێپەڕاند.&lt;ref&gt;{{Cite press release|date=April 20, 2026|script-title=ja:パチンコ新機種『e 無職転生 ～異世界行ったら本気だす～』発売のお知らせ|url=https://prtimes.jp/main/html/rd/p/000000017.000180393.html|access-date=July 6, 2026|publisher=Tsuburaya Fields Holdings|via=[[PR Times]]|language=ja|archive-date=April 21, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260421105535/https://prtimes.jp/main/html/rd/p/000000017.000180393.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

کەسایەتیی سەرەکیی چیرۆکەکە، ڕودیۆس، ڕووبەڕووی هەندێک ڕەخنە بووەتەوە بەهۆی هەڵسوکەوتە نەرێنی و لادانە سێکسییەکانی لە سەرەتای چیرۆکەکەدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Morrissy|یەکەم=Kim|ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Mushoku Tensei Author Addresses Criticism about Perverted Protagonist|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/interest/2021-01-20/mushoku-tensei-author-addresses-criticism-about-perverted-protagonist/.168588|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=[[Anime News Network]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220903181424/https://www.animenewsnetwork.com/interest/2021-01-20/mushoku-tensei-author-addresses-criticism-about-perverted-protagonist/.168588}}&lt;/ref&gt; ماڵپەڕی {{بنز|ئەنیمێ نیوز نێتۆرک|en|Anime News Network|lt=ئەنیمێ نیوز نێتۆرک}} ئاماژەی بەوە کرد کە هاوسۆزبوون لەگەڵ ڕودیۆس لە سەرەتادا سەختە بەهۆی نەپێگەیشتوویییەوە، هەروەها ڕەخنە لە {{بنز|سێکسیکردن|en|Sexualization|lt=سێکسیکردنی}} هەندێک کەسایەتیی تەمەن خوار هەژدە ساڵ گیراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/review/mushoku-tensei/jobless-reincarnation/gn-1/.98326|سەردێڕ=Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation GN 1 – Review|دوایین=Silverman|یەکەم=Rebecca|وێبگە=[[Anime News Network]]|ڕێکەوت=٢٧ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220112022618/https://www.animenewsnetwork.com/review/mushoku-tensei/jobless-reincarnation/gn-1/.98326|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; سەرەڕای ئەمەش، هەوڵە بەردەوامەکانی ڕودیۆس بۆ زاڵبوون بەسەر کەمڕوویی و هەڵەکانی ڕابردووی لە ژیانە نوێیەکەیدا، لە ڕوانگەی ڕەخنەگرانەوە بووە هۆی ئەوەی کەسایەتییەکەی گەشەیەکی باش بکات و ببێتە جێگەی هاوسۆزیی بینەران و خوێنەران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://realsound.jp/book/2021/04/post-746959.html|سەردێڕ=34歳童貞無職引きこもりニートを救ったヒロインの行動とは？ 『無職転生』が描くトラウマからの復活|script-title=ja:34歳童貞無職引きこもりニートを救ったヒロインの行動とは？『無職転生』が描くトラウマからの復活|وێبگە={{ill|Real Sound (website)|lt=Real Sound|ja|リアルサウンド}}|بڵاوکەرەوە=Blueprint Co., Ltd|زمان=ja|ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210509223050/https://realsound.jp/book/2021/04/post-746959.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

نووسەری زنجیرەی ڕی:زیرۆ، {{بنز|تاپێی ناگاتسوکی|en|Tappei Nagatsuki|lt=تاپێی ناگاتسوکی}}، ڕایگەیاند کە یەکێک لە بەهێزترین خاڵەکانی موشۆکو تێنسێی بریتییە لە شێوازی مامەڵەکردن لەگەڵ کەسایەتیی ڕودیۆس، و ئاماژەی بەوە کرد کە ئازارچەشتنی ئەو هاوشێوەی کەسایەتیی سەرەکیی ڕۆمانی بینراوی ''{{بنز|کلاناد (کایەی ڤیدیۆیی)|en|Clannad (video game)|lt=کلاناد}}''ە.&lt;ref name=&quot;Natalie-interview&quot; /&gt;

== تێبینییەکان ==
{{Notelist}}

== سەرچاوەکان ==
{{Reflist}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{Portal|ئەنیمێ و مانگا}}
{{پۆلی کۆمنز|Mushoku Tensei|موشۆکو تێنسێی}}
* [https://ncode.syosetu.com/n9669bk/ ماڵپەڕی فەرمیی ڕۆمانی سەر تۆڕ] لە شۆسێتسوکا نی نارۆ {{In lang|ja}}
* [https://mfbooks.jp/special/mushoku/mushoku.html/ ماڵپەڕی فەرمیی لایت نۆڤڵ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210512051506/https://mfbooks.jp/special/mushoku/mushoku.html|date=May 12, 2021}} {{In lang|ja}}
* [http://www.comic-flapper.com/mushokutensei-comic/ ماڵپەڕی فەرمیی مانگا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180201145008/http://www.comic-flapper.com/mushokutensei-comic/|date=February 1, 2018}} {{In lang|ja}}
{{تووڵی دەروازە|وێژە|ئەنیمێ و مانگا|ژاپۆن|خەیاڵی زانستی}}

[[پۆل:ڕۆمانە ژاپۆنییەکانی ٢٠١٤]]
[[پۆل:مشتومڕەکانی ئەنیمێ و مانگا]]
[[پۆل:ئەنیمێ و مانگای ئیسێکای]]
[[پۆل:مانگاکانی ٢٠١٤]]
[[پۆل:مانگاکانی ٢٠١٧]]
[[پۆل:مانگاکانی ٢٠١٨]]
[[پۆل:مانگاکانی ٢٠١٩]]
[[پۆل:مانگاکانی ٢٠٢١]]
[[پۆل:مانگای کارەکانی ڕاگەیاندنی ئاسکی]]
[[پۆل:مانگای گانگان ئۆنڵاین]]
[[پۆل:ئەنیمێ و مانگای حەریم]]
[[پۆل:وێب کۆمیکسی ژاپۆنی]]
[[پۆل:ڕۆمانە سووکەکان]]
[[پۆل:ئەو ڕۆمانە سووکانەی سەرەتا لەسەر ئینتەرنێت بڵاوکراوەتەوە]]
[[پۆل:زنجیرە مانگاکان]]
[[پۆل:سێینن مانگا]]
[[پۆل:شۆنن مانگا]]</text>
      <sha1>o3opzrjd97fh2cn2hiov348idtix1i4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژی جیھانیی تەندروستیی سووڕی مانگانە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181063</id>
    <revision>
      <id>1693939</id>
      <parentid>1530967</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T19:34:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2411" sha1="fkjonzyaoixkvuetc7tg20hnbcez1sz" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox holiday|holiday_name=ڕۆژی تەندروستیی [[سووڕی مانگانە]]|type=[[نێونەتەوەیی (ڕوونکردنەوە)|نێونەتەوەیی]]|date=[[٢٨ی ئایار]]ی ھەموو ساڵێک|image=MHD logo.jpeg|nickname=|observedby=ھەموو خەڵکی دونیا|significance=وشیارکردنەوە سەباەرت بە گرینگایەتی [[تەندروستیی سووڕی مانگانە]] و لەناوبردنی یاساغەکانی دژ بە ژنان و کچانی تازەلاو|firsttime=٢٨ی ئایاری [[٢٠١٤]]|frequency=}}

'''ڕۆژی جیھانیی تەندروستیی سووڕی مانگانە''' ({{بە ئینگلیزی|Menstrual Hygiene Day}}) ڕۆژێکە کە لەلایەن [[ڕێکخراوەی ناحکوومی]] &quot;Wash united&quot; لە [[بەرلین]] بە مەبەستی تێگەیشتن لە [[سووڕی مانگانە]] و فێرکاریی [[تەندروستیی سووڕی مانگانە]] بۆ [[ژن|ژنان]]، نێودێر کراوە.
بەھۆی ئەوەیکە بە شێوەی مامناوەندی ژنان پێنج ڕۆژ لە مانگدا تووشی [[پۆن]] دەبن و [[ئایار]]یش پێنجەمین مانگی ساڵە و سووڕی مانگانە بیست و ھەشت ڕۆژە؛ ٢٨ی مانگی ئایار وەک ھێمایەک بۆ ئاوڕدنەوە لە تەندروستیی سووڕی مانگانە دەستنیشان کراوە.

== پێشانگا ==
[[پەڕگە:WaterforPeople Uganda.jpg|وێنۆک|جێژنی ڕۆژی تەندروستیی سووڕی مانگانە لە [[ئووگاندا]]]]
[[پەڕگە:WSUP Bangladesh.jpg|وێنۆک|جێژنی ڕۆژی تەندروستیی سووڕی مانگانە لە [[بەنگلادێش]]]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
* {{بیرخستنەوەی ویکی
|بەستەر = https://fa.wikipedia.org/wiki/روز_جهانی_بهداشت_قاعدگی
|سەردێڕ = ڕوز جھانی بھداشت قاعدگی
|زمان = فارسی
|سەردان = ٣٠ی ئایاری ٢٠٢١
}}

{{تووڵی دەروازە|پزیشکی|ژن}}
{{پۆلی کۆمنز|Menstrual Hygiene Day}}

{{پزیشکی-کۆلکە}}

[[پۆل:سووڕی مانگانە]]
[[پۆل:ڕۆژە جیھانییەکان]]
[[پۆل:ڕۆژەکانی ھۆشیارکردنەوەی تەندروستی]]
[[پۆل:پاکژی]]</text>
      <sha1>fkjonzyaoixkvuetc7tg20hnbcez1sz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژھەڵاتی وو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181340</id>
    <revision>
      <id>1693929</id>
      <parentid>1530946</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T19:32:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، جوگرافیا-کۆلکە، چین-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3178" sha1="dtpqly0nl6x7v38eyzwsotjzftjyyau" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Three Kingdoms.png|وێنۆک|ناوچەکانی ئیمپراتۆریەتی وو (کە بە ڕەنگێکی سەوزی ڕووناک دیاریکراوە) لە ٢٦٢ی زاینی]]
'''ڕۆژھەڵاتی ژوو''' (بە [[زمانی چینی|چینی]]:吳 [[پین-ین|خوێندنەوە]]: وو) وەک ھەروەھاش وەک دۆنگ وو (ڕۆژھەڵاتی وو) ناسراوە یان سوون وو، یەکێک بوو لە سێ ویلایەتە سەرەکییەکەی سەردەمی [[سێ شانشینەکە|سێ شاشینەکە]] (٢٢٠ تا ٢٨٠) لە مێژووی دێرینی چین، پێشووتیریش لە ٢٢٠ تا ٢٢٢ وەک شانشینێکی دیکۆری (ناو) بوونی ھەبوو لەژێر [[چاۆ وێی]]، بەڵام دواتر سەربەخۆیی ڕاگەیاند و لە وێی جیابوویەوە بوو بە شانشینێکی تەواو لە ٢٢٢، ھەروەھا لە ساڵی ٢٢٩ بووبە ئیمپراتۆریەت دوای ئەوەی ئیمپراتۆرەکەی [[سوون چوان]] خۆی وەک ئیمپراتۆر ناساند، ناوی ئیمپراتۆریەتەکە لە ناوچەی [[جیانگنان]] ([[ڕووباری یانگتزی]]) وەرگیرابوو، کە مێژووناسان وەک &quot;وو&quot; ناسیویانە، ھەرووەھا وەک &quot;دۆنگ وو&quot; (&quot;ڕۆژھەڵاتی وو&quot;) یان &quot;سوون وو&quot; ش ئاماژەی پێکراوە لەلایەن مێژووناسان بۆ ئەوەی جیا بکرێتەوە لە شوێنە مێژوویە ھاوشێوەکانی تری چین کە ھەمان ناو لەخۆ دەگرن کە یەکێکیان لەم ئیمپراتۆریەتەکەش بوونی ھەیە وەک ([[وو (ویلایەت)|ویلایەتی وو]]) لە [[سەردەمی بەھار و پایز]]، وە (شانشینی [[وو یووێ]]) لە سەردەمی [[پێنج زنجیرەی فەرمانڕەوایی و دە شانشینەکە]] ھەروەھا پێشی ئەوترا &quot;سوون&quot; لەو کاتەی بوونی ھەبوو، وە پایتەختی ئیمپراتۆریەتی وو بریتی بوو لە جیان یێ (لە سەردەمی ئەمرۆدا [[نانجینگ]]، [[جیانگسو]]) بەڵام ھەروەھاش وو چانگیش بوو (لە سەردەمی ئەمرۆدا [[ئێژۆو]]، [[ھوبێی]])

{{History of China}}

== سەرچاوەکان ==

* {{بیرخستنەوەی ویکی|سەردێڕ=Eastern_Wu|سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Eastern_Wu|زمان=ئینگلیزی}}
{{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|جوگرافیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Eastern Wu}}

{{مێژوو-کۆلکە}}
{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{چین-کۆلکە}}

[[پۆل:دامەزراوەکانی ٢٢٢]]
[[پۆل:ڕووخاوەکانی ٢٨٠]]
[[پۆل:وو (ناوچە)]]
[[پۆل:زنجیرە فەرمانڕەواییەکان لە چین]]
[[پۆل:وڵاتەکانی پێشوو لە مێژووی چین]]
[[پۆل:فەرمانڕەوا پێشووەکان لە ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]]
[[پۆل:ڕۆژھەڵاتی وو]]</text>
      <sha1>dtpqly0nl6x7v38eyzwsotjzftjyyau</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژاوای ژۆو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181417</id>
    <revision>
      <id>1693787</id>
      <parentid>1530886</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T13:38:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، جوگرافیا-کۆلکە، چین-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1422" sha1="atte4jf41phrfxkasy30dpy4dlqdkr9" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{History of China}}

'''رۆژاوای ژۆو''' (بە [[چینی]]:西周 [[پین-ین|خوێندنەوە]]:سی ژۆو: ١٠٤٥ی پێش زاین تا ٧٧١ی پێش زاین) بەشێک بوو لە نیوەکەی تری [[ئیمپراتۆریەتی ژۆو]] لە مێژووی دێرینی چین، لەم کاتە دەستی پێکرد کە [[پاشا ووی ئیمپراتۆریەتی ژۆو|پاشا وو]]، دەستی بەسەر [[ئیمپراتۆریەتی شانگ]] گرت لە [[جەنگی موو یێ]]، و رۆژاوای ژۆی دامەزراند، ھەرچۆنێک بێت ئیمپراتۆریەتەکە بە کۆتا ھات کاتێک [[چوانڕۆنگ|خەڵکانی چوانڕۆنگ]] ھێرشیان کردە سەر پایتەختەکەی [[ھائۆجینگ]] و پاشا یوویان لەناوبرد.

== سەرچاوەکان ==

* {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Western_Zhou|سەردێڕ=Western_Zhou|زمان=ئینگلیزی|سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}
{{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|جوگرافیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Western Zhou Dynasty}}

{{مێژوو-کۆلکە}}
{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{چین-کۆلکە}}

[[پۆل:ئیمپراتۆریەتی ژۆو]]
[[پۆل:زنجیرە فەرمانڕەواییەکان لە چین]]</text>
      <sha1>atte4jf41phrfxkasy30dpy4dlqdkr9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژاوای ژۆو (ویلایەت)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181689</id>
    <revision>
      <id>1693788</id>
      <parentid>1406734</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T13:38:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4408" sha1="ms21hmze9ek3hqykn5ou2yz7hwc8jdz" xml:space="preserve">'''رۆژاوای ژۆو''' (بە چینی:西周) ویلایەتێکی دێرینی [[مێژووی چین]] بوو کە لە [[سەردەمی شەڕی ویلایەتەکان|سەردەمی شەڕی ویلاتەکان]] بوونی ھەبوو، پایتەختەکەی بریتی بوو لە ھێنان (河南))، لە سەردەمی مۆدێرنی ئەمرۆدا ئەکەوێتە لوۆیانگ (ڵە [[چین]]) کە ناوچەیەکە لە پارێزگای [[ھێنان]]&lt;ref name=&quot;cihai&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=[[Cihai]] (small print edition)|بڵاوکەرەوە=Shanghai Lexicographical Publishing House|ژپنک=٧-٥٣٢٦-٠٦٣٠-٩|edition=5th|پەڕە=٢٢١١}}&lt;/ref&gt;

رۆژاوای ژۆو لەلایەن شازادە جیێ لە ساڵی ٤٤٠ی پێش زاین دامەزراوە کە دواتر شازادە ئەبێتە [[کائۆی ژۆو|پاشا کائۆی ژۆو]] و دەچێتە سەر تەختی شاھانە (دووک ھوان) برا بچووکی پاشا ژاۆ بەڕێوەبەرایەتی رۆژاوای ژۆوی پێ دەسپێردرێت.&lt;ref name=&quot;cihai&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=河南通史|ڕێکەوت=2005|بڵاوکەرەوە=he nan ren min chu ban she|ژپنک=٩٧٨٧٢١٥٠٤٩٨٥٧|پەڕە=٣٧٦|زمان=zh}}&lt;/ref&gt;

لە ٣٦٧ی پێش زاینەوە ئەم ویلایەتە [[ڕۆژھەڵاتی ژۆو (ویلایەت)|بەشی ڕۆژھەڵاتەکەی لێی جیادەبێتەوە]]، ھەرچۆنێک بێت ھەر ویلایەتە و دووکێکی تایبەت بەخۆی ھەیە، وا دیارە دووکەکانی تری ئەم ویلایەتە ھێرش دەکەنە سەر یەکتر و جەنگ دژی یەکتر ئەکەن،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=[[Cihai]] (small print edition)|بڵاوکەرەوە=Shanghai Lexicographical Publishing House|ژپنک=٧-٥٣٢٦-٠٦٣٠-٩|edition=5th|پەڕە=٥٦}}&lt;/ref&gt; پاشای [[ئیمپراتۆریەتی ژۆو|ئیمپراتۆریەتی]] سەروو خۆیان پاشاکانی ژۆو، بە نزیکەیی تەواوی ھێزی سەربازی سووپای وڵاتەکەیان لەدەست داوەو کۆنتڕۆلی جارانیان پێناکرێت.

دواتر لە ٢٥٦ی پێش زاین رۆژاوی ژۆو ھێرشی دەکرێتە سەر لەلایەن [[چین (ویلایەت)|ویلایەتی چین]]، ئەمە دوای ئەوە دەبێت کە [[نانی ژۆو|پاشا نان]] خەریکی جەنگکردنە لەگەڵ [[ویلایەتی چوو]] وە [[ویلایەتی یان]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Zhongguo jun shi tong shi|ڕێکەوت=1998|بڵاوکەرەوە=Jun shi ke xue chu ban she|ژپنک=٩٧٨٧٨٠١٣٧١٠٣٤|بەرگ=٣|پەڕە=٢٨٩|زمان=zh}}&lt;/ref&gt; ھێرشی ویلایەتی چین بۆ سەر رۆژاوای ژۆو ئەنجامەکەی خۆ بەدەستەوەدانی دووک ووی رۆژاوای ژۆو دەبێت، وە ئەمەش وادەکات رۆژاوای ژۆو لەژێر [[ئیمپراتۆریەتی ژۆو]] بچێتە دەرەوە، دواتریش پاشای چین دوود وو ئازاد دەکات، لەھەمان ساڵدا، ھەردوو دووک و پاشا نان دەمرن، وە ویلایەتی چین دواین دووکی ژۆو دووردەخاتەوەتەوە بۆ باکووری رۆژاوای ناوچەکە کە لە سەردەمی ئەمرۆدا روژۆو (لە چین)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=河南通史|ڕێکەوت=2005|بڵاوکەرەوە=he nan ren min chu ban she|ژپنک=٩٧٨٧٢١٥٠٤٩٨٥٧|پەڕە=٣٨٠|زمان=zh}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;{{بابەتەکانی ئیمپراتۆریەتی ژۆو}}{{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|پاشایەتی}}

{{مێژوو-کۆلکە}}
{{چین-کۆلکە}}

[[پۆل:ویلایەتە دێرنەکانی چین]]
[[پۆل:دامەزرانەکانی سەدەی ٥ەمی پ.ز]]
[[پۆل:ھەڵوەشاوەکانی سەدەی ٣یەمی پێش زایین]]
[[پۆل:ناوچە و ویلایەتانەی لە سەدەی پێنجەمی پێش زایین دامەزراون]]
[[پۆل:ویلایەت و ناوچانەی لە سەدەی سێیەمی پێش زایین ھەڵوەشێنراونەتەوە]]
[[پۆل:ویلایەتەکانی ئیمپراتۆریەتیی ژۆو]]</text>
      <sha1>ms21hmze9ek3hqykn5ou2yz7hwc8jdz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژھەڵاتی ژۆو (ویلایەت)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181703</id>
    <revision>
      <id>1693932</id>
      <parentid>1406746</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T19:33:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4735" sha1="tetgjwxutunv9nmukpnboximl76mprs" xml:space="preserve">'''ویلایەتی ڕۆژھەڵاتی ژۆو''' (بە چینی:東周) ویلایەتێکی دێرینی [[مێژووی چین]] بوو لە [[سەردەمی شەڕی ویلایەتەکان]]، پایتەخەتەکەی بریتی بوو لە گۆنگ (鞏)، لە جیھانی ئەمرۆدا دەکەویتە [[گۆنگ یی]]، وڵاتێکی بە پلە شار لە [[ژێنگژۆو]] لە [[ھێنان|پارێزگای ھێنان]]،&lt;ref name=&quot;cihai&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=[[Cihai]] (small print edition)|بڵاوکەرەوە=Shanghai Lexicographical Publishing House|ژپنک=٧-٥٣٢٦-٠٦٣٠-٩|edition=5th|پەڕە=٥٦}}&lt;/ref&gt;

دووک ھویی ڕۆژھەڵاتی ژۆو (西周惠公) چووە شوێن باوکی دووک وێی لە ٣٦٧ی پێش زاین، برا بچووکەکەی شازادە گێن (公子根) بەشی ڕۆژھەڵاتی ناوچەکەی داگیر کرد دژی دووک ھویی، بە سووپایەک بە پشتگیری و یارمەتی [[ویلایەتی ژاۆ]] و [[ویلایەتی ھان]]، ھەرچۆنێک بێت، ئەم ویلایەتە جیاببۆوە لە [[رۆژاوای ژۆو (ویلایەت)|بەشی ڕۆژاواکەی]]، دووکی ئەم دوو ویلایەتە ھێرشیان ئەکردە سەر یەکتر&lt;ref name=&quot;cihai&quot; /&gt; [[ئیمپراتۆریەتی ژۆو|پاشاکانی ژۆو]] بە نزیکەیی تەواوی ھێزی سەربازی سووپای ئیمپراتۆرییەتەکەیان لەدەست دا تەنانەت ئەو خاکانەشی کە مابوویەوە لەلایەن دووکی ئەم دوو ویلایەتە بەڕێوە دەبردران،

لە ٣٠٧ی پێش زاین بەدواوە '''ڕۆژھەڵاتی ژۆو''' بووبە ویلایەتێکی سەربە [[چین (ویلایەت)|شانشینی چین]]،&lt;ref name=&quot;zhonghual&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=中华历史大辞典|ڕێکەوت=2001|بڵاوکەرەوە=yan bian ren min chu ban she|ژپنک=٩٧٨٧٨٠٦٤٨٣٨٥٥|پەڕە=٣٦١|زمان=zh}}&lt;/ref&gt; دواتر پاشاکانی ئیمپراتۆرییەتی ژۆو، یاخوود شانشینی ژۆو چونکە ئیمپراتۆرییەتەکە ھەنگاو بە ھەنگاو بەرەو بچووک بوونەوە ئەچوو، ھەرچۆنێک بێت پاشاکانی شانشین (بەناو ئیمپراتۆرییەت) لەم ویلایەتە ئەژیان (ویلایەتی ڕۆژھەڵاتی ژۆو)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=河南通史|ڕێکەوت=2005|بڵاوکەرەوە=he nan ren min chu ban she|ژپنک=٩٧٨٧٢١٥٠٤٩٨٥٧|پەڕە=٣٧٦|زمان=zh}}&lt;/ref&gt;

ھەرچۆنێک بێت لە سەردەمی [[نانی ژۆو|پاشا نان]]، دوودی ڕۆژھەڵاتی ژۆو ڕەتی کردەوە باج بدات بە پاشا و ڕەوانەی کرد بۆ ڕۆژاوای ژۆو،

دواتریش ڕۆژھەڵاتی ژۆو لە ٢٤٩ی پێش زاین لەلایەن شانشنی چین دەستی بەسەر گیرا.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== پێرستی فەرمانڕەواکانی ویلایەت ==&lt;!-- تکایە بەستەرە ئینگلیزییەکان مەشکێنە ھەرچۆنێک بێت. --&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ناو
!ناوی بەخشراو
!کات
!تێبینی
|-
|[[:en:Duke_Hui_of_Eastern_Zhou|دووک ھویی ڕۆژھەڵاتی ژۆو]] (東周惠公)
|گێن (根), بان (班) یاخوود جیێ (杰)
|٣٦٧ تا ٣٦٠ی پێش زاین
|بچووکترین کوڕی [[:en:Duke_Wei_of_Western_Zhou|دووک وێی ڕۆژاوای ژۆو]]
|-
|[[:en:Duke_Wu_of_Eastern_Zhou|دووک وی ڕۆژھەڵاتی ژۆو]] (東周武公)
|''نەزانراو''
| ?–?
|
|-
|[[دووک وێنی ڕۆژھەڵاتی ژۆو|لۆرد ژاۆوێنی ڕۆژھەڵاتی ژۆو]] (東周昭文君)
|''نەزانراو''
| ?–?
|دوایین فەرمانڕەوا (ناکۆکی لەسەر)
|-
|Lord of Eastern Zhou? (ناکۆکی لەسەر)
|''نەزانراو''
| ?–249 BC
|
|}

== سەرچاوەکان ==

{{مێژوو-کۆلکە}}
{{چین-کۆلکە}}

[[پۆل:ویلایەتە دێرنەکانی چین]]
[[پۆل:دامەزرانەکانی سەدەی ٤ەمی پ.ز]]
[[پۆل:ھەڵوەشاوەکانی سەدەی ٣یەمی پێش زایین]]
[[پۆل:ویلایەت و ناوچانەی لە سەدەی سێیەمی پێش زایین ھەڵوەشێنراونەتەوە]]
[[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی سەدەی ٤ەمی پ.ز]]
&lt;references /&gt;{{بابەتەکانی ئیمپراتۆریەتی ژۆو}}{{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|پاشایەتی}}
[[پۆل:ویلایەتەکانی ئیمپراتۆریەتیی ژۆو]]</text>
      <sha1>tetgjwxutunv9nmukpnboximl76mprs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژی جیھانیی بەرەنگاربوونەوەی جگەرەکێشان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181719</id>
    <revision>
      <id>1693938</id>
      <parentid>1629181</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T19:34:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3061" sha1="dso84hyxdlj8rmx0a0vutgby2o97z80" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox holiday|holiday_name=ڕۆژی بەرەنگاربوونەوەی جگەرەکێشان|type=[[نێونەتەوەیی (ڕوونکردنەوە)|نێونەتەوەیی]]|longtype=|image=Bluete in Aschenbecher.jpg|caption=ژێرسیغار و گوڵی تازە، ھێمای ڕۆژی جیھانیی بەرەنگاربوونەوەی [[جگەرەکێشان]]ن|official_name=|nickname=|observedby=[[دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]]|duration=[[١]] ڕۆژ|frequency=سالیانە|scheduling=|date=[[٣١ی ئایار]]ی ھەموو ساڵێک|celebrations=|firsttime=[[١٩٨٧]]|relatedto=}}

'''ڕۆژی جیھانیی بەرەنگاربوونەوەی جگەرەکێشان''' ({{بە ئینگلیزی|World No Tobacco Day‎)}} یان بە واتایەکی تر ڕۆژی جیھانیی بەرەنگاربوونەوەی [[تووتن]]، بەرامبەرە لەگەڵ [[٣١ی ئایار]]؛ کە ھەموو ساڵێک، لە ھەموو دونیا بۆ ڕاکێشانی سەرنج و ھاندان بۆ تەرخی ھەموو چەشنە بەکارھێنانێکی تووتن، داوا لە خەڵک دەکەن لە ماوەی ئەو بیست و چوار [[کاتژمێر|کاتژمێرەدا]] دەست بۆ [[جگەرە]] نەبەن. لەم ڕۆژەدا جەخت دەکرێتە سەر [[کاریگەرییە تەندروستییەکانی تووتن]] کە لە ساڵدا دەبێتە ھۆی مردنی پتر لە ٦ [[ملیۆن]] کەس؛ سەرەڕای ئەوەش نزیک بە ٦٠٠٠٠٠ کەس، ناڕاستەوخۆ و تەنیا بەھۆی ھەڵمژینی دووکەڵی جگەرەی جگەرەکێشەکانەوە دەمرن. ساڵی [[١٩٨٧]] وڵاتانی ئەندامی [[ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی]] ئەم ڕۆژەیان نێودێر کرد؛ ئەم نێودێرکردنە ھەر لە سەرەتاوە ناڕەزایەتیی زۆر [[دەوڵەت]]، [[ڕێکخراوە]]ی تەندرووستی، جگەرەخۆر و [[بەرھەمھێنی|بەرھەمھێنەر]] و [[پیشەسازی]] جگەرەی لێ کەوتەوە.

== پێشانگا ==
[[پەڕگە:Anti Tobacco Movement Jakarta.jpg|وێنۆک|بزووتنەوەی دژ بە جغەرە لە [[جاکارتا]]]]
[[پەڕگە:World-no-tobacco-day-2018.jpg|وێنۆک]]

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://fa.wikipedia.org/wiki/روز_جهانی_بدون_دخانیات|سەردێڕ=روز جھانی بدون دخانیات|زمان=فارسی|سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}
{{پۆلی کۆمنز|World No Tobacco Day}}
{{شریتی دەروازە|سیاسەت|پزیشکی|ڕوەک}}

{{پزیشکی-کۆلکە}}

[[پۆل:ڕۆژە جیھانییەکان]]
[[پۆل:ڕۆژەکانی ھۆشیارکردنەوەی تەندروستی]]
[[پۆل:جگەرەکان]]
[[پۆل:جگەرەکێشان]]
[[پۆل:جگەرە]]
[[پۆل:ڕووداوەکان، دامەزرانی ١٩٨٨]]</text>
      <sha1>dso84hyxdlj8rmx0a0vutgby2o97z80</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژھەڵاتی گوۆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182132</id>
    <revision>
      <id>1693933</id>
      <parentid>1530950</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T19:33:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="887" sha1="2ggg6yfbz8xycnx7pa3e7aukgp7rct7" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
'''ڕۆژھەڵاتی گوۆ''' ( [[نووسەکانی چینیی سادەکراو|چینی سادەکراو]]:: 东虢 چینی دێرین: 東虢 [[پین-ین|خوێندنەوە]]: دۆنگ گوۆ) [[ویلایەتە دێرینەکانی چین|ویلایەتێکی]] دێرینی سەربە [[ئیمپراتۆریەتی ژۆو]] بوو


== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Eastern_Guo|سەردێڕ=Eastern_Guo|زمان=ئینگلیزی|سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}{{بابەتەکانی ئیمپراتۆریەتی ژۆو}}{{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|پاشایەتی|ژیاننامە}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{مێژوو-کۆلکە}}
{{چین-کۆلکە}}

[[پۆل:ویلایەتی ژێنگ]]</text>
      <sha1>2ggg6yfbz8xycnx7pa3e7aukgp7rct7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژاوای گوۆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182133</id>
    <revision>
      <id>1693790</id>
      <parentid>1530889</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T13:38:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="800" sha1="1s5n0pc1yqr1yotghp635opn6223ud5" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
'''رۆژاوای گوۆ''' (بە چینی:西虢 خوێندنەوە: سی کوۆ) ویلایەتێ:ی دێرینی سەربە [[ئیمپراتۆریەتی ژۆو]] بوو، 


== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Wangcheng_(Zhou_dynasty)|سەردێڕ=ژیاننامەی فەرمانڕەواکانی ئیمپراتۆریەتی چین|زمان=ئینگلیزی|سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}{{بابەتەکانی ئیمپراتۆریەتی ژۆو}}{{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|پاشایەتی}}
{{پۆلی کۆمنز|Western Guo}}

{{مێژوو-کۆلکە}}
{{چین-کۆلکە}}

[[پۆل:ئیمپراتۆریەتی ژۆو]]</text>
      <sha1>1s5n0pc1yqr1yotghp635opn6223ud5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لیز کامبێج</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182786</id>
    <revision>
      <id>1694000</id>
      <parentid>1693508</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T20:15:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1694000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1557" sha1="om74vwxbu1h1h3oii3lx1bdg51632bc" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}
}}
[[پەڕگە:Cambage_2019.jpg|وێنۆک|وێنە]]
'''ئێلیزابێس کامبێج''' (لەدایکبووی ١٨ی ئابی ١٩٩١) یاریزانێکی شارەزای [[تۆپی سەبەتە|تۆپی سەبەتەیە]] یاریزانە لە تیمی (لاس ڤێگاس ئەیسس)ی سەربە کۆمەڵەی ژنانی تۆپی سەبەتەی نیشتمانی (WNBA) و تیمی ژنانی تۆپی سەبەتەی نیشتمانی ئوسترالیا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Liz Cambage|ناونیشان=http://corporate.olympics.com.au/athlete/liz-cambage|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ئیش=london2012.olympics.com.au|بڵاوکەرەوە=[[Australian Olympic Committee]]}}&lt;/ref&gt;

== بەستەرە دەرەکییەکان ==

* {{FIBA profile}}
* {{IMDb name|8637627}}

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;{{تووڵی دەروازە|ژن|وەرزش|تۆپی سەبەتە|ژیاننامە|ئۆڵۆمپیاد}}
{{پۆلی کۆمنز|Liz Cambage}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{وەرزش-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩١]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠١٢]]
[[پۆل:یاریزانانی لاس ڤێگاس ئەیسس]]
[[پۆل:ئوسترالیا براوەکانی مەدالیای بڕۆنز]]</text>
      <sha1>om74vwxbu1h1h3oii3lx1bdg51632bc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێلا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182820</id>
    <revision>
      <id>1694362</id>
      <parentid>1649087</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:38:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9029" sha1="0zijgv66sn0ttjtsotmbxolyvb12y16" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو		    	=  ڕێلا
| ناوی_فەرمی	           =  Lerni - لرنی - Lernî
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		=  [[گوند]]
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     = 
| قەبارەی_وێنە	     =   300px
| شرۆڤەی_وێنە		= 
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا		= 
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape&lt;!--line--&gt;|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.6014|frame-long=44.9015|frame-width=250|frame-height=300}}
| قەبارەی_نەخشە  = 70px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		=  ڕۆژھەڵاتی کوردستان
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە	= 
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە	= جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١	=  Iran
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	= جێگەی لە [[ئێران]]دا
| پۆتانەکان             = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان	= 
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}}
| جۆری_دابەشکراو١	=   [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	=   [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]
| جۆری_دابەشکراو٢	=   [[شارستان]]
| ناوی_دابەشکراو٢	=   [[شارستانی ورمێ|ورمێ]]
| جۆری_دابەشکراو٣	=   [[ناوچە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	=   [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ|ناوچەی ناوەند]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=   [[گوندەوار]]
| ناوی_دابەشکراو٤	=   [[گوندەواری چەمێ ڕەوزە|چەمێ ڕەوزە]]
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م         	        		=  1480
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان	                	=   373
| دانیشتووان_لە			= [[٢٠٠٦]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کورمانجی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]] ([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     = 
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| کاتناوچە١  = [[زستان]]
| جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST  = [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠
| جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە  = ٠٤٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە  =
| پەراوێزەکان  =
}}

'''ڕێلا''' یا '''لەڕنی''' یا '''ڕەنێکا''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری چەمێ ڕەوزە]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١  | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١  |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==

== جوگرافیا ==

'''ڕێلا''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
* لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[قەسرک، چەمێ ڕەوزە|قەسرک]]. 
* لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[سنجلک]].
* لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[بالاجی]]. 
* لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[کەڵھۆڕ]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== دانیشتوان ==

* بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٣٧٣) کەس و (٦٥) [[خێزان]] بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە لە [[کورد]] پێکھاتووە.
* بە [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کورمانجی]]) دەدوێن.

== ئایین ==
ئایینی ئەم گوندە لە [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) پێکھاتووە.


== ئەمانەش ببینە ==
* [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]]


== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێز}}
{{شارستانی ورمێ}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}
{{ئێران-کۆلکە}}

[[پۆل:شارستانی ورمێ]]
[[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ورمێ]]
[[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ورمێ]]
[[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]]
[[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ]]</text>
      <sha1>0zijgv66sn0ttjtsotmbxolyvb12y16</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیکان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183860</id>
    <revision>
      <id>1694188</id>
      <parentid>1649091</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T04:39:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694188</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9273" sha1="chb18w1cdjxf7gqi6y6cdmks2z2e1j5" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو		    	=  ڕیکان
| ناوی_فەرمی	           = Rîkan - ریکان - Rikan
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=  
| جۆری_نیشتنگە		=  [[گوند]]
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     = 
| قەبارەی_وێنە	     =   300px
| شرۆڤەی_وێنە		= 
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا		= 
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape&lt;!--line--&gt;|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.5182|frame-long=45.1868|frame-width=250|frame-height=300}}
| قەبارەی_نەخشە  = 300px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		=  ڕۆژھەڵاتی کوردستان
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە	= جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١	=  Iran
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	= جێگەی لە [[ئێران]]دا
| پۆتانەکان             = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان	= 
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}}
| جۆری_دابەشکراو١	=   [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	=   [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]
| جۆری_دابەشکراو٢	=   [[شارستان]]
| ناوی_دابەشکراو٢	=   [[شارستانی ورمێ|ورمێ]]
| جۆری_دابەشکراو٣	=   [[ناوچە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	=   [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ|ناوچەی ناوەند]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=   [[گوندەوار]]
| ناوی_دابەشکراو٤	=   [[گوندەواری بەکشلوچای|بەکشلوچای]]
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م         	        		=  1291
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان	                	=   125
| دانیشتووان_لە			= [[٢٠٠٦]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کورمانجی]])، [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]]
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]] ([[سوننە]] و [[شیعە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     = 
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| کاتناوچە١  = [[زستان]]
| جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST  = [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠
| جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە  = ٠٤٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە  =
| پەراوێزەکان  =
}}

'''ڕیکان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری بەکشلوچای]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١  | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١  |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==

== جوگرافیا ==

'''ڕیکان''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
* لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[قۆتورلار]]. 
* لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[ساراجوق]].
* لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[لەشەنلی]]. 
* لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[ساڵحاباد]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== دانیشتوان ==

* بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (١٢٥) کەس و (٤٠) [[خێزان]] بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}&lt;/ref&gt;
* پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە لە [[کورد]] و [[ئازەربایجانی|ئازەری]] پێکھاتووە.
* بە [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کورمانجی]])، [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] دەدوێن.

== ئایین ==
ئایینی ئەم گوندە لە [[ئیسلام]] ([[سوننە]] و [[شیعە]]) پێکھاتووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&amp;*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزم‌آرا|سەرتیپ حاجعلی رزم‌آرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&amp;* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]]


== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێز}}
{{شارستانی ورمێ}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}
{{ئێران-کۆلکە}}

[[پۆل:شارستانی ورمێ]]
[[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ورمێ]]
[[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ورمێ]]
[[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]]
[[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ]]</text>
      <sha1>chb18w1cdjxf7gqi6y6cdmks2z2e1j5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لی ھێ-سوک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183938</id>
    <revision>
      <id>1693754</id>
      <parentid>1676856</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:28:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3526" sha1="rzjfq3vz3vqnp930gsnu2xayif9csop" xml:space="preserve">{{Infobox person|name=لی ھێ-سوک|image=|birth_date={{birth date and age|1962|9|4}}|birth_place=[[سێئول]]، [[کۆریای باشوور]]|occupation=[[ئەکتەر|خانمەکتەر]]|years_active=١٩٧٩ بۆ ئێستا|education=[[زانکۆی ھانیانگ]] - شانۆگەری و فیلم|agent=|spouse=ھان گی-ئیون (m. ١٩٩٢)|module={{Infobox Korean name|child=yes|color=transparent|
| hangul          = {{linktext|이|혜|숙}}
| hanja           = {{linktext|李|惠|淑}}
| rr              = I ھێ-سوک
| mr              = I ھێ-سوک
}}}}'''لی ھێ-سوک''' (لەدایکبووی ٩ی ئەیلوولی ١٩٦٢) خانمەکتەرێکی کۆریای باشوورە، کە دەستی بە ڕۆلگێران کرد لە ١٩٧٩ و چالاکە لە دراما تەلەڤیزیۆنییە کۆرییەکان، لی بەھۆی فیلمێک لە ١٩٩١ بە فراوانی ناسرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٤|script-title=ko:은은한 향 내뿜는 중견 연기자 이혜숙|ناونیشان=http://woman.donga.com/docs/magazine/woman/2004/11/03/200411030500013/200411030500013_1.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20130110200731/http://woman.donga.com/docs/magazine/woman/2004/11/03/200411030500013/200411030500013_1.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|وێبگە=Woman [[The Dong-a Ilbo|DongA]]|زمان=ko}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Kim|یەکەم١=So-yeon|ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦|script-title=ko:머니 &amp; 머니: 스타재테크(111) 탤런트 이혜숙씨|ناونیشان=http://news.mk.co.kr/newsRead.php?no=466306&amp;year=2006|سەردێڕ=[머니 &amp; 머니] 스타재테크(111) {{!}} 탤런트 이혜숙씨|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|وێبگە=MK News|زمان=ko}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* {{KMDb person|00004120|Lee Hye-sook}}
* {{IMDb name|0405062|Lee Hye-sook}}
* {{HanCinema person}}

{{authority control}}{{Navboxes|title=خەڵاتەکانی لی ھێ-سوک|list={{Paeksang Arts Award Best Actress Film}}
{{Baeksang Arts Award for Most Popular Actress Television}}
{{Baeksang Arts Awards for Best New Actress (TV)}}
{{Chunsa Film Art Awards for Best Supporting Actress}}
{{Korean Association of Film Critics Awards for Best Actress}}}}{{تووڵی دەروازە|کۆریای باشوور|تەلەڤیزیۆن|ژن|ژیاننامە|فیلم}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}}
{{فیلم-کۆلکە}}

[[پۆل:باشترین خانمەکتەران لە براوەی خەڵاتی ھونەری پایکسانگ (فیلم)]]
[[پۆل:باشترین خانمەکتەرە نوێیەکان لە براوەی خەڵاتی ھونەری پایکسانگ (تەلەڤیزیۆن)]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی سێئول]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور]]
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھانیانگ]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور]]</text>
      <sha1>rzjfq3vz3vqnp930gsnu2xayif9csop</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نام جیۆنگ-ئیم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>184168</id>
    <revision>
      <id>1693753</id>
      <parentid>1681799</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:26:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2472" sha1="7f9wa6abyocg8wy8cvmh2wxfk4uoxvm" xml:space="preserve">{{Infobox person|name=Nam Jeong-im
نام جیۆنگ-ئیم|birth_date={{Birth date|١٩٤٥|٧|٢١}}|birth_place=[[گووانگجو، گیۆنگگی-دۆ]], [[کۆریای باشوور]]|death_date={{Death date and age|1992|09|02|1945|07|21}}|death_place=[[سێئول]]، [[کۆریای باشوور]]|occupation=خانمەکتەر|years_active=١٩٦٦ بۆ ١٩٧٨|module={{Infobox Korean name|child=yes|color=transparent
 | hangul      = 남정임
 | hanja       = 南貞姙
 | rr          = نام جیۆنگ-ئیم
 | mr          = نام چۆنگ-ئیم
 | hangulborn  = 이민자
 | rrborn      = I مین-جا
 | mrborn      = I مین-چا
 }}}}'''نام جیۆنگ-ئیم''' (لەدایکبووی ٢١ تەممووزی ١٩٤٥ بۆ ٢ی ئەیلوولی ١٩٩٢)&lt;ref name=&quot;Maxmovie&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ko:남정임|trans-title=Nam Jeong-im|ناونیشان=http://people.nate.com/people/info/13/66/1366/|سەردێڕ=네이트 인물검색|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120306071226/http://people.nate.com/people/info/13/66/1366/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[Nate (web portal)|Nate]] People|زمان=ko}}&lt;/ref&gt; خانمەکتەرێکی کۆریای باشوورە&lt;ref name=&quot;KMDb Korean&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ko:남정임|trans-title=Nam Jeong-im|ناونیشان=http://www.kmdb.or.kr/actor/mm_basic.asp?person_id=00003995&amp;div=1|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[Korean Movie Database]] (KMDb)|زمان=ko}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}&lt;references /&gt;
== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* {{IMDb name|1059046}}
* {{kmdb person|00003995}}
{{Blue Dragon Film Award Best Actress}}{{Blue Dragon Film Award Best New Actress}}{{تووڵی دەروازە|کۆریای باشوور|تەلەڤیزیۆن|ژن|ژیاننامە|فیلم}}{{Authority control}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}}
{{فیلم-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٥]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٩٢]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی بیستەم]]
[[پۆل:خەڵکی گوانگجو، گیۆنگگی]]</text>
      <sha1>7f9wa6abyocg8wy8cvmh2wxfk4uoxvm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێبەری کتێبسازە کوژراوەکان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>185648</id>
    <revision>
      <id>1694234</id>
      <parentid>1656401</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T07:36:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە، وێژە-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4190" sha1="o3zs09kqqb7zj32i2q1hr9e0vt9poob" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کتێب
|ناو=ڕێبەری کتێبسازە کوژراوەکان
|وێنە=ڕێبەری کتێبسازە کوژراوەکان.jpg
|ناوی بنەڕەتی=
|دانەر=[[عەتا محەممەد]]
|لێکۆڵەر=
|زمان=[[کوردیی ناوەندی]]
|وڵات=[[کوردستان]]
|زنجیرە=
|بابەت=[[ڕۆمان]]
|جۆری ئەدەبی=
|بڵاوکەرەوە=[[ناوەندی ڕۆشنبیری و ھونەریی ئەندێشە]]
|دەرچوون=٢٠١٤
|مێژووی دەرچوون=
|وەرگێڕ=
|بڵاوکەرەوەی چاپی وەرگێڕاو=
|مێژووی دەرچوونی وەرگێڕان=
|وێنەگر=
|دیزاینەری بەرگ=
|جۆری چاپ=چاپ {{ھن}} ئەلکترۆنی
|ژمارەی پەڕە=١٨٥
|پێوانە=
|کێش=
|پێشتر=
|دواتر=
}}

'''ڕێبەری کتێبسازە کوژراوەکان''' [[ڕۆمان]]ێکی [[زمانی کوردی|کوردییە]]، لە [[نووسەر|نووسینی]] [[عەتا محەممەد]]. ساڵی ٢٠١٤ لەلایەن [[ناوەندی ڕۆشنبیری و ھونەریی ئەندێشە]] لە [[سلێمانی]] بڵاو بووەتەوە؛&lt;ref&gt;[https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20141211191603118270&amp;lng=1 ڕێبەری کتێبسازە کوژراوەکان،] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210709185837/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20141211191603118270&amp;lng=1 |date= ٩ی تەممووزی ٢٠٢١ }} کوردیپێدیا&lt;/ref&gt; ساڵی ٢٠١٩ لەلایەن [[ڕەزا کەریم موجاور]] [[وەرگێڕان|وەرگێڕدراوەتە]] سەر [[زمانی فارسی|فارسی]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=چەند کتێبێکی عەتا محەممەد بە فارسی بڵاو دەکرێتەوە.|ناونیشان=http://hawler.in/index.php/2017-12-28-23-19-07/item/3099-2018-05-16-11-29-46|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=hawler.in|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210709190228/http://hawler.in/index.php/2017-12-28-23-19-07/item/3099-2018-05-16-11-29-46}}&lt;/ref&gt;

== ناوەرۆک ==
کوڕەکوردێکی دانیشتووی [[سوێد|سوید]] بە ھەڵکەوت لەگەڵ کتێبنووسە نەناسراوەکان ئاشنا دەبێت و بەدواداچوونەوەیان بۆ دەکات و لە ڕێگەی دەستنووسەکانییەوە کە ژنەکەی خەریکە دەیانخوێنێتەوە، چیرۆکەکان دەگێڕێتەوە.

== کەسایەتییەکان ==
* شێرکۆ
* مریەم
* ماریا
* شێرزاد
* ولیەم
* شەوبۆ
* ھەڵاڵە
* ڕووناک

== وەرگێڕانەکان ==
* [[ڕەزا کەریم موجاور]] ساڵی ٢٠١٩ ڕۆمانەکەی بەناوی «راھنمای نویسندگان مقتول» وەرگێڕاوەتە سەر [[زمانی فارسی|فارسی]] و چاپەمەنیی ئەفراز لە [[تاران]] بڵاوی کردووەتەوە.

== کورتە ==
{{quote| بەڵام مرۆڤ ئەو بوونەوەرەیە لەسەر خەون دەژی، ئەگەرچی مەرج نییە خەونی ھەر کۆیلەیەک ئازادی بێت، بەڵام لە پاڵ ئەو کۆیلانەی تەسلیم بە قەدەری خۆیان ببوون و لەژێر قامچی و کاری قورسدا دادەڕزان، ھەبووە خەونی ئازادی وەک پشکۆیەک لە دڵیدا گەشاوەتەوە، ئەگەرچی ئەو خەونە گەیاندبێتییە ئەشکەنجە و خاچ.&lt;ref&gt;ڕێبەری کتێبسازە کوژراوەکان، عەتا محەممەد، ناوەندی ڕۆشنبیری و ھونەریی ئەندێشە، ٢٠١٤.&lt;/ref&gt;}}

== سەرچاوکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|کتێب|وێژەی کوردی|وێژە|ڕۆمانەکان}}

{{ڕۆمانە کوردییەکان}}

{{کتێب-کۆلکە}}
{{وێژە-کۆلکە}}

[[پۆل:ڕۆمانە کوردییەکان]]
[[پۆل:کتێبە کوردییەکان]]
[[پۆل:ڕۆمانەکان]]
[[پۆل:عەتا محەممەد]]</text>
      <sha1>o3zs09kqqb7zj32i2q1hr9e0vt9poob</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لەیلا مستەفا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>185775</id>
    <revision>
      <id>1694039</id>
      <parentid>1677395</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T21:53:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Leila Mustafa}}</comment>
      <origin>1694039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2508" sha1="8c21aj704yksezrse22l2xe6pqu90hf" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{Infobox person|name=لەیلا مستەفا|image=&lt;!-- filename only, no &quot;File:&quot; or &quot;Image:&quot; prefix, and no enclosing [[brackets]] --&gt;|alt=&lt;!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --&gt;|caption=|birth_name=&lt;!-- only use if different from name --&gt;|birth_date=&lt;!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} for living people supply only the year with {{Birth year and age|YYYY}} unless the exact date is already widely published, as per [[WP:DOB]]. For people who have died, use {{Birth date|YYYY|MM|DD}}. --&gt;|birth_place=[[ڕەققە]]|death_date=&lt;!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (DEATH date then BIRTH date) --&gt;|death_place=|nationality=[[کورد]]|citizenship=[[سووریا]]|other_names=|occupation=سیاسەتوان، ئەندازیاری مەدەنی|years_active=٢٠١٧ بۆ ئێستا|known_for=سەرۆکی ئەنجومەنی سڤیلی ڕەققە|notable_works=}}'''لەیلا مستەفا''' (لەدایکبووی ١٩٨٨&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mustapha|یەکەم=Leïla|سەردێڕ=La femme, la vie, la liberté. Au coeur du chaos, la maire de Raqqa raconte.|دوایین٢=De Tilly|یەکەم٢=Marine|بڵاوکەرەوە=Stock|ساڵ=٢٠٢٠|ژپنک=٩٧٨-٢-٢٣٤-٠٨٨٢٥-٢|پەڕەکان=٢٧}}&lt;/ref&gt;) سەرۆکی ئەنجومەنی سڤیلی ڕەقەیە لە سووریا کە لەژێر دەسەڵاتی ھەردوو عەرەب-کورد دایە لە نیسانی ٢٠١٧وە

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١}}
{{تووڵی دەروازە|سووریا|یاسا|ژن|ژیاننامە|کوردستان}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{یاسا-کۆلکە}}
{{سووریا-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Leila Mustafa}}

[[پۆل:ژنانی سووری لە سیاسەت]]
[[پۆل:ژنانی کورد]]
[[پۆل:کوردە سوورییە سیاسەتوانەکان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨]]
[[پۆل:سیاسەتوانە کوردەکانی سووریا]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠٢٣]]
[[پۆل:کوردەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:ژنانی سیاسیی کورد]]
[[پۆل:ژنە کوردەکانی ڕۆژاوای سووریا]]</text>
      <sha1>8c21aj704yksezrse22l2xe6pqu90hf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕوەکەکان دژی زۆمبییەکان (کایەی ڤیدیۆیی)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>186466</id>
    <revision>
      <id>1693903</id>
      <parentid>1693419</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:09:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستی]]</comment>
      <origin>1693903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5645" sha1="7magtx8y59wlrmzmlpcktsuzrf2vys3" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{+R}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{Infobox video game
| title = ڕوەکەکان دژی زۆمبییەکان
| image = PlantsvsZombiesCoverArt.jpg
| alt = The cover art of ''Plants vs. Zombies'', which features its logo and a zombie in front of a yellow background.
| developer = [[PopCap Games]]:: کۆمپانیای پۆپکاپ گەیمس
| publisher = PopCap Games{{efn|The [[PlayStation 3]] and [[PlayStation Vita]] ports were published by [[Sony Online Entertainment]].&lt;ref name=&quot;gamasutra ps3&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ps vita blog&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://blog.playstation.com/2011/12/22/playstation-vita-launch-lineup-and-details/ |دوایین=Koller |یەکەم=John |سەردێڕ=PlayStation Vita Launch Lineup and Details |ئیش=[[PlayStation Blog]] |ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200601063758/https://blog.playstation.com/2011/12/22/playstation-vita-launch-lineup-and-details/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;}}
| designer = جۆرج فان
| artist = Rich Werner
| programmer = Tod Semple
| composer = [[لاورا شیگیھەرا]]::
| series = ''[[Plants vs. Zombies]]'' ::: ڕوەکەکان دژی زۆمبییەکان
| engine = [[PopCap Framework]]
| released = {{collapsible list|title=May 5, 2009|titlestyle=font-weight:normal;background:transparent;text-align:left|
'''Windows, OS X'''{{ھن}}{{vgrelease|WW|May 5, 2009}}'''iOS'''{{ھن}}{{vgrelease|WW|February 15, 2010 (iPhone)}}{{vgrelease|WW|April 5, 2010 (iPad)}}'''Xbox Live Arcade'''{{ھن}}{{vgrelease|WW|September 8, 2010}}'''Nintendo DS'''{{ھن}}{{vgrelease|NA|January 18, 2011|PAL|May 6, 2011}}'''PlayStation Network'''{{ھن}}{{vgrelease|WW|February 8, 2011}}'''DSiWare'''{{ھن}}{{vgrelease|NA|March 14, 2011|PAL|May 6, 2011}}'''Android'''{{ھن}}{{vgrelease|WW|May 31, 2011 (Amazon Appstore)}}{{vgrelease|WW|December 14, 2011 (Google Play)}}'''Kindle Fire'''{{ھن}}{{vgrelease|WW|November 14, 2011}}'''Windows Phone'''{{ھن}}{{vgrelease|WW|June 23, 2011}}'''Nook HD'''{{ھن}}{{vgrelease|WW|November 11, 2011}}'''PlayStation Vita'''{{ھن}}{{vgrelease|NA|February 21, 2012|EU|February 22, 2012}}'''BlackBerry 10'''{{ھن}}{{vgrelease|WW|January 30, 2013}}
}}
| genre = [[بەرگری قەڵا]]، [[ستراتیژی]]
| modes = [[Single-player video game|Single-player]], [[Multiplayer video game|multiplayer]]
| platforms = {{ubl|[[مایکرۆسۆفت ویندۆز]]|[[مەک ئۆئێس]]|[[ئای ئۆ ئێس]]|[[ئێکس بۆکس ٣٦٠]]|[[پلەی ستەیشن ٣]]|[[نینتێندۆ دی ئێس]]|[[DSiWare]]|[[ئەندرۆید]]|[[ویندۆز فۆن]]|[[PlayStation Vita]]|[[BlackBerry Tablet OS]]|[[BlackBerry 10]]}}
}}[[پەڕگە:George Fan 2018 (cropped 1).jpg|وێنۆک|جۆرج فان گەشەپێدەری یاریییەکە.]]

'''ڕوەکەکان دژی زۆمبییەکان''' یارییەکی ڤیدۆیی ٢٠٠٩یە کە ڕوەکەکان بەرگری دەکەن لە دژی زۆمبییەکان، یارییەکە لەلایەن کۆمپانیای (پەپکاپ گەیمس) و بڵاوکرایەوە، یەکەمجار یارییەکە بۆ سیستمی [[ویندۆز]] و [[مەک ئۆئێس]] دەرچوو، دواتر گەشەی پێدرا بۆ سیستەمەکانی تر یارییەکە لەلایەن جۆرج فانەوە دایزینی بۆ کراوە

== تێبینییەکان ==
{{تێبینییەکان}}

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠٢١}}
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Plants vs. Zombies|ڕوەکەکان دژی زۆمبییەکان (کایەی ڤیدیۆیی)}}
* {{Official website|https://www.ea.com/ea-studios/popcap/plants-vs-zombies}}
{{Authority control}}
{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کایەی ڤیدیۆیی|4=کۆمپیوتەر|دەیەی ٢٠٠٠|دەیەی ٢٠١٠|کۆمیدیا|خەیاڵی زانستی}}

{{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پەرەپێدراون]]
[[پۆل:ڕووەکەکان دژی زۆمبییەکان]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٠٩]]
[[پۆل:گەمەکانی ویندۆز]]
[[پۆل:یارییەکانی ئای ئۆ ئێس]]
[[پۆل:یارییەکانی ئەندرۆید]]
[[پۆل:یارییەکانی ئێکس بۆکس ٣٦٠]]
[[پۆل:یارییەکانی بلاک بێری ١٠]]
[[پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٣]]
[[پۆل:یارییە هونەرییە ئەلکترۆنییەکان]]
[[پۆل:یارییەکانی تۆڕی پلەیستەیشن]]
[[پۆل:یارییەکانی ویندۆز]]
[[پۆل:یارییە ھونەرییە ئەلکترۆنییەکان]]
[[پۆل:کایەکانی مەک ئۆئێس]]
[[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ کۆمیکەکان گونجێنراون]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزان و فرەیاریزانەکان]]
[[پۆل:کایەکانی نینتێندۆ دی ئێس]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان سەبارەت بە زۆمبی]]</text>
      <sha1>7magtx8y59wlrmzmlpcktsuzrf2vys3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1693978</id>
      <parentid>1693903</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T20:04:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1693978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5571" sha1="qu81a9vxpj0n8d2k75hhsl8kw973bg1" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{+R}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{Infobox video game
| title = ڕوەکەکان دژی زۆمبییەکان
| image = PlantsvsZombiesCoverArt.jpg
| alt = The cover art of ''Plants vs. Zombies'', which features its logo and a zombie in front of a yellow background.
| developer = [[PopCap Games]]:: کۆمپانیای پۆپکاپ گەیمس
| publisher = PopCap Games{{efn|The [[PlayStation 3]] and [[PlayStation Vita]] ports were published by [[Sony Online Entertainment]].&lt;ref name=&quot;gamasutra ps3&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ps vita blog&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://blog.playstation.com/2011/12/22/playstation-vita-launch-lineup-and-details/ |دوایین=Koller |یەکەم=John |سەردێڕ=PlayStation Vita Launch Lineup and Details |ئیش=[[PlayStation Blog]] |ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200601063758/https://blog.playstation.com/2011/12/22/playstation-vita-launch-lineup-and-details/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;}}
| designer = جۆرج فان
| artist = Rich Werner
| programmer = Tod Semple
| composer = [[لاورا شیگیھەرا]]::
| series = ''[[Plants vs. Zombies]]'' ::: ڕوەکەکان دژی زۆمبییەکان
| engine = [[PopCap Framework]]
| released = {{collapsible list|title=May 5, 2009|titlestyle=font-weight:normal;background:transparent;text-align:left|
'''Windows, OS X'''{{ھن}}{{vgrelease|WW|May 5, 2009}}'''iOS'''{{ھن}}{{vgrelease|WW|February 15, 2010 (iPhone)}}{{vgrelease|WW|April 5, 2010 (iPad)}}'''Xbox Live Arcade'''{{ھن}}{{vgrelease|WW|September 8, 2010}}'''Nintendo DS'''{{ھن}}{{vgrelease|NA|January 18, 2011|PAL|May 6, 2011}}'''PlayStation Network'''{{ھن}}{{vgrelease|WW|February 8, 2011}}'''DSiWare'''{{ھن}}{{vgrelease|NA|March 14, 2011|PAL|May 6, 2011}}'''Android'''{{ھن}}{{vgrelease|WW|May 31, 2011 (Amazon Appstore)}}{{vgrelease|WW|December 14, 2011 (Google Play)}}'''Kindle Fire'''{{ھن}}{{vgrelease|WW|November 14, 2011}}'''Windows Phone'''{{ھن}}{{vgrelease|WW|June 23, 2011}}'''Nook HD'''{{ھن}}{{vgrelease|WW|November 11, 2011}}'''PlayStation Vita'''{{ھن}}{{vgrelease|NA|February 21, 2012|EU|February 22, 2012}}'''BlackBerry 10'''{{ھن}}{{vgrelease|WW|January 30, 2013}}
}}
| genre = [[بەرگری قەڵا]]، [[ستراتیژی]]
| modes = [[Single-player video game|Single-player]], [[Multiplayer video game|multiplayer]]
| platforms = {{ubl|[[مایکرۆسۆفت ویندۆز]]|[[مەک ئۆئێس]]|[[ئای ئۆ ئێس]]|[[ئێکس بۆکس ٣٦٠]]|[[پلەی ستەیشن ٣]]|[[نینتێندۆ دی ئێس]]|[[DSiWare]]|[[ئەندرۆید]]|[[ویندۆز فۆن]]|[[PlayStation Vita]]|[[BlackBerry Tablet OS]]|[[BlackBerry 10]]}}
}}[[پەڕگە:George Fan 2018 (cropped 1).jpg|وێنۆک|جۆرج فان گەشەپێدەری یاریییەکە.]]

'''ڕوەکەکان دژی زۆمبییەکان''' یارییەکی ڤیدۆیی ٢٠٠٩یە کە ڕوەکەکان بەرگری دەکەن لە دژی زۆمبییەکان، یارییەکە لەلایەن کۆمپانیای (پەپکاپ گەیمس) و بڵاوکرایەوە، یەکەمجار یارییەکە بۆ سیستمی [[ویندۆز]] و [[مەک ئۆئێس]] دەرچوو، دواتر گەشەی پێدرا بۆ سیستەمەکانی تر یارییەکە لەلایەن جۆرج فانەوە دایزینی بۆ کراوە

== تێبینییەکان ==
{{تێبینییەکان}}

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠٢١}}
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Plants vs. Zombies|ڕوەکەکان دژی زۆمبییەکان (کایەی ڤیدیۆیی)}}
* {{Official website|https://www.ea.com/ea-studios/popcap/plants-vs-zombies}}
{{Authority control}}
{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کایەی ڤیدیۆیی|4=کۆمپیوتەر|دەیەی ٢٠٠٠|دەیەی ٢٠١٠|کۆمیدیا|خەیاڵی زانستی}}

{{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پەرەپێدراون]]
[[پۆل:ڕووەکەکان دژی زۆمبییەکان]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٠٩]]
[[پۆل:گەمەکانی ویندۆز]]
[[پۆل:یارییەکانی ئای ئۆ ئێس]]
[[پۆل:یارییەکانی ئەندرۆید]]
[[پۆل:یارییەکانی ئێکس بۆکس ٣٦٠]]
[[پۆل:یارییەکانی بلاک بێری ١٠]]
[[پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٣]]
[[پۆل:یارییە هونەرییە ئەلکترۆنییەکان]]
[[پۆل:یارییەکانی تۆڕی پلەیستەیشن]]
[[پۆل:یارییەکانی ویندۆز]]
[[پۆل:یارییە ھونەرییە ئەلکترۆنییەکان]]
[[پۆل:کایەکانی مەک ئۆئێس]]
[[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ کۆمیکەکان گونجێنراون]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزان و فرەیاریزانەکان]]
[[پۆل:کایەکانی نینتێندۆ دی ئێس]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان سەبارەت بە زۆمبی]]</text>
      <sha1>qu81a9vxpj0n8d2k75hhsl8kw973bg1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیچارد برانسۆن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>186503</id>
    <revision>
      <id>1694164</id>
      <parentid>1550018</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T04:35:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2658" sha1="ah8g1pb58vqc67maxofl9teuvs3f71y" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Underlinked|date=ئەیلوول ٢٠٢١}}
}}
{{داتابۆکس-کەسایەتی}}

[[پەڕگە:Richard Branson.jpg|وێنۆک|وێنەیەکی ڕیچارد لە کۆمپانیای ڤیرجین ئەتلانتیک گڵۆباڵ]]

'''ڕیچارد چارڵز نیکۆلان برانسن''' (بە [[ئینگلیزی]]: Richard Charles Nicholas Branson) لە ١٨ی تەممووزی ١٩٥٠ لە ئینگلتەرا لە دایک بووە، پیاوەکی بازرگانی بەڕیتانییە سەرۆکی کۆمەڵەی ڤیرجینە کە ٤٠٠ کۆمپانیای تێدایە، برانسۆن کۆمەڵەیەکی ناوەندی تۆمارکردنی دامەزراند لە حەفتایییەکانی سەدەی ڕابردوو بە ناوی ڤیرجین ڕیکۆردس (Virgin Records) پاشان ناوی گۆڕی لۆ ڤیرجین مێگاستۆر (Virgin Megastores) پاشان کردنەوەی ڤیرجین ئەنتلانتیکی تایبەت بە فرۆکەوانی ڕاگەیاند لە ساڵی ١٩٨٤، ڕیچارد لە ڕیزبەندی ٢٤٥مین دەوڵمەندترین کەسە لە جیھان بەپێی لیستی ڕۆژنامەی فۆربسی ئەمریکی بە سەروەتی ٢٫٨ ملیار دۆلاری ئەمریکی.

== سەرچاوەکان ==
* [https://www.idref.fr/035766476 ڕیچارد برانسۆن] ٤ی ئازاری ٢٠٢٠، دەزگایی پێڕستی خوێندنی باڵا

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [https://www.imdb.com/name/nm0105232/ ڕیچارد برانسۆن] لە ماڵپەری IMDb (ئینگلیزی)
* [https://www.britannica.com/biography/Richard-Branson ڕیچارد برانسۆن] لە ماڵپەری Encyclopædia Britannica Online (ئینگلیزی)
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئابووری|ژن|شانشینی یەکگرتوو|فڕینی بۆشایی|لەندەن}}

{{پۆلی کۆمنز|Richard Branson}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]]
[[پۆل:سوارچاکانی شانشینی یەکگرتوو]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی دیسلێکسیان هەیە]]
[[پۆل:پێدانی بەڵێندەر]]
[[پۆل:ئەندامانی فەرمانی ئیمپراتۆریەتی بەریتانی]]
[[پۆل:خەڵک لە پیشەسازی بۆشایی ئاسماندا]]
[[پۆل:پارێزەرانی بۆشایی ئاسمان]]
[[پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی دیسلێکسیان ھەیە]]</text>
      <sha1>ah8g1pb58vqc67maxofl9teuvs3f71y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژی تەروییە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>186917</id>
    <revision>
      <id>1693934</id>
      <parentid>1448225</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T19:33:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئیسلام-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2759" sha1="tbef3y5wv48olsfxcqciecpifaa0sfw" xml:space="preserve">{{ئیسلام}}'''ڕۆژی تەروییە''' ({{بە عەرەبی|یوم الترویة}}) ڕۆژی ھەشتەمە لەمانگی [[زولحەججە]]، گوتراوە ئەو ناوەی لێنراوە چونکە حاجیان لەو ڕۆژەدا ئاو لەگەڵ خۆیان ھەڵدەگریان، یاخود لەبەرئەوەی پێغەمبەر [[ئیبراھیم]] فێری چۆنییەتی [[حەج]] کراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سبب تسمیة یوم الترویة - إسلام ویب - مرکز الفتوی|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/fatwa/61684/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=حجاج بیت اللە الحرام یتوافدون علی مشعر منی لقضاء یوم الترویة|ناونیشان=https://www.alarabiya.net/articles/2008%2F12%2F06%2F61469.html|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=العربیة|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;

== کارەکانی حاجی لەو ڕۆژەدا ==
ئەو کەسەی نییەتی [[حەجی موفرەد]] و [[حەجی قیران]]ی ھێنابێت و لەسەر [[ئیحرام]] بەردەوام دەبێت، بەڵام ئەوەی نییەتی [[حەجی تەمەتوع]]ی ھێنابێت لەو ڕۆژەدا ئیحرام دەبەستێت،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=یوم الترویة|ناونیشان=https://fiqh.islamonline.net/یوم-الترویة/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=فقە المسلم|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=https://fiqh.islamonline.net/%DB%8C%D9%88%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%A9/ |date=ئایاری ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt; سونەتە بۆ حاجی ئەو شەوە لە [[مینا]] بمێنێتەوە دوعا و [[تەلبیە]] زۆر بکات، نوێژەکانی لەو ڕۆژەدا کورت بکاتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠١٩|سەردێڕ=یوم الترویة.. کل ما یجب علی الحاج فعلە بھذا الیوم الثامن من ذی الحجة|ناونیشان=https://www.youm7.com/story/2019/8/8/یوم-الترویة-کل-ما-یجب-علی-الحاج-فعلھ-بھذا-الیوم/4367884|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=الیوم السابع}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{ئیسلام-کۆلکە}}

[[پۆل:حەج]]

{{تووڵی دەروازە|ئیسلام}}
[[پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان]]</text>
      <sha1>tbef3y5wv48olsfxcqciecpifaa0sfw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژی عەرەفە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187048</id>
    <revision>
      <id>1693953</id>
      <parentid>1428599</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T19:36:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئیسلام-کۆلکە، ڕۆژژمێر-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2437" sha1="igjjkns9girterxqrs49us7wduccway" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Pilgrims cover Arafat's roads, plains and mountain - Flickr - Al Jazeera English.jpg|وێنۆک|دیمەنی وەستان لەسەر [[کێوی عەرەفە]]]]
'''ڕۆژی عەرەفە''' ({{بە عەرەبی|يوم عرفة}}) ڕۆژی نۆیەمی مانگی [[زولحەججە]]، کە یەکێکە لە ڕۆژە گەورە و بەڕێزەکان لەلای موسڵمانان. تێیدا حاجیان یەکێک لە [[پایەکانی حەج]] ئەنجام دەدەن کە وەستانە لەسەر [[کێوی عەرەفە]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=فضل يوم عرفة واستجابة الدعاء فيه|ناونیشان=https://fiqh.islamonline.net/فضل-يوم-عرفة-واستجابة-الدعاء-فيه/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=فقه المسلم|زمان=ar}}&lt;/ref&gt; لە بەیانیی ڕۆژی عەرەفە بەڕێدەکەون بۆ کێوی عەرەفە و تاوەکوو ئێوارە دەمێننەوە. لەو ڕۆژەدا دوعاکردن گیرایە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دعاء يوم عرفة وأوقات الاستجابة.. ومتى ينتهي لمن لم يحج؟ (فيديو) {{!}} المصري اليوم|ناونیشان=https://www.almasryalyoum.com/news/details/2381722|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.almasryalyoum.com|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210719064457/https://www.almasryalyoum.com/news/details/2381722|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; و چاکەکردن لە ڕۆژەکانی تر پاداشتی زیاترە. بە[[ڕۆژوو]]بوون گوناھی ساڵی ڕابردوو و داھاتوو دەسڕێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ما هو فضل صيام يوم عرفة|ناونیشان=https://mawdoo3.com/ما_هو_فضل_صيام_يوم_عرفة|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=موضوع|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسلام|ڕۆژژمێر}}

{{ئیسلام-کۆلکە}}
{{ڕۆژژمێر-کۆلکە}}

[[پۆل:حەج]]
[[پۆل:ڕۆژژمێری کۆچی]]
[[پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان]]</text>
      <sha1>igjjkns9girterxqrs49us7wduccway</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژووی ڕۆژی عاشوورا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187388</id>
    <revision>
      <id>1693838</id>
      <parentid>1365389</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:35:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (قورئان-کۆلکە، ئیسلام-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1657" sha1="d8ryqaaxrh6ta8amvpctt80jscolrn9" xml:space="preserve">'''ڕۆژووی ڕۆژی عاشورا''' ({{بە عەرەبی|صوم يوم عاشوراء}}) یەکێکە لە [[ڕۆژووی سوننەت|ڕۆژووە سوننەتەکان،]] کە بریتییە لە بەڕۆژوو بوونی ڕۆژی دەیەمی مانگی [[موحەڕڕەم]]. پاداشتەکەی سڕینەوەی گوناهی ساڵی ڕابردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=صيام عاشوراء.. يوم ديني ورمز إسلامي لم يعهده عرب الجاهلية|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/news/2020/8/29/صيام-عاشوراء-يوم-ديني-ورمز-إسلامي-لم|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=متى يصام يوم عاشوراء؟|ناونیشان=https://binbaz.org.sa/fatwas/17253/%D9%85%D8%AA%D9%89-%D9%8A%D8%B5%D8%A7%D9%85-%D9%8A%D9%88%D9%85-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%D8%A1|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=binbaz.org.sa|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ما هو صيام عاشوراء|ناونیشان=https://mawdoo3.com/ما_هو_صيام_عاشوراء|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=موضوع|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;
{{تووڵی دەروازە|ئیسلام|محەممەد|قورئان}}

{{قورئان-کۆلکە}}
{{ئیسلام-کۆلکە}}

[[پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان]]
[[پۆل:ڕۆژوو لە ئیسلام]]
[[پۆل:ڕۆژووی سوننەت]]</text>
      <sha1>d8ryqaaxrh6ta8amvpctt80jscolrn9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژووی مانگی موحەڕڕەم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187436</id>
    <revision>
      <id>1693836</id>
      <parentid>1365388</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:35:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (قورئان-کۆلکە، ئیسلام-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1895" sha1="ttmr8tfnev7xwediseme399fwpu8x50" xml:space="preserve">'''ڕۆژووی مانگی موحەڕڕەم''' ({{بە عەرەبی|الصوم في شهر المحرم}}) یەکێکە لە [[ڕۆژووی سوننەت|ڕۆژووە سوننەتەکان]]، باشترین ڕۆژوو دوای ڕۆژووی [[ڕەمەزان|مانگی ڕەمەزان]] بریتییە لە ڕۆژووی [[موحەڕڕەم|مانگی موحەڕڕەم]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=أحكام شهر الله المحرم|ناونیشان=https://dorar.net/article/155|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=dorar.net|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فضل شهر الله المحرّم وصيام عاشوراء|ناونیشان=http://www.saaid.net/mktarat/mohram/8.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.saaid.net}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حكم صيام شهر المحرم كله - إسلام ويب - مركز الفتوى|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/fatwa/192845/%D8%AD%D9%83%D9%85-%D8%B5%D9%8A%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85-%D9%83%D9%84%D9%87|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فضل شهر الله المحرم وصيام عاشوراء - محمد صالح المنجد|ناونیشان=https://ar.islamway.net/article/176|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=ar.islamway.net|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;
{{تووڵی دەروازە|ئیسلام|محەممەد|قورئان}}

{{قورئان-کۆلکە}}
{{ئیسلام-کۆلکە}}

[[پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان]]
[[پۆل:ڕۆژوو لە ئیسلام]]
[[پۆل:ڕۆژووی سوننەت]]</text>
      <sha1>ttmr8tfnev7xwediseme399fwpu8x50</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژووی سێ ڕۆژ لە مانگێکدا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187510</id>
    <revision>
      <id>1693834</id>
      <parentid>1482717</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:35:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (قورئان-کۆلکە، ئیسلام-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2014" sha1="hro7jhx36cv7fr57y2t9l68gijf9ns0" xml:space="preserve">{{ئیسلام}}'''ڕۆژووی سێ ڕۆژ لە مانگێکدا''' یان '''ڕۆژووی [[ڕۆژە سپییەکان]]''' ({{بە عەرەبی|صوم ثلاثة أیام من کل شھر}})یەکێکە لە [[ڕۆژووی سوننەت|ڕۆژووە سوننەتەکان]]، ھەر کەسێک سێ ڕۆژ لەمانگێکدا بەڕۆژوو بێت وەک ئەوە وایە مانگەکە ھەمووی بەڕۆژوو بوبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ھل صوم ثلاثة أیام کل شھر یُقصد بە البِیض؟|ناونیشان=https://binbaz.org.sa/fatwas/21272/ھل-صوم-ثلاثة-ایام-کل-شھر-یقصد-بھ-البیض|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=binbaz.org.sa|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الدرر السنیة - الموسوعة الحدیثیة|ناونیشان=https://dorar.net/hadith/sharh/41576|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=dorar.net}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الإلکترونی|یەکەم=البیان|سەردێڕ=ما ھی الأیام البیض وحکم صیامھا وفوائدھا؟ - فکر وفن - الصفحة الأخیرة - البیان|ناونیشان=https://www.albayan.ae/five-senses/last-page/2019-10-03-1.3664679|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.albayan.ae|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210723113045/https://www.albayan.ae/five-senses/last-page/2019-10-03-1.3664679|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسلام|محەممەد|قورئان}}

{{قورئان-کۆلکە}}
{{ئیسلام-کۆلکە}}

[[پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان]]
[[پۆل:ڕۆژوو لە ئیسلام]]
[[پۆل:ڕۆژووی سوننەت]]</text>
      <sha1>hro7jhx36cv7fr57y2t9l68gijf9ns0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژووی شەشڵان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187517</id>
    <revision>
      <id>1693835</id>
      <parentid>1428611</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:35:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (قورئان-کۆلکە، ئیسلام-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1718" sha1="1umrvzkz9amejp6ndfv3c3qc5xsjxcw" xml:space="preserve">'''ڕۆژووی شەشەڵان''' ({{بە عەرەبی|صوم ست من شوال}}) یەکێکە لە [[ڕۆژووی سوننەت|ڕۆژووە سوننەتەکان]]، کە بریتییە لە بەڕۆژووبوونی شەش ڕۆژ لە مانگی [[شەووال]]، ئەگەر کەسێک مانگی [[ڕەمەزان]] بەڕۆژوو بێت و دواتر شەش ڕۆژ لەمانگی شەووال بە[[ڕۆژوو]] بێت وەک ئەوە وایە ساڵەکە هەمووی بە[[ڕۆژوو]] بووبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=فضل صيام الست من شوال .. 10 مكافآت إلهية|ناونیشان=https://www.elbalad.news/4818656|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=صدى البلد|زمان=ar-eg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فضل صيام الست من شوال|ناونیشان=https://binbaz.org.sa/fatwas/15699/%D9%81%D8%B6%D9%84-%D8%B5%D9%8A%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%AA-%D9%85%D9%86-%D8%B4%D9%88%D8%A7%D9%84|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=binbaz.org.sa|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فضائل صوم ست من شوال|ناونیشان=http://www.saaid.net/mktarat/12/10-1.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.saaid.net}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;
{{تووڵی دەروازە|ئیسلام|محەممەد|قورئان}}

{{قورئان-کۆلکە}}
{{ئیسلام-کۆلکە}}

[[پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان]]
[[پۆل:ڕۆژوو لە ئیسلام]]
[[پۆل:ڕۆژووی سوننەت]]</text>
      <sha1>1umrvzkz9amejp6ndfv3c3qc5xsjxcw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێن ڕێنفا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189144</id>
    <revision>
      <id>1694370</id>
      <parentid>1531631</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:39:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، یاسا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2142" sha1="1k6lim7xksgx2o2l90ta7mva5w7pvbn" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
[[پەڕگە:Ren Renfa, Two Horses, detail.jpg|link=[[:en:File:Ren Renfa, Two Horses, detail]].jpg|وێنۆک|300x300پیکسڵ]]
'''ڕێن ڕێنفا''' (سادەکراو:任仁发;، دێرین:任仁發، لەدایکبووی ١٢٥٤ بۆ ١٣٢٧) شارەزابوو لە کاری کشتوکاڵی، ھونەرمەند، فەرمانبەری حکوومەت لەسەردەمی [[ئیمپراتۆریەتی یوان]].&lt;ref name=&quot;CiHai&quot;&gt;Cihai: Page 220.&lt;/ref&gt;

== پێشانگا ==
[[پەڕگە:Ren Renfa-Chu Yu Tu.jpg|link=[[:en:File:Ren Renfa-Chu Yu Tu]].jpg|ناوەڕاست|وێنۆک|600x600پیکسڵ]]
{{پۆلی کۆمنز|Ren Renfa|ڕێن ڕێنفا}}

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢١}}
* Ci hai bian ji wei yuan hui (辞海编辑委员会）. Ci hai （辞海）. Shanghai: Shanghai ci shu chu ban she （上海辞书出版社）, ١٩٧٩.
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [http://www.china-on-site.com/pages/painter/1017.php وێبگە: پێشانگا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303205940/http://www.china-on-site.com/pages/painter/1017.php |date= ٣ی ئازاری ٢٠١٦ }}
* [https://web.archive.org/web/20050217063806/http://www.chinapage.com/biography/biorenrenfa.html پەڕەیەکی چینی] لەسەر ڕێن ڕێنفا
{{Authority control}}{{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|ژیاننامە|ھونەرەکان|یاسا}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{مێژوو-کۆلکە}}
{{یاسا-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٢٥٤]]
[[پۆل:مردووانی ١٣٢٧]]
[[پۆل:وێنەکێشەکانی شەنگھای]]
[[پۆل:وێنەکێشەکانی ئیمپراتۆریەتی یوان]]
[[پۆل:سیاسەتوانەکانی ئیمپراتۆریەتی یوان]]
[[پۆل:سیاسەتوانانی شانگھای]]
[[پۆل:ئەندازیارانی شانگھای]]</text>
      <sha1>1k6lim7xksgx2o2l90ta7mva5w7pvbn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژی شەھیدی ئاشووری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189182</id>
    <revision>
      <id>1693952</id>
      <parentid>1570812</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T19:36:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، تورکیا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2890" sha1="n7ukn0w1w50ttdnvqsfn55x0xe6ssy4" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
'''ڕۆژی شەھیدی ئاشووری''' بەرامبەر بە [[٧ی ئاب]] (١٦ی گەلاوێژ)ی ھەر ساڵ، ڕۆژێکە بۆ ڕێزگرتن لە گیانباختکردوانی [[ئاشوورییەکان|ئاشووری]] کە لە کۆمەڵکوژییەکانی فرەیەکی کە لە سەری ئەو خەڵکە کراوە کوژرانەتەوە.&lt;ref name=&quot;کوردپرێس ۱&quot;&gt;[https://kurdpress.com/fa/14879/ ھەواڵنێریی کوردپرێس: ''بەڕێوەچوونی ڕێوڕەسمی ڕۆژی شەھید لەلایەن ئاشوورییەکانی تەل تەمر'' (بە فارسی)، نووسراو لە ٩ی ئابی ٢٠٢١؛]{{بەستەری مردوو|url=https://kurdpress.com/fa/14879/ |date=نیسانی ٢٠٢٦ }} سەردان لە ١٠ی ئابی ٢٠٢١.&lt;/ref&gt;

ڕۆژی شەھیدی ئاشووری ساڵرۆژی [[کۆمەڵکوژیی سێمێل]] لە ساڵی ١٩٣٣ی زایینییە کە حکۆمەتی ناوەندیی [[عێراق]] لە کۆتایییەکانی دەسەڵاتداریی [[فەیسەڵی یەکەم]] بەدوای سەربەخۆبوون و دەرەوەچوونی ھێزە بریتانییەکان لە ناوچە ئاشووری نشینەکان جەماوەرێکی مەزن لە ئاشووریانی کوشت و بەدوای ئەوەیش ٦٥ گوند لە ٩٥ گوندی ئاشووری نشینی ناوچەکەی ڕووخاندەوە. بەدوای ئەم کۆمەڵکوژییە زۆربەی [[ئاشوورییەکانی عێراق]] بەڕەو [[پارێزگای حەسیچە]] لە وڵاتی [[سووریا]] کۆچیان کرد کە ئەوسا لەژێر دەسەڵاتی [[فەڕەنسا]] بوو.&lt;ref name=&quot;کوردپرێس ۱&quot;/&gt;

== ساڵی ٢٠٢١ ==
لە ڕۆژی ٤ی ئابی ساڵی ٢٠٢١دا چەند ڕۆژ بەر لە ساڵڕۆژی شەھیدی ئاشووری، فڕۆکەکانی ئەرتەشی [[تورکیا]] گوندی [[تەل شانان]] و پێنج گوندێکی دیکە لە ناوچەکانی [[گرێ خورما|تەل تەمر (گرێ خورما)]] و [[ئەبوو ڕاسین]] لە باکووری حەسیچەی بەردومان کرد.&lt;ref name=&quot;کوردپرێس ۱&quot;/&gt;

خەڵکی ئاشووری بە کۆبوونەوە لەسەر گۆرستانی گوندی تەل شانان، ڕۆژی شەھیدی ئاشووریی بەرز ڕاگرتەوە.&lt;ref name=&quot;کوردپرێس ۱&quot;/&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[کۆمەڵکوژیی سێمێل]]
* [[کۆمەڵکوژیی ئاشوورییەکان]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|عێراق|کوردستان|تورکیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Assyrian Martyrs Day}}

{{عێراق-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}
{{تورکیا-کۆلکە}}

[[پۆل:ڕۆژە نەتەوەییەکانی ئاشووریا]]</text>
      <sha1>n7ukn0w1w50ttdnvqsfn55x0xe6ssy4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیما عبدالی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189209</id>
    <revision>
      <id>1694136</id>
      <parentid>1531187</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T01:38:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7657" sha1="o3nysq07ywi28czt9i0kxisjn4dnoxl" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}}
{{Infobox sportsperson
| honorific_prefix = 
| name             = Rima Abdelli
| honorific_suffix = 
| image            = &lt;!-- name.jpg --&gt;
| image_size       = &lt;!-- only when absolutely necessary --&gt;
| alt              = 
| caption          = 
| headercolor      = 
| textcolor        = 
&lt;!-- Personal information --&gt;
| native_name      = 
| native_name_lang = 
| birth_name       = &lt;!-- if different than name --&gt;
| full_name        = &lt;!-- if different than name/birth_name --&gt;
| nickname         = 
| nationality      = &lt;!-- will not display if national_team is defined --&gt;
| national_team    = &lt;!-- only for the country represented in international competition --&gt;
| ethnicity        = 
| citizenship      = 
| birth_date       = &lt;!-- {{birth date and age|yyyy|mm|dd}} --&gt;
| birth_place      = 
| death_date       = &lt;!-- {{death date and age|death year|death month|death day|birth year|birth month|birth day}} --&gt;
| death_place      = 
| resting_place    = 
| resting_place_coordinates = 
| monuments        = 
| residence        = 
| hometown         = 
| education        = 
| alma_mater       = 
| occupation       = 
| years_active     = 
| employer         = 
| agent            = 
| height           = &lt;!-- X cm, X m, or X ft Y in (automatic conversion) plus optional year and reference --&gt;
| weight           = &lt;!-- X kg, X lb, or X st Y lb (automatic conversion) plus optional year and reference --&gt;
| spouse           = 
| life_partner     = 
| other_interests  = 
| website          = &lt;!-- {{URL|www.example.com}} --&gt;
| module           = 
&lt;!-- Sport --&gt;
| country          = Tunisia
| sport            = [[Para-athletics]]
| position         = 
| disability       = Short stature
| disability_class = F40
| weight_class     = 
| weight_class_type = 
| rank             = 
| event            = [[Shot put]]
| event_type       = 
| universityteam   = 
| collegeteam      = 
| league           = 
| league_type      = 
| club             = 
| team             = 
| turnedpro        = 
| turnedpro_type   = 
| partner          = 
| former_partner   = 
| coach            = 
| retired          = 
| coaching         = 
| module2          = 
&lt;!-- Achievements and titles --&gt;
| worlds           = 
| regionals        = 
| nationals        = 
| olympics         = 
| paralympics      = 
| commonwealth     = 
| highestranking   = 
| pb               = 
&lt;!-- Medal record --&gt;
| show-medals      = 
| medaltemplates   = 
{{Medal|Sport| Women's [[para-athletics]] }}
{{Medal|Country| {{TUN}} }}
{{Medal|Competition| [[Paralympic Games]] }}
{{Medal|Silver| [[Athletics at the 2016 Summer Paralympics|2016 Rio de Janeiro]] | [[Athletics at the 2016 Summer Paralympics – Women's shot put|Shot put F40]] }}
{{Medal|Competition| [[World Para Athletics Championships|World Championships]] }}
{{Medal|Gold| [[2017 World Para Athletics Championships|2017 London]] | [[2017 World Para Athletics Championships – Women's shot put|Shot put F40]] }}
{{Medal|Bronze| [[2015 IPC Athletics World Championships|2015 Doha]] | [[2015 IPC Athletics World Championships – Women's shot put|Shot put F40]] }}
| medaltemplates-title = 
| module3          = 
}}
'''ڕیما عبدالی'''(بە عەرەبی:ريما العبدلي؛ لەدایکبووی ٢٤ی شوباتی ١٩٨٨ ) وەرزشوانی گۆرەپان و مەیدانە لە یاری هەڵدانی قورسایی مەودا کورت ،هەروەها وەرزشوانی پارالمپیکی [[تونس|تونسیە]] ،خاوەنی مەدالیای بڕۆنزی پارالمپیکی ٢٠١٦ی ڕیۆی بەرازیلە لە هەڵدانی قورسایی F٤٠.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٦|سەردێڕ=Women's Shot Put - F40 Schedule &amp; Results – Paralympic Athletics|ناونیشان=https://www.rio2016.com/en/paralympics/athletics-women-s-shot-put-f40-final|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160922202101/https://www.rio2016.com/en/paralympics/athletics-women-s-shot-put-f40-final|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Rima Abdelli - Athletics {{!}} Paralympic Athlete Profile|ناونیشان=https://www.paralympic.org/rima-abdelli|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=International Paralympic Committee|زمان=en}}&lt;/ref&gt;ساڵی ٢٠١٩ توانی خۆی بگەیەنێتە یەکێک لەو وەرزشوانانەی نوێنەرایەتی تونس دەکەن لە [[پارالمپیکی هاوینەی ٢٠٢٠]]&lt;nowiki/&gt;ی [[تۆکیۆ]] ،[[ژاپۆن]] . سالی ٢٠١٥ لە پاڵاوانێتی جیهانی گۆرەپان و مەیدان کە لە [[دەوحە]]&lt;nowiki/&gt;ی وڵاتی [[قەتەر]] بەرێوەچوو توانی مەدالیای بڕۆنز لە هەڵدانی قورسایی F٤٠ لە سەر ئاستی خانمان بەدەست بهێنێت .دووساڵ دواتر لە پالاوانێتی جیهانی گۆرەپان و مەیدانی ٢٠١٧ کە لە [[لەندەن]] ، [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانیا]] بەرێوەچوو توانی ژمارەیەکی نوێی پێوانەی بۆخۆی تۆمار بکات کاتێک لە هەمان یاری بۆ مەودای ٧.٥٧ مەتر قورساییەکە فڕێدا و مەدالیای زێری بردەوە .&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=London 2017: Dimitrijevic breaks club throw world record|ناونیشان=https://www.paralympic.org/news/london-2017-dimitrijevic-breaks-club-throw-world-record|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=International Paralympic Committee|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Limited|یەکەم=Alamy|سەردێڕ=Stock Photo - (left-right) Poland's Renata Sliwinska, Tunisia's Rima Abdelli and Tunisia's Raja Jebali after the Women's Shot Put F40 during day four of the 2017 World Para Athletics|ناونیشان=https://www.alamy.com/stock-photo-left-right-polands-renata-sliwinska-tunisias-rima-abdelli-and-tunisias-148951997.html|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=Alamy|زمان=en}}&lt;/ref&gt; بەڵام لە پاڵاوانێتی جیهانی گۆرەپان و مەیدانی ٢٠١٩ کە لە دوبەی ئیمارات بەرێوەچوو لەهەمان رکابەری پلەی چوارەمی بەدەست هێنا کاتێک قورساییەکەی بۆ مەودای ٧.٧٩ هەڵبدات .&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dubai 2019 - Schedule &amp; Results|ناونیشان=https://www.paralympic.org/dubai-2019/schedule/info-live-results/atdu19/eng/at/engat_athletics-results-women-s-shot-put-f40-1-01.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=International Paralympic Committee|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dubai 2019 World Para Athletics Championships|ناونیشان=https://www.paralympic.org/static/info/resATDU19/pdf/ATDU19/AT/ATDU19_AT_C73S_ATWS40100.pdf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; 

== سەرچاوەکان ==
 
{{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|ئۆڵۆمپیاد}}
{{سەرچاوەکان}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨]]
[[پۆل:کچە تونسییەکان لە یاری ھەڵدانی قورسایی]]</text>
      <sha1>o3nysq07ywi28czt9i0kxisjn4dnoxl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پارالمپیکی ھاوینەی ٢٠١٦</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190894</id>
    <revision>
      <id>1694147</id>
      <parentid>1687041</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T03:47:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1694147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40990" sha1="kqoiuuibw87gb8a976bf53xlmgejrdq" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''پارالمپیکی ھاوینەی ٢٠١٦''' خولی ١٥ھەمینی یارییەکانی پارالمپیکی ھاوینەیە، تایبەت بە وەرزشوانە خاوەن پێداویستییە تایبەتییەکانی سەرجەم ولاتانی جیھان. لە ٧ی ئەیلوول بۆ ١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٦ لە شاری ڕیدۆدی ژانیرۆی بەڕازیل بەڕێوەچوو، ئەمە یەکەم جار بوو ئەمریکای لاتینی و کیشوەری ئەمریکای باشوور میوانداری لەم پاڵەوانییەتییە دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Rio to stage 2016 Olympic Games|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/olympic_games/8282518.stm|ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠٢١|زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt;بۆ چوارەمین جار لەسەر یەک وەرزشوانانی [[چین]] بە کۆکردنەوەی ١٠٧ مەدالیای زێڕ پلەی یەکەمی بەدەست ھێنا، پلەی دووەم بۆ [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانیا]] و پلەی سێیەم بۆ وەرزشوانانی [[ئوکراینا|ئۆکراین]] بوو. ھەریەکە بۆ چوارەمین خولی ھاوینی ھاوین، چین ڕیزبەندی میدالیای بەدەست ھێنا و ١٠٧ مەدالیای زێڕی بردەوە و دوای ئەوە بەریتانیای گەورە و ئوکراینا، لەکاتێکدا جۆرجیا، کازاخستان، مالیزیا، [[ئۆزبەکستان]] و [[ڤیێتنام|ڤێتنام]] یەکەم میدالی زێڕی یەک لەدوای یەکیان بەدەستھێنا. لەم خولەدا بۆ یەکەم جار لە مێژووی یارییەکانی ئۆڵمپیاد و پارالمپیک وەرزشوانێک گیان لەدەست دەدات ئەویش وەرشوانی پایسکیلسواری ئێرانی بەھمەن گوڵبەرنژاد بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٦|سەردێڕ=Investigation launched into crash that killed Iranian Paralympics cyclist|ناونیشان=http://www.theguardian.com/sport/2016/sep/18/iranian-paralympics-cyclist-bahman-golbarnezhad-dies-in-rio-crash|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=the Guardian|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Statement on Iranian cyclist Bahman Golbarnezhad|ناونیشان=https://www.paralympic.org/news/statement-iranian-cyclist-bahman-golbarnezhad|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=International Paralympic Committee|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== ھەڵبژاردنی ولاتی خانەخوێ ==
وەک بەشێک لە ڕێکەوتنی نێوان لێژنەی پارالمپیک و لێژنەی ئۆڵۆمپیاد لە ساڵی ٢٠٠١ بڕیاردرا ھەر وڵات میوانی [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦]] بکات لە ھەمان کاتدا میوانداری پارالمپیکی ھاوینەی ٢٠١٦ دەکات. بەشێوەی فەرمی ڕۆژی ١٦ی ئایاری ٢٠٠٧ دەرگای میوانداریکردنی بۆ پاڵەوانییەتییەکە کرایەوە لەئەنجامدا بۆ پێشبڕکێیەکە شاری ڕیۆ لەڕێگای دەنگدانەوە بەسێ خولی جیاواز ھەڵبژێردرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=London first 'global Paralympics'|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/disability-sport/18143145|newspaper=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠٢١|زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt;{{چینی ناوەند}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! colspan=&quot;6&quot; |ئەنجامی خۆپاڵاوتن بۆ خانەخوێکردنی پاڵەوانییەتییەکە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.gamesbids.com/eng/past.html|سەردێڕ=Past Bid Results|بڵاوکەرەوە=GamesBids.com|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141016104242/http://www.gamesbids.com/eng/past.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background:#efefef;&quot;
! '''شار'''
! '''وڵات'''
| style=&quot;background: silver&quot; |'''خولی یەکەم'''
| style=&quot;background: silver&quot; |'''خولی دووەم'''
| style=&quot;background: silver&quot; |'''خولی سێیەم'''
|-
| style=&quot;text-align:right ;&quot; |'''[[ڕیۆ دێ ژانێرۆ]]'''
| style=&quot;text-align:right ;&quot; |'''{{BRA}}'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ٢٦
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''٤٦'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''٦٦'''
|-
| style=&quot;text-align:right ;&quot; | [[مەدرید]]
| style=&quot;text-align:right ;&quot; | {{ESP}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''٢٨'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |٢٩
| style=&quot;text-align:center;&quot; |٣٢
|-
| style=&quot;text-align:right ;&quot; |[[تۆکیۆ]]
| style=&quot;text-align:right ;&quot; | {{JPN}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |٢٢
| style=&quot;text-align:center;&quot; |٢٠
| style=&quot;text-align:center;&quot; |—
|-
| style=&quot;text-align:right ;&quot; | [[شیکاگۆ]]
| style=&quot;text-align:right ;&quot; | {{USA}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |١٨
| style=&quot;text-align:center;&quot; |—
| style=&quot;text-align:center;&quot; |—
|}
{{کۆتایی}}

== یارییەکان ==
== وڵاتە بەشداربووەکان ==
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|-
! Participating ڕیزبەندی وڵاتە بەشداربووەکانی پارالمپیکی ھاوینەی ٢٠١٦
|-
|
{{div col|colwidth=17em}}
* {{flag|AFG|2016 Summer|}} (1)
* {{flag|ALG|2016 Summer|}} (60)&lt;ref name=&quot;full_list&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Follow the race to qualify for the Rio 2016 Paralympic Games|ناونیشان=http://www.rio2016.com/en/news/follow-the-race-to-qualify-for-the-rio-2016-paralympic-games|بڵاوکەرەوە=Rio 2016 Official Website|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160321193203/http://www.rio2016.com/en/news/follow-the-race-to-qualify-for-the-rio-2016-paralympic-games|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئازاری ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|ANG|2016 Summer|}} (4)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Conhecida selecção para Jogos Paralímpicos Rio'2016|ناونیشان=http://www.angop.ao/angola/pt_pt/noticias/desporto/2016/6/29/Conhecida-seleccao-para-Jogos-Paralimpicos-Rio-2016,4ca1858c-85e2-4ee5-bd92-019e79c8dea9.html|بڵاوکەرەوە=[[ANGOP]]|ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200217162723/http://www.angop.ao/angola/pt_pt/noticias/desporto/2016/6/29/Conhecida-seleccao-para-Jogos-Paralimpicos-Rio-2016,4ca1858c-85e2-4ee5-bd92-019e79c8dea9.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Conhecida PROGRAMA DE COMPETIÇÕES DE ANGOLA NOS JOGOS PARALÍMPICOS|ناونیشان=http://comiteparalimpicoangolano.co.ao/2016/09/08/programa-de-competicoes-de-angola-nos-jogos-paralimpicos/|بڵاوکەرەوە=Comité Paralímpico Angolano|ڕێکەوت=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180312211705/http://comiteparalimpicoangolano.co.ao/2016/09/08/programa-de-competicoes-de-angola-nos-jogos-paralimpicos/#more-948|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|ARG|2016 Summer|}} (84)
* {{flag|ARM|2016 Summer|}} (2)
* {{flag|ARU|2016 Summer|}} (1)
* {{flag|AUS|2016 Summer|}} (177)&lt;ref name=Australia&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2016 Australian Paralympic Team receives nine extra spots|ناونیشان=https://www.paralympic.org.au/2016-australian-paralympic-team-receives-nine-extra-spots/|بڵاوکەرەوە=Australian Paralympic Committee News, 29 August 2016|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|AUT|2016 Summer|}} (27)
* {{flag|AZE|2016 Summer|}} (25)&lt;ref name=&quot;full_list&quot;/&gt;
* {{flag|BRN|2016 Summer|}} (2)
* {{flag|BLR|2016 Summer|}} (20)&lt;ref name=&quot;full_list&quot;/&gt;
* {{flag|BEL|2016 Summer|}} (29)
* {{flag|BEN|2016 Summer|}} (1)
* {{flag|BER|2016 Summer|}} (2)
* {{flag|BIH|2016 Summer|}} (14)&lt;ref name=volley&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Athletes from Bosnia and Herzegovina, Iran, China and USA are first to qualify for Rio 2016|ناونیشان=http://www.rio2016.com/en/news/news/athletes-from-bosnia-and-herzegovina-iran-china-and-usa-are-first-to-qualify-for-rio-2016|ئیش=Rio 2016 Official Website|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٤|ڕێکەوت=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140912141935/http://www.rio2016.com/en/news/news/athletes-from-bosnia-and-herzegovina-iran-china-and-usa-are-first-to-qualify-for-rio-2016|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|BOT|2016 Summer|}} (1)
* {{flag|BRA|2016 Summer|}} (285)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://globoesporte.globo.com/paralimpiadas/noticia/2016/07/paralimpiada-de-olho-no-top-5-brasil-convoca-delegacao-recorde.html|سەردێڕ= Paralimpíada: de olho no top 5, Brasil convoca delegação recorde|ئیش=globoesporte.com|ڕێکەوت=١٩ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٦|زمان=pt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://globoesporte.globo.com/paralimpiadas/noticia/2016/08/brasil-ganha-mais-seis-vagas-na-rio-2016-e-cpb-anuncia-os-convocados.html|سەردێڕ= Brasil ganha mais seis vagas na Rio 2016, e CPB anuncia os convocados|ئیش=globoesporte.com|ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٦|زمان=pt}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|BUL|2016 Summer|}} (7)
* {{flag|BUR|2016 Summer|}} (1)
* {{flag|BDI|2016 Summer|}} (1)
* {{flag|CAM|2016 Summer|}} (1)
* {{flag|CMR|2016 Summer|}} (1)
* {{flag|CAN|2016 Summer|}} (153)
* {{flag|CPV|2016 Summer|}} (2)
* {{flag|CAF|2016 Summer|}} (1)
* {{flag|CHI|2016 Summer|}} (15)
* {{flag|CHN|2016 Summer|}} (308)&lt;ref name=&quot;chinadaily-chnteam&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=China to send biggest ever team to Rio Paralympics|ناونیشان=http://www.chinadaily.com.cn/sports/2016rioolympics/2016-08/03/content_26334067.htm|وێبگە=China Daily|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=shooting&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=RESULTS BOOK 2014 IPC Shooting World Championships Suhl, Germany (Olympic quotas page 49)|ناونیشان=http://www.paralympic.org/sites/default/files/document/140726212659719_ipc+wch+suhl+2014+-+complete+result+book.pdf|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٤|ڕێکەوت=٣٠ی ئابی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160808080515/https://www.paralympic.org/sites/default/files/document/140726212659719_ipc+wch+suhl+2014+-+complete+result+book.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=volley/&gt;
* {{flagIPC|COL|2016 Summer|}} (39)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=#HeroesEnRio: El sueño continúa…|ناونیشان=http://www.mcldeportes.com/noticias-deportivas/item/3061-heroesenrio-el-sueno-continua|وێبگە=MCL Deportes|trans-title=Heroes in Rio. The dream continues ...|ڕێکەوت=٤ی ئەیلوولی ٢٠١٦|زمان=es|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160915044108/http://www.mcldeportes.com/noticias-deportivas/item/3061-heroesenrio-el-sueno-continua|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|COM|2016 Summer|}} (1)
* {{flag|CGO|2016 Summer|}} (1)
* {{flag|CRC|2016 Summer|}} (3)
* {{flag|CRO|2016 Summer|}} (19)
* {{flag|CUB|2016 Summer|}} (22)
* {{flag|CYP|2016 Summer|}} (2)
* {{flag|CZE|2016 Summer|}} (37)
* {{flag|DEN|2016 Summer|}} (21)&lt;ref name=shooting/&gt;
* {{flag|COD|2016 Summer|}} (2)
* {{flag|DOM|2016 Summer|}} (2)
* {{flag|ECU|2016 Summer|}} (5)
* {{flag|EGY|2016 Summer|}} (45)
* {{flag|ESA|2016 Summer|}} (1)
* {{flag|EST|2016 Summer|}} (6)
* {{flag|ETH|2016 Summer|}} (5)
* {{flag|FRO|2016 Summer|}} (1)&lt;ref name=&quot;Morkore&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://isb.fo/krista+morkore+vid+til+paralympisku+leikirnar+i+rio+2016.html|سەردێڕ=Krista Mørkøre við til Paralympisku leikirnar í Rio|ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Ítróttasambandið fyri brekað|زمان=fo|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160624234500/http://isb.fo/krista+morkore+vid+til+paralympisku+leikirnar+i+rio+2016.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|FIJ|2016 Summer|}} (2)
* {{flag|FIN|2016 Summer|}} (26)&lt;ref name=shooting/&gt;&lt;ref name=goalball&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Five goalball teams book their places at Rio 2016 Paralympic Games|ناونیشان=http://www.rio2016.com/en/news/news/five-goalball-teams-book-their-places-at-rio-2016-paralympic-games|ئیش=Rio 2016 Official Website|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٤|ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150623210330/http://www.rio2016.com/en/news/news/five-goalball-teams-book-their-places-at-rio-2016-paralympic-games|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|FRA|2016 Summer|}} (123)
* {{flag|GAB|2016 Summer|}} (1)
* {{flag|GAM|2016 Summer|}} (1)
* {{flag|GEO|2016 Summer|}} (5)
* {{flag|GER|2016 Summer|}} (155)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Größeres Team reist zu den Paralympics|periodical=dbs-npc.de|بڵاوکەرەوە=DBS NPC|ناونیشان=http://www.dbs-npc.de/leistungssport-paralympics-rio2016-nachrichten/items/groesseres-team-reist-zu-den-paralympics.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠١٦|زمان=de}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=dressage&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=First equestrian spots confirmed for Rio 2016|ناونیشان=http://www.paralympic.org/news/first-equestrian-spots-confirmed-rio-2016|بڵاوکەرەوە=International Paralympic Committee|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠١٤|ڕێکەوت=٢٩ی ئابی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=shooting/&gt;
* {{flag|GHA|2016 Summer|}} (3)
* {{flag|GBR|2016 Summer|}} (264)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Five goalball teams book their places at Rio 2016 Paralympic Games|ناونیشان=http://rio.paralympics.org.uk/news/article/paralympicsgb-ready-to-compete-at-rio-2016|بڵاوکەرەوە=Supercharge ParalympicsGB|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160908183306/http://rio.paralympics.org.uk/news/article/paralympicsgb-ready-to-compete-at-rio-2016|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|GRE|2016 Summer|}} (60)
* {{flag|GUA|2016 Summer|}} (1)
* {{flag|GUI|2016 Summer|}} (1)
* {{flag|GBS|2016 Summer|}} (1)
* {{flag|HAI|2016 Summer|}} (1)
* {{flag|HON|2016 Summer|}} (2)
* {{flag|HKG|2016 Summer|}} (24)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Rio 2016 Paralympic Games Hong Kong Delegation|ناونیشان=https://www.hkparalympic.org/data/object/2/57/476/611/630_3_Rio2016PG_HongKongDelegation.pdf|بڵاوکەرەوە=Hong Kong Paralympic Committee &amp; Sports Association for the Physically Disabled|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160918042542/https://www.hkparalympic.org/data/object/2/57/476/611/630_3_Rio2016PG_HongKongDelegation.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|HUN|2016 Summer|}} (43)&lt;ref name=shooting/&gt;
* {{flag|ISL|2016 Summer|}} (5)
* {{flag|IND|2016 Summer|}} (19)
* {{flag|INA|2016 Summer|}} (9)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Indonesia loloskan sembilan atlet ke Paralimpiade brazil|ناونیشان=http://www.antaranews.com/berita/574618/indonesia-loloskan-sembilan-atlet-ke-paralimpiade-brazil|وێبگە=antaranews.com|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|IPA|2016 Summer|}} (2)&lt;ref name=&quot;bbc-refugeeteam&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Rio Paralympics: Two refugee Para-athletes named for Rio Paralympics|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/disability-sport/37194903|وێبگە=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|IRI|2016 Summer|}} (110)
* {{flag|IRQ|2016 Summer|}} (14)
* {{flag|IRL|2016 Summer|}} (44)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.irishtimes.com/sport/ireland-select-44-athletes-for-rio-paralympics-1.2711609 |سەردێڕ=Ireland select 44 athletes for Rio Paralympics |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٦|نووسەر=Irish Times |بەستەری نووسەر=Irish Times |ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|ISR|2016 Summer|}} (33)
* {{flag|ITA|2016 Summer|}} (101)
* {{flag|CIV|2016 Summer|}} (5)
* {{flag|JAM|2016 Summer|}} (3)
* {{flag|JPN|2016 Summer|}} (132)&lt;ref name=shooting/&gt;
* {{flag|JOR|2016 Summer|}} (10)
* {{flag|KAZ|2016 Summer|}} (11)
* {{flag|KEN|2016 Summer|}} (19)
* {{flag|KUW|2016 Summer|}} (6)
* {{flag|KGZ|2016 Summer|}} (3)&lt;ref name=shooting/&gt;
* {{flag|LAO|2016 Summer|}} (1)
* {{flag|LAT|2016 Summer|}} (11)
* {{flag|LES|2016 Summer|}} (2)
* {{flag|LBA|2016 Summer|}} (3)
* {{flag|LTU|2016 Summer|}} (13)
* {{flag|LUX|2016 Summer|}} (3)
* {{flag|MAC|2016 Summer|}} (1)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Macau leva apenas um atleta aos Jogos Paralímpicos|ناونیشان=http://portugues.tdm.com.mo/radio_new.php?ra=nd&amp;nid=12748|بڵاوکەرەوە=[[TDM (Macau)|Teledifusão de Macau]]|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠١٦|زمان=pt|ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180312144236/http://portugues.tdm.com.mo/radio_new.php?ra=nd&amp;nid=12748|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|MKD|2016 Summer|}} (2)&lt;ref name=shooting/&gt;
* {{flag|MAD|2016 Summer|}} (1)
* {{flag|MAW|2016 Summer|}} (1)
* {{flag|MAS|2016 Summer|}} (19)
* {{flag|MLI|2016 Summer|}} (2)
* {{flag|MLT|2016 Summer|}} (1)
* {{flag|MRI|2016 Summer|}} (2)
* {{flag|MEX|2016 Summer|}} (71)
* {{flag|MDA|2016 Summer|}} (3)
* {{flag|MGL|2016 Summer|}} (8)&lt;ref name=shooting/&gt;
* {{flag|MNE|2016 Summer|}} (2)
* {{flag|MAR|2016 Summer|}} (26)&lt;ref name=&quot;full_list&quot;/&gt;
* {{flag|MOZ|2016 Summer|}} (1)
* {{flag|MYA|2016 Summer|}} (2)
* {{flag|NAM|2016 Summer|}} (10)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Record 10 athletes qualify for Rio 2016 Paralympic Games|ناونیشان=http://www.namibian.com.na/index.php?page=archive-read&amp;id=145920|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠١٦|ئیش=The Namibian|ڕێکەوت=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|NEP|2016 Summer|}} (2)
* {{flag|NED|2016 Summer|}} (120)
* {{flag|NZL|2016 Summer|}} (31)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ= Holly Robinson selected as flag bearer as New Zealand Paralympic Team officially welcomed in Rio |ناونیشان= http://www.paralympics.org.nz/Events/Calendar-of-Events/Events/holly-robinson-selected-as-flag-bearer-as-new-zealand-paralympic-team-officially-welcomed-in-rio |بڵاوکەرەوە= Paralympics New Zealand |ڕێکەوت= ٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20180926114516/http://www.paralympics.org.nz/Events/Calendar-of-Events/Events/holly-robinson-selected-as-flag-bearer-as-new-zealand-paralympic-team-officially-welcomed-in-rio |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|NCA|2016 Summer|}} (3)
* {{flag|NIG|2016 Summer|}} (2)
* {{flag|NGR|2016 Summer|}} (23)
* {{flag|PRK|2016 Summer|}} (2)
* {{flag|NOR|2016 Summer|}} (25)&lt;ref name=shooting/&gt;
* {{flag|OMA|2016 Summer|}} (2)
* {{flag|PAK|2016 Summer|}} (1)
* {{flag|PLE|2016 Summer|}} (1)
* {{flag|PAN|2016 Summer|}} (2)
* {{flag|PNG|2016 Summer|}} (2)
* {{flag|PER|2016 Summer|}} (6)
* {{flag|PHI|2016 Summer|}} (5)&lt;ref name=&quot;pna5&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=PH to send 5 athletes to Rio Paralympics|ناونیشان=http://www.mb.com.ph/ph-to-send-5-athletes-to-rio-paralympics/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٦|agency=Philippine News Agency|بڵاوکەرەوە=Manila Bulletin|ڕێکەوت=٢٤ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230529172031/https://mb.com.ph/ph-to-send-5-athletes-to-rio-paralympics/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|POL|2016 Summer|}} (90)&lt;ref name=shooting/&gt;
* {{flag|POR|2016 Summer|}} (37)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Missão Portuguesa aos Jogos Paralímpicos Rio 2016 aumenta para 37 atletas|ناونیشان=https://www.comiteparalimpicoportugal.pt/Paginas/noticiadetalhe.aspx?IDNot=841&amp;Source=/Paginas/noticias.aspx#.V9FzoJgrLIU|بڵاوکەرەوە=Comité Paralímpico de Portugal|ڕێکەوت=٢٦ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160917053009/https://www.comiteparalimpicoportugal.pt/Paginas/noticiadetalhe.aspx?IDNot=841&amp;Source=%2FPaginas%2Fnoticias.aspx#.V9FzoJgrLIU|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|PUR|2016 Summer|}} (4)
* {{flag|QAT|2016 Summer|}} (3)
* {{flag|ROU|2016 Summer|}} (12)
* {{flag|RWA|2016 Summer|}} (13)
* {{flag|SAM|2016 Summer|}} (2)
* {{flag|STP|2016 Summer|}} (1)
* {{flag|KSA|2016 Summer|}} (3)
* {{flag|SEN|2016 Summer|}} (2)
* {{flag|SRB|2016 Summer|}} (16)&lt;ref name=shooting/&gt;
* {{flag|SEY|2016 Summer|}} (1)
* {{flag|SLE|2016 Summer|}} (1)
* {{flag|SIN|2016 Summer|}} (13)
* {{flag|SVK|2016 Summer|}} (28)&lt;ref name=shooting/&gt;
* {{flag|SLO|2016 Summer|}} (8)&lt;ref name=shooting/&gt;
* {{flag|SOM|2016 Summer|}} (1)
* {{flag|RSA|2016 Summer|}} (44)
* {{flag|KOR|2016 Summer|}} (82)&lt;ref name=shooting/&gt;
* {{flag|ESP|2016 Summer|}} (113)
* {{flag|SRI|2016 Summer|}} (9)
* {{flag|SUR|2016 Summer|}} (1)
* {{flag|SWE|2016 Summer|}} (58)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.paralympics.se/Nyheter/NyheterfranParalympics/SverigestrupptillRiopresenterad/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئابی ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160815191327/http://www.paralympics.se/Nyheter/NyheterfranParalympics/SverigestrupptillRiopresenterad/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|SUI|2016 Summer|}} (24)
* {{flag|SYR|2016 Summer|}} (2)
* {{flag|TPE|2016 Summer|}} (13)
* {{flag|TJK|2016 Summer|}} (1)
* {{flag|TAN|2016 Summer|}} (1)
* {{flag|THA|2016 Summer|}} (45)
* {{flag|TLS|2016 Summer|}} (2)
* {{flag|TOG|2016 Summer|}} (1)
* {{flag|TGA|2016 Summer|}} (2)
* {{flag|TRI|2016 Summer|}} (3)
* {{flag|TUN|2016 Summer|}} (31)
* {{flag|TUR|2016 Summer|}} (81)&lt;ref name=shooting/&gt;&lt;ref name=goalball/&gt;
* {{flag|TKM|2016 Summer|}} (2)
* {{flag|UGA|2016 Summer|}} (1)
* {{flag|UKR|2016 Summer|}} (168)&lt;ref name=7aside&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ukraine wins football 7-a-side European title – and qualifies for Rio 2016 Paralympic Games|ناونیشان=http://www.rio2016.org/en/news/news/ukraine-wins-football-7-a-side-european-title-and-qualifies-for-rio-2016-paralympic-games|بڵاوکەرەوە=Rio 2016 Official Website|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠١٤|ڕێکەوت=٣٠ی ئابی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150603031731/http://www.rio2016.org/en/news/news/ukraine-wins-football-7-a-side-european-title-and-qualifies-for-rio-2016-paralympic-games|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=shooting/&gt;
* {{flag|UAE|2016 Summer|}} (18)&lt;ref name=shooting/&gt;
* {{flag|USA|2016 Summer|}} (279)&lt;ref name=shooting/&gt;&lt;ref name=volley/&gt;&lt;ref name=goalball/&gt;
* {{flag|URU|2016 Summer|}} (4)
* {{flag|UZB|2016 Summer|}} (32)&lt;ref name=&quot;full_list&quot;/&gt;
* {{flag|VEN|2016 Summer|}} (23)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.avn.info.ve/contenido/venezuela-llevar%C3%A1-23-atletas-juegos-paral%C3%ADmpicos-r%C3%ADo-2016|سەردێڕ=Venezuela llevará 23 atletas a los Juegos Paralímpicos Río 2016|ئیش=avn.info.ve|ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠١٦|زمان=es|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160831161416/http://www.avn.info.ve/contenido/venezuela-llevar%C3%A1-23-atletas-juegos-paral%C3%ADmpicos-r%C3%ADo-2016|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|VIE|2016 Summer|}} (11)
* {{flag|ISV|2016 Summer|}} (1)
* {{flag|ZIM|2016 Summer|}} (6)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Pavitt|یەکەم١=Michael|سەردێڕ=Eight bipartite rowing berths awarded for Rio 2016 Paralympics|ناونیشان=http://www.insidethegames.biz/articles/1037883/eight-bipartite-rowing-berths-awarded-for-rio-2016-paralympics|وێبگە=insidethegames.biz|ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوت=٢٨ی ئایاری ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;
{{div col end}}
|}
&lt;noinclude&gt;

=== ژمارەی وەرزشوانانی بەشداربووی پارالمپیکی ھاوینەی ٢٠١٦ ===
{| class=&quot;wikitable collapsible collapsed sortable&quot; style=&quot;border:0;&quot;
|-
! [[List of IPC country codes|IPC]]
! وڵات
! وەرزشوان
|-
| CHN || {{flag|CHN|2016 Summer}} ||align=center| 308
|-
| BRA || {{flag|BRA|2016 Summer}} ||align=center| 285
|-
| USA || {{flag|USA|2016 Summer}} ||align=center| 279
|-
| GBR || {{flag|GBR|2016 Summer}} ||align=center| 264
|-
| AUS || {{flag|AUS|2016 Summer}} ||align=center| 177
|-
| UKR || {{flag|UKR|2016 Summer}} ||align=center| 168
|-
| GER || {{flag|GER|2016 Summer}} ||align=center| 155
|-
| CAN || {{flag|CAN|2016 Summer}} ||align=center| 153
|-
| JPN || {{flag|JPN|2016 Summer}} ||align=center| 132
|-
| FRA || {{flag|FRA|2016 Summer}} ||align=center| 126
|-
| NED || {{flag|NED|2016 Summer}} ||align=center| 120
|-
| ESP || {{flag|ESP|2016 Summer}} ||align=center| 113
|-
| IRI || {{flag|IRI|2016 Summer}} ||align=center| 110
|-
| ITA || {{flag|ITA|2016 Summer}} ||align=center| 101
|-
| POL || {{flag|POL|2016 Summer}} ||align=center| 90
|-
| ARG || {{flag|ARG|2016 Summer}} ||align=center| 84
|-
| KOR || {{flag|KOR|2016 Summer}} ||align=center| 82
|-
| TUR || {{flag|TUR|2016 Summer}} ||align=center| 81
|-
| MEX || {{flag|MEX|2016 Summer}} ||align=center| 71
|-
| ALG || {{flag|ALG|2016 Summer}} ||align=center| 60
|-
| SWE || {{flag|SWE|2016 Summer}} ||align=center| 58
|-
| RSA || {{flag|RSA|2016 Summer}} ||align=center| 44
|-
| EGY || {{flag|EGY|2016 Summer}} ||align=center| 45
|-
| THA || {{flag|THA|2016 Summer}} ||align=center| 45
|-
| IRL || {{flag|IRL|2016 Summer}} ||align=center| 44
|-
| HUN || {{flag|HUN|2016 Summer}} ||align=center| 43
|-
| COL || {{flag|COL|2016 Summer}} ||align=center| 39
|-
| CZE || {{flag|CZE|2016 Summer}} ||align=center| 37
|-
| POR || {{flag|POR|2016 Summer}} ||align=center| 37
|-
| ISR || {{flag|ISR|2016 Summer}} ||align=center| 33
|-
| UZB || {{flag|UZB|2016 Summer}} ||align=center| 32
|-
| NZL || {{flag|NZL|2016 Summer}} ||align=center| 31
|-
| TUN || {{flag|TUN|2016 Summer}} ||align=center| 31
|-
| BEL || {{flag|BEL|2016 Summer}} ||align=center| 29
|-
| SVK || {{flag|SVK|2016 Summer}} ||align=center| 28
|-
| AUT || {{flag|AUT|2016 Summer}} ||align=center| 27
|-
| FIN || {{flag|FIN|2016 Summer}} ||align=center| 26
|-
| MAR || {{flag|MAR|2016 Summer}} ||align=center| 26
|-
| AZE || {{flag|AZE|2016 Summer}} ||align=center| 25
|-
| NOR || {{flag|NOR|2016 Summer}} ||align=center| 25
|-
| HKG || {{flag| HKG|2016 Summer}} ||align=center| 24
|-
| SUI || {{flag|SUI|2016 Summer}} ||align=center| 24
|-
| VEN || {{flag|VEN|2016 Summer}} ||align=center| 23
|-
| CUB || {{flag|CUB|2016 Summer}} ||align=center| 22
|-
| DEN || {{flag|DEN|2016 Summer}} ||align=center| 21
|-
| BLR || {{flag|BLR|2016 Summer}} ||align=center| 20
|-
| CRO || {{flag|CRO|2016 Summer}} ||align=center| 19
|-
| IND || {{flag|IND|2016 Summer}} ||align=center| 19
|-
| KEN || {{flag|KEN|2016 Summer}} ||align=center| 19
|-
| MAS || {{flag|MAS|2016 Summer}} ||align=center| 19
|-
| UAE || {{flag|UAE|2016 Summer}} ||align=center| 18
|-
| SRB || {{flag|SRB|2016 Summer}} ||align=center| 16
|-
| CHI || {{flag|CHI|2016 Summer}} ||align=center| 15
|-
| BIH || {{flag|BIH|2016 Summer}} ||align=center| 14
|-
| IRQ || {{flag|IRQ|2016 Summer}} ||align=center| 14
|-
| LTU || {{flag|LTU|2016 Summer}} ||align=center| 13
|-
| RWA || {{flag|RWA|2016 Summer}} ||align=center| 13
|-
| SIN || {{flag|SIN|2016 Summer}} ||align=center| 13
|-
| TPE || {{flag|TPE|2016 Summer}} ||align=center| 13
|-
| ROU || {{flag|ROU|2016 Summer}} ||align=center| 12
|-
| KAZ || {{flag|KAZ|2016 Summer}} ||align=center| 11
|-
| LAT || {{flag|LAT|2016 Summer}} ||align=center| 11
|-
| VIE || {{flag|VIE|2016 Summer}} ||align=center| 11
|-
| JOR || {{flag|JOR|2016 Summer}} ||align=center| 10
|-
| NAM || {{flag|NAM|2016 Summer}} ||align=center| 10
|-
| SRI || {{flag|SRI|2016 Summer}} ||align=center| 9
|-
| INA || {{flag|INA|2016 Summer}} ||align=center| 9
|-
| PUR || {{flag|PUR|2016 Summer}} ||align=center| 9
|-
| MGL || {{flag|MGL|2016 Summer}} ||align=center| 8
|-
| SLO || {{flag|SLO|2016 Summer}} ||align=center| 8
|-
| BUL || {{flag|BUL|2016 Summer}} ||align=center| 7
|-
| EST || {{flag|EST|2016 Summer}} ||align=center| 6
|-
| KUW || {{flag|KUW|2016 Summer}} ||align=center| 6
|-
| PER || {{flag|PER|2016 Summer}} ||align=center| 6
|-
| ZIM || {{flag|ZIM|2016 Summer}} ||align=center| 6
|-
| ECU || {{flag|ECU|2016 Summer}} ||align=center| 5
|-
| ETH || {{flag|ETH|2016 Summer}} ||align=center| 5
|-
| GEO || {{flag|GEO|2016 Summer}} ||align=center| 5
|-
| ISL || {{flag|ISL|2016 Summer}} ||align=center| 5
|-
| CIV || {{flag|CIV|2016 Summer}} ||align=center| 5
|-
| PHI || {{flag|PHI|2016 Summer}} ||align=center| 5
|-
| ANG || {{flag|ANG|2016 Summer}} ||align=center| 4
|-
| URU || {{flag|URU|2016 Summer}} ||align=center| 4
|-
| CRC || {{flag|CRC|2016 Summer}} ||align=center| 3
|-
| GHA || {{flag|GHA|2016 Summer}} ||align=center| 3
|-
| JAM || {{flag|JAM|2016 Summer}} ||align=center| 3
|-
| KGZ || {{flag|KGZ|2016 Summer}} ||align=center| 3
|-
| LBA || {{flag|LBA|2016 Summer}} ||align=center| 3
|-
| LUX || {{flag|LUX|2016 Summer}} ||align=center| 3
|-
| MDA || {{flag|MDA|2016 Summer}} ||align=center| 3
|-
| QAT || {{flag|QAT|2016 Summer}} ||align=center| 3
|-
| KSA || {{flag|KSA|2016 Summer}} ||align=center| 3
|-
| TRI || {{flag|TRI|2016 Summer}} ||align=center| 3
|-
| ARM || {{flag|ARM|2016 Summer}} ||align=center| 2
|-
| BRN || {{flag|BRN|2016 Summer}} ||align=center| 2
|-
| BER || {{flag|BER|2016 Summer}} ||align=center| 2
|-
| CPV || {{flag|CPV|2016 Summer}} ||align=center| 2
|-
| CYP || {{flag|CYP|2016 Summer}} ||align=center| 2
|-
| COD || {{flag|COD|2016 Summer}} ||align=center| 2
|-
| DOM || {{flag|DOM|2016 Summer}} ||align=center| 2
|-
| FIJ || {{flag|FIJ|2016 Summer}} ||align=center| 2
|-
| HON || {{flag|HON|2016 Summer}} ||align=center| 2
|-
| IPA || {{flag|IPA|2016 Summer}} ||align=center| 2
|-
| LES || {{flag|LES|2016 Summer}} ||align=center| 2
|-
| MLI || {{flag|MLI|2016 Summer}} ||align=center| 2
|-
| MRI || {{flag|MRI|2016 Summer}} ||align=center| 2
|-
| MNE || {{flag|MNE|2016 Summer}} ||align=center| 2
|-
| MYA || {{flag|MYA|2016 Summer}} ||align=center| 2
|-
| NEP || {{flag|NEP|2016 Summer}} ||align=center| 2
|-
| NCA || {{flag|NCA|2016 Summer}} ||align=center| 2
|-
| NIG || {{flag|NIG|2016 Summer}} ||align=center| 2
|-
| NGE || {{flag|MAD|2016 Summer}} ||align=center| 2
|-
| PRK || {{flag|PRK|2016 Summer}} ||align=center| 2
|-
| OMA || {{flag|OMA|2016 Summer}} ||align=center| 2
|-
| PAN || {{flag|PAN|2016 Summer}} ||align=center| 2
|-
| PNG || {{flag|PNG|2016 Summer}} ||align=center| 2
|-
| SAM || {{flag|SAM|2016 Summer}} ||align=center| 2
|-
| SEN || {{flag|SEN|2016 Summer}} ||align=center| 2
|-
| SYR || {{flag|SYR|2016 Summer}} ||align=center| 2
|-
| TLS || {{flag|TLS|2016 Summer}} ||align=center| 2
|-
| TGA || {{flag|TGA|2016 Summer}} ||align=center| 2
|-
| TKM || {{flag|TKM|2016 Summer}} ||align=center| 2
|-
| MKD || {{flag|MKD|2016 Summer}} ||align=center| 1
|-
| AFG || {{flag|AFG|2016 Summer}} ||align=center| 1
|-
| ARU || {{flag|ARU|2016 Summer}} ||align=center| 1
|-
| BEN || {{flag|BEN|2016 Summer}} ||align=center| 1
|-
| BOT || {{flag|BOT|2016 Summer}} ||align=center| 1
|-
| BUR || {{flag|BUR|2016 Summer}} ||align=center| 1
|-
| BDI || {{flag|BDI|2016 Summer}} ||align=center| 1
|-
| CAM || {{flag|CAM|2016 Summer}} ||align=center| 1
|-
| CMR || {{flag|CMR|2016 Summer}} ||align=center| 1
|-
| CAF || {{flag|CAF|2016 Summer}} ||align=center| 1
|-
| COM || {{flag|COM|2016 Summer}} ||align=center| 1
|-
| CGO || {{flag|CGO|2016 Summer}} ||align=center| 1
|-
| ESA || {{flag|ESA|2016 Summer}} ||align=center| 1
|-
| FRO || {{flag|FRO|2016 Summer}} ||align=center| 1
|-
| GAB || {{flag|GAB|2016 Summer}} ||align=center| 1
|-
| GAM || {{flag|GAM|2016 Summer}} ||align=center| 1
|-
| GUA || {{flag|GUA|2016 Summer}} ||align=center| 1
|-
| GUI || {{flag|GUI|2016 Summer}} ||align=center| 1
|-
| GBS || {{flag|GBS|2016 Summer}} ||align=center| 1
|-
| HAI || {{flag|HAI|2016 Summer}} ||align=center| 1
|-
| LAO || {{flag|LAO|2016 Summer}} ||align=center| 1
|-
| MAC || {{flag|MAC|2016 Summer}} ||align=center| 1
|-
| MAD || {{flag|MAD|2016 Summer}} ||align=center| 1
|-
| MAW || {{flag|MAW|2016 Summer}} ||align=center| 1
|-
| MLT || {{flag|MLT|2016 Summer}} ||align=center| 1
|-
| MOZ || {{flag|MOZ|2016 Summer}} ||align=center| 1
|-
| PAK || {{flag|PAK|2016 Summer}} ||align=center| 1
|-
| PLE || {{flag|PLE|2016 Summer}} ||align=center| 1
|-
| STP || {{flag|STP|2016 Summer}} ||align=center| 1
|-
| SEY || {{flag|SEY|2016 Summer}} ||align=center| 1
|-
| SLE || {{flag|SLE|2016 Summer}} ||align=center| 1
|-
| SOM || {{flag|SOM|2016 Summer}} ||align=center| 1
|-
| SUR || {{flag|SUR|2016 Summer}} ||align=center| 1
|-
| TJK || {{flag|TJK|2016 Summer}} ||align=center| 1
|-
| TAN || {{flag|TAN|2016 Summer}} ||align=center| 1
|-
| TOG || {{flag|TOG|2016 Summer}} ||align=center| 1
|-
| UGA || {{flag|UGA|2016 Summer}} ||align=center| 1
|-
| ISV || {{flag|ISV|2016 Summer}} ||align=center| 1
|- class=&quot;sortbottom&quot;
|colspan=2; style=&quot;text-align:right; border:0px; background:#fff;&quot;| '''Total''' ||style=&quot;text-align:center; border:0px; background:#fff;&quot;| '''٤٬٣٤٢'''
|-
|}

== خشتەی مەدالیاکان ==
{{Medals table
 | caption        = 2016 Summer Paralympics medal table
 | host           = BRA
 | show_limit     = &lt;includeonly&gt;10&lt;/includeonly&gt;
 | remaining_link =
 | flag_template  = flag
 | event          = 2016 Summer
 | team           = NPC
 | gold_CHN = 107 | silver_CHN = 81 | bronze_CHN = ٥١
 | gold_GBR = 64 | silver_GBR = 39 | bronze_GBR = ٤٤
 | gold_UKR = 41 | silver_UKR = 37 | bronze_UKR = ٣٩
 | gold_USA = 40 | silver_USA = 44 | bronze_USA = ٣١
 | gold_AUS = 22 | silver_AUS = 30 | bronze_AUS = ٢٩
 | gold_GER = 18 | silver_GER = 25 | bronze_GER = ١٤
 | gold_NED = 17 | silver_NED = 19 | bronze_NED = ٢٦
 | gold_BRA = 14 | silver_BRA = 29 | bronze_BRA = 29 | host_BRA = yes
 | gold_ITA = 10 | silver_ITA = 14 | bronze_ITA = ١٥
 | gold_POL = 9 | silver_POL = 18 | bronze_POL = ١٢
 | gold_ESP = 9 | silver_ESP = 14 | bronze_ESP = ٨
 | gold_FRA = 9 | silver_FRA = 5 | bronze_FRA = ١٤
 | gold_NZL = 9 | silver_NZL = 5 | bronze_NZL = ٧
 | gold_CAN = 8 | silver_CAN = 10 | bronze_CAN = ١١
 | gold_IRI = 8 | silver_IRI = 9 | bronze_IRI = ٧
 | gold_UZB = 8 | silver_UZB = 6 | bronze_UZB = ١٧
 | gold_NGR = 8 | silver_NGR = 2 | bronze_NGR = ٢
 | gold_CUB = 8 | silver_CUB = 1 | bronze_CUB = ٦
 | gold_BLR = 8 | silver_BLR = 0 | bronze_BLR = ٢
 | gold_KOR = 7 | silver_KOR = 11 | bronze_KOR = ١٧
 | gold_TUN = 7 | silver_TUN = 6 | bronze_TUN = ٦
 | gold_RSA = 7 | silver_RSA = 6 | bronze_RSA = ٤
 | gold_THA = 6 | silver_THA = 6 | bronze_THA = ٦
 | gold_GRE = 5 | silver_GRE = 4 | bronze_GRE = ٤
 | gold_BEL = 5 | silver_BEL = 3 | bronze_BEL = ٣
 | gold_SVK = 5 | silver_SVK = 3 | bronze_SVK = ٣
 | gold_ALG = 4 | silver_ALG = 5 | bronze_ALG = ٧
 | gold_IRL = 4 | silver_IRL = 4 | bronze_IRL = ٣
 | gold_MEX = 4 | silver_MEX = 2 | bronze_MEX = ٩
 | gold_EGY = 3 | silver_EGY = 5 | bronze_EGY = ٤
 | gold_SRB = 3 | silver_SRB = 2 | bronze_SRB = ٤
 | gold_NOR = 3 | silver_NOR = 2 | bronze_NOR = ٣
 | gold_MAR = 3 | silver_MAR = 2 | bronze_MAR = ٢
 | gold_TUR = 3 | silver_TUR = 1 | bronze_TUR = ٥
 | gold_KEN = 3 | silver_KEN = 1 | bronze_KEN = ٢
 | gold_MAS = 3 | silver_MAS = 0 | bronze_MAS = ١
 | gold_COL = 2 | silver_COL = 5 | bronze_COL = ١٠
 | gold_UAE = 2 | silver_UAE = 4 | bronze_UAE = ١
 | gold_IRQ = 2 | silver_IRQ = 3 | bronze_IRQ = ٠
 | gold_HKG = 2 | silver_HKG = 2 | bronze_HKG = ٢
 | gold_CRO = 2 | silver_CRO = 2 | bronze_CRO = ١
 | gold_SUI = 2 | silver_SUI = 2 | bronze_SUI = ١
 | gold_IND = 2 | silver_IND = 1 | bronze_IND = ١
 | gold_LTU = 2 | silver_LTU = 1 | bronze_LTU = ٠
 | gold_LAT = 2 | silver_LAT = 0 | bronze_LAT = ٢
 | gold_SIN = 2 | silver_SIN = 0 | bronze_SIN = ١
 | gold_HUN = 1 | silver_HUN = 8 | bronze_HUN = ٩
 | gold_AZE = 1 | silver_AZE = 8 | bronze_AZE = ٢
 | gold_SWE = 1 | silver_SWE = 4 | bronze_SWE = ٥
 | gold_AUT = 1 | silver_AUT = 4 | bronze_AUT = ٤
 | gold_CZE = 1 | silver_CZE = 2 | bronze_CZE = ٤
 | gold_DEN = 1 | silver_DEN = 2 | bronze_DEN = ٤
 | gold_NAM = 1 | silver_NAM = 2 | bronze_NAM = ٢
 | gold_ARG = 1 | silver_ARG = 1 | bronze_ARG = ٣
 | gold_VIE = 1 | silver_VIE = 1 | bronze_VIE = ٢
 | gold_FIN = 1 | silver_FIN = 1 | bronze_FIN = ١
 | gold_TTO = 1 | silver_TTO = 1 | bronze_TTO = ١
 | gold_KAZ = 1 | silver_KAZ = 1 | bronze_KAZ = ٠
 | gold_SLO = 1 | silver_SLO = 1 | bronze_SLO = ٠
 | gold_BRN = 1 | silver_BRN = 0 | bronze_BRN = ٠
 | gold_BUL = 1 | silver_BUL = 0 | bronze_BUL = ٠
 | gold_GEO = 1 | silver_GEO = 0 | bronze_GEO = ٠
 | gold_KUW = 1 | silver_KUW = 0 | bronze_KUW = ٠
 | gold_JPN = 0 | silver_JPN = 10 | bronze_JPN = ١٤
 | gold_VEN = 0 | silver_VEN = 3 | bronze_VEN = ٣
 | gold_JOR = 0 | silver_JOR = 2 | bronze_JOR = ١
 | gold_QAT = 0 | silver_QAT = 2 | bronze_QAT = ٠
 | gold_TPE = 0 | silver_TPE = 1 | bronze_TPE = ١
 | gold_BIH = 0 | silver_BIH = 1 | bronze_BIH = ٠
 | gold_CIV = 0 | silver_CIV = 1 | bronze_CIV = ٠
 | gold_ETH = 0 | silver_ETH = 1 | bronze_ETH = ٠
 | gold_UGA = 0 | silver_UGA = 1 | bronze_UGA = ٠
 | gold_POR = 0 | silver_POR = 0 | bronze_POR = ٤
 | gold_ISR = 0 | silver_ISR = 0 | bronze_ISR = ٣
 | gold_MGL = 0 | silver_MGL = 0 | bronze_MGL = ٢
 | gold_CPV = 0 | silver_CPV = 0 | bronze_CPV = ١
 | gold_INA = 0 | silver_INA = 0 | bronze_INA = ١
 | gold_KSA = 0 | silver_KSA = 0 | bronze_KSA = ١
 | gold_MOZ = 0 | silver_MOZ = 0 | bronze_MOZ = ١
 | gold_PAK = 0 | silver_PAK = 0 | bronze_PAK = ١
 | gold_PHI = 0 | silver_PHI = 0 | bronze_PHI = ١
 | gold_ROU = 0 | silver_ROU = 0 | bronze_ROU = ١
 | gold_SRI = 0 | silver_SRI = 0 | bronze_SRI = ١
}}&lt;/onlyinclude&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|وەرزش|بەڕازیل|ئۆڵۆمپیاد|دەیەی ٢٠١٠}}
{{پۆلی کۆمنز|2016 Summer Paralympics}}

{{وەرزش-کۆلکە}}
{{بەڕازیل-کۆلکە}}

[[پۆل:ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦]]</text>
      <sha1>kqoiuuibw87gb8a976bf53xlmgejrdq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:پارالمپیکی ھاوینەی ٢٠١٦</title>
    <ns>1</ns>
    <id>190914</id>
    <revision>
      <id>1694148</id>
      <parentid>1483235</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T03:47:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1694148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31882" sha1="65w1ckrn7uksytoacz0swzh15x3qx4l" xml:space="preserve">== نێوانویکی ==

@[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٠:٣٧، ١ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)
:{{کرا}} سوپاس [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٠٨:٥٦، ١ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ٧ بەستەری دەرەکیی [[پارالمپیکی ھاوینەی ٢٠١٦]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=833215 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180312211705/http://comiteparalimpicoangolano.co.ao/2016/09/08/programa-de-competicoes-de-angola-nos-jogos-paralimpicos/ بۆ http://comiteparalimpicoangolano.co.ao/2016/09/08/programa-de-competicoes-de-angola-nos-jogos-paralimpicos/ زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160624234500/http://isb.fo/krista+morkore+vid+til+paralympisku+leikirnar+i+rio+2016.html بۆ http://isb.fo/krista+morkore+vid+til+paralympisku+leikirnar+i+rio+2016.html زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160908183306/http://rio.paralympics.org.uk/news/article/paralympicsgb-ready-to-compete-at-rio-2016 بۆ http://rio.paralympics.org.uk/news/article/paralympicsgb-ready-to-compete-at-rio-2016 زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180312144236/http://portugues.tdm.com.mo/radio_new.php?ra=nd&amp;nid=12748 بۆ http://portugues.tdm.com.mo/radio_new.php?ra=nd&amp;nid=12748 زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180926114516/http://www.paralympics.org.nz/Events/Calendar-of-Events/Events/holly-robinson-selected-as-flag-bearer-as-new-zealand-paralympic-team-officially-welcomed-in-rio بۆ http://www.paralympics.org.nz/Events/Calendar-of-Events/Events/holly-robinson-selected-as-flag-bearer-as-new-zealand-paralympic-team-officially-welcomed-in-rio زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160815191327/http://www.paralympics.se/Nyheter/NyheterfranParalympics/SverigestrupptillRiopresenterad/ بۆ http://www.paralympics.se/Nyheter/NyheterfranParalympics/SverigestrupptillRiopresenterad/ زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150603031731/http://www.rio2016.org/en/news/news/ukraine-wins-football-7-a-side-european-title-and-qualifies-for-rio-2016-paralympic-games بۆ http://www.rio2016.org/en/news/news/ukraine-wins-football-7-a-side-european-title-and-qualifies-for-rio-2016-paralympic-games زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏١٤:٤٥، ١ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پارالمپیکی ھاوینەی ٢٠١٦]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=833672 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160808080515/https://www.paralympic.org/sites/default/files/document/140726212659719_ipc+wch+suhl+2014+-+complete+result+book.pdf بۆ http://www.paralympic.org/sites/default/files/document/140726212659719_ipc+wch+suhl+2014+-+complete+result+book.pdf زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏١٠:٢٧، ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پارالمپیکی ھاوینەی ٢٠١٦]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=834926 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200217162723/http://www.angop.ao/angola/pt_pt/noticias/desporto/2016/6/29/Conhecida-seleccao-para-Jogos-Paralimpicos-Rio-2016,4ca1858c-85e2-4ee5-bd92-019e79c8dea9.html بۆ http://www.angop.ao/angola/pt_pt/noticias/desporto/2016/6/29/Conhecida-seleccao-para-Jogos-Paralimpicos-Rio-2016,4ca1858c-85e2-4ee5-bd92-019e79c8dea9.html زیاد کرا
*{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ http://www.mb.com.ph/ph-to-send-5-athletes-to-rio-paralympics/

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٠٣:٤٥، ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ٩ بەستەری دەرەکیی [[پارالمپیکی ھاوینەی ٢٠١٦]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=844235 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200217162723/http://www.angop.ao/angola/pt_pt/noticias/desporto/2016/6/29/Conhecida-seleccao-para-Jogos-Paralimpicos-Rio-2016,4ca1858c-85e2-4ee5-bd92-019e79c8dea9.html بۆ http://www.angop.ao/angola/pt_pt/noticias/desporto/2016/6/29/Conhecida-seleccao-para-Jogos-Paralimpicos-Rio-2016,4ca1858c-85e2-4ee5-bd92-019e79c8dea9.html زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180312211705/http://comiteparalimpicoangolano.co.ao/2016/09/08/programa-de-competicoes-de-angola-nos-jogos-paralimpicos/ بۆ http://comiteparalimpicoangolano.co.ao/2016/09/08/programa-de-competicoes-de-angola-nos-jogos-paralimpicos/ زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160808080515/https://www.paralympic.org/sites/default/files/document/140726212659719_ipc+wch+suhl+2014+-+complete+result+book.pdf بۆ http://www.paralympic.org/sites/default/files/document/140726212659719_ipc+wch+suhl+2014+-+complete+result+book.pdf زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160624234500/http://isb.fo/krista+morkore+vid+til+paralympisku+leikirnar+i+rio+2016.html بۆ http://isb.fo/krista+morkore+vid+til+paralympisku+leikirnar+i+rio+2016.html زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160908183306/http://rio.paralympics.org.uk/news/article/paralympicsgb-ready-to-compete-at-rio-2016 بۆ http://rio.paralympics.org.uk/news/article/paralympicsgb-ready-to-compete-at-rio-2016 زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180312144236/http://portugues.tdm.com.mo/radio_new.php?ra=nd&amp;nid=12748 بۆ http://portugues.tdm.com.mo/radio_new.php?ra=nd&amp;nid=12748 زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180926114516/http://www.paralympics.org.nz/Events/Calendar-of-Events/Events/holly-robinson-selected-as-flag-bearer-as-new-zealand-paralympic-team-officially-welcomed-in-rio بۆ http://www.paralympics.org.nz/Events/Calendar-of-Events/Events/holly-robinson-selected-as-flag-bearer-as-new-zealand-paralympic-team-officially-welcomed-in-rio زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160815191327/http://www.paralympics.se/Nyheter/NyheterfranParalympics/SverigestrupptillRiopresenterad/ بۆ http://www.paralympics.se/Nyheter/NyheterfranParalympics/SverigestrupptillRiopresenterad/ زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150603031731/http://www.rio2016.org/en/news/news/ukraine-wins-football-7-a-side-european-title-and-qualifies-for-rio-2016-paralympic-games بۆ http://www.rio2016.org/en/news/news/ukraine-wins-football-7-a-side-european-title-and-qualifies-for-rio-2016-paralympic-games زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏١٣:٥٠، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پارالمپیکی ھاوینەی ٢٠١٦]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=876069 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20080915163900/http://www.gamesbids.com/eng/past.html بۆ http://www.gamesbids.com/eng/past.html زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏١٢:٠٤، ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[پارالمپیکی ھاوینەی ٢٠١٦]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=950295 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160321193203/http://www.rio2016.com/en/news/follow-the-race-to-qualify-for-the-rio-2016-paralympic-games بۆ http://www.rio2016.com/en/news/follow-the-race-to-qualify-for-the-rio-2016-paralympic-games زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140912141935/http://www.rio2016.com/en/news/news/athletes-from-bosnia-and-herzegovina-iran-china-and-usa-are-first-to-qualify-for-rio-2016 بۆ http://www.rio2016.com/en/news/news/athletes-from-bosnia-and-herzegovina-iran-china-and-usa-are-first-to-qualify-for-rio-2016 زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150623210330/http://www.rio2016.com/en/news/news/five-goalball-teams-book-their-places-at-rio-2016-paralympic-games بۆ http://www.rio2016.com/en/news/news/five-goalball-teams-book-their-places-at-rio-2016-paralympic-games زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٠٣:٣٥، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پارالمپیکی ھاوینەی ٢٠١٦]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=997023 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160915044108/http://www.mcldeportes.com/noticias-deportivas/item/3061-heroesenrio-el-sueno-continua بۆ http://www.mcldeportes.com/noticias-deportivas/item/3061-heroesenrio-el-sueno-continua زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏١٥:١٨، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پارالمپیکی ھاوینەی ٢٠١٦]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1001344 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200217162723/http://www.angop.ao/angola/pt_pt/noticias/desporto/2016/6/29/Conhecida-seleccao-para-Jogos-Paralimpicos-Rio-2016,4ca1858c-85e2-4ee5-bd92-019e79c8dea9.html بۆ http://www.angop.ao/angola/pt_pt/noticias/desporto/2016/6/29/Conhecida-seleccao-para-Jogos-Paralimpicos-Rio-2016,4ca1858c-85e2-4ee5-bd92-019e79c8dea9.html زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٠٠:٥٧، ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پارالمپیکی ھاوینەی ٢٠١٦]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1020547 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160831161416/http://www.avn.info.ve/contenido/venezuela-llevar%C3%A1-23-atletas-juegos-paral%C3%ADmpicos-r%C3%ADo-2016 بۆ http://www.avn.info.ve/contenido/venezuela-llevar%C3%A1-23-atletas-juegos-paral%C3%ADmpicos-r%C3%ADo-2016 زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏١٧:٠٨، ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پارالمپیکی ھاوینەی ٢٠١٦]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1155003 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180312144236/http://portugues.tdm.com.mo/radio_new.php?ra=nd&amp;nid=12748 بۆ http://portugues.tdm.com.mo/radio_new.php?ra=nd&amp;nid=12748 زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٠٦:٢٥، ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١٤ بەستەری دەرەکیی [[پارالمپیکی ھاوینەی ٢٠١٦]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1317043 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*بەستەری ئەرشیڤ https://web.archive.org/web/20080915163900/http://www.gamesbids.com/eng/past.html گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20141016104242/http://www.gamesbids.com/eng/past.html لە http://www.gamesbids.com/eng/past.html
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.angop.ao/angola/pt_pt/noticias/desporto/2016/6/29/Conhecida-seleccao-para-Jogos-Paralimpicos-Rio-2016,4ca1858c-85e2-4ee5-bd92-019e79c8dea9.html
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://comiteparalimpicoangolano.co.ao/2016/09/08/programa-de-competicoes-de-angola-nos-jogos-paralimpicos/
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.rio2016.com/en/news/news/athletes-from-bosnia-and-herzegovina-iran-china-and-usa-are-first-to-qualify-for-rio-2016
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.paralympic.org/sites/default/files/document/140726212659719_ipc+wch+suhl+2014+-+complete+result+book.pdf
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.mcldeportes.com/noticias-deportivas/item/3061-heroesenrio-el-sueno-continua
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://isb.fo/krista+morkore+vid+til+paralympisku+leikirnar+i+rio+2016.html
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.rio2016.com/en/news/news/five-goalball-teams-book-their-places-at-rio-2016-paralympic-games
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://rio.paralympics.org.uk/news/article/paralympicsgb-ready-to-compete-at-rio-2016
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://portugues.tdm.com.mo/radio_new.php?ra=nd&amp;nid=12748
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.paralympics.org.nz/Events/Calendar-of-Events/Events/holly-robinson-selected-as-flag-bearer-as-new-zealand-paralympic-team-officially-welcomed-in-rio
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.paralympics.se/Nyheter/NyheterfranParalympics/SverigestrupptillRiopresenterad/
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.rio2016.org/en/news/news/ukraine-wins-football-7-a-side-european-title-and-qualifies-for-rio-2016-paralympic-games
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.avn.info.ve/contenido/venezuela-llevar%C3%A1-23-atletas-juegos-paral%C3%ADmpicos-r%C3%ADo-2016

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٠٦:٤٤، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ٦ بەستەری دەرەکیی [[پارالمپیکی ھاوینەی ٢٠١٦]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1329095 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20141016104242/http://www.gamesbids.com/eng/past.html بۆ http://www.gamesbids.com/eng/past.html زیاد کرا
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.rio2016.com/en/news/follow-the-race-to-qualify-for-the-rio-2016-paralympic-games
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140912141935/http://www.rio2016.com/en/news/news/athletes-from-bosnia-and-herzegovina-iran-china-and-usa-are-first-to-qualify-for-rio-2016 بۆ http://www.rio2016.com/en/news/news/athletes-from-bosnia-and-herzegovina-iran-china-and-usa-are-first-to-qualify-for-rio-2016 زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160915044108/http://www.mcldeportes.com/noticias-deportivas/item/3061-heroesenrio-el-sueno-continua بۆ http://www.mcldeportes.com/noticias-deportivas/item/3061-heroesenrio-el-sueno-continua زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150623210330/http://www.rio2016.com/en/news/news/five-goalball-teams-book-their-places-at-rio-2016-paralympic-games بۆ http://www.rio2016.com/en/news/news/five-goalball-teams-book-their-places-at-rio-2016-paralympic-games زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160831161416/http://www.avn.info.ve/contenido/venezuela-llevar%C3%A1-23-atletas-juegos-paral%C3%ADmpicos-r%C3%ADo-2016 بۆ http://www.avn.info.ve/contenido/venezuela-llevar%C3%A1-23-atletas-juegos-paral%C3%ADmpicos-r%C3%ADo-2016 زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٠٣:٣٤، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پارالمپیکی ھاوینەی ٢٠١٦]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1474863 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230529172031/https://mb.com.ph/ph-to-send-5-athletes-to-rio-paralympics/ بۆ http://www.mb.com.ph/ph-to-send-5-athletes-to-rio-paralympics/ زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ٠٠:٤٥، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پارالمپیکی ھاوینەی ٢٠١٦]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1483234 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160918042542/https://www.hkparalympic.org/data/object/2/57/476/611/630_3_Rio2016PG_HongKongDelegation.pdf بۆ https://www.hkparalympic.org/data/object/2/57/476/611/630_3_Rio2016PG_HongKongDelegation.pdf زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ٠٨:٣٥، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==
سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پارالمپیکی ھاوینەی ٢٠١٦]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1694147 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160917053009/https://www.comiteparalimpicoportugal.pt/Paginas/noticiadetalhe.aspx?IDNot=841&amp;Source=%2FPaginas%2Fnoticias.aspx بۆ https://www.comiteparalimpicoportugal.pt/Paginas/noticiadetalhe.aspx?IDNot=841&amp;Source=/Paginas/noticias.aspx زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ٠٣:٤٧، ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>65w1ckrn7uksytoacz0swzh15x3qx4l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێبوار مەلازاد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191139</id>
    <revision>
      <id>1694230</id>
      <parentid>1531536</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T07:35:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1473" sha1="dgvh0257uv3ol61hiv3tdn22xpw8amz" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
'''ڕێبوار مەلازاد''' یەکێکە لە گۆرانیبێژە میلییەکانی کوردستان، دانیشتووی شاری سلێمانی، یەکێکە لەو گۆرانیبێژانە کە ساڵانێکە زۆرە چالاکە و دانیشتنی ھەیە و لەگەڵ زۆرێک لە ھونەرمەندانی دیکە بەرھەمی ھەیە و زیاتر بە وتنەوەی گۆرانی ھونەرمەندە کۆنەکان ناسراوە وەک [[ئەحمەد شەماڵ]].

لەبارەی بەردەوامی لە وتنی گۆرانی و چالاکییەکانی، بەنیازە لەدوای چوون بۆ [[حەج]] واز لە گۆرانیوتن بھێنێت، وەک خۆی دەڵێت: «ئەگەر سبەینێ ناوم بێتەوە بۆ حەج، کە حەجم کرد گۆرانیی ناڵێم».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=rebwar mala zada nrt2|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=rgNm1BDJRnI|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}، خولەکی ٣٧:٠٠&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مۆسیقای کوردی}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{مۆسیقا-کۆلکە}}</text>
      <sha1>dgvh0257uv3ol61hiv3tdn22xpw8amz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بەکارھێنەر:Sakura emad/بەکارھێنەرە-چالاکەکان</title>
    <ns>2</ns>
    <id>191717</id>
    <revision>
      <id>1693789</id>
      <parentid>1688732</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T13:38:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: weekly update of the active-users dashboard</comment>
      <origin>1693789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4212" sha1="mgxkoye4zdodqpfcekygln8naobo2f8" xml:space="preserve">{{Center|سەرتۆپی 10 بەکارھێنەرە ھەرەچالاکەکانی ئەم ویکییە
&lt;!--تێبینی: ھەفتانە نوێدەکرێتەوە؛ ژمارەکە بەگوێرەی چالاکیی کۆمەڵگا زیاد یان کەم دەبێت.--&gt;}}
{{Center|:نوێکردنەوەی پێشوو: ١٣:٣٨، ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)}}
{{Center|:دوایین نوێکردنەوە: ١٣:٣٨، ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin: 1em auto;&quot;
|+سەرتۆپی 10
!پلە
!بەکارھێنەر
!ژمارەی چالاکییەکان
!بەراوردی پێشوو
!&lt;abbr title=&quot;ڕێژەی دابەزین یان بەرزبوونەوەی چالاکی&quot;&gt;ڕێژە&lt;/abbr&gt;
!#
!&lt;abbr title=&quot;مافەکانی بەکارھێنەر&quot;&gt;ماف&lt;/abbr&gt;
|-
|1
|[[User:Bilalinfo|&lt;bdi&gt;Bilalinfo&lt;/bdi&gt;]]
|1,068
|🟢&lt;big&gt;⤴&lt;/big&gt;
|'''{{Green|+46}}'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[File:Golden_wikipedia_featured_star.svg|35x35px]]
|
|-
|2
|[[User:MFTG|&lt;bdi&gt;MFTG&lt;/bdi&gt;]]
|493
|🔻
|{{Red|-73}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[File:Star-alt-icon.png|25x25px|Star Member]][[File:Star-alt-icon.png|25x25px|Star Member]][[File:Star-alt-icon.png|25x25px|Star Member]]
|[[File:Wikipedia_Rollback.png|25x25px]][[File:Wikipedia Autopatrolled.svg|25x25px]][[File:Wikipedia page mover.svg|25x25px]]
|-
|3
|[[User:مامۆستا|&lt;bdi&gt;مامۆستا&lt;/bdi&gt;]]
|306
|🟢&lt;big&gt;⤴&lt;/big&gt;
|'''{{Green|+57}}'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[File:Star-alt-icon.png|25x25px|Star Member]][[File:Star-alt-icon.png|25x25px|Star Member]][[File:Star-alt-icon.png|25x25px|Star Member]]
|[[File:Wikipedia_Rollback.png|25x25px]][[File:Wikipedia Autopatrolled.svg|25x25px]][[File:Wikipedia_New_page_reviewer.svg|25x25px]]
|-
|4
|[[User:Ravan|&lt;bdi&gt;Ravan&lt;/bdi&gt;]]
|164
|🟢&lt;big&gt;⤴&lt;/big&gt;
|'''{{Green|+63}}'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[File:Star-alt-icon.png|25x25px|Star Member]]
|
|-
|5
|[[User:Sakura emad|&lt;bdi&gt;Sakura emad&lt;/bdi&gt;]]
|133
|🔻
|{{Red|-30}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[File:Star-alt-icon.png|25x25px|Star Member]]
|[[File:Wikipedia_Interface_administrator.svg|31x31px]][[File:Mop.svg|25x25px|Administrator]][[File:Meta-Wiki Global rollback-2000px.png|25x25px|Global rollbacker]]
|-
|6
|[[User:حوسێن|&lt;bdi&gt;حوسێن&lt;/bdi&gt;]]
|131
|🟢&lt;big&gt;⤴&lt;/big&gt;
|'''{{Green|+6}}'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[File:Star-alt-icon.png|25x25px|Star Member]]
|[[File:Wikipedia Autopatrolled.svg|25x25px]][[File:Wikipedia Uploader.svg|25x25px]][[File:Wikipedia page mover.svg|25x25px]]
|-
|7
|[[User:-Haryad|&lt;bdi&gt;-Haryad&lt;/bdi&gt;]]
|129
|🟢&lt;big&gt;⤴&lt;/big&gt;
|'''{{Green|+21}}'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[File:Star-alt-icon.png|25x25px|Star Member]]
|[[File:Wikipedia_Patroller4.svg|25x25px]][[File:Wikipedia_Rollback.png|25x25px]][[File:Wikipedia Autopatrolled.svg|25x25px]][[File:Wikipedia Uploader.svg|25x25px]][[File:Wikipedia page mover.svg|25x25px]][[File:Wikipedia_New_page_reviewer.svg|25x25px]]
|-
|8
|[[User:Épine|&lt;bdi&gt;Épine&lt;/bdi&gt;]]
|94
|Null
|Null
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[File:Star-alt-icon.png|25x25px|Star Member]]
|[[File:Wikipedia_Interface_administrator.svg|31x31px]][[File:Wikipedia_Rollback.png|25x25px]][[File:Wikipedia Autopatrolled.svg|25x25px]][[File:Wikipedia Uploader.svg|25x25px]][[File:Wikipedia page mover.svg|25x25px]][[File:Wikipedia_New_page_reviewer.svg|25x25px]]
|-
|9
|[[User:DreamHourFlight|&lt;bdi&gt;DreamHourFlight&lt;/bdi&gt;]]
|92
|🔻
|{{Red|-12}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[File:Star-alt-icon.png|25x25px|Star Member]]
|[[File:Wikipedia Autopatrolled.svg|25x25px]]
|-
|10
|[[User:Shaween|&lt;bdi&gt;Shaween&lt;/bdi&gt;]]
|81
|🔻
|{{Red|-187}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[File:Star-alt-icon.png|25x25px|Star Member]]
|
|}
{{Center|ئەم پڕۆژەیە لەسەر چەند ویکییەک کاردەکات، وەک ([[:ckb:بەکارھێنەر:Sakura emad/بەکارھێنەرە-چالاکەکان|ckbwiki]], [[:simple:User:Sakura emad/Active-Users|SimpleWiki]], [[:ks:رُکُن:Sakura emad/Active users|ksWiki]], [[:mni:ꯁꯤꯖꯤꯟꯅꯔꯤꯕ:Sakura_emad/Active-Users|MNI Wiki]])}}

== سەرچاوەکان ==

* [[Special:ActiveUsers]]

[[Category:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]]</text>
      <sha1>mgxkoye4zdodqpfcekygln8naobo2f8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆبێرت لوێنس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192889</id>
    <revision>
      <id>1693699</id>
      <parentid>1693484</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:06:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2577" sha1="h9ssodwsnxyx2v7pg6d55qignscc80y" xml:space="preserve">'''ڕۆبێرت لوێنس''' (لەدایکبووی ٢٨ی ئابی ١٨١٧ -٢٢ی تەمموزی ١٨٩٥) ئەفسەرێکی بەریتانی و فەیلەسووف بوو، بەھۆی کارەکانی لەگەڵ [[کۆنستنس نەیدن|کۆنستنس_نەیدنەوە]] ناسراوە لەسەر تیۆری فەلسەفە. لە گەڕانەوەی بۆ ئینگلتەڕا لە ١٨٦٨، لوێنس سەرەنجی خستە سەر فەلسەفە، لە ١٨٧٧.

== ھاوڕیەتی لەگەڵ کۆنستنس نەیدن ==
لە یەکەم بینیان لە ١٨٧٦ تا مردنی نەیدن لە ١٨٨٩، لوێنس و نەیدن ھاوڕێیەتی فێرخوازی نزیک بوون، لە ساڵەکانی سەرەتادا لوێنس ھانی کۆنستنس نەیدنی دا کە زمانی ئەڵمانی و زانستی سروشت بخوێنێت، کارکردنی لوێنس لەگەڵ نەیدن بە لەسەر کاری فەلسەفە و بڵاوکردنەوەی بابەتە فەلسەفییەکان بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Thain|یەکەم=Marion|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Birmingham's Women Poets: Aestheticism and the Daughters of Industry|ناونیشان=http://journals.openedition.org/cve/1044|journal=Cahiers victoriens et édouardiens|issue=74 Automne|پەڕەکان=٣٧–٥٧|doi=10.4000/cve.1044|issn=0220-5610|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Parker|یەکەم=Sarah|دوایین٢=Stainthorp|یەکەم٢=Clare|ڕێکەوت=٢٠١١|سەردێڕ=Tracing the Sculptural Legacy of Constance Naden: Memorialization, Gender, and the Portrait Bust|ناونیشان=https://academic.oup.com/jvc/article-abstract/23/4/508/5042854|journal=Journal of Victorian Culture|بەرگ=٢٣|issue=October|پەڕەکان=٥٠٨–٢٦|doi=10.1093/jvcult/vcy046|issn=0220-5610}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Hughes, W. R et al.  ''[[iarchive:constancenadena00lewigoog/|Constance Naden: A Memoir]]'' (Bickers &amp; Son, 1890), pp. 71-86&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;
{{authority control}}
{{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|فەلسەفە|ژیاننامە}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{فەلسەفە-کۆلکە}}
{{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨١٧]]
[[پۆل:مردووانی ١٨٩٥]]
[[پۆل:فەیلەسووفە بەریتانییەکانی سەدەی ١٩یەم]]
[[پۆل:پزیشکە بەریتانییەکانی سەدەی ١٩یەم]]</text>
      <sha1>h9ssodwsnxyx2v7pg6d55qignscc80y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆبۆتەکان (فیلم)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194619</id>
    <revision>
      <id>1693901</id>
      <parentid>1693462</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:09:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستی]]</comment>
      <origin>1693901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4724" sha1="jngrukzfg02szpxg2xv0kcxik5zfmh9" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox film|name=ڕۆبووەتەکان|studio=[[Blue Sky Studios]]{{ھن}}[[20th Century Fox Animation]]|budget=$٧٥ میلیۆن|language=[[ئینگلیزی]]|country={{USA}}|runtime=٩٠ خولەک&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Robots (US domestic version)|ناونیشان=http://www.bbfc.co.uk/releases/robots-film-0|بڵاوکەرەوە=British Board of Film Classification|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170202012538/http://www.bbfc.co.uk/releases/robots-film-0|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;|released={{film date|2005|3|6|[[Westwood, Los Angeles]]|2005|3|11|ویلایەتە یەکگرتووەکان|}}|distributor=[[فۆکسی سەدەی ٢٠ەم]]|editing=[[John Carnochan]]|image=Robots2005Poster.jpg|music=[[John Powell (film composer)|John Powell]]|starring={{plainlist|
* [[ئیوان مەکگۆر]]
* [[ھالی بێری]]
* [[گرێگ کینیر]]
* [[مێل بروکس]]
* [[ئاماندا باینس]]
* [[درو کاری]]
* [[ڕۆبین ویلیامز]]}}|story={{plainlist|
* Ron Mita
* Jim McClain
* David Lindsay-Abaire }}|screenplay={{plainlist|
* [[David Lindsay-Abaire]]
* [[Lowell Ganz]]
* [[Babaloo Mandel]] }}|producer={{plainlist|
* Jerry Davis
* John C. Donkin
* [[William Joyce (writer)|William Joyce]] }}|director=[[کریس ویدج]]|border=yes|gross=$٢٦٠٫٧ ملیۆن&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=robots.htm|سەردێڕ=Robots (2005)|بڵاوکەرەوە=Box Office Mojo|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170801024529/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=robots.htm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;}}'''ڕۆبووەتەکان''' ({{بە ئینگلیزی|Robots}}) فیلمێکی [[ئەنیمەیشن]]ی [[ئەمریکا|ئەمریکییە]] [[کۆمێدی|کۆمێدییە]]، بەرھەمی Blue Sky Studios، لە ١١ی مارسی، ٢٠٠٥ بڵاوکراوەتەوە. دەرھێنەری فلیمەکە [[کریس ویدج]]. ئەستێرەکانی فلیمەکە [[ئیوان مەکگۆر]]، [[ڕۆبین ویلیامز]]، [[ھالی بێری]].

== کاست ==
* [[ئیوان مەکگۆر]]: ڕۆدنی کۆپربۆتۆم
* [[ڕۆبین ویلیامز]]: فێندەر
* [[ھالی بێری]]: کاپپی
* [[مێل بروکس]]: بیگۆلد
* [[ستانلی توچی]]: بەڕێز کۆپربۆتۆم
* [[دایان ویست]]: خاتوو کۆپربۆتۆم
* [[گرێگ کینیر]]: ڕات چێت
* [[پۆڵ جیاماتی]]: تیم
* [[جیم برۆدبینت]]: خاتوو گاسکێت
* [[ئاماندا باینس]]: پایپەر
* [[درو کاری]]: کرانک
* [[ھارلاند ویلیامز]]: لوگ

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* {{IMDb title|0358082}}
* {{bcdb title|47509}}
* {{Allmovie title|289664}}
* {{rotten-tomatoes|robots}}
* {{metacritic film|robots}}
* {{mojo title|robots}}

{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەنیمەیشن|فیلم|کۆمیدیا|ھۆڵیوود|دەیەی ٢٠٠٠|کارتۆن|خەیاڵی زانستی}}
{{پۆلی کۆمنز|Robots (2005 film)}}

{{فیلم-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٥]]
[[پۆل:فیلمەکانی توێنتیت سێنچوری فۆکس]]
[[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی ئەمریکی دەیەی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی مناڵان لە ٢٠٠٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی ئایماکس]]
[[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان سەبارەت بە ڕۆبۆتەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەدەی ٢٠ی فۆکس]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە پەیوەندیی باوک و کوڕ]]</text>
      <sha1>jngrukzfg02szpxg2xv0kcxik5zfmh9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕووتەختی لێژ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194733</id>
    <revision>
      <id>1693710</id>
      <parentid>1693334</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:10:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4613" sha1="iogi7qrccc3345kcbrrd9jctf76vsqk" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Chartres,_Hôtel_Montescot_08_rampe_PMR.jpg|وێنۆک|220x220پیکسڵ|ڕوویەکی لێژ، ئوتێل مۆنتسکۆ، چارترێس، [[فەڕەنسا]]]]
'''ڕووی لێژ''' یان '''ڕەمپ''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: [[:en:Inclined_plane|Inclined Plane]]) [[ئامێری سادە|ئامێرێکی سادە]]یە پێکھاتووە لە ڕووتەختێکی (ڕوویەکی ڕاستی) لێژ، کە بەرزکردنەوەی تەنە قورسەکان ئاسان دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=پەرتووکی زانست بۆ ھەمووان بۆ پۆلی نۆیەمی بنەڕەتی|بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پەروەردەی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|ساڵ=٢٠١٥|پەڕەکان=٣٢٤}}&lt;/ref&gt; بە یەکێک لە شەش ئامێرە سادەکان دادەنرێت کە زانایانی سەردەمی [[ڕینێسانس|ڕێنێسانس]] دیارییان کردووە و ھیچ پارچەیەکی جووڵاو لەخۆ ناگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Inclined Planes|ناونیشان=https://www.physicsclassroom.com/class/vectors/Lesson-3/Inclined-Planes|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.physicsclassroom.com}}&lt;/ref&gt;

== سوودی میکانیکیی ڕووی لێژ ==
ھەر کاتێک ڕێژەی درێژیی ڕووە لێژەکە بۆ بەرزییەکەی گەورەتر بێت [[سوودی میکانیکی]] زیاتر دەبێت، دەتوانین سوودی میکانیکیی ڕووی لێژ ھەژمار بکەین بە دابەشکردنی درێژیی ڕووە لێژەکە لەسەر ئەو بەرزییەی کە قورسایییەکەی بۆ بەرز دەکرێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Inclined plane - Energy Education|ناونیشان=https://energyeducation.ca/encyclopedia/Inclined_plane|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=energyeducation.ca|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== بەکارھێنانەکان ==
ڕووی لێژ بە شێوەیەکی فراوان بەکاردێت لە زۆربەی بوارەکانی ژیاندا، بۆ نموونە: لە شێوەی ''ڕەمپی بارکردن'' بۆ بارکردن و بەتاڵکردنەوەی (داگرتنی) کەلوپەلەکان لەسەر بارھەڵگرەکان، کەشتییەکان و فڕۆکەکان. ''ڕەمپی کورسیی خاوەن پێداویستییە تایبەتەکان'' بەکاردێت بۆ ڕێگەدان بەو کەسانەی کە [[ویڵچێر]] بەکاردەھێنن بەربەستە ستوونییەکان تێبپەڕێنن بە ئاسانی. ھەروەھا ''[[پەیژە کارەباییەکانیش]]'' شێوەیەکن لە شێوەکانی ڕووە لێژەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Inclined plane|ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Inclined_plane&amp;oldid=1053056712|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١}} ویکیپیدیای ئینگلیزی.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Tieck|یەکەم=Sarah|ناونیشان=https://www.worldcat.org/oclc/760886286|سەردێڕ=Inclined planes|ڕێکەوت=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=ABDO Pub. Co|ژپنک=٩٧٨-١-٥٩٩٢٨-٤٠٤-٠|شوێن=Edina, MN|oclc=٧٦٠٨٨٦٢٨٦}}&lt;/ref&gt;
{{multiple image|align=center|footer=|image1=2008-08-11 Unloading a VW New Beetle 1.jpg|caption1=بەکارھێنانی ڕووی لێژ بۆ بارکردنی ئۆتۆمبێلێک لەسەر بارھەڵگرێک.|width1=151|image2=Bulgarian Excavator on KrAZ-truck.jpg|caption2=بارکردنی بارھەڵگرێک لەسەر کەشتی بە بەکارھێنانی ڕووی لێژ.|width2=143|image3=Emergency exit slide.jpg|caption3=سلایدی چۆڵکردنی فریاکەوتنی فڕۆکە.|width3=154|image4=Slope for Wheelchairs in omnibus.jpg|caption4=ڕەمپی ویڵچێر لەسەر پاسێکی ژاپۆنی.|width4=134|image5=PenskeRamp.jpg|caption5=ڕەمپی بارکردن لەسەر بارھەڵگرێک.|width5=٢٧١}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|زانست|فیزیک|ماتماتیک|تەکنۆلۆژیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Inclined planes}}

{{فیزیک-کۆلکە}}
{{ماتماتیک-کۆلکە}}
{{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}}

[[پۆل:ئامێرە سادەکان]]
[[پۆل:مەکینە ساکارەکان]]</text>
      <sha1>iogi7qrccc3345kcbrrd9jctf76vsqk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆبێرت کورتھۆس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194887</id>
    <revision>
      <id>1693990</id>
      <parentid>1693525</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T20:10:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1693990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2527" sha1="ighy7gng12rho25x433ldbs26fwyuo6" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}
[[پەڕگە:Robert_Curthose_-_MS_Royal_14_B_VI.png|وێنۆک]]
'''ڕۆبێرت کورتھۆس''' یان '''ڕۆبێرتی دووەمی نۆرماندی''' (لەدایکبووی ١٠٥١ بۆ ٣ی شووباتی ١١٣٤) بەتەمەنترین کوڕی [[وێلیامی داگیرکەر|وێڵیامی داگیرکەرە]] و دەچێتە شوێنی باوکی وەک [[دووک|دووکی]] نۆرمان لە ١٠٨٧، فەرمانڕەوایەتی دەکات تا ١١٠٦.

== سەرچاوەکان ==

* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Aird|یەکەم=William H.|سەردێڕ=Robert Curthose, Duke of Normandy c. 1050–1134|بڵاوکەرەوە=Boydell Press|ساڵ=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٣٨٣-٦٦٠-٥|شوێن=Woodbridge, UK}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bates|یەکەم=David|سەردێڕ=William the Conqueror|بڵاوکەرەوە=Yale University Press|ساڵ=٢٠١٦}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=David|یەکەم=Charles Wendell|سەردێڕ=Robert Curthose, Duke of Normandy|ناونیشان=https://archive.org/details/robertcurthosedu00daviuoft|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press|ساڵ=١٩٢٠|ژپنک=١-٤٣٢٦-٩٢٩٦-٨|edition=Reprint of original|شوێن=Cambridge, MA}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jessee|یەکەم=W. Scott|سەردێڕ=Robert the Burgundian and the Counts of Anjou, Ca. 1025-1098|بڵاوکەرەوە=The Catholic University of America Press|ساڵ=٢٠٠٠}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lack|یەکەم=Katherine|سەردێڕ=Conqueror's Son: Duke Robert Curthose, Thwarted King|بڵاوکەرەوە=Sutton Publishing|ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٥٠٩-٤٥٦٦-٠}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Thompson|یەکەم=Kathleen|سەردێڕ=Power and Border Lordship in Medieval France: The County of the Perche, 1000-1226|ناونیشان=https://archive.org/details/powerborderlords0000thom|بڵاوکەرەوە=The Boydell Press|ساڵ=٢٠٠٢}}
{{Authority control}}{{تد|ژیاننامە|پاشایەتی|ئینگلتەرا|شەڕ|شانشینی یەکگرتوو|فەڕەنسا}}
{{پۆلی کۆمنز|Robert II, Duke of Normandy}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٠٥٠]]
[[پۆل:مردووانی ١١٣٤]]
[[پۆل:فەڕەنسییە کاتۆلیکەکان]]
[[پۆل:خێزانی نۆرماندی]]</text>
      <sha1>ighy7gng12rho25x433ldbs26fwyuo6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جوداخوازیی کوردان لە ئێران</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195085</id>
    <redirect title="سەربزێوییەکانی کورد لە ئێران" />
    <revision>
      <id>1694277</id>
      <parentid>991053</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T08:38:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە لە [[سەربەخۆییخوازیی کوردان لە ئێران]] بۆ [[سەربزێوییەکانی کورد لە ئێران]]</comment>
      <origin>1694277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77" sha1="pyv5lcs3vya5fh5e9vyzixeh7ir4a2v" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[سەربزێوییەکانی کورد لە ئێران]]</text>
      <sha1>pyv5lcs3vya5fh5e9vyzixeh7ir4a2v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆوز شەحفە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195390</id>
    <revision>
      <id>1693779</id>
      <parentid>1530867</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T13:36:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، وێژە-کۆلکە، لوبنان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3594" sha1="qhydkyklrzdarwtth6roy1qpbnb6yaz" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Rose_Shahfa.jpg|وێنۆک]]
'''ڕۆز عەتائوڵڵا شەحفە''' ({{بە عەرەبی|رُوز عطا الله شَحْفة}}؛ ١٨٩٠ –  ٦ی ئابی ١٩٥٥) چالاکوانێکی بواری مافەکانی ژنان بوو، روز لە بەیروت لە دایکبووە و لەوێ گەورە بووە، لە قوتابخانەیەکی ئەمریکی لە بەیروت خوێندوویەتی و قوتابخانەیەکی ئینگلیزی لە بەرمانا (گوندێکی لوبنان لە پارێزگای چیای لبنان) لە ساڵی ١٩٠٩ بۆ دیمەشق کۆچی کرد و لەوێ نیشتەجێبوو تا ١٩٢٥، لەوێ دەستی بە چالاکییەکانی کرد لە بواری ژنان و وێژە کە بواری پێدا داکۆکی بکات و قسە بکات، روز یەکێک بوو لە پێشەنگەکانی جووڵانەوەی ژنان لە سەردەمی «ڕووناکی»، «بەئاگاھاتنەوەی عەرەب»، «نەھزەی عەرەبی»، و یەکێک بوو لە کەسە سەرەکییەکان بۆ ماف و پایەی ژنان، کە لە دامەزراوە جیا جیاکان کاری کردووە تا ئەوکاتەی لە ١٩٤٤ دەچێتە ئۆفیس لە دامەزراوەی ژنانی یەکگرتووی لوبنانی، لە ژیانیدا لە زۆر شوێن و وڵاتان وتە و محازەرەی پێشکەش کرد وەک (سووریا، لوبنان، میسر) و ھەنێک وتاری نووسیوە لەسەر بابەتە کۆمەڵایەتییەکان، نووسەر و مێژووناس ڕۆژنامەنووسی لوبنانی جورجی نقولا باز کارەکانی لە کتێبێک کۆکردووەتەوە بەناوی «وحی الأمومة» - «ئیلھامی دایکایەتی» و لە ساڵی ١٩٥٠ بڵاوی کردووەتەوە، ڕۆوز شەفحە لە گوندێکی لوبنان بەناوی «بیت مری» لە تەمەنی ٦٥ ساڵی کۆچی دوایی کردووە.&lt;ref&gt;إملي فارس إبراهيم (1961). أديبات لبنانيات (الطبعة الأولى). بيروت، لبنان: دار الريحاني للطباعة والنشر. صفحة 169-177.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;عيسى فتوح (1994). أديبات عربيات: سير ودراسات. الجزء الأول (الطبعة الأولى). دمشق: جمعية الندوة الثقافية النسائية بدمشق. صفحة 61-65.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;خير الدين الزركلي (2002). الأعلام. المجلد الثالث (الطبعة الخامسة عشرة). بيروت، لبنان: دار العلم للملايين. صفحة 35.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://islamic-content.com/person/3705 رُوز شَحْفة&lt;!--عنوان مولد بالبوت--&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210622225720/https://islamic-content.com/person/3705|date=2021-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.taraajem.com/persons/3776 موسوعة التراجم والأعلام - روز شحفة&lt;!--عنوان مولد بالبوت--&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624203125/http://www.taraajem.com/persons/3776|date=2021-06-24}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|وێژە|فێمینیزم|لوبنان|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{وێژە-کۆلکە}}
{{لوبنان-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٠]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٥٥]]</text>
      <sha1>qhydkyklrzdarwtth6roy1qpbnb6yaz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیچارد ھاریس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>199702</id>
    <revision>
      <id>1694177</id>
      <parentid>1446125</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T04:37:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694177</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3918" sha1="ts5jf4yolxa30ys736yykc7wg3hjfpk" xml:space="preserve">{{وەرگێڕدراوی ویکیپیدیا}}
{{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}}
'''ڕیچارد جۆن فرانسیس ھاریس''' ({{بە ئینگلیزی|Richard Harris}}؛ ١ی تشرینی یەکەمی ١٩٣٠ – ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢)&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.oxforddnb.com/view/10.1093/ref:odnb/9780198614128.001.0001/odnb-9780198614128-e-77336|سەردێڕ=Harris, Richard St John Francis (1930–2002), actor|وێبگە=Oxford Dictionary of National Biography|doi=10.1093/ref:odnb/9780198614128.001.0001/odnb-9780198614128-e-77336}}&lt;/ref&gt; ئەکتەر و گۆرانیبێژی ئیرلەندی بوو. لەسەر ستەیج و لە چەندین فیلمدا دەرکەوتووە، وەک کۆرادۆ زێللەر لە بیابانی سووری میکلانگێلۆ ئەنتۆنیۆ، فرانک ماچین لەم ژیانە وەرزشییەدا، کە پاڵێوراوە بۆ خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین ئەکتەر، ھەروەھا وەک پاشا ئارسەر لە فیلمی کامیلۆتی ساڵی ١٩٦٧.

ڕیچارد ڕۆلی ئەرستۆکراتی گێرا کە لەلایەن ئەمریکییە ڕەسەنەکانەوە تۆمارکرابوو لە فیلمی پیاوێک پێی دەگوترا ئەسپ (١٩٧٠)، شەڕکەڕێک بە چەکەوە لە فیلمی ڕۆژاوایی کلینت ئیستوود نەبەخشراو (١٩٩٢)، و ڕۆلی ئیمپراتۆری ڕۆمانی مارکۆس ئۆرلیوس لە فیلمی [[جەنگاوەر (فیلم)|جەنگاوەر]] (٢٠٠٠)، فیلمی ھەژمارکردنی مۆنتی کریستۆ (٢٠٠٢) وەک دەبێ فاریا، و [[ئەڵبەس دەمبڵدۆر]] لە دوو فیلمی یەکەمی ھاری پووەتەر: ھاری پووەتەر و بەردی فەیلەسووف (٢٠٠١) و ھاری پووەتەر و ژووری نھێنی (٢٠٠٢) دواترینیان ڕۆڵی کۆتایی فیلمەکەی بوو ھاریس لە ئوسترالیا و جامایکا و کەنەدا یەکێک بوو لە یەکەمەکان لە بەریتانیا و ئیرلەندا و ویلایەتە یەکگرتووەکان بە تۆمارکردنی گۆرانی جیمی وێب لە ساڵی ١٩٦٨دا لە پارکی ماک ئارثۆر لە ساڵی ٢٠٢٠ لە ڕیزبەندی ژمارە ٣ لە لیستی تایمزی ئیرلەندی لە گەورەترین ئەکتەرەکانی فیلمی ئیرلەندی تۆمار کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.irishtimes.com/culture/film/the-50-greatest-irish-film-actors-of-all-time-in-order-1.4271988|سەردێڕ=The 50 greatest Irish film actors of all time – in order|یەکەم١=Donald|دوایین١=Clarke|یەکەم٢=Tara|دوایین٢=Brady|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|newspaper=The Irish Times|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیلم|مۆسیقا|فەلسەفە|شانشینی یەکگرتوو|تەلەڤیزیۆن}}
{{پۆلی کۆمنز|Richard Harris}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{فیلم-کۆلکە}}
{{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمۆگرافیی دەرھێنەرەکان]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی]]
[[پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە ئینگلستان]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠٠٢]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٠]]
[[پۆل:براوەکانی باشترین ئەکتەری میوزیک یان کۆمیدیای گۆڵدن گڵۆب (فیلم)]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی فێستیڤاڵی فیلمی کان بۆ باشترین ئەکتەر]]
[[پۆل:ھاوپۆلەکانی کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی]]</text>
      <sha1>ts5jf4yolxa30ys736yykc7wg3hjfpk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694287</id>
      <parentid>1694177</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T09:06:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1694287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3981" sha1="cmrni04jg7zn9zevn3kjyrrzzyyt1jk" xml:space="preserve">{{وەرگێڕدراوی ویکیپیدیا}}
{{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}}
'''ڕیچارد جۆن فرانسیس ھاریس''' ({{بە ئینگلیزی|Richard Harris}}؛ ١ی تشرینی یەکەمی ١٩٣٠ – ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢)&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.oxforddnb.com/view/10.1093/ref:odnb/9780198614128.001.0001/odnb-9780198614128-e-77336|سەردێڕ=Harris, Richard St John Francis (1930–2002), actor|وێبگە=Oxford Dictionary of National Biography|doi=10.1093/ref:odnb/9780198614128.001.0001/odnb-9780198614128-e-77336}}&lt;/ref&gt; ئەکتەر و گۆرانیبێژی ئیرلەندی بوو. لەسەر ستەیج و لە چەندین فیلمدا دەرکەوتووە، وەک کۆرادۆ زێللەر لە بیابانی سووری میکلانگێلۆ ئەنتۆنیۆ، فرانک ماچین لەم ژیانە وەرزشییەدا، کە پاڵێوراوە بۆ خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین ئەکتەر، ھەروەھا وەک پاشا ئارسەر لە فیلمی کامیلۆتی ساڵی ١٩٦٧.

ڕیچارد ڕۆلی ئەرستۆکراتی گێرا کە لەلایەن ئەمریکییە ڕەسەنەکانەوە تۆمارکرابوو لە فیلمی پیاوێک پێی دەگوترا ئەسپ (١٩٧٠)، شەڕکەڕێک بە چەکەوە لە فیلمی ڕۆژاوایی کلینت ئیستوود نەبەخشراو (١٩٩٢)، و ڕۆلی ئیمپراتۆری ڕۆمانی مارکۆس ئۆرلیوس لە فیلمی [[جەنگاوەر (فیلم)|جەنگاوەر]] (٢٠٠٠)، فیلمی ھەژمارکردنی مۆنتی کریستۆ (٢٠٠٢) وەک دەبێ فاریا، و [[ئەڵبەس دەمبڵدۆر]] لە دوو فیلمی یەکەمی ھاری پووەتەر: ھاری پووەتەر و بەردی فەیلەسووف (٢٠٠١) و ھاری پووەتەر و ژووری نھێنی (٢٠٠٢) دواترینیان ڕۆڵی کۆتایی فیلمەکەی بوو ھاریس لە ئوسترالیا و جامایکا و کەنەدا یەکێک بوو لە یەکەمەکان لە بەریتانیا و ئیرلەندا و ویلایەتە یەکگرتووەکان بە تۆمارکردنی گۆرانی جیمی وێب لە ساڵی ١٩٦٨دا لە پارکی ماک ئارثۆر لە ساڵی ٢٠٢٠ لە ڕیزبەندی ژمارە ٣ لە لیستی تایمزی ئیرلەندی لە گەورەترین ئەکتەرەکانی فیلمی ئیرلەندی تۆمار کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.irishtimes.com/culture/film/the-50-greatest-irish-film-actors-of-all-time-in-order-1.4271988|سەردێڕ=The 50 greatest Irish film actors of all time – in order|یەکەم١=Donald|دوایین١=Clarke|یەکەم٢=Tara|دوایین٢=Brady|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|newspaper=The Irish Times|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیلم|مۆسیقا|فەلسەفە|شانشینی یەکگرتوو|تەلەڤیزیۆن}}
{{پۆلی کۆمنز|Richard Harris}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{فیلم-کۆلکە}}
{{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمۆگرافیی دەرھێنەرەکان]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی]]
[[پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە ئینگلستان]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠٠٢]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٠]]
[[پۆل:براوەکانی باشترین ئەکتەری میوزیک یان کۆمیدیای گۆڵدن گڵۆب (فیلم)]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی فێستیڤاڵی فیلمی کان بۆ باشترین ئەکتەر]]
[[پۆل:ھاوپۆلەکانی کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی]]
[[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری]]</text>
      <sha1>cmrni04jg7zn9zevn3kjyrrzzyyt1jk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیچارد باری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>199782</id>
    <revision>
      <id>1694163</id>
      <parentid>1550019</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T04:34:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1707" sha1="r8zzsq2c9f34ba2bda8mplg520apg76" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox Christian leader|type=Archdeacon|name=ڕیچارد باری|honorific-suffix=|title=Archdeacon of Ely|image=Ely-071.jpg|imagesize=250px|alt=Two towers rise above a stone building on a wooded hill|caption=[[Ely Cathedral]]|church=Catholic|other_post=Archdeacon of Lisieux
&lt;!---------- Personal details ----------&gt;|birth_date=[[Wiktionary:circa|c.]] 1130|birth_place=|death_date=c. 1202|death_place=|buried=}}'''ڕیچارد باری''' (١١٣٠تا ژیاوە ١٢٠٢) دادپەروەری ئایینی و زانای ئینگلیز بوو. ئەو لە قوتابخانەی یاسای بۆلۆنیا پەروەردەکرا و چووە خزمەتی پاشایەتی لەژێر دەسەڵاتی پاشای [[ھێنری دووەم]] لە ئینگلتەرا، دوای مردنی پاشا ھێنری، لە سەردەمی ڕیچارد بوو بە دادگەری شاھانە و لە ماوەی ١١٩٤ تا ١١٩٩ یەکێک بوو لە دادوەرە سەرەکییەکان.&lt;ref name=&quot;Barre182&quot;&gt;Turner &quot;Richard Barre and Michael Belet&quot; ''Judges, Administrators and the Common Law'' pp. 182–185&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DNB&quot;&gt;Rigg &quot;Barre, Richard&quot; ''Oxford Dictionary of National Biography''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;QDuggan26&quot;&gt;Quoted and translated in Duggan &quot;Roman, Canon, and Common Law&quot; ''Historical Research'' p. 26&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|مەسیحییەت|کڵێسا|ژیاننامە|مێژوو}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{مێژوو-کۆلکە}}

[[پۆل:مردووانی دەیەی ١٢٠٠]]
[[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١١٣٠]]
{{Authority control}}</text>
      <sha1>r8zzsq2c9f34ba2bda8mplg520apg76</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیش‌ڕەش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>200352</id>
    <revision>
      <id>1694128</id>
      <parentid>1564804</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T01:37:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5507" sha1="5dljr25mehv9vnty2w35fe10tsdqzus" xml:space="preserve">{{Infobox pirate|birth_name=ئیدوارد تیڵ|allegiance=|wealth=|battles=|commands=''[[تولەی شاژن ئان]]'', ''Adventure''|rank=[[Sea captain|کاپیتن]]|base of operations=[[Atlantic Ocean|ئاتلانتیک]]{{ھن}}[[وێست ئیندیز]]|serviceyears=۱۷۱٦–١٧١٨|death_place=[[ئۆکراکۆک، باکووری کارۆلینا]]، [[پارێزگای کارۆلینای باکوور]]|birth_date={{circa}} ١٦٨٠|birth_place=(presumed) [[بریستۆل]]، [[شانشینی ئینگلتەرا]]|type=|nickname=بلاک بێرد|caption=Blackbeard ({{circa|lk=no|1736}} engraving used to illustrate Johnson's ''[[A General History of the Pyrates|General History]]'')|image=Edward Teach Commonly Call'd Black Beard (bw).jpg|death_cause=[[لە کردەوەدا کوژرا]] ([[برینی چەقۆ]] و [[برینی فیشەک]])|death_date={{Death date and given age |1718|11|22 |35–40|df=yes}}|laterwork=}}

'''ئێدوارد تێڵ''' ({{بە ئینگلیزی|Blackbeard}} لە دایکبووی ١٦٨٠ مردن ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٧١٨) کە زیاتر بە بلاک بێرد ('''ڕیش ڕەش''') ناسراوە، چەتەیەکی ئینگلیز بوو کە لە دەوروبەری ھیندی ڕۆژاوا و کەناری ڕۆژھەڵاتی ئەمریکای باکوور لە بەریتانیا بوو.

== ژیانی ==
ھەرچەندە زانیاری لە بارەی ئەو لە تەمەنی منداڵی و گەنجێتیدا نییە، بەڵام بە ئەگەری زۆرەوە لە بریستۆل لە ئینگلتەرا لەدایک بووە. لە ساڵی ١٧١٦ چووە ناو گرووپە چەتەیەک لە دوورگەکانی کاری بی بەناوی کاپتن [[بینجامین ھۆرنیگۆلد]]. ئەوی کرد بە فەرماندەی یەکێک لە کەشتییە جەنگییەکانی، ئەم دوانە پێکەوە دەستیان کرد بە ئەنجامدانی چەتەیی لە دەریادا. دواتر لە ساڵی ١٧١٧ [[بینجامین ھۆرنیگۆلد|ھۆرنیگولد]] خانەنشین بوو و تیچ جێگەی گرتەوە.

ئەو بە ڕیشی درێژ و دەموچاوە ترسناکەکەی نازناوی دەرکردبوو. کەشتییەکی جەنگی فەرەنسی ھەڵبژارد و ناوی گۆڕی بۆ «[[تۆڵەی شاژن ئان]]» و ٤٠ توپی جەنگی لەسەر دانا. ھاوپەیمانێکی چەتەکانی دروست کرد و بەندەری چارلستۆنی لە باشووری کارۆلینای گەمارۆ دا دوای ئەوەی سەرکەوتوو بوو دانیشتووانەکەی ئازاد کرد، کەشتییەکەی برد بۆ بیوفۆرت لە باکووری کارۆلینا. لەلایەن حکوومەتەوە پیشناری لی خوشبونی لێ کرا تا خانەنشین ببیت. بەڵام ھەر زوو گەڕایەوە دەریا و کەوتەوە چەتەیی؛ و سەرنجی پارێزگاری ڤێرجینیا ئەلێکساندەر سپۆتسوودی بوو لای خوی ڕاکشا.

سپۆتسوود فەرمانی کرد بە گرووپێک لە کەشتییە شاھانەی بەریتانیا و سەربازەکانی بۆ گرتن یان کوشتنی ڕیش ڕەش. لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٧١٨، لە کۆتاییدا لەگەڵ ژمارەیەک لە پیاوەکانی لەلایەن سەربازانی ھێزی دەریایی شاھانەی بەریتانیا بە سەرۆکایەتی کاپتن ڕۆبێرت مەینارد کوژران.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=جذابیت جاودان دزدان دریایی|ناونیشان=https://www.bbc.com/persian/arts-40865371|newspaper=BBC News فارسی|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|زمان=fa}}&lt;/ref&gt;

== کەسایەتی و کاریگەری ==
ڕیش ڕەش فەرماندەیەکی زیرەکانە بوو ئەو زیاتر بوو دزی کردن پشتی بە ترساندن دەبست لەجیاتی بەکارھێنانی ھێز. بە پێچەوانەی ئەو باوەرەی کە ھەوبو چەتەکان ستەمکارن، ڕیشی ڕەش کەشتییەکانی بە مۆڵەتی ستافەکەی بەڕێوەبرد و ھیچ ئاماژەیەک نییە کە ئەو ھەرگیز زیان بە ھیچ یەکێک لەو دیلانە گەیاندەبیت کە لە لای بەند بوون. دوای مردنی، وینایەکی ڕۆمانسی لی دروست کراوە و بوە ئیلھام بوو زۆر لە چەندین کار لە شێوەی چەتەکانی دەریا. وەک کارەکتەری کاپتن جاک سپارۆ لە «چەتەکانی کاریبی» و کارەکتەری ڕیشی ڕەش لە کریدی بنەڕەتی ئاڵای ڕەش و لە ئەنیمێ وەن پەیس.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=جذابیت جاودان دزدان دریایی|ناونیشان=https://www.bbc.com/persian/arts-40865371|newspaper=BBC News فارسی|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|زمان=fa}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;{{تووڵی دەروازە|کاریبی|شانشینی یەکگرتوو|ئینگلتەرا|ژیاننامە|ژن}}
{{پۆلی کۆمنز|Blackbeard}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}}

[[پۆل:مردووانی ١٧١٨]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٦٨٠]]</text>
      <sha1>5dljr25mehv9vnty2w35fe10tsdqzus</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیاڵ ڤالەدۆلید</title>
    <ns>0</ns>
    <id>203494</id>
    <revision>
      <id>1694101</id>
      <parentid>1406793</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T01:33:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تۆپی پێ-کۆلکە، ئیسپانیا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4174" sha1="pmk7zj3ppkvgm78f0cl1ld409tfe2s9" xml:space="preserve">{{نوێکردنەوە}}{{زانیاریدانی یانەی تۆپی پێ|pattern_la1=_valladolid2122h|pattern_b2=_valladolid2122a|shorts2=4C1D76|rightarm2=4C1D76|body2=4C1D76|leftarm2=4C1D76|pattern_so2=_valladolid2122a|pattern_sh2=_valladolid2122a|pattern_ra2=_valladolid2122a|pattern_la2=_valladolid2122a|pattern_b1=_valladolid2122h|socks1=FFFFFF|shorts1=FFFFFF|rightarm1=FFFFFF|body1=FFFFFF|leftarm1=FFFFFF|pattern_so1=_valladolid2122h|pattern_sh1=_valladolid2122h|pattern_ra1=_valladolid2122h|socks2=4C1D76}}
'''یانەی تۆپی پێی ڕیاڵ ڤالەدۆلید S.A.D،''' یان بە سادەیی '''ڕیاڵ ڤالەدۆلید''' ({{IPA-es|reˈal βaʎaðoˈlið|خوێندنەوە}}) یان '''بەلەد وەلید،''' یانەیەکی پیشەگەری [[تۆپی پێ]]ی ئیسپانییە بارەگاکەی کەوتوەتە شاری [[ڤایادۆلید|ڤالەدۆلید]] نازناوی یانەکە بریتییە لە (''Pucela)'' و ھەروەھا نازناوی شارەکەشە، یانەکە لە ٢٠ ی حوزەیرانی ١٩٢٨ دامەزراوە و لە ئێستادا لە خولی پلە یەکی ئیسپانی [[لا لیگا]] یاری دەکات،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Liga española de futbol. Real Valladolid {{!}} El Norte de Castilla|ناونیشان=https://muckrack.com/liveleganes-vs-valladolid-live-stream-1/bio|ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200613155300/https://muckrack.com/liveleganes-vs-valladolid-live-stream-1/bio|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; یاریگای ڕیاڵ ڤالەدۆلید ناوی [[خۆسێ زۆرێلا]] یە و جێگای ٢٧٬٨٤٦ ھەزار ھاندەر دەبێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Pechincha: Ronaldo negocia para comprar estádio que já recebeu Copa para seu time; veja o preço|ناونیشان=https://www.facebook.com/events/351772739130439/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=ESPN.com|زمان=pt}}&lt;/ref&gt;

لە ٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨ بەڕێوەبەرایەتی یانەکە ڕای گەیاند کە یاریزانی پێشووی تۆپی پێی نێودەوڵەتی بەڕازیلی [[ڕۆناڵدۆ نازاریۆ]] بووەتە خاوەنی ڕێژەی ٥١٪ یانەکە پاش کڕینەوەی پشەکاکانی یانەکە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/45397137|سەردێڕ=Ronaldo: Former Brazil striker buys controlling stake in Real Valladolid|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; دواتر و لە نیسانی ٢٠٢٠ ڕۆناڵدۆ بووە خاوەنی ڕێژەی ٨٢٪ یانەکەو لە ئێستا خاوەن و سەرۆکی ڕیاڵ ڤالدۆلیدە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{commons category-inline|Real Valladolid}}
* [http://www.realvalladolid.es/ وێبگەی فەرمی] {{In lang|es}}
* [http://www.futbolme.com/com/equipo.asp?id_equipo=538 Futbolme team profile] {{In lang|es}}
* [http://www.bdfutbol.com/en/e/e37.html BDFutbol team profile]
{{تووڵی دەروازە|تۆپی پێ|ئیسپانیا|تۆپی پێی ئیسپانی}}
{{پۆلی کۆمنز|Real Valladolid}}

{{تۆپی پێ-کۆلکە}}
{{ئیسپانیا-کۆلکە}}

[[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٢٨ لە ئیسپانیا]]
[[پۆل:یانەکانی لا لیگا]]
[[پۆل:ڕیال ڤالەدۆلید]]
[[پۆل:یانەکانی تۆپی پێ لە کاستیال و لیۆن]]
[[پۆل:یانەکانی تۆپی پێ دامەزراوەی ١٩٢٨]]
[[پۆل:ڕێکخراوەکان بە پشتگیری پاشاییەتی بنکەیان دەکەوێتە ئیسپانیا]]
[[پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٢٨ لە ئیسپانیا]]</text>
      <sha1>pmk7zj3ppkvgm78f0cl1ld409tfe2s9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆک دۆگ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205219</id>
    <revision>
      <id>1693968</id>
      <parentid>1543820</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T19:39:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، چین-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9740" sha1="3xt9wgqooggo6mvd8u14pxc2d6zyy3s" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox film|name=ڕۆک دۆگ|released={{film date|2016|06|15|[[Shanghai International Film Festival|SIFF]]|2016|07|08|چین|ref1=&lt;ref name=VarietyShanghaiCompetition&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Frater|یەکەم١=Patrick|سەردێڕ=Shanghai Festival Unveils Competition Lineup|ناونیشان=https://variety.com/2016/film/asia/shanghai-festival-lineup-1201787296/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ئیش=Variety|ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;|ref2=&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://movie.douban.com/subject/25749813/|سەردێڕ=摇滚藏獒 (2016)|ئیش=movie.douban.com|بڵاوکەرەوە=[[douban.com]]|زمان=Chinese}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cbooo.cn/m/589485|سەردێڕ=摇滚藏獒（2016）|ئیش=cbooo.cn|زمان=Chinese|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی شوباتی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181111192027/http://www.cbooo.cn/m/589485|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;|٢٠١٧|٠٢|٢٤|ویلایەتە یەکگرتووەکان}}|studio={{Plainlist|
* مەندۆ پیکچەرز
* [[Huayi Brothers|ھوەیی تێنسێنت ئینتەرتینمنت کۆمپانی]]
* ئیرکیم ئینتەرتینمنت
* Dream Factory Group
* [[Reel FX Creative Studios|Reel FX Animation Studios]]
* Timeless Films
}}|based on={{based on|''Tibetan Rock Dog''|جانینگ جون}}|gross=$٢٤٫١ ملیۆن دۆلار&lt;ref name=&quot;The Numbers&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.the-numbers.com/movie/Rock-Dog-(China)#tab=summary|سەردێڕ=Rock Dog|وێبگە= The Numbers|ڕێکەوتی سەردان= ١٣ی تەممووزی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;|budget=$٦٠ ملیۆن دۆلار&lt;ref name=&quot;CBDuellingChinese&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Amidi|یەکەم١=Amid|سەردێڕ=Report: Duelling Chinese Businessmen Are Sabotaging The Release of 'Rock Dog,' Director Ash Brannon Caught in the Middle|ناونیشان=http://www.cartoonbrew.com/feature-film/report-duelling-chinese-businessmen-sabotaging-release-rock-dog-director-ash-brannon-caught-middle-141428.html|ئیش=[[Cartoon Brew]]|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوت=٧ی تەممووزی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://chinafilminsider.com/wanda-sabotaging-huayis-rock-dogs-box-office-chances/|سەردێڕ= Is Wanda Sabotaging Huayi's 'Rock Dog's Box Office Chances?|یەکەم= Fergus|دوایین= Ryan|ڕێکەوت= ٦ی تەممووزی ٢٠١٦|ئیش= China Film Insider|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;|language={{Plainlist|
* ئینگلیزی
* مانداری
}}|country={{Plainlist|
* {{USA}}
* {{CHN}}
}}|runtime=٩٠ خولەک|distributor={{Plainlist|
* [[Huayi Brothers]] &lt;small&gt;(چین)&lt;/small&gt;
* [[سەمیت ئینتەرتەینمنت]] &lt;small&gt;(ویلایەتە یەکگرتووەکان)&lt;/small&gt;
}}|image=Rock-Dog-logo-400x265.png|music=[[ڕۆلف کێنت]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://filmmusicreporter.com/2015/03/19/rolfe-kent-scoring-tibetan-rock-dog/|سەردێڕ=Rolfe Kent Scoring 'Tibetan Rock Dog'|بڵاوکەرەوە=Film Music Reporter|ڕێکەوت=١٩ی ئازاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;|editing={{Plainlist|
* ئیڤان بیلانچیۆ
* ئێد فولەر
}}|starring={{Plainlist|
* [[جەی. کەی. سیمۆنس]]
* [[لوک ویلسۆن]]
* [[ئێدی ئیزارد]]
* [[لویس بلاک]]
* [[کینان تۆمپسۆن]]
* [[مەی ویتمان]]
* [[جۆرج گارسیا]]
* [[مات دیلۆن]]
* [[سام ئیلیۆت]]
}}|producer={{Plainlist|
* ئامبەر وانگ
* دەیڤد بی. میلەر
* ڕۆب فێنگ
* جۆیس لوو
* جانینگ جون
}}|story={{Plainlist|
* ئاش برانۆن
* [[جانینگ جون]]
}}|screenplay={{Plainlist|
* ئاش برانۆن
* کورت ڤۆلکەر
}}|director=[[ئاش برانۆن]]|caption=لۆگۆ|film name={{film name|chinese=摇滚藏獒}}}}'''ڕۆک دۆگ''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Rock Dog''؛ بە [[چینی ستاندارد|مانداری]]: 摇滚藏獒) ئەنیمەیشنێکی ئەمریکی-چینی، کۆمێدییە. بەرھەمھاتووە لەلایەن مەندۆ پیکچەرز و بڵاودەکرێتەوە لەلایەن کۆمپانیای [[سەمیت ئینتەرتەینمنت]]. ئەنیمەیشنەکە دەرھێنراوە لەلایەن [[ئاش برانۆن]]، و سیناریۆکەشی نووسراوە لەلایەن ئاش برانۆن و کورت ڤۆلکەر. ھەروەھا ئەکتەران [[لوک ویلسۆن]]، [[ئێدی ئیزارد]]، [[جەی. کەی. سیمۆنس]]، [[لویس بلاک]]، [[کینان تۆمپسۆن]]، [[مەی ویتمان]]، [[جۆرج گارسیا]]، [[مات دیلۆن]]، و [[سام ئیلیۆت|سام ئیلیۆتە]]. وابڕیاریشە لە ١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦ بکەوێتە سینەماکەوە.

== کاست ==
* [[لوک ویلسۆن]] لە دەنگی بۆدی&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئابی ٢٠١٥|سەردێڕ=5 Things You Need To Know About The Chinese/American Feature 'Rock Dog'|ناونیشان=https://www.cartoonbrew.com/feature-film/5-things-you-need-to-know-about-the-chineseamerican-feature-rock-dog-117062.html|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=Cartoon Brew|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;
* [[ئێدی ئیزارد]] لە دەنگی ئەنگوس پەرشوبڵاو&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[جەی. کەی. سیمۆنس]] لە دەنگی خامەپە&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[لویس بلاک]] لە دەنگی لینوکس&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[کینان تۆمپسۆن]] لە دەنگی ڕیف&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[مەی ویتمان]] لە دەنگی دارما&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[جۆرج گارسیا]] لە دەنگی گێرمۆر&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[مات دیلۆن]] لە دەنگی ترێی&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[سام ئیلیۆت]] لە دەنگی فلیتوود یاک&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* {{Official website|http://www.rockdogmovie.com/}}
* {{IMDb title|2822672}}
* {{Metacritic film|rock-dog}}
* {{Rotten-tomatoes|rock_dog}}
* {{Mojo title|rockdog}}
* {{BCDB title|167569}}
* {{amg movie|663300}}
{{تووڵی دەروازە|چین|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|ئەنیمەیشن|کۆمیدیا|ھۆڵیوود|ئەنیمێ و مانگا|دەیەی ٢٠١٠|کارتۆن}}
{{پۆلی کۆمنز|Rock Dog}}

{{فیلم-کۆلکە}}
{{چین-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە چینییەکان]]
[[پۆل:فیلمە چینییەکان]]
[[پۆل:فیلمە کۆمێدییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٦]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمب ئەنیمەیشنی دەربارەی ئاژەڵان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکانی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەنیمەیشنەکانی منداڵانی ئەمریکی]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان دەربارەی ڕێوییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان دەربارەی ھاوڕێیەتی]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان دەربارەی گورگەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان لەسەر بنەمای ڕۆمانەکان]]
[[پۆل:ئەنیمەیشنییە ڕۆژاواییەکان کە کاریگەری ئەنیمێیان لەسەرە]]
[[پۆل:فیلمە چینییەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمەکانی سامیت ئینتەرتەیمێنت]]
[[پۆل:فیلمە فرە زمانە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە فرە زمانە چینییەکان]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە منداڵانەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشن سەبارەت بە گیانلەبەران]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییەکانی ٢٠١٦]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە کۆمپیوتەریییەکانی ٢٠١٦]]
[[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١٦]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە سێ ڕەھەندییەکان]]
[[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە چینییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە پشیلە گەورەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە پەیوەندیی باوک و کوڕ]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە ئاژەڵە قسەکەرەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ڕێکخراوەکانی چین]]
[[پۆل:فیلمەکانی ستۆدیۆکانی ڕیل ئێف ئێکس کرییەتیڤ]]</text>
      <sha1>3xt9wgqooggo6mvd8u14pxc2d6zyy3s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژژمێری قبتی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205564</id>
    <revision>
      <id>1693852</id>
      <parentid>1406742</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:37:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ڕۆژژمێر-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7630" sha1="ci8jty1aah7h3od66nyjzsczv0e671t" xml:space="preserve">'''ڕۆژژمێری قبتی''' لە نێوان مەسیحییەکانی قبتی میسری باوە. ئەم ڕۆژژمێرییە لە ساڵنامەی میسری کۆن (فیرعەونی) وەرگیراوە. جیاوازی سەرەکییان بوونی سالانی پڕ
لە قبتییدا. لە ساڵنامەی قبتیدا، ساڵەکە بە دوازدە مانگی سی ڕۆژ و پێنج ڕۆژی زیادە لە کۆتایی ساڵدا دابەش دەکرێت.. . ھەندێ جار ئەم پێنج ڕۆژە بە «مانگ بچووک» ناودەبرێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Coptic Calendar – Alexandrian Calendar|ناونیشان=https://www.timeanddate.com/calendar/coptic-calendar.html|وێبگە=www.timeanddate.com|بڵاوکەرەوە=.timeanddate.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٢|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== مانگە قیبتییەکان ==
خشتەی خوارەوە ئاماژە بە ڕێکەوتەکانی ساڵانی قوبەتی دەکات، کە ٢٩ی شوبات ناگرێتەوە. پێش ئەم ساڵانە لە کۆتایی ساڵی پێشوودا ڕۆژێکی بازدانی کۆپتی ھەبوو. ئەمە دەبێتە ھۆی گۆڕینی ڕێکەوتەکان ڕۆژێک دواتر لە ڕۆژژمێرەکانی جوولیان و گریگۆری لە ڕۆژی سەری ساڵی کۆپتیکەوە بۆ ڕۆژی بازدانی جوولیانی یان ڕۆژژمێری گریگۆری.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ مانگی قبتی
!rowspan=2|''ژمارە.''
!colspan=4|ناو
! rowspan=&quot;2&quot; |ڕۆژژمێری ئیتیۆپیا
!rowspan=2|ڕۆژژمێری ژوولییەن
!rowspan=2|ڕۆژژمێری زایینی (١٩٠٠–٢٠٩٩)
!rowspan=2|وەرز
!rowspan=2|بنچینەی ناو بە زمانی قبتی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Černý |یەکەم١=Jaroslav |سەردێڕ=Coptic Etymological Dictionary |ناونیشان=https://archive.org/details/copticetymologic0000ernj |ڕێکەوت=1976 |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |شوێن=Cambridge |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٠٧٢٢٨-١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Vycichl |یەکەم١=Werner |سەردێڕ=Dictionnaire étymologique de la langue Copte |ناونیشان=https://archive.org/details/dictionnairetymo0000vyci |ڕێکەوت=1983 |بڵاوکەرەوە=Peeters |شوێن=Leuven |ژپنک=٩٧٨-٢-٨٠١٧-٠١٩٧-٣}}&lt;/ref&gt;
|-
![[بۆھایریک]]{{ھن}} قیبتی
![[ساھیدیک]]{{ھن}}قیبتی
!وەرگێڕانی پیتی {{ھن}}زمانی قیبتی
![[زمانی عەرەبی|عەرەبی میسری]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Hinds |یەکەم١=Martin |دوایین٢=Badawi |یەکەم٢=El-Said |سەردێڕ=A Dictionary of Egyptian Arabic: Arabic-English |ناونیشان=https://archive.org/details/dictionaryofegyp0000mart_u0p8 |ڕێکەوت=1986 |بڵاوکەرەوە=Librairie du Liban |شوێن=Beirut |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٨٨-٠٤٣٤-٩}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}شێوەی خوێندنەوە
|-
|1 || {{lang|cop|Ⲑⲱⲟⲩⲧ}} || {{lang|cop|Ⲑⲟⲟⲩⲧ}} || تۆت || {{lang|ar|توت}} {{transl|ar|''Tūt''}}
|Mäskäräm (መስከረም)|| August 29 – September 27 || 11 September – 10 October || rowspan=4|Akhet (وەرزی ھەڵچوون) || {{lang|egy|ḏḥwty}}: تۆت، خودای دانایی و زانست
|-
|2 || {{lang|cop|Ⲡⲁⲟⲡⲓ}} || {{lang|cop|Ⲡⲁⲱⲡⲉ}} || [[پاوی]] || {{lang|ar|بابە}} {{transl|ar|''Bābah''}}
|Ṭəqəmt(i) (ጥቅምት)|| September 28 – October 27 || 11 October – 9 November || {{lang|egy|pꜣ-n-jpt}}: ئاھەنگی ئۆپێت
|-
|3 || {{lang|cop|Ⲁⲑⲱⲣ}} || {{lang|cop|Ϩⲁⲑⲱⲣ}} || ھاتور || {{lang|ar|ھاتور}} {{transl|ar|''Hātūr''}}
|Ḫədar (ኅዳር)|| October 28 – November 26 || 10 November – 9 December || {{lang|egy|Ḥwt-ḥr}}: خواوەندی جوانی و خۆشەویستی)
|-
|4 || {{lang|cop|Ⲭⲟⲓⲁⲕ}} || {{lang|cop|Ⲕⲟⲓⲁϩⲕ}} || کۆیاک || {{lang|ar|کیھک}} {{transl|ar|''Kiyāhk''}}
|Taḫśaś (ታኅሣሥ)|| November 27 – December 26 || 10 December – 8 January || {{lang|egy|kꜣ-ḥr-kꜣ}}: &quot;ڕۆح لەسەر ڕۆح، ناوی ئاھەنگێک
|-
|5 || {{lang|cop|Ⲧⲱⲃⲓ}} || {{lang|cop|Ⲧⲱⲃⲉ}} || توبی || {{lang|ar|طوبھ}} {{transl|ar|''Ṭūbah''}}
|Ṭərr(i) (ጥር)|| December 27 – January 25 || 9 January – 7 February ||rowspan=4| Proyet, Peret, Poret (وەرزی سەرھەڵدان) || {{lang|egy|tꜣ-ꜥꜣbt}}: &quot;پێشکەش کردن&quot;
|-
|6 || {{lang|cop|Ⲙⲉϣⲓⲣ}} || {{lang|cop|Ⲙϣⲓⲣ}} || مێشیر || {{lang|ar|أمشیر}} {{transl|ar|''ʾAmshīr''}}
|Yäkatit (Tn. Läkatit) (የካቲት)|| January 26 – February 24 || 8 February – 9 March || {{lang|egy|mḫjr}}: ناوی ئاھەنگێک کە ڕەنگە ھاوشێوەی جۆرێک سەبەتە بێت کە لەو ئاھەنگەدا بەکاردێت
|-
|7 || {{lang|cop|Ⲡⲁⲣⲉⲙϩⲁⲧ}} || {{lang|cop|Ⲡⲁⲣⲙϩⲟⲧⲡ}} || پەرێمھات || {{lang|ar|برمھات}} {{transl|ar|''Baramhāt''}}
|Mägabit (መጋቢት)|| February 25 – March 26 || 10 March – 8 April || {{lang|egy|pꜣ-n-jmnḥtp}}: &quot;فیستیڤاڵی ئەمنھۆتپ&quot;
|-
|8 || {{lang|cop|Ⲫⲁⲣⲙⲟⲩⲑⲓ}} || {{lang|cop|Ⲡⲁⲣⲙⲟⲩⲧⲉ}} || پارمۆوتی || {{lang|ar|برمودھ}} {{transl|ar|''Baramūdah''}}
|Miyazya (ሚያዝያ)|| March 27 – April 25 || 9 April – 8 May || {{lang|egy|pꜣ-n-Rnnwtt}}: فیستیڤاڵی خوداوەندی دروێنە
|-
|9 || {{lang|cop|Ⲡⲁϣⲟⲛⲥ}} || {{lang|cop|Ⲡⲁϣⲟⲛⲥ}} || پەشۆنس || {{lang|ar|بشنس}} {{transl|ar|''Bashans''}}
|Gənbo (t) (ግንቦት)|| April 26 – May 25 || 9 May – 7 June || rowspan=5|شومو یان شمو (دروێنە) || {{lang|egy|pꜣ-n-ḫnsw}} &quot;ڤیستیڤاڵی خونسوو) ...]&quot;
|-
|10 || {{lang|cop|Ⲡⲁⲱⲛⲓ}} || {{lang|cop|Ⲡⲁⲱⲛⲉ}} || پاونی || {{lang|ar|بؤنة}} {{transl|ar|''Baʾūnah''}}
|Säne (ሰኔ)|| May 26 – June 24 || 8 June – 7 July || {{lang|egy|pꜣ-n-jnt}}: ئاھەنگی گەلی
|-
|11 || {{lang|cop|Ⲉⲡⲓⲡ}} || {{lang|cop|Ⲉⲡⲏⲡ}} || ئیپیپ || {{lang|ar|أبیب}} {{transl|ar|''ʾAbīb''}}
|Ḥamle (ሐምሌ)|| June 25 – July 24 || 8 July – 6 August || {{lang|egy|jpjp}}: واتە نەناسراوە
|-
|12 || {{lang|cop|Ⲙⲉⲥⲱⲣⲓ}} || {{lang|cop|Ⲙⲉⲥⲱⲣⲏ}} || مەسۆری || {{lang|ar|مسری}} {{transl|ar|''Misrā''}}
|Nähase (ነሐሴ)|| July 25 – August 23 || 7 August – 5 September || {{lang|egy|mswt rꜥ}}: لەدایکبوونی [[ڕەع]]
|-
|13 || {{lang|cop|Ⲡⲓⲕⲟⲩϫⲓ ⲛ̀ⲁ̀ⲃⲟⲧ}} || {{lang|cop|Ⲉⲡⲁⲅⲟⲙⲉⲛⲁⲓ}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Crum |یەکەم١=W.E. |سەردێڕ=A Coptic Dictionary |ناونیشان=https://archive.org/details/copticdictionary0000crum |ڕێکەوت=1939 |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |شوێن=Oxford |پەڕە=[https://archive.org/details/copticdictionary٠٠٠٠crum/page/٥٤ ٥٤]}}&lt;/ref&gt; || پی کۆگی ئێناڤۆت || {{lang|ar|نسیئ}} {{transl|ar|''Nasīʾ''}}
|Ṗagʷəmen/Ṗagume (ጳጐሜን/ጳጉሜ)|| August 24 – August 28 || 6–10 September || مانگی بچووک؛
|}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Coptic calendar}}
{{تووڵی دەروازە|ڕۆژژمێر}}

{{ڕۆژژمێر-کۆلکە}}

[[پۆل:ڕۆژژمێرەکان]]
[[پۆل:میسر]]</text>
      <sha1>ci8jty1aah7h3od66nyjzsczv0e671t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1693874</id>
      <parentid>1693852</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:01:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:کات|کات]]</comment>
      <origin>1693874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7637" sha1="lp5cmlt334kxx1x27bmuwceo3wg96wj" xml:space="preserve">'''ڕۆژژمێری قبتی''' لە نێوان مەسیحییەکانی قبتی میسری باوە. ئەم ڕۆژژمێرییە لە ساڵنامەی میسری کۆن (فیرعەونی) وەرگیراوە. جیاوازی سەرەکییان بوونی سالانی پڕ
لە قبتییدا. لە ساڵنامەی قبتیدا، ساڵەکە بە دوازدە مانگی سی ڕۆژ و پێنج ڕۆژی زیادە لە کۆتایی ساڵدا دابەش دەکرێت.. . ھەندێ جار ئەم پێنج ڕۆژە بە «مانگ بچووک» ناودەبرێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Coptic Calendar – Alexandrian Calendar|ناونیشان=https://www.timeanddate.com/calendar/coptic-calendar.html|وێبگە=www.timeanddate.com|بڵاوکەرەوە=.timeanddate.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٢|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== مانگە قیبتییەکان ==
خشتەی خوارەوە ئاماژە بە ڕێکەوتەکانی ساڵانی قوبەتی دەکات، کە ٢٩ی شوبات ناگرێتەوە. پێش ئەم ساڵانە لە کۆتایی ساڵی پێشوودا ڕۆژێکی بازدانی کۆپتی ھەبوو. ئەمە دەبێتە ھۆی گۆڕینی ڕێکەوتەکان ڕۆژێک دواتر لە ڕۆژژمێرەکانی جوولیان و گریگۆری لە ڕۆژی سەری ساڵی کۆپتیکەوە بۆ ڕۆژی بازدانی جوولیانی یان ڕۆژژمێری گریگۆری.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ مانگی قبتی
!rowspan=2|''ژمارە.''
!colspan=4|ناو
! rowspan=&quot;2&quot; |ڕۆژژمێری ئیتیۆپیا
!rowspan=2|ڕۆژژمێری ژوولییەن
!rowspan=2|ڕۆژژمێری زایینی (١٩٠٠–٢٠٩٩)
!rowspan=2|وەرز
!rowspan=2|بنچینەی ناو بە زمانی قبتی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Černý |یەکەم١=Jaroslav |سەردێڕ=Coptic Etymological Dictionary |ناونیشان=https://archive.org/details/copticetymologic0000ernj |ڕێکەوت=1976 |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |شوێن=Cambridge |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٠٧٢٢٨-١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Vycichl |یەکەم١=Werner |سەردێڕ=Dictionnaire étymologique de la langue Copte |ناونیشان=https://archive.org/details/dictionnairetymo0000vyci |ڕێکەوت=1983 |بڵاوکەرەوە=Peeters |شوێن=Leuven |ژپنک=٩٧٨-٢-٨٠١٧-٠١٩٧-٣}}&lt;/ref&gt;
|-
![[بۆھایریک]]{{ھن}} قیبتی
![[ساھیدیک]]{{ھن}}قیبتی
!وەرگێڕانی پیتی {{ھن}}زمانی قیبتی
![[زمانی عەرەبی|عەرەبی میسری]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Hinds |یەکەم١=Martin |دوایین٢=Badawi |یەکەم٢=El-Said |سەردێڕ=A Dictionary of Egyptian Arabic: Arabic-English |ناونیشان=https://archive.org/details/dictionaryofegyp0000mart_u0p8 |ڕێکەوت=1986 |بڵاوکەرەوە=Librairie du Liban |شوێن=Beirut |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٨٨-٠٤٣٤-٩}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}شێوەی خوێندنەوە
|-
|1 || {{lang|cop|Ⲑⲱⲟⲩⲧ}} || {{lang|cop|Ⲑⲟⲟⲩⲧ}} || تۆت || {{lang|ar|توت}} {{transl|ar|''Tūt''}}
|Mäskäräm (መስከረም)|| August 29 – September 27 || 11 September – 10 October || rowspan=4|Akhet (وەرزی ھەڵچوون) || {{lang|egy|ḏḥwty}}: تۆت، خودای دانایی و زانست
|-
|2 || {{lang|cop|Ⲡⲁⲟⲡⲓ}} || {{lang|cop|Ⲡⲁⲱⲡⲉ}} || [[پاوی]] || {{lang|ar|بابە}} {{transl|ar|''Bābah''}}
|Ṭəqəmt(i) (ጥቅምት)|| September 28 – October 27 || 11 October – 9 November || {{lang|egy|pꜣ-n-jpt}}: ئاھەنگی ئۆپێت
|-
|3 || {{lang|cop|Ⲁⲑⲱⲣ}} || {{lang|cop|Ϩⲁⲑⲱⲣ}} || ھاتور || {{lang|ar|ھاتور}} {{transl|ar|''Hātūr''}}
|Ḫədar (ኅዳር)|| October 28 – November 26 || 10 November – 9 December || {{lang|egy|Ḥwt-ḥr}}: خواوەندی جوانی و خۆشەویستی)
|-
|4 || {{lang|cop|Ⲭⲟⲓⲁⲕ}} || {{lang|cop|Ⲕⲟⲓⲁϩⲕ}} || کۆیاک || {{lang|ar|کیھک}} {{transl|ar|''Kiyāhk''}}
|Taḫśaś (ታኅሣሥ)|| November 27 – December 26 || 10 December – 8 January || {{lang|egy|kꜣ-ḥr-kꜣ}}: &quot;ڕۆح لەسەر ڕۆح، ناوی ئاھەنگێک
|-
|5 || {{lang|cop|Ⲧⲱⲃⲓ}} || {{lang|cop|Ⲧⲱⲃⲉ}} || توبی || {{lang|ar|طوبھ}} {{transl|ar|''Ṭūbah''}}
|Ṭərr(i) (ጥር)|| December 27 – January 25 || 9 January – 7 February ||rowspan=4| Proyet, Peret, Poret (وەرزی سەرھەڵدان) || {{lang|egy|tꜣ-ꜥꜣbt}}: &quot;پێشکەش کردن&quot;
|-
|6 || {{lang|cop|Ⲙⲉϣⲓⲣ}} || {{lang|cop|Ⲙϣⲓⲣ}} || مێشیر || {{lang|ar|أمشیر}} {{transl|ar|''ʾAmshīr''}}
|Yäkatit (Tn. Läkatit) (የካቲት)|| January 26 – February 24 || 8 February – 9 March || {{lang|egy|mḫjr}}: ناوی ئاھەنگێک کە ڕەنگە ھاوشێوەی جۆرێک سەبەتە بێت کە لەو ئاھەنگەدا بەکاردێت
|-
|7 || {{lang|cop|Ⲡⲁⲣⲉⲙϩⲁⲧ}} || {{lang|cop|Ⲡⲁⲣⲙϩⲟⲧⲡ}} || پەرێمھات || {{lang|ar|برمھات}} {{transl|ar|''Baramhāt''}}
|Mägabit (መጋቢት)|| February 25 – March 26 || 10 March – 8 April || {{lang|egy|pꜣ-n-jmnḥtp}}: &quot;فیستیڤاڵی ئەمنھۆتپ&quot;
|-
|8 || {{lang|cop|Ⲫⲁⲣⲙⲟⲩⲑⲓ}} || {{lang|cop|Ⲡⲁⲣⲙⲟⲩⲧⲉ}} || پارمۆوتی || {{lang|ar|برمودھ}} {{transl|ar|''Baramūdah''}}
|Miyazya (ሚያዝያ)|| March 27 – April 25 || 9 April – 8 May || {{lang|egy|pꜣ-n-Rnnwtt}}: فیستیڤاڵی خوداوەندی دروێنە
|-
|9 || {{lang|cop|Ⲡⲁϣⲟⲛⲥ}} || {{lang|cop|Ⲡⲁϣⲟⲛⲥ}} || پەشۆنس || {{lang|ar|بشنس}} {{transl|ar|''Bashans''}}
|Gənbo (t) (ግንቦት)|| April 26 – May 25 || 9 May – 7 June || rowspan=5|شومو یان شمو (دروێنە) || {{lang|egy|pꜣ-n-ḫnsw}} &quot;ڤیستیڤاڵی خونسوو) ...]&quot;
|-
|10 || {{lang|cop|Ⲡⲁⲱⲛⲓ}} || {{lang|cop|Ⲡⲁⲱⲛⲉ}} || پاونی || {{lang|ar|بؤنة}} {{transl|ar|''Baʾūnah''}}
|Säne (ሰኔ)|| May 26 – June 24 || 8 June – 7 July || {{lang|egy|pꜣ-n-jnt}}: ئاھەنگی گەلی
|-
|11 || {{lang|cop|Ⲉⲡⲓⲡ}} || {{lang|cop|Ⲉⲡⲏⲡ}} || ئیپیپ || {{lang|ar|أبیب}} {{transl|ar|''ʾAbīb''}}
|Ḥamle (ሐምሌ)|| June 25 – July 24 || 8 July – 6 August || {{lang|egy|jpjp}}: واتە نەناسراوە
|-
|12 || {{lang|cop|Ⲙⲉⲥⲱⲣⲓ}} || {{lang|cop|Ⲙⲉⲥⲱⲣⲏ}} || مەسۆری || {{lang|ar|مسری}} {{transl|ar|''Misrā''}}
|Nähase (ነሐሴ)|| July 25 – August 23 || 7 August – 5 September || {{lang|egy|mswt rꜥ}}: لەدایکبوونی [[ڕەع]]
|-
|13 || {{lang|cop|Ⲡⲓⲕⲟⲩϫⲓ ⲛ̀ⲁ̀ⲃⲟⲧ}} || {{lang|cop|Ⲉⲡⲁⲅⲟⲙⲉⲛⲁⲓ}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Crum |یەکەم١=W.E. |سەردێڕ=A Coptic Dictionary |ناونیشان=https://archive.org/details/copticdictionary0000crum |ڕێکەوت=1939 |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |شوێن=Oxford |پەڕە=[https://archive.org/details/copticdictionary٠٠٠٠crum/page/٥٤ ٥٤]}}&lt;/ref&gt; || پی کۆگی ئێناڤۆت || {{lang|ar|نسیئ}} {{transl|ar|''Nasīʾ''}}
|Ṗagʷəmen/Ṗagume (ጳጐሜን/ጳጉሜ)|| August 24 – August 28 || 6–10 September || مانگی بچووک؛
|}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Coptic calendar}}
{{تووڵی دەروازە|ڕۆژژمێر|کات}}

{{ڕۆژژمێر-کۆلکە}}

[[پۆل:ڕۆژژمێرەکان]]
[[پۆل:میسر]]</text>
      <sha1>lp5cmlt334kxx1x27bmuwceo3wg96wj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕینۆ میگانێ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>207766</id>
    <revision>
      <id>1694157</id>
      <parentid>1546137</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T04:33:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فەڕەنسا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1132" sha1="0eqoqffdftcz7hdv4y9sgyemmx0xb42" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
[[پەڕگە:2017 Renault Megane Dynamique S NAV DC 1.5 Front.jpg|وێنۆک]]

'''ڕینۆ میگانێ''' ({{بە ئینگلیزی|Renault Mégane}}) ئۆتۆمبێلێکە کۆمپانیای ڕینۆ لە ماوەی سێ نەوەدا بەرهەمی دەهێنێت لە ١٩٩٩وە.
{{تووڵی دەروازە|ئۆتۆمۆبیل|دەیەی ١٩٩٠|دەیەی ٢٠٠٠|دەیەی ٢٠١٠|فەڕەنسا}}
{{پۆلی کۆمنز|Renault Mégane}}

{{فەڕەنسا-کۆلکە}}

[[پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:ئۆتۆمۆبیلی سیدان]]
[[پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی ئەرژەنتین]]
[[پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی بەڕازیل]]
[[پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی ئێران]]
[[پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی ئیسپانیا]]
[[پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی تورکیا]]
[[پۆل:وێستگەی عارەبانەکان]]</text>
      <sha1>0eqoqffdftcz7hdv4y9sgyemmx0xb42</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆکین، لە دەوری دارەکەی کریسمس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>208072</id>
    <revision>
      <id>1694066</id>
      <parentid>1531054</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:35:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مۆسیقا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1031" sha1="szu02t7ukmjd2jta1srp200hd3dt3wk" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
'''ڕۆکین، لە دەوری دارەکەی کریسمس''' ({{بە ئینگلیزی|Rockin' Around the Christmas Tree}})  گۆرانیەکی زۆر بەناوبانگی کریسمس بوو، کە برێندا لی گۆرانیەکەی وتووە، لە نێوان ساڵانی ١٩٥٨ بۆ ١٩٥٩ دەرچوو، هەرچەندە لە ساڵی ١٩٦٠ گۆرانیەکە ناوبانگێکی باشی پەیاکرد. مۆسیقاژەنەکانی تر چەندین ساڵە ئەم گۆرانیەیان دەگوتوتەوە، لە نێوانیاندا ئیمی گراند، جێسیکا سیمپسۆن.
==سەرچاوەکان==
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی سادە | سەردان = ٧ی ئازاری ٢٠٢٢}}
&lt;references /&gt;

{{تووڵی دەروازە|مۆسیقا}}

{{مۆسیقا-کۆلکە}}

[[پۆل:مۆسیقاکانی کریسمس]]
[[پۆل:تاکەگۆرانییەکانی ژمارە یەکی نیوزیلاند]]</text>
      <sha1>szu02t7ukmjd2jta1srp200hd3dt3wk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیزاوا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>208353</id>
    <revision>
      <id>1694114</id>
      <parentid>1649093</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T01:35:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9151" sha1="1y4a74k1o3p5l0fbl4d4diy10a3axmq" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ڕیزاوا
| ناوی_فەرمی	           = رضا اباد - Reyzawa
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		= 

| جۆری_نیشتنگە		=  [[گوند]]
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     = 
| قەبارەی_وێنە	     =   300px
| شرۆڤەی_وێنە		= 
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا		= 
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape&lt;!--line--&gt;|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=35.75955|frame-long=47.90337|frame-width=250|frame-height=300}}
| قەبارەی_نەخشە  = 70px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		=  ڕۆژھەڵاتی کوردستان
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١	=  Iran 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	= جێگەی لە [[ئێران]]دا
| پۆتانەکان             = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان	= 
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}}
| جۆری_دابەشکراو١	=   [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	=   [[پارێزگای کوردستان|سنە]]
| جۆری_دابەشکراو٢	=   [[شارستان]]
| ناوی_دابەشکراو٢	=   [[شارستانی بیجاڕ|بیجاڕ]]
| جۆری_دابەشکراو٣	=   [[ناوچە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	=   [[ناوچەی چەنگ ئەڵماس|چەنگ ئەڵماس]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=   [[گوندەوار]]
| ناوی_دابەشکراو٤	=   [[گوندەواری باوەڕەشانی|باوەڕەشانی]]
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= [[کوێخا]]
| ناوی_سەرۆک		= 
&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م         	        		=  ١٦١٢
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان	                	=   چۆڵ
| دانیشتووان_لە			= [[٢٠١٦]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی گەڕووسی|گەڕووسی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[شیعە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = [[نەتەوە]]  
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     = [[کورد]]
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| کاتناوچە١  = [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST  = ھاوین
| جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠
| جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە  = ٠٨٧
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە  =
| پەراوێزەکان  =
}}

'''ڕیزاوا''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری باوەڕەشانی]]، [[ناوچەی چەنگ ئەڵماس]]، [[شارستانی بیجاڕ]]، [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای سنە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١  | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١  |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==

== مێژوو ==

== جوگرافیا ==

'''ڕیزاوا''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
* لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[خاناوا]]. 
* لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[چڵانە]].
* لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[کێنی ئاینە]]. 
* لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[میل سپی]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== دانیشتووان ==
* بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٠)کەس و (٠)خێزان بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}&lt;/ref&gt;
* دانیشتووانی [[گوند]]ەکە لە [[نەتەوە]]ی [[کورد]] پێکھاتووە.

== ئایین و زمان ==
* ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[شیعە]])یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&amp;*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&amp;* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt;

* بە [[زمانی کوردی|کوردی]] شێوەزاری ([[کوردیی گەڕووسی|گەڕووسی]]) دەدوێن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوغرافیای تاریخی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* | نووسەر = جەلالەدین شافیعی کورد | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان =  ٩ی ئازاری ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=  ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220101101439/https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==

* [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی بیجاڕ]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{شارستانی بیجاڕ}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}}

{{پارێزگای کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}
{{ئێران-کۆلکە}}

[[پۆل:شارستانی بیجاڕ]]
[[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|بیجاڕ]]
[[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|بیجاڕ]]
[[پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ]]
[[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]</text>
      <sha1>1y4a74k1o3p5l0fbl4d4diy10a3axmq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیڤەر پلەیت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>211420</id>
    <revision>
      <id>1694181</id>
      <parentid>1544144</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T04:37:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تۆپی پێ-کۆلکە، ئەرژەنتین-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694181</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1353" sha1="sjv4bkd3k9a4top81tg1l8f0ks5f81a" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە}}
{{بنبەست|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
[[پەڕگە:Club Atlético River Plate logo.svg|وێنۆک]]'''یانەی وەرزشی ریڤەر پلەیت''' (بە ئیسپانی: club Atlético River plate)یەکێکە لە یانەکانی خولی تۆپی پێی ئەرجەنتینی لە ٢٥ی مایۆی ١٩٠١ دامەزراوە

ڕیڤەرپلەیت یەکێکە لە بەناوبانگترین یانەکانی ئەرجەنتین و خاوەنی زۆرترین نازناوی خولی ئەرجەنتینییە و ٣٧ جار بووەتە پاڵەوان

ریڤەر پلەیت نازناوی (ملیۆنێرەکان)ی ھەیە چونکە زۆربەی ئەندامەکانی بارزگان و بوودجەکەی زەبەلاحی ھەیە لەچاو یانەکانی تر ھەروەھا زۆربەی ھەوادارانی لە چینی باڵای ئەو وڵاتەن جیاواز لە ڕکابەرەکەی بۆکا جۆنێورز

== ژمارەی دەستکەوتەکانی یانە ==
خولی پلە یەکی ئەرجەنتینی (٣٧)جار

{{تووڵی دەروازە|تۆپی پێ|ئەرژەنتین}}
{{پۆلی کۆمنز|River Plate}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{تۆپی پێ-کۆلکە}}
{{ئەرژەنتین-کۆلکە}}</text>
      <sha1>sjv4bkd3k9a4top81tg1l8f0ks5f81a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیکی مارتن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>212909</id>
    <revision>
      <id>1694190</id>
      <parentid>1473616</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T04:39:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694190</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4900" sha1="ng68026lzj4fcfmjsf3c2g4fnp1ujs6" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ڕیکی مارتن
| image              = Ricky Martin Golden Globe Awards 2018.jpg
| caption            = مارتن لە ئاھەنگی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب ٢٠١٨
| birth_name         = ئینریکی مارتن مۆرالیس
| birth_date         = {{birth date and age|1971|12|24}}
| birth_place        =سان خوان- [[پۆرتۆ ڕیکۆ]]
| organization       = {{plainlist|
* تاقیگەی مۆسیقای مارتن
* دامەزراوەی ڕیکی مارتن
}}
| works              = {{hlist|[[Ricky Martin albums discography|Albums]]|[[Ricky Martin singles discography|singles]]|[[List of songs recorded by Ricky Martin|songs]]|[[Ricky Martin videography|videography]]}}
| occupation         = {{hlist|[[گۆرانیبێژ]]|[[گۆرانینووس]] |[[ئەکتەر]]}}
| years_active       = ١٩٨٤–ئێستا
| spouse             = {{marriage|[[جوان یووسف]]|٢٠١٧|٢٠٢٣|end=sep}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Everything We Know About Ricky Martin's Husband, Who He Met on Social Media|ناونیشان=https://www.oprahdaily.com/entertainment/a27682068/who-is-ricky-martin-husband-jwan-yosef/|وێبگە=Oprah Daily|بڵاوکەرەوە=Oprah Daily LLC|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=en-us|ڕێکەوت=٣١ی ئایاری ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;
| children           = ٤
| awards             =
| signature          = Ricky Martin signature, Billboard Open Letter 2016.png
| module             = {{Infobox musical artist|embed=yes
| genre              = {{hlist|[[پۆپی لاتینی]]|[[مۆسیقای پۆپ|پۆپ]]|[[مۆسیقای دەنس]]|[[reggaeton]]|سالسا}}
| instrument         = دەنگ
| associated_acts    = {{hlist|[[Menudo (group)|Menudo]]|[[Wisin &amp; Yandel]]|[[Wisin]]|[[Maluma]]}}&lt;!--before adding please see [[Template:Infobox musical artist/doc#associated acts]] for appropriate additions--&gt;
| label              = {{hlist|[[Sony Music Mexico|Sony Mexico]]|[[Columbia Records|Columbia]]|[[Sony Music Latin|Sony Latin]]}}
| website            = {{URL|rickymartinmusic.com}}
}}
}}
'''ئینریکی مارتن مۆرالیس''' ({{lang-en|Enrique Martín Morales}}؛ لە ٢٤ی کانوونی یەکەمی ١٩٧١) کە بە پیشەیی ناسراوە بە ڕیکی مارتن ({{lang-en|Ricky Martin}})، [[گۆرانیبێژ]]، [[گۆرانینووس]] و [[ئەکتەر]]ی [[پۆرتۆ ڕیکۆ]]یییە. ئەو ئەو ناسراوە بە گشتگیربوونی مۆسیقایی، وەک چەندین ژانر دەگرێتەوە، لەوانە پۆپی لاتینی، پۆپ، سەما، ڕیگەێتۆن، و سالسا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Biography com|دوایین١=Editors|سەردێڕ=Ricky Martin|ناونیشان=https://www.biography.com/musician/ricky-martin|وێبگە=Biography|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=en-us}}&lt;/ref&gt;

ناوی «پاشای پۆپی لاتینی» و «پاشای مۆسیقای لاتینی» و «خودای پۆپی لاتینی» ناوزەد کراوە، بە یەکێک لە کاریگەرترین ھونەرمەندەکانی جیھان دادەنرێت. مارتن لە سان خوان لەدایکبووە، لە تەمەنی ٩ ساڵییەوە دەستی بە دەرکەوتنی لە ڕیکلامە تەلەڤیزیۆنییەکان کردووە و لە تەمەنی ١٢ ساڵیدا دەستی بە کاری مۆسیقا کردووە، وەک ئەندامێکی گرووپی کوڕانی پۆرێتو ڕیکۆن مێنۆدۆ.

لە ساڵی ١٩٩١ لە [[سۆنی میووزیک]]ی مەکسیکۆ دەستی بە پیشەی تاک کردووە و بە بڵاوکردنەوەی یەکەم دوو ئەلبومی ستۆدیۆ بە ناوی ڕیکی مارتن (١٩٩١) و من ئاماراس (١٩٩٣) لە [[ئەمریکای لاتینی|ئەمریکای لاتین]]دا ناسینەوەی بەدەست ھێنا.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسپانیا|فیلم|ژیاننامە|مۆسیقا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە}}
{{پۆلی کۆمنز|Ricky Martin}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{فیلم-کۆلکە}}
{{مۆسیقا-کۆلکە}}

[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی مۆسیقای جیھانی]]
[[پۆل:باڵیۆزی نیازپاکی یونسێف]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی]]
[[پۆل:چاکەکارانی ئەمریکی]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:چالاکوانەکانی مافەکانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]
[[پۆل:ھونەرمەندانی کۆڵۆمبیا ڕیکۆردز]]</text>
      <sha1>ng68026lzj4fcfmjsf3c2g4fnp1ujs6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694285</id>
      <parentid>1694190</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T09:04:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1694285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4979" sha1="3s24x9uviexzqccwodyrn8liaa8jda8" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ڕیکی مارتن
| image              = Ricky Martin Golden Globe Awards 2018.jpg
| caption            = مارتن لە ئاھەنگی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب ٢٠١٨
| birth_name         = ئینریکی مارتن مۆرالیس
| birth_date         = {{birth date and age|1971|12|24}}
| birth_place        =سان خوان- [[پۆرتۆ ڕیکۆ]]
| organization       = {{plainlist|
* تاقیگەی مۆسیقای مارتن
* دامەزراوەی ڕیکی مارتن
}}
| works              = {{hlist|[[Ricky Martin albums discography|Albums]]|[[Ricky Martin singles discography|singles]]|[[List of songs recorded by Ricky Martin|songs]]|[[Ricky Martin videography|videography]]}}
| occupation         = {{hlist|[[گۆرانیبێژ]]|[[گۆرانینووس]] |[[ئەکتەر]]}}
| years_active       = ١٩٨٤–ئێستا
| spouse             = {{marriage|[[جوان یووسف]]|٢٠١٧|٢٠٢٣|end=sep}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Everything We Know About Ricky Martin's Husband, Who He Met on Social Media|ناونیشان=https://www.oprahdaily.com/entertainment/a27682068/who-is-ricky-martin-husband-jwan-yosef/|وێبگە=Oprah Daily|بڵاوکەرەوە=Oprah Daily LLC|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=en-us|ڕێکەوت=٣١ی ئایاری ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;
| children           = ٤
| awards             =
| signature          = Ricky Martin signature, Billboard Open Letter 2016.png
| module             = {{Infobox musical artist|embed=yes
| genre              = {{hlist|[[پۆپی لاتینی]]|[[مۆسیقای پۆپ|پۆپ]]|[[مۆسیقای دەنس]]|[[reggaeton]]|سالسا}}
| instrument         = دەنگ
| associated_acts    = {{hlist|[[Menudo (group)|Menudo]]|[[Wisin &amp; Yandel]]|[[Wisin]]|[[Maluma]]}}&lt;!--before adding please see [[Template:Infobox musical artist/doc#associated acts]] for appropriate additions--&gt;
| label              = {{hlist|[[Sony Music Mexico|Sony Mexico]]|[[Columbia Records|Columbia]]|[[Sony Music Latin|Sony Latin]]}}
| website            = {{URL|rickymartinmusic.com}}
}}
}}
'''ئینریکی مارتن مۆرالیس''' ({{lang-en|Enrique Martín Morales}}؛ لە ٢٤ی کانوونی یەکەمی ١٩٧١) کە بە پیشەیی ناسراوە بە ڕیکی مارتن ({{lang-en|Ricky Martin}})، [[گۆرانیبێژ]]، [[گۆرانینووس]] و [[ئەکتەر]]ی [[پۆرتۆ ڕیکۆ]]یییە. ئەو ئەو ناسراوە بە گشتگیربوونی مۆسیقایی، وەک چەندین ژانر دەگرێتەوە، لەوانە پۆپی لاتینی، پۆپ، سەما، ڕیگەێتۆن، و سالسا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Biography com|دوایین١=Editors|سەردێڕ=Ricky Martin|ناونیشان=https://www.biography.com/musician/ricky-martin|وێبگە=Biography|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=en-us}}&lt;/ref&gt;

ناوی «پاشای پۆپی لاتینی» و «پاشای مۆسیقای لاتینی» و «خودای پۆپی لاتینی» ناوزەد کراوە، بە یەکێک لە کاریگەرترین ھونەرمەندەکانی جیھان دادەنرێت. مارتن لە سان خوان لەدایکبووە، لە تەمەنی ٩ ساڵییەوە دەستی بە دەرکەوتنی لە ڕیکلامە تەلەڤیزیۆنییەکان کردووە و لە تەمەنی ١٢ ساڵیدا دەستی بە کاری مۆسیقا کردووە، وەک ئەندامێکی گرووپی کوڕانی پۆرێتو ڕیکۆن مێنۆدۆ.

لە ساڵی ١٩٩١ لە [[سۆنی میووزیک]]ی مەکسیکۆ دەستی بە پیشەی تاک کردووە و بە بڵاوکردنەوەی یەکەم دوو ئەلبومی ستۆدیۆ بە ناوی ڕیکی مارتن (١٩٩١) و من ئاماراس (١٩٩٣) لە [[ئەمریکای لاتینی|ئەمریکای لاتین]]دا ناسینەوەی بەدەست ھێنا.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسپانیا|فیلم|ژیاننامە|مۆسیقا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە}}
{{پۆلی کۆمنز|Ricky Martin}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{فیلم-کۆلکە}}
{{مۆسیقا-کۆلکە}}

[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی مۆسیقای جیھانی]]
[[پۆل:باڵیۆزی نیازپاکی یونسێف]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی]]
[[پۆل:چاکەکارانی ئەمریکی]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:چالاکوانەکانی مافەکانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]
[[پۆل:ھونەرمەندانی کۆڵۆمبیا ڕیکۆردز]]
[[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]]</text>
      <sha1>3s24x9uviexzqccwodyrn8liaa8jda8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆبێرت کۆچاریان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214479</id>
    <revision>
      <id>1693688</id>
      <parentid>1693527</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:03:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9123" sha1="ljj1axsk2ehbhhf4qrz4lcl02mk8zgd" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ڕۆبێرت کۆچاریان''' ({{بە ئەرمەنی|Ռոբերտ Սեդրակի Քոչարյան}} ; لەدایکبووی ٣١ی ئابی ١٩٥٤) سیاسەتمەدارێکی ئەرمەنییە. لە ساڵی ١٩٩٤ تا ١٩٩٧ سەرۆکی کۆماری قەرەباغ و لە ١٩٩٢ تا ١٩٩٤ سەرۆک وەزیرانی قەرەباغ بووە، لە نێوان ساڵانی ١٩٩٨ بۆ ٢٠٠٨ دووەم سەرۆکی ئەرمینیا بووە و لە ساڵی ١٩٩٧ تا ١٩٩٨ سەرۆک وەزیرانی ئەرمینیا بووە.

کۆچاریان دوو جار بە سەرۆکی ئەرمینیا ھەڵبژێردرا، لە ساڵانی ١٩٩٨ و ٢٠٠٣؛ ھەردوو ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی بە دوو خول بەڕێوەچوو. لە زۆربەی سەرۆکایەتییەکەیدا، لە نێوان ساڵانی ٢٠٠١ بۆ ٢٠٠٧، ئابووری ئەرمینیا بە تێکڕا ساڵانە بە ڕێژەی ١٢٪ گەشەی کردووە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Country Information|ناونیشان=http://old.un.am/en/Country_Information|بڵاوکەرەوە=United Nations in Armenia|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160924072135/http://old.un.am/en/Country_Information|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; بە شێوەیەکی بەرچاو بەھۆی بووژانەوەی بیناسازییەوە.&lt;ref name=&quot;armenianow&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Abrahamyan|یەکەم=Gayane|سەردێڕ=Rotating Around Presidents: Kocharyan's &quot;shadow&quot; a curse or a blessing for Armenia?|ناونیشان=http://armenianow.com/commentary/analysis/41259/armenia_president_robert_kocharyan_shadow_elections2013|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠١٤|newspaper=[[ArmeniaNow]]|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130129182942/http://www.armenianow.com/commentary/analysis/41259/armenia_president_robert_kocharyan_shadow_elections2013|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لەکاتێکدا لایەنگرانی کۆچاریان شانازیی پێدەکەن کە گەشەی ئابووری ئەرمینیای لە سەردەمی سەرۆکایەتییەکەیدا مسۆگەر کردووە، ڕەخنەگرانی ئەو بە پێشخستنی گەندەڵی و دروستکردنی سیستەمێکی ئۆلیگارکیی حکوومەت لە ئەرمینیا تۆمەتبار دەکەن.&lt;ref name=&quot;anniversary&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Armenia Marks Parliament Attack Anniversary|ناونیشان=http://www.azatutyun.am/content/article/1862609.html|ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠١٣|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|نووسەر١=Martirosian, Anush |نووسەر٢=Meloyan, Ruben |agency=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]]|وتەگێڕانەوە=The opposition alliance described the parliament attack as “the darkest page in Armenian history” that laid the foundation of the country’s existing “criminal-oligarchic” system. It again blamed Kocharian and Serzh Sarkisian for the killings, claiming that most Armenians consider them the masterminds of the crime.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Elliott|یەکەم=Raffi|ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Former President Kocharyan Looks and Acts Like New Candidate|ناونیشان=https://mirrorspectator.com/2021/05/10/former-president-kocharyan-looks-and-acts-like-new-candidate/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=The Armenian Mirror-Spectator|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

لە ٢٦ی تەممووزی ٢٠١٨ کۆچاریان لە پەیوەندی لەگەڵ سەرکوتکردنی خۆپیشاندانەکانی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ئەرمینیا لە ساڵی ٢٠٠٨ لە کۆتا ھەفتەکانی سەرۆکایەتییەکەیدا تۆمەتبار کرا، کە بووە ھۆی مردنی دە کەس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kocharian Charged Over 2008 Crackdown|ناونیشان=https://www.azatutyun.am/a/29392588.html|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠١٩|وێبگە= «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան|زمان=hy}}&lt;/ref&gt; دادگاییکردنی کۆچاریان لە ١٣ی ئایاری ٢٠١٩ دەستی پێکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rferl.org/a/armenian-ex-president-kocharian-goes-on-trial-in-yerevan/29937537.html|سەردێڕ=Armenian Ex-President Kocharian Goes on Trial in Yerevan}}&lt;/ref&gt; دادگاییکردنەکە لە مانگی ئازاری ٢٠٢١ کۆتایی ھات دوای ئەوەی دادگای دەستووری ئەرمینیا ئەو مادەیەی یاسای سزادانی بە نادەستووری زانی کە بەپێی ئەو کۆچاریان دادگایی دەکرا.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Armenian High Court Drops Criminal Case Against Ex-President Kocharian|ناونیشان=https://www.rferl.org/a/armenian-high-court-drops-criminal-case-against-ex-president-kocharian/31171641.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=RadioFreeEurope/RadioLiberty|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== ژیانی تایبەت ==
[[پەڕگە:Robert Kocharyan and his family, 2013.JPG|وێنۆک|ڕاست|ڕۆبێرت کۆچاریان لەگەڵ خێزانەکەی. لە ساڵی ٢٠١٣]]
ئەو و ھاوسەرەکەی بە ناوی [[بێلا کۆچاریان]] خاوەنی سێ منداڵن: سێدراک، گایانێ و لیڤۆن کە ھەموویان لە ستێپاناکێرت لەدایکبوون. کۆچاریان جگە لە زمانی ئەرمەنی زێدی خۆی، بە زمانەکانی ڕووسی و ئینگلیزی قسە دەکات&lt;ref&gt;Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211211/y5FiIX_ebO8 Ghostarchive]{{cbignore}} and the {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=2001 թվականի հունվարի 25-ը Հայաստանը դարձավ Եվրոպայի Խորհրդի անդամ|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=y5FiIX_ebO8|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٠}}{{cbignore}}: {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=2001 թվականի հունվարի 25-ը Հայաստանը դարձավ Եվրոպայի Խորհրդի անդամ|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=y5FiIX_ebO8|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٠}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt; لە بیرەوەرییەکانیدا کە لە ساڵی ٢٠٢٠ بڵاوکراونەتەوە، دانی بەوەداناوە کە فەرمانێکی خراپی لە زمانی ئەرمەنی ستاندارددا ھەبووە و دەڵێت «لە نووسین و خوێندنەوەدا بە زمانی ئەرمەنی کێشەی ھەبووە». ئەو ئەمە دەگەڕێنێتەوە بۆ زێدی خۆی کە قەرەباغە، کە زۆرێک لە ئەرمەنییەکانی ناوچەکە بە شێوەزاری ناوخۆیی قەرەباخ یان زمانی ڕووسی وەک یەکەم زمانی خۆیان قسە دەکەن.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=From behind bars, Armenia's former president releases memoir {{!}} Eurasianet|ناونیشان=https://eurasianet.org/from-behind-bars-armenias-former-president-releases-memoir|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=eurasianet.org|زمان=en}}&lt;/ref&gt;ھەرچەندە لە ساڵی ١٩٩٦ لەلایەن قەشە سەرەکی پارگێڤ مارتیرۆسیانەوە لە کەنیسەی نێردراوی ئەرمەنستان مەعمودی وەرگرتووە، بەڵام ڕای گەیاندووە کە ئەو باوەڕدار نییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|author-last=Kocharyan|author-first=Robert|سەردێڕ= Жизнь и свобода: Автобиография экс-президента Армении и Карабаха|شوێن=Moscow|بڵاوکەرەوە= Интеллектуальная литература |ڕێکەوت= ٢٠١٩|پەڕە=٤٣٠}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[سیمۆن زاڤاریان]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئەرمەنستان|سیاسەت|زانستی سیاسەت}}
{{پۆلی کۆمنز|Robert Kocharyan}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{ئەرمەنستان-کۆلکە}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئەرمەنستان]]
[[پۆل:سەرۆک وەزیرانی ئەرمەنستان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]]</text>
      <sha1>ljj1axsk2ehbhhf4qrz4lcl02mk8zgd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیتا سەرگسیان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214582</id>
    <revision>
      <id>1694104</id>
      <parentid>1591163</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T01:33:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4746" sha1="cjgga5j8buj63w06fzeqajpppbq4aer" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ڕیتا سەرگسیان''' ({{بە ئەرمەنی|Ռիտա Ալեքսանդրի Սարգսյան}}؛ ٦ی ئازاری ١٩٦٢ – ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Մահացել է Ռիտա Սարգսյանը|ناونیشان=https://armeniatoday.news/armenia/200645/|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Armenia Today|زمان=hy-AM}}&lt;/ref&gt;) ھاوسەری سێرژ سەرگسیان بووە، سەرۆکی [[ئەرمەنستان|ئەرمینیا]] بووە لە ساڵی ٢٠٠٨ تا ٢٠١٨. لە بنەماڵەیەکی سەربازی لەدایکبووە و بە پیشەکەی مامۆستای مۆسیقا بووە.&lt;ref name=&quot;official bio&quot;&gt;[http://www.president.am/en/first-lady/ Official website of the President of Armenia. Rita Sargsyan. First Lady of Armenia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160504053308/http://www.president.am/en/first-lady/ |date= ٤ی ئایاری ٢٠١٦ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://armenpress.am/arm/news/707797 Documentary &quot;Married to the president&quot;, &quot;Rossia 24» (''in Armenian'')]&lt;/ref&gt;

== ژیاننامە ==
لە ساڵی ١٩٨٣ لەگەڵ [[سێرژ سەرگسیان|سێرژ]] ھاوسەری ھاوسەرگیری دەکات. دوو کچیان ھەیە بە ناوەکانی ئەنوش و ساتەنیک و چوار نەوەیان ھەیە بە ناوەکانی مریەم و ڕیتا و ئارا و سێرژ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://galatv.am/hy/news/105643/|سەردێڕ=&quot;Հասարակությանը ներկայացնելու այնքան քիչ բան ունեն, որ Հռոմի Պապի տված պատարագն են սեփականացնում&quot;|وێبگە=ԳԱԼԱ|زمان=hy-AM|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181220154504/http://galatv.am/hy/news/105643/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.a1plus.am/77146.html|سەردێڕ=Հարցը Զարուհուն հուշել էր Սերժ Սարգսյանը|وێبگە=www.a1plus.am|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.7or.am/am/news/view/43739/|سەردێڕ=Միշիկական քարոզչամեքենան &quot;բուքսավատ&quot; է անում|دوایین=Intell-Sol.com|وێبگە=www.7or.am|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121201133828/http://www.7or.am/am/news/view/43739/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== مردن ==
ڕۆژی ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠، ڕیتا سەرگسیان لە تەمەنی ٥٨ ساڵیدا بەھۆی[[نەخۆشیی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩|کۆڤید-١٩]] کۆچی دوایی کرد.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; پرسە و سەرەخۆشی لەلایەن سەرۆکوەزیران [[نیکۆڵ پاشینیان]] پێشکەش کرا و ئاماژەی بەوەدا کە «سەرکردایەتی چالاکییە کۆمەڵایەتی و گشتی بەنرخی کرد بە ئامانجی پەروەردەکردنی ژیانی کولتووری لە وڵاتدا.»&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Prime Minister Nikol Pashinyan's Condolence Message on Passing of Rita Sargsyan|ناونیشان=https://www.primeminister.am/en/condolence/item/2020/11/20/Nikol-Pashinyan-Condolences/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=www.primeminister.am|زمان=en}}&lt;/ref&gt; سەرۆک ئارمەن سەرکشیان بە شێوەیەکی شەخسی سەردانی سێرژی کرد بۆ دەربڕینی ھاوخەمی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Armen Sarkissian expresses condolences to and visits Armenia 3rd President Serzh Sargsyan|ناونیشان=https://news.am/eng/news/614928.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=news.am|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تووڵی دەروازە|ئەرمەنستان|ژن|ژیاننامە|سیاسەت|مۆسیقا}}
{{پۆلی کۆمنز|Rita Sargsyan}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{مۆسیقا-کۆلکە}}

[[پۆل:خانمانی یەکەمی ئەرمەنستان|ڕیتا سەرگسیان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠٢٠]]</text>
      <sha1>cjgga5j8buj63w06fzeqajpppbq4aer</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێبوار سەعید</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214610</id>
    <revision>
      <id>1694229</id>
      <parentid>1531535</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T07:35:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3657" sha1="2iex0qu02p69eq27lkqyt1vtv9rxp9t" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدانی کەسایەتی
|ناو            = ڕێبوار سەعید
|وێنە           = 
Rebwar Saeed (cropped).jpg
|ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٦٢
|شوێنی لەدایکبوون  = [[تەوێڵە]]، [[ھەڵەبجە]]
|ڕێکەوتی مردن    =
|شوێنی مردن     =
|شوێنی گۆڕ      =
|نیشتەجێ       =
|نەتەوە         = [[کورد]]
|پەروەردە        =
|ڕادەی خوێندەواری  = پڕۆفیسۆر
|خوێندنگە        =
|پیشە           =
|ساڵانی چالاکی     =
|ناسراوە بە       =
|کارە دیارەکان     =
|ئایین           =
|ھاوسەر         =
|منداڵەکان        =
|وێبگە          =
}}

'''ڕێبوار سەعید''' (لەدایکبووی ١٩٦٢ لە [[تەوێڵە]]، [[ھەڵەبجە]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.speemedia.com/dreja.aspx?=hewal&amp;jmare=67693&amp;Jor=1| سەردێڕ = دواین تابلۆی ساڵ پێشکەشی سێوان کرا| بڵاوکەرەوە = speemedia.com}}&lt;/ref&gt; ھونەرمەندێکی شێوەکاری کوردە. ڕاگری کۆلێژی ھونەرەجوانەکانە لە زانکۆی سلێمانی. سەرۆکی ڕێکخراوی ھونەریی ئارت ئین کۆمۆنە لە لەندەن، ئەندامی دەستەی دامەزرێنەری ڕێکخراوی باڵندە بارانە لە فەڕەنسا، ئەندامی ھەمیشەیی ڕێکخراوی کولتووریی میلیونیم ئەوەردە. خاوەنی خەڵاتی باشترین پڕۆژەی ھونەریی ماستەرە لە دانیشگای میدل سیکس لە لەندەن لە ساڵی ١٩٩٩، خاوەنی بڕوانامەی باشترین پڕۆژە سەرکەوتووەکانی میلیۆنیم ئەوەردە لە ساڵی ٢٠٠٣ لە بەریتانیا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/opinion/culture_and_literature/15062019|سەردێڕ=وردەکاریی پڕۆژەی &quot;هەزار و یەک وێنە-هەزار و یەک وشە&quot;ـی ڕێبوار سەعید|بڵاوکەرەوە=rudaw.net}}&lt;/ref&gt;

== ژیان ==
ڕێبوار سەعید لەدایکبووی ساڵی ١٩٦٢ی شارۆچکەی تەوێڵەیە و ساڵی ١٩٩٧ کۆلێژی ھونەری لە لەندەن تەواو کردووە و ساڵی ١٩٩٩ لە زانکۆی میدڵ سیکس بڕوانامەی ماستەری بەدەستھێناوە. ساڵی ١٩٨٣ بۆ ساڵی ٢٠١٠ بەشداری زیاتر لە ٥٠ پێشانگای ھاوبەشدا لە [[سلێمانی]]، [[ھەولێر]]، [[تاران]]، [[پاریس]]، [[ئیسپانیا]]، [[لەندەن]]، [[کەنەدا]]، [[ئەمریکا]]، [[تۆکیۆ]] و پۆڵۆنیا کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&amp;jmare=63391&amp;Jor=5|سەردێڕ=دواین تابلۆی ساڵ پێشکەش بە سێوانى كرا|ڕێکەوت=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=wishe.net}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ھونەرەکان|پارێزگای ھەڵەبجە}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}

[[پۆل:خەڵکی ھەڵەبجە]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:شێوەکارانی کورد]]
[[پۆل:شێوەکارە کوردەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شێوەکارەکانی کورد]]
[[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢]]</text>
      <sha1>2iex0qu02p69eq27lkqyt1vtv9rxp9t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لیرۆی سانێ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>215075</id>
    <revision>
      <id>1693692</id>
      <parentid>1693504</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:04:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61647" sha1="pohuq9p9wvyi4r2nmrzwkyizlcnom5z" xml:space="preserve">{{Infobox football biography|name=لیرۆی سانێ|image=20180602 FIFA Friendly Match Austria vs. Germany Leroy Sané 850 0668.jpg|caption=Sané with [[Germany national football team|Germany]] in 2018|fullname=Leroy Aziz Sané&lt;ref name=FIFA&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://tournament.fifadata.com/documents/FCC/2017/PDF/FCC_2017_SQUADLISTS.PDF |سەردێڕ=FIFA Confederations Cup Russia 2017: List of players: Germany |بڵاوکەرەوە=FIFA |پەڕە=٤|ڕێکەوت=٢٠ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170724170755/http://tournament.fifadata.com/documents/FCC/2017/PDF/FCC_2017_SQUADLISTS.PDF |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;|birth_date={{birth date and age|1996|1|11|df=y}}&lt;ref name=FIFA/&gt;|birth_place=ئەڵمانیا|height=1.83 m&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://fcbayern.com/en/teams/professionals/leroy-sane |سەردێڕ=Leroy Sané |بڵاوکەرەوە=FC Bayern Munich |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;|position=[[Winger (association football)|Winger]]|currentclub=بایەرن میونشن|clubnumber=10|youthyears1=٢٠٠١–٢٠٠٥|youthclubs1=واتنشید|youthyears2=٢٠٠٥–٢٠٠٨|youthclubs2=شاڵکە ٠٤|youthyears3=٢٠٠٨–٢٠١١|youthclubs3=بایەر لیڤەرکوزن|youthyears4=٢٠١١–٢٠١٤|youthclubs4=شاڵکە ٠٤|years1=٢٠١٤–٢٠١٦|clubs1=شاڵکە ٠٤|caps1=٤٧|goals1=١١|years2=٢٠١٦–٢٠٢٠|clubs2=مانچێستەر سیتی|caps2=٩٠|goals2=٢٥|years3=٢٠٢٠-|clubs3=بایەرن میونشن|caps3=٦٤|goals3=١٣|nationalyears1=٢٠١٤–٢٠١٥|nationalteam1=ھەڵبژاردەی نیشتیمانی لاوانی ئەڵمانیا {{!}} خوار ١٩ ساڵان|nationalcaps1=١١|nationalgoals1=٥|nationalyears2=٢٠١٥–٢٠١٦|nationalteam2=ھەڵبژاردەی نیشتیمانی لاوانی ئەڵمانیا {{!}} خوار ٢١ ساڵان|nationalcaps2=١٠|nationalgoals2=٥|nationalyears3=٢٠١٥-|nationalteam3=ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا|nationalcaps3=٤٥|nationalgoals3=١١|club-update=ئایاری ٢٠٢٢|nationalteam-update=حوزەیرانی ٢٠٢٢|medaltemplates={{MedalSport|Men's [[Association football|football]]}}
{{MedalCountry|{{fb|GER}}}}
{{MedalCompetition|[[FIFA Confederations Cup]]}}
{{Medal|W|[[2017 FIFA Confederations Cup|2017]]|}}}}'''لیرۆی ئەزیز''' '''سانێ''' (لەدایکبووی ١١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٦) [[تۆپی پێ|یاریزانێکی]] تۆپی پیشەگەری ئەڵمانییە کە یاری دەکات بۆ یانەی [[بۆندسلیگا]] [[یانەی تۆپی پێی بایەرن میونشن|بایەرن موینشن]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا]].

سانێ یەکەم یاری پیشەگەری خۆی بۆ یانەی [[شاڵکە ٠٤|شالکە ٠٤]]٤ لە ساڵی ٢٠١٤ ئەنجامدا و لە ساڵی ٢٠١٦ گواسترایەوە بۆ مانچستەر سیتی بە بڕی ٣٧ ملیۆن پاوەند. ئەو بە باشترین یاریزانی لاوی پرێمەرلیگ لە ساڵی ٢٠١٧–١٨ ھەڵبژێردرا، کە بووە یەکەم و تاکە یاریزانی ئەڵمانی کە خەڵاتەکە بباتەوە، دوای ئەوەی یارمەتی مانچێستەر سیتی دا بۆ بردنەوەی [[پرێمیەرلیگ|خولی نایابی ئینگلیزی]] و جامی ئی ئێف ئێڵ، وەرزی دواتر باشتر بوون بە بردنەوەی ھەر سێ نازناوە ناوخۆیییەکە.

سانێ لە [[تشرینی دووەم]]ی ٢٠١٥ یەکەمین یاری خۆی بۆ ئەڵمانیا ئەنجامدا و بەشێک بوو لە پێکھاتەکە کە گەیشتن بە یاری نیوەی کۆتایی جامی [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦|یۆرۆی ٢٠١٦]].

== ژیانی سەرەتایی ==
سانێ لە ١١ی [[کانوونی دووەم]]ی ١٩٩٦ لە [[ئێسن|ئێسێن،]] [[ئەڵمانیا]] لەدایکبووە و لە نزیک لۆھایدیستادیۆن، وەتێنشاید گەورە بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Philipp Rentsch|ڕێکەوت=٢٦ی ئایاری ٢٠١٥|سەردێڕ=Leroy Sane: Nicht einfach zwischen den Welten zu switchen|ناونیشان=http://www.westline.de/fussball/schalke04/Leroy-Sane-Nicht-einfach-zwischen-den-Welten-zu-switchen%3Bart2009,2278266|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150921082238/http://www.westline.de/fussball/schalke04/Leroy-Sane-Nicht-einfach-zwischen-den-Welten-zu-switchen;art2009,2278266|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠١٥|وێبگە=westline|بڵاوکەرەوە=westline GbR: Aschendorff Medien GmbH &amp; Co. KG und WestOnline GmbH &amp; Co. KG in Gesellschaft bürgerlichen Rechts|زمان=de}}&lt;/ref&gt; ئەو کوڕی یاریزانی پێشووی جومناستیکی ئەڵمانی و خاوەنی مەدالیای برۆنز لە [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤|ئۆڵۆمپیادی ھاوینی ١٩٨٤]] ڕیجینا وێبەرە، و یاریزانی پێشەنگی تۆپی پێ و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی سینیگال|نێونەتەوەیی سێنیگالی]] سولیمان سانێ.&lt;ref name=&quot;Sane commits to Schalke&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی ئازاری ٢٠١٤|سەردێڕ=Sane commits to Schalke|ناونیشان=http://www.schalke04.de/en/news/140321_sane/page/827--86--.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140903081117/http://www.schalke04.de/en/news/140321_sane/page/827--86--.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=FC Schalke 04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Zocher, Thomas|ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠١٤|سەردێڕ=Schalke reward academy star Leroy Sane with two-year deal|ناونیشان=http://www.skysports.com/football/news/11887/9231944/transfer-news-schalke-reward-academy-star-leroy-sane-with-two-year-deal|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠١٤|وێبگە=Sky Sports}}&lt;/ref&gt; یاریزانەکە ناونرا لیرۆی بۆ ڕێزگرتن لە کڵۆد لی ڕۆی، ڕاھێنەری پێشووی باوکی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hugues Sionis|ڕێکەوت=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Allemagne: Leroy Sané (Schalke 04) aurait-il pu jouer pour l'équipe de France ?|ناونیشان=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Allemagne-leroy-sane-schalke-04-aurait-il-pu-jouer-pour-l-equipe-de-france/606705|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|وێبگە=L'Équipe|زمان=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=5 things you need to know about Manchester City target Leroy Sane|ناونیشان=https://www.aol.co.uk/sport/2016/08/02/5-things-you-need-to-know-about-manchester-city-target-leroy-sane/?guccounter=1|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=aol.co.uk|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201109072246/https://www.aol.co.uk/sport/2016/08/02/5-things-you-need-to-know-about-manchester-city-target-leroy-sane/?guccounter=1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Fabian Kunze|ڕێکەوت=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Senkrechtstarter Leroy Sané: Eine Chance in der deutschen Nationalmannschaft|ناونیشان=http://www.eurosport.de/fussball/testspiel/2015/leroy-sane-eine-chance-fur-den-senkrechtstarter_sto4986250/story.shtml|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Eurosport|زمان=de}}&lt;/ref&gt; باوک و دایکی یەکیان ناسی کاتێک باوکی یاری دەکرد بۆ یانەی (SG Wattenscheid 9) سوولیمان سانێ لە [[فەڕەنسا]] گەورە بوو؛ لە ڕێگەی خزمەتکردنی لە سوپای فەڕەنساوە گەشتی کرد بۆ ئەڵمانیا. دوو براکەی سێن، کیم و سیدی، یاریان کردووە بۆ پێکھاتەکانی لاوان یاخود پێکھاتەی دووەمی یانە گەورەکانی تۆپی پێی ئەڵمانی.

== پیشەی یانە ==
=== پیشەی سەرەتایی ===
سانێ لە ساڵی ٢٠٠١ دەستی بە یاری تۆپی پێ کرد بۆ تیمی لاوانی واتنشید ٠٩. لە ساڵی ٢٠٠٥، چووە یانەی [[شاڵکە ٠٤|شالکە ٠٤]]. دوای سێ ساڵ، پەیوەندی کرد بە [[بایەرن ٠٤ لیڤەرکۆزن|بایەر لیڤەرکوزن،]] پێش ئەوەی بگەڕێتەوە بۆ ئەکادیمیای لاوانی شالکە (''Nachwuchsleistungszentrum'') لە ساڵی ٢٠١١.

=== شالکی ٠٤ ===
[[پەڕگە:Shahter-Shalke_(6).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d6/Shahter-Shalke_(6).jpg/170px-Shahter-Shalke_(6).jpg|وێنۆک|سانێ لە کاتی یاریکردن بۆ [[شاڵکە ٠٤|شالکە ٠٤]] لە ٢٠١٦]]
لە ٢١ی [[ئازار (مانگ)|ئازاری]] ٢٠١٤، سانێ گرێبەستێکی سێ ساڵەی پیشەگەری لەگەڵ یانەی شالکە واژوو کرد کە لە ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧ کۆتایی دەھات.&lt;ref name=&quot;Sane commits to Schalke&quot;/&gt; لە ٢٠ی نیسانی ٢٠١٤ یەکەمین یاریی خۆی لە [[بۆندسلیگا]] ئەنجامدا لە بەرامبەر [[یانەی شتوتگارت|ڤی ئێف بی ستوتگارت]].&lt;ref name=&quot;VfB Stuttgart vs. Schalke 04 at Soccerway&quot;/&gt; ئەو لە جێگەی ماکس مەیەر بە شێووەی یەدەگ ھاتە یاریگاوە و دوای تێپەڕبوونی ٧٧ خولەک لە یارییەکدا کە ٣–١ دۆڕاندیان لە دەرەوەی یاریگای خۆیا.&lt;ref name=&quot;VfB Stuttgart vs. Schalke 04 at Soccerway&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠١٤|سەردێڕ=Stuttgart vs. Schalke 04 3 – 1|ناونیشان=https://int.soccerway.com/matches/2014/04/20/germany/bundesliga/vfb-stuttgart-1893-ev/fc-schalke-04/1487295/|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Soccerway}}&lt;/ref&gt; یەکەم گۆڵی وەرزەکەی تۆمارکرد لە بردنەوەی ٢–١ لە یاریگای خۆیان لە بەرامبەر کۆڵن لە ١٣ی کانوونی یەکەم.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ten things about Leroy Sané|ناونیشان=https://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/blmd12v-ten-things-about-leroy-sane-fc-schalke-04.jsp|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Bundesliga|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180817193321/https://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/blmd12v-ten-things-about-leroy-sane-fc-schalke-04.jsp|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە ١١ی ئازاری ٢٠١٥، سان ێ لە یەکەم یاریی [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] گۆڵێکی تۆمارکرد لە بردنەوەی ٤–٣ بەرامبەر [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیاڵ مەدرید،]] ھەرچەندە تیمەکەی لە پاڵەوانێتییەکە دەرکران بە ئەنجامی ھەردوو یاری ٥–٤.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Real Madrid made to sweat by never-say-die Schalke but shock averted|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2015/mar/10/real-madrid-schalke-champions-league-match-report|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠١٨|وێبگە=The Guardian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Real Madrid 3–4 Schalke (5–4 agg)|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/31802502|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠١٨|وێبگە=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;

=== مانچێستەر سیتی ===
==== ٢٠١٦–١٧: وەرزی یەکەم ====
لە ٢ی ئابی ٢٠١٦، سانێ چووە یانەی [[یانەی تۆپی پێی مانچستەر سیتی|مانچستەر سیتی]] [[پریمەرلیگ]] و گرێبەستێکی پێنج ساڵەی واژوو کرد بۆ بڕی ٣٧ ملیۆن پاوەند، لەگەڵ ئەگەری زیاد بوون بۆ ٤٦٫٥ ملیۆن یۆرۆ کە بەندە بە ئاست و یاریکردنەوە.&lt;ref name=&quot;Sane completes transfer to City&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=Leroy Sane: Germany midfielder joins Man City in £37m deal|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/36950347|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠١٦|وێبگە=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=Manchester City complete signing of Leroy Sane from Schalke|ناونیشان=http://www.espnfc.com/story/2920739/manchester-city-complete-signing-of-leroy-sane-from-schalke|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=ESPN FC}}&lt;/ref&gt; یەکەمین یاری خۆی ئەنجامدا لە بردنەوەی ٢–١ لە دێربی مانچێستەر لە بەرامبەر مانچێستەر یونایتد لە ١٠ ئەیلوول.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2016/sep/10/manchester-united-manchester-city-premier-league-match-report|سەردێڕ=Manchester City's derby delight as De Bruyne inspires win over United|ئیش=The Guardian|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; یەکەم گۆڵی بۆ سیتی لە بردنەوەی ٢–١ بوو لە یاریگای خۆیان لە بەرامبەر [[یانەی تۆپی پێی ئارسناڵ|ئەرسیناڵ]] لە خولی نایاب لە ١٨ی کانوونی یەکەم.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Manchester City 2–1 Arsenal|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/38279282|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=BBC Sport}}&lt;/ref&gt; دوای ماوەیەک لە یاری نەکردن بەھۆی پێکانەوە، سانێ گەڕایەوە یاریکردن لە یارییەکدا بەرامبەر [[یانەی تۆپی پێی تۆتنھام ھۆتسپێر|تۆتنھام ھۆتسپێر]] و گۆڵێکی تۆمارکرد لە [[یاریگای شاری مەنچستر|یاریگای]] سیتی مانچستەر لە ٢١ی [[کانوونی دووەم]]ی ٢٠١٧ کە ٢–٢ بەرامبەر بوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Manchester City 2–2 Tottenham Hotspur|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/38620041|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=BBC Sport}}&lt;/ref&gt; لە ٢٨ی کانوونی دووەمدا، لە بردنەوەی ٣–٠ لە بەرامبەر کریستاڵ پاڵاس لە دەرەوەی یاریگای خۆیان گۆڵی تۆمار کرد لە قۆناغی چوارەمی جامی ئێف ئەی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/38700695|سەردێڕ=Crystal Palace 0–3 Manchester City|ساڵ=٢٠١٧|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;

لە ٢١ی [[شوبات]]، سانێ گۆڵێکی تۆمارکرد لە گەڕاندنەوە و بردنەوەی ٥–٣ لە بەرامبەر مۆناکۆ لە یاری یەکەمی قۆناغی ١٦ [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|خولی یانە پاڵەوانەکان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/39030973|سەردێڕ=Manchester City 5–3 Monaco|ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠١٧|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; لە ١ی ئازار، گۆڵێکی تۆمارکرد لە بردنەوەی ٥–١ لە یاریگای خۆیان بەسەر ھەدەرسفیڵد تاون لە یاری دووبارەکردنەوەی قۆناغی پێنجەمی ئێف ئەی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/39035253|سەردێڕ=Manchester City 5–1 Huddersfield Town|ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠١٧|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; دوای چوار ڕۆژ، لە ٥ی ئازار، گۆڵێکی تۆمارکرد لە بردنەوەی ٢–٠ بەرامبەر سەندەرلاند لە دەرەوەی یاریگای خۆیان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/live/football/38604372|سەردێڕ=Aguero and Sane see off Sunderland|ڕێکەوت=٢٧ی شوباتی ٢٠١٧|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; لە ١٥ی ئازار، سانێ گۆڵێکی تۆمارکرد لە یاری گەڕانەوەی خولی یانە پاڵەوانەکان بەرامبەر مۆناکۆ؛ لەگەڵ ئەوەشدا، سیتی٣–١ دۆڕا و لە لە پاڵەوانێتییەکە کرایە دەرەوە بەھۆی یاسای گۆڵی دەرەوەی یاریگا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/39248906|سەردێڕ=Monaco 3–1 Manchester City|ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠١٧|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; لە ٢ی نیسان، سانێ گۆڵی یەکەمی تۆمارکرد لە بەرامبەر بوونی ٢–٢ لەگەڵ ئەرسیناڵ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/39396482|سەردێڕ=Arsenal 2–2 Manchester City|ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠١٧|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; لە ١٥ی نیساندا، لە بردنەوەی ٣–٠ بەرامبەر ساوسامپتۆن گۆڵی تۆمارکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/39536675|سەردێڕ=Southampton 0–3 Manchester City|ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠١٧|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;

لە تەممووزی ٢٠١٧، سانێ وتی پێیوایە وەرزی یەکەمی لە سیتی سنووردار بوو بەھۆی نەبوونی توانای ھەناسەدان لە لووت.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; وتی بە تایبەتی لە کاتی یارییەکاندا ئازار دەچێژێت، کە ھەموو کات لووتی داخراوە بۆیە ئاستی دابەزیوە و وای لێکردووە ڕازی نەبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/leroy-sane-manchester-city-nose-10875407|سەردێڕ=Leroy Sane gets a nose job as he looks to get Man City career back on track|دوایین=Association|یەکەم=Press|ڕێکەوت=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٧|ئیش=mirror|ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; لە کاتی پشووی وەرز بڕیاریدا کە نەشتەرگەری بکات و چارەسەری بکات. ھەرچەندە ئەمە وای لێکرد کە بەشداریکردن بۆ [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٧|جامی کۆنفیدراڵەکانی فیفا]] دوور بکەوێتەوە، بەڵام وتی کە کاریگەری لووتی زۆر خراپی کردووە و دەیویست بەشدار بێت لە وەرزی داھاتوو بە دڵخۆشی و تەندروستی باش.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://talksport.com/football/nose-surgery-rules-manchester-city-and-germany-winger-leroy-sane-out-2017-confederations|سەردێڕ=Nose surgery rules Manchester City and Germany winger Leroy Sane out of 2017 Confederations Cup|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠١٧|ئیش=talkSPORT|ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئایاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180507095001/http://talksport.com/football/nose-surgery-rules-manchester-city-and-germany-winger-leroy-sane-out-2017-confederations|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

==== ٢٠١٧–١٩: بردنەوەی دوو نازناوی خولی یەک بە دوای یەک ====
[[پەڕگە:Leroy_Sané_in_December_2017_(cropped).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a9/Leroy_Sané_in_December_2017_(cropped).jpg/170px-Leroy_Sané_in_December_2017_(cropped).jpg|وێنۆک|سانێ لە کاتی یاریکردن بۆ [[یانەی تۆپی پێی مانچستەر سیتی|مانچستەر سیتی]] لە ٢٠١٧]]
لە ٩ی ئەیلوولی ٢٠١٧، سانێ یەکەم دوو گۆڵی لە وەرزی ٢٠١٧ تۆمارکرد لە بردنەوەی ٥–٠ لە یاریگای خۆیاندابەرامبەر [[یانەی تۆپی پێی لیڤەرپوول|لیڤەرپوول]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2017/sep/09/manchester-city-liverpool-premier-league-match-report|سەردێڕ=Manchester City and Gabriel Jesus hammer 10-man Liverpool 5–0|ڕێکەوت=٩ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ئیش=The Guardian}}&lt;/ref&gt; لە ٢٠ی ئەیلوول، دوو گۆڵی تۆمارکرد لە بردنەوەی ٢–١ لە بەرامبەر یانەی وێست برۆمیچ ئەلبیۆن لە دەرەوەی یاریگای دخۆیان لە قۆناغی سێیەمی لیگ کەپدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/41249726|سەردێڕ=West Bromwich Albion 1–2 Manchester City|ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; لە ٢٣ی ئەیلوول، لە بردنەوەی ٥–٠ گۆڵی تۆمار کرد لە دژی کریستاڵ پالاس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/41290318|سەردێڕ=Manchester City 5–0 Crystal Palace|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; لە ١٤ی تشرینی یەکەمدا، لە بردنەوەی ٧–٢ بەسەر ستۆک سیتی گۆڵی تۆمارکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/41534300|سەردێڕ=Manchester City 7–2 Stoke City|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; لە ٢١ی تشرینی یەکەمدا، لە بردنەوەی ٣–٠ بەرامبەر بێرنلی گۆڵی تۆمارکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/41618798|سەردێڕ=Manchester City 3–0 Burnley|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; لە ٢٨ی تشرینی یەکەمدا، گۆڵێکی تۆمارکرد لە بردنەوەی ٣–٢ بەرامبەر یانەی وێست برۆمیچ ئەلبیۆن لە دەرەوەی یاریگای خۆیان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/41703865|سەردێڕ=West Bromwich Albion 2–3 Manchester City|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; دوای ئەوەی لە سێ یاری یەک بەدوای یەک گۆڵ و ئەسیستی تۆمارکرد، خەڵاتی باشترین یاریزانی مانگی پرێمییەرلیگی بردەوە بۆ تشرینی یەکەمی ٢٠١٧.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.premierleague.com/news/512728|سەردێڕ=Sane wins EA SPORTS Player of the Month award|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt; لە ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨، لە بردنەوەی ٤–١ لە قۆناغی سێیەمی جامی ئێف ئەی گۆڵی تۆمارکرد بەرامبەر بێرنلی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/42519596|سەردێڕ=Manchester City 4–1 Burnley|ساڵ=٢٠١٨|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; لە ١٤ی [[کانوونی دووەم|کانوونی دووەمدا]]، لە دۆڕاندنیان ٤–٣ بەرامبەر [[لیڤەرپوول]] گۆڵی تۆمارکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/42594403|سەردێڕ=Liverpool 4–3 Manchester City|ساڵ=٢٠١٨|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; دوای نۆ ڕۆژ، لە ٢٣ی کانوونی دووەم، گۆڵێکی تۆمارکرد لە بردنەوەی ٣–٢ لە دەرەوەی یاریگای خۆیان بەرامبەر بریستۆڵ سیتی کە وای کرد بگەن بە یاری کۆتای جامی خول (لیگ کەپ)، لە کۆتاییدا ٧٧ خولەک یاری کرد پێش ئەوەی دابنیشێت کاتێک سیتی ٣–٠ بردییەوە بەرامبەر [[یانەی تۆپی پێی ئارسناڵ|ئەرسیناڵ]] بۆ بەدەستھێنانی یەکەم نازناویان لەژێر سەرپەرشتی [[پێپ گواردیۆلا]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/42698924|سەردێڕ=Bristol City 2–3 Manchester City (Agg: 3–5)|ساڵ=٢٠١٨|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/43101681|سەردێڕ=Arsenal 0–3 Manchester City|ڕێکەوت=٢٥ی شوباتی ٢٠١٨|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; لە ١ی ئازار، پێنج ڕۆژ دوای بردنەوەی لە یاریی کۆتایی، گۆڵێکی تۆمارکرد بەرامبەر ئەرسیناڵ لە بردنەوەی ٣–٠ لە دەرەوەی یاریگای خۆیان لە خولدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/43150331|سەردێڕ=Arsenal 0–3 Manchester City|ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠١٨|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; لە ٣١ی ئازار، گۆڵێکی تۆمارکرد لە بردنەوەی ٣–١ لە دەرەوەی یاریگای خۆیان بەرامبەر ئیڤەرتۆن، کە وای کرد سیتی تەنیا یەک یاری مابێت بۆ بردنەوەی نازناوی خولەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/43524315|سەردێڕ=Everton 1–3 Manchester City|ڕێکەوت=٣١ی ئازاری ٢٠١٨|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; لە ٢٩ی نیساندا، لە بردنەوەی ٤–١ گۆڵی تۆمار کرد لە دەرەوەی یاریگای خۆی لە بەرامبەر وێست ھام یونایتد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/43854105|سەردێڕ=West Ham United 1–4 Manchester City|ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠١٨|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;

سانێ بە باشترین یاریزانی لاوی پرێمییەرلیگ ھەڵبژێردرا بۆ یارمەتییەکانی مانچێستەر سیتی بە بردنەوەی نازناوی خولی [[پرێمیەرلیگ|پرێمەرلیگ]] ٢٠١٧–١٨ کە ڕکابەری ھەبوو لەگەڵ ھاوتیمەکانی [[ڕەحیم ستێرلینگ]] و ئێدێرسۆن، ھەروەھا ھاری کاین لە [[یانەی تۆپی پێی تۆتنھام ھۆتسپێر|تۆتنھام ھۆتسپێر]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.express.co.uk/sport/football/949689/PFA-Young-Player-of-the-Year-shortlist-awards-sportgalleries|سەردێڕ=PFA Young Player of the Year: Full shortlist ahead of tonight's awards|دوایین=Potts|یەکەم=Michael|ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠١٨|ئیش=Daily Express|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.espn.com/soccer/manchester-city/story/3466866/manchester-citys-leroy-sane-named-pfa-young-player-of-the-year|سەردێڕ=Sane named PFA Young Player of the Year|بڵاوکەرەوە=ESPN|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; بە ١٥ ئەسیست، سانێ نەیتوانی یەکەم خەڵاتی باشترین دروستکەری وەرزەکە بەدەستبھێنێت و ھاوتیمەکەی کێڤن دیبرۆین بەدەستی ھێنا.
[[پەڕگە:FC_Salzburg_gegen_FC_Bayern_München_(Championsleague_Achtelfinale_Hinspiel_16._Februar_2022)_45.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/14/FC_Salzburg_gegen_FC_Bayern_München_(Championsleague_Achtelfinale_Hinspiel_16._Februar_2022)_45.jpg/166px-FC_Salzburg_gegen_FC_Bayern_München_(Championsleague_Achtelfinale_Hinspiel_16._Februar_2022)_45.jpg|وێنۆک|275x275پیکسڵ|سانێ لەگەڵ لە کاتی یاریکردن لەگەڵ بایەرن میونشن لە ٢٠٢٢]]
لە ١٥ی [[ئەیلوول]]ی ٢٠١٨، سانێ گۆڵی یەکەمی تۆمارکرد و کە یەکەم گۆڵی بوو لە وەرزی ٢٠١٨–١٩ و سیتی لە یاریگای خۆیدا ٣–٠ بردەوە لە بەرامبەر فولھام.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٨|سەردێڕ=Manchester City 3–0 Fulham|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/45456654|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=BBC Sport}}&lt;/ref&gt; دواتر گۆڵی کۆتایەکانی تۆمارکرد لە بردنەوەی یەک لەدوای یەک لە یارییەکانی یاریگای خۆیان بەسەر بێرنلی و ساوسھامپتۆن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Manchester City 5–0 Burnley|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/45847417|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Manchester City 6–1 Southampton|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/46007194|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=BBC Sport}}&lt;/ref&gt; لە ٢٤ی [[تشرینی دووەم]]، سانێ گۆڵیێکی دروست کرد لە نیوەی یەکەمدا بۆ ستێرلینگ و گۆڵێکی تۆمارکرد لە بردنەوەی ٤–٠ بەرامبەر یانەی وێست ھام یونایتد لە دەرەوەی یاریگای خۆیان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٨|سەردێڕ=West Ham 0–4 Manchester City|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/45456654|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;

لە ٣ی [[کانوونی دووەم]]ی ٢٠١٩، گۆڵی بردنەوەی تۆمار کرد بۆ [[یانەی تۆپی پێی مانچستەر سیتی|مانچێستەر سیتی]] لە خولەکی ٧٢ی یارییەکە بەرامبەر [[یانەی تۆپی پێی لیڤەرپوول|لیڤەرپوول،]] کە بووە ھۆی یەکەم و تاکە شکستی لیڤەرپول لە وەرزەکەدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Leroy Sane's pinpoint finish ends Liverpool's unbeaten run to reignite title race|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/sport/football/premier-league/man-city-liverpool-result-match-report-sergio-aguero-goal-a8710436.html|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=The Independent}}&lt;/ref&gt; لە ٢١ی شوباتی ٢٠١٩، [[یانەی تۆپی پێی مانچستەر سیتی|مانچستەر سیتی]] لە یاری یەکەم لە قۆناغی ١٦ی خولی یانە پاڵەوانەکان یاری بەرامبەر یانەی پێشووی سانێ، شالکە، کە ٢٠١ لە دواوە بوون دوای ئەوەی نیکۆلاس ئۆتامێندی لە خولەکی ٦٨ بە کارتی سوور دەرکرا. سانێ گۆڵی بەرامبەر بوونی تۆمار کرد بە لێدانی ڕاستەوخۆ لە دووری ٣٠ یاردەوە دوای ئەوەی تەنیا حەوت خولەک مابوو لە یارییەکە و لە جێگەی [[سێرخیۆ ئەگوێرۆ|سێرجیۆ ئەگوێرۆ]] ھاتە یاریگاوە. لەپێناو ڕێزگرتن لە یانەکەی پێشووی خۆی، بڕیاریدا ئاھەنگی گۆڵەکە نەگێڕێت. سیتی یارییەکەی بردەوە ٣–٢ دوای ئەوەی گۆڵی بردنەوە لەلەیان [[ڕەحیم ستێرلینگ|ڕەحیم ستێرلینگەوە]] تۆمارکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠١٩|سەردێڕ=Sane spurs City to thrilling comeback against Schalke|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/sport/football/european/schalke-vs-man-city-result-final-score-goals-highlights-champions-league-leroy-sane-a8789381.html|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠١٩|وێبگە=The Independent}}&lt;/ref&gt;

لە ١٣ی ئازاری ٢٠١٩، لە یاری دووەمی قۆناغی ١٦ ی خولی یانە پاڵەوانەکان لە بەرامبەر شاڵکە، سانێ ئاستێکی سەرسووڕھێنەری ھەبوو دوای ئەوەی سێ ئەسیست و گۆڵێکی تۆمار کرد بۆ بردنەوەی مانچێستەر سیتی ٢٧–٠ لە بەرامبەر یانەی پێشووی، کە سیتی گەیاند بە قۆناغی چارەکی کۆتایی پاڵەوانێتییەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/football/2019/03/12/manchester-city-vs-schalke-champions-league-last-16-second-leg/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/football/2019/03/12/manchester-city-vs-schalke-champions-league-last-16-second-leg/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Demolition men: Sergio Aguero leads the way as Man City crush Schalke to reach Champions League last eight|دوایین=Wallace|یەکەم=Sam|ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠١٩|ئیش=The Telegraph|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠١٩|دوایین٢=Bull|یەکەم٢=J. J.|issn=0307-1235}}&lt;/ref&gt; لە ٢٤ی نیسانی ٢٠١٩، سانێ دووەم و کۆتا گۆڵی تۆمارکرد لە یارییەکدا بەرامبەر [[یانەی تۆپی پێی مانچستەر یوونایتد|مانچستەر یونایتد]] لە خولەکی ٦٦ بۆ ئەوەی سیتی ببێتە براوەی دێربی مانچێستەر.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Manchester United vs. Manchester City – Football Match Report – April 24, 2019|ناونیشان=http://www.espn.com/soccer/report?gameId=513537|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=ESPN}}&lt;/ref&gt; ئەمە یەکەم گۆڵی بوو لە دێربی مانچێستەردا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Leroy Sane {{!}} Football Stats {{!}} Manchester City {{!}} Season 2016/2017 {{!}} Soccer Base|ناونیشان=https://www.soccerbase.com/players/player.sd?player_id=75435&amp;season_id=149|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠١٩|وێبگە=www.soccerbase.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Leroy Sane {{!}} Football Stats {{!}} Manchester City {{!}} Season 2017/2018 {{!}} Soccer Base|ناونیشان=https://www.soccerbase.com/players/player.sd?player_id=75435&amp;season_id=150|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠١٩|وێبگە=www.soccerbase.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Leroy Sane {{!}} Football Stats {{!}} Manchester City {{!}} Season 2018/2019 {{!}} Soccer Base|ناونیشان=https://www.soccerbase.com/players/player.sd?player_id=75435&amp;season_id=151|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠١٩|وێبگە=www.soccerbase.com}}&lt;/ref&gt;

==== ٢٠١٩–٢٠: پێکان ====
سانێ چەندین جار ناوی بەسترایەوە بە پاڵەوانی [[بۆندسلیگا]] یانەی [[یانەی تۆپی پێی بایەرن میونشن|بایەرن میونشن]] بۆ جێگرەوەی [[فرانک ڕیبێری|فڕانک ڕیبێری]] کە یانەکەی بەجێدەھێڵێت و [[ئاریەن ڕۆبن|ئاریان ڕۆبن]] واز لە یاریکردن دەھێنێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bavarianfootballworks.com/2019/8/5/20755054/france-football-states-that-leroy-sane-will-join-bayern-munich-for-110-million|سەردێڕ=France Football states that Leroy Sané will join Bayern for €110 million – Bavarian Football Works|دوایین=Football|یەکەم=France|ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠١٩|ئیش=Bavarian Football Works|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt; سەرەڕای ئەوەی گرێبەستی لەگەڵ یانەکەی ئەڵمانیا نزیک بوو لەوەی ئەنجام بدرێت، سانێ لە پێکھاتەی سەرەکی یاری سەرەتایی دژی [[یانەی تۆپی پێی لیڤەرپوول|لیڤەرپوول]] ناوی ھەبوو لە جامی قەڵغانی ئینگلیزی. دوای تەنھا ١٠ خولەک، سانێ چووە دەرەوەی یاریگا دوای ئەوەی بەستەری ئەژنۆی پچرا، کە لە بەشی زۆری وەرزەکە بێ بەش بوو و کۆتایی بە گفتوگۆکان ھات لەگەڵ بایەرن ھەتا ئەوکاتەی لە پێکان چاک دەبێتەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Man City star Leroy Sane gives injury update|ناونیشان=https://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/football/football-news/man-city-leroy-sane-injury-18067132#:~:text=Sane%20tore%20his%20anterior%20cruciate,time%20after%20such%20an%20injury.|وێبگە=Manchester Evening News}}&lt;/ref&gt; لە [[حوزەیران]]ی ٢٠٢٠، سانێ ڕەتیدەکاتەوە گرێبەستەکەی درێژبکاتەوە لەگەڵ [[مانچستەر سیتی]]، کە [[گواردیۆلا]] ڕای گەیاند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.skysports.com/football/news/11679/12010380/leroy-sane-to-leave-manchester-city-says-pep-guardiola|سەردێڕ=Leroy Sane to leave Manchester City, says Pep Guardiola}}&lt;/ref&gt;

=== بایەرن میونشن ===
لە ٣ی [[تەممووز]]ی ٢٠٢٠، [[یانەی تۆپی پێی بایەرن میونشن|بایەرن میونشن]] ڕای گەیاند گرێبەستێکی پێنج ساڵەی لەگەڵ سانێ واژوو دەکات بە پارەی سەرەتایی ٤٥ ملیۆن یۆرۆ لەگەڵ زیادکردنەکان کە بەرزدەبنەوە بۆ ٦٠ ملیۆن یۆرۆ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Leroy Sané signs for FC Bayern|ناونیشان=https://fcbayern.com/en/news/2020/07/leroy-sane-signs-for-fc-bayern-munich-on-five-year-contract|وێبگە=fcbayern.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Leroy Sane joins Bayern Munich|ناونیشان=https://www.mancity.com/news/mens/leroy-sane-joins-bayern-munich-63729354|وێبگە=mancity.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Bayern Munich strike deal to sign Leroy Sané from Manchester City for £41m|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2020/jun/30/bayern-munich-strike-deal-to-sign-leroy-sane-from-manchester-city-for-41m|وێبگە=The Guardian}}&lt;/ref&gt; سانێ لە یەکەم یاریکردنی دووبارە لە [[بۆندسلیگا]] گۆڵی تۆمارکرد لە بردنەوەی ٨–٠ بەرامبەر یانەی پێشووی [[شاڵکە ٠٤|شالکە 04]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Bayern München – FC Schalke 04 8:0|ناونیشان=https://www.kicker.de/4667048/ticker/fc-bayern-muenchen/fc-schalke-04|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=kicker.de|زمان=de}}&lt;/ref&gt; لە ٣ی [[تشرینی دووەم]]ی ٢٠٢٠، سانێ یەکەم گۆڵی خۆی لە خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا تۆمار کرد بۆ بایەرن میونشن لە بردنەوەی ٦–٢ لە دەرەوەی یاریگای خۆیان لە بەرامبەر ساڵزبۆرگ لە وەرزی ٢٠٢٠–٢١.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Leroy Sane is the new guaranteed starter in Bayern Squad|ناونیشان=https://bestarabcasino.com/betting-site/arabic/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=Best Arab Casino}}&lt;/ref&gt;

== کاروانی نێودەوڵەتی ==
=== لاوان ===
[[پەڕگە:2019-06-11_Fußball,_Männer,_Länderspiel,_Deutschland-Estland_StP_2068_LR10_by_Stepro.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/2019-06-11_Fußball%2C_Männer%2C_Länderspiel%2C_Deutschland-Estland_StP_2068_LR10_by_Stepro.jpg/170px-2019-06-11_Fußball%2C_Männer%2C_Länderspiel%2C_Deutschland-Estland_StP_2068_LR10_by_Stepro.jpg|وێنۆک|سانێ لەگەڵ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]] لە ٢٠١٩]]
سانێ بۆ یەکەم جار بانگھێشت کرا بۆ تیمی ئەڵمانیای خوار ٢١ ساڵان لەلایەن ڕاھێنەری لاوانی ھۆرست ھوبێش لە ٢٨ی ئابی ٢٠١٥ بۆ یاری دۆستانەی بەرامبەر دانیمارک و پاڵاوتن بۆ جامی نەتەوەکانی ئەورووپای خوار ٢١ ساڵانی ٢٠١٧ بەرامبەر ئازەربایجان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئابی ٢٠١٥|سەردێڕ=Brandt &amp; Co. : Hrubesch holt 17 Neue|ناونیشان=http://www.kicker.de/news/fussball/u21/startseite/633965/artikel_brandt-26-co-_hrubesch-holt-17-neue.html#omsearchresult|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|وێبگە=kicker online|بڵاوکەرەوە=Olympia Verlag GmbH|زمان=de}}&lt;/ref&gt; لە ٣ی [[ئەیلوول]]ی ٢٠١٥، یەکەمین یاری خۆی بۆ ھەڵبژاردەی ئەڵمانیای خوار ٢١ ساڵان ئەنجامدا لە بردنەوەی ٢–١ لە لویبێک بەرامبەر دانیمارک، کە دوای ٧٣ خولەک جێگەی گیرایەوە لەلایەن جوولیان براندت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=Sieg trotz Rückstand: DFB-Elf zeigt Moral|ناونیشان=http://www.kicker.de/news/fussball/intligen/intwettbewerbe/u-21-nationalteams-freundschaftsspiele/2015/1/2839788/spielanalyse_deutschland-3096_daenemark-u-21.html#omsearchresult|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|وێبگە=kicker online|بڵاوکەرەوە=Olympia Verlag GmbH|زمان=de}}&lt;/ref&gt;

=== پێکھاتەی یەکەم ===
سانێ یەکەمین بانگھێشتی بۆ وەرگرت بۆ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا|پێکھاتەی یەکەمی ئەڵمانیا]] لە ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ لە یارییەکی دۆستانەی بەرامبەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا|فەڕەنسا]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.dw.com/en/gomez-returns-trapp-and-sané-selected/a-18833110|سەردێڕ=Gomez returns, Trapp and Sané selected|بڵاوکەرەوە=Deutsche Welle|ڕێکەوت=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt; سانێ مافی یاریکردنی بۆ فەڕەنساش ھەبوو، بەھۆی ئەوەی کە ڕەگەزنامەی فەڕەنسیشی ھەبوو.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; لە ١٣ی [[تشرینی دووەم]]ی ٢٠١٥، لە خولەکی ٦١ دا لە جێگەی جوولیان دراکسلەر ھاتە یاریگاوە لە یارییەکی دۆستانەی بەرامبەر فەڕەنسا لە سانت دینیس کە بە دۆڕاندنین ئەڵمانییەکان ٢–٠ کۆتایی ھات و یارییەکە بە [[ھێرشەکانی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ی پاریس|تەقەکردن و]] تەقینەوە لە دەوروبەری یاریگاکە ناوی ھەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Frankreichs Sieg verkommt zur Fußnote|ناونیشان=http://www.kicker.de/news/fussball/nationalelf/startseite/fussball-nationalteams-freundschaftsspiele/2015/6/2856069/spielbericht_frankreich_deutschland.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|وێبگە=kicker online|بڵاوکەرەوە=Olympia Verlag GmbH|زمان=de}}&lt;/ref&gt;

سانێ لەلایەن خواکیم لۆڤەوە ھەڵبژێردرا بۆ نوێنەرایەتیکردنی وڵاتەکە لە [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦|یۆرۆی ٢٠١٦]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=UEFA EURO 2016 – Germany – Squad|ناونیشان=http://www.uefa.com/uefaeuro-finals/season=2016/teams/team=47/squad/index.html|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=UEFA|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171119080541/http://www.uefa.com/uefaeuro-finals/season=2016/teams/team=47/squad/index.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ئەو بەشداری لە یەک یاری کرد، لە خولەکی ٧٩دا جێگەی [[باستیان شڤاینشتایگەر]] ھاتە یاریگاوە و ئەڵمانیا ٢–٠ دۆڕا لە یاری پێش کۆتایی بەرامبەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا|فەڕەنسا]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/36669829|سەردێڕ=Germany 0–2 France|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوت=٧ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;

سانێ لە پێکھاتەی ٢٣ یاریزانی ئەڵمانیا بۆ [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨|جامی جیھانی فیفا ٢٠١٨]] دوورخرایەوە لە پاڵپشتی یاریزانێکی تری گەنج، کە جوولیان براندت بوو، لە ٤ی حوزەیرانی ٢٠١٨.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Germany announce final World Cup squad, with Manuel Neuer, without Leroy Sané|ناونیشان=http://www.dw.com/en/germany-announce-final-world-cup-squad-with-manuel-neuer-without-leroy-sané/a-44064011|ڕێکەوتی سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Deutsche Welle}}&lt;/ref&gt; لە [[ئەیلوول]]ی ٢٠١٨، دوای ئەوەی ھەڵبژێردرا بۆ پێکھاتەکە بۆ ڕوبەڕوو بوونەوەی یارییەکانی بەرامبەر [[فەڕەنسا]] و [[پیرۆ]]، ھۆتێلی تیمەکەی بەجێھێشت دوای گفتوگۆیەک لەگەڵ خواکیم لۆڤ ئاماژەی بە «ھۆکاری تایبەتی» کرد وەک ھۆکارەکەی بۆ ڕۆیشتنی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/45452552|سەردێڕ=Leroy Sane: Man City winger leaves Germany team hotel after talks with Joachim Low|ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; دواتر دەرکەوت کە ھۆکاری ڕۆیشتنی بەھۆی لەدایکبوونی کچەکەی بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/45452552|سەردێڕ=Leroy Sane: Man City winger announces birth of daughter after leaving Germany team hotel|ڕێکەوت=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://twitter.com/LeroySane19/status/1038393386821210112|سەردێڕ=Leroy Sané on Twitter|ئیش=Twitter|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;

لە ١٦ی [[تشرینی دووەم]]ی ٢٠١٨، یەکەم گۆڵی بۆ ھەڵبژاردەی ئەڵمانیا تۆمارکرد بەرامبەر ھەڵبژاردەی ڕووسیا لە دوای ئەسیستێک لەلایەن سێرجۆ نابری. گۆڵەکە لە خولەکی ھەشتەمی یارییەکە ھات و ئەڵمانیا ٣–٠ بردییەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Creek|یەکەم=Stephen|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Germany 3 Russia 0: Sane on target as Low's men stroll|ناونیشان=https://www.goal.com/en-ar/news/18722/main/2018/11/16/49389132/germany-3-russia-0-sane-on-target-as-lows-men-stroll|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=goal.com}}&lt;/ref&gt; لە ١٩ی ئایاری ٢٠٢١، بانگھێشت کرا بۆ تیمی [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠|یۆرۆی ٢٠٢٠]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=EM-Kader offiziell: Löw beruft Müller, Hummels und Volland|ناونیشان=https://www.kicker.de/em-kader-offiziell-loew-beruft-mueller-hummels-und-volland-804642/artikel|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=kicker.de|زمان=de}}&lt;/ref&gt;

== ئاماری کاروانی وەرزشی ==
=== یانە ===
{{Updated|match played 30 July 2022}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+دەرکەوتنی یانەکان و گۆڵەکان لەلایەن یانەکان، وەرزەکان و پێشبڕکێکان
! rowspan=&quot;2&quot; |یانە
! rowspan=&quot;2&quot; |وەرز
! colspan=&quot;3&quot; |خول
! colspan=&quot;2&quot; |جامی نیشتیمانی
! colspan=&quot;2&quot; |جامی لیگا
! colspan=&quot;2&quot; |ئەورووپا
! colspan=&quot;2&quot; |ئەوانی تر
! colspan=&quot;2&quot; |کۆی گشتی
|-
!ئاست
!یارییەکان
!گۆڵەکان
!یارییەکان
!گۆڵەکان
!یارییەکان
!گۆڵەکان
!یارییەکان
!گۆڵەکان
!یارییەکان
!گۆڵەکان
!یارییەکان
!گۆڵەکان
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |[[شاڵکە ٠٤|شالکە ٠٤]]
|٢٠١٣–١٤
|[[بۆندسلیگا]]
|١
|٠
|٠
|٠
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٠
|٠
| colspan=&quot;2&quot; | -
|١
|٠
|-
|٢٠١٤–١٥
|بۆندسلیگا
|١٣
|٣
|٠
|٠
| colspan=&quot;2&quot; | -
|١
|١
| colspan=&quot;2&quot; | -
|١٤
|٤
|-
|٢٠١٥–١٦
|بۆندسلیگا
|٣٣
|٨
|٢
|٠
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٧
|١
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٤٢
|٩
|-
! colspan=&quot;2&quot; |کۆی گشتی
!٤٧
!١١
!٢
!٠
! colspan=&quot;2&quot; |-
!٨
!٢
! colspan=&quot;2&quot; |-
!٥٧
!١٣
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |[[یانەی تۆپی پێی مانچستەر سیتی|مانچستەر سیتی]]
|٢٠١٦–١٧
| [[پرێمیەرلیگ]]
|٢٦
|٥
|٥
|٢
|٢
|٠
|٤
|٢
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٣٧
|٩
|-
|٢٠١٧–١٨
|پرێمییەرلیگ
|٣٢
|١٠
|٣
|١
|٥
|٣
|٩
|٠
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٤٩
|١٤
|-
|٢٠١٨–١٩
|پرێمییەرلیگ
|٣١
|١٠
|٤
|٢
|٣
|٠
|٨
|٤
|١
|٠
|٤٧
|١٦
|-
|٢٠١٩–٢٠
|پرێمییەرلیگ
|١
|٠
|٠
|٠
|٠
|٠
|٠
|٠
|١
|٠
|٢
|٠
|-
! colspan=&quot;2&quot; |کۆی گشتی
!٩٠
!٢٥
!١٢
!٥
!١٠
!٣
!٢١
!٦
!٢
!٠
!١٣٥
!٣٩
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |[[یانەی تۆپی پێی بایەرن میونشن|بایەرن میونشن]]
|٢٠٢٠–٢١
|بۆندسلیگا
|٣٢
|٦
|١
|١
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٨
|٣
|٣
|٠
|٤٤
|١٠
|-
|٢٠٢١–٢٠٢٢
|بۆندسلیگا
|٣٢
|٧
|٢
|١
| colspan=&quot;2&quot; | -
|١٠
|٦
|١
|٠
|٤٥
|١٤
|-
|٢٠٢٢–٢٣
|بۆندسلیگا
|٠
|٠
|٠
|٠
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٠
|٠
|١
|١
|١
|١
|-
! colspan=&quot;2&quot; |کۆی گشتی
!٦٤
!١٣
!٣
!٢
! colspan=&quot;2&quot; |-
!١٨
!٩
!٥
!١
!٩٠
!٢٥
|-
! colspan=&quot;3&quot; |تەواوی کاروانی وەرزشی
!٢٠١
!٤٩
!١٧
!٧
!١٠
!٣
!٤٧
!١٧
!٧
!١
!٢٨٢
!٧٧
|}
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; responsive=&quot;1&quot;/&gt;

=== نێودەوڵەتی ===
{{Updated|١٤ حوزەیرانی ٢٠٢٢}}&lt;ref name=NFT&gt;{{NFT player|access-date=20 January 2019}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+دەرکەوتنی و گۆڵەکانی تیمی نیشتیمانی و ساڵ
!تیمی نیشتیمانی
!ساڵ
!ئەپەکان
!ئامانجەکان
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |[[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]]
|٢٠١٥
|١
|٠
|-
|٢٠١٦
|٣
|٠
|-
|٢٠١٧
|٥
|٠
|-
|٢٠١٨
|٨
|٢
|-
|٢٠١٩
|٤
|٣
|-
|٢٠٢٠
|٤
|١
|-
|٢٠٢١
|١٥
|٥
|-
|٢٠٢٢
|٥
|٠
|-
! colspan=&quot;2&quot; |کۆی گشتی
!٤٥
!١١
|}

== خەڵات و نازناوەکان ==
'''مانچستەر سیتی'''
* [[پرێمیەرلیگ]]: ٢٠١٧–١٨، ٢٠١٨–١٩
* جامی ئێف ئەی: ٢٠١٨–١٩&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/48236232|سەردێڕ=Manchester City 6–0 Watford|یەکەم=Phil|دوایین=McNulty|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوت=١٨ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;
* جامی ئی ئێف ئێڵ: ٢٠١٧–١٨، ٢٠١٨–١٩
* جامی قەڵغانی ئینگلیزی: ٢٠١٨، ٢٠١٩&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/49141690|سەردێڕ=Liverpool 1–1 Manchester City|یەکەم=Emlyn|دوایین=Begley|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/44995783|سەردێڕ=Chelsea 0–2 Manchester City|یەکەم=Chris|دوایین=Bevan|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;

'''بایەرن میونشن'''
* [[بۆندسلیگا]]: ٢٠٢٠٬٢١، ٢٠٢١–٢٢&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/bayern-munich-crowned-german-champions-2020-21-lewandowski-flick-davies-15756|سەردێڕ=Bayern Munich crowned Bundesliga champions|بڵاوکەرەوە=Bundesliga|ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;
* جامی سوپەری ئەڵمانی: ٢٠٢١، ٢٠٢٢&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Robert Lewandowski double as Bayern Munich overcome Borussia Dortmund to win the Supercup|ناونیشان=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/borussia-dortmund-bayern-munich-live-supercup-line-ups-stats-haaland-lewandowski-16902|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Bundesliga Official|بڵاوکەرەوە=[[Bundesliga]]}}&lt;/ref&gt;
* [[جامی سووپەری ئەورووپا|جامی سوپەری ئەورووپا]]: ٢٠٢٠&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Joker Javi Martinez köpft Bayern zum Supercup|ناونیشان=https://www.kicker.de/4651922/spielbericht/fc-bayern-muenchen/fc-sevilla|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=kicker.de|زمان=de}}&lt;/ref&gt;
* [[جامی جیھانیی یانەکان|جامی جیھانیی یانەکانی فیفا]]: ٢٠٢٠&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.fifa.com/clubworldcup/news/amp/pavard-completes-sextuple-for-dominant-bayern|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210211201846/https://www.fifa.com/clubworldcup/news/amp/pavard-completes-sextuple-for-dominant-bayern|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠٢١|سەردێڕ=Pavard completes sextuple for dominant Bayern|ئیش=FIFA.com|ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

'''ئەڵمانیا'''
* [[جامی کیشوەرەکانی فیفا]]: [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٧|٢٠١٧]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Match report: Chile – Germany|ناونیشان=https://www.fifa.com/confederationscup/matches/round=274645/match=300334881/report.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190629203614/https://www.fifa.com/confederationscup/matches/round=274645/match=300334881/report.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=FIFA|ڕێکەوتی سەردان= ٤ی ئابی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

'''تاکەکەسی'''
* باشترین یاریزانی لاوی پڕیمییەرلیگ ساڵی ٢٠١٧:&lt;ref name=&quot;PFA&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/43860354|سەردێڕ=PFA Player of the Year 2017–18: Liverpool's Mohamed Salah wins top award|ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠١٨|ئیش=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;
* باشترین یاریزانی مانگ لە پرێمییەرلیگ: تشرینی یەکەمی ٢٠١٧&lt;ref name=&quot;PremProfile&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Leroy Sané: Overview|ناونیشان=https://www.premierleague.com/players/5384/Leroy-San%C3%A9/overview|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئایاری ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Premier League|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئایاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180515143654/https://www.premierleague.com/players/5384/Leroy-San%C3%A9/overview|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* باشترین یاریزانی یەکەم وەرزی یاری لە خولی نوێدا: ٢٠١٤–١٥
* پێکھاتەی تۆپی پێی فانتاسی خولی یانە پاڵەوانەکان :٢٠٢١–٢٢&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=UEFA Champions League Fantasy Football Team of the Season|ناونیشان=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0275-15421a5498d6-30dea5cd2caf-1000--fantasy-team-of-the-season/|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=UEFA}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تد|تۆپی پێ|ئەڵمانیا|ژیاننامە|دەیەی ٢٠١٠|فەڕەنسا}}
{{پۆلی کۆمنز|Leroy Sané}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئەڵمانیا|دەیەی ٢٠١٠|فەڕەنسا|تۆپی پێ}}

[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان]]
[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئاڵمانی]]
[[پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا]]
[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئاڵمانی]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٦]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]]
[[پۆل:یاریزانانی بۆندسلیگا]]
[[پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی مانچستەر سیتی]]
[[پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦]]</text>
      <sha1>pohuq9p9wvyi4r2nmrzwkyizlcnom5z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1693985</id>
      <parentid>1693692</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T20:07:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1693985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61710" sha1="oiten2fgs4b04p21o9q1brm4537uw8f" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}
{{Infobox football biography|name=لیرۆی سانێ|image=20180602 FIFA Friendly Match Austria vs. Germany Leroy Sané 850 0668.jpg|caption=Sané with [[Germany national football team|Germany]] in 2018|fullname=Leroy Aziz Sané&lt;ref name=FIFA&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://tournament.fifadata.com/documents/FCC/2017/PDF/FCC_2017_SQUADLISTS.PDF |سەردێڕ=FIFA Confederations Cup Russia 2017: List of players: Germany |بڵاوکەرەوە=FIFA |پەڕە=٤|ڕێکەوت=٢٠ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170724170755/http://tournament.fifadata.com/documents/FCC/2017/PDF/FCC_2017_SQUADLISTS.PDF |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;|birth_date={{birth date and age|1996|1|11|df=y}}&lt;ref name=FIFA/&gt;|birth_place=ئەڵمانیا|height=1.83 m&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://fcbayern.com/en/teams/professionals/leroy-sane |سەردێڕ=Leroy Sané |بڵاوکەرەوە=FC Bayern Munich |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;|position=[[Winger (association football)|Winger]]|currentclub=بایەرن میونشن|clubnumber=10|youthyears1=٢٠٠١–٢٠٠٥|youthclubs1=واتنشید|youthyears2=٢٠٠٥–٢٠٠٨|youthclubs2=شاڵکە ٠٤|youthyears3=٢٠٠٨–٢٠١١|youthclubs3=بایەر لیڤەرکوزن|youthyears4=٢٠١١–٢٠١٤|youthclubs4=شاڵکە ٠٤|years1=٢٠١٤–٢٠١٦|clubs1=شاڵکە ٠٤|caps1=٤٧|goals1=١١|years2=٢٠١٦–٢٠٢٠|clubs2=مانچێستەر سیتی|caps2=٩٠|goals2=٢٥|years3=٢٠٢٠-|clubs3=بایەرن میونشن|caps3=٦٤|goals3=١٣|nationalyears1=٢٠١٤–٢٠١٥|nationalteam1=ھەڵبژاردەی نیشتیمانی لاوانی ئەڵمانیا {{!}} خوار ١٩ ساڵان|nationalcaps1=١١|nationalgoals1=٥|nationalyears2=٢٠١٥–٢٠١٦|nationalteam2=ھەڵبژاردەی نیشتیمانی لاوانی ئەڵمانیا {{!}} خوار ٢١ ساڵان|nationalcaps2=١٠|nationalgoals2=٥|nationalyears3=٢٠١٥-|nationalteam3=ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا|nationalcaps3=٤٥|nationalgoals3=١١|club-update=ئایاری ٢٠٢٢|nationalteam-update=حوزەیرانی ٢٠٢٢|medaltemplates={{MedalSport|Men's [[Association football|football]]}}
{{MedalCountry|{{fb|GER}}}}
{{MedalCompetition|[[FIFA Confederations Cup]]}}
{{Medal|W|[[2017 FIFA Confederations Cup|2017]]|}}}}'''لیرۆی ئەزیز''' '''سانێ''' (لەدایکبووی ١١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٦) [[تۆپی پێ|یاریزانێکی]] تۆپی پیشەگەری ئەڵمانییە کە یاری دەکات بۆ یانەی [[بۆندسلیگا]] [[یانەی تۆپی پێی بایەرن میونشن|بایەرن موینشن]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا]].

سانێ یەکەم یاری پیشەگەری خۆی بۆ یانەی [[شاڵکە ٠٤|شالکە ٠٤]]٤ لە ساڵی ٢٠١٤ ئەنجامدا و لە ساڵی ٢٠١٦ گواسترایەوە بۆ مانچستەر سیتی بە بڕی ٣٧ ملیۆن پاوەند. ئەو بە باشترین یاریزانی لاوی پرێمەرلیگ لە ساڵی ٢٠١٧–١٨ ھەڵبژێردرا، کە بووە یەکەم و تاکە یاریزانی ئەڵمانی کە خەڵاتەکە بباتەوە، دوای ئەوەی یارمەتی مانچێستەر سیتی دا بۆ بردنەوەی [[پرێمیەرلیگ|خولی نایابی ئینگلیزی]] و جامی ئی ئێف ئێڵ، وەرزی دواتر باشتر بوون بە بردنەوەی ھەر سێ نازناوە ناوخۆیییەکە.

سانێ لە [[تشرینی دووەم]]ی ٢٠١٥ یەکەمین یاری خۆی بۆ ئەڵمانیا ئەنجامدا و بەشێک بوو لە پێکھاتەکە کە گەیشتن بە یاری نیوەی کۆتایی جامی [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦|یۆرۆی ٢٠١٦]].

== ژیانی سەرەتایی ==
سانێ لە ١١ی [[کانوونی دووەم]]ی ١٩٩٦ لە [[ئێسن|ئێسێن،]] [[ئەڵمانیا]] لەدایکبووە و لە نزیک لۆھایدیستادیۆن، وەتێنشاید گەورە بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Philipp Rentsch|ڕێکەوت=٢٦ی ئایاری ٢٠١٥|سەردێڕ=Leroy Sane: Nicht einfach zwischen den Welten zu switchen|ناونیشان=http://www.westline.de/fussball/schalke04/Leroy-Sane-Nicht-einfach-zwischen-den-Welten-zu-switchen%3Bart2009,2278266|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150921082238/http://www.westline.de/fussball/schalke04/Leroy-Sane-Nicht-einfach-zwischen-den-Welten-zu-switchen;art2009,2278266|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠١٥|وێبگە=westline|بڵاوکەرەوە=westline GbR: Aschendorff Medien GmbH &amp; Co. KG und WestOnline GmbH &amp; Co. KG in Gesellschaft bürgerlichen Rechts|زمان=de}}&lt;/ref&gt; ئەو کوڕی یاریزانی پێشووی جومناستیکی ئەڵمانی و خاوەنی مەدالیای برۆنز لە [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤|ئۆڵۆمپیادی ھاوینی ١٩٨٤]] ڕیجینا وێبەرە، و یاریزانی پێشەنگی تۆپی پێ و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی سینیگال|نێونەتەوەیی سێنیگالی]] سولیمان سانێ.&lt;ref name=&quot;Sane commits to Schalke&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی ئازاری ٢٠١٤|سەردێڕ=Sane commits to Schalke|ناونیشان=http://www.schalke04.de/en/news/140321_sane/page/827--86--.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140903081117/http://www.schalke04.de/en/news/140321_sane/page/827--86--.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=FC Schalke 04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Zocher, Thomas|ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠١٤|سەردێڕ=Schalke reward academy star Leroy Sane with two-year deal|ناونیشان=http://www.skysports.com/football/news/11887/9231944/transfer-news-schalke-reward-academy-star-leroy-sane-with-two-year-deal|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠١٤|وێبگە=Sky Sports}}&lt;/ref&gt; یاریزانەکە ناونرا لیرۆی بۆ ڕێزگرتن لە کڵۆد لی ڕۆی، ڕاھێنەری پێشووی باوکی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hugues Sionis|ڕێکەوت=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Allemagne: Leroy Sané (Schalke 04) aurait-il pu jouer pour l'équipe de France ?|ناونیشان=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Allemagne-leroy-sane-schalke-04-aurait-il-pu-jouer-pour-l-equipe-de-france/606705|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|وێبگە=L'Équipe|زمان=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=5 things you need to know about Manchester City target Leroy Sane|ناونیشان=https://www.aol.co.uk/sport/2016/08/02/5-things-you-need-to-know-about-manchester-city-target-leroy-sane/?guccounter=1|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=aol.co.uk|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201109072246/https://www.aol.co.uk/sport/2016/08/02/5-things-you-need-to-know-about-manchester-city-target-leroy-sane/?guccounter=1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Fabian Kunze|ڕێکەوت=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Senkrechtstarter Leroy Sané: Eine Chance in der deutschen Nationalmannschaft|ناونیشان=http://www.eurosport.de/fussball/testspiel/2015/leroy-sane-eine-chance-fur-den-senkrechtstarter_sto4986250/story.shtml|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Eurosport|زمان=de}}&lt;/ref&gt; باوک و دایکی یەکیان ناسی کاتێک باوکی یاری دەکرد بۆ یانەی (SG Wattenscheid 9) سوولیمان سانێ لە [[فەڕەنسا]] گەورە بوو؛ لە ڕێگەی خزمەتکردنی لە سوپای فەڕەنساوە گەشتی کرد بۆ ئەڵمانیا. دوو براکەی سێن، کیم و سیدی، یاریان کردووە بۆ پێکھاتەکانی لاوان یاخود پێکھاتەی دووەمی یانە گەورەکانی تۆپی پێی ئەڵمانی.

== پیشەی یانە ==
=== پیشەی سەرەتایی ===
سانێ لە ساڵی ٢٠٠١ دەستی بە یاری تۆپی پێ کرد بۆ تیمی لاوانی واتنشید ٠٩. لە ساڵی ٢٠٠٥، چووە یانەی [[شاڵکە ٠٤|شالکە ٠٤]]. دوای سێ ساڵ، پەیوەندی کرد بە [[بایەرن ٠٤ لیڤەرکۆزن|بایەر لیڤەرکوزن،]] پێش ئەوەی بگەڕێتەوە بۆ ئەکادیمیای لاوانی شالکە (''Nachwuchsleistungszentrum'') لە ساڵی ٢٠١١.

=== شالکی ٠٤ ===
[[پەڕگە:Shahter-Shalke_(6).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d6/Shahter-Shalke_(6).jpg/170px-Shahter-Shalke_(6).jpg|وێنۆک|سانێ لە کاتی یاریکردن بۆ [[شاڵکە ٠٤|شالکە ٠٤]] لە ٢٠١٦]]
لە ٢١ی [[ئازار (مانگ)|ئازاری]] ٢٠١٤، سانێ گرێبەستێکی سێ ساڵەی پیشەگەری لەگەڵ یانەی شالکە واژوو کرد کە لە ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧ کۆتایی دەھات.&lt;ref name=&quot;Sane commits to Schalke&quot;/&gt; لە ٢٠ی نیسانی ٢٠١٤ یەکەمین یاریی خۆی لە [[بۆندسلیگا]] ئەنجامدا لە بەرامبەر [[یانەی شتوتگارت|ڤی ئێف بی ستوتگارت]].&lt;ref name=&quot;VfB Stuttgart vs. Schalke 04 at Soccerway&quot;/&gt; ئەو لە جێگەی ماکس مەیەر بە شێووەی یەدەگ ھاتە یاریگاوە و دوای تێپەڕبوونی ٧٧ خولەک لە یارییەکدا کە ٣–١ دۆڕاندیان لە دەرەوەی یاریگای خۆیا.&lt;ref name=&quot;VfB Stuttgart vs. Schalke 04 at Soccerway&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠١٤|سەردێڕ=Stuttgart vs. Schalke 04 3 – 1|ناونیشان=https://int.soccerway.com/matches/2014/04/20/germany/bundesliga/vfb-stuttgart-1893-ev/fc-schalke-04/1487295/|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Soccerway}}&lt;/ref&gt; یەکەم گۆڵی وەرزەکەی تۆمارکرد لە بردنەوەی ٢–١ لە یاریگای خۆیان لە بەرامبەر کۆڵن لە ١٣ی کانوونی یەکەم.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ten things about Leroy Sané|ناونیشان=https://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/blmd12v-ten-things-about-leroy-sane-fc-schalke-04.jsp|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Bundesliga|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180817193321/https://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/blmd12v-ten-things-about-leroy-sane-fc-schalke-04.jsp|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە ١١ی ئازاری ٢٠١٥، سان ێ لە یەکەم یاریی [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] گۆڵێکی تۆمارکرد لە بردنەوەی ٤–٣ بەرامبەر [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیاڵ مەدرید،]] ھەرچەندە تیمەکەی لە پاڵەوانێتییەکە دەرکران بە ئەنجامی ھەردوو یاری ٥–٤.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Real Madrid made to sweat by never-say-die Schalke but shock averted|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2015/mar/10/real-madrid-schalke-champions-league-match-report|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠١٨|وێبگە=The Guardian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Real Madrid 3–4 Schalke (5–4 agg)|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/31802502|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠١٨|وێبگە=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;

=== مانچێستەر سیتی ===
==== ٢٠١٦–١٧: وەرزی یەکەم ====
لە ٢ی ئابی ٢٠١٦، سانێ چووە یانەی [[یانەی تۆپی پێی مانچستەر سیتی|مانچستەر سیتی]] [[پریمەرلیگ]] و گرێبەستێکی پێنج ساڵەی واژوو کرد بۆ بڕی ٣٧ ملیۆن پاوەند، لەگەڵ ئەگەری زیاد بوون بۆ ٤٦٫٥ ملیۆن یۆرۆ کە بەندە بە ئاست و یاریکردنەوە.&lt;ref name=&quot;Sane completes transfer to City&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=Leroy Sane: Germany midfielder joins Man City in £37m deal|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/36950347|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠١٦|وێبگە=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=Manchester City complete signing of Leroy Sane from Schalke|ناونیشان=http://www.espnfc.com/story/2920739/manchester-city-complete-signing-of-leroy-sane-from-schalke|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=ESPN FC}}&lt;/ref&gt; یەکەمین یاری خۆی ئەنجامدا لە بردنەوەی ٢–١ لە دێربی مانچێستەر لە بەرامبەر مانچێستەر یونایتد لە ١٠ ئەیلوول.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2016/sep/10/manchester-united-manchester-city-premier-league-match-report|سەردێڕ=Manchester City's derby delight as De Bruyne inspires win over United|ئیش=The Guardian|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; یەکەم گۆڵی بۆ سیتی لە بردنەوەی ٢–١ بوو لە یاریگای خۆیان لە بەرامبەر [[یانەی تۆپی پێی ئارسناڵ|ئەرسیناڵ]] لە خولی نایاب لە ١٨ی کانوونی یەکەم.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Manchester City 2–1 Arsenal|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/38279282|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=BBC Sport}}&lt;/ref&gt; دوای ماوەیەک لە یاری نەکردن بەھۆی پێکانەوە، سانێ گەڕایەوە یاریکردن لە یارییەکدا بەرامبەر [[یانەی تۆپی پێی تۆتنھام ھۆتسپێر|تۆتنھام ھۆتسپێر]] و گۆڵێکی تۆمارکرد لە [[یاریگای شاری مەنچستر|یاریگای]] سیتی مانچستەر لە ٢١ی [[کانوونی دووەم]]ی ٢٠١٧ کە ٢–٢ بەرامبەر بوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Manchester City 2–2 Tottenham Hotspur|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/38620041|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=BBC Sport}}&lt;/ref&gt; لە ٢٨ی کانوونی دووەمدا، لە بردنەوەی ٣–٠ لە بەرامبەر کریستاڵ پاڵاس لە دەرەوەی یاریگای خۆیان گۆڵی تۆمار کرد لە قۆناغی چوارەمی جامی ئێف ئەی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/38700695|سەردێڕ=Crystal Palace 0–3 Manchester City|ساڵ=٢٠١٧|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;

لە ٢١ی [[شوبات]]، سانێ گۆڵێکی تۆمارکرد لە گەڕاندنەوە و بردنەوەی ٥–٣ لە بەرامبەر مۆناکۆ لە یاری یەکەمی قۆناغی ١٦ [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|خولی یانە پاڵەوانەکان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/39030973|سەردێڕ=Manchester City 5–3 Monaco|ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠١٧|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; لە ١ی ئازار، گۆڵێکی تۆمارکرد لە بردنەوەی ٥–١ لە یاریگای خۆیان بەسەر ھەدەرسفیڵد تاون لە یاری دووبارەکردنەوەی قۆناغی پێنجەمی ئێف ئەی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/39035253|سەردێڕ=Manchester City 5–1 Huddersfield Town|ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠١٧|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; دوای چوار ڕۆژ، لە ٥ی ئازار، گۆڵێکی تۆمارکرد لە بردنەوەی ٢–٠ بەرامبەر سەندەرلاند لە دەرەوەی یاریگای خۆیان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/live/football/38604372|سەردێڕ=Aguero and Sane see off Sunderland|ڕێکەوت=٢٧ی شوباتی ٢٠١٧|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; لە ١٥ی ئازار، سانێ گۆڵێکی تۆمارکرد لە یاری گەڕانەوەی خولی یانە پاڵەوانەکان بەرامبەر مۆناکۆ؛ لەگەڵ ئەوەشدا، سیتی٣–١ دۆڕا و لە لە پاڵەوانێتییەکە کرایە دەرەوە بەھۆی یاسای گۆڵی دەرەوەی یاریگا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/39248906|سەردێڕ=Monaco 3–1 Manchester City|ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠١٧|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; لە ٢ی نیسان، سانێ گۆڵی یەکەمی تۆمارکرد لە بەرامبەر بوونی ٢–٢ لەگەڵ ئەرسیناڵ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/39396482|سەردێڕ=Arsenal 2–2 Manchester City|ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠١٧|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; لە ١٥ی نیساندا، لە بردنەوەی ٣–٠ بەرامبەر ساوسامپتۆن گۆڵی تۆمارکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/39536675|سەردێڕ=Southampton 0–3 Manchester City|ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠١٧|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;

لە تەممووزی ٢٠١٧، سانێ وتی پێیوایە وەرزی یەکەمی لە سیتی سنووردار بوو بەھۆی نەبوونی توانای ھەناسەدان لە لووت.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; وتی بە تایبەتی لە کاتی یارییەکاندا ئازار دەچێژێت، کە ھەموو کات لووتی داخراوە بۆیە ئاستی دابەزیوە و وای لێکردووە ڕازی نەبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/leroy-sane-manchester-city-nose-10875407|سەردێڕ=Leroy Sane gets a nose job as he looks to get Man City career back on track|دوایین=Association|یەکەم=Press|ڕێکەوت=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٧|ئیش=mirror|ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; لە کاتی پشووی وەرز بڕیاریدا کە نەشتەرگەری بکات و چارەسەری بکات. ھەرچەندە ئەمە وای لێکرد کە بەشداریکردن بۆ [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٧|جامی کۆنفیدراڵەکانی فیفا]] دوور بکەوێتەوە، بەڵام وتی کە کاریگەری لووتی زۆر خراپی کردووە و دەیویست بەشدار بێت لە وەرزی داھاتوو بە دڵخۆشی و تەندروستی باش.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://talksport.com/football/nose-surgery-rules-manchester-city-and-germany-winger-leroy-sane-out-2017-confederations|سەردێڕ=Nose surgery rules Manchester City and Germany winger Leroy Sane out of 2017 Confederations Cup|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠١٧|ئیش=talkSPORT|ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئایاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180507095001/http://talksport.com/football/nose-surgery-rules-manchester-city-and-germany-winger-leroy-sane-out-2017-confederations|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

==== ٢٠١٧–١٩: بردنەوەی دوو نازناوی خولی یەک بە دوای یەک ====
[[پەڕگە:Leroy_Sané_in_December_2017_(cropped).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a9/Leroy_Sané_in_December_2017_(cropped).jpg/170px-Leroy_Sané_in_December_2017_(cropped).jpg|وێنۆک|سانێ لە کاتی یاریکردن بۆ [[یانەی تۆپی پێی مانچستەر سیتی|مانچستەر سیتی]] لە ٢٠١٧]]
لە ٩ی ئەیلوولی ٢٠١٧، سانێ یەکەم دوو گۆڵی لە وەرزی ٢٠١٧ تۆمارکرد لە بردنەوەی ٥–٠ لە یاریگای خۆیاندابەرامبەر [[یانەی تۆپی پێی لیڤەرپوول|لیڤەرپوول]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2017/sep/09/manchester-city-liverpool-premier-league-match-report|سەردێڕ=Manchester City and Gabriel Jesus hammer 10-man Liverpool 5–0|ڕێکەوت=٩ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ئیش=The Guardian}}&lt;/ref&gt; لە ٢٠ی ئەیلوول، دوو گۆڵی تۆمارکرد لە بردنەوەی ٢–١ لە بەرامبەر یانەی وێست برۆمیچ ئەلبیۆن لە دەرەوەی یاریگای دخۆیان لە قۆناغی سێیەمی لیگ کەپدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/41249726|سەردێڕ=West Bromwich Albion 1–2 Manchester City|ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; لە ٢٣ی ئەیلوول، لە بردنەوەی ٥–٠ گۆڵی تۆمار کرد لە دژی کریستاڵ پالاس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/41290318|سەردێڕ=Manchester City 5–0 Crystal Palace|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; لە ١٤ی تشرینی یەکەمدا، لە بردنەوەی ٧–٢ بەسەر ستۆک سیتی گۆڵی تۆمارکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/41534300|سەردێڕ=Manchester City 7–2 Stoke City|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; لە ٢١ی تشرینی یەکەمدا، لە بردنەوەی ٣–٠ بەرامبەر بێرنلی گۆڵی تۆمارکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/41618798|سەردێڕ=Manchester City 3–0 Burnley|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; لە ٢٨ی تشرینی یەکەمدا، گۆڵێکی تۆمارکرد لە بردنەوەی ٣–٢ بەرامبەر یانەی وێست برۆمیچ ئەلبیۆن لە دەرەوەی یاریگای خۆیان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/41703865|سەردێڕ=West Bromwich Albion 2–3 Manchester City|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; دوای ئەوەی لە سێ یاری یەک بەدوای یەک گۆڵ و ئەسیستی تۆمارکرد، خەڵاتی باشترین یاریزانی مانگی پرێمییەرلیگی بردەوە بۆ تشرینی یەکەمی ٢٠١٧.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.premierleague.com/news/512728|سەردێڕ=Sane wins EA SPORTS Player of the Month award|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt; لە ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨، لە بردنەوەی ٤–١ لە قۆناغی سێیەمی جامی ئێف ئەی گۆڵی تۆمارکرد بەرامبەر بێرنلی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/42519596|سەردێڕ=Manchester City 4–1 Burnley|ساڵ=٢٠١٨|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; لە ١٤ی [[کانوونی دووەم|کانوونی دووەمدا]]، لە دۆڕاندنیان ٤–٣ بەرامبەر [[لیڤەرپوول]] گۆڵی تۆمارکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/42594403|سەردێڕ=Liverpool 4–3 Manchester City|ساڵ=٢٠١٨|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; دوای نۆ ڕۆژ، لە ٢٣ی کانوونی دووەم، گۆڵێکی تۆمارکرد لە بردنەوەی ٣–٢ لە دەرەوەی یاریگای خۆیان بەرامبەر بریستۆڵ سیتی کە وای کرد بگەن بە یاری کۆتای جامی خول (لیگ کەپ)، لە کۆتاییدا ٧٧ خولەک یاری کرد پێش ئەوەی دابنیشێت کاتێک سیتی ٣–٠ بردییەوە بەرامبەر [[یانەی تۆپی پێی ئارسناڵ|ئەرسیناڵ]] بۆ بەدەستھێنانی یەکەم نازناویان لەژێر سەرپەرشتی [[پێپ گواردیۆلا]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/42698924|سەردێڕ=Bristol City 2–3 Manchester City (Agg: 3–5)|ساڵ=٢٠١٨|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/43101681|سەردێڕ=Arsenal 0–3 Manchester City|ڕێکەوت=٢٥ی شوباتی ٢٠١٨|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; لە ١ی ئازار، پێنج ڕۆژ دوای بردنەوەی لە یاریی کۆتایی، گۆڵێکی تۆمارکرد بەرامبەر ئەرسیناڵ لە بردنەوەی ٣–٠ لە دەرەوەی یاریگای خۆیان لە خولدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/43150331|سەردێڕ=Arsenal 0–3 Manchester City|ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠١٨|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; لە ٣١ی ئازار، گۆڵێکی تۆمارکرد لە بردنەوەی ٣–١ لە دەرەوەی یاریگای خۆیان بەرامبەر ئیڤەرتۆن، کە وای کرد سیتی تەنیا یەک یاری مابێت بۆ بردنەوەی نازناوی خولەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/43524315|سەردێڕ=Everton 1–3 Manchester City|ڕێکەوت=٣١ی ئازاری ٢٠١٨|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; لە ٢٩ی نیساندا، لە بردنەوەی ٤–١ گۆڵی تۆمار کرد لە دەرەوەی یاریگای خۆی لە بەرامبەر وێست ھام یونایتد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/43854105|سەردێڕ=West Ham United 1–4 Manchester City|ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠١٨|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;

سانێ بە باشترین یاریزانی لاوی پرێمییەرلیگ ھەڵبژێردرا بۆ یارمەتییەکانی مانچێستەر سیتی بە بردنەوەی نازناوی خولی [[پرێمیەرلیگ|پرێمەرلیگ]] ٢٠١٧–١٨ کە ڕکابەری ھەبوو لەگەڵ ھاوتیمەکانی [[ڕەحیم ستێرلینگ]] و ئێدێرسۆن، ھەروەھا ھاری کاین لە [[یانەی تۆپی پێی تۆتنھام ھۆتسپێر|تۆتنھام ھۆتسپێر]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.express.co.uk/sport/football/949689/PFA-Young-Player-of-the-Year-shortlist-awards-sportgalleries|سەردێڕ=PFA Young Player of the Year: Full shortlist ahead of tonight's awards|دوایین=Potts|یەکەم=Michael|ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠١٨|ئیش=Daily Express|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.espn.com/soccer/manchester-city/story/3466866/manchester-citys-leroy-sane-named-pfa-young-player-of-the-year|سەردێڕ=Sane named PFA Young Player of the Year|بڵاوکەرەوە=ESPN|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; بە ١٥ ئەسیست، سانێ نەیتوانی یەکەم خەڵاتی باشترین دروستکەری وەرزەکە بەدەستبھێنێت و ھاوتیمەکەی کێڤن دیبرۆین بەدەستی ھێنا.
[[پەڕگە:FC_Salzburg_gegen_FC_Bayern_München_(Championsleague_Achtelfinale_Hinspiel_16._Februar_2022)_45.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/14/FC_Salzburg_gegen_FC_Bayern_München_(Championsleague_Achtelfinale_Hinspiel_16._Februar_2022)_45.jpg/166px-FC_Salzburg_gegen_FC_Bayern_München_(Championsleague_Achtelfinale_Hinspiel_16._Februar_2022)_45.jpg|وێنۆک|275x275پیکسڵ|سانێ لەگەڵ لە کاتی یاریکردن لەگەڵ بایەرن میونشن لە ٢٠٢٢]]
لە ١٥ی [[ئەیلوول]]ی ٢٠١٨، سانێ گۆڵی یەکەمی تۆمارکرد و کە یەکەم گۆڵی بوو لە وەرزی ٢٠١٨–١٩ و سیتی لە یاریگای خۆیدا ٣–٠ بردەوە لە بەرامبەر فولھام.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٨|سەردێڕ=Manchester City 3–0 Fulham|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/45456654|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=BBC Sport}}&lt;/ref&gt; دواتر گۆڵی کۆتایەکانی تۆمارکرد لە بردنەوەی یەک لەدوای یەک لە یارییەکانی یاریگای خۆیان بەسەر بێرنلی و ساوسھامپتۆن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Manchester City 5–0 Burnley|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/45847417|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Manchester City 6–1 Southampton|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/46007194|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=BBC Sport}}&lt;/ref&gt; لە ٢٤ی [[تشرینی دووەم]]، سانێ گۆڵیێکی دروست کرد لە نیوەی یەکەمدا بۆ ستێرلینگ و گۆڵێکی تۆمارکرد لە بردنەوەی ٤–٠ بەرامبەر یانەی وێست ھام یونایتد لە دەرەوەی یاریگای خۆیان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٨|سەردێڕ=West Ham 0–4 Manchester City|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/45456654|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;

لە ٣ی [[کانوونی دووەم]]ی ٢٠١٩، گۆڵی بردنەوەی تۆمار کرد بۆ [[یانەی تۆپی پێی مانچستەر سیتی|مانچێستەر سیتی]] لە خولەکی ٧٢ی یارییەکە بەرامبەر [[یانەی تۆپی پێی لیڤەرپوول|لیڤەرپوول،]] کە بووە ھۆی یەکەم و تاکە شکستی لیڤەرپول لە وەرزەکەدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Leroy Sane's pinpoint finish ends Liverpool's unbeaten run to reignite title race|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/sport/football/premier-league/man-city-liverpool-result-match-report-sergio-aguero-goal-a8710436.html|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=The Independent}}&lt;/ref&gt; لە ٢١ی شوباتی ٢٠١٩، [[یانەی تۆپی پێی مانچستەر سیتی|مانچستەر سیتی]] لە یاری یەکەم لە قۆناغی ١٦ی خولی یانە پاڵەوانەکان یاری بەرامبەر یانەی پێشووی سانێ، شالکە، کە ٢٠١ لە دواوە بوون دوای ئەوەی نیکۆلاس ئۆتامێندی لە خولەکی ٦٨ بە کارتی سوور دەرکرا. سانێ گۆڵی بەرامبەر بوونی تۆمار کرد بە لێدانی ڕاستەوخۆ لە دووری ٣٠ یاردەوە دوای ئەوەی تەنیا حەوت خولەک مابوو لە یارییەکە و لە جێگەی [[سێرخیۆ ئەگوێرۆ|سێرجیۆ ئەگوێرۆ]] ھاتە یاریگاوە. لەپێناو ڕێزگرتن لە یانەکەی پێشووی خۆی، بڕیاریدا ئاھەنگی گۆڵەکە نەگێڕێت. سیتی یارییەکەی بردەوە ٣–٢ دوای ئەوەی گۆڵی بردنەوە لەلەیان [[ڕەحیم ستێرلینگ|ڕەحیم ستێرلینگەوە]] تۆمارکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠١٩|سەردێڕ=Sane spurs City to thrilling comeback against Schalke|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/sport/football/european/schalke-vs-man-city-result-final-score-goals-highlights-champions-league-leroy-sane-a8789381.html|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠١٩|وێبگە=The Independent}}&lt;/ref&gt;

لە ١٣ی ئازاری ٢٠١٩، لە یاری دووەمی قۆناغی ١٦ ی خولی یانە پاڵەوانەکان لە بەرامبەر شاڵکە، سانێ ئاستێکی سەرسووڕھێنەری ھەبوو دوای ئەوەی سێ ئەسیست و گۆڵێکی تۆمار کرد بۆ بردنەوەی مانچێستەر سیتی ٢٧–٠ لە بەرامبەر یانەی پێشووی، کە سیتی گەیاند بە قۆناغی چارەکی کۆتایی پاڵەوانێتییەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/football/2019/03/12/manchester-city-vs-schalke-champions-league-last-16-second-leg/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/football/2019/03/12/manchester-city-vs-schalke-champions-league-last-16-second-leg/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Demolition men: Sergio Aguero leads the way as Man City crush Schalke to reach Champions League last eight|دوایین=Wallace|یەکەم=Sam|ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠١٩|ئیش=The Telegraph|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠١٩|دوایین٢=Bull|یەکەم٢=J. J.|issn=0307-1235}}&lt;/ref&gt; لە ٢٤ی نیسانی ٢٠١٩، سانێ دووەم و کۆتا گۆڵی تۆمارکرد لە یارییەکدا بەرامبەر [[یانەی تۆپی پێی مانچستەر یوونایتد|مانچستەر یونایتد]] لە خولەکی ٦٦ بۆ ئەوەی سیتی ببێتە براوەی دێربی مانچێستەر.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Manchester United vs. Manchester City – Football Match Report – April 24, 2019|ناونیشان=http://www.espn.com/soccer/report?gameId=513537|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=ESPN}}&lt;/ref&gt; ئەمە یەکەم گۆڵی بوو لە دێربی مانچێستەردا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Leroy Sane {{!}} Football Stats {{!}} Manchester City {{!}} Season 2016/2017 {{!}} Soccer Base|ناونیشان=https://www.soccerbase.com/players/player.sd?player_id=75435&amp;season_id=149|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠١٩|وێبگە=www.soccerbase.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Leroy Sane {{!}} Football Stats {{!}} Manchester City {{!}} Season 2017/2018 {{!}} Soccer Base|ناونیشان=https://www.soccerbase.com/players/player.sd?player_id=75435&amp;season_id=150|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠١٩|وێبگە=www.soccerbase.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Leroy Sane {{!}} Football Stats {{!}} Manchester City {{!}} Season 2018/2019 {{!}} Soccer Base|ناونیشان=https://www.soccerbase.com/players/player.sd?player_id=75435&amp;season_id=151|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠١٩|وێبگە=www.soccerbase.com}}&lt;/ref&gt;

==== ٢٠١٩–٢٠: پێکان ====
سانێ چەندین جار ناوی بەسترایەوە بە پاڵەوانی [[بۆندسلیگا]] یانەی [[یانەی تۆپی پێی بایەرن میونشن|بایەرن میونشن]] بۆ جێگرەوەی [[فرانک ڕیبێری|فڕانک ڕیبێری]] کە یانەکەی بەجێدەھێڵێت و [[ئاریەن ڕۆبن|ئاریان ڕۆبن]] واز لە یاریکردن دەھێنێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bavarianfootballworks.com/2019/8/5/20755054/france-football-states-that-leroy-sane-will-join-bayern-munich-for-110-million|سەردێڕ=France Football states that Leroy Sané will join Bayern for €110 million – Bavarian Football Works|دوایین=Football|یەکەم=France|ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠١٩|ئیش=Bavarian Football Works|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt; سەرەڕای ئەوەی گرێبەستی لەگەڵ یانەکەی ئەڵمانیا نزیک بوو لەوەی ئەنجام بدرێت، سانێ لە پێکھاتەی سەرەکی یاری سەرەتایی دژی [[یانەی تۆپی پێی لیڤەرپوول|لیڤەرپوول]] ناوی ھەبوو لە جامی قەڵغانی ئینگلیزی. دوای تەنھا ١٠ خولەک، سانێ چووە دەرەوەی یاریگا دوای ئەوەی بەستەری ئەژنۆی پچرا، کە لە بەشی زۆری وەرزەکە بێ بەش بوو و کۆتایی بە گفتوگۆکان ھات لەگەڵ بایەرن ھەتا ئەوکاتەی لە پێکان چاک دەبێتەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Man City star Leroy Sane gives injury update|ناونیشان=https://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/football/football-news/man-city-leroy-sane-injury-18067132#:~:text=Sane%20tore%20his%20anterior%20cruciate,time%20after%20such%20an%20injury.|وێبگە=Manchester Evening News}}&lt;/ref&gt; لە [[حوزەیران]]ی ٢٠٢٠، سانێ ڕەتیدەکاتەوە گرێبەستەکەی درێژبکاتەوە لەگەڵ [[مانچستەر سیتی]]، کە [[گواردیۆلا]] ڕای گەیاند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.skysports.com/football/news/11679/12010380/leroy-sane-to-leave-manchester-city-says-pep-guardiola|سەردێڕ=Leroy Sane to leave Manchester City, says Pep Guardiola}}&lt;/ref&gt;

=== بایەرن میونشن ===
لە ٣ی [[تەممووز]]ی ٢٠٢٠، [[یانەی تۆپی پێی بایەرن میونشن|بایەرن میونشن]] ڕای گەیاند گرێبەستێکی پێنج ساڵەی لەگەڵ سانێ واژوو دەکات بە پارەی سەرەتایی ٤٥ ملیۆن یۆرۆ لەگەڵ زیادکردنەکان کە بەرزدەبنەوە بۆ ٦٠ ملیۆن یۆرۆ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Leroy Sané signs for FC Bayern|ناونیشان=https://fcbayern.com/en/news/2020/07/leroy-sane-signs-for-fc-bayern-munich-on-five-year-contract|وێبگە=fcbayern.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Leroy Sane joins Bayern Munich|ناونیشان=https://www.mancity.com/news/mens/leroy-sane-joins-bayern-munich-63729354|وێبگە=mancity.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Bayern Munich strike deal to sign Leroy Sané from Manchester City for £41m|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2020/jun/30/bayern-munich-strike-deal-to-sign-leroy-sane-from-manchester-city-for-41m|وێبگە=The Guardian}}&lt;/ref&gt; سانێ لە یەکەم یاریکردنی دووبارە لە [[بۆندسلیگا]] گۆڵی تۆمارکرد لە بردنەوەی ٨–٠ بەرامبەر یانەی پێشووی [[شاڵکە ٠٤|شالکە 04]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Bayern München – FC Schalke 04 8:0|ناونیشان=https://www.kicker.de/4667048/ticker/fc-bayern-muenchen/fc-schalke-04|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=kicker.de|زمان=de}}&lt;/ref&gt; لە ٣ی [[تشرینی دووەم]]ی ٢٠٢٠، سانێ یەکەم گۆڵی خۆی لە خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا تۆمار کرد بۆ بایەرن میونشن لە بردنەوەی ٦–٢ لە دەرەوەی یاریگای خۆیان لە بەرامبەر ساڵزبۆرگ لە وەرزی ٢٠٢٠–٢١.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Leroy Sane is the new guaranteed starter in Bayern Squad|ناونیشان=https://bestarabcasino.com/betting-site/arabic/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=Best Arab Casino}}&lt;/ref&gt;

== کاروانی نێودەوڵەتی ==
=== لاوان ===
[[پەڕگە:2019-06-11_Fußball,_Männer,_Länderspiel,_Deutschland-Estland_StP_2068_LR10_by_Stepro.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/2019-06-11_Fußball%2C_Männer%2C_Länderspiel%2C_Deutschland-Estland_StP_2068_LR10_by_Stepro.jpg/170px-2019-06-11_Fußball%2C_Männer%2C_Länderspiel%2C_Deutschland-Estland_StP_2068_LR10_by_Stepro.jpg|وێنۆک|سانێ لەگەڵ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]] لە ٢٠١٩]]
سانێ بۆ یەکەم جار بانگھێشت کرا بۆ تیمی ئەڵمانیای خوار ٢١ ساڵان لەلایەن ڕاھێنەری لاوانی ھۆرست ھوبێش لە ٢٨ی ئابی ٢٠١٥ بۆ یاری دۆستانەی بەرامبەر دانیمارک و پاڵاوتن بۆ جامی نەتەوەکانی ئەورووپای خوار ٢١ ساڵانی ٢٠١٧ بەرامبەر ئازەربایجان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئابی ٢٠١٥|سەردێڕ=Brandt &amp; Co. : Hrubesch holt 17 Neue|ناونیشان=http://www.kicker.de/news/fussball/u21/startseite/633965/artikel_brandt-26-co-_hrubesch-holt-17-neue.html#omsearchresult|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|وێبگە=kicker online|بڵاوکەرەوە=Olympia Verlag GmbH|زمان=de}}&lt;/ref&gt; لە ٣ی [[ئەیلوول]]ی ٢٠١٥، یەکەمین یاری خۆی بۆ ھەڵبژاردەی ئەڵمانیای خوار ٢١ ساڵان ئەنجامدا لە بردنەوەی ٢–١ لە لویبێک بەرامبەر دانیمارک، کە دوای ٧٣ خولەک جێگەی گیرایەوە لەلایەن جوولیان براندت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=Sieg trotz Rückstand: DFB-Elf zeigt Moral|ناونیشان=http://www.kicker.de/news/fussball/intligen/intwettbewerbe/u-21-nationalteams-freundschaftsspiele/2015/1/2839788/spielanalyse_deutschland-3096_daenemark-u-21.html#omsearchresult|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|وێبگە=kicker online|بڵاوکەرەوە=Olympia Verlag GmbH|زمان=de}}&lt;/ref&gt;

=== پێکھاتەی یەکەم ===
سانێ یەکەمین بانگھێشتی بۆ وەرگرت بۆ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا|پێکھاتەی یەکەمی ئەڵمانیا]] لە ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ لە یارییەکی دۆستانەی بەرامبەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا|فەڕەنسا]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.dw.com/en/gomez-returns-trapp-and-sané-selected/a-18833110|سەردێڕ=Gomez returns, Trapp and Sané selected|بڵاوکەرەوە=Deutsche Welle|ڕێکەوت=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt; سانێ مافی یاریکردنی بۆ فەڕەنساش ھەبوو، بەھۆی ئەوەی کە ڕەگەزنامەی فەڕەنسیشی ھەبوو.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; لە ١٣ی [[تشرینی دووەم]]ی ٢٠١٥، لە خولەکی ٦١ دا لە جێگەی جوولیان دراکسلەر ھاتە یاریگاوە لە یارییەکی دۆستانەی بەرامبەر فەڕەنسا لە سانت دینیس کە بە دۆڕاندنین ئەڵمانییەکان ٢–٠ کۆتایی ھات و یارییەکە بە [[ھێرشەکانی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ی پاریس|تەقەکردن و]] تەقینەوە لە دەوروبەری یاریگاکە ناوی ھەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Frankreichs Sieg verkommt zur Fußnote|ناونیشان=http://www.kicker.de/news/fussball/nationalelf/startseite/fussball-nationalteams-freundschaftsspiele/2015/6/2856069/spielbericht_frankreich_deutschland.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|وێبگە=kicker online|بڵاوکەرەوە=Olympia Verlag GmbH|زمان=de}}&lt;/ref&gt;

سانێ لەلایەن خواکیم لۆڤەوە ھەڵبژێردرا بۆ نوێنەرایەتیکردنی وڵاتەکە لە [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦|یۆرۆی ٢٠١٦]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=UEFA EURO 2016 – Germany – Squad|ناونیشان=http://www.uefa.com/uefaeuro-finals/season=2016/teams/team=47/squad/index.html|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=UEFA|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171119080541/http://www.uefa.com/uefaeuro-finals/season=2016/teams/team=47/squad/index.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ئەو بەشداری لە یەک یاری کرد، لە خولەکی ٧٩دا جێگەی [[باستیان شڤاینشتایگەر]] ھاتە یاریگاوە و ئەڵمانیا ٢–٠ دۆڕا لە یاری پێش کۆتایی بەرامبەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا|فەڕەنسا]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/36669829|سەردێڕ=Germany 0–2 France|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوت=٧ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;

سانێ لە پێکھاتەی ٢٣ یاریزانی ئەڵمانیا بۆ [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨|جامی جیھانی فیفا ٢٠١٨]] دوورخرایەوە لە پاڵپشتی یاریزانێکی تری گەنج، کە جوولیان براندت بوو، لە ٤ی حوزەیرانی ٢٠١٨.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Germany announce final World Cup squad, with Manuel Neuer, without Leroy Sané|ناونیشان=http://www.dw.com/en/germany-announce-final-world-cup-squad-with-manuel-neuer-without-leroy-sané/a-44064011|ڕێکەوتی سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Deutsche Welle}}&lt;/ref&gt; لە [[ئەیلوول]]ی ٢٠١٨، دوای ئەوەی ھەڵبژێردرا بۆ پێکھاتەکە بۆ ڕوبەڕوو بوونەوەی یارییەکانی بەرامبەر [[فەڕەنسا]] و [[پیرۆ]]، ھۆتێلی تیمەکەی بەجێھێشت دوای گفتوگۆیەک لەگەڵ خواکیم لۆڤ ئاماژەی بە «ھۆکاری تایبەتی» کرد وەک ھۆکارەکەی بۆ ڕۆیشتنی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/45452552|سەردێڕ=Leroy Sane: Man City winger leaves Germany team hotel after talks with Joachim Low|ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; دواتر دەرکەوت کە ھۆکاری ڕۆیشتنی بەھۆی لەدایکبوونی کچەکەی بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/45452552|سەردێڕ=Leroy Sane: Man City winger announces birth of daughter after leaving Germany team hotel|ڕێکەوت=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://twitter.com/LeroySane19/status/1038393386821210112|سەردێڕ=Leroy Sané on Twitter|ئیش=Twitter|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;

لە ١٦ی [[تشرینی دووەم]]ی ٢٠١٨، یەکەم گۆڵی بۆ ھەڵبژاردەی ئەڵمانیا تۆمارکرد بەرامبەر ھەڵبژاردەی ڕووسیا لە دوای ئەسیستێک لەلایەن سێرجۆ نابری. گۆڵەکە لە خولەکی ھەشتەمی یارییەکە ھات و ئەڵمانیا ٣–٠ بردییەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Creek|یەکەم=Stephen|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Germany 3 Russia 0: Sane on target as Low's men stroll|ناونیشان=https://www.goal.com/en-ar/news/18722/main/2018/11/16/49389132/germany-3-russia-0-sane-on-target-as-lows-men-stroll|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=goal.com}}&lt;/ref&gt; لە ١٩ی ئایاری ٢٠٢١، بانگھێشت کرا بۆ تیمی [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠|یۆرۆی ٢٠٢٠]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=EM-Kader offiziell: Löw beruft Müller, Hummels und Volland|ناونیشان=https://www.kicker.de/em-kader-offiziell-loew-beruft-mueller-hummels-und-volland-804642/artikel|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=kicker.de|زمان=de}}&lt;/ref&gt;

== ئاماری کاروانی وەرزشی ==
=== یانە ===
{{Updated|match played 30 July 2022}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+دەرکەوتنی یانەکان و گۆڵەکان لەلایەن یانەکان، وەرزەکان و پێشبڕکێکان
! rowspan=&quot;2&quot; |یانە
! rowspan=&quot;2&quot; |وەرز
! colspan=&quot;3&quot; |خول
! colspan=&quot;2&quot; |جامی نیشتیمانی
! colspan=&quot;2&quot; |جامی لیگا
! colspan=&quot;2&quot; |ئەورووپا
! colspan=&quot;2&quot; |ئەوانی تر
! colspan=&quot;2&quot; |کۆی گشتی
|-
!ئاست
!یارییەکان
!گۆڵەکان
!یارییەکان
!گۆڵەکان
!یارییەکان
!گۆڵەکان
!یارییەکان
!گۆڵەکان
!یارییەکان
!گۆڵەکان
!یارییەکان
!گۆڵەکان
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |[[شاڵکە ٠٤|شالکە ٠٤]]
|٢٠١٣–١٤
|[[بۆندسلیگا]]
|١
|٠
|٠
|٠
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٠
|٠
| colspan=&quot;2&quot; | -
|١
|٠
|-
|٢٠١٤–١٥
|بۆندسلیگا
|١٣
|٣
|٠
|٠
| colspan=&quot;2&quot; | -
|١
|١
| colspan=&quot;2&quot; | -
|١٤
|٤
|-
|٢٠١٥–١٦
|بۆندسلیگا
|٣٣
|٨
|٢
|٠
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٧
|١
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٤٢
|٩
|-
! colspan=&quot;2&quot; |کۆی گشتی
!٤٧
!١١
!٢
!٠
! colspan=&quot;2&quot; |-
!٨
!٢
! colspan=&quot;2&quot; |-
!٥٧
!١٣
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |[[یانەی تۆپی پێی مانچستەر سیتی|مانچستەر سیتی]]
|٢٠١٦–١٧
| [[پرێمیەرلیگ]]
|٢٦
|٥
|٥
|٢
|٢
|٠
|٤
|٢
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٣٧
|٩
|-
|٢٠١٧–١٨
|پرێمییەرلیگ
|٣٢
|١٠
|٣
|١
|٥
|٣
|٩
|٠
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٤٩
|١٤
|-
|٢٠١٨–١٩
|پرێمییەرلیگ
|٣١
|١٠
|٤
|٢
|٣
|٠
|٨
|٤
|١
|٠
|٤٧
|١٦
|-
|٢٠١٩–٢٠
|پرێمییەرلیگ
|١
|٠
|٠
|٠
|٠
|٠
|٠
|٠
|١
|٠
|٢
|٠
|-
! colspan=&quot;2&quot; |کۆی گشتی
!٩٠
!٢٥
!١٢
!٥
!١٠
!٣
!٢١
!٦
!٢
!٠
!١٣٥
!٣٩
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |[[یانەی تۆپی پێی بایەرن میونشن|بایەرن میونشن]]
|٢٠٢٠–٢١
|بۆندسلیگا
|٣٢
|٦
|١
|١
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٨
|٣
|٣
|٠
|٤٤
|١٠
|-
|٢٠٢١–٢٠٢٢
|بۆندسلیگا
|٣٢
|٧
|٢
|١
| colspan=&quot;2&quot; | -
|١٠
|٦
|١
|٠
|٤٥
|١٤
|-
|٢٠٢٢–٢٣
|بۆندسلیگا
|٠
|٠
|٠
|٠
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٠
|٠
|١
|١
|١
|١
|-
! colspan=&quot;2&quot; |کۆی گشتی
!٦٤
!١٣
!٣
!٢
! colspan=&quot;2&quot; |-
!١٨
!٩
!٥
!١
!٩٠
!٢٥
|-
! colspan=&quot;3&quot; |تەواوی کاروانی وەرزشی
!٢٠١
!٤٩
!١٧
!٧
!١٠
!٣
!٤٧
!١٧
!٧
!١
!٢٨٢
!٧٧
|}
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; responsive=&quot;1&quot;/&gt;

=== نێودەوڵەتی ===
{{Updated|١٤ حوزەیرانی ٢٠٢٢}}&lt;ref name=NFT&gt;{{NFT player|access-date=20 January 2019}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+دەرکەوتنی و گۆڵەکانی تیمی نیشتیمانی و ساڵ
!تیمی نیشتیمانی
!ساڵ
!ئەپەکان
!ئامانجەکان
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |[[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]]
|٢٠١٥
|١
|٠
|-
|٢٠١٦
|٣
|٠
|-
|٢٠١٧
|٥
|٠
|-
|٢٠١٨
|٨
|٢
|-
|٢٠١٩
|٤
|٣
|-
|٢٠٢٠
|٤
|١
|-
|٢٠٢١
|١٥
|٥
|-
|٢٠٢٢
|٥
|٠
|-
! colspan=&quot;2&quot; |کۆی گشتی
!٤٥
!١١
|}

== خەڵات و نازناوەکان ==
'''مانچستەر سیتی'''
* [[پرێمیەرلیگ]]: ٢٠١٧–١٨، ٢٠١٨–١٩
* جامی ئێف ئەی: ٢٠١٨–١٩&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/48236232|سەردێڕ=Manchester City 6–0 Watford|یەکەم=Phil|دوایین=McNulty|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوت=١٨ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;
* جامی ئی ئێف ئێڵ: ٢٠١٧–١٨، ٢٠١٨–١٩
* جامی قەڵغانی ئینگلیزی: ٢٠١٨، ٢٠١٩&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/49141690|سەردێڕ=Liverpool 1–1 Manchester City|یەکەم=Emlyn|دوایین=Begley|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/44995783|سەردێڕ=Chelsea 0–2 Manchester City|یەکەم=Chris|دوایین=Bevan|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;

'''بایەرن میونشن'''
* [[بۆندسلیگا]]: ٢٠٢٠٬٢١، ٢٠٢١–٢٢&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/bayern-munich-crowned-german-champions-2020-21-lewandowski-flick-davies-15756|سەردێڕ=Bayern Munich crowned Bundesliga champions|بڵاوکەرەوە=Bundesliga|ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;
* جامی سوپەری ئەڵمانی: ٢٠٢١، ٢٠٢٢&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Robert Lewandowski double as Bayern Munich overcome Borussia Dortmund to win the Supercup|ناونیشان=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/borussia-dortmund-bayern-munich-live-supercup-line-ups-stats-haaland-lewandowski-16902|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Bundesliga Official|بڵاوکەرەوە=[[Bundesliga]]}}&lt;/ref&gt;
* [[جامی سووپەری ئەورووپا|جامی سوپەری ئەورووپا]]: ٢٠٢٠&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Joker Javi Martinez köpft Bayern zum Supercup|ناونیشان=https://www.kicker.de/4651922/spielbericht/fc-bayern-muenchen/fc-sevilla|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=kicker.de|زمان=de}}&lt;/ref&gt;
* [[جامی جیھانیی یانەکان|جامی جیھانیی یانەکانی فیفا]]: ٢٠٢٠&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.fifa.com/clubworldcup/news/amp/pavard-completes-sextuple-for-dominant-bayern|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210211201846/https://www.fifa.com/clubworldcup/news/amp/pavard-completes-sextuple-for-dominant-bayern|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠٢١|سەردێڕ=Pavard completes sextuple for dominant Bayern|ئیش=FIFA.com|ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

'''ئەڵمانیا'''
* [[جامی کیشوەرەکانی فیفا]]: [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٧|٢٠١٧]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Match report: Chile – Germany|ناونیشان=https://www.fifa.com/confederationscup/matches/round=274645/match=300334881/report.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190629203614/https://www.fifa.com/confederationscup/matches/round=274645/match=300334881/report.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=FIFA|ڕێکەوتی سەردان= ٤ی ئابی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

'''تاکەکەسی'''
* باشترین یاریزانی لاوی پڕیمییەرلیگ ساڵی ٢٠١٧:&lt;ref name=&quot;PFA&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/43860354|سەردێڕ=PFA Player of the Year 2017–18: Liverpool's Mohamed Salah wins top award|ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠١٨|ئیش=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;
* باشترین یاریزانی مانگ لە پرێمییەرلیگ: تشرینی یەکەمی ٢٠١٧&lt;ref name=&quot;PremProfile&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Leroy Sané: Overview|ناونیشان=https://www.premierleague.com/players/5384/Leroy-San%C3%A9/overview|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئایاری ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Premier League|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئایاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180515143654/https://www.premierleague.com/players/5384/Leroy-San%C3%A9/overview|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* باشترین یاریزانی یەکەم وەرزی یاری لە خولی نوێدا: ٢٠١٤–١٥
* پێکھاتەی تۆپی پێی فانتاسی خولی یانە پاڵەوانەکان :٢٠٢١–٢٢&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=UEFA Champions League Fantasy Football Team of the Season|ناونیشان=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0275-15421a5498d6-30dea5cd2caf-1000--fantasy-team-of-the-season/|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=UEFA}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تد|تۆپی پێ|ئەڵمانیا|ژیاننامە|دەیەی ٢٠١٠|فەڕەنسا}}
{{پۆلی کۆمنز|Leroy Sané}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئەڵمانیا|دەیەی ٢٠١٠|فەڕەنسا|تۆپی پێ}}

[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان]]
[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئاڵمانی]]
[[پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا]]
[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئاڵمانی]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٦]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]]
[[پۆل:یاریزانانی بۆندسلیگا]]
[[پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی مانچستەر سیتی]]
[[پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦]]</text>
      <sha1>oiten2fgs4b04p21o9q1brm4537uw8f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆناڵد ئاراوخۆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>215145</id>
    <revision>
      <id>1693766</id>
      <parentid>1365362</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T13:34:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، وەرزش-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7555" sha1="tjdrytc68f46dcwhvr26k2kn21dpkff" xml:space="preserve">{{وەسف|یاریزانێکی تۆپی پێی ئوروگوایی}}
{{زانیاریدانی یاریزانی تۆپی پێ
|ناو=ڕۆناڵد ئاراوخۆ
|وێنە=FC Red Bull Salzburg gegen CF Barcelona (Testspiel 4. August 2021) 45 (cropped).jpg
|سەردێڕ=ئاراوخۆ لەکاتی یاریکردن بۆ [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بارسێلۆنا]] لە ئابی ٢٠٢١
|ناوی تەواو=ڕۆناڵد فێدێریکۆ ئاراوخۆ دا سیلڤا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&amp;CodActa=65626 |سەردێڕ=Acta del Partido celebrado el 29 de agosto de 2021, en Barcelona |trans-title=Minutes of the Match held on 29 August 2021, in Barcelona |بڵاوکەرەوە=Royal Spanish Football Federation |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|زمان=es |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220526140906/http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&amp;CodActa=43861 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
|ڕێکەوتی لەدایکبوون={{ڕێکەوتی لەدایکبوون و تەمەن|١٩٩٩|٣|٧}}
|شوێنی لەدایکبوون=[[ڕیڤێرا]]، ئوروگوای
|باڵا=١.٩١م
|جێگای یاریکردن=[[بەرگریکار (تۆپی پێ)|بەرگریکار]]
|یانەی ئێستا=[[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بارسێلۆنا]]
|ژمارەی یانە=٤
|youthclubs1=ھوراکان دێ ڕیڤێرا
|youthyears1=٢٠١٢–٢٠١٥
|youthclubs2=ڕێنتیستاس
|youthyears2=٢٠١٥–٢٠١٦
|clubs1=ڕێنتیستاس
|years1=٢٠١٦–٢٠١٧
|caps1=١٧
|goals1=٧
|clubs2=بۆستۆن ڕیڤەر
|years2=٢٠١٧–٢٠١٨
|caps2=٢٧
|goals2=٠
|clubs3=[[یانەی بارسێلۆنای بی|بارسێلۆنا بی]]
|years3=٢٠١٨–٢٠٢٠
|caps3=٤٢
|goals3=٦
|clubs4=[[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بارسێلۆنا]]
|years4=٢٠١٩–
|caps4=٦٠
|goals4=٦
|nationalteam1=ئوروگوای ژ١٨
|nationalyears1=٢٠١٧–٢٠١٨
|nationalcaps1=٦
|nationalgoals1=١
|nationalteam2=ئوروگوای ژ٢٠
|nationalyears2=٢٠١٨–٢٠١٩
|nationalcaps2=١٢
|nationalgoals2=٢
|nationalteam3=ئوروگوای
|nationalyears3=٢٠٢٠–
|nationalcaps3=١١
|nationalgoals3=٠
|club-update=٢٢ی ئایاری٢٠٢٢
|nationalteam-update=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢
}}

'''ڕۆناڵد فێدێریکۆ ئاراوخۆ دا سیلڤا''' ({{بە ئیسپانی|Ronald Federico Araújo da Silva}}، لەدایکبووی ٧ی ئازاری ١٩٩٩)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ronald Federico Araujo Da Silva|ناونیشان=https://www.fcbarcelona.com/en/football/barca-b/players/861388/araujo|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=www.fcbarcelona.com|زمان=en}}&lt;/ref&gt; [[یاریزانی تۆپی پێ|یاریزانێکی تۆپی پێی]] پیشەگەری ئوروگوایییە کە وەک بەرگریکارێک یاری بۆ یانەی تۆپی پێی [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بارسێلۆنای]] ئیسپانی و [[یانەی تۆپی پێی ئوروگوای|ھەڵبژاردەی نەتەوەییی ئوروگوای]] دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ronald Araujo News, Biography, Records, Skills, Stats &amp; Facts - Sportskeeda|ناونیشان=https://www.sportskeeda.com/player/ronald-araujo|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=www.sportskeeda.com|زمان=en-us}}&lt;/ref&gt;

== ئامارەکان ==
=== یانە ===
{{Updated|٢٢ی ئایاری ٢٠٢٢|&lt;ref name=SW&gt;{{soccerway|ronald-araujo/459276}}&lt;/ref&gt;}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:100%; text-align: center;&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |یانە
! rowspan=&quot;2&quot; |وەرز
! colspan=&quot;3&quot; |خول
! colspan=&quot;2&quot; |جامی نەتەوەیی
! colspan=&quot;2&quot; |کیشوەری
! colspan=&quot;2&quot; |ھی تر
! colspan=&quot;2&quot; |گشتی
|-
!ئاست
!یاری
!گۆڵ
!یاری
!گۆڵ
!یاری
!گۆڵ
!یاری
!گۆڵ
!یاری
!گۆڵ
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |ڕێنتیستاس
|٢٠١٦
|خولی پلە دووی ئوروگوای
|٣
|١
| colspan=&quot;2&quot; |–
| colspan=&quot;2&quot; |–
| colspan=&quot;2&quot; |–
|٣
|١
|-
|٢٠١٧
|خولی پلە دووی ئوروگوای
|١٤
|٦
| colspan=&quot;2&quot; |–
| colspan=&quot;2&quot; |–
| colspan=&quot;2&quot; |–
|١٤
|٦
|-
! colspan=&quot;2&quot; |گشتی
!١٧
!٧
! colspan=&quot;2&quot; |–
! colspan=&quot;2&quot; |–
! colspan=&quot;2&quot; |–
!١٧
!٧
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |بۆستۆن ڕیڤەر
|٢٠١٧
|خولی نایابی ئوروگوای
|٩
|٠
| colspan=&quot;2&quot; |–
| colspan=&quot;2&quot; |–
| colspan=&quot;2&quot; |–
|٩
|٠
|-
|٢٠١٨
|خولی نایابی ئوروگوای
|١٨
|٠
| colspan=&quot;2&quot; |–
|٤
|٠
| colspan=&quot;2&quot; |–
|٢٢
|٠
|-
! colspan=&quot;2&quot; |گشتی
!٢٧
!٠
! colspan=&quot;2&quot; |–
!٤
!٠
! colspan=&quot;2&quot; |–
!٣١
!٠
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |بارسێلۆنا بی
|٢٠١٨–٢٠١٩
|خولی پلە دووی ئیسپانیا بی
|٢٢
|٣
| colspan=&quot;2&quot; |–
| colspan=&quot;2&quot; |–
| colspan=&quot;2&quot; |–
|٢٢
|٣
|-
|٢٠١٩–٢٠٢٠
|خولی پلە دووی ئیسپانیا بی
|٢٠
|٣
| colspan=&quot;2&quot; |–
| colspan=&quot;2&quot; |–
|٢
|٠
|٢٢
|٣
|-
! colspan=&quot;2&quot; |گشتی
!٤٢
!٦
! colspan=&quot;2&quot; |–
! colspan=&quot;2&quot; |–
!٢
!٠
!٤٤
!٦
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |بارسێلۆنا
|٢٠١٩–٢٠٢٠
|لا لیگا
|٦
|٠
|٠
|٠
|٠
|٠
|٠
|٠
|٦
|٠
|-
|٢٠٢٠–٢٠٢١
|لا لیگا
|٢٤
|٢
|٤
|٠
|٣
|٠
|٢
|٠
|٣٣
|٢
|-
|٢٠٢١–٢٠٢٢
|لا لیگا
|٣٠
|٤
|٢
|٠
|١٠
|٠
|١
|٠
|٤٣
|٤
|-
! colspan=&quot;2&quot; |گشتی
!٦٠
!٦
!٦
!٠
!١٣
!٠
!٣
!٠
!٨٢
!٦
|-
! colspan=&quot;3&quot; |کۆی گشتی
!١٤٦
!١٩
!٦
!٠
!١٧
!٠
!٥
!٠
!١٧٤
!١٩
|}

=== نێونەتەوەیی ===
{{Updated|١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|&lt;ref name=SW/&gt;}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:100%; text-align: center;&quot;
!یانەی نەتەوەیی
!ساڵ
!یاری
!گۆڵ
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |ئوروگوای
|٢٠٢٠
|١
|٠
|-
|٢٠٢١
|٤
|٠
|-
|٢٠٢٢
|٦
|٠
|-
!گشتی
!
!١١
!٠
|}

== دەستکەوتەکان ==
'''بارسێلۆنا'''
* [[جامی شای ئیسپانیا]]: [[جامی شای ئیسپانیای ٢٠٢٠–٢٠٢١|٢٠٢٠–٢٠٢١]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Messi stars as Barcelona thrash Athletic Bilbao to lift Copa del Rey|ناونیشان=http://www.theguardian.com/football/2021/apr/17/messi-stars-as-barcelona-thrash-athletic-bilbao-to-lift-copa-del-rey|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=the Guardian|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{پێکھاتەی یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|وەرزش|تۆپی پێ|ژن}}
{{پۆلی کۆمنز|Ronald Araújo}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{وەرزش-کۆلکە}}
{{تۆپی پێ-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٩]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئوروگوایی]]
[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا]]
[[پۆل:یاریزانانی یانەی بەرشەلۆنا]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]]
[[پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا ئەتلێتیک]]</text>
      <sha1>tjdrytc68f46dcwhvr26k2kn21dpkff</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694027</id>
      <parentid>1693766</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T21:12:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1694027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7877" sha1="20lfxmargxkduujbbmh0d74ogssd9at" xml:space="preserve">{{وەسف|یاریزانێکی تۆپی پێی ئوروگوایی}}
{{زانیاریدانی یاریزانی تۆپی پێ
|ناو=ڕۆناڵد ئاراوخۆ
|وێنە=FC Red Bull Salzburg gegen CF Barcelona (Testspiel 4. August 2021) 45 (cropped).jpg
|سەردێڕ=ئاراوخۆ لەکاتی یاریکردن بۆ [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بارسێلۆنا]] لە ئابی ٢٠٢١
|ناوی تەواو=ڕۆناڵد فێدێریکۆ ئاراوخۆ دا سیلڤا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&amp;CodActa=65626 |سەردێڕ=Acta del Partido celebrado el 29 de agosto de 2021, en Barcelona |trans-title=Minutes of the Match held on 29 August 2021, in Barcelona |بڵاوکەرەوە=Royal Spanish Football Federation |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|زمان=es |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220526140906/http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&amp;CodActa=43861 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
|ڕێکەوتی لەدایکبوون={{ڕێکەوتی لەدایکبوون و تەمەن|١٩٩٩|٣|٧}}
|شوێنی لەدایکبوون=[[ڕیڤێرا]]، ئوروگوای
|باڵا=١.٩١م
|جێگای یاریکردن=[[بەرگریکار (تۆپی پێ)|بەرگریکار]]
|یانەی ئێستا=[[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بارسێلۆنا]]
|ژمارەی یانە=٤
|youthclubs1=ھوراکان دێ ڕیڤێرا
|youthyears1=٢٠١٢–٢٠١٥
|youthclubs2=ڕێنتیستاس
|youthyears2=٢٠١٥–٢٠١٦
|clubs1=ڕێنتیستاس
|years1=٢٠١٦–٢٠١٧
|caps1=١٧
|goals1=٧
|clubs2=بۆستۆن ڕیڤەر
|years2=٢٠١٧–٢٠١٨
|caps2=٢٧
|goals2=٠
|clubs3=[[یانەی بارسێلۆنای بی|بارسێلۆنا بی]]
|years3=٢٠١٨–٢٠٢٠
|caps3=٤٢
|goals3=٦
|clubs4=[[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بارسێلۆنا]]
|years4=٢٠١٩–
|caps4=٦٠
|goals4=٦
|nationalteam1=ئوروگوای ژ١٨
|nationalyears1=٢٠١٧–٢٠١٨
|nationalcaps1=٦
|nationalgoals1=١
|nationalteam2=ئوروگوای ژ٢٠
|nationalyears2=٢٠١٨–٢٠١٩
|nationalcaps2=١٢
|nationalgoals2=٢
|nationalteam3=ئوروگوای
|nationalyears3=٢٠٢٠–
|nationalcaps3=١١
|nationalgoals3=٠
|club-update=٢٢ی ئایاری٢٠٢٢
|nationalteam-update=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢
}}

'''ڕۆناڵد فێدێریکۆ ئاراوخۆ دا سیلڤا''' ({{بە ئیسپانی|Ronald Federico Araújo da Silva}}، لەدایکبووی ٧ی ئازاری ١٩٩٩)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ronald Federico Araujo Da Silva|ناونیشان=https://www.fcbarcelona.com/en/football/barca-b/players/861388/araujo|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=www.fcbarcelona.com|زمان=en}}&lt;/ref&gt; [[یاریزانی تۆپی پێ|یاریزانێکی تۆپی پێی]] پیشەگەری ئوروگوایییە کە وەک بەرگریکارێک یاری بۆ یانەی تۆپی پێی [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بارسێلۆنای]] ئیسپانی و [[یانەی تۆپی پێی ئوروگوای|ھەڵبژاردەی نەتەوەییی ئوروگوای]] دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ronald Araujo News, Biography, Records, Skills, Stats &amp; Facts - Sportskeeda|ناونیشان=https://www.sportskeeda.com/player/ronald-araujo|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=www.sportskeeda.com|زمان=en-us}}&lt;/ref&gt;

== ئامارەکان ==
=== یانە ===
{{Updated|٢٢ی ئایاری ٢٠٢٢|&lt;ref name=SW&gt;{{soccerway|ronald-araujo/459276}}&lt;/ref&gt;}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:100%; text-align: center;&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |یانە
! rowspan=&quot;2&quot; |وەرز
! colspan=&quot;3&quot; |خول
! colspan=&quot;2&quot; |جامی نەتەوەیی
! colspan=&quot;2&quot; |کیشوەری
! colspan=&quot;2&quot; |ھی تر
! colspan=&quot;2&quot; |گشتی
|-
!ئاست
!یاری
!گۆڵ
!یاری
!گۆڵ
!یاری
!گۆڵ
!یاری
!گۆڵ
!یاری
!گۆڵ
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |ڕێنتیستاس
|٢٠١٦
|خولی پلە دووی ئوروگوای
|٣
|١
| colspan=&quot;2&quot; |–
| colspan=&quot;2&quot; |–
| colspan=&quot;2&quot; |–
|٣
|١
|-
|٢٠١٧
|خولی پلە دووی ئوروگوای
|١٤
|٦
| colspan=&quot;2&quot; |–
| colspan=&quot;2&quot; |–
| colspan=&quot;2&quot; |–
|١٤
|٦
|-
! colspan=&quot;2&quot; |گشتی
!١٧
!٧
! colspan=&quot;2&quot; |–
! colspan=&quot;2&quot; |–
! colspan=&quot;2&quot; |–
!١٧
!٧
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |بۆستۆن ڕیڤەر
|٢٠١٧
|خولی نایابی ئوروگوای
|٩
|٠
| colspan=&quot;2&quot; |–
| colspan=&quot;2&quot; |–
| colspan=&quot;2&quot; |–
|٩
|٠
|-
|٢٠١٨
|خولی نایابی ئوروگوای
|١٨
|٠
| colspan=&quot;2&quot; |–
|٤
|٠
| colspan=&quot;2&quot; |–
|٢٢
|٠
|-
! colspan=&quot;2&quot; |گشتی
!٢٧
!٠
! colspan=&quot;2&quot; |–
!٤
!٠
! colspan=&quot;2&quot; |–
!٣١
!٠
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |بارسێلۆنا بی
|٢٠١٨–٢٠١٩
|خولی پلە دووی ئیسپانیا بی
|٢٢
|٣
| colspan=&quot;2&quot; |–
| colspan=&quot;2&quot; |–
| colspan=&quot;2&quot; |–
|٢٢
|٣
|-
|٢٠١٩–٢٠٢٠
|خولی پلە دووی ئیسپانیا بی
|٢٠
|٣
| colspan=&quot;2&quot; |–
| colspan=&quot;2&quot; |–
|٢
|٠
|٢٢
|٣
|-
! colspan=&quot;2&quot; |گشتی
!٤٢
!٦
! colspan=&quot;2&quot; |–
! colspan=&quot;2&quot; |–
!٢
!٠
!٤٤
!٦
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |بارسێلۆنا
|٢٠١٩–٢٠٢٠
|لا لیگا
|٦
|٠
|٠
|٠
|٠
|٠
|٠
|٠
|٦
|٠
|-
|٢٠٢٠–٢٠٢١
|لا لیگا
|٢٤
|٢
|٤
|٠
|٣
|٠
|٢
|٠
|٣٣
|٢
|-
|٢٠٢١–٢٠٢٢
|لا لیگا
|٣٠
|٤
|٢
|٠
|١٠
|٠
|١
|٠
|٤٣
|٤
|-
! colspan=&quot;2&quot; |گشتی
!٦٠
!٦
!٦
!٠
!١٣
!٠
!٣
!٠
!٨٢
!٦
|-
! colspan=&quot;3&quot; |کۆی گشتی
!١٤٦
!١٩
!٦
!٠
!١٧
!٠
!٥
!٠
!١٧٤
!١٩
|}

=== نێونەتەوەیی ===
{{Updated|١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|&lt;ref name=SW/&gt;}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:100%; text-align: center;&quot;
!یانەی نەتەوەیی
!ساڵ
!یاری
!گۆڵ
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |ئوروگوای
|٢٠٢٠
|١
|٠
|-
|٢٠٢١
|٤
|٠
|-
|٢٠٢٢
|٦
|٠
|-
!گشتی
!
!١١
!٠
|}

== دەستکەوتەکان ==
'''بارسێلۆنا'''
* [[جامی شای ئیسپانیا]]: [[جامی شای ئیسپانیای ٢٠٢٠–٢٠٢١|٢٠٢٠–٢٠٢١]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Messi stars as Barcelona thrash Athletic Bilbao to lift Copa del Rey|ناونیشان=http://www.theguardian.com/football/2021/apr/17/messi-stars-as-barcelona-thrash-athletic-bilbao-to-lift-copa-del-rey|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=the Guardian|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{پێکھاتەی یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|وەرزش|تۆپی پێ|ژن}}
{{پۆلی کۆمنز|Ronald Araújo}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{وەرزش-کۆلکە}}
{{تۆپی پێ-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٩]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئوروگوایی]]
[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا]]
[[پۆل:یاریزانانی یانەی بەرشەلۆنا]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]]
[[پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا ئەتلێتیک]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦]]
[[پۆل:یاریزانانی لا لیگا]]
[[پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی لیڤەرپوول]]
[[پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ]]
[[پۆل:یاریزانانی سێگوندا دیڤیسیۆن بی]]</text>
      <sha1>20lfxmargxkduujbbmh0d74ogssd9at</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆکی ھەلوەسەبزوێن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>215957</id>
    <revision>
      <id>1694065</id>
      <parentid>1531053</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:35:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مۆسیقا-کۆلکە، پزیشکی-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1589" sha1="q6k0zukbvy5z7unsvffnbmzimwjppk6" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
'''ڕۆکی ھەلوەسەبزوێن''' چەشنێکی [[مۆسیقای ڕۆک|مۆسیقای]] ڕۆکە کە ئیلھامبەخشە، کاریگەری ھەیە، یان نوێنەرایەتیی کلتووری دەروونی دەکات، کە ناوەندی لەسەر ماددە ھۆشبەرەکانە. مۆسیقاکە کاریگەرییە نوێیەکانی دەنگی ئەلیکترۆنی و کاریگەرییە تۆمارکردنەکان، تاکەگۆرانی درێژکراوەکان، و خۆئامادەکردن لەخۆ دەگرێت.&lt;ref name=&quot;PrownNewquist48&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Pete Prown|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=60Jde3l7WNwC&amp;pg=PA48|سەردێڕ=Legends of Rock Guitar: The Essential Reference of Rock's Greatest Guitarists|دوایین٢=Harvey P. Newquist|بڵاوکەرەوە=Hal Leonard Corporation|ساڵ=١٩٩٧|ژپنک=٩٧٨٠٧٩٣٥٤٠٤٢٦|پەڕە=٤٨}}&lt;/ref&gt; زۆرێک لە گرووپە دەروونییەکان لە شێوازدا جیاوازن، و زۆرجار ئەم لۆگۆیە بە شێوەیەکی ساختە بەکار دەھێنرێت.

== سەرچاوەکان ==
{{Reflist|30em}}
{{تووڵی دەروازە|مۆسیقا|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|پزیشکی}}
{{پۆلی کۆمنز|Psychedelic rock}}

{{مۆسیقا-کۆلکە}}
{{پزیشکی-کۆلکە}}
{{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}}

[[پۆل:چەشنەکانی مۆسیقا]]</text>
      <sha1>q6k0zukbvy5z7unsvffnbmzimwjppk6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژانی ئازار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>216131</id>
    <revision>
      <id>1693783</id>
      <parentid>1469782</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T13:37:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئازەربایجان-کۆلکە، تورکیا-کۆلکە، ڕووسیا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13994" sha1="geyljk6lzjlwwb4odsxhgd5w5an010s" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Azerbaijani_victims_in_Baku.jpg|وێنۆک|قوربانیانی [[ئازەربایجان]] لە [[باکوو]] دوای :ڕۆژانی ئازار (١٩١٨)]]
'''ڕۆژانی ئازار''' یان '''ڕووداوەکانی ئازار''' ([[زمانی ئازەری|ئازەربایجانی]]: Mart hadisələri) قۆناغێکی ناکۆکی و پێکدادانی نێوان نەتەوەکان بوو کە بووە ھۆی کوژرانی نزیکەی ١٢ ھەزار [[ئازەرییەکان|ئازەربایجانی]]&lt;ref name=&quot;smithmusavat&quot;&gt;{{harvnb|Smith|2001|p=228}}: &quot;The results of the March events were immediate and total for the Musavat. Several hundreds of its members were killed in the fighting; up to 12,000 Muslim civilians perished; thousands of others fled Baku in a mass exodus.&quot;&lt;/ref&gt; و خەڵکی مەدەنی [[موسڵمان]]ی دیکە کە لە نێوان ٣٠ی ئازار – ٢ی نیسان ڕوویدا ١٩١٨ لە شاری [[باکوو]] و ناوچەکانی تەنیشت پارێزگای باکوی [[کۆماری فیدراڵی دیموکراتی ترانسقەوقاز]].&lt;ref name=&quot;York Times Current History 1920 p. 492&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=ئازاری ١٩٢٠|سەردێڕ=New Republics in the Caucasus |journal=The New York Times Current History |بەرگ=١١|issue=2 |پەڕە=٤٩٢}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Smith&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://old.sakharov-center.ru/publications/azrus/az_004.htm |سەردێڕ=Pamiat' ob utratakh i Azerbaidzhanskoe obshchestvo/Traumatic Loss and Azerbaijani. National Memory |نووسەر=Michael Smith |ئیش=Azerbaidzhan i Rossiia: obshchestva i gosudarstva (Azerbaijan and Russia: Societies and States) |بڵاوکەرەوە=Sakharov Center |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠١١|زمان=ru |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی نیسانی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200401031542/http://old.sakharov-center.ru/publications/azrus/az_004.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

بە ئاسانکاریی ململانێی دەسەڵاتی سیاسی لە نێوان [[بۆلشێڤیک|بەلشەفییەکان]] بە پشتیوانی [[یەکێتیی شۆڕشگێڕی ئەرمەنستان]] (داشناکتسوتیون)&lt;ref name=&quot;dewaal2010&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Caucasus: An Introduction |دوایین=De Waal |یەکەم=Thomas |ساڵ=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٣٩٩٧٦-٩|پەڕە=٦٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=6X745rS5Ci8C&amp;pg=PA62 |وتەگێڕانەوە=In the so called March Days of 1918, Baku descended into a mini-civil war, after the Bolsheviks declared war on Musavat Party and then stood by as Dashnak militias rampaged through the city, killing Azerbaijanis indiscriminately}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;suny41-42&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The revenge of the past:nationalism, revolution, and the collapse of the Soviet Union |دوایین=Suny |یەکەم=Ronald Grigor |ساڵ=١٩٩٣|بڵاوکەرەوە=Stanford University Press |ژپنک=٠-٨٠٤٧-٢٢٤٧-١|پەڕەکان=٤١–٤٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=-4efW7SvG0YC&amp;pg=PA41}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=In a collapsing empire:underdevelopment, ethnic conflicts and nationalisms in the Soviet Union Volume 28 |دوایین=Buttino |یەکەم=Marco |ساڵ=١٩٩٣|بڵاوکەرەوە=Feltrinelli Editor |ژپنک=٨٨-٠٧-٩٩٠٤٨-٢|پەڕە=١٧٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=t5HKjm6vs3YC&amp;pg=PA176 |وتەگێڕانەوە=Violence increased during the Civil War, with massacres of Azeri Turks – by the combined forced of Armenian Dashnaktsutiun party and the Bolsheviks}}&lt;/ref&gt; لە لایەک و [[حیزبی موساوات]]ی ئازەربایجانی لە لایەکی دیکە، ڕووداوەکان بوونە ھۆی دەنگۆی ئەگەری ڕاپەڕینی موسڵمانان&lt;ref name=&quot;Kazemzadeh&quot;&gt;Firuz Kazemzadeh. Struggle For Transcaucasia (1917—1921), New York Philosophical Library, 1951&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://old.sakharov-center.ru/publications/azrus/az_004.htm|سەردێڕ=Азербайджан и Россия. Общества и государства.|وێبگە=old.sakharov-center.ru|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی نیسانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200401031542/http://old.sakharov-center.ru/publications/azrus/az_004.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Swietochowski&quot;&gt;Tadeusz Swietochowski. Russian Azerbaijan, 1905—1920: The Shaping of a National Identity in a Muslim Community. Cambridge University Press, 2004. {{ISBN|0-521-52245-5}}, 9780521522458, pp ١١٦—118&lt;blockquote&gt;The truly tragic turn of events came after acceptance of the ultimatum, when the Dashnakist allies of the Bolsheviks took to looting, burning, and killing in the Muslim sections of the city&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cavendish&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=World and Its Peoples: The Middle East, Western Asia, and Northern Africa |ساڵ=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Marshall Cavendish |ژپنک=٠-٧٦١٤-٧٥٧١-٠|پەڕە=٧٨٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=j894miuOqc4C&amp;pg=PA786 |وتەگێڕانەوە=''Muslims in Baku revolted in March 1918, but their uprising was suppressed by the city's Armenians''}}&lt;/ref&gt; لەلایەن ھێزەکانی بەلشەفی و دەشناکەوە&lt;ref name=&quot;blackgarden100&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Black garden: Armenia and Azerbaijan through peace and war |دوایین=De Waal |یەکەم=Thomas |ساڵ=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=NYU Press |ژپنک=٠-٨١٤٧-١٩٤٥-٧|پەڕە=١٠٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=pletup86PMQC&amp;pg=PA100 |وتەگێڕانەوە=When in March 1918, Azerbaijanis revolted against the Baku Commune, Armenian Dashnaks and Bolshevik troops poured into the Azerbaijani quarters of the city and slaughtered thousands}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;suny42&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The revenge of the past:nationalism, revolution, and the collapse of the Soviet Union |دوایین=Suny |یەکەم=Ronald Grigor |ساڵ=١٩٩٣|بڵاوکەرەوە=Stanford University Press |ژپنک=٠-٨٠٤٧-٢٢٤٧-١|پەڕە=٤٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=-4efW7SvG0YC&amp;pg=PA42 |وتەگێڕانەوە=After crushing a Muslim revolt in the city, the Bolshevik-led government, with its small Red Guard, was forced to rely on Armenian troops led by Dashnak officers}}&lt;/ref&gt; و دامەزراندنی کۆمۆنەی باکوو کە تەمەنی کورت بوو لە نیسانی ١٩١٨.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hovannisian|یەکەم=Richard G.|ناونیشان=https://archive.org/details/armeniaonroadtoi00hova|سەردێڕ=Armenia on the Road to Independence, 1918|بڵاوکەرەوە=University of California press|ساڵ=١٩٦٧|ژپنک=٠-٥٢٠-٠٠٥٧٤-٠|شوێن=Berkeley|پەڕەکان=٢٢٧}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Croissant|یەکەم=Michael P.|ناونیشان=https://archive.org/details/armeniaazerbaija00croi/page/15|سەردێڕ=The Armenia-Azerbaijan Conflict: Causes and Implications|بڵاوکەرەوە=Praeger|ساڵ=١٩٩٨|ژپنک=٠-٢٧٥-٩٦٢٤١-٥|شوێن=London|پەڕەکان=١٥}}&lt;/ref&gt;

زۆربەی سەرچاوە و گێڕانەوە مێژوویییەکان ڕووداوەکانی ئازار لە چوارچێوەی نائارامییەکانی شەڕی ناوخۆدا لێکدەدەنەوە&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Shahumyan|یەکەم=Stepan|سەردێڕ=Letters 1896–1918|بڵاوکەرەوە=State Publishing House of Armenia|ساڵ=١٩٥٩|شوێن=Yerevan|پەڕەکان=٦٣–٦٧|وتەگێڕانەوە=On one side were fighting the Soviet Red Guard; the Red International Army, recently organized by us; the Red Fleet, which we had succeeded in reorganizing in a short time; and Armenian national units. On the other side the Muslim Savage Division in which there were quite a few Russian officers, and bands of armed Muslims, led by the Musavat Party... For us the results of the battle were brilliant. The destruction of the enemy was complete... More than three thousand were killed on both sides}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;dewaal2010&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;rgsunycommune&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;croissant&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Croissant|یەکەم=Michael|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ZeP7OZZswtcC&amp;pg=PA14|سەردێڕ=The Armenia-Azerbaijan conflict: causes and implications|بڵاوکەرەوە=Greenwood Publishing Group|ساڵ=١٩٩٨|ژپنک=٠-٢٧٥-٩٦٢٤١-٥|پەڕە=١٤|وتەگێڕانەوە=The oil-rich city of Baku had emerged as a stronghold of Bolshevism shortly after the October Russian Revolution, and friction between the Bolsheviks and the pan-Turkic Musavat party sparked a brief civil war in March 1918}}&lt;/ref&gt; لەکاتێکدا سەرچاوە ھاوچەرخەکانی ئازەربایجان بە فەرمی ئاماژە بە ڕۆژانی ئازار دەکەن وەک جینۆساید&lt;ref name=&quot;decree&quot;&gt;[[s:Decree of President of Republic of Azerbaijan about genocide of Azerbaijani people|Decree of President of Republic of Azerbaijan about genocide of Azerbaijani people, March 1998]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://assembly.coe.int/main.asp?Link=/documents/workingdocs/doc01/edoc9066.htm|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070607184434/http://assembly.coe.int/main.asp?Link=%2Fdocuments%2Fworkingdocs%2Fdoc01%2Fedoc9066.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|سەردێڕ=PACE Written Declaration, &quot;Recognition of the genocide perpetrated against the Azeri population by the Armenians&quot;, Parliamentary Assembly of the Council of Europe, Doc. 9066 2nd edition, 14 May 2001|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt; دواتر [[ڕۆژانی ئەیلوول]]
١٠ ھەزار ئەرمەنی نەتەوەیی لەلایەن [[سوپای ئیسلامیی قەفقاز|سوپای ئیسلام]] و ھاوپەیمانە ناوخۆیییە ئازەربایجانییەکانیانەوە کۆمەڵکوژ کران لەگەڵ گرتنی [[باکوو]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hovannisian|یەکەم=Richard G.|ناونیشان=https://archive.org/details/armeniaonroadtoi00hova|سەردێڕ=Armenia on the Road to Independence, 1918|بڵاوکەرەوە=University of California press|ساڵ=١٩٦٧|ژپنک=٠-٥٢٠-٠٠٥٧٤-٠|شوێن=Berkeley|پەڕەکان=٢٢٧}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Croissant|یەکەم=Michael P.|ناونیشان=https://archive.org/details/armeniaazerbaija00croi/page/15|سەردێڕ=The Armenia-Azerbaijan Conflict: Causes and Implications|بڵاوکەرەوە=Praeger|ساڵ=١٩٩٨|ژپنک=٠-٢٧٥-٩٦٢٤١-٥|شوێن=London|پەڕەکان=١٥}}&lt;/ref&gt;

== میراتەکە ==
لە ١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٣، سەرۆکی ئازەربایجان [[ئیلھام عەلیێڤ]] کۆمەڵگەی یادەوەری گوبا ی کردەوە کە تایبەتە بە قوربانیانی ڕۆژانی ئازار.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Genocide Memorial Complex opened in Guba|ناونیشان=http://www.news.az/articles/politics/82690|ئیش=www.news.az|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180929194729/https://news.az/articles/politics/82690|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ شاندی ئەنجومەنی پیرانی فەرەنسا بە سەرۆکایەتی سیناتۆر [[ناتالی گۆلێت]] گوڵێکیان لەبەردەم شوێنەوارەکەدا دانا و یادی قوربانیانی کۆمەڵکوژییەکەیان کردەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=French senators visit Guba Genocide Memorial Complex|ناونیشان=http://www.parisguardian.com/index.php/sid/217618885/scat/fab36d240e1883d4|ئیش=www.parisguardian.com|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140514115614/http://www.parisguardian.com/index.php/sid/217618885/scat/fab36d240e1883d4|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=French senators visit Guba Genocide Memorial Complex – PHOTOS|ناونیشان=http://www.europesun.com/index.php/sid/217618885/scat/e597bd109c960ae3|ئیش=www.europesun.com|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140514064039/http://www.europesun.com/index.php/sid/217618885/scat/e597bd109c960ae3|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{پۆلی کۆمنز|March Days}}
{{تووڵی دەروازە|ئازەربایجان|تورکیا|ڕووسیا}}

{{ئازەربایجان-کۆلکە}}
{{تورکیا-کۆلکە}}
{{ڕووسیا-کۆلکە}}

[[پۆل:مێژووی باکوو]]
[[پۆل:کوشتنی بەکۆمەڵ لە ساڵی ١٩١٨]]
[[پۆل:کۆمەڵکوژی لە ئازەربایجان]]
[[پۆل:چەوساندنەوەی موسڵمانان]]</text>
      <sha1>geyljk6lzjlwwb4odsxhgd5w5an010s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێنان لۆدی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>216499</id>
    <revision>
      <id>1694371</id>
      <parentid>1581646</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:39:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، وەرزش-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18334" sha1="53tbh4ga2y8xeeke8h7gj48vebkne7y" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{| class=&quot;infobox vcard&quot;
| colspan=&quot;4&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[پەڕگە:ATL-Madrid-Lokomotiv001-Lodi.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ATL-Madrid-Lokomotiv001-Lodi.jpg|بێچوارچێوە]]&lt;div class=&quot;infobox-caption&quot;&gt;لۆدی لەگەڵ ئەتلەتیکۆ مەدرید لە ٢٠١٩&lt;/div&gt;
|-
! colspan=&quot;4&quot; class=&quot;infobox-header&quot; |زانیاری کەسی
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |ناوی تەواو
| colspan=&quot;3&quot; class=&quot;infobox-data nickname&quot; |ڕێنان ئەگوستۆ لۆدی دۆس سانتۆس
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |ڕێکەوتی لەدایکبوون
| colspan=&quot;3&quot; class=&quot;infobox-data&quot; |٨ نیسانی ١٩٩٨
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |جێگای لەدایکبوون
| colspan=&quot;3&quot; class=&quot;infobox-data birthplace&quot; |سێرانا، بەڕازیل
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |باڵا
| colspan=&quot;3&quot; class=&quot;infobox-data&quot; |١٫٧٣ مەتر
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |جێگای یاریکردن
| colspan=&quot;3&quot; class=&quot;infobox-data role&quot; |بەرگریکاری باڵی چەپ
|-
! colspan=&quot;4&quot; class=&quot;infobox-header&quot; |زانیاری یانە
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |تیمی ئێستا
| colspan=&quot;3&quot; class=&quot;infobox-data org&quot; |نۆتینگھام فۆرێست (بە خواستن لە ئەتلەتیکۆوە)
|-
! colspan=&quot;4&quot; class=&quot;infobox-header&quot; |کاروانی لاوێتی
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |٢٠١٢–٢٠١٧
| colspan=&quot;3&quot; class=&quot;infobox-data&quot; |ئەتلەتیکۆ پارانسێ
|-
! colspan=&quot;4&quot; class=&quot;infobox-header&quot; |کاروانی پیشەگەری
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |ساڵەکان
| class=&quot;infobox-data infobox-data-a&quot; |'''تیم'''
| class=&quot;infobox-data infobox-data-b&quot; |یارییەکان
| class=&quot;infobox-data infobox-data-c&quot; |گۆڵەکان
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |٢٠١٦–٢٠١٩
| class=&quot;infobox-data infobox-data-a&quot; |ئەتلەتیکۆ پارانسێ
| class=&quot;infobox-data infobox-data-b&quot; |٤٨
| class=&quot;infobox-data infobox-data-c&quot; |(١)
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |٢٠١٩
| class=&quot;infobox-data infobox-data-a&quot; |ئەتلەتیکۆ مەدرید
| class=&quot;infobox-data infobox-data-b&quot; |٨٤
| class=&quot;infobox-data infobox-data-c&quot; |(٤)
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |٢٠٢٢-
| class=&quot;infobox-data infobox-data-a&quot; |نۆتیگھام فۆرێست (خواستن)
| class=&quot;infobox-data infobox-data-b&quot; |٠
| class=&quot;infobox-data infobox-data-c&quot; |(٠)
|-
! colspan=&quot;4&quot; class=&quot;infobox-header&quot; |ھەڵبژاردە
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |٢٠١٩-
| class=&quot;infobox-data infobox-data-a&quot; |بەڕازیل
| class=&quot;infobox-data infobox-data-b&quot; |١٥
| class=&quot;infobox-data infobox-data-c&quot; |(٠)
|}
'''ڕێنان ئەگوستۆ لۆدی دۆس سانتۆس''' (لەدایکبووی ٨ی نیسانی ١٩٩٨)، ناسراوە بە '''ڕێنان لۆدی،''' [[تۆپی پێ|یاریزانێکی]] پیشەگەری تۆپی پێی بەڕازیلییە کە یاری دەکات وەک بەرگریکاری باڵی چەپ لە [[پرێمیەرلیگ|خولی نایابی ئینگلیزی (پرێمییەرلیگ)]]بۆ یانەی نۆتینگام فۆرێست، بە خواستن لە یانەی لالیگا [[ئەتلەتیکۆ مەدرید|ئەتلێتیکۆ مەدرید]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل]].

== کاروانی یانە ==
=== ئەتلەتیکۆ پارانسێ ===
لە سێرانا، ساو پاولۆ لەدایکبووە، لۆدی لە ساڵی ٢٠١٢ چووە ناو تیمی لاوانی ئەتلەتیکۆ پارانێسێ. لە ١٤ی [[تشرینی یەکەم]]ی ٢٠١٦ یەکەمین یاری خۆی بۆ یانەکە لە خولی پلە یەکی بەڕازیل ئەنجامدا، لە دۆڕاندنی ١–٠ بەرامبەر گرێمیۆ لە دەرەوەی یاریگای خۆیان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Após estreia como profissional, Renan Lodi projeta continuidade do trabalho no Furacão|trans-title=After debut as a professional, Renan Lodi predicts continuity of work at the ''Furacão''|ناونیشان=http://www.atleticoparanaense.com/site/noticias/detalhe/41880/Aps-estreia-como-profissional-Renan-Lodi-projeta-continuidade-do-trabalho-no-Furaco|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Atlético Paranaense|زمان=pt|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181107010339/http://www.atleticoparanaense.com/site/noticias/detalhe/41880/Aps-estreia-como-profissional-Renan-Lodi-projeta-continuidade-do-trabalho-no-Furaco|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

لۆدی دواتر بەشداری کرد لەگەڵ تیمی خوار ٢٣ ساڵان لە جامی پاراناێس، و یەکەم گۆڵی پیشەگەری تۆمارکرد لە ٢٥ی ئازاری ٢٠١٨، کە لە یارییەکدا ٥–٠ بردیانەوە لە یاریگای خۆیان بەرامبەر مارینگا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠١٨|سەردێڕ=Atlético-PR goleia o Maringá e garante vaga na final da Taça Caio Júnior|trans-title=Atlético-PR trash Maringá and assure qualification for the final of the Taça Caio Júnior|ناونیشان=https://www.gazetaesportiva.com/times/atletico-paranaense/atletico-pr-goleia-o-maringa-e-garante-vaga-na-final-da-taca-caio-junior/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Gazeta Esportiva|زمان=pt}}&lt;/ref&gt; دوای سێ ڕۆژ گرێبەستەکەی درێژکردەوە تا ئازاری ٢٠٢١.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠١٨|سەردێڕ=Atlético Paranaense prorroga o contrato do lateral-esquerdo Renan Lodi|trans-title=Atlético Paranaense extend the contract of left-back Renan Lodi|ناونیشان=http://www.atleticoparanaense.com/site/noticias/detalhe/45797/Atltico-Paranaense-prorroga-o-contrato-do-lateral-esquerdo-Renan-Lodi|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Atlético Paranaense|زمان=pt|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181107010455/http://www.atleticoparanaense.com/site/noticias/detalhe/45797/Atltico-Paranaense-prorroga-o-contrato-do-lateral-esquerdo-Renan-Lodi|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

لۆدی بوو بە یاریزانێکی سەرەکی لەژێر سەرپەرشتی ڕاھێنەری نوێ تایاگۆ نونێس و گرێبەستەکەی نوێکردەوە تا ساڵی ٢٠٢٢ لە ١٠ی ئابی ٢٠١٨.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠١٨|سەردێڕ=Mais tempo: Atlético-PR renova contrato de Renan Lodi até 2022|trans-title=More time: Atlético-PR renew contract of Renan Lodi until 2022|ناونیشان=https://globoesporte.globo.com/pr/futebol/times/atletico-pr/noticia/mais-tempo-atletico-pr-renova-contrato-de-renan-lodi-ate-2022.ghtml|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=[[Globo Esporte]]|زمان=pt}}&lt;/ref&gt;

=== ئەتلەتیکۆ مەدرید ===
[[پەڕگە:Renan_Lodi_2019.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/87/Renan_Lodi_2019.jpg/130px-Renan_Lodi_2019.jpg|ڕاست|وێنۆک|211x211پیکسڵ|لۆدی لەگەڵ ئەتلەتیکۆ مەدرید لە ٢٠١٩]]
لە ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٩، یانەی خولی پلە یەکی ئیسپانی - لالیگا [[ئەتلەتیکۆ مەدرید]] گەیشتە ڕێکەوتنێک لە بنەڕەتدا لەگەڵ ئەتلەتیکۆ پارانسێ بۆ گواستنەوەی لۆدی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٩|سەردێڕ=Principio de acuerdo con el Athlético Paranaense para el traspaso de Lodi|trans-title=Agreement in principle with Athletico Paranaense for the transfer of Lodi|ناونیشان=https://www.atleticodemadrid.com/noticias/principio-de-acuerdo-por-renan-lodi|ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Atlético Madrid|زمان=es}}&lt;/ref&gt; گرێبەستەکە لە ٧ی تەممووزی ٢٠١٩ تەواو بوو و لۆدی گرێبەستێکی بۆ ماوەی شەش ساڵ لەگەڵ یانەکە واژوو کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی تەممووزی ٢٠١٩|سەردێڕ=Renan Lodi, new Atlético de Madrid player|ناونیشان=https://en.atleticodemadrid.com/noticias/renan-lodi-new-atletico-de-madrid-player|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Atlético Madrid}}&lt;/ref&gt;
لە ٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩، لۆدی یەکەم گۆڵی بۆ ئەتلەتیکۆ تۆمارکرد لە یارییەکدا کە ١–١ بەرامبەر بوون لەگەڵ [[یانەی گرانادا|گرانادا]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Atletico slip behind Barca with yet another draw|ناونیشان=https://www.espn.co.uk/football/report?gameId=550476|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=ESPN}}&lt;/ref&gt; لە ١٦ی ئایاری ٢٠٢١، لۆدی وەک یەدەگ ھاتە یاریگا و گۆڵی یەکسانکردنی تۆمارکرد لە بردنەوەی ٢–١ لە یاریگای خۆیان بەرامبەر [[یانەی ئۆساسونا|ئۆساونا]] کە یانەکەی لە پێشبڕکێی بە پاڵەوان بوون ھێشتەوە بەرامبەر ڕیال [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|مەدرید]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Atlético de Madrid vs CA Osasuna - LaLiga Santander|ناونیشان=https://www.laliga.com/en-GB/match/temporada-2020-2021-laliga-santander-atletico-de-madrid-c-a-osasuna-37|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210512102257/https://www.laliga.com/en-GB/match/temporada-2020-2021-laliga-santander-atletico-de-madrid-c-a-osasuna-37|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ھەفتەی دواتر، کاتێک ئەتلەتیکۆ دوا یاریی پاڵەوانێتییەکەی بردەوە، لۆدی بوو بە پاڵەوانی لا لیگا لە وەرزی ٢٠٢٠–٢١ وەک بەشێک لە تیمەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Real Valladolid CF vs Atlético de Madrid - LaLiga Santander|ناونیشان=https://www.laliga.com/en-GB/match/temporada-2020-2021-laliga-santander-real-valladolid-cf-atletico-de-madrid-38|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200924031709/https://www.laliga.com/en-GB/match/temporada-2020-2021-laliga-santander-real-valladolid-cf-atletico-de-madrid-38|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

لە ١٥ی ئازاری ٢٠٢٢، لۆدی یەکەم گۆڵی خۆی لە [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] تۆمارکرد بۆ یارمەتیدانی [[ئەتلەتیکۆ مەدرید]] لە [[ئۆڵدترافۆرد|ئۆڵد ترافۆرد]] بۆ بردنەوە لە [[یانەی تۆپی پێی مانچستەر یوونایتد|مانچستەر یونایتد]] و گەیشتنە چارەکی کۆتایی پاڵەوانێتییەکە بە ئەنجامی گشتی بردنەوەی ٢–١ بە ھەردوو یاری.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Manchester United 0-1 Atletico Madrid (agg. 1–2)|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/60740334}}&lt;/ref&gt;

==== نۆتینگھام فۆرێست (خواستن) ====
لە ٢٩ی ئابی ٢٠٢٢، لۆدی گواسترایەوە بۆ [[پرێمیەرلیگ]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لۆدی بوو بە هەژدەیەمین گرێبەستی نۆتینگهام فۆرێست لەم وەرزەدا|ناونیشان=https://kurd.bet/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=kurdbet|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220814085709/https://kurd.bet/}}&lt;/ref&gt; و لەگەڵ یانەی نۆتینگام فۆرێست گرێبەستێکی بە خواستن بۆ ماوەی یەک وەرز واژوو کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی ئابی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Reds sign Renan Lodi from Atlético Madrid|ناونیشان=https://www.nottinghamforest.co.uk/news/2022/august/29/reds-sign-renan-lodi-from-atletico/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=www.nottinghamforest.co.uk}}&lt;/ref&gt;

== کاروانی نێودەوڵەتی ==
لۆدی یەکەمین یاری خۆی بۆ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل]] ئەنجامدا لە ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩، بە شێوەی یەدەگ لە جێگای ئەلێکس ساندرۆ ھاتە یاریگاوە لە یارییەکدا کە ١–١ بەرامبەر بوون لەگەڵ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی سینیگال|سێنگال]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Brazil vs. Senegal|ناونیشان=https://int.soccerway.com/matches/2019/10/10/world/friendlies/senegal/brazil/3173224/?ICID=PL_MS_109|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Soccerway}}&lt;/ref&gt;

== ئاماری کاروانی وەرزشی ==
=== یانە ===
{{Updated|١١ ئایاری ٢٠٢٢}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://int.soccerway.com/players/renan-augusto-lodi-dos-santos/460277/|سەردێڕ=R. Lodi|وێبگە=Soccerway|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|+دەرکەوتنی یانەکان و گۆڵەکان لەلایەن یانەکان، وەرزەکان و پێشبڕکێکان
! rowspan=&quot;2&quot; |یانە
! rowspan=&quot;2&quot; |وەرز
! colspan=&quot;3&quot; |خول
! colspan=&quot;2&quot; |خولی ستەیت
! colspan=&quot;2&quot; |جامی نیشتیمانی[Lower-alpha 1]
! colspan=&quot;2&quot; |کیشوەرەکان
! colspan=&quot;2&quot; |ئەوانی تر
! colspan=&quot;2&quot; |کۆی گشتی
|-
!ئاست
!یارییەکان
!گۆڵەکان
!یارییەکان
!گۆڵەکان
!یارییەکان
!گۆڵەکان
!یارییەکان
!گۆڵەکان
!یارییەکان
!گۆڵەکان
!یارییەکان
!گۆڵەکان
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |ئەتلەتیکۆ پارانسێ
|٢٠١٦
|خولی پلە یەکی بەڕازیل
|٣
|٠
|٠
|٠
|٠
|٠
|٠
|٠
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٣
|٠
|-
|٢٠١٧
|خولی پلە یەکی بەڕازیل
|٠
|٠
|٧
|٠
|٠
|٠
|٠
|٠
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٧
|٠
|-
|٢٠١٨
|خولی پلە یەکی بەڕازیل
|٢٤
|٠
|١١
|١
|١
|٠
|١٢
|٢
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٤٨
|٣
|-
|٢٠١٩
|خولی پلە یەکی بەڕازیل
|٣
|٠
|٠
|٠
|١
|٠
|٦
|٢
|٢
|٠
|١٢
|٢
|-
! colspan=&quot;2&quot; |کۆی گشتی
!٣٠
!٠
!١٨
!١
!٢
!٠
!١٨
!٤
!٢
!٠
!٧٠
!٥
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |[[ئەتلەتیکۆ مەدرید]]
|٢٠١٩ ٢٠
|لا[[لا لیگا|لیگا]]
|٣٢
|١
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٠
|٠
|٠
|٠
|٢
|٠
|٤٣
|١
|-
|٢٠٢٠–٢١
|لالیگا
|٢٣
|١
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٢
|٠
|٨
|٠
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٣٣
|١
|-
|٢٠٢١–٢٢
|لالیگا
|٢٩
|٢
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٢
|١
|١٠
|١
|١
|٠
|٤٢
|٤
|-
! colspan=&quot;2&quot; |کۆی گشتی
!٨٤
!٤
! colspan=&quot;2&quot; |-
!٤
!١
!٢٧
!١
!٣
!٠
!١١٨
!٦
|-
! colspan=&quot;3&quot; |تەواوی کاروانی وەرزشی
!١١٤
!٤
!١٨
!١
!٦
!١
!٤٥
!٥
!٥
!٠
!١٨٨
!١١
|}
{{تێبینییەکان}}

=== نێودەوڵەتی ===
{{Updated|match played 10 July 2021}}&lt;ref&gt;{{NFT player|id=75778|access-date=20 November 2020}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|+دەرکەوتنی و گۆڵەکانی تیمی نیشتیمانی و ساڵ
!تیمی نیشتیمانی
!ساڵ
!یارییەکان
!گۆڵەکان
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |[[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل|بەڕازیل]]
|-
|٢٠١٩
|٤
|٠
|-
|٢٠٢٠
|٤
|٠
|-
|٢٠٢١
|٧
|٠
|-
! colspan=&quot;2&quot; |کۆی گشتی
!١٥
!٠
|}

== خەڵاتەکان ==
'''ئەتلەتیکۆ پارانسێ'''
* جامی ئەمریکای باشوور: ٢٠١٨
* پاڵەوانییەتی پارانسێ: ٢٠١٨

'''ئەتلەتیکۆ مەدرید'''
* [[لا لیگا|لالیگا]]: ٢٠٢٠–٢١&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Atletico Madrid beat Real Madrid to La Liga title in final day drama|ناونیشان=https://www.espn.com/soccer/atletico-madrid-espatletico_madrid/story/4387143/atletico-madrid-beat-real-madrid-to-la-liga-title-in-final-day-drama|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=ESPN}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|وەرزش|تۆپی پێ|بەڕازیل}}
{{پۆلی کۆمنز|Renan Lodi}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{وەرزش-کۆلکە}}
{{تۆپی پێ-کۆلکە}}

[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان]]
[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا]]
[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی بەڕازیلی]]
[[پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل]]
[[پۆل:یاریزانانی لا لیگا]]
[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی بەڕازیلی]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٨]]
[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئەتلەتیکۆ مەدرید]]
[[پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ]]
[[پۆل:یاریزانانی لیگ ١]]</text>
      <sha1>53tbh4ga2y8xeeke8h7gj48vebkne7y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێد دێد ڕیدێمپشن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>216531</id>
    <revision>
      <id>1694246</id>
      <parentid>1406857</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T07:38:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10205" sha1="s0ley3yi3h0ubbp8d2rdzuod9egtrv9" xml:space="preserve">{{Infobox video game
| developer = [[ڕۆکستار سان دیێگۆ]]{{ھن}}[[ڕۆکستار نۆرت]]
| publisher = [[ڕۆکستار گەیمز]]
| director = جۆن ھیڵکۆت
| writer = {{flatlist|
* دان ھاوزەر
* مایکڵ ئەنسوێرت
* کریستیان کانتامێسا
}}
| producer = {{flatlist|
* ستیڤ مارتن
* جۆش نیدڵمن
* دەیڤد کەنکلێر
}}
| designer = {{flatlist|
* کریستیان کانتامێسا
* لێسلی بێنزیس
}}
| artist = {{flatlist|
* جۆش باس
* دارێن بەیدەر
* نیک تریفونۆڤیچ
}}
| composer = {{flatlist|
* وودی جاکسن
* بیڵ ئێلم
}}
| series = ''ڕێد دێد''
| platforms = [[پلەی ستەیشن ٣]], [[ئێکس بۆکس ٣٦٠]]
| engine = [[بزوێنەری کایەی پێشکەوتووی ڕۆکستار|ڕەیج]]&lt;ref name=&quot;engine&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://oxcgn.com/2009/05/29/yee-haw-oxcgns-day-with-red-dead-redemption-at-rockstar/|سەردێڕ=''Yee Haw'–OXCGN's Day with Red Dead: Redemption at Rockstar''|بڵاوکەرەوە=OXCGN|ڕێکەوت=٢٩ی ئایاری ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئازاری ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100323004338/http://oxcgn.com/2009/05/29/yee-haw-oxcgns-day-with-red-dead-redemption-at-rockstar/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;[[یوفۆریا (نەرمامێر)|یوفۆریا]]&lt;ref name=&quot;engine&quot;/&gt;
| genre = [[کایەی ئەکشن-سەرکێشی|ئەکشن-سەرکێشی]]
| modes = [[تاک-یاریزان (یاریی ڤیدیۆیی)|تاک-یاریزان]]، [[فرەیاریزان]]
| programmer = تێد کارسن
| image = Red-Dead-Redemption-Logo.svg
| caption = لۆگۆی ڕێد دێد ڕیدێمپشن
}}
'''ڕێد دێد ڕیدێمپشن''' ({{بە ئینگلیزی|Red Dead Redemption}}) [[کایەی ڤیدیۆیی|کایەیێکی ڤیدیۆییی]] [[کایەی ئەکشن-سەرکێشی|ئەکشن-سەرکێشیی]] [[ڕۆژاوایی|ڕۆژاواییی]] ٢٠١٠یە، لەلایەن [[ڕۆکستار سان دیێگۆ]] پەرەی پێ دراوە و لەلایەن [[ڕۆکستار گەیمز]] بڵاو کراوەتەوە. لە ئایاری ٢٠١٠دا بۆ [[پلەی ستەیشن ٣]] و [[ئێکس بۆکس ٣٦٠]] بڵاو کرایەوە. جێگرەوەی ''[[ڕێد دێد ڕیڤۆڵڤەر|ڕێد دێد ڕیڤۆڵڤەری]]'' ٢٠٠٤ە، دووەم کایەیە لە زنجیرەی ''[[ڕێد دێد|ڕێد دێددا]]''.

== شێوازی کایەکردن ==
ڕێد دێد ڕیدێمپشن جیھانێکی گەورە و فراوان بە کایەکەرەکە دەبەخشێت. ئەمە ڕێ بە کایەکەرەکە دەدات ئازادانە جووڵە بکات.  کایەکەرەکان دەتوانن بە پێ بڕۆن، بدوێن، تەقە بکەن، بکوژن، سوار بن، ڕا بکەن، و کارلێک لەگەڵ ژینگەی دەوروبەریاندا بکەن. ھەروەھا کایەکەرەکان دەتوانن بە چەکی ئاگرین شەڕ لەگەڵ دوژمناندا بکەن.  بە بەکارھێنانی جۆرە جیاوازەکانی [[ئەسپ|ئەسپەکان]] کایەکەرەکان دەتوانن بەنێو جیھانی کایەکەدا بگەڕێن. کایەکەرەکان ناتوانن مەلە بکەن، لەبەرەوەی کەسایەتیی سەرەکیی کایەکە، جۆن مارستن، [[مەلەوانی]] نازانێت و ئەگەر کایەکەرەکە زۆر قووڵ بچێتە نێو ئاوەکەوە ئەوا دەخنکێت (ھەرچەندە توانای ئەوەی ھەیە بچێتە ئەو شوێنەی کە ئاوەکەی تەنکە).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠١٠|سەردێڕ=Rockstar Games Presents Red Dead Redemption - News|ناونیشان=http://www.rockstargames.com/reddeadredemption/news|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=RockstarGames.com}}&lt;/ref&gt;

== چیرۆک ==
لە ١٩١١دا، خێزانی لە یاسا دەرچوویێکی پێشوو، جۆن مارستن ([[ڕۆب ویتۆف]]) لەلایەن بریکارانی [[ئاژانسی لێکۆڵینەوەی فێدراڵی|ئاژانسی لێکۆڵینەوە]]، ئێدگار ڕۆس ([[جیم بێنتلی]]) و ئارچەر فۆردام ([[دەیڤد ویڵسن بارنز]]) دەڕفێندرێت، کە لە بەرامبەر گەڕانەوەی خێزانەکەیدا ناچاری دەکەن ئەندامانی پێشووی دارودەستەکەی ڕا دەست بکاتەوە.

== پێشوازی ==
{{Video game reviews|title=|subtitle=|state=plain
&lt;!-- Aggregators --&gt;|GR=٩٦.١٢٪&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.gamerankings.com/xbox360/957922-red-dead-redemption/index.html |سەردێڕ=Game Rankings Red Dead Redemption |بڵاوکەرەوە=Metacritic |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151209135139/http://www.gamerankings.com/xbox360/957922-red-dead-redemption/index.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;|MC=٩٥/١٠٠&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.metacritic.com/games/platforms/xbox360/reddeadredemption |سەردێڕ= Metacritic Red Dead Redemption |بڵاوکەرەوە=Metacritic|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئایاری ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- Custom aggregators --&gt;|agg1=|agg1Score=|agg2=|agg2Score=&lt;!-- Reviewers --&gt;|1UP=A&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.1up.com/do/reviewPage?cId=3179335&amp;p=4 |سەردێڕ=Red Dead Redemption Review |بڵاوکەرەوە=1UP.com |ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئایاری ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20120630040828/http://www.1up.com/do/reviewPage?cId=3179335&amp;p=4 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;|Edge=٩/١٠&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.edge-online.com/features/review-red-dead-redemption |سەردێڕ=Review: Red Dead Redemption |بڵاوکەرەوە=Edge Online |ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt;|GI=٩.٧٥/١٠|G4={{Rating|٥|٥}}|GamePro={{Rating|٥|٥}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.gamepro.com/article/reviews/215190/red-dead-redemption/ |سەردێڕ=Red Dead Redemption review from GamePro |بڵاوکەرەوە=GamePro.com |ڕێکەوت=٧ی ئایاری ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئایاری ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٢ی ئایاری ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100522070357/http://www.gamepro.com/article/reviews/215190/red-dead-redemption/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;|GTM=۹/۱۰&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.softsailor.com/news/26543-the-first-red-dead-redemption-review-scores-are-out.html |سەردێڕ=The First Red Dead Redemption Review Scores Are Out |بڵاوکەرەوە=Softsailor.com |ڕێکەوت=٩ی ئایاری ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100513151242/http://www.softsailor.com/news/26543-the-first-red-dead-redemption-review-scores-are-out.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;|GSpy={{Rating|٥|٥}}&lt;ref name=&quot;GameSpy Review&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://xbox360.gamespy.com/xbox-360/red-dead-redemption/1091233p1.html |سەردێڕ=Red Dead Redemption review from GameSpy  |بڵاوکەرەوە=GameSpy |ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt;|GT=٩.٥/١٠|GSpot=٩.٥/١٠|IGN=۹.۷/۱۰}}کایەکە کاتێک بڵاو کرایەوە ستایشی زۆری وەرگرت. ھەروەھا لە دیدگەی جیھانی کراوە، چیرۆک و ساوند تراک زۆر پێداچوونەوەی باشی وەرگرت.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Red Dead Redemption|ڕێد دێد ڕیدێمپشن}}

* {{وێبگەی فەرمی|1=https://www.rockstargames.com/reddeadredemption/restricted-content/agegate/form?url=restricted-content%2Fagegate%2Fform&amp;amp;redirect=https%3A%2F%2Fwww.rockstargames.com%2Freddeadredemption%2F&amp;amp;options=&amp;amp;locale=en_us}}
* {{کۆمپانیای بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان|id=1479962}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠١٠}}
{{زنجیرەی ڕێد دێد}}

{{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٠]]
[[پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٣]]
[[پۆل:یارییەکانی ئێکس بۆکس ٣٦٠]]
[[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پەرەپێدراون]]
[[پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٤]]
[[پۆل:کایەکانی ئەکشن-سەرکێشی]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی هەڵبژاردەی پەرەپێدەرانی کایە بۆ کایەی ساڵ]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزان و فرەیاریزانەکان]]
[[پۆل:کایەکانی نینتێندۆ سویچ]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە جیھان کراوەکان]]
[[پۆل:خەڵاتی کایەی ڤیدیۆییی سپایکی براوەی یاری ساڵ]]
[[پۆل:کایەکانی تەیک توو ئینتەرەکتیڤ]]
[[پۆل:یارییەکانی ویندۆز]]</text>
      <sha1>s0ley3yi3h0ubbp8d2rdzuod9egtrv9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694282</id>
      <parentid>1694246</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T09:02:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1694282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10531" sha1="qpklrew2i5ru8r8ge4fmspcw3f6cetj" xml:space="preserve">{{Infobox video game
| developer = [[ڕۆکستار سان دیێگۆ]]{{ھن}}[[ڕۆکستار نۆرت]]
| publisher = [[ڕۆکستار گەیمز]]
| director = جۆن ھیڵکۆت
| writer = {{flatlist|
* دان ھاوزەر
* مایکڵ ئەنسوێرت
* کریستیان کانتامێسا
}}
| producer = {{flatlist|
* ستیڤ مارتن
* جۆش نیدڵمن
* دەیڤد کەنکلێر
}}
| designer = {{flatlist|
* کریستیان کانتامێسا
* لێسلی بێنزیس
}}
| artist = {{flatlist|
* جۆش باس
* دارێن بەیدەر
* نیک تریفونۆڤیچ
}}
| composer = {{flatlist|
* وودی جاکسن
* بیڵ ئێلم
}}
| series = ''ڕێد دێد''
| platforms = [[پلەی ستەیشن ٣]], [[ئێکس بۆکس ٣٦٠]]
| engine = [[بزوێنەری کایەی پێشکەوتووی ڕۆکستار|ڕەیج]]&lt;ref name=&quot;engine&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://oxcgn.com/2009/05/29/yee-haw-oxcgns-day-with-red-dead-redemption-at-rockstar/|سەردێڕ=''Yee Haw'–OXCGN's Day with Red Dead: Redemption at Rockstar''|بڵاوکەرەوە=OXCGN|ڕێکەوت=٢٩ی ئایاری ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئازاری ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100323004338/http://oxcgn.com/2009/05/29/yee-haw-oxcgns-day-with-red-dead-redemption-at-rockstar/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;[[یوفۆریا (نەرمامێر)|یوفۆریا]]&lt;ref name=&quot;engine&quot;/&gt;
| genre = [[کایەی ئەکشن-سەرکێشی|ئەکشن-سەرکێشی]]
| modes = [[تاک-یاریزان (یاریی ڤیدیۆیی)|تاک-یاریزان]]، [[فرەیاریزان]]
| programmer = تێد کارسن
| image = Red-Dead-Redemption-Logo.svg
| caption = لۆگۆی ڕێد دێد ڕیدێمپشن
}}
'''ڕێد دێد ڕیدێمپشن''' ({{بە ئینگلیزی|Red Dead Redemption}}) [[کایەی ڤیدیۆیی|کایەیێکی ڤیدیۆییی]] [[کایەی ئەکشن-سەرکێشی|ئەکشن-سەرکێشیی]] [[ڕۆژاوایی|ڕۆژاواییی]] ٢٠١٠یە، لەلایەن [[ڕۆکستار سان دیێگۆ]] پەرەی پێ دراوە و لەلایەن [[ڕۆکستار گەیمز]] بڵاو کراوەتەوە. لە ئایاری ٢٠١٠دا بۆ [[پلەی ستەیشن ٣]] و [[ئێکس بۆکس ٣٦٠]] بڵاو کرایەوە. جێگرەوەی ''[[ڕێد دێد ڕیڤۆڵڤەر|ڕێد دێد ڕیڤۆڵڤەری]]'' ٢٠٠٤ە، دووەم کایەیە لە زنجیرەی ''[[ڕێد دێد|ڕێد دێددا]]''.

== شێوازی کایەکردن ==
ڕێد دێد ڕیدێمپشن جیھانێکی گەورە و فراوان بە کایەکەرەکە دەبەخشێت. ئەمە ڕێ بە کایەکەرەکە دەدات ئازادانە جووڵە بکات.  کایەکەرەکان دەتوانن بە پێ بڕۆن، بدوێن، تەقە بکەن، بکوژن، سوار بن، ڕا بکەن، و کارلێک لەگەڵ ژینگەی دەوروبەریاندا بکەن. ھەروەھا کایەکەرەکان دەتوانن بە چەکی ئاگرین شەڕ لەگەڵ دوژمناندا بکەن.  بە بەکارھێنانی جۆرە جیاوازەکانی [[ئەسپ|ئەسپەکان]] کایەکەرەکان دەتوانن بەنێو جیھانی کایەکەدا بگەڕێن. کایەکەرەکان ناتوانن مەلە بکەن، لەبەرەوەی کەسایەتیی سەرەکیی کایەکە، جۆن مارستن، [[مەلەوانی]] نازانێت و ئەگەر کایەکەرەکە زۆر قووڵ بچێتە نێو ئاوەکەوە ئەوا دەخنکێت (ھەرچەندە توانای ئەوەی ھەیە بچێتە ئەو شوێنەی کە ئاوەکەی تەنکە).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠١٠|سەردێڕ=Rockstar Games Presents Red Dead Redemption - News|ناونیشان=http://www.rockstargames.com/reddeadredemption/news|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=RockstarGames.com}}&lt;/ref&gt;

== چیرۆک ==
لە ١٩١١دا، خێزانی لە یاسا دەرچوویێکی پێشوو، جۆن مارستن ([[ڕۆب ویتۆف]]) لەلایەن بریکارانی [[ئاژانسی لێکۆڵینەوەی فێدراڵی|ئاژانسی لێکۆڵینەوە]]، ئێدگار ڕۆس ([[جیم بێنتلی]]) و ئارچەر فۆردام ([[دەیڤد ویڵسن بارنز]]) دەڕفێندرێت، کە لە بەرامبەر گەڕانەوەی خێزانەکەیدا ناچاری دەکەن ئەندامانی پێشووی دارودەستەکەی ڕا دەست بکاتەوە.

== پێشوازی ==
{{Video game reviews|title=|subtitle=|state=plain
&lt;!-- Aggregators --&gt;|GR=٩٦.١٢٪&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.gamerankings.com/xbox360/957922-red-dead-redemption/index.html |سەردێڕ=Game Rankings Red Dead Redemption |بڵاوکەرەوە=Metacritic |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151209135139/http://www.gamerankings.com/xbox360/957922-red-dead-redemption/index.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;|MC=٩٥/١٠٠&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.metacritic.com/games/platforms/xbox360/reddeadredemption |سەردێڕ= Metacritic Red Dead Redemption |بڵاوکەرەوە=Metacritic|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئایاری ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- Custom aggregators --&gt;|agg1=|agg1Score=|agg2=|agg2Score=&lt;!-- Reviewers --&gt;|1UP=A&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.1up.com/do/reviewPage?cId=3179335&amp;p=4 |سەردێڕ=Red Dead Redemption Review |بڵاوکەرەوە=1UP.com |ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئایاری ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20120630040828/http://www.1up.com/do/reviewPage?cId=3179335&amp;p=4 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;|Edge=٩/١٠&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.edge-online.com/features/review-red-dead-redemption |سەردێڕ=Review: Red Dead Redemption |بڵاوکەرەوە=Edge Online |ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt;|GI=٩.٧٥/١٠|G4={{Rating|٥|٥}}|GamePro={{Rating|٥|٥}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.gamepro.com/article/reviews/215190/red-dead-redemption/ |سەردێڕ=Red Dead Redemption review from GamePro |بڵاوکەرەوە=GamePro.com |ڕێکەوت=٧ی ئایاری ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئایاری ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٢ی ئایاری ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100522070357/http://www.gamepro.com/article/reviews/215190/red-dead-redemption/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;|GTM=۹/۱۰&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.softsailor.com/news/26543-the-first-red-dead-redemption-review-scores-are-out.html |سەردێڕ=The First Red Dead Redemption Review Scores Are Out |بڵاوکەرەوە=Softsailor.com |ڕێکەوت=٩ی ئایاری ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100513151242/http://www.softsailor.com/news/26543-the-first-red-dead-redemption-review-scores-are-out.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;|GSpy={{Rating|٥|٥}}&lt;ref name=&quot;GameSpy Review&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://xbox360.gamespy.com/xbox-360/red-dead-redemption/1091233p1.html |سەردێڕ=Red Dead Redemption review from GameSpy  |بڵاوکەرەوە=GameSpy |ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt;|GT=٩.٥/١٠|GSpot=٩.٥/١٠|IGN=۹.۷/۱۰}}کایەکە کاتێک بڵاو کرایەوە ستایشی زۆری وەرگرت. ھەروەھا لە دیدگەی جیھانی کراوە، چیرۆک و ساوند تراک زۆر پێداچوونەوەی باشی وەرگرت.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Red Dead Redemption|ڕێد دێد ڕیدێمپشن}}

* {{وێبگەی فەرمی|1=https://www.rockstargames.com/reddeadredemption/restricted-content/agegate/form?url=restricted-content%2Fagegate%2Fform&amp;amp;redirect=https%3A%2F%2Fwww.rockstargames.com%2Freddeadredemption%2F&amp;amp;options=&amp;amp;locale=en_us}}
* {{کۆمپانیای بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان|id=1479962}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠١٠}}
{{زنجیرەی ڕێد دێد}}

{{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٠]]
[[پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٣]]
[[پۆل:یارییەکانی ئێکس بۆکس ٣٦٠]]
[[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پەرەپێدراون]]
[[پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٤]]
[[پۆل:کایەکانی ئەکشن-سەرکێشی]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی هەڵبژاردەی پەرەپێدەرانی کایە بۆ کایەی ساڵ]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزان و فرەیاریزانەکان]]
[[پۆل:کایەکانی نینتێندۆ سویچ]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە جیھان کراوەکان]]
[[پۆل:خەڵاتی کایەی ڤیدیۆییی سپایکی براوەی یاری ساڵ]]
[[پۆل:کایەکانی تەیک توو ئینتەرەکتیڤ]]
[[پۆل:یارییەکانی ویندۆز]]
[[پۆل:یارییەکانی ئەندرۆید]]
[[پۆل:یارییەکانی ئای ئۆ ئێس]]
[[پۆل:کایە بەرزکراوەکانی پلەیستەیشن ٤ پرۆ]]
[[پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٥]]
[[پۆل:یارییەکانی ئێکس بۆکس سیریز ئێکس و سیریز ئێس]]</text>
      <sha1>qpklrew2i5ru8r8ge4fmspcw3f6cetj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕووباری ئۆسوم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>216815</id>
    <revision>
      <id>1693718</id>
      <parentid>1693159</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:12:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2317" sha1="85ioivrblkje07662z6kr7fnej1t1ev" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Albanian_Rivers.png|وێنۆک|نەخشەی ڕووبارە سەرەکییەکانی ئەلبانیا]]
[[پەڕگە:Berat_UNESCO_2016_Albania.jpg|وێنۆک|ڕووباری ئۆسوم لە بێرات]]
'''ڕووباری ئۆسوم''' ڕووبارێکە لە باشووری [[ئەلبانیا]]، یەکێکە لە ڕووبارەکانی سەرچاوەی [[ڕووباری سێمان]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Georgiev|یەکەم=Vladimir Ivanov|بەستەری نووسەر=Vladimir I. Georgiev|سەردێڕ=Introduction to the History of the Indo-European Languages|ڕێکەوت=١٩٨١|بڵاوکەرەوە=[[Bulgarian Academy of Sciences|Publishing House of the Bulgarian Academy of Sciences]]|ژپنک=٩٧٨-٩٥٣-٥١-٧٢٦١-١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=xmZiAAAAMAAJ|پەڕە=٣٥٠}}&lt;/ref&gt; درێژییەکەی ١٦١ کم (١٠٠ میل) و حەوزی ئاوەڕۆکەی ٢٠٧٣ کم٢ (٨٠٠ میل چوارگۆشە)ە. تێکڕای دەرچوونی ٣٢٫٥ م٣/س (١١٥٠ cu ft/s)ە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=The quality of Albanian natural waters and the human impact|authors=Cullaj, A. , Hasko, A. , Miho, A. , Schanz, F. , Brandl, H. &amp; Bachofen, R.|ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/8121855|journal=[[Environment International]]|ساڵ=٢٠٠٥|بەرگ=٣١|issue=1|پەڕە=١٣٨|doi=10.1016/j.envint.2004.06.008|pmid=١٥٦٠٧٧٨٧|زمان=English}}&lt;/ref&gt; سەرچاوەکەی لە بەشی باشووری ڕۆژاوای [[پارێزگای کۆرچە]]یە، لە نزیک گوندی ڤیتکوک لە بەرزی ١٠٥٠ مەتر (٣٤٤٠ پێ). سەرەتا بەرەو باشوور دەڕوات بۆ شارەوانی کۆلۆنجێ، پاشان بەرەو ڕۆژاوا بۆ [[چەپان]]، و باکووری ڕۆژاوا بە چۆرۆڤۆدێدا دەڕژێت و لەوێ بە کانیۆنی بەناوبانگی ئۆسوم، پۆلیچان، بێرات و ئورێ ڤاجگۆرۆدا دەڕوات. لە نزیک کوچۆڤەوە دەچێتە پاڵ دیڤۆل، بۆ پێکھێنانی سێمان.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Osum}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}

[[پۆل:ڕووبارەکانی ئەلبانیا]]</text>
      <sha1>85ioivrblkje07662z6kr7fnej1t1ev</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1693887</id>
      <parentid>1693718</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:05:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئەلبانیا|ئەلبانیا]]، [[دەروازە:جوگرافیا|جوگرافیا]] و [[دەروازە:ئاو|ئاو]]</comment>
      <origin>1693887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2388" sha1="rjq9o9wt36pefpmyxyscx7lm8r3g3ek" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Albanian_Rivers.png|وێنۆک|نەخشەی ڕووبارە سەرەکییەکانی ئەلبانیا]]
[[پەڕگە:Berat_UNESCO_2016_Albania.jpg|وێنۆک|ڕووباری ئۆسوم لە بێرات]]
'''ڕووباری ئۆسوم''' ڕووبارێکە لە باشووری [[ئەلبانیا]]، یەکێکە لە ڕووبارەکانی سەرچاوەی [[ڕووباری سێمان]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Georgiev|یەکەم=Vladimir Ivanov|بەستەری نووسەر=Vladimir I. Georgiev|سەردێڕ=Introduction to the History of the Indo-European Languages|ڕێکەوت=١٩٨١|بڵاوکەرەوە=[[Bulgarian Academy of Sciences|Publishing House of the Bulgarian Academy of Sciences]]|ژپنک=٩٧٨-٩٥٣-٥١-٧٢٦١-١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=xmZiAAAAMAAJ|پەڕە=٣٥٠}}&lt;/ref&gt; درێژییەکەی ١٦١ کم (١٠٠ میل) و حەوزی ئاوەڕۆکەی ٢٠٧٣ کم٢ (٨٠٠ میل چوارگۆشە)ە. تێکڕای دەرچوونی ٣٢٫٥ م٣/س (١١٥٠ cu ft/s)ە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=The quality of Albanian natural waters and the human impact|authors=Cullaj, A. , Hasko, A. , Miho, A. , Schanz, F. , Brandl, H. &amp; Bachofen, R.|ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/8121855|journal=[[Environment International]]|ساڵ=٢٠٠٥|بەرگ=٣١|issue=1|پەڕە=١٣٨|doi=10.1016/j.envint.2004.06.008|pmid=١٥٦٠٧٧٨٧|زمان=English}}&lt;/ref&gt; سەرچاوەکەی لە بەشی باشووری ڕۆژاوای [[پارێزگای کۆرچە]]یە، لە نزیک گوندی ڤیتکوک لە بەرزی ١٠٥٠ مەتر (٣٤٤٠ پێ). سەرەتا بەرەو باشوور دەڕوات بۆ شارەوانی کۆلۆنجێ، پاشان بەرەو ڕۆژاوا بۆ [[چەپان]]، و باکووری ڕۆژاوا بە چۆرۆڤۆدێدا دەڕژێت و لەوێ بە کانیۆنی بەناوبانگی ئۆسوم، پۆلیچان، بێرات و ئورێ ڤاجگۆرۆدا دەڕوات. لە نزیک کوچۆڤەوە دەچێتە پاڵ دیڤۆل، بۆ پێکھێنانی سێمان.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Osum}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئەلبانیا|جوگرافیا|ئاو}}

[[پۆل:ڕووبارەکانی ئەلبانیا]]</text>
      <sha1>rjq9o9wt36pefpmyxyscx7lm8r3g3ek</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕووباری سێمان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>216819</id>
    <revision>
      <id>1693815</id>
      <parentid>1693176</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:29:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:River Seman|River Seman]] بۆ [[:Commons:Category:Seman|Seman]]</comment>
      <origin>1693815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1966" sha1="gxo9q6s5ou3pr5q8zuhemwc8mrbedzt" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Albanian_Rivers.png|وێنۆک|نەخشەی ڕووبارە سەرەکییەکانی ئەلبانیا]]
'''ڕووبارێ سێمان''' ڕووبارێکی سەرەکییە لە ڕۆژاوای [[ئەلبانیا]]. لە یەکگرتنی ڕووبارەکانی دیڤۆل و [[ڕووباری ئۆسوم|ئۆسومەوە]] دروست بووە کە چەند کمێک لە ڕۆژاوای کوچۆڤەوە دوورە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The coastline of Albania: morphology, evolution and coastal management issues|ناونیشان=http://ciesm.org/online/monographs/CSS-3/CSS_3_151_168.pdf|وێبگە=ciesm.org|پەڕە= ٨|زمان=English}}&lt;/ref&gt; درێژییەکەی ٨٥ کم (٥٣ میل)یە (٢٨١ کم (١٧٥ میل) لەگەڵ درێژترین سەرچاوەی [[ڕووباری دیڤۆل]]) و حەوزی ئاوەڕۆکەی ٥٦٤٩ کم٢ (٢١٨١ میل چوارگۆشە). تێکڕای دەرچوونی ٩٥٫٧ م٣/س (٣٣٨٠ cu ft/s)ە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=The quality of Albanian natural waters and the human impact|authors=Cullaj, A. , Hasko, A. , Miho, A. , Schanz, F. , Brandl, H. &amp; Bachofen, R.|ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/8121855|journal=[[Environment International]]|ساڵ=٢٠٠٥|بەرگ=٣١|issue=1|پەڕە=١٣٧|doi=10.1016/j.envint.2004.06.008|pmid=١٥٦٠٧٧٨٧|زمان=English}}&lt;/ref&gt; بەگشتی بەرەو ڕۆژاوا بەناو زەوییەکی نزمی تەختدا دەگەڕێتەوە. لە نزیک فیێر لە لای چەپەوە گیانیکا وەردەگرێت. لە پەراوێزی باشووری پارکە نەتەوەیییەکەی دیڤجاکێ-کاراڤاستا دەڕژێتە ناو دەریای ئادریاتیک.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Seman}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}

[[پۆل:ڕووبارەکانی ئەلبانیا|سێمان]]</text>
      <sha1>gxo9q6s5ou3pr5q8zuhemwc8mrbedzt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1693875</id>
      <parentid>1693815</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:01:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئەلبانیا|ئەلبانیا]]، [[دەروازە:جوگرافیا|جوگرافیا]] و [[دەروازە:ئاو|ئاو]]</comment>
      <origin>1693875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2037" sha1="m151htzlkntgfue5pl890menx5srpq8" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Albanian_Rivers.png|وێنۆک|نەخشەی ڕووبارە سەرەکییەکانی ئەلبانیا]]
'''ڕووبارێ سێمان''' ڕووبارێکی سەرەکییە لە ڕۆژاوای [[ئەلبانیا]]. لە یەکگرتنی ڕووبارەکانی دیڤۆل و [[ڕووباری ئۆسوم|ئۆسومەوە]] دروست بووە کە چەند کمێک لە ڕۆژاوای کوچۆڤەوە دوورە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The coastline of Albania: morphology, evolution and coastal management issues|ناونیشان=http://ciesm.org/online/monographs/CSS-3/CSS_3_151_168.pdf|وێبگە=ciesm.org|پەڕە= ٨|زمان=English}}&lt;/ref&gt; درێژییەکەی ٨٥ کم (٥٣ میل)یە (٢٨١ کم (١٧٥ میل) لەگەڵ درێژترین سەرچاوەی [[ڕووباری دیڤۆل]]) و حەوزی ئاوەڕۆکەی ٥٦٤٩ کم٢ (٢١٨١ میل چوارگۆشە). تێکڕای دەرچوونی ٩٥٫٧ م٣/س (٣٣٨٠ cu ft/s)ە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=The quality of Albanian natural waters and the human impact|authors=Cullaj, A. , Hasko, A. , Miho, A. , Schanz, F. , Brandl, H. &amp; Bachofen, R.|ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/8121855|journal=[[Environment International]]|ساڵ=٢٠٠٥|بەرگ=٣١|issue=1|پەڕە=١٣٧|doi=10.1016/j.envint.2004.06.008|pmid=١٥٦٠٧٧٨٧|زمان=English}}&lt;/ref&gt; بەگشتی بەرەو ڕۆژاوا بەناو زەوییەکی نزمی تەختدا دەگەڕێتەوە. لە نزیک فیێر لە لای چەپەوە گیانیکا وەردەگرێت. لە پەراوێزی باشووری پارکە نەتەوەیییەکەی دیڤجاکێ-کاراڤاستا دەڕژێتە ناو دەریای ئادریاتیک.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Seman}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئەلبانیا|جوگرافیا|ئاو}}

[[پۆل:ڕووبارەکانی ئەلبانیا|سێمان]]</text>
      <sha1>m151htzlkntgfue5pl890menx5srpq8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆمیۆ لاڤیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>216887</id>
    <revision>
      <id>1693760</id>
      <parentid>1555576</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T13:33:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە، بەلجیکا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12190" sha1="p2cly66o13dx8j8o9147j5thjmouy22" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدانی یاریزانی تۆپی پێ|youthyears1=٢٠١٢-|youthclubs1=وۆلوێ|years1=٢٠٢١-٢٠٢٢|clubs1=مانچێستەر سیتی|caps1=٠|goals1=٠|years2=٢٠٢٢-|clubs2=ساوسامپتۆن|caps2=٥|goals2=١|nationalyears1=٢٠١٩|nationalteam1=بەلجیکای خوار ١٥ ساڵان|nationalcaps1=١|nationalgoals1=٠|medaltemplates=|club-update=٣٠ ئابی ٢٠٢٢|nationalteam-update=٩ تشرینی دووەمی ٢٠٢١|youthyears2=٢٠١٢-٢٠٢٠|youthclubs2=ئەندەرلەخت|youthyears3=٢٠٢٠-٢٠٢١|youthclubs3=مانچێستەر سیتی|nationalyears2=٢٠١٩|nationalteam2=بەلجیکای خوار ١٦ ساڵان|nationalcaps2=١|nationalgoals2=١|nationalyears3=٢٠٢١-|nationalteam3=بەلجیکای خوار ١٩ ساڵان|nationalcaps3=١٠|nationalgoals3=٠|nationalyears4=٢٠٢٢-|nationalteam4=بەلجیکای خوار ٢١ ساڵان|nationalcaps4=١|nationalgoals4=٠}}

'''ڕۆمیۆ لاڤیا'''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Romeo Lavia Profile, News &amp; Stats {{!}} Premier League|ناونیشان=https://www.premierleague.com/players/99282/Romeo-Lavia/overview|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=www.premierleague.com|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230713004358/https://www.premierleague.com/players/99282/Romeo-Lavia/overview|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; (لەدایکبووی ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤) یاریزانێکی [[تۆپی پێ|تۆپی پێی]] پیشەگەری بەلجیکیە کە وەک [[ناوەڕاست (تۆپی پێ)|یاریزانێکی ناوەڕاست]] یاری دەکات لە خولی [[پرێمیەرلیگ]] دا بۆ یانەی ساوسامپتۆن.

== کاروانی یانە ==

=== ئەندەرلەخت ===
لاڤیا بەرهەمێکی لاوانی یانەی ئەندەرلەختی بەلجیکیە. لە تەمەنی هەشت ساڵیدا گەیشتە ناوەندی ڕاهێنانەکانیان لە نیرپێد لە نزیک برۆکسل.

لە پاڵەوانێتیەکی ناوخۆیی لاوان بۆ یاریزانانی خوار ١٥ ساڵان سەرنجی [[پێپ گواردیۆلا|پێپ]] گواردیۆلای بەلای خۆیدا ڕاکێشا. ڕاهێنەرە ئیسپانییەکە لەوێ بوو لەسەر بانگهێشتی یاریزانی مانچێستەر سیتی کێڤن دی بروین کە هاو ڕێکخەری ئەم پاڵەوانێتیەیە و هەروەها بە ناوی خۆیەوەیەتی ، ''جامی KDB'' (کورتکراوەی کێڤن دی بروین).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Romeo Lavia: Man City wonderkid aiming to follow in Fernandinho's footsteps {{!}} Goal.com|ناونیشان=https://www.goal.com/en/news/romeo-lavia-man-city-wonderkid-follow-fernandinho-footsteps/15hle5knwpry81i07zybr8jq7z|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=www.goal.com}}&lt;/ref&gt;

=== مانچێستەر سیتی ===
لە تەمەنی ١٦ ساڵیدا، لاڤیا لە هاوینی ٢٠٢٠دا ئەندەرلەختی بەجێهێشت بۆ مانچێستەر سیتی کە لەوێ یەکەمین گرێبەستی پیشەگەری خۆی واژۆ کرد. بە خێرایی چووە پێکهاتەی خوار ١٨ ساڵان، لە تشرینی دووەمی ئەو ساڵەدا دوای تەنها ١١ یاری، بەرزکرایەوە بۆ خوار ٢٣ ساڵان. لەگەڵ تیمی ئی دی ئێس لاوە بەلجیکیەکە پاڵەوانێتی پریمەرلیگ ٢ ی بردەوە لە نیسانی ٢٠٢١ و هەڵبژێردرا بە باشترین یاریزانی وەرزەکە.

لە هاوینی ٢٠٢١ەوە، لاڤیا دەستی بە ڕاهێنان کرد لەگەڵ پێکهاتەی یەکەم. هەروەها ناوی لە پێکهاتەی یاریزانانی سیتیزن هەبوو کە یاریان کرد لە [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەوروپا]] ٢٠٢١-٢٢، ڕۆمیۆ لە تەمەنی ١٧ ساڵیدا لە ٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢١، لە سێیەم قۆناغی جامی ئی ئێف ئێڵ ٢٠٢١-٢٢ بەرامبەر وەیکۆمب واندەرز، یەکەمین یاری خۆی بۆ پێکهاتەی یەکەم ئەنجامدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Manchester City v Wycombe Wanderers|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/58553818|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=BBC Sport}}&lt;/ref&gt; و لە یاریەکدا کارتی زەردی وەرگرت.

=== ساوسامپتۆن ===
لە ٦ی تەممووزی ٢٠٢٢، لاڤیا چووە بۆ یانەی ساوسامپتۆن و گرێبەستێکی بۆ ماوەی پێنج ساڵ واژۆ کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Saints swoop for Lavia|ناونیشان=https://www.southamptonfc.com/news/2022-07-06/announcement-romeo-lavia-signing-southampton-football-club-6-july-2022|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=Southampton FC|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220816192045/https://www.southamptonfc.com/news/2022-07-06/announcement-romeo-lavia-signing-southampton-football-club-6-july-2022|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە ٦ی ئابی ٢٠٢٢، لاڤیا یەکەمین یاری خۆی ئەنجامدا لە دۆڕاندنی ٤٠١ کە دەرەوەی یاریگای خۆیان بەرامبەر [[یانەی تۆپی پێی تۆتنھام ھۆتسپێر|تۆتنهام هۆتسپێر]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Confident Tottenham recover to thrash Southampton|زمان=en-GB|ئیش=BBC Sport|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/62358043|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt; یەکەم گۆڵی تۆمارکرد لە ٣٠ی ئابی ٢٠٢٢ لە بردنەوەی ساینتسەکان ٢-١ بەرامبەر [[یانەی تۆپی پێی چێڵسی|چێڵسی،]] کە بووە یەکەم یاریزان کە لە ساڵی ٢٠٠٤ لەدایک بووە و گۆڵ تۆمار بکات لە پریمەرلیگ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Teenager Lavia scores for Southampton|ناونیشان=https://best4seo.com/tr/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=Best 4 Seo|ڕێکەوتی سەردان= ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220905152945/https://best4seo.com/tr/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Bysouth|یەکەم=Alex|ڕێکەوت=٣٠ی ئابی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Southampton 2–1 Chelsea|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/62641729|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;

== کاروانی نێودەوڵەتی ==
لە بەلجیکا لەدایکبووە، لاڤیا ڕەچەڵەکی کۆنگۆییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ghana&amp;#39;s Romeo Lavia opens up on Manchester City move - Kickgh.com|ناونیشان=https://www.kickgh.com/more/ghanaians-abroad/11794-ghana-s-romeo-lavia-opens-up-on-manchester-city-move|وێبگە=www.kickgh.com|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230109163246/https://www.kickgh.com/more/ghanaians-abroad/11794-ghana-s-romeo-lavia-opens-up-on-manchester-city-move|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١٩، یەک یاری فەرمی بۆ پێکهاتەی لاوانی بەلجیکای خوار ١٥ ساڵان کردووە و هەروەها یەک یاری بۆ پێکهاتەی بەلجیکای خوار تەمەن ١٦ ئەنجامدا کە یەک گۆڵى تۆمارکردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Royal Belgian FA|ناونیشان=https://www.rbfa.be/en/international/9573/career|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=www.rbfa.be}}&lt;/ref&gt; لەو کاتەوە چەندین یاری دۆستانەی ئەنجامداوە کە زۆر جار کاپتنی تیپەکە بووە.

== شێوازی یاریکردن ==
لۆڤیا [[ناوەڕاست (تۆپی پێ)|یاریزانێکی ناوەندی بەرگرییە]]. ئەو ڕایگەیاند کە ئیلهامی یاریکردنی لە یاریزانی [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بەرشەلۆنە]] [[سێرجیۆ بوسکێتس|سێرجیۆ بۆسکێتس]] و هاوڕێی پێشووی لە مان سیتی فێراندینۆ وەرگرتووە. ئەو بە شێوەیەکی ئاشکرا دەڵێت کە ئاسوودە دەبێت لە کاتی وەگرتنەوەی تۆپ لە تیمی بەرامبەر ، بە بەکارهێنانی فشارێکی بەهێز و بەکارهێنانی زیرەکی، خۆڕاگرتن، لەگەڵ خێرایی، و کاتێک کە هێڵێکی قورسی تێپەڕین ئەنجام دەدات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kulig|یەکەم=Jacek|ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Analysis: Why Romeo Lavia is turning heads at Manchester City by The American Cityzen|ناونیشان=https://footballtalentscout.net/2021/07/04/analysis-why-romeo-lavia-is-turning-heads-at-manchester-city-by-the-american-cityzen/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=Football Talent Scout|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220831124334/https://footballtalentscout.net/2021/07/04/analysis-why-romeo-lavia-is-turning-heads-at-manchester-city-by-the-american-cityzen/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ئاماری کاروانی وەرزشی ==
{{Updated|٣٠ ئابی ٢٠٢٢}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+دەرکەوتنی یانەکان و گۆڵەکان لەلایەن یانەکان، وەرزەکان و پێشبڕکێکان
! rowspan=&quot;2&quot; |یانە
! rowspan=&quot;2&quot; |وەرز
! colspan=&quot;3&quot; |خول
! colspan=&quot;2&quot; |جامی نیشتیمانی
! colspan=&quot;2&quot; |جامی لیگا
! colspan=&quot;2&quot; |ئەوروپا
! colspan=&quot;2&quot; |کۆی گشتی
|-
!ئاست
!یاریەکان
!گۆڵەکان
!یاریەکان
!گۆڵەکان
!یاریەکان
!گۆڵەکان
!یاریەکان
!گۆڵەکان
!یاریەکان
!گۆڵەکان
|-
|[[یانەی تۆپی پێی مانچستەر سیتی|مانچستەر سیتی]]
|٢٠٢١-٢٢
|[[پرێمیەرلیگ]]
|0
|0
|1
|0
|1
|0
|0
|0
|2
|0
|-
|ساوسامپتۆن
|٢٠٢٢-٢٣
|پرێمیەرلیگ
|5
|1
|0
|0
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; | -
|5
|1
|-
! colspan=&quot;3&quot; |تەواوی کاروانی وەرزشی
!5
!1
!1
!0
!1
!0
!0
!0
!٨
!1
|}
{{تێبینییەکان}}

== خەڵاتەکان ==
'''مانچێستەر سیتی'''

* پاڵەوانی خوار ٢٣ ساڵان : وەرزی ٢٠٢٠-٢١ی پرێمیەرلیگ ٢

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|بەلجیکا|تۆپی پێ}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{تۆپی پێ-کۆلکە}}
{{بەلجیکا-کۆلکە}}

[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان]]
[[پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٤]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەلجیکا]]
[[پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی چێڵسی]]
[[پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی مانچستەر سیتی]]
[[پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ]]</text>
      <sha1>p2cly66o13dx8j8o9147j5thjmouy22</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>قاوەی عەرەبیکا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>217121</id>
    <revision>
      <id>1694014</id>
      <parentid>1661931</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T20:19:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1694014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2106" sha1="4h6j53jpg4c6ka0afmtcxmzczbz2jff" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Coffee Flowers.JPG|وێنۆک|گوڵی قاوەی عەرەبی]]
[[پەڕگە:Starr 070308-5472 Coffea arabica.jpg|وێنۆک|بەرھەمەکەی]]
'''قاوەی عەرەبیکا''' ھەروەھا بە '''قاوەی عەرەبی''' ناسراوە، جۆرێکە لە ڕووەکەکان، وا بروا دەکرێت یەکەم جۆری قاوە بێت کە کاری لەسەر کرابێت و تا ئێستاش بەردەوامی ھەیە لەسەری، کە نوێنەرایەتی بەرھەمی %٦٠ جیھان بکات.&lt;ref name=&quot;CoffeeProduction&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٧|سەردێڕ=Coffee: World Markets and Trade|ناونیشان=http://usda.mannlib.cornell.edu/usda/fas/tropprod//2010s/2017/tropprod-06-16-2017.pdf|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=[[United States Department of Agriculture]] – [[Foreign Agricultural Service]]|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171208175005/http://usda.mannlib.cornell.edu/usda/fas/tropprod//2010s/2017/tropprod-06-16-2017.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Coffea Arabica - an overview {{!}} ScienceDirect Topics|ناونیشان=https://www.sciencedirect.com/topics/medicine-and-dentistry/coffea-arabica|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=www.sciencedirect.com}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

{{تووڵی دەروازە|ڕوەک|خواردنەوە}}
{{پۆلی کۆمنز|Coffea arabica}}

[[پۆل:ڕوەکەکان، وەسفکراوی ١٧٥٣]]
[[پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە]]
[[پۆل:قاوە]]
[[پۆل:جۆرە مەترسیدارەکانی پێڕستی سووری ئای یوو سی ئێن]]
[[پۆل:تاکسۆنەکانی ناونراو لە لایەن کارل لینایۆسەوە]]
[[پۆل:جۆرە مەترسیلەسەرەکانی پێڕستی سووری ئای یوو سی ئێن]]</text>
      <sha1>4h6j53jpg4c6ka0afmtcxmzczbz2jff</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جیاییخوازیی کوردان لە ئێران</title>
    <ns>0</ns>
    <id>217596</id>
    <redirect title="سەربزێوییەکانی کورد لە ئێران" />
    <revision>
      <id>1694278</id>
      <parentid>991010</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T08:38:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە لە [[سەربەخۆییخوازیی کوردان لە ئێران]] بۆ [[سەربزێوییەکانی کورد لە ئێران]]</comment>
      <origin>1694278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77" sha1="pyv5lcs3vya5fh5e9vyzixeh7ir4a2v" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[سەربزێوییەکانی کورد لە ئێران]]</text>
      <sha1>pyv5lcs3vya5fh5e9vyzixeh7ir4a2v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ناوچەی کارگیلیک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>217923</id>
    <revision>
      <id>1693752</id>
      <parentid>1682541</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:25:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3724" sha1="hbjxw2rr2abm3hrqlzoj0rjvuf6ydqg" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Location_of_Kargilik_within_Xinjiang_(China).png|وێنۆک|شوێنی ناوچەی کارگیلیک (سوور) لە پارێزگای کاشگار (زەرد) و شینجیانگ]]
'''ناوچەی کارگیلیک''' پارێزگایەکە لە باشووری ڕۆژاوای [[شینجیانگ|ھەرێمی خۆبەڕێوەبەری شینجیانگ ئویغور]] و لەژێر ئیدارەی [[پارێزگای کشگار]]ایە. ڕووبەرەکەی ٢٨٦٠٠ کیلۆمەتر دووجایە. لە باکوورەوە، پارێزگاکە ھاوسنوورە لەگەڵ [[ناوچەی ماکیت|پارێزگای ماکیت]]. لە ڕۆژھەڵاتەوە، ئەم پارێزگایە ھاوسنوورە لەگەڵ پارێزگای گوما (پیشان) لە پارێزگای ھۆتان. لە ڕۆژاوا، پارێزگاکە ھاوسنوورە لەگەڵ پارێزگای یارکانت، پارێزگای پۆسکام و پارێزگای ئۆتۆنۆمی تاکسکۆرگان تاجیک. لە باشووردا، ئەم پارێزگایە زیاتر لە ٨٠ کم (٥٠ میل) سنووری لەگەڵ ناوچەکانی [[کەشمیر|کشمیر]] کە [[پاکستان]] و [[ھیندستان]] بەڕێوەدەبرێت.&lt;ref name=&quot;govkargilik&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.xjyc.gov.cn/html/mlyc/|سەردێڕ=魅力叶城-叶城县人民政府|script-title=zh:叶城概况|زمان=zh-hans|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|via=[[Internet Archive]]|وتەگێڕانەوە={{lang|zh-hans|全县国土总面积3.1万平方公里，耕地面积113万亩。县辖20个乡镇、5个农林牧场、1个管理区，总人口50余万人，聚居着维吾尔、汉、哈萨克、回、柯尔克孜、蒙古、塔吉克、俄罗斯、乌孜别克等13个主要民族,其中维吾尔族占93％、汉族占6％、其它少数民族占1％。与巴基斯坦、印控克什米尔地区接壤，边境线长达80多公里。}}|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190121113800/http://www.xjyc.gov.cn/html/mlyc/|وێبگە={{lang|叶城县人民政府网}}|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/xwfw_665399/s2510_665401/t1168011.shtml|سەردێڕ=Foreign Ministry Spokesperson Hua Chunying's Regular Press Conference on June 23, 2014|ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=[[Ministry of Foreign Affairs of the People's Republic of China]]|وتەگێڕانەوە=The Xinhua news agency has released information on the terrorist violent attack happened on June 21 in Kargilik county of Xinjiang, to which you may refer.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.bjreview.com/Nation/201702/t20170217_800087666.html|سەردێڕ=Opportunity in Diversity|نووسەر=Li Fangfang|ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠٢٠|وێبگە=[[Beijing Review]]|وتەگێڕانەوە=Four years ago, Nurahmet Memet was a farmer in northwest China's Xinjiang Uygur Autonomous Region. Today, he no longer leads a hardscrabble life in southern Kargilik County, next to the Taklamakan Desert, and instead has become a successful company manager and businessman after relocating to central Xinjiang.}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Kargilik County}}
{{تووڵی دەروازە|چین}}

{{چین-کۆلکە}}

[[پۆل:پارێزگای کشگار]]</text>
      <sha1>hbjxw2rr2abm3hrqlzoj0rjvuf6ydqg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیۆ برانکۆ، ئاکرێ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>218217</id>
    <revision>
      <id>1694217</id>
      <parentid>1365506</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T07:33:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (بەڕازیل-کۆلکە، جوگرافیا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3481" sha1="j8mkyfnuy0st73mmnflp0i62d3nap0i" xml:space="preserve">[[پەڕگە:RioBrancoMontagem.jpg|وێنۆک|لە سەرەوەی لای ڕاستەوە بە ئاراستەی کاتژمێر: پارکە گەشتیارییەکەی مێرکادۆ ڤێلۆ (بازاڕی کۆن)، ڕێڕەوی پارکە سەرنجڕاکێشەکەی پاساریلا خواکیم ماسیدو، ڕووباری ئاکرێ و ناوچەی ناوەندی شاری بنیامین کۆنستنت، پردی جەی کەی، پارکەکەی ماتەرنیداد]]
'''ڕیۆ برانکۆ''' شارەوانییەکی [[بەڕازیل]]ە، پایتەختی [[ویلایەتی ئاکرێ]]. دەکەوێتە دۆڵی [[ڕووباری ئاکرێ]] لە باکووری بەرازیل، ژمارەی دانیشتووانترین شارەوانییە لە ویلایەتەکەدا، کە ٤١٣٬٤١٨ کەسی تێدایە، بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١٨،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://cidades.ibge.gov.br/brasil/ac/rio-branco/panorama |سەردێڕ=IBGE &amp;#124; Brasil em SĂntese |بڵاوکەرەوە=Cidades.ibge.gov.br |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt; نزیکەی نیوەی دانیشتووانی ویلایەتەکە. ڕیۆ برانکۆ یەکێک بوو لە یەکەم نیشتەجێبوونەکان کە لە ناوچەکەدا گەشەی کرد، ڕۆژاواترین شارۆچکەی سەرەکی بوو لە وڵاتەکەدا و چوارەم کۆنترین پایتەختی ویلایەت بوو لە باکووری بەرازیل، دوای بێلێم و ماناوس و ماکاپا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://viaverdeshopping.com.br/ |سەردێڕ=Shopping Viaverde Online |بڵاوکەرەوە=Viaverdeshopping.com.br |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221010013152/https://viaverdeshopping.com.br/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩١٣ بوو بە پارێزگا. لە ساڵی ١٩٢٠ بووە پایتەختی خاکی ئاکرێ، لە ساڵی ١٩٦٢ بووە پایتەختی دەوڵەت. ناوەندی ئیدارییە بۆ ھەرێمی ئابوری و سیاسی و فەرھەنگی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://petrobras.com.br/fatos-e-dados/blocos-na-bacia-do-acre-e-exploracao-de-gas-de-xisto-respostas-a-folha-de-s-paulo.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200623165842/https://petrobras.com.br/fatos-e-dados/blocos-na-bacia-do-acre-e-exploracao-de-gas-de-xisto-respostas-a-folha-de-s-paulo.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ |سەردێڕ=Petrobras - Fatos e Dados - Blocos na Bacia do Acre e exploração de gás de xisto: respostas à Folha de S. Paulo |ڕێکەوتی سەردان= ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Rio Branco}}
{{تووڵی دەروازە|بەڕازیل|جوگرافیا}}

{{بەڕازیل-کۆلکە}}
{{جوگرافیا-کۆلکە}}

[[پۆل:ویلایەتی ئاکرێ]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٨٢]]
[[پۆل:شارەوانییەکانی ویلایەتی ئاکرێ]]
[[پۆل:پایتەختەکانی ویلایەتەکان لە بەڕازیل]]</text>
      <sha1>j8mkyfnuy0st73mmnflp0i62d3nap0i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕووباری تومێن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>218299</id>
    <revision>
      <id>1693717</id>
      <parentid>1693167</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:12:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6956" sha1="9cunntudcij2l31h38ke0sbzurhyqoc" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Location_Tumen-River.png|وێنۆک|شوێنی ڕووباری تومێن]]
[[پەڕگە:Tumen_River_Winter2.jpg|وێنۆک|ڕووباری تومێن، لە سنووری نێوان کۆریای باکوور و چین. وێنەکە لە لای چینی ڕووباری تومێن لە شاری تومێن گیراوە؛ شاری نامیانگ لە کۆریای باکوور لە دیوەکەی تری ڕووبارەکەدایە]]
'''ڕووباری تومێن''' کە بە '''ڕووباری تومان''' یان '''ڕووباری دومان''' ناسراوە ڕووبارێکی درێژییەکەی ٥٢١ کیلۆمەترە و وەک بەشێک لە سنووری نێوان [[چین]] و [[کۆریای باکوور]] و [[ڕووسیا]] کاردەکات، لە بناری چیای پاکتو بەرز دەبێتەوە و دەڕژێتە ناو [[دەریای ژاپۆن]]. ڕووبارەکە حەوزی ئاوەڕۆی ٣٣٬٨٠٠ کم٢ (١٣٬٠٥٠ میل چوارگۆشە)ی ھەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=DRAINAGE BASINS OF THE SEA OF OKHOTSK AND SEA OF JAPAN |ناونیشان=https://www.unece.org/fileadmin/DAM/env/water/blanks/assessment/okhotsk_japan.pdf |وێبگە=www.unece.org}}&lt;/ref&gt;

ڕووبارەکە لە باکووری ڕۆژھەڵاتی [[ئاسیا]] دەڕژێت، لە سنووری نێوان [[سنووری چین و کۆریای باکوور|چین و کۆریای باکوور]] لە بەشی سەرەوەی خۆیدا دەڕژێت، ھەروەھا لە نێوان کۆریای باکوور و ڕووسیا لە کۆتا ١٧ کیلۆمەتریدا دەڕژێت پێش ئەوەی بچێتە ناو [[دەریای ژاپۆن]]. ڕووبارەکە بەشێکی زۆری سنووری باشووری [[جیلین|پارێزگای جیلین]] لە باکووری ڕۆژھەڵاتی چین و سنوورەکانی باکووری پارێزگاکانی [[پارێزگای ھامگیۆنگی باکوور|باکووری ھامگینگ]] و [[پارێزگای ڕایانگانگ|ڕایانگانگی]] کۆریای باکوور پێکدەھێنێت. [[چیای باێکدو]] لە سنووری چین و کۆریای باکوور سەرچاوەی ڕووبارەکە&lt;ref name=times1006&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر= Onishi, Norimitsu |سەردێڕ=Tension, Desperation: The China-North Korean Border |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦|newspaper=[[The New York Times]]|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2006/10/22/weekinreview/22marsh.html}} Much of the information comes from the captions to the large illustrated map published with the newspaper article and available online with it.&lt;/ref&gt; ھەروەھا [[ڕووباری ئەمنۆک]] کە پێی دەوترێت ڕووباری یالو (کە بەشی ڕۆژاوای سنووری کۆریای باکوور و چین پێکدەھێنێت).

لە ساڵی ١٩٣٨ ژاپۆنییەکان پردی ڕووباری تومێنیان دروست کرد، کە ڕووباری کوان لەوێ لەگەڵ ڕووباری تومێن یەکدەگرێتەوە، لە نێوان گوندەکانی وۆنجۆنگ (ھونچۆن) و کوانھێ. شار و شارۆچکە گرنگەکانی سەر ڕووبارەکە بریتین لە ھۆێریۆنگ و ئۆنسۆنگ لە کۆریای باکوور، تومێن و نانپینگ (南坪镇، لە شاری ھێلۆنگ لەسەر ئاستی پارێزگا) لە پارێزگای جیلین لە چین.

لە ساڵی ١٩٩٥ کۆماری گەلی چین، [[مەنگۆلیا]]، ڕووسیا، کۆریای باکوور و [[کۆریای باشوور]] سێ ڕێککەوتنیان واژوو کرد بۆ دروستکردنی ناوچەی گەشەپێدانی ئابووری ڕووباری تومێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Accord on Tumen River Area Development to Be Signed |ناونیشان=http://www.highbeam.com/doc/1P2-17902415.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191215032307/http://www.highbeam.com/doc/1P2-17902415.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}(sourced from HighBeam Research)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Tumen River Area Development Program|ساڵ=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Network of East Asian Think-tanks (NEAT)|ناونیشان=http://www.neat.org.ph/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=247:tumen-river-area-development-program&amp;catid=76:subregional-cooperation&amp;Itemid=130|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150209011912/http://www.neat.org.ph/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=247:tumen-river-area-development-program&amp;catid=76:subregional-cooperation&amp;Itemid=130|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی شوباتی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Kim, Myung-sung |script-title=ko:최고 싱크탱크(think tank)도 &quot;두만강 지역 개발하자&quot; |trans-title=From top think tank: &quot;Let's develop the Tumen River area&quot; |ڕێکەوت=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|زمان=ko |newspaper=Chosun News|ناونیشان=http://news.chosun.com/site/data/html_dir/2015/01/14/2015011400213.html|سەردێڕ=北 최고 싱크탱크(think tank)도 &quot;두만강 지역 개발하자&quot; |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150115173444/http://news.chosun.com/site/data/html_dir/2015/01/14/2015011400213.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.jpri.org/publications/workingpapers/wp53.html|سەردێڕ=JPRI Working Paper No. 53|وێبگە=www.jpri.org|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210116091710/http://www.jpri.org/publications/workingpapers/wp53.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
== ئەمانەش ببینە ==
* [[سنووری ژاپۆن و ڕووسیا]]
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{پۆلی کۆمنز|Tumen River}}
{{تووڵی دەروازە|ڕووسیا|چین}}

{{ڕووسیا-کۆلکە}}
{{چین-کۆلکە}}

[[پۆل:ڕووبارەکانی کۆریای باکوور]]
[[پۆل:ڕووبارەکانی پریمۆرسکی کرای|تومێن]]
[[پۆل:چەمە سنوورییەکان]]
[[پۆل:سنووری چین و کۆریای باکوور]]
[[پۆل:سنوری کۆریای باکوور و ڕووسیا]]
[[پۆل:ڕووبارە نێونەتەوەیییەکانی ئاسیا]]
[[پۆل:ڕووبار]]</text>
      <sha1>9cunntudcij2l31h38ke0sbzurhyqoc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆندۆنیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>218895</id>
    <revision>
      <id>1693770</id>
      <parentid>1406721</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T13:35:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، بەڕازیل-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3220" sha1="4jhexcjaewc8rv1bgs90h6c08ur2mpn" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Rondonia_in_Brazil.svg|وێنۆک|شوێنی ویلایەتی ڕۆندۆنیا لە بەرازیل]]
[[پەڕگە:Bandeira_de_Rondônia.svg|وێنۆک|ڕاست|ئاڵای ڕۆندۆنیا]]
'''ڕۆندۆنیا''' یەکێکە لە ٢٦ ویلایەتەکەی [[بەڕازیل]]، دەکەوێتە بەشی باکووری وڵاتەکە (بەشی ناوەڕاست-ڕۆژاوا). لە ڕۆژاوا سنوورێکی کورت لەگەڵ [[ویلایەتی ئاکرێ]]، لە باکوور [[ویلایەتی ئەمازۆن]]، لە ڕۆژھەڵاتەوە ماتۆ گرۆسۆ، لە باشوور و باشووری ڕۆژاوا [[بۆلیڤیا]]. ژمارەی دانیشتووانی ڕۆندۆنیا تا ساڵی ٢٠٢١ بریتیبوو ١٨١٥ کەس، پێنجەم ویلایەتە کە کەمترین دانیشتووی تێدایە. پایتەخت و گەورەترین شارەکەی [[پۆرتۆ ڤێلۆ]]یە. ئەم ویلایەتە بەناوی کاندیدۆ ڕۆندۆنەوە ناونراوە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=gvwC4Ojo9fEC|سەردێڕ=The Burning Season: The Murder of Chico Mendes and the Fight for the Amazon Rain Forest|دوایین=Revkin|یەکەم=Andrew|ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Island Press|ژپنک=٩٧٨-١-٦١٠٩١-٣٤٨-٥|پەڕەکان=١١٨|زمان=en}}&lt;/ref&gt; کە لە ماوەی ساڵانی ١٩١٠دا بە باکووری وڵاتەکەدا گەڕا.&lt;ref&gt;[https://www.embrapa.br/busca-de-noticias/-/noticia/46487476/especialistas-e-produtores-debatem-sobre-a-expansao-da-soja-no-para Especialistas e produtores debatem sobre a expansão da soja no Pará]&lt;/ref&gt; ئەم ویلایەتە کە ٠٫٨٪ی دانیشتووانی بەڕازیلی تێدایە، ٠٫٦٪ی بەرھەمی ناوخۆیی بەرازیل لەخۆدەگرێت.&lt;ref&gt;[https://agenciadenoticias.ibge.gov.br/agencia-sala-de-imprensa/2013-agencia-de-noticias/releases/23038-contas-regionais-2016-entre-as-27-unidades-da-federacao-somente-roraima-teve-crescimento-do-pib Roraima PIB]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140116101837/http://dataviva.info/apps/builder/tree_map/secex/ro/all/all/hs/?depth=hs_6&amp;value_var=val_usd&amp;color_var=color&amp;controls=true&amp;year=2012 Rondonia Exports]&lt;/ref&gt;

== گواستنەوە ==
[[پەڕگە:Aeroporto de Porto Velho2.jpg|وێنۆک|پۆرتۆ ڤێلۆ/پارێزگاری فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی خۆرخی تێکسیرا دی ئۆلیڤێرا.]]
[[فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی پارێزگار خۆرخی تێکسیرا دی ئۆلیڤێرا]] دەکەوێتە پایتەختی ویلایەتی پۆرتۆ ڤێلۆ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.theairdb.com/airport/PVH.html|سەردێڕ=Porto Velho, Belmonte (PVH) information|بڵاوکەرەوە=theAirDB|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Rondônia}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|بەڕازیل}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{بەڕازیل-کۆلکە}}

[[پۆل:ڕۆندۆنیا]]</text>
      <sha1>4jhexcjaewc8rv1bgs90h6c08ur2mpn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژگیرانی ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢</title>
    <ns>0</ns>
    <id>219448</id>
    <revision>
      <id>1693861</id>
      <parentid>1530936</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:38:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (گەردوون-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1500" sha1="sg0x5u43xazu7ubge9by3jv90vuic2c" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
[[پەڕگە:SE2022Oct25P.png|وێنۆک|جۆری خۆرگیران: گیرانی نیوەچل]]
{{پۆلی کۆمنز|Solar eclipse of 2022 October 25}}

'''ڕۆژگیرانی ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢''' خۆرگیرانێکی نیمچەیی بوو کە لە ئەورووپا، و [[چیاکانی ئۆڕاڵ]]، ڕۆژاوای سیبریا، [[ئاسیای ناوەندی]]، [[ڕۆژاوای ئاسیا]]، [[باشووری ئاسیا]] و لە باکووری-ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا بەدیار کەوت. ڕێژەی %٨٢ی خۆر لە چین لەلایەن مانگ گیرا و لە ئەورووپا ڕێژەکەی %١٥ تا ٣٠ بوو. زۆرترین قۆناغی خۆرگیرانی نیمچەیی لە [[دەشتی سیبیریای ڕۆژاوا]] لە ڕووسیا لە نزیک نیژنیڤارتۆڤسک تۆمار کرا. دیار بوو لە نێوان ٨:٥٨ی کاتی جیھانی و گەورەترین ماوەی خۆرگیران لە ١١ی کاتی جیھانی بەدیار کەوت و لە ١٣:٠٢ی کاتی جیھانی کۆتایی پێھات.

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{Solar eclipse NASA reference|2001/SE2025Oct25P|20221025}}

{{تووڵی دەروازە|گەردوون|دەیەی ٢٠٢٠}}

{{گەردوون-کۆلکە}}

[[پۆل:٢٠٢٢ لە زانست]]</text>
      <sha1>sg0x5u43xazu7ubge9by3jv90vuic2c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕزا تەحمەسیب</title>
    <ns>0</ns>
    <id>220028</id>
    <revision>
      <id>1693910</id>
      <parentid>1692172</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:23:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئازەربایجان|ئازەربایجان]]، [[دەروازە:فیلم|فیلم]] و [[دەروازە:شانۆ|شانۆ]]</comment>
      <origin>1693910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1486" sha1="n4myzzbq1wuhf0l4db5g0tssa8cqec7" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Rza_tahmasib.jpg|وێنۆک|ڕزا تەحمەسیب]]
'''ڕزا عەباسگولو ئۆغڵو تەحمەسیب''' (بە [[زمانی ئازەری (ڕوونکردنەوە)|ئازەری]]: ڕزا تەحماسیب؛ ٢٠ی نیسانی ١٨٩٤، شاری [[نەخچیڤان]] – ١٤ی شوباتی ١٩٨٠، [[باکوو|باکۆ]]) دەرھێنەر و ئەکتەری سینەمایی [[ئازەربایجان]]ی بووە.&lt;ref name=&quot;el&quot;&gt;{{in lang|az}} [http://el.ans.az/index.php?/weblog/more/rza_t601hmasib_d601rdini_t601k_ccedil601k601n_adam/ Rza Tahmasib: A Man Who Dealt with His Grief Alone] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070827143958/http://el.ans.az/index.php?%2Fweblog%2Fmore%2Frza_t601hmasib_d601rdini_t601k_ccedil601k601n_adam%2F |date=2007-08-27}} by J.Tahmasib. ''El Jurnali''. February 2006. Retrieved 28 July 2007&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{in lang|ru}} [http://www.inoekino.ru/author.php?id=11236 Rza Tahmasib]. ''Inoekino.ru''&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئازەربایجان|فیلم|شانۆ}}
{{پۆلی کۆمنز|Rza Tahmasib}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٤]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٨٠]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ستالین]]
[[پۆل:گەلی ئازەربایجانی سۆڤیەت]]
[[پۆل:کەسانی خەڵکی نەخچیڤان]]
[[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی سۆڤیەتی]]</text>
      <sha1>n4myzzbq1wuhf0l4db5g0tssa8cqec7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆن دیسانتس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>220315</id>
    <revision>
      <id>1693764</id>
      <parentid>1365359</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T13:34:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2624" sha1="23ip3rpsi08ynlonyo90m8obtisw445" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}}
'''ڕۆناڵد دیۆن دیسانتس''' ({{ئینگ|Ronald Dion DeSantis}}؛  لەدایک بووی ١٤ی ئەیلوولی ١٩٧٨) سیاسەتوانێکی [[ئەمریکا]]یە، لە ساڵی ٢٠١٩ بووە ٤٦ھەمین پارێزگاری [[فلۆریدا]] و لە ساڵی ٢٠٢٢ دووبارە ھەڵبژێردرایەوە. یەکێکە لە دیارترین ئەندامانی [[پارتی کۆماری (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|پارتی کۆمارییەکان]]. دوای ئەوە کە لە ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ دیسانتس توانی ئەنجامێکی باش بھێنێت لە ھەڵبژاردنە سەرەتایەکانی ئەمریکادا، کۆماریەکان ھیوایان وایە کە دیسانتس ببیتە کاندیدی کۆمارییەکان بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠٢٤)، بەڵام ھەر زوو [[دۆناڵد ترامپ]] ھۆشداری دەداتە دیسانتس کە خوی کاندید نەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ronald Dion DeSantis - Florida Department of State|ناونیشان=https://dos.myflorida.com/florida-facts/florida-history/florida-governors/ronald-dion-desantis/|وێبگە=dos.myflorida.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Trump branded midterms’ ‘biggest loser’ as DeSantis win fuels 2024 talk|ناونیشان=https://www.theguardian.com/us-news/2022/nov/09/trump-desantis-election-2024-florida|وێبگە=the Guardian|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
{{پۆلی کۆمنز|Ron DeSantis}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨]]
[[پۆل:نووسەرانی سیاسیی ئەمریکی]]
[[پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی]]
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی یەیڵ]]
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھارڤارد]]
[[پۆل:ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیست و یەکەم]]
[[پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]]</text>
      <sha1>23ip3rpsi08ynlonyo90m8obtisw445</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زووتۆپیا+</title>
    <ns>0</ns>
    <id>220465</id>
    <revision>
      <id>1694016</id>
      <parentid>1688246</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T20:55:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1694016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8053" sha1="d0r5qqrf1bao29o8u3b8y8liuc6ws99" xml:space="preserve">{{Infobox television|image=Zootopia+ logo.png|caption=|genre=[[Animated series#Television|ئەنیمەیشن]]&lt;br&gt;[[Anthology series|ئەنتلۆجی]]|creator=|developer=|writer={{plainlist|
*ترێنت کۆرەی
*جۆسی ترینداد
*مایکڵ ھیرار
}}|director={{plainlist|
*ترێنت کۆرەی
*جۆسی ترینداد
}}|theme_music_composer={{plainlist|
*کورتیس گرین
*مایک گیاچنۆ
}}|starring=|composer={{plainlist|
*کورتیس گرین
*مایک گیاچنۆ
}}|language=ئینگلیزی|num_seasons=١|num_episodes=٦|list_episodes=|executive_producer={{plainlist|
* جێنیفەر لی
* جێرید بەش
* بایڕۆن ھاورد
}}|producer=ناتان کورتیس|cinematography=جۆکاوین بالدوین {{Small|(Layout)}}&lt;br&gt;جینا وار لاوس {{Small|(Lighting)}}|editor=شانۆن ستین&lt;br&gt;جێف دراھیم|runtime=|company=کۆمپانیای ئەنیمەیشنی واڵت دیزنی|distributor=میدیای دیزنی|channel=[[دیزنی+]]|picture_format=|audio_format=|released={{Start date|٢٠٢٢|١١|٩}}|last_aired={{End date|سبەی}}}}

'''زووتۆپیا'''+ ({{بە ئینگلیزی|+Zootopia}}) زنجیرەیەکی تەلەڤزیۆنی ئەنیمەیشنە کە لەسەر بنەمای زووتۆپیا لەلایەن بایرۆن ھاوارد و ڕیچ مۆر و جارێد بوشەوە دروستکراوە. زنجیرەکە لەلایەن ستۆدیۆی ئەنیمەیشنی [[واڵت دیزنی]] بەرھەم ھێنراوە و لە ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ لە [[دیزنی+]] بڵاوکرایەوە.

== کورتەیەک ==
زنجیرەکە ٦ چیرۆکی تێدایە کە لە ھەمان ھێڵی کاتی فیلمە ڕەسەنەکەدا ڕوودەدەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Porter|یەکەم=Rick|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/moana-tiana-animated-series-set-at-disney|سەردێڕ='Moana,' 'Tiana' Animated Series Set at Disney+|ئیش=Variety|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;

== بەژداربووان ==
*بۆنی ھانت وەک بۆنی ھۆپس

*دۆن لەیک وەک ستو ھۆپس

*جۆن لاڤێل وەک یاکس

*لیا لاثام وەک فرو-فرو

*میشێل بوتۆ وەک ترو-ترو

*کەتی لۆیس وەک مۆلی ھۆپس و برایانکا

*کریستاڵ کۆنگ مینکۆف وەک کاریزما

*پۆرشا ویلیامز وەک کریستین

*مۆریس لامارش وەک کاک بیگ

*ئالان تودیک وەک دوک ویزڵتۆن

*ئیماری ویلیامز وەک ڕاینو بۆس

*نەیت تۆرێنس وەک ئەفسەر کلۆھاوسەر

*[[ئیدریس ئێلبا]] وەک سەرۆک بۆگۆ

*[[شەکیرا|شاکیرا]] وەک گازێل

*شارلۆت نیکداو وەک سام

*ڕیمۆند ئێس پێرسی وەک فلاش

*کریستن بێڵ وەک پریسیلا

*جۆن لاڤێل وەک جیراڵد کوک

*بایرۆن ھاوارد وەک باکی

*جارێد بوش وەک پرۆنک

== بەرھەمھێنان ==

=== ئەنیمەیشن ===
زنجیرەکە یەکەمجارە کە سۆفتوێر ئەنیمەیشنی پرێستۆی کۆمپانیای [[پیکسار]] بە شێوەیەکی بەرچاو لە پڕۆژەیەک بەبێ پیکساردا بەکاربھێنرێت&lt;ref name=&quot;prodnotes2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Zootopia+ Production Notes|ناونیشان=https://lumiere-a.akamaihd.net/v1/documents/zootopia_fact_sheet_disney_09b4fc03.pdf|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ئیش=Disney+|بڵاوکەرەوە=Disney Media &amp; Entertainment Distribution}}&lt;/ref&gt;. بەرپرسی کەسایەتی فیلمەکە فرانک ھانەر مۆدێلی کەسایەتییەکانی لە فیلمە ڕەسەنەکە نوێکردەوە بۆ ئەوەی لەگەڵ سۆفتوێر بگونجێت.&lt;ref name=&quot;prodnotes3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Zootopia+ Production Notes|ناونیشان=https://lumiere-a.akamaihd.net/v1/documents/zootopia_fact_sheet_disney_09b4fc03.pdf|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ئیش=Disney+|بڵاوکەرەوە=Disney Media &amp; Entertainment Distribution}}&lt;/ref&gt;

دیزاینەری بەرھەمھێنان جیم فین لە نزیکەوە لەگەڵ دەرھێنەرانی فۆتۆگرافی خواکین باڵدین و جینا وار لاوس کاریان کردووە بۆ پەرەپێدانی شێوازی بینراو بۆ ھەر ئەڵقەیەک&lt;ref name=&quot;prodnotes4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Zootopia+ Production Notes|ناونیشان=https://lumiere-a.akamaihd.net/v1/documents/zootopia_fact_sheet_disney_09b4fc03.pdf|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ئیش=Disney+|بڵاوکەرەوە=Disney Media &amp; Entertainment Distribution}}&lt;/ref&gt;. سەرنوسەر شانۆن شتاین لە کاتی پرۆسەی چاپکردندا کار دەکات بۆ یارمەتیدانی دامەزراندنی تۆن و ژانەری جیاوازی ھەر ئەڵقەیەک&lt;ref name=&quot;prodnotes5&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Zootopia+ Production Notes|ناونیشان=https://lumiere-a.akamaihd.net/v1/documents/zootopia_fact_sheet_disney_09b4fc03.pdf|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ئیش=Disney+|بڵاوکەرەوە=Disney Media &amp; Entertainment Distribution}}&lt;/ref&gt;.

=== موزیک ===
پێنج لە ئەڵقەکان لەلایەن کورتیس گرین و میک جیاکینۆوە ئاوازی بۆ دانراوە. بەڵام باوکی جیاکینۆ، مایکل جیاکینۆ کە ئاوازی بۆ فیلمی ڕەسەنی زووتۆپیا نووسیوە، مۆسیقای فیلمی &quot;دوک: میوزیکاڵ&quot;ی ئامادە کردووە. گۆرانییەکە کە بۆ ھەمان ئەڵقە نووسراوە، &quot;کاتی گەورە&quot; لەلایەن مایکلەوە ئاوازی بۆ دانراوە و تێکستەکانی لەلایەن کەیت ئەندەرسۆن و ئەلیسا سامسێل (سەرگەرمی بەستووی ئۆلاف، سەنتەری پارک) بووە.&lt;ref name=&quot;prodnotes&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Zootopia+ Production Notes|ناونیشان=https://lumiere-a.akamaihd.net/v1/documents/zootopia_fact_sheet_disney_09b4fc03.pdf|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ئیش=Disney+|بڵاوکەرەوە=Disney Media &amp; Entertainment Distribution}}&lt;/ref&gt;

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دیزنی|ئەنیمەیشن}}

{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:بەرنامە ڕاستەقینەکانی دیزنی+]]
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنییە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠٢٢]]
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە کۆمیدییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنییەکانی دیزنی]]
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان لەسەر بنەمای فیلمەکانی دیزنی]]
[[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان کە وەسفی دەنگییان تێدایە]]
[[پۆل:کۆتاییی زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکانی ٢٠٢٢]]
[[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزی-زمانە ئەمریکییەکان]]</text>
      <sha1>d0r5qqrf1bao29o8u3b8y8liuc6ws99</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی فەنتازیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>220510</id>
    <revision>
      <id>1694049</id>
      <parentid>1675725</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:25:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Fantasia International Film Festival}}</comment>
      <origin>1694049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3631" sha1="b3jw7wpea0zqhl1w96hqt5z34w4zeb5" xml:space="preserve">[[پەڕگە:FantasiaFestival 50x70.jpg|وێنۆک]]

'''فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی فەنتازیا''' ({{بە ئینگلیزی|Fantasia International Film Festival}}) (ھەروەھا بە '''فەنتازیا-فێست''' یان '''فەنتازیا''' یان '''فەنت-ئازیا''' ناسراوە) ھەروەھا بە فێستیڤاڵێکی نێودەوڵەتی ناسراوە کە تایبەتە بە فیلمی بی لە ساڵی ١٩٩٦ دامەزراوە. ئەم فێستیڤاڵە ساڵانەیە لە شاری مۆنتریال بەڕێوەدەچێت و بە گەورەترین و بەناوبانگترین فێستیڤاڵی فیلم لە ئەمریکای باکوور دادەنرێت. لە نێو ئەو فیلمانەی کە بۆ یەکەمجار لەم فێستیڤاڵەدا بۆ ڕای گشتی بڵاوکراونەتەوە بریتین لە فیلمەکانی شۆن دەمرێت، شینێکی تەواو، ئەڵقە، [[زۆڵە بێشکۆکان]]، تینوێتی، سەردانکەر کیو، دۆخی سوور، [[کۆتا شوێنی مەبەست ٥ (فیلم)|کۆتا شوێنی مەبەست ٥]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Win A Trip To The Fantasia Film Festival This Summer |ناونیشان=http://www.soundonsight.org/win-a-trip-to-the-fantasia-film-festival-this-summer/ |ئیش=soundonsight.org |ساڵ=٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئایاری ٢٠١١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110527194343/http://www.soundonsight.org/win-a-trip-to-the-fantasia-film-festival-this-summer/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; مێژووی فێستیڤاڵی فەنتازیا سەرەتایی لە دیمەنی فیلمی ئاسیا لە مۆنتریالەوە ھەیە. لە ساڵی ١٩٩٦ دەستی پێکرد کە فیلمی ئاسیای لە ھۆنگ کۆنگ و ئەنیمێ لە ژاپۆنەوە نمایشکرد، دواتر فێستیڤاڵەکە ئەرکی ھونەرمەندە نێودەوڵەتییەکانی فراوانتر کرد و فیلمی ژانەری لە ھەموو جیھانەوە نمایشکرد. ڕێکخەران لە کۆتایی ھەر فێستیڤاڵێکی ساڵانەدا کۆمەڵێک خەڵات پێشکەش دەکەن، لەوانە خەڵاتی باری کۆنڤێکس بۆ باشترین فیلمی کەنەدی کە بۆ یەکەمجار لە فێستیڤاڵەکەدا نمایش دەکرێت. یەکێک لە نمایشە کۆنەکان بریتیبوو لە: فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی فانتازیا ساڵی ١٩٩٩ چاپی ساڵی ١٩٩٩ی فانتازیا تاکە چاپ بوو کە دامەزراوەکانی پێشووی سێنتریسی بەکارھێنا. ئەمساڵ دووەم چاپی تۆرۆنتۆش نمایشکرا.&lt;ref&gt;Kaeli Van Cott, [https://www.indiewire.com/2015/08/19th-fantasia-international-film-festival-announces-2015-winners-59628/ &quot;19th Fantasia International Film Festival Announces 2015 Winners&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201117162214/https://www.indiewire.com/2015/08/19th-fantasia-international-film-festival-announces-2015-winners-59628/ |date=2020-11-17 }}. ''[[IndieWire]]'', August 5, 2015.&lt;/ref&gt;

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|فیلم|کەنەدا|خەیاڵی زانستی}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{فیلم-کۆلکە}}
{{کەنەدا-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Fantasia International Film Festival}}</text>
      <sha1>b3jw7wpea0zqhl1w96hqt5z34w4zeb5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیزبەندیی جیھانیی فیفا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>221572</id>
    <revision>
      <id>1694117</id>
      <parentid>1094433</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T01:35:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تۆپی پێ-کۆلکە، وەرزش-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4166" sha1="h35r1yslkkuhclsuzak3vovf2dvhxzr" xml:space="preserve">[[پەڕگە:FIFA World Rankings logo.svg.png|وێنۆک]]
'''ڕیزبەندیی جیھانیی فیفا''' ({{بە ئینگلیزی|FIFA World Ranking}}) سیستەمێکی ڕیزبەندییە بۆ تیپە میللییەکانی تۆپی پێی پیاوانی وڵاتانی جیھان. تیپەکانی تۆپی پێی پیاوانی [[فیفا]] بەپێی ئەنجامی یارییە نیشتمانییەکان ڕیزبەندی دەکرێن، باشترین تیپیش لە پلەی یەکەمی ڕیزبەندییەکە دادەنرێت. ئەم ڕیزبەندییە لە ساڵی ١٩٩٢ دەستی پێکردووە. تا ئێستا [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل]] ڕیکۆردی درێژترین ڕیزبەندی لە لووتکەی ئەم ڕیزبەندییەدا ھەیە. سیستەمی ڕیزبەندی فیفا لەسەر بنەمای سیستەمی خاڵەکانە کە تێیدا خاڵەکان بە پشتبەستن بە ئەنجامی پێشبڕکێ نیشتمانییەکانی ئەو تیپە سزادراوانەی فیفا دابەش دەکرێن. لە سیستەمی ئێستادا ڕیزبەندیکردنەکە لەسەر بنەمای ئاستی تیپەکە لە چوار ساڵی ڕابردوودا ئەنجام دەدرێت. بەڵام یارییە نوێیەکان کاریگەری زیاتریان ھەیە. دوای ماوەیەکی زۆر لە تاقیکردنەوە و شیکردنەوەی باشترین ڕێگا بۆ ھەژمارکردنی ڕیزبەندی جیھانی فیفا/تۆڕی ئاشی، مۆدێلێکی نوێی جێبەجێکرد دوای پەسەندکردنی ئەنجومەنی فیفا لە مانگی ئابی ٢٠١٨.

== مێژوو ==
لە مانگی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٩٢ فیفا بۆ یەکەمجار ڕیزبەندی ئەندامانی خۆی بڵاوکردەوە. لە مانگی ئابی ساڵی ١٩٩٣ەوە ئەم لیستە زۆربەی مانگەکان نوێکراوەتەوە و بڵاوکراوەتەوە.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20070604211354/http://www.fifa.com/worldfootball/ranking/procedure/men.html&lt;/ref&gt; تا ئێستا دوو گۆڕانکاری گەورە لە ڕیزبەندی فیفادا لە مانگی یەکی ساڵی ١٩٩٩ و تەممووزی ٢٠٠٦ ئەنجام دراوە وەک وەڵامێک بۆ ڕەخنەگرانی ئەو سیستەمە.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20080612172351/http://www.fifa.com/worldfootball/releases/newsid%3D104405.html&lt;/ref&gt; لیستی ڕیزبەندی لە ماڵپەڕی فیفادا لە سەرەتاوە ڕیزبەندی تیپەکانی تێدایە، بەڵام سیستەمی ئێستا بۆ ڕیزبەندی پێش ساڵی ٢٠٠٦ بەکارناھێنرێت، ڕیزبەندییەکانی پێشووش بە ھەمان سیستمی کۆن ھەژماری بۆ دەکرێت و گۆڕانکاری بەسەردا نایەت. ھەروەھا ژمارەی ئەندامانی فیفا لە ١٦٧ ئەندام لە ساڵی ١٩٩٢ بۆ ٢٠٩ ئەندام لە ئێستادا زیادی کردووە، کە ھەموویان لەم پۆلێنکردنەدا ئامادەن. لە ١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٨، فیفا ڕای گەیاند، بەنیازە سیستمی گۆڵکردنیان لە دوای [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨]] نوێبکاتەوە. شێوازی نوێی تۆمارکردنی گۆڵ زۆر لە شێوازی ڕیزبەندی ئیلۆ دەچێت، لیستی ڕیزبەندییەکەش دوای ھەر یارییەک نوێ دەکرێتەوە و بڵاودەکرێتەوە.&lt;ref&gt;https://www.forbes.com/sites/steveprice/2018/06/11/how-fifas-new-ranking-system-will-change-international-soccer/#18864e86c412&lt;/ref&gt; ھەروەھا سیستەمی ئێستا کە لەسەر بنەمای کۆنفیدڕاڵی جیاواز دامەزراوە، لادەبرێت.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|تۆپی پێ|وەرزش|فیفا|وەرزش|تۆپی پێ}}

{{تۆپی پێ-کۆلکە}}
{{وەرزش-کۆلکە}}

[[پۆل:فیفا]]
[[پۆل:ڕیزبەندیی جیھانیی  وەرزش]]</text>
      <sha1>h35r1yslkkuhclsuzak3vovf2dvhxzr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێد چیلێز ئینتەرتەیمێنت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>222154</id>
    <revision>
      <id>1694249</id>
      <parentid>1531563</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T07:38:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپانیا-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1994" sha1="cc4ke3uuthnlt04vnzm5klee46vgrcb" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Red Chillies Entertainment logo.png|وێنۆک]]
'''ڕێد چیلێز ئینتەرتەیمێنت''' ({{بە ئینگلیزی|Red Chillies Entertainment}}) کۆمپانیایەکی ھیندییە بۆ کاری بینراو و بەرھەمھێنان و دابەشکردن کە لەلایەن ئەکتەری ناوداری ئەمریکی [[شاروخ خان|شاروخان]] و ھاوسەرەکەی گاوری خان لە ساڵی ٢٠٠٢ دامەزراوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Our Story – Red Chillies Entertainment|ناونیشان=https://www.redchillies.com/ourstory|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.redchillies.com}}&lt;/ref&gt; لە فیلمی Dreamz Unlimited کە لەکارکەوتووە گۆڕدرا. بنکەکەی لە [[مومبای|شاری مومبایە]] و چالاکییەکانی ستۆدیۆکە لە سەرانسەری پەرەپێدانی داھێنەرانە، بەرھەمھێنان، بازاڕکردن، دابەشکردن، مۆڵەتدان، بازرگانیکردن و کۆکردنەوەی فیلمەکان لە ھیندستان و جیھاندا دەگرێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠١٤|سەردێڕ=businessofcinema.com|ناونیشان=http://businessofcinema.com/bollywood_news/happy-new-year-trailer-creates-history/167046}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا کۆمپانیایەکی کاریگەرییە بینراوەکانن. بەدرێژایی چەند ساڵی ڕابردوو، فیلمی Red Chillies مافی چەندین [[بۆلیوود|فیلمی ھیندی]] بەدەستھێناوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کۆمپانیا|ھیندستان|فیلم|تەلەڤیزیۆن|بۆڵیوود}}

{{کۆمپانیا-کۆلکە}}
{{فیلم-کۆلکە}}
{{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}}

[[پۆل:بۆلیوود]]</text>
      <sha1>cc4ke3uuthnlt04vnzm5klee46vgrcb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆدریگۆ دی پاول</title>
    <ns>0</ns>
    <id>222385</id>
    <revision>
      <id>1693896</id>
      <parentid>1693575</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:07:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئیتاڵیا|ئیتاڵیا]]</comment>
      <origin>1693896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4736" sha1="gg039t2oqe0ul15eess0rr5qt22r4f5" xml:space="preserve">[[پەڕگە:25th_Laureus_World_Sports_Awards_-_Red_Carpet_-_Rodrigo_de_Paul_-_240422_192702_(cropped).jpg|وێنۆک]]
'''ڕۆدریگۆ دی پاول''' (لەدایکبووی ٢٤ی ئایاری ١٩٩٤)یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێی ئەرژەنتینییە و لە پێکھاتەی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەرژەنتین]] بوو لە [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]]ی [[قەتەر]] کە لەگەڵ ھەڵبژاردەکەی نازناوەکەیان بەدەستھێنا.

== نازناوەکان ==
'''ئەرژەنتین'''
* [[جامی جیھانیی فیفا|جامی جیھانی فیفا]]: [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢|٢٠٢٢]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Murray|یەکەم=Scott|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Argentina beat France on penalties after thrilling World Cup final – live reaction|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/live/2022/dec/18/argentina-france-world-cup-2022-final-live|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=the Guardian}}&lt;/ref&gt;
* کۆپا ئەمریکا: [[کۆپا ئەمریکای ٢٠٢١|٢٠٢١]]&lt;ref name=&quot;Copa América final&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/live/2021/jul/10/argentina-v-brazil-copa-america-final-live|سەردێڕ=Argentina 1-0 Brazil: Copa América final – live!|ئیش=The Guardian|دوایین=Graham|یەکەم=Bryan Armen|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;
* کۆنمێبۆڵ-جامی پاڵەوانانی ئەورووپا: [[فیناڵیسیمای ٢٠٢٢|٢٠٢٢]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/61653337|سەردێڕ=Italy 0–3 Argentina: Messi and Di Maria shine in impressive Finalissima win|بڵاوکەرەوە=BBC Sport|ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;

'''تاکە کەسی'''
* باشترین ھەڵبژاردەی کۆپا ئەمریکا: [[کۆپا ئەمریکای ٢٠٢١|٢٠٢١]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://copaamerica.com/es/noticias/equipo-ideal-get-conmebol-copa-america-2021/|ئیش=Copa América|ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Uno por uno, el equipo ideal de la CONMEBOL Copa América 2021 elegido por el GET|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠٢١|زمان=es|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210714034039/https://copaamerica.com/es/noticias/equipo-ideal-get-conmebol-copa-america-2021/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* Rodrigo De Paul at BDFutbol
* {{Soccerway}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|تۆپی پێ|ئەرژەنتین|فەڕەنسا|ئیتاڵیا}}
{{پێکهاتەی هەڵبژاردەی ئەرژەنتین لە جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢}}
{{پۆلی کۆمنز|Rodrigo De Paul}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{تۆپی پێ-کۆلکە}}
{{ئەرژەنتین-کۆلکە}}

[[پۆل:یاریزانە براوەکانی کۆپا ئەمریکا]]
[[پۆل:یاریزانانی براوەی جامی جیھانیی فیفا]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]]
[[پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ٢٠١٩]]
[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیتالیا]]
[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا]]
[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئارجەنتینی]]
[[پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا]]
[[پۆل:یاریزانانی لا لیگا]]
[[پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ]]
[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئارجەنتینی]]
[[پۆل:ئارجەنتینییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٤]]
[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئەرژەنتینی]]
[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئەتلەتیکۆ مەدرید]]
[[پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی ڤالێنسیا]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦]]
[[پۆل:یاریزانە دیاریکراوەکانی ئێم ئێڵ ئێس]]</text>
      <sha1>gg039t2oqe0ul15eess0rr5qt22r4f5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیشۆڵییەکان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>222517</id>
    <revision>
      <id>1694126</id>
      <parentid>1531176</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T01:37:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژینناسی-کۆلکە، جوگرافیا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6003" sha1="oiubweopd9cbzdw0qnq31ztud4wemm9" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Lamprotornis hildebrandti -Tanzania-8-2c.jpg|وێنۆک|200px]]
'''ڕیشۆڵییەکان''' [[مەل|باڵندەی]] بچووک تا مامناوەند و زیندوو و ژاوەژاون.&lt;ref&gt;[http://www.iranian-bird.blogfa.com/cat-37.aspx پرندگان ایران] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180625113235/http://www.iranian-bird.blogfa.com/cat-37.aspx |date=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٨ }}، بازدید: دسامبر ۲۰۰۸.&lt;/ref&gt;  لە [[تیرە (ژینناسی)|خێزانی بایۆلۆجی]] ستارلینگ (''Sturnidae'') [[پۆلێنی زانستیی گیانداران|پۆلێن]] دەکرێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=East|یەکەم=R.|دوایین٢=Pottinger|یەکەم٢=R. P.|ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ١٩٧٥|سەردێڕ=Starling (Sturnus vulgaris L.) predation on grass grub (Costelytra zealandica (White), Melolonthinae) populations in Canterbury|ناونیشان=https://doi.org/10.1080/00288233.1975.10421071|journal=New Zealand Journal of Agricultural Research|بەرگ=١٨|issue=4|پەڕەکان=٤١٧–٤٥٢|doi=10.1080/00288233.1975.10421071|issn=0028-8233}}&lt;/ref&gt; ئەم باڵندانە بەگشتی ھەموو شتێک دەخۆن وەک [[مێروو]] و [[میوە]] و تۆو و بەشەکانی تری [[ڕوەک|ڕووەکەکان]].

== نشینگە ==
ڕیشۆڵی لە جیھاندا بڵاوبوونەوەی بەرفراوانی ھەیە و لە زۆر وڵات و ناوچەدا بەدی کراوە. ئەم باڵندانە بە شێوەیەکی سروشتی لە [[ئەفریقا]]، [[ئاسیا]]، [[ئەورووپا]]، باکووری [[ئوسترالیا]] و ھەندێک دوورگەی گەرم دەژین. چەندین جۆری ئەم باڵندانە بە شێوەیەکی ناسروشتی ھێنراونەتە ناوچەکانی وەک [[ئەمریکای باکوور]] و [[ھاوایی]] و [[نیوزیلاند|نیوزلەندا]] و بە جۆری داگیرکەر دادەنرێت. ڕیشۆڵییەکان لە [[دارستان]] و [[گوند]] و باخچە و چیمەنتۆ و لە نێوان [[دار]] و کێڵگەی کانیدا دەژین.

== وەچەخستنەوە ==
[[پەڕگە:Starling_eggs.jpeg|وێنۆک| ھێلکەی [[ڕیشۆڵی|ستارلینگێکی ئەورووپی]]]]
[[پەڕگە:Sturnus_vulgaris_vulgaris_2.jpg|وێنۆک| ڕیشۆڵیی گەورەساڵ کە خۆراک دەدات بە جوجکەکان|130px]]
مێینەی ڕیشۆڵی ٥ بۆ ٧ ھێلکەی شین یان سپی لە کونەکانی دارەکاندا یان لە دیواری بیناکاندا دادەنێت. ھەردوو جووتەکە بە نۆرە لەسەر ھێلکەکان بۆ ماوەی ١٢ بۆ ١٥ ڕۆژ دەخەون. جوجکەکان دەتوانن دوای ٢٠ بۆ ٢٢ ڕۆژ بفڕن.

== ڕەفتار ==
ڕیشۆڵییەکان باڵندەی کۆمەڵایەتین و بەزۆری بە کۆمەڵ دەژین. ژیانی کۆمەڵایەتی وایان لێدەکات زیاتر خۆڕاگر بن بەرامبەر دوژمن؛ بەڵام ئەم جۆرە ژیانە زیانەکانیشی ھەیە، یەکێک لەوانە کێشەی ھاوبەشی خۆراکە. لە لایەکی ترەوە ھەرچەندە لە ژیانی تاکەکەسیدا کێشەی ھاوبەشی خۆراک نییە، بەڵام مەترسی دوژمنان زیاترە. ڕیشۆڵییەکان ھەندێک جار بە مەڕەکانی چەند ھەزارێک دەبینرێن کە بە خێرایی لەسەر زەوی دەڕۆن و خۆراک دەدەن و ھەندێکجاریش کاتێک دەفڕن ژمارەیان ئەوەندە زیاد دەکات کە ئاسمان ڕەش دەکات. بەگشتی جووتیاران پەیوەندییەکی باشیان لەگەڵ ڕیشۆڵییەکاندا نییە. چونکە زۆرجار بەکۆمەڵێکی گەورە بۆ دۆزینەوەی خۆراک و زیان بە جووتیاران دەگەیەننە باخ و دار و [[کێڵگە|کێڵگەکان]]. ڕیشۆڵی ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕێت لە کۆنترۆڵکردنی ئافاتەکاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Prinzinger|یەکەم=Roland|دوایین٢=Hakimi|یەکەم٢=Ghassem Ahmed|ڕێکەوت=١ی تەممووزی ١٩٩٦|سەردێڕ=Alkoholaufnahme und Alkoholabbau beim Europäischen StarSturnus vulgaris|ناونیشان=https://doi.org/10.1007/BF01651072|journal=Journal für Ornithologie|زمان=de|بەرگ=١٣٧|issue=3|پەڕەکان=٣١٩–٣٢٧|doi=10.1007/BF01651072|issn=1439-0361}}&lt;/ref&gt;

== پۆلێنکردن ==
خێزانی ڕیشۆڵی لە نزیکەی ٣٠ [[جنس (ژینناسی)|ڕەگەزی]] جیاواز و چەندین [[جۆر (ژینناسی)|جۆر]] و ژێر جۆرێک پێکدێت. لە سەدەی نۆزدەھەمدا چەندین ڕەگەز و جۆرێک وەکوو ڕیشۆڵیی پشتی شان، ڕیشۆڵیی ڕۆدریگس و ڕسشۆڵیی مۆریس [[قڕان|لەناوچوون]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Zuccon|یەکەم=Dario|دوایین٢=Cibois|یەکەم٢=Alice|دوایین٣=Pasquet|یەکەم٣=Eric|دوایین٤=Ericson|یەکەم٤=Per G. P.|ڕێکەوت=2006-11|سەردێڕ=Nuclear and mitochondrial sequence data reveal the major lineages of starlings, mynas and related taxa|ناونیشان=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16806992/|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|بەرگ=٤١|issue=2|پەڕەکان=٣٣٣–٣٤٤|doi=10.1016/j.ympev.2006.05.007|issn=1055-7903|pmid=١٦٨٠٦٩٩٢}}&lt;/ref&gt;


== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|گیانلەبەران|ژینناسی|کەشوھەوا|جوگرافیا|باڵندەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Sturnidae}}

{{ژینناسی-کۆلکە}}
{{جوگرافیا-کۆلکە}}

[[پۆل:مەلەکان]]</text>
      <sha1>oiubweopd9cbzdw0qnq31ztud4wemm9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران</title>
    <ns>0</ns>
    <id>226609</id>
    <revision>
      <id>1694235</id>
      <parentid>1659618</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T07:36:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئیسلام-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، ئێران-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39194" sha1="0urn66ri71mz537xrcok5uialdzpv4g" xml:space="preserve">{{Infobox official post
| post = ڕێبەر
| body = کۆماری ئیسلامیی ئێران
| insignia = Emblem of Iran.svg
| insigniasise = 125
| insigniacaption = [[نیشانی کۆماری ئیسلامیی ئێران]]
| image = 
| Nicknames =g
| precursor = [[شای ئێران]]
| incumbent = 
| incumbentsince = 
| department = [[بەیتی ڕێبەری]]
| status = [[سەرۆکی وڵات]]
| reports_to = [[ئەنجومەنی پسپۆڕان]]
| residence = [[بەیتی ڕێبەری]]، [[تاران]]، [[ئێران]]
| appointer = [[ئەنجومەنی پسپۆڕان]]
| termlength = [[دەسەڵاتی ھەمیشەیی]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-iran-election-leader-idUSKBN0TW0OV20151213|سەردێڕ=Iran's possible next Supreme Leader being examined: Rafsanjani|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠١٦|newspaper=Reuters|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151216032752/http://www.reuters.com/article/us-iran-election-leader-idUSKBN0TW0OV20151213|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
| constituting_instrument = [[یاسای بنەڕەتیی کۆماری ئیسلامیی ئێران|یاسای بنەڕەتیی ئێران]]
| formation = ٣ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٩
| first = [[ڕووحوڵڵا خومەینی]]
| salary = 
| website = {{url|https://www.leader.ir/en|www.leader.ir}}
}}

'''ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران''' ({{بە فارسی|رهبر جمهوری اسلامی ایران}})، بە فەرمی '''ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی''' (بە فارسی: رهبر معظم انقلاب اسلامی)، [[پێڕستی سەرۆکانی وڵاتی ئێران|ڕێبەری وڵات]] و باڵاترین دەسەڵاتداری سیاسی و ئایینیی [[ئێران|کۆماری ئیسلامی ئێران]]ە. دەسەڵاتی ڕێبەری ئێران لە سەرەوەی [[سەرۆک کۆماری ئێران|سەرۆک کۆمار]]ە و [[ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|ھێزە چەکدارەکان]]، [[دەزگای دادگەری دادگەریی ئێران|دەزگای دادگەری]]، [[ڕێکخراوەی دەنگ و ڕەنگی کۆماری ئیسلامیی ئێران|تەلەڤیزیۆنی دەوڵەتی]] و ڕێکخراوە سەرەکییەکانی دیکەی حکوومەتی وەکوو [[ئەنجومەنی پارێزەران]] و [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] ملکەچی ڕێبەرن.&lt;ref name=&quot;who&quot;&gt;&quot;Who's in Charge?&quot; by Ervand Abrahamian ''London Review of Books'', 6 November 2008&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2017/10/iran-science-minister-rouhani-administration-mansour-gholami.html|سەردێڕ=Did Khamenei block Rouhani's science minister?|دوایین=mshabani|ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171024043116/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2017/10/iran-science-minister-rouhani-administration-mansour-gholami.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt; بەپێی یاسای بنەڕەتی، ڕێبەری ئێران سیاسەتە گشتییەکانی کۆماری ئیسلامی (ماددەی ١١٠)، چاودێریکردنی دەزگاکانی یاسادانان، دادگەری و جێبەجێکردن (ماددەی ٥٧) دیاری دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Constitution of the Islamic Republic of Iran (full text) |ناونیشان=https://www.shora- gc.ir/en/news/87/constitution-of-the-islamic-republic-of-iran-full-text |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=shora-gc.ir |ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; پێشتر [[عەلی خامنەیی]] ئەم پۆستەی پێبوو و لە بوارەکانی [[ئابووریی ئێران|ئابووری]]، ژینگە، [[پەیوەندییەکانی دەرەوەی ئێران|سیاسەتی دەرەوە]]، [[پەروەردە لە ئێران|پەروەردە]]، پلاندانانی نیشتمانی و بەشەکانی تری حوکمڕانی لە [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامی ئێران|ئێران]] فەرمانی دەرکردووە و بڕیاری کۆتایی داوە.&lt;ref name=&quot;Middle East Eye&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.middleeasteye.net/news/khamenei-lashes-out-rafsanjani-and-rouhani-rare-iran-public-spat-1261460510|سەردێڕ=Iran's Khamenei hits out at Rafsanjani in rare public rebuke|ئیش=Middle East Eye|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160404031405/http://www.middleeasteye.net/news/khamenei-lashes-out-rafsanjani-and-rouhani-rare-iran-public-spat-1261460510|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;al-monitor.com&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/11/iran-green-climate-change-khamenei.html|سەردێڕ=Khamenei says Iran must go green - Al-Monitor: the Pulse of the Middle East|ئیش=Al-Monitor|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151222135539/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/11/iran-green-climate-change-khamenei.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Louis Charbonneau and Parisa Hafezi&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-iran-nuclear-missiles-idUSBREA4E11V20140516|سەردێڕ=Exclusive: Iran pursues ballistic missile work, complicating nuclear talks|نووسەر=Louis Charbonneau and Parisa Hafezi|ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠١٤|ئیش=Reuters|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170731230530/https://www.reuters.com/article/us-iran-nuclear-missiles-idUSBREA4E11V20140516|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;en.iranwire.com&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://en.iranwire.com/features/5272/|سەردێڕ=IranWire - Asking for a Miracle: Khamenei's Economic Plan|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160307035444/https://en.iranwire.com/features/5272/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/05/khamenei-plans-increase-iran-population.html|سەردێڕ=Khamenei outlines 14-point plan to increase population|دوایین=kjenson|ڕێکەوت=٢٢ی ئایاری ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170801000839/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/05/khamenei-plans-increase-iran-population.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.payvand.com/news/06/jul/1055.html|سەردێڕ=Iran: Executive, legislative branch officials endorse privatisation plan|وێبگە=www.payvand.com|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170105175931/http://www.payvand.com/news/06/jul/1055.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.thebaghdadpost.com/en/story/10259/Khamenei-slams-Rouhani-as-Iran-s-regime-adopted-UN-education-agenda|سەردێڕ=Khamenei slams Rouhani as Iran's regime adopted UN education agenda|ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئایاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170531015311/http://www.thebaghdadpost.com/en/story/10259/Khamenei-slams-Rouhani-as-Iran-s-regime-adopted-UN-education-agenda|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://english.aawsat.com/amir-taheri/features/khamenei-orders-new-supervisory-body-curtail-government|سەردێڕ=Khamenei Orders New Supervisory Body to Curtail Government - ASHARQ AL-AWSAT English Archive|یەکەم=Asharq|دوایین=Al-awsat|ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171010083335/https://english.aawsat.com/amir-taheri/features/khamenei-orders-new-supervisory-body-curtail-government|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا خامنەیی بڕیاری کۆتایی سەبارەت بە ئاستی ڕوونبوون لە [[ھەڵبژاردنەکان لە ئێران|ھەڵبژاردنەکان]]دا دەدات&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.tehrantimes.com/news/407304/Leader-outlines-elections-guidelines-calls-for-transparency|سەردێڕ=Leader outlines elections guidelines, calls for transparency|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180612143515/http://www.tehrantimes.com/news/407304/Leader-outlines-elections-guidelines-calls-for-transparency|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و کەسانی دەستنیشانکراوی [[کابینەی ئێران|کابینەی سەرۆکایەتی]] لە کارەکانیان دووریخستوونەوە و گەڕاندونیەوە.&lt;ref name=&quot;news.bbc.co.uk&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8168202.stm|سەردێڕ=BBC NEWS - Middle East - Iranian vice-president 'sacked'|ڕێکەوت=٢٥ی تەممووزی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181003041952/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8168202.stm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ڕێبەر لە ڕووی یاسایییەوە بە «ناپێشێلکار» دادەنرێت و ئێرانییەکان بە شێوەی ئاسایی بەھۆی لێپرسینەوە یان بێڕێزی پێکردنی سزا دەدرێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.globalpost.com/dispatch/news/afp/140922/iran-arrests-11-over-sms-khomeini-insults-1|سەردێڕ=Iran arrests 11 over SMS Khomeini insults|ئیش=GlobalPost|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160314022740/http://www.globalpost.com/dispatch/news/afp/140922/iran-arrests-11-over-sms-khomeini-insults-1|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2014/Sep-22/271511-iran-arrests-11-over-sms-khomeini-insults-report.ashx|سەردێڕ=Iran arrests 11 over SMS Khomeini insults: report|ئیش=The Daily Star|ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170205100948/http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2014/Sep-22/271511-iran-arrests-11-over-sms-khomeini-insults-report.ashx|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iranhumanrights.org/2017/12/poet-to-serve-two-years-in-prison-for-criticizing-irans-supreme-leader/|سەردێڕ=Poet to Serve Two Years in Prison For Criticizing Iran's Supreme Leader|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200112113609/https://www.iranhumanrights.org/2017/12/poet-to-serve-two-years-in-prison-for-criticizing-irans-supreme-leader/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/news/2019/03/19/iran-sentences-dissident-reading-precisely-copying-three-books/|سەردێڕ=Iranian dissident ordered to copy out books by Ayatollah Khamenei after branding Supreme Leader a despot|یەکەم=Ahmed|دوایین=Vahdat|newspaper=The Telegraph|ڕێکەوت=١٩ی ئازاری ٢٠١٩|via=www.telegraph.co.uk|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190514033333/https://www.telegraph.co.uk/news/2019/03/19/iran-sentences-dissident-reading-precisely-copying-three-books/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== پێڕستی ڕێبەرەکان ==
&lt;timeline&gt;
ImageSize = width:1000 height:auto barincrement:25
PlotArea  = top:10 bottom:50 right:5 left:5
AlignBars = late

DateFormat = yyyy
Period     = from:1979 till:2021
TimeAxis   = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1980

Colors =
 id:Past value:green
 id:Actual value:red

BarData =
 barset:PM

PlotData =
 align:left fontsize:S shift:(3,-4) anchor:from width:15
 barset:PM

 from: 1979 till: 1989 color:Past text:&quot;[[Ruhollah Khomeini]]&quot; fontsize:10
 from: 1989 till: end color:Actual text:&quot;[[Ali Khamenei]]&quot; fontsize:10

 barset:skip
&lt;/timeline&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! style=&quot;width:1%;&quot;| {{Abbr|ژمارە}}
! style=&quot;width:15%;&quot;| ماوەی ڕێبەرایەتی
! style=&quot;width:5%;&quot;| وێنە
! style=&quot;width:25%;&quot;| ناو&lt;br /&gt;{{small|کوردی · [[زمانی فارسی|فارسی]] · واژوو}}
! style=&quot;width:5%;&quot;| ماوەی تەمەن
! style=&quot;width:10%;&quot;| شوێنی لەدایکبوون
! style=&quot;width:25%;&quot;| تێبینی
|-
! ١
| ٣ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٩ – ٣ی حوزەیرانی ١٩٨٩&lt;br /&gt;{{small|({{Age in years and days|1979|12|03|1989|06|03}})}}
| 
| '''[[ڕووحوڵڵا خومەینی]]'''&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:125%;&quot;&gt;{{small|{{lang|fa|(سید روح‌الله خمینی)}}}}&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;[[پەڕگە:Ruhollah Khomeini signature.png|80x80px]]
| {{Birth date|١٩٠٠|٥|١٧|df=y}} – {{Death date and age|١٩٨٩|٦|٣|١٩٠٠|٥|١٧|df=y}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://english.khamenei.ir/news/2116/Imam-Khomeini-s-Biography|سەردێڕ=Imam Khomeini's Biography|ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201221131415/https://english.khamenei.ir/news/2116/Imam-Khomeini-s-Biography|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
| {{small|[[خومەین]]، [[پارێزگای مەرکەزی]]}}
| {{small|ڕێبەری [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.rferl.org/a/iran-politics-revolution/29752729.html |سەردێڕ=In Pictures: Iran's 1979 Islamic Revolution |ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|یەکەم١=Lucie |دوایین١=Steinzova |یەکەم٢=Stuart |دوایین٢=Greer |ئیش=RFE/RL |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200220084739/https://www.rferl.org/a/iran-politics-revolution/29752729.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و دامەزرێنەری [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کۆماری ئیسلامیی ئێران]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.christianpost.com/voice/ayatollah-khomeini-the-greatest-christian-missionary-in-the-history-of-iran.html |سەردێڕ=Ayatollah Khomeini: The greatest Christian missionary in the history of Iran |ڕێکەوت=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|newspaper=Christian Post |یەکەم=Todd |دوایین=Nettleton |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200103135453/https://www.christianpost.com/voice/ayatollah-khomeini-the-greatest-christian-missionary-in-the-history-of-iran.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;}}
|-
! ٢
| ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ – ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦&lt;br /&gt;{{small|({{age in years and days|١٩٨٩|٠٦|٠٤}})}}
| [[File:Khamenei meets with members of parliament 2022 D.jpeg|100px]]
| '''[[عەلی خامنەیی]]'''&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:125%;&quot;&gt;{{small|{{lang|fa|(سید علی خامنه‌ای)}}}}&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;[[پەڕگە:Khamenei signature.png|80x80px]]
| {{Birth date and age|١٩٣٩|٧|١٦|df=y}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://english.khamenei.ir/news/2157/Detailed-biography-of-Ayatollah-Khamenei-Leader-of-Islamic-Revolution|سەردێڕ=Detailed biography of Ayatollah Khamenei, Leader of Islamic Revolution|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160410112848/http://english.khamenei.ir/news/2157/Detailed-biography-of-Ayatollah-Khamenei-Leader-of-Islamic-Revolution|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
| {{small|[[مەشھەد]]، [[پارێزگای خۆراسانی ڕەزەوی]]}}
| {{small|پێشتر لە ساڵی ١٩٨١ ھەتا کۆچی دواییی خومەینی، وەکوو [[سەرۆک کۆماری ئێران]] کاری کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://foreignpolicy.com/2019/10/29/iran-irgc-islamic-revolutionary-guard-corps-kept-supreme-leader-ayatollah-ali-khamenei-power/ |سەردێڕ=Iran's IRGC Has Long Kept Khamenei in Power |یەکەم=Alex |دوایین=Vatanka |ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ئیش=Foreign Policy |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191210041025/https://foreignpolicy.com/2019/10/29/iran-irgc-islamic-revolutionary-guard-corps-kept-supreme-leader-ayatollah-ali-khamenei-power/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;}}
|}

== جێگری ڕێبەر ==
ڕۆڵی جێگری ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران چووەتە ژێر دەسەڵاتی ڕێبەر.

* [[حوسێنعەلی مونتەزیری]] (١٠ی تشرینی دووەمی ١٩٨٥ – ١٣ی ئازاری ١٩٨٩)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Grand Ayatollah Hossein Ali Montazeri: 1922–2009|ناونیشان=http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tehranbureau/2009/12/grand-ayatollah-hossein-ali-montazeri-1922-2009.html|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=FRONTLINE - Tehran Bureau|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210309001154/https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tehranbureau/2009/12/grand-ayatollah-hossein-ali-montazeri-1922-2009.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=اسلامی|یەکەم=مرکز اسناد انقلاب|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=آیت‌الله منتظری چگونه قائم مقام شد؟|ناونیشان=http://irdc.ir/fa/news/6064|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=fa|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211011143235/http://irdc.ir/fa/news/6064/%D8%A2%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1%DB%8C-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D8%AF|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لە سەردەمی سەرۆکایەتیی [[حەسەن ڕۆحانی]]، لە نێوان دەنگۆی دابەزینی تەندروستیی عەلی خامنەیی، بە خامنەیی پێشنیار کرا کە پۆستی جێگری ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران دابمەزرێنێتەوە بۆ ئەوەی لە داھاتوودا پۆستەکەی ئاسانتر بدرێتە ڕێبەری نوێ.

== جێنشینە ئەگەرییەکان ==
لە سەردەمی ڕێبەرایەتیی [[عەلی خامنەیی]] باس لە ئەگەری بوونی ئەو کەسانە بە ڕێبەر دەکرا (ناوەکان بەپێی تەمەن ڕیزکراون): 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- style=&quot;text-align:center&quot;
! style=&quot;width:7em; font-size:110%;&quot; |ناو
| style=&quot;width:7em; font-size:110%;&quot; |[[حەسەن ڕۆحانی]]
| style=&quot;width:7em; font-size:110%;&quot; |[[موحسین ئەراکی]]
| style=&quot;width:7em; font-size:110%;&quot; |[[عەلیڕەزا عارفی]]
| style=&quot;width:7em; font-size:110%;&quot; |[[سادق لاریجانی]]
|[[محەممەدمەھدی میرباقری]]
| style=&quot;width:7em; font-size:110%;&quot; |'''[[موجتەبا خامنەیی]]'''
| style=&quot;width:7em; font-size:110%;&quot; |[[حەسەن خومەینی]]
|-
!وێنە
|[[پەڕگە:Hassan Rouhani 2020.jpg|center|110x110px]]
|[[File:Araki-2015.jpg|center|110x110px]]
|[[پەڕگە:Alireza Arafi 13990824 0146818 crop.jpg|center|110x110px]]
|[[پەڕگە:Sixth International Conference in Support of the Palestinian Intifada, Tehran (15) (crop of Sadeq Larijani).jpg|center|110x110px]]
|[[پەڕگە:Mohammad Mehdi Mirbagheri 13990521 0146241 (cropped).jpg|center|110x110px]]
|[[پەڕگە:Mojtaba Khamenei 2019.jpg|center|110x110px]]
|[[پەڕگە:Hassan Khomeini - 27 May 2018.jpg|center|110x110px]]
|- style=&quot;text-align:center; font-size:95%&quot;
!تەمەن
|{{Age in years and days|١٩٤٨|١١|١٢}}
|{{circa}} {{Age in years|١٩٥٦}} ساڵ
|{{circa}} {{Age in years|١٩٥٩}} ساڵ
|{{Age in years and days|١٩٦١|٠٣|١٢}}
|{{circa}} {{Age in years|١٩٦١}} ساڵ
|{{Age in years and days|١٩٦٩|٩|٨}}
|{{Age in years and days|١٩٧٢|١٢|٣}}
|- style=&quot;text-align:center; font-size:80%&quot;
!&lt;big&gt;سەرچاوەکان&lt;/big&gt;
|&lt;ref name=&quot;Guardian&quot;&gt;{{بیرخستنەوە|یەکەم=Saeed|دوایین=Kamali Dehghan|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2014/oct/31/iran-ayatollah-ali-khamenei-succession-supreme-leader|سەردێڕ=When the time comes, who will succeed Iran's Ayatollah Ali Khamenei?|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151220054301/http://www.theguardian.com/world/2014/oct/31/iran-ayatollah-ali-khamenei-succession-supreme-leader|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref name=&quot;Golkar&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Stratfor&quot;&gt;{{بیرخستنەوە|ناونیشان=https://www.stratfor.com/analysis/predicting-unpredictable-iranian-politics|سەردێڕ=Predicting the Unpredictable in Iranian Politics|ئیش=Stratfor|ڕێکەوت=٨ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئازاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170308121442/https://www.stratfor.com/analysis/predicting-unpredictable-iranian-politics|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FT&quot;&gt;{{بیرخستنەوە|یەکەم=Najmeh|دوایین=Bozorgmehr|ناونیشان=https://www.ft.com/content/8d1d19ea-3c3d-11ea-b232-000f4477fbca|سەردێڕ=Iran: the unspoken battle to succeed Ayatollah Khamenei|ئیش=The Financial Times|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200329181243/https://www.ft.com/content/8d1d19ea-3c3d-11ea-b232-000f4477fbca|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The Washington Post&quot;&gt;{{بیرخستنەوە|یەکەم١=Erin|دوایین١=Cunningham|یەکەم٢=Mustafa|دوایین٢=Salim|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/world/clues-to-the-identity-of-irans-next-supreme-leader-in-the-back-alleys-of-a-holy-city/2019/03/20/a96f857e-2a2d-11e9-906e-9d55b6451eb4_story.html|سەردێڕ=Clues to the identity of Iran's next supreme leader in the back alleys of a holy city|ئیش=The Washington Post|ڕێکەوت=٢١ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201108001129/https://www.washingtonpost.com/world/clues-to-the-identity-of-irans-next-supreme-leader-in-the-back-alleys-of-a-holy-city/2019/03/20/a96f857e-2a2d-11e9-906e-9d55b6451eb4_story.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Reuters&quot;&gt;{{بیرخستنەوە|یەکەم=Babak|دوایین=Dehghanpisheh|editor-first=Peter|editor-last=Graff|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-iran-election-revolutionary-guards-idUSKBN1851TX|سەردێڕ=Iran Guards look beyond election to next supreme leader|ئیش=Reuters|ڕێکەوت=٩ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئایاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170509174612/http://www.reuters.com/article/us-iran-election-revolutionary-guards-idUSKBN1851TX|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Foreign Affairs&quot;&gt;{{بیرخستنەوە|یەکەم١=Sanam|دوایین١=Vakil|یەکەم٢=Hossein|دوایین٢=Rassam|ناونیشان=https://www.foreignaffairs.com/articles/iran/2017-04-09/iran-s-next-supreme-leader|سەردێڕ=Iran's Next Supreme Leader: The Islamic Republic After Khamenei|ئیش=Foreign Affairs|ڕێکەوت=ئایار–حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170411055855/https://www.foreignaffairs.com/articles/iran/2017-04-09/iran-s-next-supreme-leader|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The National&quot;&gt;{{بیرخستنەوە|یەکەم=Arthur|دوایین=MacMillan|ناونیشان=https://www.thenational.ae/world/mena/explainer-how-iran-will-pick-its-next-supreme-leader-1.824121|سەردێڕ=Explainer: How Iran will pick its next supreme leader|ئیش=The National|ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190210204327/https://www.thenational.ae/world/mena/explainer-how-iran-will-pick-its-next-supreme-leader-1.824121|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|یەکەم=Mona|دوایین=Samadi|ناونیشان=https://www.mei.edu/publications/iran-heads-polls-could-rouhani-be-facing-impeachment|سەردێڕ=As Iran heads to the polls, could Rouhani be facing impeachment?|ئیش=Middle East Institute|ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200223000917/https://www.mei.edu/publications/iran-heads-polls-could-rouhani-be-facing-impeachment|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Abdo&quot;&gt;{{بیرخستنەوە|یەکەم=Geneive|دوایین=Abdo|ناونیشان=https://nationalinterest.org/feature/irans-battle-over-khameneis-successor-just-getting-started-43252|سەردێڕ=Iran's Battle Over Khamenei's Successor is Just Getting Started|ئیش=Center for the National Interest|ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190206222846/https://nationalinterest.org/feature/irans-battle-over-khameneis-successor-just-getting-started-43252|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref name=&quot;Golkar&quot; /&gt;
|&lt;ref name=&quot;Golkar&quot; /&gt;
|&lt;ref name=&quot;BBC&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ISPI&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;FT&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;The Washington Post&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Foreign Affairs&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;UNAV&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;BBC Monitoring&quot; /&gt;
|&lt;ref name=&quot;Golkar&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;BBC&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Stratfor&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;The Washington Post&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Foreign Affairs&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Abdo&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Ganji&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;UNAV&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;BBC Monitoring&quot; /&gt;
|&lt;ref name=&quot;Guardian&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Golkar&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BBC&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Al-Monitor&quot;&gt;{{بیرخستنەوە|یەکەم=Behdad|دوایین=Bordbar|ناونیشان=http://www.al-monitor.com/pulse/ja/originals/2014/07/iransupremeleaderalikhamenei.html|سەردێڕ=Who will be Iran's next supreme leader?|ئیش=Al-Monitor|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160122150136/http://www.al-monitor.com/pulse/ja/originals/2014/07/iransupremeleaderalikhamenei.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ISPI&quot;&gt;{{بیرخستنەوە|یەکەم=Annalisa|دوایین=Perteghella|ناونیشان=https://www.ispionline.it/it/pubblicazione/other-election-after-khamenei-who-will-succeed-16508|سەردێڕ=The &quot;Other&quot; Election: After Khamenei Who Will Succeed?|ئیش=Italian Institute for International Political Studies|ڕێکەوت=١٨ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200329181821/https://www.ispionline.it/it/pubblicazione/other-election-after-khamenei-who-will-succeed-16508|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
|}

=== باسکراوە مردووەکان ===
ئەو کەسانەی لە خوارەوە باسیان لێکراوە لە ماوەی ژیانیاندا وەکوو جێگرەوەی ئەگەری سەیر کراون.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!ناو
! style=&quot;width:7em; font-size:110%;&quot;|[[عەباس واعیز تەبەسی]]
! style=&quot;width:7em; font-size:110%;&quot;|[[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]]
! style=&quot;width:7em; font-size:110%;&quot;|[[مەحموود ھاشمی شاھروودی]]
! style=&quot;width:7em; font-size:110%;&quot;|[[ئیبراھیم ئەمینی]]
! style=&quot;width:7em; font-size:110%;&quot;|[[محەممەد یەزدی]]
! style=&quot;width:7em; font-size:110%;&quot;|[[محەممەدتەقی مەسباح یەزدی]]
! style=&quot;width:7em; font-size:110%;&quot;|[[ئیبراھیم ڕەئیسی]]
|-
!وێنە
|[[پەڕگە:Abbas_Vaez-Tabasi.jpg|center|110x110px]]
|[[پەڕگە:Akbar Hashemi Rafsanjani by Fars 02.jpg|center|110x110px]]
|[[پەڕگە: Hashemi Shahroudi portrait 02.jpg|center|110x110px]]
|[[پەڕگە:Ebrahim Amini ابراهیم امینی 11.jpg|center|110x110px]]
|[[پەڕگە:Mohammad Yazdi 1399091913465979321782964.jpg|center|110x110px]]
|[[پەڕگە:Mohammad Taqi Mesbah-Yazdi 13980909 1144279.jpg|center|110x110px]]
|[[پەڕگە:2022 Ebrahim Raisi.jpg|center|110x110px]]
|- style=&quot;text-align:center; font-size:95%&quot;
!لەدایکبوون–مردن
|١٩٣٥–٢٠١٦
|١٩٣٤–٢٠١٧
|١٩٤٨–٢٠١٨
|١٩٢٥–٢٠٢٠
|١٩٣١–٢٠٢٠
|١٩٣٤–٢٠٢١
|١٩٦٠–٢٠٢٤
|- style=&quot;text-align:center; font-size:80%&quot;
!{{گەورە|سەرچاوەکان}}
|&lt;ref name=&quot;BBC&quot;/&gt;
|&lt;ref name=&quot;Guardian&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BBC&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Al-Monitor&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Sadjadpour&quot;&gt;{{بیرخستنەوە|یەکەم=Karim|دوایین=Sadjadpour|ناونیشان=https://carnegieendowment.org/files/sadjadpour_iran_final2.pdf|سەردێڕ=Reading Khamenei: The World View of Iran's Most Powerful Leader|ئیش=Carnegie Endowment for International Peace|ڕێکەوت=٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160125215734/http://carnegieendowment.org/files/sadjadpour_iran_final2.pdf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref name=&quot;Guardian&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BBC&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Al-Monitor&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Stratfor&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ISPI&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Foreign Affairs&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;The National&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Abdo&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Ganji&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Sadjadpour&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|یەکەم=Kevjn|دوایین=Lim|ناونیشان=https://foreignpolicy.com/2019/01/10/irans-next-supreme-leader-is-dead/|سەردێڕ=Iran's Next Supreme Leader Is Dead|ئیش=Foreign Policy|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190111021337/https://foreignpolicy.com/2019/01/10/irans-next-supreme-leader-is-dead/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref name=&quot;Guardian&quot;/&gt;
|&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{بیرخستنەوە|یەکەم=Bozorgmehr|دوایین=Sharafedin|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-29685856|سەردێڕ=Who will be Iran's next Supreme Leader?|ئیش=BBC|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی شوباتی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160203144115/http://www.bbc.com/news/world-middle-east-29685856|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref name=&quot;BBC&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Al-Monitor&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Foreign Affairs&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BBC Monitoring&quot;/&gt;
|&lt;ref name=&quot;Golkar&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ISPI&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Stratfor&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;FT&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Reuters&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Foreign Affairs&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;The National&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Abdo&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Ganji&quot;&gt;{{بیرخستنەوە|یەکەم=Akbar|دوایین=Ganji|ناونیشان=https://en.radiofarda.com/a/iran-khamenei-potential-successor/28659208.html|سەردێڕ=Khamenei's New Potential Hard-line Successor|ئیش=Radio Farda|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200302035437/https://en.radiofarda.com/a/iran-khamenei-potential-successor/28659208.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UNAV&quot;&gt;{{بیرخستنەوە|یەکەم١=Rossina|دوایین١=Funes|یەکەم٢=Maeve|دوایین٢=Gladin|ناونیشان=https://www.unav.edu/web/global-affairs/detalle/-/blogs/khamenei-is-turning-80-who-will-be-next-iran-s-supreme-leader-|سەردێڕ=Khamenei is turning 80: Who will be next Iran's Supreme Leader?|ئیش=University of Navarra|ڕێکەوت=٢٤ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200329191238/https://www.unav.edu/web/global-affairs/detalle/-/blogs/khamenei-is-turning-80-who-will-be-next-iran-s-supreme-leader-|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BBC Monitoring&quot;&gt;{{بیرخستنەوە|ناونیشان=https://monitoring.bbc.co.uk/product/c200guu1|سەردێڕ=Analysis: Quest to find Iran's next Supreme Leader|ئیش=BBC Monitoring|ڕێکەوت=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200329182446/https://monitoring.bbc.co.uk/product/c200guu1|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|یەکەم=Yonah Jeremy|دوایین=Bob|ناونیشان=https://www.jpost.com/Middle-East/Iran-News/Has-Ebrahim-Raisi-been-tagged-as-Irans-next-Supreme-Leader-597965|سەردێڕ=Has Ebrahim Raisi been tagged as Iran's next Supreme Leader?|ئیش=The Jerusalem Post|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200329025222/https://www.jpost.com/Middle-East/Iran-News/Has-Ebrahim-Raisi-been-tagged-as-Irans-next-Supreme-Leader-597965|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
|}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{Commons category|Supreme Leaders of Iran}}
*[http://www.leader.ir وێبگەی فەرمیی ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران]
{{تووڵی دەروازە|ئیسلام|سیاسەت|ئێران}}

{{ئیسلام-کۆلکە}}
{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{ئێران-کۆلکە}}

[[پۆل:ناونیشانەکانی فەرمانڕەوایەتی]]
[[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٧٩ لە ئێران]]
[[پۆل:سیاسەتی ئێران]]
[[پۆل:ڕووحوڵڵا خومەینی]]
[[پۆل:عەلی خامنەیی]]
[[پۆل:ڕۆڵی سەرکردایەتی ئایینی]]
[[پۆل:دەسەڵاتخوازی]]</text>
      <sha1>0urn66ri71mz537xrcok5uialdzpv4g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دەلتای گەنجس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>226822</id>
    <revision>
      <id>1693736</id>
      <parentid>1481309</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:18:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1693736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3272" sha1="adqjvgovomzuj856g7uoocri9b0hnyh" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Gangesdelta_klein.jpg|ڕاست|وێنۆک|300x300پیکسڵ|گەنجس دێڵتا]]
'''دێڵتای گەنجس-براهماپوترا''' [[دێڵتای ڕووبار]] لە ناوچەی باشووری ئاسیا لە [[بەنگلادێش]] و لە [[بەنگالی ڕۆژاوا|بەنگالی ڕۆژئاوا]]، [[ھیندستان|هیندستان]].  گەورەترین دێڵتای جیهانە.&lt;ref name=&quot;da&quot; /&gt;

هەروەها دێڵتاکە بە '''دێڵتای براهماپوترا''' ناسراوە,{{sfn|Merriam-Webster|1997|p=412}}'''دێڵتای سەندەربانز'''، یان '''دێڵتای بەنگال'''.&lt;ref name=&quot;BengalDelta&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Chowdhury|یەکەم١=Sifatul Quader|سەردێڕ=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|دوایین٢=Hassan|یەکەم٢=M Qumrul|بڵاوکەرەوە=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|ساڵ=٢٠١٢|editor1-last=Islam|editor1-first=Sirajul|editor1-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Bengal Delta|editor2-last=Jamal|editor2-first=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Bengal_Delta|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020014709/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Bengal_Delta|archive-date=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|access-date=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; لەبەر ئەوەی هەروەها یەکێکە لە بەپیتترین ناوچەکانی [[جیھان|جیهان]]، ناوی لێنراوە زە گرین دێڵتا.دێڵتای گەنجس دەچێتە ناو کەنداوی [[بەنگال]]. نزیکەی ٣٥٤ کم (٢٢٠ میل) لە کەنداوی بەنگالەوە دوورە.{{sfn|Merriam-Webster|1997|p=412}} [[دەشتی لافاو]] لە سێ ڕووبارەوەیە: [[ڕووباری گەنگ|گەنج]]، [[ڕووباری براهماپوترا]] و [[ڕووباری مێگنا]].&lt;ref name=&quot;da&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ganges–Brahmaputra Delta|ناونیشان=http://www.delta-alliance.org/deltas/ganges-brahmaputra-delta|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Delta Alliance|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240227185241/http://www.delta-alliance.org/deltas/ganges-brahmaputra-delta|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

دێڵتاکە لە [[ڕووباری هوگلی]] لە ڕۆژئاوا تا [[ڕووباری مێگنا]] لە ڕۆژهەڵات درێژ دەبێتەوە.  لە هیندستان [[کۆلکەتا]] و [[هەڵدیا]] بەندەری سەرەکی دەریاین.  لە بەنگلادیش بەندەری سەرەکی دەریایی بریتین لە [[بەندەری مۆنگلا]] و [[چیتاگۆنگ]].


== سه‌رچاوه‌کان ==
&lt;references /&gt;
{{پۆلی کۆمنز|Ganges Delta}}

[[پۆل:کەنداوی بەنگال]]
[[پۆل:ژینگەی بەنگلادێش]]
[[پۆل:ژینگەی بەنگلادێشی ڕۆژاوا]]
[[پۆل:شێوە زەوییەکانی بەنگلادێش]]
[[پۆل:شێوە زەوییەکانی ڕۆژاوای بەنگلادێش]]
[[پۆل:ناوچەکانی ڕۆژاوای بەنگلادێش]]</text>
      <sha1>adqjvgovomzuj856g7uoocri9b0hnyh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆنگۆرۆنگۆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>227126</id>
    <revision>
      <id>1693771</id>
      <parentid>1623482</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T13:35:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2154" sha1="cj3k02azkcbkx3on4oc5rkpulty9hjp" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
[[پەڕگە:Rongorongo I Santiago Staff (color).jpg|وێنۆک|نووسراوەکانی ڕۆنگۆرۆنگۆ]]
ڕۆنگۆرینگۆ سیستەمێکە لە [[گلیفەکان]] کە لە [[سەدەی ١٩یەم|سەدەی نۆزدەھەمدا]] لە [[دوورگەی زیندووبوونەوە|دوورگەی ئیستەر]] دۆزرایەوە کە پێدەچێت سیستەمێکی نووسین بێت، ھێشتا ھێماکانی شی نەکراونەتەوە، سەرەڕای ھەوڵی زۆر بەڵام پێدەچێت زانیاری لەسەر ساڵنامە و نەسەبەکانی تێدا ھەبێت. وە ئەگەر سیستەمێکی نووسین بێت، ئەوا یەکێکە لەو چوار سیستەمە سەربەخۆیە بۆ داھێنانی نووسین لە مێژووی مرۆڤایەتیدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://books.google.com/books?id=zcXH52jICOEC|سەردێڕ=ڕۆبنسن، ئەندرۆ (٢٠٠٩). &quot;مردنی ڕۆنگۆرۆنگۆ&quot;. نووسین و سیناریۆ: پێشەکییەکی زۆر کورت. چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140112042220/http://books.google.com/books?id=zcXH52jICOEC|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
==بەستەری دەرەکی==
* [http://kohaumotu.org/Rongorongo_new/views/index.php بینەری کۆڕپوسی ڕۆنگۆرۆنگۆ – هەردوو نووسینی بارتێل و فیشەر ببینە، تیشکی بخەرە سەر و بەراورد بکە.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230426104342/http://kohaumotu.org/Rongorongo_new/views/index.php |date=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٣ }}
{{تووڵی دەروازە|مێژوو|نووسین}}
{{پۆلی کۆمنز|Rongorongo}}

{{مێژوو-کۆلکە}}

[[پۆل:مێژوو]]
[[پۆل:موای]]</text>
      <sha1>cj3k02azkcbkx3on4oc5rkpulty9hjp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕووقەییە کچی محەممەد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>228068</id>
    <revision>
      <id>1693893</id>
      <parentid>1693589</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:06:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:مەدینە|مەدینە]] و [[دەروازە:مەککە|مەککە]]</comment>
      <origin>1693893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5886" sha1="ovd96t6z2kvn0k9bm8k5xxs5nnxdz36" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = Ruqayya bint Muhammad
| native_name        = {{lang|ar|رقیة بنت محمد}}
| birth_date         = ٦٠٣ (٢٠ [[ساڵنامەی ئیسلامی]])
| image = رقية بنت محمد.png
| birth_place        = [[مەککە]]، [[حیجاز]]، [[نیمچەدوورگەی عەرەبی|نیمچە دوورگەی عەرەبی]]
| death_date         = شوبات، ٦٢٤ (تەمەن ٢١) (٢ [[ڕۆژژمێری کۆچی|کۆچی]])
| death_place        = [[مەدینە]]، [[حیجاز]]، [[نیمچەدوورگەی عەرەبی|نیمچە دوورگەی عەرەبی]]
| resting_place      = [[بەھەشت لە ئیسلامدا|بەھەشت]]، [[مەدینە]]، [[حیجاز]]،{{ھن}}(تا ئەمڕۆش [[عەرەبستانی سعوودی]])
| children           = [[Abd Allah ibn Uthman|عەبدوڵڵا]]
| mother             = [[خەدیجە کچی خووەیلید]]
| father             = پێغەمبەر [[محەممەد]]
| spouse             = [[عوسمان کوڕی عەفان|عوسمانی کوڕی عەفان]]
| relatives          = {{Collapsible list
|state=collapsed
|[[قاسم کوڕی محەممەد|قاسم]] (برا)
|[[زەینەب کچی محەممەد|زەینەب]] (خوشک)
|[[ئووم کولسووم کچی موحەممەد|ئووم کولسووم]] (خوشک)
|[[عەبدوڵڵا کوڕی محەممەد|عەبدوڵڵا]] (برا)
|[[فاتیمەی زەھرا|فاتیمە]] (خوشک)
|[[ئیبراھیم کوڕی محەممەد|ئیبراھیم]] (باوک برا)
|[[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی]] (brother-in-law &amp; second-cousin)
|[[Abu al-As ibn al-Rabi'|ئەبوو ئەلعاس]] (brother-in-law &amp; maternal-cousin)
}}
| family             = [[Ahl al-Bayt|ماڵی محەممەد]]
}}
'''ڕووقیە کچی محەممەد''' (٦٠٣–٦٢٤) کچی [[محەممەد|پێغەمبەر محەممەد]] لە ھاوسەرەکەی [[خەدیجە کچی خووەیلید|خەدیجە بنت خووەیلید]] و گەورەترین کچەکانی دوای زەینەب. پێغەمبەر کچەکەی بە [[عوسمان کوڕی عەفان|عوسمانی کوڕی عەفان]]ی دا دوای ئەوەی عوتبەی کوڕی [[ئەبوو لەھەب]] لێی جیابووەوە کاتێک باوکی ناچاری کرد لێی جیاببێتەوە، ڕووقیە [[کونیە|کونیەی]] دایکی عەبدوڵڵا بووە و نازناوەکەی دوو کۆچ بووە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الاتحاد|یەکەم=صحيفة|ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠١٥|سەردێڕ=رقية بنت رسول الله.. صاحبة الهجرتين|ناونیشان=https://www.alittihad.ae/article/65194/2015/رقية-بنت-رسول-الله-صاحبة-الهجرتين|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=صحيفة الاتحاد|زمان=ar-AR}}&lt;/ref&gt; نزیکەی حەوت ساڵ پێش پێغەمبەرایەتی لەدایکبووە، و درکی بە ئیسلام کردووە و کۆچی کردووە بۆ حەبەشە و [[مەدینە]]، و لە ڕۆژی [[شەڕی بەدر]] لە ساڵی ٢ی [[ڕۆژژمێری کۆچی|کۆچی]] لای ھاوسەرەکەی عوسمانی کوڕی عەفان کۆچی دوایی کردووە کە تەمەنی لەو کاتەدا ٢١ ساڵ بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=السيدة رقية بنت رسول الله|ناونیشان=https://ar.islamway.net/article/31323|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=ar.islamway.net|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=صفات رقية ابنة الرسول - السيرة النبوية|ناونیشان=https://alseerahalnabaweyah.com/r/صفات-رقية-ابنة-الرسول|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=alseerahalnabaweyah.com|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=رقية بنت رسول الله، صلى الله عليه وسلم – بوابة الرابطة المحمدية للعلماء|ناونیشان=https://www.arrabita.ma/blog/%d8%b1%d9%82%d9%8a%d8%a9-%d8%a8%d9%86%d8%aa-%d8%b1%d8%b3%d9%88%d9%84-%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%87%d8%8c-%d8%b5%d9%84%d9%89-%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%87-%d8%b9%d9%84%d9%8a%d9%87-%d9%88%d8%b3%d9%84%d9%85/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢٣|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=هن قدوتي (13): رقية بنت رسول الله صلى الله عليه وسلم|ناونیشان=http://www.alukah.net/sharia/0/154882/هن-قدوتي-13-رقية-بنت-رسول-الله-صلى-الله-عليه-وسلم/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=www.alukah.net|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وفاة رقية رضي الله عنها - موقع مقالات إسلام ويب|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/article/218257/%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A9-%D8%B1%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D8%B1%D8%B6%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%86%D9%87%D8%A7|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=www.islamweb.net}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{محەممەد٢}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسلام|محەممەد|مێژووی ئیسلام|قورئان|ژیاننامە|ژن|مەدینە|مەککە}}
{{پۆلی کۆمنز|Ruqayya bint Muhammad}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{قورئان-کۆلکە}}
{{ئیسلام-کۆلکە}}

[[پۆل:مردووانی ٦٢٤]]
[[پۆل:مناڵانی محەممەد]]
[[پۆل:ژنە سەحابەکان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ٦٠١]]
[[پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم]]
[[پۆل:نێژراوانی بەقیع]]</text>
      <sha1>ovd96t6z2kvn0k9bm8k5xxs5nnxdz36</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆبەرت کۆلدوەی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>228151</id>
    <revision>
      <id>1693898</id>
      <parentid>1693536</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:08:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]] و [[دەروازە:نژیاروانی|نژیاروانی]]</comment>
      <origin>1693898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3006" sha1="5bwffhpflwst6zon1zlkezckhb3m21f" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ڕۆبەرت یۆھان کۆلدوەی''' (١٠ی ئەیلوولی ١٨٥٥ – ٤ی شوباتی ١٩٢٥) [[شوێنەوارناسی|شوێنەوارناسێکی]] [[ئەڵمانی]] بووە، بەناوبانگ بووە بە ھەڵکەندنی قووڵی شاری کۆنی [[بابل]] لە [[عێراق]]ی ئەمڕۆدا. لە شاری بلانکنبێرگ ئام ھارز لە ئەڵمانیا لەدایکبووە کە دوکایەتی برونسویکە و لە تەمەنی ٦٩ ساڵیدا لە [[بەرلین]] کۆچی دوایی کردووە.

ھەڵکەندنەکانی لە بابل بناغەکانی زیگوراتی مەردوکی ئاشکرا کرد، و دەروازەی ئیشتار؛ ھەروەھا چەندین تەکنیکی شوێنەواری مۆدێرنی پەرەپێدا لەوانە شێوازێک بۆ دەستنیشانکردن و ھەڵکەندنی تەلارسازی خشتی قوڕ. ئەم تەکنیکە بە تایبەتی لە ھەڵکەندنی باخچە ھەڵواسراوەکانی بابل (١٨٩٩–١٩١٧) کە لە نزیکەی ساڵی ١٩١٧ دروستکراون، بەسوود بوو. ٥٨٠ پێش زایین بە بەکارھێنانی خشتی قوڕ کە بە شێوەیەکی سەرەکی ئاگر نەکراوەتەوە.&lt;ref name=Seymour14&gt;Seymour (2006), p. 14–15.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Seymour (2006), p. 16.&lt;/ref&gt;

زۆربەی ژیانی شوێنەوارناسێکی پراکتیکی بووە، بەشداری لە زۆرێک لە ھەڵکەندنەکانی [[ئاسیای بچووک]] و [[یۆنان]] و [[ئیتاڵیا]]دا کردووە و سەرکردایەتی کردووە. دوای مردنی، کۆمەڵەی کۆلدێوی دامەزرا بۆ تۆمارکردن و نیشاندانی خزمەتە تەلارسازییەکەی&lt;ref name=Calder&gt;William M. Calder III, &quot;Koldewey, Robert, 1855–1925&quot;; in ''Encyclopedia of the History of Classical Archaeology'', ed. Nancy Thomson de Grummond; Oxon: Routledge, 1996; {{ISBN|1-884964 80 X}}; [https://books.google.com/books?id=UuE4CQAAQBAJ&amp;pg=PT601 p. ?].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Twardowski (2015), pp. 54–55. &quot;It was no accident that the Babylonian excavations were the DOG's longest running expeditions during the society's founding period. Babylon, with its Biblical connections and its potential to house numerous exquisite ruins, was one of the few remaining ancient sites that German[y] could use to compete with Britain and France. The fate of Germany's international position was bound to its successful excavation of ancient Near Eastern sites.&quot;&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{پۆلی کۆمنز|Robert Koldewey}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|نژیاروانی}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٥]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٢٥]]
[[پۆل:مێژوونووسانی تەلارسازی ئەڵمانی]]
[[پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییەکانی ئەڵمانیا]]</text>
      <sha1>5bwffhpflwst6zon1zlkezckhb3m21f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیاڵی سعوودی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>228925</id>
    <revision>
      <id>1694102</id>
      <parentid>1365451</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T01:33:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1598" sha1="cgahrfp4rbpf5qyzf6aa0lyqn3aj7ls" xml:space="preserve">{{Databox}}'''ڕیاڵ''' (بە [[عەرەبی]]: ریال سعودي) یەکەی بنەڕەتی دراوی [[سعوودیە]]، ڕیاڵیش لە ١٠٠ ھەلەلە پێکدێت، لەلایەن بانکی ناوەندی سعوودیەوە دەردەچێت، دەگۆڕدرێت بۆ دراوی بیانی و ھیچ سنوورێک بۆ گواستنەوەی نەختینەیی دراوەکە نییە بۆ شانشینی سعوودیە و دەرەوەشی. [[دۆلاری ئەمریکی]] یەکسانە بە ٣.٧٥ ڕیاڵ. لە ساڵی ١٩٨٦ەوە نرخی ڕیاڵ بەرامبەر دۆلاری ئەمریکی بە ٣.٧٥ ڕیاڵ بەستراوەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠١٧|سەردێڕ=3 حروب أكدت حنكة السياسة النقدية السعودية في ربط الريال بالدولار|ناونیشان=https://www.aleqt.com/2017/05/20/article_1190186.html|ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=لماذا يستمر ربط الريال بالدولار؟|ناونیشان=https://makkahnewspaper.com/article/441571|ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|عەرەبستانی سعوودی|ئاسیا|زانستی دراوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Banknotes of Saudi Arabia}}

{{عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە}}

[[پۆل:دراوەکانی ئاسیا]]</text>
      <sha1>cgahrfp4rbpf5qyzf6aa0lyqn3aj7ls</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیان بەچەر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>229029</id>
    <revision>
      <id>1694088</id>
      <parentid>1574433</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:38:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئەکتەر-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1251" sha1="876rl5m3zycojmrvftohjnps33jmk0q" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
'''ڕیان بەچەر''' ({{بە ئینگلیزی|Ryan Butcher}}) کوڕێکی تەمەن ٨ ساڵی [[ھۆمڵاندەر]] و بێکا بەچەرە، لە شوێنێکی داخراوی گەورە لەگەڵ دایکی دەژیت، چنکە کۆمپانیای ڤاوت ئەویان بەند کردووە بۆ ئەوەی ھۆمڵاندەر نەزانێت کە باوکی ئەوە. بێڵی بەچەر لە وەرزی سێیییەم ئەو و ھاوسەرەکەی ڕزگار دەکات و لەو شوێنە دەرەچن، بێکا بەچەر لەکۆتاییدا دەمرێت، بەڵام ڕیان و بێڵی دەمێننەوە لە ژیان.

== سەرچاوەکان ==
[[:en:List of The Boys characters#Ryan Butcher|ویکیپیدیای ئینگلیزی]]
{{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|کۆمیک|ھۆڵیوود|خەیاڵی زانستی|ئەکتەران|ھۆڵیوود}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}

{{ئەکتەر-کۆلکە}}
{{فیلم-کۆلکە}}
{{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}}</text>
      <sha1>876rl5m3zycojmrvftohjnps33jmk0q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕوانینێکی دیکە بۆ ڕۆژھەڵات و باشووری ڕۆژھەڵاتی تورکیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>229177</id>
    <revision>
      <id>1693908</id>
      <parentid>1693046</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:11:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:تورکیا|تورکیا]] و [[دەروازە:کتێب|کتێب]]</comment>
      <origin>1693908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6963" sha1="9vb38rlig3fy3s9qbbw5jy7ilj4j0tb" xml:space="preserve">کتێبی ڕوانینێکی دیکە بۆ ڕۆژهەڵات و باشووری ڕۆژهەڵاتی [[تورکیا]]، بەرهەمی [[کامیل ئەحمەدی]]، [[مرۆڤناسی|مرۆڤناس]] و توێژەری کوردی دانیشتووی [[بەریتانیای مەزن|بەریتانیایە]] کە ساڵی 2009 چاپ و بڵاو کراوەتەوە. ئەم کتێبە لەسەر توێژینەوە و لێکۆڵینەوەی مەیدانی ئەم نووسەرە کوردە و هاوکارانی لە [[باکووری کوردستان|کوردستانی باکوور]] نووسراوە. لە ڕاستیدا ئەم کتێبە وەک دەستپێک و سەرەتای توێژینەوەکانی کامیل ئەحمەدی و یەک لە توێژینەوە سەرەتاییەکانی ناوبراوە. کامیل ئەحمەدی پاش چاپکردنی ئەم بەرهەمە و چەند توێژینەوەی مەیدانیی دیکە لە باکووری کوردستان لە لایەن بنکە کەلتووری و کۆمەڵایەتییەکانی ئەو ناوچەوە چەند خەڵاتی پێ بەخشراوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ڕوانینێکی دیکە بۆ ڕۆژهەڵات و باشووری ڕۆژهەڵاتی تورکیە|ناونیشان=https://kameelahmady.com/kurdi/another-look-to-eastern-and-southeastern-turkey-english/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; 

== ناوەرۆک ==
توێژینەوەیەکی مرۆڤناسانە و ئەتنیکناسانەیە، بابەتی توێژینەوەکە ڕێنمای گەشت بۆ ڕۆژهەڵات و باشووری ڕۆژهەڵاتی تورکیایە و بە تێڕوانینێکی ئەتنیکناسانەوە ماوەی سێ ساڵ لەسەر 15 پارێزگا و گوندە کوردنشینەکانی باکووری کوردستانی توێژینەوەی کردووە و لە ئەنجامدا ساڵی 2009 ئەم بەرهەمە لە [[ئەستەمبوڵ]] بە سێ زمانی [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]، کوردی ([[کوردیی باکووری|کورمانجی]]) و تورکی چاپ کراوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Another Look at East and Southeast Turkey|ناونیشان=https://bnk.institutkurde.org/catalogue/detail.php?pirtuk=689|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230129183226/https://bnk.institutkurde.org/catalogue/detail.php?pirtuk=689}}&lt;/ref&gt; ئەم کتێبە بە ڕواڵەت و ناوەکەیدا وەک ڕێنمای گەشتکردن بۆ ناوچە ئاماژەپێکراوەکانە، بەڵام پاش خوێندنەوەی قووڵتر بەردەنگ دەگاتە ئەو ئەنجامەی کە بەرهەمەکە شتێکی گەورەترە و لە ڕاستیدا هەوڵ دەدات کە هزر و بیری خوێنەر لەو باوەڕانە دوور بخاتەوە کە پێیان وایە ئەو ناوچەیە دواکەوتووە و ئەو خەڵکە تەنیا بە ناکۆکی و شەڕی چەکدارانەوە دەناسن؛ و بە پێچەوانەوە کتێب دەیەوێ باسی کەلتووری مەزن و مێژووی دوور و درێژ و بەنرخی ئەو ناوچەیە بکات. 

ڕوانینێکی دیکە بۆ ڕۆژهەڵات و باشووری ڕۆژهەڵاتی تورکیا وەک کتێبێکی گەشتیاری، هەڵگری زانیاری مرۆڤناسانەیە و کۆمەڵێک زانیاری نوێ و تایبەت لەسەر جێژن و بۆنەکان، دابونەریت، نەورزۆ، ئەفسانەکان، ئایینەکان، زمان، پۆشەن و جلوبەرگ، خواردن، مۆسیقا، ئارکیتەکت و ئاسەوارە مێژووییەکان دەخاتە ڕوو و هەوڵ دەدات ناوچە نەناسراوەکانی باکووری کوردستان، کە لەمێژە شەڕی تێدایە و [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]] و حکومەتی تورکیا بەردەوام لەو ناوچەیە شەڕیان کردووە و هەر بەم بۆنەشەوە هەزاران کەس لە دانیشتووانی ئەو ناوچەیە لە هەشتا و نەوەدەکاندا بەشێوەی زۆرەملی گواستراونەتەوە بۆ شارە گەورەکانی دیکە، لە ڕوانگەیەکی دیکەوە بخاتە بەر دەستی خوێنەران. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=معرفی کتاب «نگاهی دیگر به شرق و جنوب شرق ترکیه»|ناونیشان=https://anthropologyandculture.com/%d9%85%d8%b9%d8%b1%d9%81%db%8c-%da%a9%d8%aa%d8%a7%d8%a8-%d9%86%da%af%d8%a7%d9%87%db%8c-%d8%af%db%8c%da%af%d8%b1-%d8%a8%d9%87-%d8%b4%d8%b1%d9%82-%d9%88-%d8%ac%d9%86%d9%88%d8%a8-%d8%b4%d8%b1%d9%82/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=ahmadi|یەکەم=kameel|سەردێڕ=Another look at east and southeast Turkey|بڵاوکەرەوە=GABB Publication|ساڵ=٢٠٠٩|شوێن=Diyarbakır}}&lt;/ref&gt;

== خەڵاتەکان ==
پاش چاپ و بڵاوبوونەوەی ڕوانینێکی دیکە بۆ ڕۆژهەڵات و باشووری ڕۆژهەڵاتی تورکیا و ئاراستەکردنی گێڕانەوەیەکی جیاواز لە بیر و باوەڕە گشتییەکان لەسەر ئەو ناوچە و شارانەی تورکیا کە زۆرینەی دانیشتووانی کوردن، میدیا و گۆڤار و ڕۆژنامە خۆماڵییەکانی ئەو ناوچەیە سەرنجێکی زۆریان خستە سەر ئەو توێژینەوەیە. هەروەها پاش چاپ و بڵاوبوونەوەی ئەو کتێبە ئەحمەدی خەڵاتی باشترین توێژینەوەی ساڵی 2009ی لە لایەن ناوەندی چاپ و بڵاوکردنەوەی [[مێزۆپۆتامیا|مێزۆپۆتامیای]] شارەوانی گابەوە بۆ ئەو بەرهەمە وەرگرت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Another Look at North Kurdistan - A traveller's Handbook|ناونیشان=https://archive.org/details/AnotherLookAtNorthKurdistan|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=معرفی کتاب «نگاهی دیگر به شرق و جنوب شرق ترکیه»|ناونیشان=https://anthropologyandculture.com/%d9%85%d8%b9%d8%b1%d9%81%db%8c-%da%a9%d8%aa%d8%a7%d8%a8-%d9%86%da%af%d8%a7%d9%87%db%8c-%d8%af%db%8c%da%af%d8%b1-%d8%a8%d9%87-%d8%b4%d8%b1%d9%82-%d9%88-%d8%ac%d9%86%d9%88%d8%a8-%d8%b4%d8%b1%d9%82/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{کتێب-کۆلکە}}
{{تورکیا-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|تورکیا|کتێب}}

[[پۆل:ئیتنۆگرافی]]</text>
      <sha1>9vb38rlig3fy3s9qbbw5jy7ilj4j0tb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژاوای ئەمریکای کۆن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>230076</id>
    <revision>
      <id>1693786</id>
      <parentid>1415144</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T13:38:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، زمان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3787" sha1="0zs07zz9f40jyhezxzob8dcqab7qacb" xml:space="preserve">[[پەڕگە:The Cow Boy 1888.jpg|وێنۆک]]
{{زانیاریدانی ڕۆژاوایییەکان}} 
'''ڕۆژاوای ئەمریکای کۆن''' ({{بە ئینگلیزی|American Frontier}}) جوگرافیا، مێژوو، نەریتە کۆن و کولتوورییەکانی ژیان لە سەردەمی فراوانبوونی سنوورەکانی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، کە لە سەرەتای سەدەی ١٧ بە ڕێککەوتنی کۆلۆنیالیزمی ئەورووپا دەستی پێکرد و لە سەرەتای سەدەی بیستەم (١٩١٢) بە قبوڵکردنی ناوچەکە کۆتایی ھات.&lt;ref&gt;Robert V. Hine and John Mack Faragher, ''The American West: A New Interpretive History'' (Yale University Press, 2000) p. 10&lt;/ref&gt; ئەم قۆناغە پێی دەوترێت ڕۆژاوای کێوی یان ڕۆژاوای کۆن. زاراوەی سنوور بە شێوازی جیاواز پێناسە کراوە. بۆ نموونە فەرھەنگی نێودەوڵەتی وێبستەر، لە ساڵی ١٨٩٠دا بەم شێوەیە وەسفی کردووە: “ئەو بەشەی وڵاتێک کە ڕووبەڕووی وڵاتێکی دیکە یان ناوچەیەکی نائارام دەبێتەوە&quot;.&lt;ref name=cfrontier&gt;Compton's Interactive Encyclopedia (1996), Frontier.&lt;/ref&gt; چەمکی میحوەر لە ئەمریکا ئاماژەیە بۆ پێشکەوتن و گەڕان بەدوای دەرفەتدا لە خاکێکی نەخشەکێشراودا کە لە ڕووی تیۆرییەوە ئازادە. ھەروەھا لە سەدەی نۆزدەھەمدا، سنوورەکە لە ڕووی ئامارییەوە وەک ڕووبەرێک پۆلێن کرا کە لە ھەر میل چوارگۆشەیەکدا دوو یان زیاتر لە شەش ئەورووپی دانیشتووی ھەبوو (کەمتر لە یەک بۆ کەمێک زیاتر لە دوو [[ئەورووپا|ئەورووپی]] لە ھەر [[کیلۆمەتر چوارگۆشە]]یەکدا).&lt;ref&gt;Aron, Steven, &quot;The Making of the First American West and the Unmaking of Other Realms&quot; in {{بیرخستنەوەی کتێب| یەکەم=William, ed. | دوایین= Deverell | سەردێڕ=A Companion to the American West | ناونیشان=https://archive.org/details/companiontoameri0000unse_j9v1 | ساڵ = ٢٠٠٧| پەڕەکان = [https://archive.org/details/companiontoameri٠٠٠٠unse_j٩v١/page/n١٦ ٥]–٢٤| بڵاوکەرەوە = Wiley-Blackwell | ژپنک = ٩٧٨-١-٤٠٥١-٥٦٥٣-٠}}&lt;/ref&gt; ھێڵی سنووری ھێڵی دەرەوەی نیشتەجێبوونی ئەوروپی-ئەمریکی بوو. ئەم ھێڵە لە ساڵانی ١٦٣٠ تا ١٨٨٠ بە شێوەیەکی بەردەوام بەرەو ڕۆژاوا ڕۆیشت. (لەگەڵ جووڵەی ناوبەناو بەرەو باکوور بۆ مەین و ڤێرمۆنت، باشوور بۆ [[فلۆریدا]]، و ڕۆژھەڵات لە کالیفۆرنیا بۆ نیڤادا).&lt;ref&gt;Kerwin Lee Klein, &quot;Reclaiming the 'F' Word, or Being and Becoming Postwestern&quot;, ''Pacific Historical Review'' (1996) 65#2 pp. &amp;nbsp;179–215 [https://www.jstor.org/stable/3639983 in JSTOR]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222151520/http://www.jstor.org/stable/3639983 |date=22 دسامبر 2015}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا|مێژوو|زمان|کەشوھەوا|سیاسەت}}
{{پۆلی کۆمنز|Wild West}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{مێژوو-کۆلکە}}
{{زمان-کۆلکە}}

[[پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان لە سەدەی ١٨یەم]]
[[پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان لە سەدەی ٢٠ەم]]</text>
      <sha1>0zs07zz9f40jyhezxzob8dcqab7qacb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆنی بۆندار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>230256</id>
    <revision>
      <id>1693773</id>
      <parentid>1550096</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T13:35:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1842" sha1="cmde1iwjpw9pt7tntkpddohke6zfsu2" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Elemi_(Canarium_luzonicum)_essential_oil_in_clear_glass_vial.png|220x220px|وێنۆک|ڕۆنی داری سەندەڵ]]
'''ڕۆنی بۆندار'''، بریتین لە دەرھێنراوەکانی ڕۆنی زوو شی بوون، کە لە ڕووەک یان لە بەشەکانییەوە بەدەست دەھێنرێن، کە تایبەتمەندن بە [[بۆن|بۆنی بۆنخۆشیان]] وەک ڕۆنی مێخەک.

بە پێچەوانەی ڕۆنی چەوری، ڕۆنی بۆندار بە تەواوی دەبێت بە ھەڵم و ھیچ شوێنەوارێک لە دوای خۆی بەجێناھێڵێت. لە چەندین پێکھاتەی جیاواز پێکھاتووە، و لە چەوریدا شی دەبێتەوە ھەرچەندە ھیچ پێکھاتەیەکی چەوری تێدا نییە. [[توانەوەیەتی|تواوەیی]] ئەم ڕۆنانە لە [[ئاو|ئاو]]دا لاوازە، و دڵۆپی شل دروست دەکەن کە لەسەر ڕووی ئاوەکە دەسوڕێنەوە چونکە لە ئاو چڕییان کەمترە.

ڕۆنی بۆندار ئەو ماددە سەرەکییانەن کە بەرپرسن لە بۆنی جیاوازی ڕووەکەکان و ئەم پێکھاتە بۆندارانە توانای ھەڵمبوون و پەرش بوونەوەی ھەیە لە بارودۆخی ئاساییدا.

ڕۆنە بۆندارەکان بە ئاسانی جیا دەکرێنەوە لە ئەندامەکانی ڕووەک کە ھەڵیاندەگرن بە شێوازی جیاوازی پاڵاوتن و دەرھێنان.

== سەرچاوەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Essential oils}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{شریتی دەروازە|کیمیا|پزیشکی}}

{{پزیشکی-کۆلکە}}</text>
      <sha1>cmde1iwjpw9pt7tntkpddohke6zfsu2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لیز مایتنەر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>230295</id>
    <revision>
      <id>1694002</id>
      <parentid>1693506</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T20:15:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1694002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7535" sha1="mq467ea07zbjcwzv0oqty6807ng9irq" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}
}}
{{Infobox scientist
| name              = لیز مایتنەر
| image             = Lise Meitner (1878-1968), lecturing at Catholic University, Washington, D.C., 1946.jpg
| image_size        = 
| caption           = Meitner in 1946
| birth_name        = ئەلیز مایتنەر
| birth_date        = {{Birth date|df=yes|١٨٧٨|١١|٧}}
| birth_place       = [[ڤیەننا]]، [[نەمسا-هەنگاریا]]
| death_date        = {{nowrap|{{Death date and age|df=yes|1968|10|27|1878|11|17}}}}
| death_place       = [[کامبریدج]]، ئینگلتەرا
| resting_place     = [[St James' Church, Bramley]], هامپشایر
| citizenship       = {{Plainlist|
* نەمسا (پێش-١٩٤٩)
* سوید (دواتر-١٩٤٩)
}}
| nationality       = &lt;!-- Austrian --&gt;
| fields            = {{cslist|[[فیزیکی ناوکی]]| [[تیشکەچالاکی]]}}
| workplaces        = {{Plainlist|
* پەیمانگای کایزەر ویلهام
* [[زانکۆی بەرلین]],
* {{ill|v=ib|Manne Siegbahn Laboratory|sv|Manne Siegbahnlaboratoriet}}
* زانکۆی کۆلێجی ستۆکهۆڵم
}}
| alma_mater        = [[زانکۆی ڤیەننا]] ([[دکتۆرا]]، ١٩٠٥)
| doctoral_advisor  = {{cslist|[[Franz S. Exner]]| [[Hans Benndorf]]}}
| thesis_title      = Prüfung einer Formel Maxwells
| thesis_year       = ١٩٠٥
| academic_advisors = {{Plainlist|
* [[لودویگ بۆلتزمان]] 
* [[ماکس پلانک]]
}}
| doctoral_students = {{Plainlist|
* [[Arnold Flammersfeld]]
* [[Kan-Chang Wang]]
* [[Max Delbrück]]
* [[Nikolaus Riehl]]
}}
| notable_students  = 
| known_for         = {{Plainlist|
* دۆزەرەوەی [[protactinium]]
*  دۆزەرەوەی [[nuclear fission]]
*  [[Auger effect|Auger–Meitner effect]]
* [[Meitner–Hupfeld effect]]
}}
| influences        = [[ماکس پلانک]]
| influenced        = [[ئۆتۆ هان]]
| awards            = {{Plainlist|
* [[Lieben Prize]] (1925)
* [[Max Planck Medal]] (1949)
* [[Otto Hahn Prize]] (1955)
* [[Fellow of the Royal Society|ForMemRS]] (1955)
* [[Wilhelm Exner Medal]] (1960)
* [[Enrico Fermi Award]] (1966)}}
| signature         = Lise Meitner signature.svg
}}
'''لیز مایتنەر''' (٧ی تشرینی دووەمی ١٨٧٨ – ٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٨) [[فیزیکزان|فیزیازانێکی]] نەمسایی-سویدی بووە کە یەکێک بووە لەوانەی کە ڕۆڵی هەبووە لە دۆزینەوەی توخمە [[پرۆتەکتینیۆم]] و [[کەرتبوونی ناوکی]]. لەکاتی کارکردن لەسەر تیشکەچالاکی (ڕادیۆئەکتیڤیکتی) لە پەیمانگای کیمیا کایزەر ویلهێلم لە [[بەرلین]]، لە ساڵی ١٩١٧ [[ناوکیدی تیشکن|ئایزۆتۆپی تیشکدەر]] پرۆتاکتینیۆم-٢٣١ی دۆزیەوە. لە ١٩٣٨، مایتنەر و برازانپغ، فیزیکزان ئۆتۆ ڕۆبەرت فریش، دابەشبوونی ئەتۆمییان دۆزیەوە. کارەکانی لیز لەلایەن [[ئەلبەرت ئاینشتاین|ئەلبێرت ئەنیشتاینەوە]] ستایش کراوە. &lt;ref name=&quot;wapost&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Marcia|دوایین=Bartusiak|بەستەری نووسەر=Marcia Bartusiak|سەردێڕ=The Woman Behind the Bomb|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/books/reviews/lisemeitner.htm|ئیش=[[The Washington Post]]|ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ١٩٩٦}}&lt;/ref&gt;

مایتنەر بە تەواوکردنی توێژینەوەی دکتۆرا لە ساڵی ١٩٠٥، بووە دووەم ژن لە [[زانکۆی ڤیەننا]] کە بڕوانامەی دکتۆرای لە [[فیزیا]] بەدەستبهێنێت. زۆربەی ژیانی زانستی لە [[بەرلین]]، [[ئەڵمانیا]] بەسەر بردووە، لەوێ مامۆستای فیزیا و بەرپرسی بەشی پەیمانگای کایزەر ویلهێلم بووە؛ یەکەم ژن بوو لە ئەڵمانیا کە ببێتە پرۆفیسۆری فیزیا. ئەو لە ساڵانی ١٩٣٠ ئەم پۆستانەی لەدەستدا بەهۆی یاساکانی نورنبێرگی دژە جوولەکە لە [[ئەڵمانیای نازی]]، دواتر لە ساڵی ١٩٣٨ بۆ سوید هەڵهات، لەوێ بۆ ماوەیەکی زۆر ژیا، لە کۆتاییدا بوو بە هاووڵاتییەکی سویدی.

لە ناوەڕاستی ١٩٣٨دا، مایتنەر لەگەڵ کیمیاکاران ئۆتۆ هان و فریتز ستراسمان لە پەیمانگای کایزەر ویلهێلم بۆیان دەرکەوت کە بۆردومانکردنی تۆریۆم بە نیوتڕۆن ئایزۆتۆپی جیاواز بەرهەم دەهێنێت. هان و ستراسمان لە کۆتایی ساڵدا نیشانیان دا کە دەتوانرێت ئایزۆتۆپی باریۆم بە بۆردومانی یۆرانیۆم دروست بکرێت. لە کۆتایی کانوونی دووەمدا، مایتنەر و فریش دیاردەی پرۆسەی دابەشبوونی لەو شێوەیەیان کاری لەسەر کرد. لە ڕاپۆرتەکەیاندا لە ژمارەی شوباتی گۆڤاری ''نەیچەر'' لە ساڵی ١٩٣٩دا ناوی &quot;دابەشبوون&quot;یان ناوە. ئەم بنەمایە بووە هۆی پەرەپێدانی یەکەم بۆمبی ئەتۆمی لە کاتی [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیهانی دووەم]] و دواتر چەکی ئەتۆمی و [[کارتیاکەری ناوکی|کارتیاکەری ناوکیی]] دیکە.

مایتنەر هاوبەشی [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|خەڵاتی نۆبڵی کیمیا]] ساڵی ١٩٤٤ی بۆ دابەشبوونی ئەتۆمی نەبوو، کە تایبەت بوو بە هاوکارە ماوە درێژەکەی ئۆتۆ هان. چەندین زانا و ڕۆژنامەنووس دەرکردنی ئەویان بە &quot;ناڕەوا&quot; ناوبردووە. بەپێی ئەرشیفی خەڵاتی نۆبڵ، لە نێوان ساڵانی ١٩٢٤ بۆ ١٩٤٨ ١٩ جار پاڵێوراو بووە بۆ خەڵاتی نۆبڵی کیمیا، هەروەها ٣٠ جار بۆ خەڵاتی نۆبڵ لە فیزیا لە نێوان ساڵانی ١٩٣٧ بۆ ١٩٦٧ پاڵێوراو بووە. سەرەڕای ئەوەی خەڵاتی نۆبڵی پێنەبەخشرا، بەڵام مایتنەر بانگهێشت کرا بۆ بەشداریکردن لە کۆبوونەوەی براوەی خەڵاتی نۆبڵی لینداو لە ساڵی ١٩٦٢.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|ئەڵمانیا|فیزیک|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تۆپی پێ}}
{{پۆلی کۆمنز|Lise Meitner}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{فیزیک-کۆلکە}}
{{تۆپی پێ-کۆلکە}}

[[پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە]]
[[پۆل:ئەندامەکانی ئەکادمیای زانستی شاھانەی سوێد]]
[[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]]
[[پۆل:فیزیکزانانی جوو]]
[[پۆل:ژنە زانستخوازەکانی سەدەی ٢٠]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٦٨]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٨]]</text>
      <sha1>mq467ea07zbjcwzv0oqty6807ng9irq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێباز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>232712</id>
    <revision>
      <id>1694220</id>
      <parentid>1682596</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T07:33:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئایین-کۆلکە، فەلسەفە-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3515" sha1="gm6c4auk2bmzddvbczvozhf9raw4voe" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Abraham_de_Moivre_-_Doctrine_of_Chance_-_1718.gif|220x400px|وێنۆک|لاپەڕەی یەکەمی پەرتووکی «[[ڕێبازی دەرفەت]]»]]
'''ڕێباز''' یان '''مەزھەب،''' ڕێگا گرتنەبەرە، بە واتای دیکە مەزھەب و بەرنامەیە، جا لە عەقیدەدا بێت، لە فیقھدا بێت، لە بنەماکانی فیقھ، لە [[فەرموودەناسی|زانستەکانی فەرموودە]]دا، یان زانستە یاساییەکانی دیکە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٢|سەردێڕ=Political doctrine (definition)|ناونیشان=https://www.eionet.europa.eu/gemet/en/concept/6381|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Eionet.europa.eu}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Congregation for the Doctrine of the Faith|ناونیشان=https://www.ewtn.com/library/curia/cdfboff.htm|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Ewtn.com}}&lt;/ref&gt;

== ڕێبازەکانی ئاشتیپارێزی ==
لە کردارەکانی ئاشتیپارێزی نوێ کە ھەردوو کردەی شارستانی و سەربازی لەخۆدەگرێت، ئێستا ڕێبازی گشتگیرتر (نەک تەنھا سەربازی) سەرھەڵدەدەن وەک «بنەمای کاپستۆن»ی کردارەکانی ئاشتیپارێزی نەتەوە یەکگرتووەکان لە ساڵی ٢٠٠٨ کە قسە لەسەر کردەی شارستانی و سەربازییە یەکگرتووەکان دەکات.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Doctrine|ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Doctrine&amp;oldid=1146964931|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;

==  بەکارھێنانی ڕامیاری ==
بە پێناسە، ڕێبازی [[ڕامیاری]] «ڕامیارییەک، ھەڵوێستێک یان بنەمایەک کە بەرگری لێ دەکرێت، یان دەخوێندرێت یان دەخرێتە بواری جێبەجێکردنەوە سەبارەت بە بەدەستھێنان و بەکارھێنانی دەسەڵاتی فەرمانڕەوایی یان بەڕێوەبردن لە کۆمەڵگادا». زاراوەی ڕێبازی ڕامیاری ھەندێک جار بە ھەڵە لەگەڵ ئایدیۆلۆژیای ڕامیاریدا دەناسرێتەوە. بەڵام ڕێباز لایەنی کرداریی ئایدیۆلۆژیای نییە. بە شێوەیەکی سەرەکی گوتارێکی گریمانەییە، کە «ئاماژە بە کۆکراوەیەکی یەکگرتووی جەخلێکراو دەکات سەبارەت بەوەی کە بابەتێکی دیاریکراو دەبێ چی بێت» (بێرنارد کریک). ڕێبازی ڕامیاری لەسەر بنەمای کۆمەڵێک بەھای ژیری دامەزراوە، کە ڕەنگە پێش پێکھاتنی ناسنامەی ڕامیاریش بێت. پەیوەندی بە ئاراستە فەلسەفییەکانەوە ھەیە لەسەر ئاستی سەروو بیردۆزی.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{تووڵی دەروازە|دین|زمانی عەرەبی|فەلسەفە}}
{{پۆلی کۆمنز|Doctrines}}

{{ئایین-کۆلکە}}
{{فەلسەفە-کۆلکە}}

[[پۆل:باوەڕ]]</text>
      <sha1>gm6c4auk2bmzddvbczvozhf9raw4voe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێبازی دەرفەت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>232973</id>
    <revision>
      <id>1694223</id>
      <parentid>1611879</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T07:34:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە، وێژە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2158" sha1="okyvmmu4486fy9l6jewnkbla2afiwik" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Abraham_de_Moivre_-_Doctrine_of_Chance_-_1718.gif|چەپ|وێنۆک|لاپەڕەی پێشەوەی یەکەمین بڵاوکراوەی پەرتووکی ڕێبازی دەرفەت.]]
'''ڕێبازی دەرفەت'''، یەکەم پەرتووکی قوتابخانەیی لەبارەی گریمانەی ئەگەری بوو، لەلایەن بیرکارێکی سەدەی ١٨ی [[فەڕەنسییەکان|فەڕەنسی]] ئەبراھام دی مۆیڤرەوە نووسرا و بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٧١٨ بڵاوکرایەوە، دی مۆیڤر بە [[زمانی ئینگلیزی]] نووسیوویەتی چونکە لەو کاتەدا لە [[ئینگلتەرا]] نیشتەجێ بووە، دوای ئەوەی لە [[فەڕەنسا]] ھەڵھاتبوو بۆ ئەوەی لە چەوساندنەوەکانیان بەرامبەر [[ھوگێنۆتەکان]] ڕزگاری ببێت. ناونیشانی پەرتووکەکە ھاوواتای گریمانەی ئەگەری بوو و بەم پێیەش ئەو دەستەواژەیە لە وتارێکی بەناوبانگی دوای مردنی تۆماس بایسدا بەکارھێندرا، کە وتارێک بەرەو چارەسەرکردنی کێشەیەک لە ڕێبازی دەرفەتەکاندا بوو، کە بۆ یەکەمجار بە وەشانێکی گریمانەی بایس ناسێندرا.&lt;ref name=&quot;schneider&quot;&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Schneider|یەکەم=Ivor|سەردێڕ=Landmark Writings in Western Mathematics 1640–1940|پەڕەکان=١٠٥–١٢٠|ساڵ=٢٠٠٥|editor-last=Grattan-Guinness|editor-first=I.|contribution=Abraham De Moivre, ''The Doctrine of Chances'' (1718, 1738, 1756)|شوێن=Amsterdam|بڵاوکەرەوە=Elsevier|ژپنک=٠-٤٤٤-٥٠٨٧١-٦|editor-link=Ivor Grattan-Guinness}}.&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|کتێب|وێژە|فەڕەنسا|مێژوو|کۆمەڵگا }}

{{کتێب-کۆلکە}}
{{وێژە-کۆلکە}}
{{مێژوو-کۆلکە}}

[[پۆل:کتێبە ماتماتیکییەکان]]</text>
      <sha1>okyvmmu4486fy9l6jewnkbla2afiwik</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕاچێت و کلانک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>233195</id>
    <revision>
      <id>1693912</id>
      <parentid>1691813</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:27:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستی]]</comment>
      <origin>1693912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2085" sha1="hje8a4sh4uj6f89j5snz7khtnkffwsp" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Ratchet &amp; Clank Logo (2002-2007) (1).png|وێنۆک]]
'''ڕەچێت و کلانک''' ({{بە ئینگلیزی|Ratchet &amp; Clank}}) ناونیشانێکە بۆ زنجیرەیەک [[کایەی ڤیدیۆیی]] [[خەیاڵی زانستی]] بە شێوازی پلاتفۆرم و وێنەگرتنی کەسی سێیەم، کە لەلایەن کۆمپانیای ئینسۆمنیاک گەیمز و لەلایەن کۆمپانیای [[سۆنی ئینتەرەکتیڤ ئینتەرتەیمێنت]] کە [[خاوەندارێتیی فکری]] ئەم زنجیرەیەیە، بۆ کۆنسۆڵە جۆراوجۆرەکانی بنەماڵەی [[پلەی ستەیشن]] پەرەی پێدراوە، وەک چۆن لە کۆنسڵەکانی [[پلەی ستەیشن ٢]] و [[پلەی ستەیشن ٣]] و [[پلەیستەیشن ٤]] و [[پلەی ستەیشن ٥]] بڵاوکراونەتەوە.

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٣}}
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|تەکنۆلۆژیا|کۆمپانیا|ئابووری|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠٠٠|کۆمیدیا|خەیاڵی زانستی}}
{{پۆلی کۆمنز|Ratchet &amp; Clank}}

{{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}}
{{کۆمپانیا-کۆلکە}}
{{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}}

[[پۆل:یارییە ڤیدیۆییە دەستوورییەکان]]
[[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ کۆمیکەکان گونجێنراون]]
[[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ فیلمدا گونجاون]]
[[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پەرەپێدراون]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە فەنتازییە زانستییەکان]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان کە لەسەر ھەسارە خەیاڵییەکان داندراون]]</text>
      <sha1>hje8a4sh4uj6f89j5snz7khtnkffwsp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیزیتێنس (زنجیرەی کایەی ڤیدیۆیی)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>233198</id>
    <revision>
      <id>1694119</id>
      <parentid>1543805</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T01:36:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، کۆمپانیا-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1801" sha1="jn09djxtek6ugsv06ocaj5o0nk6578b" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:ResistanceLogo.png|وێنۆک]]
'''ڕیزیتێنس''' ({{بە ئینگلیزی|Resistance}}) ناونیشانی زنجیرەیەک یاری ڤیدیۆیی [[تەقەکەری کەسی یەکەم]] و تەقەکەری کەسی سێیەم کە لەلایەن کۆمپانیای ئینسۆمیناک گەیمز پەرەی پێدراوە و لەلایەن کۆمپانیای [[سۆنی ئینتەرەکتیڤ ئینتەرتەیمێنت]] بۆ کۆنسۆلی [[پلەی ستەیشن ٣]] و [[پلەی ستەیشنی ھەڵگیراو]] و پلەیستەیشن ڤیتا بڵاوکراوەتەوە. چیرۆکی ئەم زنجیرەیە لە مێژوویەکی جێگرەوەدا لە دەوروبەری ساڵی ١٩٥٠دا دەگێڕدرێتەوە، کە تێیدا شارستانییەتێکی نامۆ ناسراو بە چەکێکی سەیر ھێرشی کردە سەر ھەسارەکە و داگیری کرد. ئەم بوونەوەرانە بە گرتنی مرۆڤ و گۆڕینی بۆ سەربازە ئەھریمەنییەکان سوپاکەیان فراوانتر کرد.

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٣}}
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|مێژوو|تەکنۆلۆژیا|کۆمپانیا|ئابووری}}

{{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}}
{{کۆمپانیا-کۆلکە}}
{{مێژوو-کۆلکە}}

[[پۆل:تەقەکەری کەسی یەکەم]]
[[پۆل:یارییە ڤیدیۆییە دەستوورییەکان]]
[[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ کۆمیکەکان گونجێنراون]]
[[پۆل:تەقەکەرانی کەسی سێیەم]]</text>
      <sha1>jn09djxtek6ugsv06ocaj5o0nk6578b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ماچالا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>234132</id>
    <revision>
      <id>1694209</id>
      <parentid>1514886</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T05:50:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1694209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="814" sha1="ebvkswws4u7bsxtafid9innvcpu0a25" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ماچالە''' ({{بە ئینگلیزی| Machala}}) شارێکە لە وڵاتی [[ئێکوادۆر]]، ڕووبەرەکی بریتییە لە ٢٠٧٬٠٩ کیلۆمەتر دووجا، ژمارەی دانیشتووانیشی بریتییە لە ٢٤١٬٦٠٦.

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی نیسانی ٢٠٢٣}}
{{سەرچاوەکان}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئابووری|کۆمپانیا|کۆمەڵگا|مێژوو|ئێکوادۆر}}
{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Machala}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}</text>
      <sha1>ebvkswws4u7bsxtafid9innvcpu0a25</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فەخرەدین ڕازی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>234557</id>
    <revision>
      <id>1694094</id>
      <parentid>1674700</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:47:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Fakhr al-Din al-Razi}}</comment>
      <origin>1694094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2445" sha1="904egdy3ti480jlhck90sld2gpcwx6a" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ئەبوو عەبدوڵڵا محەممەد کوڕی عومەر کوڕی حەسەن کوڕی حوسێن کوڕی عەلی ئەلڕازی'''، لەدایکبووی [[تەبەرستان]]، بە ڕەچەڵەک [[قوڕەیش]]ی ئەلتەیمی ئەلبکری، [[شافعی|شافیعییەکی]] [[ئەشعەری]]، ناسراوە بە فەخرەدین ئەلرازی، ئیبن خەتیبی ئەلڕەی، سوڵتانی موتەکەلیمەکان، شێخی تێگەیشتووان و گواستراوان. [[ئیمام]]، [[وەرگێڕ]]، فەقێی بناژۆخواز و زانایەکی فەرھەنگی کە لێکۆڵینەوە و نووسینەکانی لە زانستە زمانەوانی و دەروونییەکانی مرۆڤەوە درێژبووەوە بۆ زانستەکانی: [[فیزیک]]، [[بیرکاری]]، [[پزیشکی]]، [[ئەستێرەناسی]]. لە شاری [[ڕەی (ئێران)|ڕەی]] لەدایکبووە بە ڕەچەڵەکی [[قوڕەیش]]، لە بنەڕەتدا خەڵکی [[تەبەرستان|تەبەریستانە]]. بەرەو خەواریزم و ئەودیوی ڕووبار و [[خۆراسان]] بەڕێکەوت؛ و خەڵک پەرتووکەکانی وەرگرت بۆ ئەوەی لێیان بخوێننەوە، ئەویش خەریکی باشترکردنی [[زمانی فارسی]] بوو.&lt;ref&gt;https://ar.wikipedia.org/wiki/فخر_الدین_الرازی?wprov=sfla1{{بەستەری مردوو|url=https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%AE%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86_%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A7%D8%B2%DB%8C?wprov=sfla1 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{تووڵی دەروازە|تەبەرستان|ژیاننامە|ئیسلام|زمانی عەرەبی}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{ئیسلام-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Fakhr al-Din al-Razi}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١١٥٠]]
[[پۆل:مردووانی ١٢٠٩]]
[[پۆل:فەیلەسووفانی موسڵمان]]
[[پۆل:زانا سونییە موسڵمانەکان]]
[[پۆل:ئەشعەرییەکان]]
[[پۆل:نوێکەرەوەکان]]
[[پۆل:زانایانی تەفسیر]]
[[پۆل:شافعییەکان]]
[[پۆل:شێخی ئیسلام]]
[[پۆل:ئیمامەکانی سوننە]]</text>
      <sha1>904egdy3ti480jlhck90sld2gpcwx6a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیڵمی سی ٣</title>
    <ns>0</ns>
    <id>235196</id>
    <revision>
      <id>1694216</id>
      <parentid>1531515</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T07:33:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپانیا-کۆلکە، تەکنۆلۆژیا-کۆلکە، فیزیک-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4196" sha1="1n4uhtha53vgg0zd9vnzr51mx1mn5p1" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
مۆبایلە زیرەکەکانی '''ڕیڵمی سی ٣''' و '''ڕیڵمی سی ٣ ئای''' ({{بە ئینگلیزی|Realme C3}}) [[تەلەفۆنی زیرەک|مۆبایلە زیرەکەکانی]] [[ئەندرۆید]]ن کە لەلایەن کۆمپانیای ڕیڵمی پەرەیان پێدراوە و لە مانگی شوباتی ٢٠٢٠ لە [[ھیندستان]] و مانگی  ئازاری ٢٠٢٠ لە [[فلیپین]] بڵاوکراونەتەوە. نرخی کەمێک لە خوار ١٢٠ دۆلارەوەیە و [[ئەندرۆید ۱۱|ئەندرۆیدی ١١]] بەکاردەھێنێت، ڕیڵمی وەک مۆبایلێکی یاریکردنی بوودجەیی ئەمەی داناوە کە توانای یاریکردنی ''[[پلەیر ئەنناونز بەتڵگراوندز]]''&lt;ref name=&quot;das&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Das|یەکەم=Pritam|سەردێڕ=realme C3 Gaming Review: A True Gaming Monster!|ناونیشان=https://c.realme.com/in/post-details/1226967982043824128|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٠|وێبگە=Realme|زمان=en}}&lt;/ref&gt; و ''مۆبایل لیجێندز: بانگ بانگ''ی ھەیە.&lt;ref name=&quot;mehta&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mehta|یەکەم=Tushar|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Realme C3 launched with MediaTek Helio G70, large battery, Realme UI|ناونیشان=https://www.xda-developers.com/realme-c3-mediatek-helio-g70-5000mah-realme-ui-android-10/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٠|وێبگە=[[XDA-Developers]]}}&lt;/ref&gt;

چەندین جۆری مۆبایلەکە بڵاوکرایەوە، بۆنموونە توانای ھەڵگرتنی ناوەکی جیاواز و ڕام و کامێرا و پشتگیری [[ئێن ئێف سی]] بەپێی وڵاتەکەی، هەیە. لە بازارەکانی ھیندستان تەنھا دوو کامێرای دواوەی لەگەڵدایە و ھەستەوەری پەنجەمۆرەکەی لابردووە، لەکاتێکدا وەشانی نێودەوڵەتی سێ کامێرای دواوە و ھەستەوەری پەنجەمۆری تێدایە.&lt;ref name=&quot;Wadelton&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Wadelton|یەکەم=Brett|سەردێڕ=realme C3 review: Budget blaster|ناونیشان=https://7news.com.au/technology/realme-c3-australian-review-budget-blaster-c-958084|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٠|ئیش=7NEWS.com.au|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠٢٠|زمان=en}}&lt;/ref&gt; دواتر کۆمپانیای ڕیڵمی ھات و مۆبایلی Narzo 10Aی لە ھیندستان بڵاوکردەوە، کە لە بنەڕەتدا ھەمان ئامێرە لەگەڵ جۆری سی ٣ی نێودەوڵەتی جگە لە بەرگی پشتەوەی دیزاینکراو.&lt;ref name=&quot;Cerejo&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Cerejo|یەکەم=Roydon|سەردێڕ=Realme Narzo 10, Narzo 10A Launch Impressions: Gaming on a Budget|ناونیشان=https://gadgets.ndtv.com/mobiles/reviews/realme-narzo-10-10a-launch-impressions-first-look-price-india-specifications-2226908|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٠|ئیش=NDTV Gadgets 360|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Halliday&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Halliday|یەکەم=Fergus|سەردێڕ=RealMe C3 review: Fumbled fundamentals|ناونیشان=https://www.pcworld.idg.com.au/review/realme/c3/678887/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200506053938/https://www.pcworld.idg.com.au/review/realme/c3/678887/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٠|وێبگە=PC World|زمان=en-AU}}&lt;/ref&gt;
==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|تەکنۆلۆژیا|کۆمپانیا|کۆمەڵگا|فیزیک|ئابووری|وڵاتەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Realme C3}}

{{کۆمپانیا-کۆلکە}}
{{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}}
{{فیزیک-کۆلکە}}

[[پۆل:ئامێرەکانی ئەندرۆید]]</text>
      <sha1>1n4uhtha53vgg0zd9vnzr51mx1mn5p1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆنی ئۆسلیڤان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>235423</id>
    <revision>
      <id>1693772</id>
      <parentid>1543839</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T13:35:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، وەرزش-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6269" sha1="6abdfvimhbjk9q0a80lygm4dqonsh1n" xml:space="preserve">{{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس
| وێنە =Ronnie O’Sullivan at Snooker German Masters (DerHexer) 2015-02-06 07.jpg}}
'''ڕۆناڵد ئەنتۆنیۆ ئۆسلیڤان''' ({{بە ئینگلیزی|Ronald Antonio O'Sullivan}}) یاریزانێکی پیشەگەری سنوکەرە و خەڵکی [[ئینگلتەرا]]یە. لە ٥ی کانوونی دووەمی ١٩٧٥ لە شاری وۆردسلی لە ویلایەتی وێست میدلەندز لەدایکبووە. ئۆسلیڤان یەکێک بووە لە سەرکەوتووترین یاریزانەکانی مێژووی یاری سنوکەر، بە درێژایی ژیانی [[وەرزش]]ی چەندین پاڵەوانێتی و خەڵاتی بەدەستھێناوە. ئۆسلیڤان لە ساڵی ١٩٩٢ بوو بە پیشەگەر و بە خێرایی خۆی وەک یاریزانێکی سەرەکی جێگیر کرد. یەکەم پاڵەوانێتی گەورەی لە تەمەنی ١٧ ساڵیدا بەدەستھێنا کاتێک لە ستیڤن ھێندری بردەوە و پاڵەوانێتی بەریتانیای بەدەستھێنا. لەو کاتەوە تا ئێستا بە گشتی حەوت پاڵەوانێتی بەریتانیا و پێنج نازناوی ماستەرز و شەش پاڵەوانێتی جیھانی بەدەستھێناوە.

==ژیان و پیشە==
جگە لەو سەرکەوتنە زۆرانەی لە پاڵەوانێتییەکاندا بەدەستھێناوە، ئۆسلیڤان بە درێژایی ژیانی وەرزشی چەندین ژمارەی پێوانەیی تۆمارکردووە. ئەو گەنجترین براوەی پاڵەوانێتی بەریتانیایە و زیاتر لە ھەزار Maximum Breakی سەدەی لە ڕکابەرییە پیشەگەرەکاندا بەدەستھێناوە - زیاتر لە ھەر یاریزانێکی دیکە لە مێژوودا. ئۆسلیڤان بە بەھرە سروشتییە باوەڕپێنەکراوەکەی و توانای خۆی لەسەر مێزەکە ناسراوە. زۆرجار بە &quot;The Rocket&quot; ناودەبرێت بەھۆی شێوازی یاریکردنی خێرا و توانای گۆڵکردنی خێرا. سەرەڕای ئەوەی ناوبەناو مشتومڕ لە دەرەوەی مێزەکە دروست دەبێت، بەڵام تا ئێستاش یەکێکە لە یاریزانە بەناوبانگ و بەڕێزەکان لە یارییەکانی سنوکەردا. لە ساڵانی ڕابردوودا ئۆسلیڤان لە بەرزترین ئاستدا بەردەوام بووە لە ڕکابەریکردن و تا ئێستاش وەک پاڵێوراوێکی بەھێز بۆ پاڵەوانێتییە گەورەکان دەمێنێتەوە. ھاندەرانی بە تامەزرۆیییەوە چاوەڕوانی ئاستەکانی دەکەن لە پاڵەوانێتییەکانیدا وەک لە [[پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٢٠٢٢]].

ڕۆنی ئۆسلیڤان بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک یەکێک لە گەورەترین یاریزانانی سنوکەر لە ھەموو کاتێکدا دادەنرێت. کۆی گشتی ٣٧ نازناوی ڕیزبەندی بەدەستھێناوە، کە لە دوای ٣٦ نازناوەکەی ستیڤن ھێندری دووەمە. ھەروەھا ئۆسلیڤان کۆمەڵێک ژمارەی پێوانەیی بەرچاوی لەم وەرزشەدا بەدەستھێناوە. جگە لە ڕیکۆردی «پچڕانی سەدە» ئۆسلیڤان زۆرترین Maximum Breakی لە مێژوودا تۆمارکردووە، تەنھا ٥ خولەک و ٨ چرکەی خایاندووە بۆ تەواوکردنی ئەو تۆمارە لە پاڵەوانێتی جیھانی ساڵی ١٩٩٧. ھەروەھا لە ھەموو یاریزانێکی دیکە زیاتر لە زۆرترین ماکسیزم برێکی زۆرترین گۆڵ تۆمارکردووە و بە گشتی ١٥ گۆڵی تۆمارکردووە.

شێوازی یاریکردنی ئۆسلیڤان بە بەھرەی سروشتی و توانای نیشانەی لێدانەکان تایبەتمەندە. بە لێدانی شەڕانگێزی و توانای گۆڵکردنی خێرا ناسراوە، زۆرجار یاریزانانی بەرامبەری کێشەیان بۆ بەردەوامبوون لە ئاستێکی بەرزدا بەجێدەھێڵێت. ئاستەکانی وای کردووە شوێنکەوتوانی زۆری لە نێوان ھاندەرانی سنوکەردا ھەبێت لە سەرانسەری جیھاندا. لە دەرەوەی مێزەکە، ئۆسلیڤان لە ماوەی ساڵانی ڕابردوودا مامەڵەی لەگەڵ چەندین بابەتی کەسیدا کردووە، لەوانە ململانێ لەگەڵ ئالوودەبوون و [[پەشێوی گشتی خەمۆکی]]، کردووە. سەرەڕای ئەم تەحەدایانە، پابەندە بە وەرزشەکەیەوە و بەردەوامە لە ڕکابەریکردن لە بەرزترین ئاستیدا. بە گشتی ڕۆنی ئۆسلیڤان بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک یەکێک لە گەورەکانی سنوکەر ناسراوە لە ھەموو کاتێکدا. تێکەڵکردنی بەھرەی سروشتی و ماندووبوونەکەی وای کردووە ببێتە یەکێک لە سەرکەوتووترین یاریزانەکانی مێژوو، و میراتەکەی لەم وەرزشەدا بە دڵنیایییەوە بۆ چەندین ساڵ بەردەوام دەبێت.

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٣}}
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|کۆمەڵگا|مێژوو|دەیەی ١٩٩٠|وەرزش|ژیاننامە|ئینگلتەرا|شانشینی یەکگرتوو }}
{{پۆلی کۆمنز|Ronnie O'Sullivan}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{مێژوو-کۆلکە}}
{{وەرزش-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:کەسایەتییە بەڕیتانییەکان بە ڕەگەز ئێرلەندی]]
[[پۆل:ئەفسەرانی نیشانی ئیمپڕاتۆریەتی بەڕیتانی]]</text>
      <sha1>6abdfvimhbjk9q0a80lygm4dqonsh1n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئەنگاوتنیبوون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>235625</id>
    <revision>
      <id>1693895</id>
      <parentid>1691540</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:07:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:vulnerability (computing)|vulnerability (computing)]] بۆ [[:Commons:Category:Vulnerability (computing)|Vulnerability (computing)]]</comment>
      <origin>1693895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="778" sha1="esr9yzrshvzots55qdccxxsvgzl0odp" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھاککردنی کۆمپیوتەر}}
'''ئەنگاوتنیبوون''' بریتییە لە کەموکوڕی یان لاوازی لە داڕشتن، جێبەجێکردن، یان بەڕێوەبردنی سیستەمێکدا کە دەکرێت لەلایەن ئەکتەرێکی زیانبەخشەوە بقۆزرێتەوە بۆ تێکدانی ئاسایشەکەی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Vulnerability (computing)}}
{{شریتی دەروازە|زانستی کۆمپیوتەر}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}</text>
      <sha1>esr9yzrshvzots55qdccxxsvgzl0odp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێسای گشتی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>235673</id>
    <revision>
      <id>1694359</id>
      <parentid>1549963</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:37:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2920" sha1="i2z3aohbhe53ngdmyovnm6yasze3em5" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس
|وێنە =Map of the Legal systems of the world (en).png}}
'''ڕێسای گشتی''' یان '''ڕێسای باو''' ({{بە ئینگلیزی|Common Law}}) سیستەمێکی یاسایییە کە لە سەدەی ناوەڕاستی [[ئینگلتەرا]] سەرچاوەی گرتووە و تایبەتمەندە بە بەکارھێنانی بڕیاری [[دادوەر]]ی و پێشینەی یاسایی بۆ لێکدانەوە و جێبەجێکردنی یاساکە، نەک تەنھا پشت بە یاسا یان کۆدی نووسراو ببەستێت. لە یاسای گشتیدا، ئەو بڕیارانەی کە دادوەرەکان لە کەیسەکانی پێشوودا دراون، بە پابەندکەر دادەنرێت بۆ کەیسەکانی داھاتوو کە ڕاستی ھاوشێوە یان پرسە یاسایییەکانیان ھەیە، ئەمەش جەستەیەکی پێشینەی یاسایی دروست دەکات کە بنەمای بڕیارە یاسایییەکان پێکدەھێنێت. یەکێک لە تایبەتمەندییە جیاوازەکانی یاسای گشتی، جەختکردنەوەیەتی لەسەر ڕۆڵی دادوەرەکان لە لێکدانەوە و جێبەجێکردنی یاسادا. بە پێچەوانەی سیستەمی یاسای مەدەنی کە زۆر پشت بە کۆد و پەیڕەوی نووسراو دەبەستێت، سیستەمی یاسای گشتی ڕێگە بە دادوەرەکان دەدات ڕۆڵێکی بەرچاو بگێڕن لە پەرەپێدانی یاسا لە ڕێگەی بڕیارەکانیانەوە لە کەیسەکانی تاکەکەسیدا. ئەمڕۆ زۆرێک لە وڵاتانی جیھان، لەوانە [[ئەمریکا]]، [[کەنەدا]] و ئوسترالیا، یاسای گشتی وەک سیستەمی یاسایی سەرەتایی خۆیان بەکاردەھێنن. لەکاتێکدا کە گۆڕانکاری لە چۆنییەتی جێبەجێکردنی [[یاسای گشتی]] لە دەسەڵاتە جیاوازەکاندا ھەیە، بنەما سەرەکییەکانی پێشینەی یاسایی و لێکدانەوەی دادوەری وەک ناوەندی ئەم سیستەمە یاسایییە دەمێننەوە.

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٨ی ئایاری ٢٠٢٣}}
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|وڵاتەکان|جوگرافیا|کۆمەڵگا|ئابووری|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کەنەدا|نیوزیلاند}}
{{پۆلی کۆمنز|Common law}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:یاسای ھاوبەش]]
[[پۆل:مێژووی یاسا]]</text>
      <sha1>i2z3aohbhe53ngdmyovnm6yasze3em5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆنی کۆڵمان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>235715</id>
    <revision>
      <id>1693777</id>
      <parentid>1530849</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T13:36:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، وەرزش-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3621" sha1="hdqcmtz3urcj52r76thbzs5t7fggtly" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{داتابۆکس
|وێنە =Ronnie Coleman Invited Guest.jpg}}
'''ڕۆنی کۆڵمان''' ({{بە ئینگلیزی|Ronnie Colemam}})یاریزانێکی خانەنشینکراوی لەشجوانی پیشەگەری ئەمریکییە و بە شێوەیەکی بەرفراوان بە یەکێک لە باشترین لەشجوانییەکانی ھەموو سەردەمێک دادەنرێت. لە ١٣ی ئایاری ١٩٦٤ لە شاری مۆنرۆی ویلایەتی لویزیانا لەدایکبووە. کۆڵمان ٨ جار پاڵەوانی مستەر ئۆڵۆمپیایە، کە بەرزترین شەرەفە لە لەشجوانی پیشەگەردا. کۆڵمان سەرەتا وەک ئەفسەری [[پۆلیس]] لە شاری ئارلینگتۆن لە ویلایەتی [[تێکساس]] کاری کردووە پێش ئەوەی سەرنجی بخاتە سەر لەشجوانی. لە ساڵانی نەوەدەکاندا دەستی بە ڕاھێنانی جددی کرد و بە خێرایی بەرەو سەرکەوتن بەرزبووەوە، یەکەم نازناوی مستەر ئۆڵۆمپیای لە ساڵی ١٩٩٨ بەدەستھێنا، لە ماوەی ٧ ساڵی داھاتوودا ساڵانە نازناوەکەی بەدەستھێنا، میراتەکەی وەک یەکێک لە گەورەترین لەشجوانی تا ئێستا چەسپاند. جەستەی سەرنجڕاکێشی کۆڵمان بە قەبارە و ھێزی باوەڕپێنەکراوی خۆی تایبەتمەند بوو، ھەروەھا گرنگیدانی بە وردەکارییەکان لە ڕێژیمی ڕاھێنان و خۆراکدانیدا. ئەو بە ڕاھێنانە چڕ و ماندووەکانی ناسرابوو، زۆرجار جەستەی پاڵ دەنا بۆ سنوورەکان لە پێناو بەدواداچوونی ئامانجەکانیدا. سەرەڕای دەستخۆشی زۆرەکانی، بەڵام ژیانی وەرزشی کۆڵمان بێ ئاستەنگ نەبوو. بەدرێژایی ژیانی وەرزشی تووشی چەندین برینداری سەخت بووە، لەوانە چەندین دیسکی فتق و دڕانی ماسولکەی سێ سەر؛ بەڵام لەم پاشەکشانەدا خۆڕاگر بوو و لە بەرزترین ئاستدا بەردەوام بوو لە کێبڕکێکردن تا لە ساڵی ٢٠٠٧ خانەنشین بوو. بەگشتی بەشدارییەکانی ڕۆنی کۆڵمان لە وەرزشی لەشجوانیدا بەرچاون، و تا ئێستاش وەک کەسایەتییەکی ڕێزدار و سەرسام دەمێنێتەوە لەنێو ھاندەران و ھاوڕێ وەرزشوانەکانیدا.

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٩ی ئایاری ٢٠٢٣}}
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|وەرزش|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|پۆلیس|کۆمەڵگا|ئابووری|دەیەی ١٩٩٠}}
{{پۆلی کۆمنز|Ronnie Coleman}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{وەرزش-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٤]]
[[پۆل:وەرزشوانانی ئەفریقایی-ئەمریکی سەدەی بیستەم]]
[[پۆل:خەڵکی ئەفریقایی-ئەمریکی سەدەی ٢١]]
[[پۆل:مەسیحی ئەفریقی-ئەمریکی]]
[[پۆل:زیندووان]]</text>
      <sha1>hdqcmtz3urcj52r76thbzs5t7fggtly</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژی ژینگە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>235984</id>
    <revision>
      <id>1693959</id>
      <parentid>1531009</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T19:37:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1959" sha1="ej07mu2eiccj6y09y174a3pki4gnmmz" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{Infobox holiday|holiday_name=ڕۆژی ژینگە|image=ArborDay2009treeplanters.JPG|imagesize=250px|caption=خۆبەخشەکان دار دەچێنن بە بۆنەی ڕۆژی ژینگەوە|duration=١ ڕۆژ|frequency=ساڵانە|week_ordinal=|weekday=|month=|observedby=گشت شار|celebrations=چاندن, گرینگی دان بە دارەکان, زانیاری بەخشین لەسەر گرنگی دارەکان|firsttime=[[مۆندۆنیتۆ، ئیسپانیا]]|type=کلتووری|significance=ئاهەنگێکە بۆ دار|relatedto=[[ڕۆژی سەوزایی]] ([[ژاپۆن]])|nickname=|date=|scheduling=بەپێی شوێنەکان دەگۆڕێت}}

'''ڕۆژی ژینگە''' {{بە ئینگلیزی|Arbor Day}} ڕۆژێکی عەلمانییە بۆ ڕێزگرتنە کە تێیدا تاک و گروپەکان دەست دەکەن بە چاندنی [[دار]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Jones|یەکەم=David|ساڵ=٢٠١٠|سەردێڕ='Plant trees': the foundations of Arbor Day in Australia|journal=Studies in the History of Gardens &amp; Designed Landscapes|بەرگ=٣٠|issue=1|پەڕەکان=٧٧–٩٣|doi=10.1080/14601170903010200|s2cid=161904923}}&lt;/ref&gt; ئەمڕۆ زۆرێک لە وڵاتان جەژنێکی لەو شێوەیە ئەنجامدەدەن. هەرچەندە بەزۆری لە بەهاردا ئەنجام دەدرێت، بەڵام بەروارەکە دەگۆڕێت، بەپێی [[ئاووھەوا]] و وەرزی چاندن.

== سەرچاوەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Arbor Day}}
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ڕوەک}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}</text>
      <sha1>ej07mu2eiccj6y09y174a3pki4gnmmz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆکستار نۆرت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>236118</id>
    <revision>
      <id>1694058</id>
      <parentid>1609293</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:34:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپانیا-کۆلکە، کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1240" sha1="789v13sizz29g6cozglc34h7rj73u5g" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ڕۆکستار نۆرت لیمیتەد''' ({{بە ئینگلیزی|Rockstar North}}) [[پەرەپێدەری کایەی ڤیدیۆیی|گەشەپێدەرێکی یاری ڤیدیۆیی]] [[سکۆتلاند|سکۆتلەندییە]]. ئەم گەشەپێدەرە بەشێکە لە کۆمپانیای [[ڕۆکستار گەیمز]].

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٧ی ئایاری ٢٠٢٣}}
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|سکۆتلاند|کۆمەڵگا|کۆمپانیا|کایەی ڤیدیۆیی|مێژوو|تەکنۆلۆژیا|ئابووری|شانشینی یەکگرتوو}}
{{پۆلی کۆمنز|Rockstar Games}}

{{کۆمپانیا-کۆلکە}}
{{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}}
{{مێژوو-کۆلکە}}

[[پۆل:کۆمپانیاکانی یاری ڤیدیۆیی بەڕیتانیا]]
[[پۆل:جی تی ئەی]]
[[پۆل:کۆمپانیاکانی پەرەپێدانی کایەی ڤیدیۆیی]]
[[پۆل:یەکگرتن و بەدەستھێنانەکانی ساڵی ١٩٩٧]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن جۆیستیک]]</text>
      <sha1>789v13sizz29g6cozglc34h7rj73u5g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆکستار لیدز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>236126</id>
    <revision>
      <id>1694055</id>
      <parentid>1550061</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:33:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپانیا-کۆلکە، کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، تەکنۆلۆژیا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1212" sha1="snpu71ckxhhhnv4l5j142gb4k8o881i" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{داتابۆکس
|وێنە =Rockstar Leeds Logo.svg}}
'''ڕۆکستار لیدز''' ({{بە ئینگلیزی|Rockstar Leeds}}) کۆمپانیایەکی [[پەرەپێدەری کایەی ڤیدیۆیی|گەشەپێدەری یاری ڤیدیۆیی]] [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانییە]] و لقێکی کۆمپانیای [[ڕۆکستار گەیمز|ڕۆکستار گەیمزە]].

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٧ی ئایاری ٢٠٢٣}}
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|کۆمپانیا|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کایەی ڤیدیۆیی|تەکنۆلۆژیا|ئابووری|دەیەی ١٩٩٠}}

{{کۆمپانیا-کۆلکە}}
{{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}}
{{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}}

[[پۆل:کۆمپانیاکانی یاری ڤیدیۆیی بەڕیتانیا]]
[[پۆل:کۆمپانیاکانی پەرەپێدانی کایەی ڤیدیۆیی]]</text>
      <sha1>snpu71ckxhhhnv4l5j142gb4k8o881i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆکستار تۆرنتۆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>236127</id>
    <revision>
      <id>1694053</id>
      <parentid>1550062</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:33:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپانیا-کۆلکە، کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، تەکنۆلۆژیا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1251" sha1="mi8xzbd78tchwof49cfvoby1zbmkzii" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{داتابۆکس
|وێنە =Rockstar Toronto Logo.svg}}
'''ڕۆکستار تۆرنتۆ''' ({{بە ئینگلیزی|Rockstar Toronto}}) [[پەرەپێدەری کایەی ڤیدیۆیی|گەشەپێدەرێکی یاری ڤیدیۆیییە]] و بنکەکەی لە شاری ئۆکڤیل لە [[کەنەدا]]یە. ئەم کۆمپانیایە یەکێکە لە ستۆدیۆکانی [[ڕۆکستار گەیمز|کۆمپانیای ڕۆکستار گەیمز]].

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٧ی ئایاری ٢٠٢٣}}
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|کۆمپانیا|کەنەدا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کایەی ڤیدیۆیی|ئابووری|تەکنۆلۆژیا|دەیەی ١٩٩٠}}

{{کۆمپانیا-کۆلکە}}
{{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}}
{{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}}

[[پۆل:یەکگرتن و بەدەستھێنانەکانی ساڵی ١٩٩٧]]
[[پۆل:کۆمپانیاکانی پەرەپێدانی کایەی ڤیدیۆیی]]</text>
      <sha1>mi8xzbd78tchwof49cfvoby1zbmkzii</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیچاردی یەکەم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>236433</id>
    <revision>
      <id>1694178</id>
      <parentid>1452075</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T04:37:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4281" sha1="sz544t4p5ugc6zlq5ecu0vn2hn2yrtc" xml:space="preserve">'''ڕیچاردی یەکەمی ئینگلتەرا''' (٨ی ئەیلوولی ١١٥٧ – ٦ی نیسانی ١١٩٩) پاشای [[شانشینی ئینگلتەرا]] بوو لە نێوان ساڵانی ١١٨٩ ھەتاوەکو مردنی لە ساڵی ١١٩٩. ھەروەھا وەک [[دووک]]ی [[ویلایەتی نۆرماندی|نۆرماندی]] و [[ئاکویتانیا]] و گاسکۆنی فەرمانڕەوایی کردووە، و ھەروەھا گەورەی [[قوبرس]]، پۆیتیێرس، ئەنجۆ، مەین و نانتس بوو، و لە ھەمان سەردەمدا شای بەریتانیا بووە. ئەو سێیەم کوڕ لە پێنج کوڕی پاشا ھێنری دووەمی ئینگلتەرا و دایکی ئێلینۆری ئاکویتانی بوو. ڕیچارد بە ڕیچاردی دڵی شێر ناسراوە بەھۆی ناوبانگەکەیەوە وەک سەرکردەیەکی سەربازی گەورە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=ڕیچاردی دڵ شێر|ناونیشان=https://archive.org/details/richardlionheart00gill|بڵاوکەرەوە=گلینگھام جۆن|ساڵ=١٩٧٨|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٢٩-٠٨٠٢-٢|پەڕەکان=٢٤٣}}&lt;/ref&gt;{{Infobox royalty|name=ڕیچاردی یەکەم|succession=[[پاشا]]ی [[شانشینی ئینگلتەرا|ئینگلتەرا]]|moretext=|image=Church of Fontevraud Abbey Richard I effigy.jpg|caption=|reign=٣ی ئەیلوولی ١١٨٩ – ٦ی نیسانی ١١٩٩|coronation=٣ی ئەیلوولی ١١٨٩|predecessor=[[ھێنری دووەم]]|regent={{unbulleted list
| [[ئێلینۆر ئاکویتانیا]]
| [[ویلیام دی لۆنگشامپ]]}}|successor=جۆن پاشای ئینگلتەرا|issue=[[فلیپی کۆنیاک]] (''ناشەرعی'')|spouse={{marriage|[[بێرێنگاریای ناڤار]]|1191}}|father=[[ھێنری دووەم]]|mother=[[ئێلینۆری ئاکویتانیا]]|birth_date=٨ی ئەیلوولی ١١٥٧|birth_place=[[کۆشکی  بیۆمۆنت]]، [[ئۆکسفۆڕد]]، [[شانشینی ئینگلتەرا]]|death_date=٦ نیسانی ١١٩٩ (تەمەن ٤١ ساڵ)|death_place=[[ئاکویتانیا]]|burial_place=ئانجۆ، [[فەرەنسا]]|module={{یەکەی سەربازی
| embed = yes
| battles = {{tree list}}
* [[ڕاپەڕینی ساڵانی ١١٧٣-١١٧٤]]
* [[جەنگی خاچپەرستیی سێیەم]]
** [[گەمارۆدانی عەکا (١١٨٩-١١٩١)]]
** [[شەڕی ئەرسوف]]
** [[جەنگی یافا (١١٩٢)]]
}}}}لە تەمەنی ١٦ ساڵیدا، ڕیچارد فەرماندەیی سوپای خۆی وەرگرت، شۆڕشەکانی لە پۆیتۆ لە دژی باوکی خستبووە گڕ. ڕیچارد فەرماندەیەکی گرنگی [[خاچ پەرست|مەسیحی]] بووە لە سەردەمی [[جەنگی خاچپەرستیی سێیەم]]دا، سەرکردایەتی ھەڵمەتەکەی کردووە دوای ڕۆیشتنی فیلیپی دووەمی فەرەنسا و سەرکەوتنی بەرچاوی لە بەرامبەر ھاوتا موسڵمانەکەی سەرکردە [[سەڵاحەددینی ئەییووبی]] بەدەستھێناوە، ھەرچەندە پەیمانی ئاشتی کۆتایی پێھێنا و کۆتایی بە ھەڵمەتەکەی ھێنا و نەیتوانی [[ئورشەلیم|قودس]] بگرێتەوە.&lt;ref&gt;https://www.royal.uk/richard-i&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=pernus|ناونیشان=https://www.pernus.org/show/51/detail|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.pernus.org}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.pernus.org/show/51/detail |date=حوزەیرانی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پاشاکانی ئینگلتەرا، سکۆتلەندا، بەریتانیا}}
{{تووڵی دەروازە|مێژوو|کۆمەڵگا|ژیاننامە|ئینگلتەرا|شانشینی یەکگرتوو|سیاسەت|ژن|فەڕەنسا}}
{{پۆلی کۆمنز|Richard I of England}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{مێژوو-کۆلکە}}
{{سیاسەت-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١١٥٧]]
[[پۆل:مردووانی ١١٩٩]]
[[پۆل:ئەفسانەکانی سەدەی ناوەڕاست]]</text>
      <sha1>sz544t4p5ugc6zlq5ecu0vn2hn2yrtc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694286</id>
      <parentid>1694178</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T09:05:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1694286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4328" sha1="g6jydxlxouu4fqpk17vtpkzgdwgacli" xml:space="preserve">'''ڕیچاردی یەکەمی ئینگلتەرا''' (٨ی ئەیلوولی ١١٥٧ – ٦ی نیسانی ١١٩٩) پاشای [[شانشینی ئینگلتەرا]] بوو لە نێوان ساڵانی ١١٨٩ ھەتاوەکو مردنی لە ساڵی ١١٩٩. ھەروەھا وەک [[دووک]]ی [[ویلایەتی نۆرماندی|نۆرماندی]] و [[ئاکویتانیا]] و گاسکۆنی فەرمانڕەوایی کردووە، و ھەروەھا گەورەی [[قوبرس]]، پۆیتیێرس، ئەنجۆ، مەین و نانتس بوو، و لە ھەمان سەردەمدا شای بەریتانیا بووە. ئەو سێیەم کوڕ لە پێنج کوڕی پاشا ھێنری دووەمی ئینگلتەرا و دایکی ئێلینۆری ئاکویتانی بوو. ڕیچارد بە ڕیچاردی دڵی شێر ناسراوە بەھۆی ناوبانگەکەیەوە وەک سەرکردەیەکی سەربازی گەورە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=ڕیچاردی دڵ شێر|ناونیشان=https://archive.org/details/richardlionheart00gill|بڵاوکەرەوە=گلینگھام جۆن|ساڵ=١٩٧٨|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٢٩-٠٨٠٢-٢|پەڕەکان=٢٤٣}}&lt;/ref&gt;{{Infobox royalty|name=ڕیچاردی یەکەم|succession=[[پاشا]]ی [[شانشینی ئینگلتەرا|ئینگلتەرا]]|moretext=|image=Church of Fontevraud Abbey Richard I effigy.jpg|caption=|reign=٣ی ئەیلوولی ١١٨٩ – ٦ی نیسانی ١١٩٩|coronation=٣ی ئەیلوولی ١١٨٩|predecessor=[[ھێنری دووەم]]|regent={{unbulleted list
| [[ئێلینۆر ئاکویتانیا]]
| [[ویلیام دی لۆنگشامپ]]}}|successor=جۆن پاشای ئینگلتەرا|issue=[[فلیپی کۆنیاک]] (''ناشەرعی'')|spouse={{marriage|[[بێرێنگاریای ناڤار]]|1191}}|father=[[ھێنری دووەم]]|mother=[[ئێلینۆری ئاکویتانیا]]|birth_date=٨ی ئەیلوولی ١١٥٧|birth_place=[[کۆشکی  بیۆمۆنت]]، [[ئۆکسفۆڕد]]، [[شانشینی ئینگلتەرا]]|death_date=٦ نیسانی ١١٩٩ (تەمەن ٤١ ساڵ)|death_place=[[ئاکویتانیا]]|burial_place=ئانجۆ، [[فەرەنسا]]|module={{یەکەی سەربازی
| embed = yes
| battles = {{tree list}}
* [[ڕاپەڕینی ساڵانی ١١٧٣-١١٧٤]]
* [[جەنگی خاچپەرستیی سێیەم]]
** [[گەمارۆدانی عەکا (١١٨٩-١١٩١)]]
** [[شەڕی ئەرسوف]]
** [[جەنگی یافا (١١٩٢)]]
}}}}لە تەمەنی ١٦ ساڵیدا، ڕیچارد فەرماندەیی سوپای خۆی وەرگرت، شۆڕشەکانی لە پۆیتۆ لە دژی باوکی خستبووە گڕ. ڕیچارد فەرماندەیەکی گرنگی [[خاچ پەرست|مەسیحی]] بووە لە سەردەمی [[جەنگی خاچپەرستیی سێیەم]]دا، سەرکردایەتی ھەڵمەتەکەی کردووە دوای ڕۆیشتنی فیلیپی دووەمی فەرەنسا و سەرکەوتنی بەرچاوی لە بەرامبەر ھاوتا موسڵمانەکەی سەرکردە [[سەڵاحەددینی ئەییووبی]] بەدەستھێناوە، ھەرچەندە پەیمانی ئاشتی کۆتایی پێھێنا و کۆتایی بە ھەڵمەتەکەی ھێنا و نەیتوانی [[ئورشەلیم|قودس]] بگرێتەوە.&lt;ref&gt;https://www.royal.uk/richard-i&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=pernus|ناونیشان=https://www.pernus.org/show/51/detail|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.pernus.org}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.pernus.org/show/51/detail |date=حوزەیرانی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پاشاکانی ئینگلتەرا، سکۆتلەندا، بەریتانیا}}
{{تووڵی دەروازە|مێژوو|کۆمەڵگا|ژیاننامە|ئینگلتەرا|شانشینی یەکگرتوو|سیاسەت|ژن|فەڕەنسا}}
{{پۆلی کۆمنز|Richard I of England}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{مێژوو-کۆلکە}}
{{سیاسەت-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١١٥٧]]
[[پۆل:مردووانی ١١٩٩]]
[[پۆل:ئەفسانەکانی سەدەی ناوەڕاست]]
[[پۆل:سەڵاحەدینی ئەیووبی]]</text>
      <sha1>g6jydxlxouu4fqpk17vtpkzgdwgacli</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژدا فێڵات</title>
    <ns>0</ns>
    <id>236477</id>
    <revision>
      <id>1693822</id>
      <parentid>1406736</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:33:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سووریا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693822</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5117" sha1="en8662iai92oilcrqw5kefdvdku1vss" xml:space="preserve">{{Infobox military person|name=ڕۆژدا فێلات|native_name=|image=Rojda Felat 2017.jpg|birth_date={{circa|١٩٧٧}}&lt;ref name=&quot;dark victory&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://www.newyorker.com/magazine/2017/11/06/dark-victory-in-raqqa |سەردێڕ=Dark Victory in Raqqa |magazine=[[The New Yorker]] |نووسەر=Luke Mogelson |ڕێکەوت=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt; یان ١٩٨٠&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.t-online.de/nachrichten/ausland/krisen/id_77947750/vormarsch-auf-syriens-terror-metropole-geheimnisvolle-kurden-kommandantin-jagt-den-is.html|سەردێڕ=Geheimnisvolle Kurden-Kommandantin jagt den IS [Mysterious Kurdish commander is hunting the IS]|زمان=German|ئیش=[[T-Online]]|نووسەر١=Christian Kreutzer|نووسەر٢=Özkan Canel Altintop|ڕێکەوت=٢٦ی ئایاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.france24.com/en/20171018-rojda-felat-female-commander-who-led-raqa-battle |سەردێڕ=Rojda Felat, female commander who led Raqa battle |ئیش=France24 |نووسەر=[[Agence France-Presse]] |ڕێکەوت=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;|death_date=|birth_place=[[قامیشلۆ]], [[پارێزگای حەسیچە]], [[سووریا]]&lt;ref name=&quot;dark victory&quot;/&gt;|death_place=|birth_name=|allegiance={{flag|Rojava}}|branch={{flagicon image|Flag of Syrian Democratic Forces.svg}} [[ھێزەکانی سووریای دیموکرات]]
* {{flagicon image|YPJ_Flag.svg|border=no}} [[یەکەکانی پاراستنی ژنان]]
* {{flagicon image|People's Protection Units Flag.svg|border=no}} [[یەکەکانی پاراستنی گەل]]|serviceyears=|rank=فەرماندەی باڵا|commands=|battles=}}
'''ڕۆژدا فێلات''' لەدایکبووی نزیکەی ١٩٧٧ یان ١٩٨٠، فەرماندەی باڵای [[یەکەکانی پاراستنی ژنان|یەکینەکانی پاراستنی ژنان]] (یەپەژە) و [[ھێزەکانی سووریای دیموکرات|ھێزەکانی سوریای دیموکرات]] (ھەسەدە) [[کوردانی سووریا|ی کوردی سوریایە]]، کە لە ساڵی ٢٠١٢وە کە [[شۆڕشی ڕۆژاوای کوردستان|ململانێی ڕۆژاڤا]] دەستیپێکردوە، بەشدارییەکی کارای ھەبووە، و سەرکردایەتی چەندین ھەڵمەتی گەورەی کردووە دژی [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام]] (داعش). ڕۆژدا [[فێمینیزم|فێمینیستێکی]] شۆڕشگێڕە ئامانجی بەدیھێنانی گۆڕانکاری کۆمەڵایەتییە لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] لە ڕێگەی یەپەژەوە، و &quot;ئازادکردنی ژنی کورد و ژنانی سووریا بەگشتی لە نەریت و کۆتوبەندی کۆمەڵگەکەی، ھەروەھا ڕزگارکردنی تەواوی [[سووریا|سوریا]] لە تیرۆر و ستەمکاری&quot;.&lt;ref name=&quot;profil&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Moritz Baumstieger|ڕێکەوت=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Profil - Rojda Felat. Kommandeurin der Offensive gegen den IS in Raqqa und Bismarck-Fan. [Profile - Rojda Felat. Commander of the offensive against the IS in Raqqa and Bismarck-Fan]|ناونیشان=http://www.sueddeutsche.de/politik/profil-rojda-felat-1.3239571|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=[[Süddeutsche Zeitung]]|زمان=German}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;independent&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Alexandra Sims|ڕێکەوت=٢٩ی ئایاری ٢٠١٦|سەردێڕ=Rojda Felat: The feminist taking on Isis|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/rojda-felat-the-feminist-taking-on-isis-a7054536.html|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠١٧|وێبگە=Independent}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{بزووتنەوەی ژنان لە کوردستان}}
{{پۆلی کۆمنز|Rojda Felat}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شەڕ|ژن|سووریا|دەیەی ٢٠١٠|کوردستان}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{سووریا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:خەڵکی قامیشلۆ]]
[[پۆل:ژنە کوردەکانی ڕۆژاوای سووریا]]
[[پۆل:یەکەکانی پاراستنی گەل]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:فێمینیستە کوردەکان]]
[[پۆل:کەسایەتییە ژنە کوردەکانی سوپای سەربازی و گروپە سەربازییە نافەرمییەکان]]
[[پۆل:کوردەکانی ڕۆژاوای کوردستان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٧]]
[[پۆل:خەڵکی حەسیچە]]</text>
      <sha1>en8662iai92oilcrqw5kefdvdku1vss</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694025</id>
      <parentid>1693822</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T21:11:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1694025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5167" sha1="8i0o32xbo78ed9ft2ygtngh5ka9czcr" xml:space="preserve">{{Infobox military person|name=ڕۆژدا فێلات|native_name=|image=Rojda Felat 2017.jpg|birth_date={{circa|١٩٧٧}}&lt;ref name=&quot;dark victory&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://www.newyorker.com/magazine/2017/11/06/dark-victory-in-raqqa |سەردێڕ=Dark Victory in Raqqa |magazine=[[The New Yorker]] |نووسەر=Luke Mogelson |ڕێکەوت=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt; یان ١٩٨٠&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.t-online.de/nachrichten/ausland/krisen/id_77947750/vormarsch-auf-syriens-terror-metropole-geheimnisvolle-kurden-kommandantin-jagt-den-is.html|سەردێڕ=Geheimnisvolle Kurden-Kommandantin jagt den IS [Mysterious Kurdish commander is hunting the IS]|زمان=German|ئیش=[[T-Online]]|نووسەر١=Christian Kreutzer|نووسەر٢=Özkan Canel Altintop|ڕێکەوت=٢٦ی ئایاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.france24.com/en/20171018-rojda-felat-female-commander-who-led-raqa-battle |سەردێڕ=Rojda Felat, female commander who led Raqa battle |ئیش=France24 |نووسەر=[[Agence France-Presse]] |ڕێکەوت=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;|death_date=|birth_place=[[قامیشلۆ]], [[پارێزگای حەسیچە]], [[سووریا]]&lt;ref name=&quot;dark victory&quot;/&gt;|death_place=|birth_name=|allegiance={{flag|Rojava}}|branch={{flagicon image|Flag of Syrian Democratic Forces.svg}} [[ھێزەکانی سووریای دیموکرات]]
* {{flagicon image|YPJ_Flag.svg|border=no}} [[یەکەکانی پاراستنی ژنان]]
* {{flagicon image|People's Protection Units Flag.svg|border=no}} [[یەکەکانی پاراستنی گەل]]|serviceyears=|rank=فەرماندەی باڵا|commands=|battles=}}
'''ڕۆژدا فێلات''' لەدایکبووی نزیکەی ١٩٧٧ یان ١٩٨٠، فەرماندەی باڵای [[یەکەکانی پاراستنی ژنان|یەکینەکانی پاراستنی ژنان]] (یەپەژە) و [[ھێزەکانی سووریای دیموکرات|ھێزەکانی سوریای دیموکرات]] (ھەسەدە) [[کوردانی سووریا|ی کوردی سوریایە]]، کە لە ساڵی ٢٠١٢وە کە [[شۆڕشی ڕۆژاوای کوردستان|ململانێی ڕۆژاڤا]] دەستیپێکردوە، بەشدارییەکی کارای ھەبووە، و سەرکردایەتی چەندین ھەڵمەتی گەورەی کردووە دژی [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام]] (داعش). ڕۆژدا [[فێمینیزم|فێمینیستێکی]] شۆڕشگێڕە ئامانجی بەدیھێنانی گۆڕانکاری کۆمەڵایەتییە لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] لە ڕێگەی یەپەژەوە، و &quot;ئازادکردنی ژنی کورد و ژنانی سووریا بەگشتی لە نەریت و کۆتوبەندی کۆمەڵگەکەی، ھەروەھا ڕزگارکردنی تەواوی [[سووریا|سوریا]] لە تیرۆر و ستەمکاری&quot;.&lt;ref name=&quot;profil&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Moritz Baumstieger|ڕێکەوت=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Profil - Rojda Felat. Kommandeurin der Offensive gegen den IS in Raqqa und Bismarck-Fan. [Profile - Rojda Felat. Commander of the offensive against the IS in Raqqa and Bismarck-Fan]|ناونیشان=http://www.sueddeutsche.de/politik/profil-rojda-felat-1.3239571|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=[[Süddeutsche Zeitung]]|زمان=German}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;independent&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Alexandra Sims|ڕێکەوت=٢٩ی ئایاری ٢٠١٦|سەردێڕ=Rojda Felat: The feminist taking on Isis|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/rojda-felat-the-feminist-taking-on-isis-a7054536.html|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠١٧|وێبگە=Independent}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{بزووتنەوەی ژنان لە کوردستان}}
{{پۆلی کۆمنز|Rojda Felat}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شەڕ|ژن|سووریا|دەیەی ٢٠١٠|کوردستان}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{سووریا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:خەڵکی قامیشلۆ]]
[[پۆل:ژنە کوردەکانی ڕۆژاوای سووریا]]
[[پۆل:یەکەکانی پاراستنی گەل]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:فێمینیستە کوردەکان]]
[[پۆل:کەسایەتییە ژنە کوردەکانی سوپای سەربازی و گروپە سەربازییە نافەرمییەکان]]
[[پۆل:کوردەکانی ڕۆژاوای کوردستان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٧]]
[[پۆل:خەڵکی حەسیچە]]
[[پۆل:کوردەکانی سەدەی ٢١ەم]]</text>
      <sha1>8i0o32xbo78ed9ft2ygtngh5ka9czcr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیاڵ مەدرید (ژنان)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>236515</id>
    <revision>
      <id>1694091</id>
      <parentid>1587687</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:39:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تۆپی پێ-کۆلکە، ئیسپانیا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13782" sha1="26sh5e0411u0ilh0j02l0cw9mlaurg8" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی یانەی تۆپی پێ|pattern_la1=_realmadridcf2223h|pattern_b1=_realmadridcf2223h|pattern_ra1=_realmadridcf2223h|pattern_sh1=_realmadridcf2223h|pattern_so1=_realmadridcf2223h|leftarm1=FFFFFF|body1=FFFFFF|rightarm1=FFFFFF|shorts1=FFFFFF|socks1=FFFFFF|pattern_name2=Away|pattern_la2=_realmadridcf2223a|pattern_b2=_realmadridcf2223a|pattern_ra2=_realmadridcf2223a|pattern_sh2=_realmadridcf2223a|pattern_so2=_realmadridcf2223a|leftarm2=8C89C0|body2=8C89C0|rightarm2=8C89C0|shorts2=8C89C0|socks2=8C89C0|pattern_name3=Third|pattern_la3=_realmadridcf2223t|pattern_b3=_realmadridcf2223t|pattern_ra3=_realmadridcf2223t|pattern_sh3=_realmadridcf2223t|pattern_so3=_realmadridcf2223t|leftarm3=000000|body3=000000|rightarm3=000000|shorts3=000000|socks3=000000|ناوی تەواو=ڕیال مەدرید خانمان|نازناو=لۆس بلانکۆس (سپییەکان)|دامەزراندن=یانەی تاکۆن: ١٢ ی ئەیلولی ٢٠١٤ &lt;br&gt;
ڕیال مەدرید خانمان: ١ ی تەمووزی ٢٠٢٠|یاریگا=ئەلفرێدۆ دی ستیڤانۆ|خاوەن یانە=فلۆرەنتینۆ پێرێز|ڕاھێنەر=|پانتایی=٦٠٠٠ مەتر}}
'''یانەی ڕیاڵ مەدرید خانمان''' یانەیەکی [[تۆپی پێ|تۆپی پێی]] ئیسپانییە تایبەت بە ئافرەتان لە [[مەدرید]] ، یانەکە لە ساڵی ٢٠١٤ بە ناوی '''یانەی دیپۆرتیڤۆ تاکۆن''' دامەزراوە، دواتر لە ساڵی ٢٠١٩ەوە پرۆسەی یەکگرتن و کڕینی لەگەڵ [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیال مەدرید]] ئەنجامدا و لە ساڵی ٢٠٢٠ دا بە فەرمی ناوی گۆڕدرا بۆ بەشی تۆپی پێی ئافرەتانی ڕیاڵ مەدرید.

یانەکە لە ئێستادا لە خولی [[لا لیگا]](ئافرەتان) یاری دەکات .

== مێژووی یانەکە ==

=== ٢٠١٤-٢٠١٩: یانەی دیپۆرتیڤۆ تاکۆن ===
[[پەڕگە:La_alcaldesa_apoya_al_equipo_de_fútbol_femenino_Tacón_que_aspira_a_ascender_a_Primera_01.jpg|وێنۆک|300x300پیکسڵ| یاریزانانی تاکۆن لە ساڵی ٢٠١٨ لەگەڵ سەرۆکی شارەوانی مانوێلا کارمێنا و سەرۆکی یانەکە ئانا ڕۆسێل.]]
یانەی دیپۆرتیڤۆ تاکۆن لە ١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٤ دامەزراوە و لە ساڵی ٢٠١٦ دەستی بە یاریکردن کردووە لەسەر ئاستی باڵا، مانای ناوی تاکۆن TACÓN ( پاژنە ) کورتکراوەی '''T''' rabajo (کار) '''A''' trevimiento (بوێری/ئازایەتی) '''C''' onocimiento (زانین) '''O''' rganización (ڕێکخراو) '''N''' otoriedad (بینین/ناوبانگ)، &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Club: Historia del CD TACON|ناونیشان=http://www.clubdeportivotacon.com/es/club|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190608042408/http://www.clubdeportivotacon.com/es/club|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=CD TACÓN|زمان=es}}&lt;/ref&gt; لە یەکەم وەرزی ڕکابەریدا لە ساڵانی ٢٠١٥-٢٠١٦، یانەکە تەنھا تیپێکی لاوانی خوار تەمەنی ١٤ ساڵانی ھەبوو تا دواتر و لە مانگی حوزەیرانی ٢٠١٦ کۆمپانیای TACÓN یەکگرتنی لەگەڵ یانەی کانیلاس ڕاگەیاند بۆ یەکخستنی تیپەکانیان لە ئافرەتانی باڵا و خوار ١٩ ساڵان. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٦|سەردێڕ=René Ramos entrará en la directiva del CD TACON femenino|trans-title=René Ramos will enter the board of the Women's CD TACON|ناونیشان=https://as.com/futbol/2016/06/24/mas_futbol/1466759666_474907.html|بڵاوکەرەوە=[[Diario AS]]|زمان=es}}&lt;/ref&gt;

لە مانگی حوزەیرانی ٢٠١٧ سەرۆکی ڕیاڵ مەدرید، [[فلۆرەنتینۆ پێریز|فلۆرێنتینۆ پێرێز]]، ڕایگەیاند کە یانەکە لە سەرەتاوە(سفرەوە) تیپی ئافرەتانی خۆی دروست دەکات و یانەیەکی ھەبوو ناکڕێت، &lt;ref name=&quot;Palco 2017&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=El Real Madrid creará un femenino de base y descarta el fútbol sala [Real Madrid will create women's grassroots team and discard futsal]|ناونیشان=https://www.palco23.com/clubes/el-real-madrid-creara-un-femenino-de-base-y-descarta-el-futbol-sala|ئیش=Palco23.com|ڕێکەوت=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211128232109/https://www.palco23.com/clubes/el-real-madrid-creara-un-femenino-de-base-y-descarta-el-futbol-sala|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; پاشان ڕۆسێل لە ساڵی ٢٠١٣ دا ئاماژەی بەوە کردبوو کە پێرێز بۆ یەکەمجار دەستیکردووە بە بیرکردنەوە لە پێکھێنانی تۆپی پێی ئافرەتان لە یانەکەدا، &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Ana Rossell fights for Women’s Real Madrid|ناونیشان=https://www.vavel.com/es/futbol/2013/10/16/real-madrid/271271.html|بڵاوکەرەوە=[[VAVEL]]|زمان=es}}&lt;/ref&gt; بەم شێوەیە ڕیاڵ مەدرید دوای چەندین ساڵ یان دەیان ساڵ لەپاش زۆرێک لە یانەکانی تری ئەورووپا و خودی شاری مەدرید ئەو کارەی کرد و یانەی تۆپێی خانمانی ڕیاڵ مەدیدی دامەزراند. &lt;ref name=&quot;AS 2018&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Menayo|یەکەم=David|سەردێڕ=¿Un Real Madrid femenino? Sí, pero no [A female Real Madrid? Yes but no]|ناونیشان=https://www.marca.com/futbol/futbol-femenino/opinion/2018/03/22/5ab3cf5e268e3e73298b4622.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ئیش=AS.com|ڕێکەوت=٢٢ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180328103550/https://www.marca.com/futbol/futbol-femenino/opinion/2018/03/22/5ab3cf5e268e3e73298b4622.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;

=== ٢٠٢٠–2026: ڕیاڵ مەدرید خانمان ===
لە 1ی تەمموزی ٢٠٢٠، یانەی [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیاڵ مەدرید]] بەیاننامەیەکی فەرمی بڵاوکردەوە کە باسی تەواوبوونی یەکگرتنەکەی پشتڕاستکردەوە لەگەڵ یانەی دیپۆرتیڤۆ تاکۆن، بەمەش کۆتایی بە یانە کۆنەکە ھاتوو یانەی نوێ وەک 'ڕیاڵ مەدرید خانمان' لەو بەروارەوە بەدواوە یاریدەکات. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Comunicado Oficial|ناونیشان=https://www.realmadrid.com/noticias/2020/07/01/comunicado-oficial|وێبگە=Real Madrid.com|زمان=es}}&lt;/ref&gt;

== یاریگای یانەکە ==
لە وەرزی گواستنەوە و یەکگرتندا یانەی تاکۆن یارییەکانی خۆی لە یاریگای ژمارە ١١ لە شاری مەدرید ئەنجامدەدا، کە یارییەکان بەڕووی خەڵکی گشتیدا کراوە نەبوون و تەنھا ئەندامانی یانەکان و ھاندەرانی ھەڵبژێردراوی دەرەوەی یاریگا و ئەوانەی کە کارتی ئەندامێتییان ھەبوو ڕێگەیان پێدەدرا بچنە ژوورەوە، &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Quejas al TACON por no vender entradas a público en general|ناونیشان=https://as.com/futbol/2019/11/05/femenino/1572933727_906289.html|بڵاوکەرەوە=[[Diario AS]]|زمان=es}}&lt;/ref&gt; دوای تەواوبوونی یەکگرتنەکە و بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە تیپی باڵای پیاوان یاریگای ئەلفریدۆ دی ستیڤانۆ بەکاردەھێنا بەھۆی نۆژەنکردنەوەی [[یاریگای سانتیاگۆ بەرنابیۆ]]، ڕیاڵ مەدریدی خانمان بەردەوام بوون لە ئەنجامدانی یارییەکانی لە یاریگای خۆیدا لە یاریگای ژمارە ١١، پاشان لە سەرەتای وەرزی ٢٠٢١-٢٠٢٢ دا تیپی ئافرەتان یاریگاکەیان گواستەوە لە یاریگای ١١ بۆ یاریگای ئەلفرێدۆ دی ستیڤانۆ، بەڵام لە سەرەتادا ڕێژەی ئامادەبوونی ھاندەران سنوردارکرابوو.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!وەرز
! خول
! یانە
! ماڵەوە
! دوور
! کۆکراوە
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | ٢٠٢١-٢٢
| QR2
|{{ھێمای ئاڵا|ENG}} [[مان سیتی WFC|مان سیتی]]
| style=&quot;background:#ffffdd; text-align:center;&quot; | ١-١
| style=&quot;background:#ddffdd; text-align:center;&quot; | 1-0
| style=&quot;background:#ddffdd; text-align:center;&quot; | '''2-1'''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | قۆناغی گرووپەکان
|{{ھێمای ئاڵا|UKR}} [[WFC Zhytlobud-1 خارکیڤ|ژیتلۆبود خارکیڤ]]
| style=&quot;background:#ddffdd; text-align:center;&quot; | 3-0
| style=&quot;background:#ddffdd; text-align:center;&quot; | 1-0
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; | '''دووەم'''
|-
|{{ھێمای ئاڵا|ISL}} [[Breiðablik تۆپی پێی ئافرەتان|بریدابلیک]]
| style=&quot;background:#ddffdd; text-align:center;&quot; | 5-0
| style=&quot;background:#ddffdd; text-align:center;&quot; | 3-0
|-
|{{ھێمای ئاڵا|FRA}} [[پاریس سانجێرمان فێمینین|پاریس سانجێرمان]]
| style=&quot;background:#ffdddd; text-align:center;&quot; | 0–2
| style=&quot;background:#ffdddd; text-align:center;&quot; | 0–4
|-
| چارەکی کۆتایی
|{{ھێمای ئاڵا|ESP}} [[یانەی بەرشەلۆنە فێمینی|بارسێلۆنا]]
| style=&quot;background:#ffdddd; text-align:center;&quot; | 1-3
| style=&quot;background:#ffdddd; text-align:center;&quot; | 2-5
| style=&quot;background:#ffdddd; text-align:center;&quot; | '''3-8'''
|-
| rowspan=&quot;6&quot; | ٢٠٢٢-٢٣
| rowspan=&quot;2&quot; | QR1
|{{ھێمای ئاڵا|AUT}} [[ئێس کەی ستورم گراز|ستورم گراز]]
| colspan=&quot;3&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | '''6-0'''
|-
|{{ھێمای ئاڵا|ENG}} [[مان سیتی WFC|مان سیتی]]
| colspan=&quot;3&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | '''1-0'''
|-
| QR2
|{{ھێمای ئاڵا|NOR}} [[ڕۆزنبۆرگ بی کەی کڤینەر|ڕۆزنبۆرگ]]
| style=&quot;background:#ddffdd; text-align:center;&quot; | 3-0
| style=&quot;background:#ddffdd; text-align:center;&quot; | 2-1
| style=&quot;background:#ddffdd; text-align:center;&quot; | '''5-1'''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | قۆناغی گرووپەکان
|{{ھێمای ئاڵا|FRA}} [[پاریس سانجێرمان فێمینین|پاریس سانجێرمان]]
| style=&quot;background:#ffffdd; text-align:center;&quot; | 0-0
| style=&quot;background:#ffdddd; text-align:center;&quot; | 1-2
| rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | سێیەم
|-
|{{ھێمای ئاڵا|ENG}} [[چێڵسی ئێف سی ئافرەتان|چێڵسی]]
| style=&quot;background:#ffffdd; text-align:center;&quot; | 1-1
| style=&quot;background:#ffdddd; text-align:center;&quot; | 0–2
|-
|{{ھێمای ئاڵا|ALB}} [[کەی ئێف ئێف ڤلازنیا شکۆدەر|ڤلازنیا شکۆدەر]]
| style=&quot;background:#ddffdd;&quot; | 5-1
| style=&quot;background:#ddffdd; text-align:center;&quot; | 2-0
|}

== پێکھاتەی ئێستا ==
''لە ٢٤ی شوباتی ٢٠٢٣'' &lt;ref name=&quot;roster&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Plantilla de Jugadoras del Real Madrid|ناونیشان=https://www.realmadrid.com/futbol/equipo-femenino/plantilla|ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=Real Madrid CF|زمان=es}}&lt;/ref&gt;
 
{| border=&quot;0&quot;
| style=&quot;background-color:#FFFFFF;vertical-align:top;&quot; |
{| class=&quot;wikitable football-squad nogrid&quot; style=&quot;display:inline-table;&quot;
|+ id=&quot;362&quot; |
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;; &quot; |&lt;abbr title=&quot;Number&quot;&gt;No.&lt;/abbr&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;; &quot; |&lt;abbr title=&quot;Position&quot;&gt;Pos.&lt;/abbr&gt; 
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;; &quot; |Nation
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;; &quot; |Player
|
|}

=== دەستەی بەڕێوەبەرانی ئێستا ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!پلە
! دەستە
|-
| سەرۆکی ڕاھێنەر
|
|-
| یاریدەدەری ڕاھێنەر
|
|-
| ڕاھێنەری گۆڵپارێز
|
|-
| ڕاھێنەری جەستەیی
|
|}

== دەستەی ڕاھێنەران ==

=== دیپۆرتیڤۆ تاکۆن ===

* مارتا تێجێدۆر (٢٠١٦–٢٠١٨)
* دەیڤد ئەزنار (٢٠١٨-٢٠٢٠)

=== ڕیاڵ مەدرید ===

* دەیڤد ئەزنار (٢٠٢٠-٢٠٢١)
* ئەلبێرتۆ تۆریل (٢٠٢١–ئێستا)

== سەرچاوەکان ==
{{Reflist}}

== بەستەری دەرەکی ==

* [https://www.realmadrid.com/en/football/female-team ماڵپەڕی فەرمی] {{In lang|en}}
* [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|یانەی ڕیال مەدرید(پیاوان)]] {{In lang|ckb}}
{{پۆلی کۆمنز|Real Madrid C.F. (women)}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسپانیا|ژن|دەیەی ٢٠٢٠|تۆپی پێ}}

{{تۆپی پێ-کۆلکە}}
{{ئیسپانیا-کۆلکە}}

[[پۆل:یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید]]
[[پۆل:یانەکانی تۆپی پێی خانمان لە ئیسپانیا]]
[[پۆل:یانەکانی تۆپی پێی مەدرید]]</text>
      <sha1>26sh5e0411u0ilh0j02l0cw9mlaurg8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لیز فریدلاندەر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>237161</id>
    <revision>
      <id>1694003</id>
      <parentid>1693505</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T20:16:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ژکزی یەک سەرچاوە|ژکزی یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1694003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1902" sha1="hgw74r4u0yga7t5dxsrm4f4wuf90qv9" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''لیز فریدلاندەر''' دەرھێنەری تەلەڤیزیۆنی و بەرھەمھێنەری تەلەڤیزیۆنی ئەمریکییە. فریدلاندەر بەڕەچەڵەک خەڵکی [[نیویۆرک|شاری نیویۆرکە]] و ڕووی لە [[پێنسیلڤانیا|ویلایەتی پێنسیلڤانیا]] کردووە بۆ ئەوەی بخوێنێت لە قوتابخانەی کۆنسێرڤاتۆری دراما لە زانکۆی کارنێگی مێلۆن.&lt;ref name=&quot;Liz at FilmBug&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Liz Friedlander - Filmbug|ناونیشان=https://www.filmbug.com/db/345716|وێبگە=www.filmbug.com}}&lt;/ref&gt; پاشان ڕووی لە [[لۆس ئانجلەس|لۆس ئەنجلۆس]] کردووە و لەوێ لە [[زانکۆی کالیفۆرنیا (سانتا کروز)|زانکۆی کالیفۆرنیا سانتا کروز]] خوێندوویەتی و دواتر لە قوتابخانەی شانۆ و فیلم و تەلەڤیزیۆنی UCLA، دواتر لەوێ سەرکەوتنی بەدەستھێنا.&lt;ref name=&quot;Liz at FilmBug&quot;/&gt;

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٣}}
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|فیلم|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|کالیفۆڕنیا|لۆس ئانجلەس|ژن|مۆسیقا}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{فیلم-کۆلکە}}
{{مۆسیقا-کۆلکە}}

[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی کالیفۆرنیا سانتا کروز]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:دەرھێنەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]]</text>
      <sha1>hgw74r4u0yga7t5dxsrm4f4wuf90qv9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆزماری دیویت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>237251</id>
    <revision>
      <id>1694032</id>
      <parentid>1693617</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T21:18:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1694032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3310" sha1="m6uovj2yjqsnqm3puy1o9rfjsfjsg2d" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ڕۆزماری برادۆک دیویت'''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠١٠|سەردێڕ=2006 Fall|ناونیشان=https://issuu.com/alphaphiintl/docs/2006fall|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Issuu.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Phi|یەکەم=Alpha|ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Alpha Phi International: Famous Phis: Rosemarie B. DeWitt|ناونیشان=http://alphaphi.blogspot.ca/2012/01/famous-phis-rosemarie-b-dewitt.html|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Alphaphi.blogspot.ca}}&lt;/ref&gt; (لەدایکبووی ٢٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٧١)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٨٠|سەردێڕ=Good Morning!|ناونیشان=http://www.kwtx.com/home/headlines/Good_Morning_132571808.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140419014252/http://www.kwtx.com/home/headlines/Good_Morning_132571808.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Kwtx.com}}&lt;/ref&gt; ئەکتەرێکی ئەمریکییە. دیویت ڕۆڵی ئیمیلی لیمانی لە زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکەی [[ھێڵی تەلەڤیزیۆنی فۆکس|فۆکس]] ''ستاندۆف'' (٢٠٠٦–٢٠٠٧) بینی، لەگەڵ ھاوسەری داھاتووی ڕۆن لیڤینگستۆن ڕۆڵی سەرەکی گێڕا، ھەروەھا چارمەین کرین لە ''فیلمی ویلایەتە یەکگرتووەکانی تارا''. ھەروەھا کارەکتەری سەرەکی بووە لە فیلمی ''Rachel Getting Married'' لە ساڵی ٢٠٠٨، چەندین خەڵات و پاڵێوراوی باشترین ئەکتەری پاڵپشتی بەدەستھێناوە. ڕۆڵی سەرەکی لە فیلمی ترسناک/ھەستبزوێنی ''Poltergeist'' (2015) بینیوە، کە دووبارە دروستکردنەوەی فیلمی ساڵی ١٩٨٢ بوو بە ھەمان ناو.

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣}}
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|فیلم|تەلەڤیزیۆن|کۆمەڵگا|مێژوو|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژن|ژیاننامە|شانۆ}}
{{پۆلی کۆمنز|Rosemarie DeWitt}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{فیلم-کۆلکە}}
{{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}}

[[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]]
[[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەر ستەیج]]
[[پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی شاری نیویۆرک]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١]]
[[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز]]
[[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری]]</text>
      <sha1>m6uovj2yjqsnqm3puy1o9rfjsfjsg2d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕووداو (فەلسەفە)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>238013</id>
    <revision>
      <id>1693708</id>
      <parentid>1693341</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:09:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3577" sha1="4aew1zqq6f44iapowmbtvyldh1nsjr8" xml:space="preserve">لە [[فەلسەفە|فەلسەفەدا]]، '''ڕووداوەکان''' «[[ئۆبژە|ئۆبژەکان]] لە [[کات|کاتدا]]» -ن یا «دەرکەوتن و خرانەڕووی [[تایبەتمەندی (فەلسەفە)|تایبەتمەندییەکان]] لە ئۆبژەکاندا» -ن. بە پێی ھەندێ لە ڕوانگەکان، ئەوەی ڕووداو پێک دێنێ و بناخەی ڕووداوە، تەنیا [[گۆڕان (فەلسەفە)|گۆڕان]] و جووڵەیە، ئەویش لە شێوەی بەدەستھێنان یا لەدەستدانی تایبەتمەندییەک، بۆ نموونە، ژاکیان و سیسیانی گوڵ و گیا، ڕووداوێکە و گۆڕانێکیشە.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Honderich|یەکەم=Ted|ناونیشان=https://philpapers.org/rec/HONTOC-2|سەردێڕ=The Oxford Companion to Philosophy|ڕێکەوت=١٩٩٥|بڵاوکەرەوە=New York: Oxford University Press|editor-last=Honderich|editor-first=Ted}}&lt;/ref&gt; بەڵام، ڕوانگەی واش ھەیە کە پێی وایە تەنانەت نەگۆڕان و ھەروامانەوەی تایبەتمەندییەکانیش بۆ خۆی دەتوانێ ڕووداوێ بێ، بۆ نموونە، گەش و تەرچک مانەوەی گوڵ و گیا.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kim|یەکەم=Jaegwon|ناونیشان=https://philpapers.org/rec/KIMACT-9|سەردێڕ=A Companion to Metaphysics|دوایین٢=Sosa|یەکەم٢=Ernest|دوایین٣=Rosenkrantz|یەکەم٣=Gary S.|ڕێکەوت=١٩٩٤|بڵاوکەرەوە=Malden, MA: Wiley-Blackwell}}&lt;/ref&gt; زۆربەی جارەکان، لە ڕووی [[میتافیزیک|میتافیزیکەوە]]، ڕووداوەکان بە [[تاک (میتافیزیک)|تاک و تایبەت]] دەناسێندرێن، یانی پێچەوانەی [[تێکڕایی|تێکڕایییەکان]]، ناتوانن لە کاتێکی تردا دووپات ببنەوە.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; [[پێواژۆ (ڕوونکردنەوە)|پێڤاژۆ یا پرۆسە]] خۆی ڕووداوێکی ئاڵۆزە کە لە پاشیەکییەک لە ڕووداوگەلی سادەتر پێک ھاتووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Craig|یەکەم=Edward|ناونیشان=https://philpapers.org/rec/BEAREO|سەردێڕ=Routledge Encyclopedia of Philosophy: Genealogy to Iqbal|ڕێکەوت=١٩٩٦|بڵاوکەرەوە=New York: Routledge}}&lt;/ref&gt; ھەرچەند، خودی ڕووداوە سادەکانیش دەکرێ لە گوێن ھەبوویەکی ئاڵۆز ڕەچاو بکرێن کە، ئۆبژەیەک و کاتێک و ئەو تایبەتمەندییەی کە لەو کاتەدا لەو ئۆبژەیەدا وەک نموونە دەردەکەوێ، ھەر سێک، پێکەوە دەگلێنێ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Audi|یەکەم=Robert|ناونیشان=https://philpapers.org/rec/AUDTCD-2|سەردێڕ=The Cambridge Dictionary of Philosophy|ڕێکەوت=١٩٩٥|بڵاوکەرەوە=New York City: Cambridge University Press|editor-last=Robert|editor-first=Audi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Events {{!}} Internet Encyclopedia of Philosophy|ناونیشان=https://iep.utm.edu/events/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; 

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|زانست|فەلسەفە}}

{{فەلسەفە-کۆلکە}}

[[پۆل:چەمکەکان لە مێتافیزیک]]</text>
      <sha1>4aew1zqq6f44iapowmbtvyldh1nsjr8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆبێرتۆ ئۆرچی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>238104</id>
    <revision>
      <id>1693989</id>
      <parentid>1693531</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T20:09:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}؛ لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1693989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2407" sha1="fj4m0mdquv71j6myjc1m9vie3ys7f2c" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ڕۆبێرتۆ گاستۆن ئۆرچی''' (لەدایکبووی ٢٠ی تەممووزی ١٩٧٣ – ٢٥ی شوباتی ٢٠٢٥)&lt;ref name = Andreeva&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://deadline.com/2025/02/roberto-orci-dead-star-trek-transformers-writer-producer-1236301807/|سەردێڕ= Roberto Orci Dies: 'Star Trek', 'Transformers' &amp; 'Hawaii Five-0' Writer-Producer Was 51|دوایین= Andreeva|یەکەم= Nellie|ڕێکەوت= ٢٥ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان= ٢٥ی شوباتی ٢٠٢٥|ئیش= Deadline Hollywood}}&lt;/ref&gt; بەرھەمھێنەری فیلم و تەلەڤیزیۆن و سیناریۆنووسێکی مەکسیکی-ئەمریکی بوو. ھاوکارییە درێژخایەنەکانی لەگەڵ [[ئەلێکس کورتزمان]] لە قوتابخانە لە کالیفۆرنیا دەستی پێکرد.

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٣}}
{{سەرچاوەکان}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|فیلم|تەلەڤیزیۆن|کۆمەڵگا|مێژوو|ھۆڵیوود|ئەکتەران|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا }}
{{پۆلی کۆمنز|Roberto Orci}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{ئەکتەر-کۆلکە}}
{{فیلم-کۆلکە}}

[[پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم]]
[[پۆل:سیناریۆنووسانی ئەمریکی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:سیناریۆنووسەکانی کالیفۆرنیا]]
[[پۆل:نمایشکاران]]
[[پۆل:کوڕە نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠٢٥]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣]]
[[پۆل:نمایشكاران]]
[[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:بەرھەمھێنەرانی تەلەڤیزیۆنی مەکسیکی]]
[[پۆل:ھاووڵاتییە سروشتییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]</text>
      <sha1>fj4m0mdquv71j6myjc1m9vie3ys7f2c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:سەربزێوییەکانی کورد لە ئێران</title>
    <ns>1</ns>
    <id>238476</id>
    <revision>
      <id>1694274</id>
      <parentid>1088406</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T08:34:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ismail.Sharifi</username>
        <id>10885</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ismail.Sharifi پەڕەی [[وتووێژ:سەربەخۆییخوازیی کوردان لە ئێران]]ی گواستەوە بۆ [[وتووێژ:سەربزێوییەکانی کورد لە ئێران]]: ناوی شیاوتر: ناوی شیاوتر ئەمەیە، وەک ویکیکانی دیکە.</comment>
      <origin>1088406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="180" sha1="ipvescmbbc07y30u34hancf5wui2d70" xml:space="preserve">== ناو ==

ناکۆکیی کورد و ئێران. [[تایبەت:بەشدارییەکان/192.15.242.202|192.15.242.202]] ‏٢٢:٤١، ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ (UTC)</text>
      <sha1>ipvescmbbc07y30u34hancf5wui2d70</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیان بروسارد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>238663</id>
    <revision>
      <id>1694087</id>
      <parentid>1531105</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:38:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەکتەر-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1226" sha1="3y95smhkwni4eku5c7occ7fkwo2n4r3" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{داتابۆکس}}

'''ڕیان بروسارد''' ({{بە ئینگلیزی| Ryan Broussard}})یەکێکە لە ئەکتەرە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکییەکانی]] سەدەی ٢١ەم، بەشداری لەچەندین [[سینەمای ویلایەتە یەکگرتووەکان (ھۆڵیوود)|فیلمی ئەمریکی]] کردووە.

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی تەممووزی ٢٠٢٣}}
{{سەرچاوەکان}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژیاننامە|کۆمەڵگا|مێژوو|ئەکتەران}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{ئەکتەر-کۆلکە}}
{{مێژوو-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٩]]
[[پۆل:ئەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی برۆون]]
[[پۆل:زیندووان]]</text>
      <sha1>3y95smhkwni4eku5c7occ7fkwo2n4r3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694291</id>
      <parentid>1694087</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T09:10:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1694291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1308" sha1="kzqtkq0tkgh80qjppwlwufzil8jnyv4" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{داتابۆکس}}

'''ڕیان بروسارد''' ({{بە ئینگلیزی| Ryan Broussard}})یەکێکە لە ئەکتەرە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکییەکانی]] سەدەی ٢١ەم، بەشداری لەچەندین [[سینەمای ویلایەتە یەکگرتووەکان (ھۆڵیوود)|فیلمی ئەمریکی]] کردووە.

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی تەممووزی ٢٠٢٣}}
{{سەرچاوەکان}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژیاننامە|کۆمەڵگا|مێژوو|ئەکتەران}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{ئەکتەر-کۆلکە}}
{{مێژوو-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٩]]
[[پۆل:ئەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی برۆون]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]]</text>
      <sha1>kzqtkq0tkgh80qjppwlwufzil8jnyv4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیڤەر بادی بوچەر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>238665</id>
    <revision>
      <id>1694179</id>
      <parentid>1531427</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T04:37:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەکتەر-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694179</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1474" sha1="d4osujuo66pv4r2ygy9e5ude0gg2n8v" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{داتابۆکس}}

'''ڕیڤەر بادی بوچەر''' ({{بە ئینگلیزی| River Buddy Butcher}})یەکێکە لە ئەکتەرە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکییەکانی]] سەدەی ٢١ەم، بەشداری لەچەندین [[سینەمای ویلایەتە یەکگرتووەکان (ھۆڵیوود)|فیلمی ئەمریکی]] کردووە.

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی تەممووزی ٢٠٢٣}}
{{سەرچاوەکان}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژیاننامە|کۆمەڵگا|مێژوو|ئەکتەران}}
{{پۆلی کۆمنز|RB Butcher}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{ئەکتەر-کۆلکە}}
{{مێژوو-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢]]
[[پۆل:ئەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:ئەندامانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینەی خەڵکی ئۆھایۆ]]
[[پۆل:زیندووان]]</text>
      <sha1>d4osujuo66pv4r2ygy9e5ude0gg2n8v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیچارد کارن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>238717</id>
    <revision>
      <id>1694174</id>
      <parentid>1531387</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T04:36:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەکتەر-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694174</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1608" sha1="9m629slcxsfdzczq669lgyhwmq0nmnq" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{داتابۆکس}}

'''ڕیچارد کارن''' ({{بە ئینگلیزی| Richard Karn}})یەکێکە لە ئەکتەرە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکییەکانی]] سەدەی ٢١ەم، بەشداری لەچەندین [[سینەمای ویلایەتە یەکگرتووەکان (ھۆڵیوود)|فیلمی ئەمریکی]] کردووە.

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی تەممووزی ٢٠٢٣}}
{{سەرچاوەکان}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژیاننامە|کۆمەڵگا|مێژوو|ئەکتەران}}
{{پۆلی کۆمنز|Richard Karn}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{ئەکتەر-کۆلکە}}
{{مێژوو-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦]]
[[پۆل:ئەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]]
[[پۆل:زیندووان]]</text>
      <sha1>9m629slcxsfdzczq669lgyhwmq0nmnq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیان کێن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>238727</id>
    <revision>
      <id>1694089</id>
      <parentid>1543811</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:39:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەکتەر-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1185" sha1="lyro0j7ltz7t9e92a6e22ne1hpcg6vq" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{داتابۆکس}}

'''ڕیان کێن''' ({{بە ئینگلیزی| Ryan Ken}})یەکێکە لە ئەکتەرە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکییەکانی]] سەدەی ٢١ەم، بەشداری لەچەندین [[سینەمای ویلایەتە یەکگرتووەکان (ھۆڵیوود)|فیلمی ئەمریکی]] کردووە.

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی تەممووزی ٢٠٢٣}}
{{سەرچاوەکان}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژیاننامە|کۆمەڵگا|مێژوو|ئەکتەران}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{ئەکتەر-کۆلکە}}
{{مێژوو-کۆلکە}}

[[پۆل:ئەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئیمی پرایم تایم]]</text>
      <sha1>lyro0j7ltz7t9e92a6e22ne1hpcg6vq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆکمۆند دانبار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>238768</id>
    <revision>
      <id>1694061</id>
      <parentid>1550060</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:34:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەکتەر-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1490" sha1="1eh9lhm1m7ekn2rj5urhe7gy6cc5bco" xml:space="preserve">{{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}

'''ڕۆکمۆند دانبار''' ({{بە ئینگلیزی| Rockmond Dunbar}})یەکێکە لە ئەکتەرە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکییەکان]] بەشداری لەچەندین [[سینەمای ویلایەتە یەکگرتووەکان (ھۆڵیوود)|فیلمی ئەمریکی]] کردووە.

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی تەممووزی ٢٠٢٣}}
{{سەرچاوەکان}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژیاننامە|کۆمەڵگا|مێژوو|ئەکتەران|تەلەڤیزیۆن|فیلم|کالیفۆڕنیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Rockmond Dunbar}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{ئەکتەر-کۆلکە}}
{{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:خەڵکی ئەفریقایی-ئەمریکی سەدەی ٢١]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]]
[[پۆل:زیندووان]]</text>
      <sha1>1eh9lhm1m7ekn2rj5urhe7gy6cc5bco</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕوانگەی مەراغە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>238970</id>
    <revision>
      <id>1693814</id>
      <parentid>1693202</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:28:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:Maragheh observatory|Maragheh observatory]] بۆ [[:Commons:Category:Maragheh Observatory|Maragheh Observatory]]</comment>
      <origin>1693814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1480" sha1="t0ki5o0tvl8pwmicuygyf4mix8vl483" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}
[[پەڕگە:Maragheh_Observatory.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ| ئەستێرەناسە ئاماتۆرەکان لەسەر گردی ڕوانگەی مەراغە لەبەردەم ئەو قوبەیەی کە بۆ پاراستنی شوێنەوارە مێژووییەکان دروستکراوە.]]
'''ڕوانگەی مەراغە''' ڕوانگەیەک بوو کە لە سەردەمی [[ھۆلاکۆ خان|هۆلاکۆخان]] بە سەرپەرشتی [[نەسیرەددینی تووسی|خواجە نەسیرەددینی توسی]] لە شاری [[مەراغە]] دروست کرابوو. ئەم ڕوانگەیە لە سەر گردێک لە ڕۆژئاوای مەراغە، لە نزیک دوو گوند بە ناوەکانی ''تالب'' خان و ''حاجیکورد''  ، کە لە دوورەوە [[دەریاچەی ورمێ]] دەبینرێت. &lt;ref name=&quot;badkoobeie&quot; /&gt; ئەمڕۆ تەنیا بناغەی بەشە جیاوازەکان و بەشێک لە دیوارە بەردینەکانی ماونەتەوە.

== سەرچاوەکان ==

* ویکیپیدیای فارسی
{{پۆلی کۆمنز|Maragheh Observatory}}
{{شریتی دەروازە|ئێران|کۆمەڵەی خۆر|فڕینی بۆشایی|گەردوون|زانست}}

{{ئێران-کۆلکە}}

[[پۆل:دەیەی ١٢٦٠]]
[[پۆل:پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات]]
[[پۆل:داھێنانە ئێرانییەکان]]</text>
      <sha1>t0ki5o0tvl8pwmicuygyf4mix8vl483</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕینگۆ ستار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>238975</id>
    <revision>
      <id>1694156</id>
      <parentid>1546135</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T04:33:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2827" sha1="o31zkiujqy96nsd0hyvm378jm3n051q" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
[[پەڕگە:Ringo Starr and all his band (8470866906).jpg|وێنۆک]]

'''سێر ڕیچارد ستارکی''' (لەدایکبووی ٧ی تەمموزی ١٩٤٠) [[بیتڵز|،]] زیاتر بە '''ڕینگۆ ستار''' ناسراوە، [[ئاوازدانەر]]، [[گۆرانیبێژ]]، [[ھۆنراوەنووس|هۆنراوەنووس]]، [[ئەکتەر]] و [[مۆسیقاژەن|مۆسیقاژەنی]] [[خەڵکی ئینگلیز|ئینگلیزییە]] و خاوەنی [[خەڵاتەکانی ئۆسکار|خەڵاتی]] [[خەڵاتەکانی ئۆسکار|ئۆسکارە]] . دوا کەس بوو کە پەیوەندی بەو گروپەوە کرد. &lt;ref&gt;Spitz, Bob (2005). The Beatles: The Biography, 331.&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}


* ویکیپیدیای فارسی
{{پۆلی کۆمنز|Ringo Starr}}
{{شریتی دەروازە|ژیاننامە|شانشینی یەکگرتوو|فیلم|مۆسیقا}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{فیلم-کۆلکە}}
{{مۆسیقا-کۆلکە}}

[[پۆل:دوور لە وڵاتانی ئینگلیز لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]]
[[پۆل:ئەکتەرە ئینگلیزەکانی دەنگ]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٠]]
[[پۆل:سوارچاکانی شانشینی یەکگرتوو]]
[[پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئینگلیز]]
[[پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی مۆسیقای جیھانی]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکار]]
[[پۆل:باشترین تۆماری مۆسیقای ڕەسەنی براوەی خەڵاتی ئۆسکار]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئینگلیز]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:کەسایەتییە بەڕیتانییەکان بە ڕەگەز ئێرلەندی]]
[[پۆل:ئەندامانی فەرمانی ئیمپراتۆریەتی بەریتانی]]
[[پۆل:ئاوازدانەرانی بریتانی]]
[[پۆل:ئەکتەرەکان کە خەڵاتی شوڕشگێڕیان پێبەخشراوە]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوە تاراوگەنشینە ئینگلیزەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئینگلیز]]
[[پۆل:ئەکتەرە دەنگییە پیاوە ئینگلیزەکان]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئیمی پرایم تایم]]
[[پۆل:گۆرانیبێژانی خەڵکی لۆس ئانجلەس]]</text>
      <sha1>o31zkiujqy96nsd0hyvm378jm3n051q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆکن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>239031</id>
    <revision>
      <id>1694062</id>
      <parentid>1531045</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:35:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئەڵمانیا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="785" sha1="bwe9twg12120t87ipidu0ddr1kw3a2g" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ڕۆکن''' (بە [[ئەڵمانی]]: Röcken) ناوچەیەکی نیشتەجێبوونە لە [[ئەڵمانیا]] و دەکەوێتە شاری [[لوتسن]]. ئەم شارە شوێنی لەدایکبوونی فەیلەسوفی بەناوبانگی ئەڵمانی [[فریدریش نیچە|فریدریش نیچەیە]]. ژمارەی دانیشتووانەکەی ٦١٠ کەسە.&lt;ref&gt;https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B1%D9%88%DA%A9%D9%86?wprov=sfla1&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ئەڵمانیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Röcken}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{ئەڵمانیا-کۆلکە}}</text>
      <sha1>bwe9twg12120t87ipidu0ddr1kw3a2g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئەلێکترۆبووم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>239090</id>
    <revision>
      <id>1693703</id>
      <parentid>1693396</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:08:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11149" sha1="2oatvo05urvbysiua304txzb7zje249" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدانی کەسایەتیی یووتیووب
|name=ئەلێکترۆبووم
|logo=
|image=Electroboom.png
|caption=مەھدی لە ٢٠٢١
|birth_name=مەھدی سەدەقدار
|birth_place=ئێران
|birth_date={{Birth date and age|df=yes|١٩٧٧|٠١|١٣}}
|nationality=ئێرانیی کەنەدی
|education={{plainlist|
* [[زانکۆی تاران]] ([[بەکالۆریەس لە زانستی کرداری]])
* [[زانکۆی سایمن فرەیزەر]] ([[ماستەر لە زانستی کرداری]])
}}
|occupation={{flatlist|
* [[یووتیووبەر]]
* [[ئەندازیاریی کارەبا|ئەندازیاری کارەبا]]
}}
|website={{URL|https://electroboom.com}}
|channel_display_name=ElectroBOOM
|channel_url=UCJ0-OtVpF0wOKEqT2Z1HEtA
|years_active=٢٠٠٧–ئێستا
|genre={{flatlist|
* کارەبا
* زانست
* کۆمیدیا
* فێرکاری
* دی ئای وای
* ڤڵۆگ
}}
|subscribers=٥٬٧١ ملیۆن
|views=٥٨٤٬١ ملیۆن
|silver_button=yes
|silver_year=٢٠١٣
|gold_button=yes
|gold_year=٢٠١٧
|stats_update=٢٣ حوزەیرانی ٢٠٢٣
}}

'''مەھدی سەدەقدار''' ({{بە فارسی|مهدی صدقدار|}}؛ لەدایکبووی ١٣ی کانوونی دووەمی ١٩٧٧)،&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sadaghdar|یەکەم=Mehdi|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=I finally turned 40 (yes I'm old despite my appearance!), and my wife made an awesome cake for me: Yummy Yonie cakes|ناونیشان=https://www.facebook.com/ElectroBOOM/posts/1582970691744067|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=ElectroBOOM|via=[[Facebook]]}}&lt;/ref&gt; ناسراو بە '''ئەلێکترۆبووم''' ({{بە ئینگلیزی|'''ElectroBOOM'''}}) لە [[یووتیووب]]، [[یووتیووبەر]]،&lt;ref name=&quot;telegraph2013&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=YouTube science demonstration takes comic turn|ئیش=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/9781864/YouTube-science-demonstration-takes-comic-turn.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191020183330/https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/9781864/YouTube-science-demonstration-takes-comic-turn.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt; [[ئەندازیاریی کارەبا|ئەندازیاری کارەبا]]، و کۆمیدیانێکی [[ئێرانییە کەنەدییەکان|ئێرانیی کەنەدییە]].&lt;ref name=&quot;aksam&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣|سەردێڕ=Göz göre göre çarpıldı!|زمان=tr|ئیش=[[Akşam]]|ناونیشان=http://www.aksam.com.tr/yasam/goz-gore-gore-carpildi/haber-241251|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٢|وتەگێڕانەوە=Kanada'da yaşayan İran asıllı bir mühendis Mehdi Sadaghdar....}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Goodman|یەکەم=William|ڕێکەوت=٢٦ی ئابی ٢٠١٣|سەردێڕ=How NOT To Make An Electric Guitar (VIDEO)|ئیش=[[HuffPost]]|ناونیشان=http://www.huffingtonpost.com/2013/08/26/how-not-to-make-an-electric-guitar-_n_3818104.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Dunn|یەکەم=Michael|ڕێکەوت=١٨ی ئابی ٢٠١٤|سەردێڕ=Engineer goes BOOM|ئیش=[[EDN (magazine)|EDN]]|ناونیشان=http://www.edn.com/electronics-blogs/benchtalk/4433531/Engineer-goes-BOOM|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=McNamara|یەکەم=Paul|ڕێکەوت=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Video about ESD both shocking and funny|ئیش=[[International Data Group|Network World]]|ناونیشان=http://www.networkworld.com/article/2223771/data-center/video-about-esd-both-shocking-and-funny.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;

== سەرەتای ژیان ==
مەھدی لە ١٣ی کانوونی دووەمی ١٩٧٧ لە [[ئێرانی پەھلەوی|ئێران]] لەدایکبووە و لە [[ڤانکۆڤەر|ڤانکۆڤەر، بریتیش کۆڵۆمبیا]]، کەنەدا نیشتەجێیە.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;telegraph2013&quot;/&gt; لە ساڵی ١٩٩٩ [[بەکالۆریەس لە زانستی کرداری|بەکالۆریەسی زانستی کرداری]] لە [[زانکۆی تاران]] پێبەخشراوە و، دوای گواستنەوە بۆ ڤانکۆڤەر، لە ساڵی ٢٠٠٦ [[ماستەر لە زانستی کرداری|ماستەری لە زانستی کرداری]] لە [[زانکۆی سایمن فرەیزەر]] پێبەخشراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sadaghdar|یەکەم=Mehdi|ڕێکەوت=بەھاری ٢٠٠٥|سەردێڕ=11-Bit Floating-point Pipelined Analog to Digital Converter in CMOS 0.18 μm Technology|ناونیشان=https://summit.sfu.ca/item/4362|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=sfu.ca|بڵاوکەرەوە=Simon Fraser University}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mehdi Sadaghdar M.A.Sc. Graduate|ناونیشان=http://www2.ensc.sfu.ca/people/grad/msadaghd/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=sfu.ca|بڵاوکەرەوە=Simon Fraser University|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190731115500/http://www2.ensc.sfu.ca/people/grad/msadaghd/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== پیشە ==
ڤیدیۆکانی مەھدی زیاتر سەرنج دەخەنە سەر فێرکاریی ئەلیکترۆنیی کۆمیدی و پەروەردە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Golden|یەکەم=Geoffrey|ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠١٣|سەردێڕ=5 Hilariously Painful Tutorials By Mehdi Sadaghdar|ئیش=[[Mandatory (company)|CraveOnline]]|ناونیشان=http://www.craveonline.com/lifestyle/articles/456113-5-hilariously-painful-tutorials-by-mehdi-sadaghdar|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150402114455/http://www.craveonline.com/lifestyle/articles/456113-5-hilariously-painful-tutorials-by-mehdi-sadaghdar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی نیسانی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Goodman|یەکەم=William|ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠١٣|سەردێڕ=Painful lesson on the difference between major electrical currents (AC and DC)|ئیش=[[CBS News]]|agency=[[CBS]]|ناونیشان=http://www.cbsnews.com/news/painful-lesson-on-the-difference-between-major-electrical-currents-ac-and-dc/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Plafke|یەکەم=James|سەردێڕ=Guy hilariously teaches you to be careful of electrostatic discharge|ناونیشان=http://www.geek.com/news/guy-hilariously-teaches-you-to-be-careful-of-electrostatic-discharge-1534800/|ئیش=[[Geek.com]]|ڕێکەوت=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190703013412/https://www.geek.com/news/guy-hilariously-teaches-you-to-be-careful-of-electrostatic-discharge-1534800/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Gallagher|یەکەم=Danny|ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠١٥|سەردێڕ=Guy shocks his own tongue to learn more about electricity|ئیش=[[CNET]]|ناونیشان=https://www.cnet.com/science/guy-shock-his-own-tongue-to-teach-you-about-electricity/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt; بە مەبەست دۆخێک دروست دەکات کە شۆکی کارەبا (یان ھەندێک جار ئاگر) ڕوودەدات بۆ کاریگەریی کۆمیدی، بۆ دەرخستنی [[گورزی کارەبا|مەترسییەکانی کارەبا]] کاتێک بە باشی مامەڵەی لەگەڵدا نەکرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Phillips|یەکەم=Ryan|ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢١|سەردێڕ=This Video of a Man Repeatedly Giving Himself Electric Shocks is Hilarious|ئیش=[[The Big Lead]]|ناونیشان=https://www.thebiglead.com/posts/electroboom-mehdi-sadaghdar-video-shock-fail-youtube-01ezr4cwmrbn|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Степин|یەکەم=Дмитрий|ڕێکەوت=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Блогер-экспериментатор постоянно нарушает технику безопасности и страдает. За это его и любят|زمان=ru|ئیش=Medialeaks|ناونیشان=https://medialeaks.ru/1210sda-electroboom/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220522044042/https://medialeaks.ru/1210sda-electroboom/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Spiegel|یەکەم=Rob|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Friday Funny: Mehdi Sadaghdar Attacks His Laptop|ئیش=[[Design News|designnews.com]]|ناونیشان=https://www.designnews.com/electronics-test/friday-funny-mehdi-sadaghdar-attacks-his-laptop|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230211004650/https://www.designnews.com/electronics-test/friday-funny-mehdi-sadaghdar-attacks-his-laptop|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; پڕبینەرترین ڤیدیۆی زیاتر لە ٢٠ ملیۆن بینەری ھەیە بە ناوی «چۆنییەتی دروستنەکردنی [[گیتاری کارەبایی]]»، کە مەترسییەکانی کارەبا نیشان دەدات.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;

== سەرچاوەکان ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;/&gt;

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* {{وێبگەی فەرمی|https://www.electroboom.com/}}
[[پۆل:کەناڵە زانستییەکان لە یوتیووب]]
[[پۆل:کەناڵەکان بە زمانی ئینگلیزی لە یوتیووب]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٧]]
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی تاران]]</text>
      <sha1>2oatvo05urvbysiua304txzb7zje249</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1693803</id>
      <parentid>1693703</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:10:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Mehdi Sadaghdar}}</comment>
      <origin>1693803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11190" sha1="qguwfkysoz4xkqdaecihrywuun9bryl" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدانی کەسایەتیی یووتیووب
|name=ئەلێکترۆبووم
|logo=
|image=Electroboom.png
|caption=مەھدی لە ٢٠٢١
|birth_name=مەھدی سەدەقدار
|birth_place=ئێران
|birth_date={{Birth date and age|df=yes|١٩٧٧|٠١|١٣}}
|nationality=ئێرانیی کەنەدی
|education={{plainlist|
* [[زانکۆی تاران]] ([[بەکالۆریەس لە زانستی کرداری]])
* [[زانکۆی سایمن فرەیزەر]] ([[ماستەر لە زانستی کرداری]])
}}
|occupation={{flatlist|
* [[یووتیووبەر]]
* [[ئەندازیاریی کارەبا|ئەندازیاری کارەبا]]
}}
|website={{URL|https://electroboom.com}}
|channel_display_name=ElectroBOOM
|channel_url=UCJ0-OtVpF0wOKEqT2Z1HEtA
|years_active=٢٠٠٧–ئێستا
|genre={{flatlist|
* کارەبا
* زانست
* کۆمیدیا
* فێرکاری
* دی ئای وای
* ڤڵۆگ
}}
|subscribers=٥٬٧١ ملیۆن
|views=٥٨٤٬١ ملیۆن
|silver_button=yes
|silver_year=٢٠١٣
|gold_button=yes
|gold_year=٢٠١٧
|stats_update=٢٣ حوزەیرانی ٢٠٢٣
}}

'''مەھدی سەدەقدار''' ({{بە فارسی|مهدی صدقدار|}}؛ لەدایکبووی ١٣ی کانوونی دووەمی ١٩٧٧)،&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sadaghdar|یەکەم=Mehdi|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=I finally turned 40 (yes I'm old despite my appearance!), and my wife made an awesome cake for me: Yummy Yonie cakes|ناونیشان=https://www.facebook.com/ElectroBOOM/posts/1582970691744067|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=ElectroBOOM|via=[[Facebook]]}}&lt;/ref&gt; ناسراو بە '''ئەلێکترۆبووم''' ({{بە ئینگلیزی|'''ElectroBOOM'''}}) لە [[یووتیووب]]، [[یووتیووبەر]]،&lt;ref name=&quot;telegraph2013&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=YouTube science demonstration takes comic turn|ئیش=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/9781864/YouTube-science-demonstration-takes-comic-turn.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191020183330/https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/9781864/YouTube-science-demonstration-takes-comic-turn.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt; [[ئەندازیاریی کارەبا|ئەندازیاری کارەبا]]، و کۆمیدیانێکی [[ئێرانییە کەنەدییەکان|ئێرانیی کەنەدییە]].&lt;ref name=&quot;aksam&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣|سەردێڕ=Göz göre göre çarpıldı!|زمان=tr|ئیش=[[Akşam]]|ناونیشان=http://www.aksam.com.tr/yasam/goz-gore-gore-carpildi/haber-241251|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٢|وتەگێڕانەوە=Kanada'da yaşayan İran asıllı bir mühendis Mehdi Sadaghdar....}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Goodman|یەکەم=William|ڕێکەوت=٢٦ی ئابی ٢٠١٣|سەردێڕ=How NOT To Make An Electric Guitar (VIDEO)|ئیش=[[HuffPost]]|ناونیشان=http://www.huffingtonpost.com/2013/08/26/how-not-to-make-an-electric-guitar-_n_3818104.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Dunn|یەکەم=Michael|ڕێکەوت=١٨ی ئابی ٢٠١٤|سەردێڕ=Engineer goes BOOM|ئیش=[[EDN (magazine)|EDN]]|ناونیشان=http://www.edn.com/electronics-blogs/benchtalk/4433531/Engineer-goes-BOOM|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=McNamara|یەکەم=Paul|ڕێکەوت=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Video about ESD both shocking and funny|ئیش=[[International Data Group|Network World]]|ناونیشان=http://www.networkworld.com/article/2223771/data-center/video-about-esd-both-shocking-and-funny.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;

== سەرەتای ژیان ==
مەھدی لە ١٣ی کانوونی دووەمی ١٩٧٧ لە [[ئێرانی پەھلەوی|ئێران]] لەدایکبووە و لە [[ڤانکۆڤەر|ڤانکۆڤەر، بریتیش کۆڵۆمبیا]]، کەنەدا نیشتەجێیە.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;telegraph2013&quot;/&gt; لە ساڵی ١٩٩٩ [[بەکالۆریەس لە زانستی کرداری|بەکالۆریەسی زانستی کرداری]] لە [[زانکۆی تاران]] پێبەخشراوە و، دوای گواستنەوە بۆ ڤانکۆڤەر، لە ساڵی ٢٠٠٦ [[ماستەر لە زانستی کرداری|ماستەری لە زانستی کرداری]] لە [[زانکۆی سایمن فرەیزەر]] پێبەخشراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sadaghdar|یەکەم=Mehdi|ڕێکەوت=بەھاری ٢٠٠٥|سەردێڕ=11-Bit Floating-point Pipelined Analog to Digital Converter in CMOS 0.18 μm Technology|ناونیشان=https://summit.sfu.ca/item/4362|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=sfu.ca|بڵاوکەرەوە=Simon Fraser University}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mehdi Sadaghdar M.A.Sc. Graduate|ناونیشان=http://www2.ensc.sfu.ca/people/grad/msadaghd/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=sfu.ca|بڵاوکەرەوە=Simon Fraser University|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190731115500/http://www2.ensc.sfu.ca/people/grad/msadaghd/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== پیشە ==
ڤیدیۆکانی مەھدی زیاتر سەرنج دەخەنە سەر فێرکاریی ئەلیکترۆنیی کۆمیدی و پەروەردە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Golden|یەکەم=Geoffrey|ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠١٣|سەردێڕ=5 Hilariously Painful Tutorials By Mehdi Sadaghdar|ئیش=[[Mandatory (company)|CraveOnline]]|ناونیشان=http://www.craveonline.com/lifestyle/articles/456113-5-hilariously-painful-tutorials-by-mehdi-sadaghdar|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150402114455/http://www.craveonline.com/lifestyle/articles/456113-5-hilariously-painful-tutorials-by-mehdi-sadaghdar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی نیسانی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Goodman|یەکەم=William|ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠١٣|سەردێڕ=Painful lesson on the difference between major electrical currents (AC and DC)|ئیش=[[CBS News]]|agency=[[CBS]]|ناونیشان=http://www.cbsnews.com/news/painful-lesson-on-the-difference-between-major-electrical-currents-ac-and-dc/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Plafke|یەکەم=James|سەردێڕ=Guy hilariously teaches you to be careful of electrostatic discharge|ناونیشان=http://www.geek.com/news/guy-hilariously-teaches-you-to-be-careful-of-electrostatic-discharge-1534800/|ئیش=[[Geek.com]]|ڕێکەوت=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190703013412/https://www.geek.com/news/guy-hilariously-teaches-you-to-be-careful-of-electrostatic-discharge-1534800/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Gallagher|یەکەم=Danny|ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠١٥|سەردێڕ=Guy shocks his own tongue to learn more about electricity|ئیش=[[CNET]]|ناونیشان=https://www.cnet.com/science/guy-shock-his-own-tongue-to-teach-you-about-electricity/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt; بە مەبەست دۆخێک دروست دەکات کە شۆکی کارەبا (یان ھەندێک جار ئاگر) ڕوودەدات بۆ کاریگەریی کۆمیدی، بۆ دەرخستنی [[گورزی کارەبا|مەترسییەکانی کارەبا]] کاتێک بە باشی مامەڵەی لەگەڵدا نەکرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Phillips|یەکەم=Ryan|ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢١|سەردێڕ=This Video of a Man Repeatedly Giving Himself Electric Shocks is Hilarious|ئیش=[[The Big Lead]]|ناونیشان=https://www.thebiglead.com/posts/electroboom-mehdi-sadaghdar-video-shock-fail-youtube-01ezr4cwmrbn|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Степин|یەکەم=Дмитрий|ڕێکەوت=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Блогер-экспериментатор постоянно нарушает технику безопасности и страдает. За это его и любят|زمان=ru|ئیش=Medialeaks|ناونیشان=https://medialeaks.ru/1210sda-electroboom/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220522044042/https://medialeaks.ru/1210sda-electroboom/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Spiegel|یەکەم=Rob|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Friday Funny: Mehdi Sadaghdar Attacks His Laptop|ئیش=[[Design News|designnews.com]]|ناونیشان=https://www.designnews.com/electronics-test/friday-funny-mehdi-sadaghdar-attacks-his-laptop|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230211004650/https://www.designnews.com/electronics-test/friday-funny-mehdi-sadaghdar-attacks-his-laptop|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; پڕبینەرترین ڤیدیۆی زیاتر لە ٢٠ ملیۆن بینەری ھەیە بە ناوی «چۆنییەتی دروستنەکردنی [[گیتاری کارەبایی]]»، کە مەترسییەکانی کارەبا نیشان دەدات.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;

== سەرچاوەکان ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;/&gt;

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* {{وێبگەی فەرمی|https://www.electroboom.com/}}
{{پۆلی کۆمنز|Mehdi Sadaghdar}}

[[پۆل:کەناڵە زانستییەکان لە یوتیووب]]
[[پۆل:کەناڵەکان بە زمانی ئینگلیزی لە یوتیووب]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٧]]
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی تاران]]</text>
      <sha1>qguwfkysoz4xkqdaecihrywuun9bryl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیمۆنتادا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>239332</id>
    <revision>
      <id>1694140</id>
      <parentid>1531192</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T01:39:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تۆپی پێ-کۆلکە، ئیسپانیا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12897" sha1="bxl4m3jc3izgvwlezz51ro5vl96bl0f" xml:space="preserve">{{بۆ|یارییەکەی نێوان بارسێلۆنا و پاریس سان جێرمان|یانەی تۆپی پێی بەرشەلۆنە ٦–١ یانەی تۆپی پێی پاریس سان جێرمان}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Barça_6_-_PSG_1;_Dimecres_8_de_març_de_2017_-_33340361765.jpg|وێنۆک|350x350پیکسڵ| یاریزانانی [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا]] لە یاریی [[یانەی تۆپی پێی بەرشەلۆنە ٦–١ یانەی تۆپی پێی پاریس سان جێرمان|ڕیمۆنتادای قۆناغی]] ١٦ی [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠١٦-٢٠١٧|خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] بەرامبەر [[یانەی تۆپی پێی پاریس سان جێرمان]] ئاھەنگ دەگێڕن.]]
لە [[وەرزش|وەرزشدا]]، زاراوەی '''ڕیمۆنتادا''' ({{دەقاودەق|گەڕانەوە}}) بەکاردێت بۆ ئاماژەکردن بەو بارودۆخانە کە [[وەرزشکار]]ێک یان [[یانەی وەرزشی|یانەیەک]] دەتوانێت بەسەر زیانێکی گەورەدا زاڵ بێت لە ئەنجام، خاڵ، یان پێگەدا بەرامبەر ڕکابەرەکەیان.

ئەم دیاردەیە زۆرجار سەرنجی [[میدیای ھەواڵ|میدیاکان]] ڕادەکێشێت،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Dimengo, Nick|ڕێکەوت=12 de mayo de 2014|سەردێڕ=The 15 Biggest Comebacks in Sports|ناونیشان=http://bleacherreport.com/articles/2057065-the-15-biggest-comebacks-in-sports|ڕێکەوتی سەردان=28 de febrero de 2023|وێبگە=Bleacher Report|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;USAToday&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Foss, Mike|ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٣|سەردێڕ=The 10 greatest comebacks in sports history|ناونیشان=http://ftw.usatoday.com/2013/09/the-10-greatest-comebacks-in-all-of-sports|ڕێکەوتی سەردان=28 de febrero de 2023|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Huffpost&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Barrell, Ryan|ڕێکەوت=9 de febrero de 2015|سەردێڕ=The Greatest Sporting Comebacks Of All Time|ناونیشان=http://www.huffingtonpost.co.uk/2015/02/06/people-bouncing-back_n_6629216.html|ڕێکەوتی سەردان=28 de febrero de 2023|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/sport/10330083/Top-ten-greatest-sporting-comebacks-of-all-time.html|سەردێڕ=Top-ten greatest sporting comebacks of all time|ڕێکەوت=25 de septiembre de 2013|ڕێکەوتی سەردان=28 de febrero de 2023|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SFGate&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=18 de octubre de 2018|سەردێڕ=The 10 greatest comebacks in sports history|ناونیشان=http://www.sfgate.com/sports/slideshow/The-10-greatest-comebacks-in-sports-history-71046.php|ڕێکەوتی سەردان=28 de febrero de 2023|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Guardian&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=7 de octubre de 2001|سەردێڕ=The 10 greatest comebacks of all time|ناونیشان=http://observer.theguardian.com/osm/story/0,,562527,00.html|ڕێکەوتی سەردان=28 de febrero de 2023|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CBS&quot;/&gt; ھەروەھا ھاوسۆزی و سەرسامی لەلای [[ھاندەر]]ان دروست دەکات، تەنانەت لەلای ئەوانەی کە بێلایەنن یان لایەنگری تیپی بەرامبەرن.&lt;ref name=&quot;CBS&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=20 de agosto de 2014|سەردێڕ=Top 5 Epic Sports Comebacks|ناونیشان=http://losangeles.cbslocal.com/2014/08/20/5-epic-sports-comebacks/|ڕێکەوتی سەردان=28 de febrero de 2023|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Moskowitz, Tobias J. y L. Jon Wertheim|ناونیشان=https://archive.org/details/scorecastinghidd0000mosk_n2j2|سەردێڕ=Scorecasting: The Hidden Influences Behind How Sports Are Played and Games Are Won''|ساڵ=٢٠١٢|پەڕە=[https://archive.org/details/scorecastinghidd٠٠٠٠mosk_n٢j٢/page/n٨٨ ٧٧]-٧٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Harper, Todd|سەردێڕ=The Culture of Digital Fighting Games: Performance and Practice|ساڵ=٢٠١٣|پەڕە=٤٣}}&lt;/ref&gt; یەکێک لە نموونە ھەرە بەناوبانگەکانی ڕیمۆنتادا یاریی [[یانەی تۆپی پێی بەرشەلۆنە ٦–١ یانەی تۆپی پێی پاریس سان جێرمان|گەڕانەوە]]ی [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠١٦-٢٠١٧|قۆناغی ١٦]]ی [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] بوو لە نێوان [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا]] و [[یانەی تۆپی پێی پاریس سان جێرمان]].&lt;ref name=&quot;6-1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Giménez, Santi|ڕێکەوت=8 de marzo de 2017|سەردێڕ=El Barça entra en la historia|ناونیشان=https://as.com/futbol/2017/03/08/champions/1488989204_198978.html|ڕێکەوتی سەردان=28 de febrero de 2023}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
ئەم زاراوەیە لە ساڵانی ١٩٥٠کانەوە لەناو وشەسازیی تۆپی پێی [[ئیسپانیا]]دا بەکاردەھێنرا بۆ دیاریکردنی سەرکەوتنێک یان ئەنجامێکی چاوەڕواننەکراو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Chassagnon, Marine|ڕێکەوت=9 de marzo de 2017|سەردێڕ=La &quot;Remontada&quot;, le terme que tout le monde a sur les lèvres après Barça - PSG|ناونیشان=https://www.huffingtonpost.fr/2017/03/09/quest-ce-que-la-remontada-le-terme-que-tout-le-monde-a-sur-l_a_21876973/|ڕێکەوتی سەردان=28 de febrero de 2023|زمان=fr}}&lt;/ref&gt; یەکێک لە سەرەتاترین بەکارھێنانەکانی لە ساڵی ١٩٥٦ بوو، لە [[یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٥٦|یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپا]] کە [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید]] بە ئەنجامی ٤–٣ لە [[ستاد ڕیمس]]ی بردەوە، دوای ئەوەی یارییەکە بە دوو گۆڵ لە بەرژەوەندیی ستاد ڕیمسەوە دەستی پێکرد.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=L. , F.|ڕێکەوت=20 de mayo de 2020|سەردێڕ=Football. &quot;Remontada&quot;: d'où vient ce mot qui entre dans le dictionnaire ?|ناونیشان=https://www.estrepublicain.fr/sport/2020/05/20/remontada-d-ou-vient-ce-mot-qui-entre-dans-le-dictionnaire|ڕێکەوتی سەردان=28 de febrero de 2023|زمان=fr}}&lt;/ref&gt; زاراوەکە بە شێوەیەکی نێودەوڵەتی لەدوای ٢٠١٧ەوە بەناوبانگ بوو، دوای ئەوەی [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا]] لە [[یانەی تۆپی پێی پاریس سان جێرمان]]ی بردەوە بە [[یانەی تۆپی پێی بەرشەلۆنە ٦–١ یانەی تۆپی پێی پاریس سان جێرمان|ئەنجامی ٦–١]] لە [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠١٦-٢٠١٧|خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Rossi, Tom|ڕێکەوت=8 de marzo de 2017|سەردێڕ=Pourquoi la remontada du Barça est historique|ناونیشان=https://www.liberation.fr/sports/2017/03/08/pourquoi-la-remontada-du-barca-est-historique_1554238/|ڕێکەوتی سەردان=28 de febrero de 2023|زمان=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Favre, Laurent|ڕێکەوت=15 de febrero de 2021|سەردێڕ=Et Barça-PSG inventa la &quot;remontada»|ناونیشان=https://www.letemps.ch/sport/football/barcapsg-inventa-remontada|ڕێکەوتی سەردان=28 de febrero de 2023|زمان=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=16 de febrero de 2021|سەردێڕ=Vous souvenez-vous de la remontada du Barça contre le PSG ?|ناونیشان=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Vous-souvenez-vous-de-la-remontada-du-barca-contre-le-psg/1222411|ڕێکەوتی سەردان=28 de febrero de 2023|زمان=fr}}&lt;/ref&gt; لەو کاتەوە، وشەی ''ڕیمۆنتادا'' لە [[زمانی ئیسپانی]]دا ھەناردەی زمانەکانی تری وەک [[زمانی فەڕەنسی|فەڕەنسی]]، [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]، و [[زمانی کوردی|کوردی]] کراوە بۆ وەسفکردنی پلەبەرزکردنەوە یان گۆڕانکارییەکی بەرچاو،&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Menetrier, Denis|ڕێکەوت=16 de febrero de 2021|سەردێڕ=Barça-PSG: comment la 'remontada' s'est ancrée dans la langue française|ناونیشان=https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fsport.francetvinfo.fr%2Ffootball%2Fligue-des-champions%2Fbarcelone-psg-comment-la-remontada-sest-ancree-dans-la-langue#federation=archive.wikiwix.com&amp;tab=url|ڕێکەوتی سەردان=28 de febrero de 2023|زمان=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=7 de marzo de 2019|سەردێڕ=Les remontadas contre le PSG et le Top 10 des éliminations les plus humiliantes des clubs français en Coupes d'Europe|ناونیشان=https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.goal.com%2Ffr%2Flistes%2Fles-remontadas-contre-le-psg-et-le-top-10-des-eliminations%2F14q2vr0a10p6l193py9b4kzq2s%23p2l2ulktvgup1p0ouwn1z60cf|ڕێکەوتی سەردان=28 de febrero de 2023|زمان=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=عوسمان|یەکەم=نەورۆز|ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=(ڤیدیۆ) ڕیاڵی ڕیمۆنتادا لە ئانفێڵدەوە کۆتایی بە لیڤەرپوڵ ھێنا و ناپۆلی براوەبوو|ناونیشان=https://esta.krd/230793/|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=Esta Media Network|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230715190403/https://esta.krd/230793/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ڕیمۆنتادا، Archives|ناونیشان=https://yariga.net/TAG/ڕیمۆنتادا،/|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=Yariga یاریگانێت}}&lt;/ref&gt; تەنانەت ھەندێک کات لە دەرەوەی گۆڕەپانی وەرزشیش بەکاردەھێنرێت، وەک لە [[سیاسەت]]دا.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=یەکێتی، لە کلاسیکۆی سەرۆکایەتیی کۆماردا ڕیمۆنتادا دەکات|ناونیشان=https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=129140|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.gksat.tv|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230715190404/https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=129140|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠٢١دا، بۆ یەکەمجار وشەکە لەلایەن [[بڵاوکراوەکانی لارووس]]ەوە خرایە فەرھەنگێکی فەڕەنسییەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Nadeu, Ferran|ڕێکەوت=20 de mayo de 2020|سەردێڕ=La palabra 'remontada' entra en el diccionario francés|ناونیشان=https://www.elperiodico.com/es/deportes/20200520/la-palabra-remontada-entra-en-el-diccionario-frances-7969039|ڕێکەوتی سەردان=28 de febrero de 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Le Figaro|ڕێکەوت=19 de mayo de 2020|سەردێڕ=La &quot;Remontada&quot; fait son entrée dans le dictionnaire|ناونیشان=https://www.lefigaro.fr/sports/scan-sport/actualites/la-remontada-fait-son-entree-dans-le-dictionnaire-1002322|ڕێکەوتی سەردان=28 de febrero de 2023|زمان=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=N. , C.|ڕێکەوت=19 de mayo de 2020|سەردێڕ=Le mot &quot;remontada&quot; entrera dans le dictionnaire en 2021|ناونیشان=https://rmcsport.bfmtv.com/football/ligue-1/le-mot-remontada-entrera-dans-le-dictionnaire-en-2021_AV-202005190357.html|ڕێکەوتی سەردان=28 de febrero de 2023|زمان=fr}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|2}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{ویکیفەرھەنگ}}
{{تووڵی دەروازە|تۆپی پێ|ئیسپانیا}}

{{تۆپی پێ-کۆلکە}}
{{ئیسپانیا-کۆلکە}}

[[پۆل:زاراوە وەرزشییەکان]]
[[پۆل:پەڕەکانی ڕوونکردنەوە]]</text>
      <sha1>bxl4m3jc3izgvwlezz51ro5vl96bl0f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیۆ مۆرایڵز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>239737</id>
    <revision>
      <id>1694219</id>
      <parentid>1531517</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T07:33:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئەکتەر-کۆلکە، کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، فیلم-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1021" sha1="i6tbcqp0gafulfty909e1vyqieeuvyl" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''ڕیۆ مۆرایڵز''' ({{بە ئینگلیزی|Rio Morales}}) کارەکتەرێکە لە کتێبە کۆمیکەکانی ئەمریکادا دەردەکەوێت کە لەلایەن مارڤێڵ کۆمیکسەوە بڵاوکراونەتەوە. ئەم کەسایەتییە خەیاڵییە دایکی سپایدەرمان [[مایڵز مۆرایڵز]]ە.

==سەرچاوەکان==
[https://en.wikipedia.org/wiki/List%20of%20Marvel%20Comics%20characters:%20M https://en.wikipedia.org/wiki/List of Marvel Comics characters: M]

{{تووڵی دەروازە|ئەکتەران|کایەی ڤیدیۆیی|مێژوو|فیلم|ئەنیمەیشن|ھۆڵیوود|کۆمەڵگا|شەڕ}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{ئەکتەر-کۆلکە}}
{{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}}
{{فیلم-کۆلکە}}</text>
      <sha1>i6tbcqp0gafulfty909e1vyqieeuvyl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژنامەی سۆما</title>
    <ns>0</ns>
    <id>239795</id>
    <revision>
      <id>1693827</id>
      <parentid>1530907</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:34:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5312" sha1="iuqvsvvp5pwyu3surn6ibtnratf46ea" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox newspaper|name=ڕۆژنامەی سۆما|logo=|image=SOMA issue 44.jpg|caption=|type=ڕۆژنامەی هەفتانە|format=|owners=|founder=|publisher=ناوەندی چاپەمەنی و ڕاگەیاندنی خاک|editor=|chiefeditor=|assoceditor=|maneditor=تەنیا گودسۆزیان|newseditor=|managingeditordesign=|campuseditor=|campuschief=|opeditor=|sportseditor=|photoeditor=|seniorstaff=|staff=|foundation=|political=[[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]]|language=[[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]|ceased publication=|relaunched=|headquarters=[[سلێمانی]]، [[کوردستان]]|circulation=٨،٠٠٠|sister newspapers=|ISSN=|oclc=|website={{Official website|http://www.soma-digest.com|www.soma-digest.com}}}}
'''ڕۆژنامەی سۆما''' ڕۆژنامەیەکی ئینگلیزییە لە [[ھەرێمی کوردستان|هەرێمی کوردستان]].چاپخانەکانی لە [[بەغدا|بەغدان]] و نووسینگەی چاپەمەنی لە سلێمانیە. ڕۆژنامەکە لە ١٤ی شوباتی ٢٠٠٦ دەستیپێکردووە، لەسەر بنەمای دوو هەفتە دەردەچێت و بەسەر هەموو [[عێراق|عێراقدا]] دابەشدەکرێت، ڕاپۆرت لەسەر کاروباری [[کورد]] و عێراق دەخرێتەڕوو. جگە لەوەی شیکارییەکانی بابەتەکانی سەرەکی هەرێم لەخۆدەگرێت، چاوپێکەوتن لەگەڵ بەرپرسانی پێشەنگیش لەخۆدەگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Soma D - YouTube|ناونیشان=https://www.youtube.com/user/SomaDigest?app=desktop|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.youtube.com}}&lt;/ref&gt; کاغەزەکە بە ناوی سۆما ناونراوە کە لە زمانی کوردیدا بە واتای &quot;ڕوانگە&quot; دێت. سەرنووسەری بەڕێوەبەری تەنیا گودسۆزیانە. تیراژی نیشتمانی لە هەر ژمارەیەکدا ٨ هەزار دانە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=soma-digest Publisher Publications - Issuu|ناونیشان=https://issuu.com/soma-digest|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=issuu.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230724105034/https://issuu.com/soma-digest|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

ڕۆژنامەکە پەیوەندییەکی سەرەکی لەگەڵ [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|یەکێتیی نیشتمانی کوردستان]] هەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Soma digest|ناونیشان=http://soma-digest.com/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081218083527/http://soma-digest.com/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ستوونینووس و ڕۆژنامەنووسانی ئێستا ==

* لاوین سەگەرمە (جێگری سەرنوسەری بەڕێوبەر)
* دکتۆر شێرکۆ عەبدوڵڵا (ستوونینووس)
* دۆلامیت دا پیمپ (ڕاوێژکاری ڕۆشنبیری)
* ئاگری ئیسماعیل (ستوونینووس)
* دکتۆر یوسف کەچیچان (ستوونینووس)
* ڕاز جەباری (پەیامنێر و نوێنەر لە بەریتانیا لەندەن)
* ئەنوەر قەرەداغی (دەستکاریکەری زمان)
* ئاری ئەنوەر
* ژینۆ عەبدوڵڵا
* جەلال ئەحمەد
* نوحمان عەبدولڕەحیم عەلی
* جەیسۆن ئەتاناسیادیس
* ڕۆژ بەهجەت
* کارۆخ بەهجەت
* لیندا بێرگولوند
* ئیلنور سێڤیک (ئەنقەرە)
* ترۆی دەیڤس
* جۆناثەن دوۆرکین
* دکتۆر ڕێبوار فەتتاح (لەندەن)
* پات گافنی (لەندەن)
* باست غەریب
* دکتۆر هاری هاگۆپیان (لەندەن)
* دانا حەمیید
* دکتۆر ئەلبێرت عیسا
* فەخری کەریم (بەغداد)
* عەلی کوردستانی
* ئیبراهیم ئەلمەراشی (ئیستەنبول)
* محەممەد کەریم محەممەد
* هاوری دارۆ نوری
* شادمان جەناب نووری
* جەمال پێنجوێنی
* ئاسۆز ڕەشید (بەغداد)
* دکتۆر [[لەتیف ڕەشید]] (بەغداد)
* بەختیار سابیر
* [[قوباد تاڵەبانی]] (واشینتۆن)
* ڕەنج تاڵەبانی
* ئاوات عەبدوڵڵا
* دەریا ئیبراهیم (ڕۆژنامەنووس)
* هەژار محەممەد
* گەلاوێژ ڕەشید
* ئاکۆ غەریب

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|ڕۆژنامەوانی|کوردستان|سیاسەت|کۆمەڵگا }}

{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:ڕاگەیێنەرەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:ماس میدیا لە سلێمانی]]</text>
      <sha1>iuqvsvvp5pwyu3surn6ibtnratf46ea</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیماستەر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>240113</id>
    <revision>
      <id>1694137</id>
      <parentid>1546133</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T01:39:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، کۆمپانیا-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2098" sha1="jlcln4bveloi799gysfrah3rhllvhkl" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
'''ڕیماستەر''' یان '''وەشانی نوێکراو''' ({{بە ئینگلیزی|Remaster}}) ئاماژەیە بۆ وەشانی نوێکراوی یارییەکی ڤیدیۆیی کە پێشتر بڵاوکراوەتەوە، بەزۆری بۆ نەوەی نوێتری کۆنسۆڵ یان پلاتفۆرمەکان. بریتییە لە باشترکردنی گرافیک و کوالیتی دەنگ و ھەندێکجار زیادکردنی تایبەتمەندی یان ناوەڕۆکی نوێ بۆ بەرزکردنەوەی ئەزموونی گشتی. ڕیماستەرەکان ئامانجیان ئەوەیە یارییە کۆنەکان بگەیەننە ستانداردە مۆدێرنەکان لە ھەمان کاتدا پاراستنی یاریکردن و ھێڵی چیرۆکی ڕەسەن. زۆرجار ئەوان دیمەنی باشتر بە پێکھاتەی ڕوونی بەرزتر، کاریگەری ڕووناکی بەرزتر و ڕێژەی چوارچێوە نەرمتر لەخۆدەگرن. ھەروەھا ڕیماستەرەکان دەتوانن ناوەڕۆکی دابەزێنراوی زیادە (DLC)یان تایبەتمەندی بۆنوس لەخۆبگرن کە لە بڵاوکردنەوەی ئەسڵیدا نەبوون؛ بۆیە ڕیماستەرەکان دەرفەتێک بۆ یاریزانەکان دەڕەخسێنن کە سەردانی یارییە خۆشەویستەکان بکەنەوە بە دیمەنی باشتر و توخمەکانی یاریکردن کە ئەگەری بەرزبوونەوەی ھەیە.

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٣}}
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|کۆمەڵگا|مێژوو|کۆمپانیا|تەکنۆلۆژیا|تەلەڤیزیۆن|فیلم|مۆسیقا}}

{{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}}
{{کۆمپانیا-کۆلکە}}
{{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}}

[[پۆل:ئەندازیاریی دەنگ]]
[[پۆل:فیلمسازی]]</text>
      <sha1>jlcln4bveloi799gysfrah3rhllvhkl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆبێرتۆ مانچینی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>240163</id>
    <revision>
      <id>1693899</id>
      <parentid>1693533</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:08:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئیتاڵیا|ئیتاڵیا]]</comment>
      <origin>1693899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7551" sha1="4vp1byixm9v8qlf03vflwdosazim6oz" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

'''ڕۆبێرتۆ مانچینی''' ({{IPA-it|roˈbɛrto manˈtʃi:ni}} ; لەدایکبووی ٢٧ی تشرینی دووەمی ١٩٦٤) ڕاھێنەری [[تۆپی پێ]]ی ئیتاڵییە و پێشتر یاریزان بووە. لە ئێستادا ڕاھێنەری ھەڵبژاردەی ڕاھێنەری [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیتالیا|ھەڵبژاردەی ئیتاڵیایە]].

کاتێک یاریزان بوو وەک [[ھێرشبەر (تۆپی پێ)|ھێرشبەری]] قۆڵ یاری کردووە، لە [[یانەی بۆڵۆنیا]] ژیانی پیشەگەرانەی دەستپێکردووە، پاشان لە ساڵی ١٩٨٢ ڕووی کردە یانەی سامپدۆریا کە زیاتر لە ٥٥٠ یاری تێدا ئەنجامدا، و یارمەتی تیپەکەی دا نازناوی [[سێریێ ئا|خولی ئیتاڵیا]] و چوار نازناوی جامی ئیتاڵیا و [[جامی براوەکانی جامی ئەورووپا]] بەدەستبھێنێت . ٣٦ یاری بۆ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیتالیا|ئیتاڵیا]] کردووە، بەشداری لە [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ١٩٨٨]] و [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٠]] کردووە، ھەرچەندە لە جامی جیھانیی ١٩٩٠ دا بەشداری یارییەکانی نەکرد. لە ساڵی ١٩٩٧ دوای ١٥ ساڵ لە یاری بۆ سامپدۆریا، مانچینی یانەکەی بەجێھێشت و پەیوەندی بە [[لاتسیۆ|لاتسیۆوە]] کرد، لەوێش توانی جگە لە [[جامی سووپەری ئەورووپا|جامی سوپەری ئەورووپا،]] دوو نازناوی دیکەی جامی ئیتاڵیا بەدەستبھێنێت. شانبەشانی [[جانلویجی بووفۆن|جیانلویجی بوفۆن]] دێت کە زۆرترین جار نازناوی جامی ئیتاڵیا بەدەستھێناوە (٦).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Buffon wins Coppa with Chiesa Senior and Junior|ناونیشان=https://www.football-italia.net/170909/buffon-wins-coppa-chiesa-senior-and-junior|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=www.football-italia.net}}&lt;/ref&gt; ساڵی ١٩٩٤ بە فەرمی وازھێنانی لە یاری نێودەوڵەتی ڕاگەیاند&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Roberto Mancini Profile|ناونیشان=https://www.planetsport.com/soccer/roberto-mancini|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=PlanetSport|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

یەکەم ئەرکی ڕاھێنەرایەتی لە [[یانەی تۆپی پێی فیۆرێنتینا|فیۆرێنتینا]] بوو لە ساڵی ٢٠٠١، تەمەنی تەنھا ٣٦ ساڵ بوو، نازناوی جامی ئیتاڵیا بەدەستھێنا. وەرزی دواتر پۆستی ڕاھێنەرایەتی یانەی لازیۆی گرتە ئەستۆ و لەوێش توانی سەرکەوتن تۆماربکات لە بردنەوەی جامی ئیتالیا. لە ساڵی ٢٠٠٤دا، مانچینی پۆستی ڕاھێنەرایەتی لە [[ئینتەر میلان]] پێشکەش کرا، سێ نازناوی لەسەریەک لە خولی ئیتاڵیا بەدەستھێنا، کە ژمارەیەکی پێوانەیی یانەکەیە؛ لە ساڵی ٢٠٠٨ لە کارەکەی دوورخرایەوە. دوای ئەوەی زیاتر لە ساڵێک لە ئەرکی ڕاھێنەرایەتی دورکەوتەوە، مانچینی لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩ وەک ڕاھێنەری [[یانەی تۆپی پێی مانچستەر سیتی|یانەی مانچستەر سیتی]] دەستنیشانکرا. یارمەتی سیتی دا لە وەرزی ٢٠١٠–٢٠١١ جامی یەکێتی ئینگلتەرا بباتەوە، کە یەکەم نازناوی گەورەی یانەکەی بوو لە ماوەی ٣٥ ساڵدا. مانچینی لە مانگی ئەیلوولی ساڵی ٢٠١٣ ئەرکی ڕاھێنەرایەتی لە یانەی [[گاڵاتاسەرای|گەلاتەسەرای]] تورکی وەرگرت و لە تاکە وەرزیدا لە یانەکەیدا نازناوی جامی تورکیای بەدەستھێنا، پێش ئەوەی بۆ ماوەی دوو ساڵی دیکە بگەڕێتەوە ئینتەرمیلان پێش ئەوەی ڕاھێنەرایەتی یانەی [[یانەی تۆپی پێی زێنیت سان پێتێرسبێرگ|یانەی زێنیت]] ڕووسی بکات. لە ساڵی ٢٠١٨ ڕاھێنەری ھەڵبژاردەی ئیتاڵیا بوو، دوای ئەوەی ئیتاڵیا نەیتوانی سەرکەوێت بۆ [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨]]. لە ساڵی [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠|٢٠٢١]] توانی نازناویی دووەمی [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا]] بۆ ئیتالیا بەدەستبھێنێت. پاشان لەژێر ئیدارەی ئەودا، ئیتاڵیا بۆ دووەمجار لەسەریەک نەیتوانی بگاتە جامی جیھانیی فیفا دوای دۆڕان بەرامبەر مەقدۆنیای باکوور.

مانچینی لە ھەموو وەرزێکدا کە ڕاھێنەر بووە، لە ساڵی ٢٠٠٢ تا ٢٠١٤، لانیکەم گەیشتووەتە قۆناغی پێش کۆتایی پێشبڕکێیەکی گەورە. خاوەنی کۆمەڵێک ڕیکۆردە، لەوانە زۆرترین یاریی کۆتایی جامی ئیتاڵیا لەسەریەک لە ساڵی ٢٠٠٤ تا ٢٠٠٨، لەگەڵ لازیۆ جارێک لە ٢٠٠٤ و لەگەڵ ئینتەرمیلان لە چوار وەرزی دواتردا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cox|یەکەم=Michael|سەردێڕ=Talking Tactics: Mancini the cup specialist|ناونیشان=http://www.itv.com/sport/football/facup/news/fourth-round-replay-live-itv-man-city-notts-county-tactics-89922/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110325185001/http://www.itv.com/sport/football/facup/news/fourth-round-replay-live-itv-man-city-notts-county-tactics-89922/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=ITV}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* {{ئینستاگرام|mrmancini10}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}{{تووڵی دەروازە|تۆپی پێ|ژیاننامە|ئیتالیا|ئیتاڵیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Roberto Mancini}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{تۆپی پێ-کۆلکە}}
{{ئیتالیا-کۆلکە}}

[[پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان]]
[[پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ئیتالی]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٠]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ١٩٨٨]]
[[پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ]]
[[پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا]]
[[پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی لێستەر سیتی]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٤]]
[[پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە عەرەبستانی سعوودی]]</text>
      <sha1>4vp1byixm9v8qlf03vflwdosazim6oz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژنامەی ڕۆم (فیلم)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>240318</id>
    <revision>
      <id>1693831</id>
      <parentid>1550083</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:34:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1193" sha1="9djyg4ycccblxntens0d9wkbhaquv6g" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس
|وێنە = The_Rum_Diary_Poster.jpg
}}
'''ڕۆژنامەی ڕۆم''' ({{بە ئینگلیزی| The Rum Diary}}) فیلمێکی کۆمیدی-درامای ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠١١ لە نووسین و دەرھێنانی بروس ڕۆبنسن، لەسەر بنەمای ڕۆمانی بە ھەمان ناو لە ساڵی ١٩٩٨ لەلایەن ھانتەر ئێس تۆمپسۆنەوە.

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی ئابی ٢٠٢٣}}
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|دەیەی ٢٠١٠|کۆمیدیا}}
{{پۆلی کۆمنز|The Rum Diary (film)}}

{{فیلم-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١١]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لە پورتوگال وێنەیان گیراوە]]</text>
      <sha1>9djyg4ycccblxntens0d9wkbhaquv6g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆپۆنگی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>240420</id>
    <revision>
      <id>1693781</id>
      <parentid>1604652</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T13:37:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژاپۆن-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1768" sha1="k8idwga3y08op9nws1opd3zau9741of" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
[[پەڕگە:Roppongihills_overview.jpg|وێنۆک|بینای ڕۆپۆنگی ھیڵز]]
'''ڕۆپۆنگی''' (بە [[ژاپۆنی]]: 六本木) یەکێکە لە گەڕەکەکانی [[میناتۆ، تۆکیۆ]] لە [[ژاپۆن]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Being Inc. &quot;About us&quot;|ناونیشان=http://beinggiza.com/company.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Being Inc.|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئایاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120512022654/http://beinggiza.com/company.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=特定商取引に関する法律に基づく表示|ناونیشان=http://njpwworld.com/law|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190629055121/https://njpwworld.com/law|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;  ئەوەی زۆرتر جیاکەرەوەی شاری ڕۆپۆنگییە، بوونی ناوچەی ڕۆپۆنگی ھیڵزە کە بە یانە شەوانەکانی و بوونی ڕێژەیەکی زۆر لە گەشتیارانی بیانی بەناوبانگە. ڕۆپۆنگی بەشی باشووری بازنەی ھێڵی یامانۆتێ و باشووری [[ئاکاساکا]] و باکووری [[أزابو|ئەزابو]] داگیر دەکات.
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ژاپۆن|تۆکیۆ}}
{{پۆلی کۆمنز|Roppongi}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{ژاپۆن-کۆلکە}}</text>
      <sha1>k8idwga3y08op9nws1opd3zau9741of</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژی ڕزگاریی نیشتمانیی کۆریا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>240914</id>
    <revision>
      <id>1693957</id>
      <parentid>1661004</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T19:37:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆریای باکوور-کۆلکە، کۆریای باشوور-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15447" sha1="1xh96fs6rpt2q3uny3ddm7njl6xwpuy" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox holiday|holiday_name=ڕۆژی ڕزگاری نیشتمانی کۆریا|type=نیشتیمانی|image=Prison_Release_of_Korean_activists.JPG|imagesize=250px|caption=گەلی کۆریا لە ساڵی ١٩٤٥ ئاهەنگی ڕزگاری خۆیان دەگێڕن|official_name=Chogukhaebangŭi nal&lt;br/&gt;(North Korea)&lt;br/&gt;Gwangbokjeol (South Korea)|observedby={{plainlist|
*[[کۆریای باکوور
]]
*[[کۆریای باشوور
]]
}}|litcolor=|longtype=نیشتیمانی|significance=یادی ڕۆژی سەرکەوتن بەسەر ژاپۆن دەکەنەوە، کاتێک کۆریا لە ژێر دەسەڵاتی کۆلۆنیالیزمی ژاپۆن ڕزگاری بوو|date=١٥ی ئاب|scheduling=|celebrations=نمایشی مەدەنی و سەربازی، گردبوونەوەی سیاسی|observances=|relatedto=|frequency=ساڵانە}}

'''ڕۆژی ڕزگاریی نیشتمانیی کۆریا''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: National Liberation Day of Korea) پشوویەکی گشتییە کە ساڵانە لە ١٥ـی [[ئاب]] لە هەردوو وڵاتی کۆریای [[کۆریای باشوور|باشوور]] و [[کۆریای باکوور|باکوور]] بەڕێوەدەچێت. یادی ئەو ڕۆژە دەکرێتەوە کە [[کۆریا]] لە ژێر دەستی ٣٥ ساڵەی دەسەڵاتی [[داگیرکاری ژاپۆن بۆ سەر کۆریا (١٩١٠)|کۆلۆنیالیزمی ژاپۆن]] ڕزگاری بوو.

== ناوی ڕۆژەکە ==
ڕۆژەکە لە [[کۆریای باشوور]] بە Gwangbokjeol ناسراوە (بە کۆری: 광복절؛ واتا ئەو ڕۆژەی ڕووناکی گەڕایەوە)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=광복절|ناونیشان=https://terms.naver.com/entry.naver?cid=40942&amp;docId=1064923&amp;categoryId=34708|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=terms.naver.com|زمان=ko|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئابی ٢٠٢٣|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817153915/https://terms.naver.com/entry.naver?cid=40942&amp;docId=1064923&amp;categoryId=34708|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

لە [[کۆریای باکوور]] بە Chogukhaebangŭi nal ناسراوە (بە واتای ڕزگارکردنی ڕۆژی نیشتمان) دێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=NK|یەکەم=Daily|ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Kim Jong Un’s birthday still not a holiday {{!}} Daily NK|ناونیشان=https://www.dailynk.com/english/kim-jong-uns-birthday-still-not-a/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٢٣|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

کۆرییەکان لە بری سەربەخۆی ئەو دوو ناوە بەکار دێنن بۆ ئەوەی جەخت لەوە بکەنەوە کە [[کۆریا]] بۆ چەندین سەدە پێش دەسەڵاتی [[ژاپۆن]] سەربەخۆ بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Korean|یەکەم=90 Day|ڕێکەوت=٢٢ی ئازاری ٢٠١٦|سەردێڕ=National Liberation Day of Korea (Gwangbokjeol) - Celebration of Independence|ناونیشان=https://www.90daykorean.com/korean-independence-day-gwangbokjeol/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=90 Day Korean|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
[[پەڕگە:Surrender of Japanese Forces in Southern Korea.jpg|وێنۆک|تەسلیمبوونی هێزەکانی [[ژاپۆن]] لە [[کۆریای باشوور]]]]
ئەو ڕۆژە ساڵڕۆژی ئەو ڕاگەیاندنەیە کە [[ژاپۆن]] بەبێ مەرج خۆی ڕادەستی هاوپەیمانان دەکات لە ١٥ـی ئابی ١٩٤٥. فەرمان بە سەرجەم هێزەکانی سوپای ئیمپراتۆری ژاپۆن درا کە خۆیان ڕادەستی هاوپەیمانان بکەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=광복절|ناونیشان=https://terms.naver.com/entry.naver?cid=40942&amp;docId=1064923&amp;categoryId=34708|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=terms.naver.com|زمان=ko|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئابی ٢٠٢٣|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817153915/https://terms.naver.com/entry.naver?cid=40942&amp;docId=1064923&amp;categoryId=34708|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; حکومەتە سەربەخۆکانی کۆریا لە ١٥ی ئابی ١٩٤٨ دوای سێ ساڵ دروستکران.

[[کۆریا]] بۆ چەندین سەدە وڵاتێکی سەربەخۆیە، بەڵام چەندین جار داگیرکرابوو، دوایین لەشکرکێشی سەردەمی دەسەڵاتی ژاپۆن بوو. سێ ساڵی خایاند دوای سەربەخۆبوونی کۆریا لە ساڵی ١٩٤٥ تا میلەت لە ١٥ی ئابدا بە ڕاستی کۆماری کۆریایان دامەزراندەوە، کە لەو ڕۆژەدا ڕزگاری نیشتمانی بەڕێوەدەچێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Korean|یەکەم=90 Day|ڕێکەوت=٢٢ی ئازاری ٢٠١٦|سەردێڕ=National Liberation Day of Korea (Gwangbokjeol) - Celebration of Independence|ناونیشان=https://www.90daykorean.com/korean-independence-day-gwangbokjeol/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=90 Day Korean|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

١٥ـی ئاب لەلایەن زۆرێک لە وڵاتانەوە بە ڕۆژی سەرکەوتن بەسەر ژاپۆن دادەنرێت، ئەو ڕۆژەی ئیمپراتۆری ژاپۆن تەسلیمبوونی وڵاتەکەی ڕاگەیاند. بەڵام [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] لە مانگی ئەیلولدا یادی ئەم ڕۆژە دەکاتەوە کاتێک ژاپۆنییەکان بە فەرمی بەیاننامەی تەسلیمبوونیان واژۆ کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Korean|یەکەم=90 Day|ڕێکەوت=٢٢ی ئازاری ٢٠١٦|سەردێڕ=National Liberation Day of Korea (Gwangbokjeol) - Celebration of Independence|ناونیشان=https://www.90daykorean.com/korean-independence-day-gwangbokjeol/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=90 Day Korean|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

ڕۆژی ڕزگاری تاکە جەژنی کۆریایە کە لەلایەن هەردوو [[کۆریای باکوور]] و [[کۆریای باشوور|کۆریای باشوورەوە]] بەڕێوەدەچێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=- YouTube|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=3qd577spAxE|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=www.youtube.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=머니투데이|ڕێکەوت=١٥ی ئابی ٢٠١٣|سەردێڕ=8월 15일 한국만 독립한 거 아냐…또 어디?|ناونیشان=https://news.mt.co.kr/mtview.php?no=2013081513241244985|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=머니투데이|زمان=ko}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٤|سەردێڕ=北, 공화국 창건 역사 살펴보기|ناونیشان=http://www.tongilnews.com/news/articleView.html?idxno=108870|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=통일뉴스|زمان=ko}}&lt;/ref&gt;

== کۆریای باکوور ==
[[پەڕگە:Laika ac Pyongyang (7968795672).jpg|وێنۆک|پۆستەری ڕۆژی ڕزگاری لە شاری [[پیۆنگیانگ|پیۆنگیانگی]] پایتەختی [[کۆریای باکوور]]]]
لە کۆریای باکوور، شتێکی باوە کە لەو ڕۆژەدا ئاهەنگی هاوسەرگیری دیاری بکرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Book sources - Wikipedia|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-952-291-369-2|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=en.wikipedia.org|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

زۆرجار ئەم جەژنە بە نمایشێکی سەربازی لە گۆڕەپانی [[کیم ئیل سونگ]] بە ئامادەبوونی سەرۆکی کۆمیسیۆنی کاروباری دەوڵەت و فەرماندەی گشتی هێزە چەکدارەکانی کۆریای باکوور بەڕێوە دەچوو. یەکەم نمایش لە ساڵی ١٩٤٩ لە وێستگەی [[پیۆنگیانگ]] بەڕێوەچوو. لە ساڵی ١٩٥٣ جارێکی تر بەڕێوەچوو، پاشان هەموو ساڵێک تا ساڵی ١٩٦٠ بەڕێوەچوو، کاتێک تا سەرەتای ساڵانی ٢٠٠٠ ئەو نمایشە سەربازییە وەستا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=https://www.latimes.com/people/associated-press|ڕێکەوت=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|سەردێڕ=North Korean military parades: 70 years of propaganda, intimidation and unity|ناونیشان=https://www.latimes.com/world/la-fg-north-korea-military-parades-20180908-story.html|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=Los Angeles Times|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

== کۆریای باشوور ==

=== پشووی گشتی ===
لە [[کۆریای باشوور]] لەو ڕۆژەدا چەندین چالاکی و بۆنە بەڕێوەدەچن، لەوانە مەراسیمێکی فەرمی کە سەرۆکی کۆمار یان لە هۆڵی سەربەخۆیی کۆریا لە شاری [[چۆنان]] یان لە سەنتەری [[سێجۆنگی مەزن|سێجۆنگ]] بۆ نمایشە هونەرییەکان ئامادە دەبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=광복절|ناونیشان=https://terms.naver.com/entry.naver?cid=40942&amp;docId=1064923&amp;categoryId=34708|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=terms.naver.com|زمان=ko|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئابی ٢٠٢٣|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817153915/https://terms.naver.com/entry.naver?cid=40942&amp;docId=1064923&amp;categoryId=34708|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=기자|یەکەم=문성규|سەردێڕ=세종문화회관서 제64주년 광복절 경축식|ناونیشان=https://n.news.naver.com/mnews/article/001/0002813911?sid=100|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=n.news.naver.com|زمان=ko}}&lt;/ref&gt; لە کاتی ئاهەنگەکەدا ئاڵای وڵاتانی جیاواز لە جیهاندا کە لە ناوەڕاستی ڕێگای دەوروبەری ناوچەی جەمسیلی سیئۆل لە نێوان یاریگای ئۆڵۆمپی و پارکی ئۆڵۆمپیدا هەڵواسراون، دەهێندرێنە خوارەوە و ئاڵای نیشتمانی کۆریای باشوور هەڵدەکرێت.3&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Korean|یەکەم=90 Day|ڕێکەوت=٢٢ی ئازاری ٢٠١٦|سەردێڕ=National Liberation Day of Korea (Gwangbokjeol) - Celebration of Independence|ناونیشان=https://www.90daykorean.com/korean-independence-day-gwangbokjeol/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=90 Day Korean|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; 

هەموو باڵەخانە و ماڵەکان هاندەدرێن کە ئاڵای نیشتمانی کۆریای باشوور نمایش بکەن. زۆربەی مۆزەخانە گشتییەکان و شوێنە گشتییەکان لەو ڕۆژەدا بە خۆڕایی دەبن، هەروەها دەتوانن بە هەردوو جۆری گواستنەوەی گشتی و شەمەندەفەری نێوان شارەکان بە خۆڕایی گەشت بکەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=광복절|ناونیشان=https://terms.naver.com/entry.naver?cid=40942&amp;docId=1064923&amp;categoryId=34708|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=terms.naver.com|زمان=ko|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئابی ٢٠٢٣|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817153915/https://terms.naver.com/entry.naver?cid=40942&amp;docId=1064923&amp;categoryId=34708|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

&quot;گۆرانی گوانگبۆکجیۆل&quot;ـی فەرمی لە مەراسیمە فەرمییەکان دەوترێتەوە. تێکستی گۆرانییەکە لەلایەن جیۆنگ ئینبۆ و ئاوازەکەی لەلایەن یۆن یۆنگهای دانراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=광복절|ناونیشان=https://terms.naver.com/entry.naver?cid=40942&amp;docId=1064923&amp;categoryId=34708|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=terms.naver.com|زمان=ko|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئابی ٢٠٢٣|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817153915/https://terms.naver.com/entry.naver?cid=40942&amp;docId=1064923&amp;categoryId=34708|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

حکومەت بە شێوەیەکی نەریتی لەو ڕۆژەدا لێخۆشبوونی تایبەت دەردەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئابی ٢٠٠٩|سەردێڕ=광복절 특사, 오늘 오전 11시 대상자 발표|ناونیشان=https://www.asiatoday.co.kr/view.php?key=274916|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=종합일간지 : 신문/웹/모바일 등 멀티 채널로 국내외 실시간 뉴스와 수준 높은 정보를 제공|زمان=ko}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ytn.co.kr/_ln/0103_200908110742141831|سەردێڕ=오늘 오전 광복절 특사 대상자 발표|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=www.ytn.co.kr}}&lt;/ref&gt;

== هەوڵی تیرۆرکردن ==
کاتژمێر ١٠:٢٣ بەیانی، لە ١٥ـی ئابی ١٩٧٤، مون سێ گوانگ، هەوڵیدا سەرۆک پارک چۆنگ هی لە شانۆی نیشتمانی کۆریا لە سیئۆل لە میانی مەراسیمێکی گوانگبۆکیۆل تیرۆر بکات؛  پارک هیچ زیانێکی پێنەگەیشت بەڵام هاوسەرەکەی یوک یۆنگ سوو، خانمی یەکەمی کۆریای باشوور، کوژرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Keon|یەکەم=Michael|ناونیشان=http://archive.org/details/koreanphoenixnat00keon|سەردێڕ=Korean phoenix : a nation from the ashes|ڕێکەوت=١٩٧٧|بڵاوکەرەوە=Englewood Cliffs, N.J. : Prentice-Hall International|ئەوانی تر=Internet Archive|ژپنک=٩٧٨-٠-١٣-٥١٦٨٢٣-٣}}&lt;/ref&gt;

== بەستەری دەرەکی ==

* [http://www.i815.or.kr/html/en/ هۆڵی سەربەخۆیی کۆریا]
* [http://blog.naver.com/happymogaha/140041176754 گۆرانی گوانگبۆکیۆل، ڤیدیۆ کلیپێک کە لە ساڵی ١٩٥٨ لە بلۆگی فەرمی وەزارەتی کارگێڕی گشتی و ئاسایش بڵاوکراوەتەوە] (بە [[زمانی کۆری]])
* [https://web.archive.org/web/20071010045410/http://narasarang.mpva.go.kr/multimedia/motion_sing1.asp گۆرانی گوانگبۆکجۆل لە وەزارەتی نیشتمانپەروەران و کاروباری ئەفسەرە دێرینەکان] (بە [[زمانی کۆری]])

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;
{{تووڵی دەروازە|کۆریای باکوور|کۆریای باشوور|ژاپۆن}}
{{پۆلی کۆمنز|National Liberation Day of Korea}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{کۆریای باکوور-کۆلکە}}
{{کۆریای باشوور-کۆلکە}}
{{ژاپۆن-کۆلکە}}</text>
      <sha1>1xh96fs6rpt2q3uny3ddm7njl6xwpuy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێدیت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>240981</id>
    <revision>
      <id>1694331</id>
      <parentid>1543717</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:32:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپانیا-کۆلکە، تەکنۆلۆژیا-کۆلکە، کۆمپیوتەر-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1774" sha1="e5kbdncnya52hdirdt75k81wddpdic3" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس
|وێنە = Reddit logo.svg
}}

'''ڕێدیت''' ({{IPAc-en|ˈ|r|ɛ|d|ᵻ|t}}) ماڵپەڕێکی ئەمریکییە بۆ کۆکردنەوەی ھەواڵی کۆمەڵایەتی و ھەڵسەنگاندنی ناوەڕۆک و گفتوگۆکردن. بەکارھێنەرانی تۆمارکراو (بە شێوەیەکی گشتی بە &quot;redditors&quot; ناودەبرێن) ناوەڕۆکێک دەنێرن بۆ ماڵپەڕەکە وەک بەستەر، پۆستی دەقی، وێنە و ڤیدیۆ، کە دواتر لەلایەن ئەندامانی دیکەوە دەنگیان بۆ سەرەوە یان خوارەوە دەدرێت. پۆستەکان بەپێی بابەتەکان ڕێکدەخرێن بۆ بۆردەکانی دروستکراوی بەکارھێنەر کە پێیان دەوترێت &quot;کۆمەڵگە&quot; یان &quot;subreddits&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Careers - Reddit|ناونیشان=https://www.redditinc.com/careers|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=Reddit}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٩ی ئابی ٢٠٢٣}}
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|تەکنۆلۆژیا|کۆمپانیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئابووری|ئینتەرنێت|دەیەی ٢٠٠٠}}
{{پۆلی کۆمنز|Reddit}}

{{کۆمپانیا-کۆلکە}}
{{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}}
{{کۆمپیوتەر-کۆلکە}}

[[پۆل:ویکییەکان]]
[[پۆل:نەرمامێرەکانی ئەندرۆید]]
[[پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە بۆرسەی نیویۆرکدا ناویان ھاتووە]]</text>
      <sha1>e5kbdncnya52hdirdt75k81wddpdic3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی بۆتە چالاکەکان</title>
    <ns>4</ns>
    <id>241625</id>
    <revision>
      <id>1694018</id>
      <parentid>1693260</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T21:01:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: نوێکردنەوە</comment>
      <origin>1694018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2757" sha1="lrgy3rypgu4s2wn2d8y822hk1jp4a5b" xml:space="preserve">{{ئەمانەش ببینە|ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی بۆتە ناچالاکەکان}}
{{چینی ناوەند}}
پێرستی [[وپ:بۆت|بۆت]]ە چالاکەکانی ویکیپیدیا{{ھن}}
بۆتی چالاک بە بۆتێک دەڵێن کە لە ٣٠ ڕۆژی ڕابردوو لانی کەم [[تایبەت:بەشدارییەکان|بەشدارییەکی]] ھەبووە.{{ھن}}
لە ئێستادا ئەم ئامارە ڕۆژانە نوێ دەکرێتەوە.{{ھن}}
'''دوایین نوێکردنەوە لەلایەن [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]]'''؛ لە ''٢١:٠١، ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)''
{{کۆتایی}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin: auto;&quot;
|+ بۆتە چالاکەکان
|-
! # !! بەکارھێنەر !! دوایین دەستکاری !! ژمارەی دەستکارییەکان !! مافەکان !! ڕێکەوتی خۆتۆمارکردن
|-
| ١ || [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/AramBot|٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦]] || ٣٨٠١١١ || bot,botadmin || ٤ی نیسانی ٢٠٢٠
|-
| ٢ || [[بەکارھێنەر:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/InternetArchiveBot|٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦]] || ١٠٣٨٣٠ || bot || ٢٨ی تەممووزی ٢٠١٧
|-
| ٣ || [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/SakuraBot|٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦]] || ٥٤٤٦٥ || bot || ١٧ی ئابی ٢٠٢٢
|-
| ٤ || [[بەکارھێنەر:Dexbot|Dexbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Dexbot|٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦]] || ٨٦٦٥ || bot || ٢ی ئایاری ٢٠١٢
|-
| ٥ || [[بەکارھێنەر:CdRBot|CdRBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/CdRBot|٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦]] || ٦٦٣٧ || bot || ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢
|-
| ٦ || [[بەکارھێنەر:Xqbot|Xqbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Xqbot|٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦]] || ٢١٣٢٨ || bot || ٣١ی ئابی ٢٠٠٩
|-
| ٧ || [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/MediaWiki message delivery|١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦]] || ٣٥٩٣ || bot || ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣
|-
| ٨ || [[بەکارھێنەر:Maintenance script|Maintenance script]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Maintenance script|١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦]] || ١٥ || bot || ١٦ی نیسانی ٢٠١٥
|}

[[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]]</text>
      <sha1>lrgy3rypgu4s2wn2d8y822hk1jp4a5b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژژمێری جولیانی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>241958</id>
    <revision>
      <id>1693850</id>
      <parentid>1568615</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:37:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ڕۆژژمێر-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4160" sha1="856f7y1xbxcxob0vrge9vi8zzfbianv" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس
|وێنە = 1614 Prayerbook November Calendar.jpg}}
'''ڕۆژژمێری جولیانی''' یان '''ڕۆژژمێری ڕۆمی''' ({{بە ئینگلیزی|Julian Calendar}}) ڕۆژژمێرێکە کە لەلایەن [[جولیوس سێزار|جولیۆس قەیسەرەوە]] لە ساڵی ٤٦ پێش زایین سەپێنراوە{{Sfn|Richards|2013}} و لە ساڵی ٤٥ پێش زایین کەوتووەتە بواری جێبەجێکردنەوە، ڕۆژژمێری جولیانی ھەوڵی ھاوشێوەکردنی [[ساڵ|ساڵی ھەتاوی]] دەدات و پێکدێت لە ٣٦٥.٢٥ ڕۆژ کە دابەشکراوە بەسەر ١٢ مانگدا.

ڕۆژژمێری جولیانی لە کڵێسا ئۆرتۆدۆکسەکاندا تا سەدەی بیستەم بەردەوام بوو، تا ئەم کڵێسانە لە ساڵی ١٩٢٣وە پشتیان بە ڕۆژژمێری جولیانی دەستکاریکراو بەست و ئەم ڕۆژژمێرە تا ئێستاش لە دێرەکانی چیای ئەتۆس بەکاردەھێندرێت.

لە [[سەدەی ١٦یەم|سەدەی شانزەھەم]]ەوە ڕۆژژمێری جولیانی (بەھۆی نادرووستییەکەیەوە) [[ڕۆژژمێری زایینی]] جێگەی گرتەوە. جیاوازی نێوان ئەم دوو ڕۆژژمێرە ئەوەیە کە ڕۆژژمێری جولیانی ساڵ بە ٣٦٥.٢٥ ڕۆژ دەژمێرێت، لە کاتێکدا ڕۆژژمێری زایینی وردترە، ساڵەکەش ٣٦٥.٢٤٢٥ ڕۆژە و ئەم جیاوازییە ٠.٠٠٢٪ جیاوازی ھەیە.

لە ساڵی ١٩٠٠ تا ساڵی ٢٠٩٩ جیاوازی لە نێوان دوو ڕۆژژمێرەکە دوورست دەبێت کە ١٣ ڕۆژە، کە ڕۆژژمێری جولیانی لە ڕۆژژمێری زایینی دوادەکەوێت. واتە کاتێک بەپێی [[ڕۆژژمێری زایینی]] ٧ی کانوونی دووەمە، ئەوا بەلای ڕۆژژمێری جولیانییەوە ٢٥ی کانوونی یەکەمە.&lt;ref&gt;Richards 2013, p. 595.&lt;/ref&gt;

== گرنگی ڕۆژژمێری جولیانی ==
پێش پەسەندکردنی ڕۆژژمێری جولیانی، [[ڕۆژژمێری ھەتاوی]] ھەبوو کە ساڵی دابەش دەکرد بەسەر ٣٦٥ ڕۆژدا، لەکاتێکدا لە ڕاستیدا ساڵەکە لە ٣٦٥.٢٥ ڕۆژ پێکدێت (٣٦٥ ڕۆژ و ٥ کاتژمێر و ٤٩ خولەک)، ھەر بۆیە ڕۆژژمێری کۆن لە ڕاستییەوە جیاواز بووە بە چارەکێک لە ھەموو ساڵێکدا، یان ڕۆژێکی تەواو لە ھەر چوار ساڵێکدا، یان ٢٥ ڕۆژ لە ھەر ١٠٠ ساڵێکدا، و کەڵەکەبوونی ھەڵەکان لە ژماردنی کاتدا لە ماوەی ٧٠٠ ساڵدا دەبێتە ھۆی ھاتنی [[ھاوین]]، (بۆ نموونە) لە مانگی [[کانوونی یەکەم]]دا بەپێی ڕۆژژمێرەکە ھاوین دێت، لەبری مانگی [[حوزەیران]].

بۆیە [[جولیوس سێزار|جولیۆس قەیسەر]] بە پشتبەستن بە ئامۆژگارییەکانی زانای ئەستێرەناسی سۆسیجینێس بڕیاریدا کە ھەر چوار ساڵ جارێک ڕۆژێک بۆ ڕۆژژمێرەکە زیاد بکات و ئەو ساڵەی کە ئەو ڕۆژە زیادەی تێدایە پێی دەوترێت [[ساڵی پڕ]]، لە کاتێکدا ھەر ساڵێکی تر پێی دەوترێت [[ساڵی ئاسایی|ساڵی سادە.]] ئەم ڕێکارە ھەڵەکانی ژمێریاری کاتی زۆر کەمکردەوە، تا [[گریگۆری سێزدەھەم]] لە ساڵی ١٥٨٢دا چاکسازییەکانی دیکەی کرد.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ڕۆژژمێر|کات|مەسیحییەت|مێژوو|زانست}}
{{پۆلی کۆمنز|Julian calendars}}

{{ڕۆژژمێر-کۆلکە}}
{{مێژوو-کۆلکە}}

[[پۆل:ڕۆژژمێری ڕۆمی]]
[[پۆل:دامەزراوەکانی دەیەی ٤٠ی پێش زایین]]</text>
      <sha1>856f7y1xbxcxob0vrge9vi8zzfbianv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1693981</id>
      <parentid>1693850</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T20:05:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1693981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4099" sha1="cs3wq3n1f2fzhomr5kpvtqobs4cddms" xml:space="preserve">{{داتابۆکس
|وێنە = 1614 Prayerbook November Calendar.jpg}}
'''ڕۆژژمێری جولیانی''' یان '''ڕۆژژمێری ڕۆمی''' ({{بە ئینگلیزی|Julian Calendar}}) ڕۆژژمێرێکە کە لەلایەن [[جولیوس سێزار|جولیۆس قەیسەرەوە]] لە ساڵی ٤٦ پێش زایین سەپێنراوە{{Sfn|Richards|2013}} و لە ساڵی ٤٥ پێش زایین کەوتووەتە بواری جێبەجێکردنەوە، ڕۆژژمێری جولیانی ھەوڵی ھاوشێوەکردنی [[ساڵ|ساڵی ھەتاوی]] دەدات و پێکدێت لە ٣٦٥.٢٥ ڕۆژ کە دابەشکراوە بەسەر ١٢ مانگدا.

ڕۆژژمێری جولیانی لە کڵێسا ئۆرتۆدۆکسەکاندا تا سەدەی بیستەم بەردەوام بوو، تا ئەم کڵێسانە لە ساڵی ١٩٢٣وە پشتیان بە ڕۆژژمێری جولیانی دەستکاریکراو بەست و ئەم ڕۆژژمێرە تا ئێستاش لە دێرەکانی چیای ئەتۆس بەکاردەھێندرێت.

لە [[سەدەی ١٦یەم|سەدەی شانزەھەم]]ەوە ڕۆژژمێری جولیانی (بەھۆی نادرووستییەکەیەوە) [[ڕۆژژمێری زایینی]] جێگەی گرتەوە. جیاوازی نێوان ئەم دوو ڕۆژژمێرە ئەوەیە کە ڕۆژژمێری جولیانی ساڵ بە ٣٦٥.٢٥ ڕۆژ دەژمێرێت، لە کاتێکدا ڕۆژژمێری زایینی وردترە، ساڵەکەش ٣٦٥.٢٤٢٥ ڕۆژە و ئەم جیاوازییە ٠.٠٠٢٪ جیاوازی ھەیە.

لە ساڵی ١٩٠٠ تا ساڵی ٢٠٩٩ جیاوازی لە نێوان دوو ڕۆژژمێرەکە دوورست دەبێت کە ١٣ ڕۆژە، کە ڕۆژژمێری جولیانی لە ڕۆژژمێری زایینی دوادەکەوێت. واتە کاتێک بەپێی [[ڕۆژژمێری زایینی]] ٧ی کانوونی دووەمە، ئەوا بەلای ڕۆژژمێری جولیانییەوە ٢٥ی کانوونی یەکەمە.&lt;ref&gt;Richards 2013, p. 595.&lt;/ref&gt;

== گرنگی ڕۆژژمێری جولیانی ==
پێش پەسەندکردنی ڕۆژژمێری جولیانی، [[ڕۆژژمێری ھەتاوی]] ھەبوو کە ساڵی دابەش دەکرد بەسەر ٣٦٥ ڕۆژدا، لەکاتێکدا لە ڕاستیدا ساڵەکە لە ٣٦٥.٢٥ ڕۆژ پێکدێت (٣٦٥ ڕۆژ و ٥ کاتژمێر و ٤٩ خولەک)، ھەر بۆیە ڕۆژژمێری کۆن لە ڕاستییەوە جیاواز بووە بە چارەکێک لە ھەموو ساڵێکدا، یان ڕۆژێکی تەواو لە ھەر چوار ساڵێکدا، یان ٢٥ ڕۆژ لە ھەر ١٠٠ ساڵێکدا، و کەڵەکەبوونی ھەڵەکان لە ژماردنی کاتدا لە ماوەی ٧٠٠ ساڵدا دەبێتە ھۆی ھاتنی [[ھاوین]]، (بۆ نموونە) لە مانگی [[کانوونی یەکەم]]دا بەپێی ڕۆژژمێرەکە ھاوین دێت، لەبری مانگی [[حوزەیران]].

بۆیە [[جولیوس سێزار|جولیۆس قەیسەر]] بە پشتبەستن بە ئامۆژگارییەکانی زانای ئەستێرەناسی سۆسیجینێس بڕیاریدا کە ھەر چوار ساڵ جارێک ڕۆژێک بۆ ڕۆژژمێرەکە زیاد بکات و ئەو ساڵەی کە ئەو ڕۆژە زیادەی تێدایە پێی دەوترێت [[ساڵی پڕ]]، لە کاتێکدا ھەر ساڵێکی تر پێی دەوترێت [[ساڵی ئاسایی|ساڵی سادە.]] ئەم ڕێکارە ھەڵەکانی ژمێریاری کاتی زۆر کەمکردەوە، تا [[گریگۆری سێزدەھەم]] لە ساڵی ١٥٨٢دا چاکسازییەکانی دیکەی کرد.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ڕۆژژمێر|کات|مەسیحییەت|مێژوو|زانست}}
{{پۆلی کۆمنز|Julian calendars}}

{{ڕۆژژمێر-کۆلکە}}
{{مێژوو-کۆلکە}}

[[پۆل:ڕۆژژمێری ڕۆمی]]
[[پۆل:دامەزراوەکانی دەیەی ٤٠ی پێش زایین]]</text>
      <sha1>cs3wq3n1f2fzhomr5kpvtqobs4cddms</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕینجەرەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە شەڕی ١٨١٢</title>
    <ns>0</ns>
    <id>242006</id>
    <revision>
      <id>1694154</id>
      <parentid>1531209</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T04:33:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2907" sha1="4k4q8ueq32k3dv3bagwwins7pc8ann7" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox military unit
| unit_name = ڕینجەرەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
| image =
| image_size = 250px
| caption =
| start_date = ١٨١٢
| disbanded = ١٨١٥
| country = {{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
| allegiance = {{Dodseal|Board|25px}} [[سوپای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]
| branch = سوارە
| type =
| role = سیخوڕی
| size = 17 کۆمپانیای ڕێگەپێدراو
| command_structure =
| current_commander =
| ceremonial_chief =
| colonel_of_the_regiment =
| nickname =
| patron =
| motto =
| colors =
| march =
| mascot =
| battles =
| notable_commanders = کاپتن ناتان بوون
| anniversaries =
| identification_symbol =
| identification_symbol_label =
}}
'''ڕینجەرەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا''' ({{بە ئینگلیزی|United States Rangers}}) لە سەرەتادا بۆ جەنگی تەکومسە پەروەردە کرابوون، بەڵام دوای [[ڕاگەیاندنی شەڕ]]ی [[ئەمریکا]] دژی [[بەڕیتانیا]] بەردەوام بوون لە خزمەتکردن دژی ھیندییە دوژمنکارەکان. ڕەنجەرز نە میلیشیا بوون، نە ئاسایی، بەڵکو بەشێک بوون لە دامەزراندنی جەنگی ئەمریکا وەک خۆبەخش.

== پێکھاتن ==
لە ئامادەباشیدا بۆ ئەگەری تاڵانکردنی ھیندستان دوای شەڕی تیپیکانۆ، کۆنگرێسی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ڕێنجەرزەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکای دامەزراند، لە ٢ی تشرینی دووەمی ١٨١٢.&lt;ref name=&quot;Urwin&quot;&gt;Urwin 1983, p. 40.&lt;/ref&gt; سەرۆکی ئەمریکا ھەڵیبژارد کە کام ویلایەت یان خاک دەبێت سوودی پەروەردەکردنی کۆمپانیاکانی ڕەنجەری ھەبێت. ڕەنجەرزەکان میلیشیا نەبوون، بەڵکو بەشێک بوون لە دامەزراندنی جەنگی سوپای ئەمریکا.&lt;ref name=&quot;Spencer&quot;&gt;Tucker 2012, p. 614.&lt;/ref&gt;

== ڕێکخراو ==
یاسای ساڵی ١٨١٢ دەسەڵاتی بە سەرۆک دا تا شەش کۆمپانیای پارێزەر کۆبکاتەوە، یان خۆبەخش یان پیاو کە بۆ ماوەی ساڵێک وەرگیراون.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|شەڕ|مێژوو}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{مێژوو-کۆلکە}}
{{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}</text>
      <sha1>4k4q8ueq32k3dv3bagwwins7pc8ann7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕودیارد کیپلینگ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>242028</id>
    <revision>
      <id>1693720</id>
      <parentid>1693069</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:13:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9625" sha1="fvuf41pniwimt65174wb3sttniwqagq" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''جۆزێف ڕودیارد کیپلینگ''' ({{بە ئینگلیزی|Joseph Rudyard Kipling}}؛ ٣٠ی کانوونی یەکەمی ١٨٦٥–١٨ی کانوونی دووەمی ١٩٣٦)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=٨ی ئازاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Secretary's Department – London Letters – From London (Indexed) – January – March 1936|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.47688/rba_archives_2008/04289}}&lt;/ref&gt; ڕۆماننووس، کورتە چیرۆکنووس، شاعیر و، ڕۆژنامەوانێکی ئینگلیز بووە. کیپلینگ لە ڕاجی بەریتانیا (ھیندستان لەژێر دەسەڵاتی بەریتانیا) لەدایک بوو، ئەمەش ئیلھامبەخش بوو بۆ بەشێکی زۆری کارەکانی. بەرھەمە خەیاڵکردەکانی کیپلینگ بریتین لە ھەر دوو کتێبی جەنگەڵ (کتێبی جەنگەڵ، ١٨٩٤؛ کتێبی دووەمی جەنگەڵ، ١٨٩٥)، کیم (١٩٠١)، چیرۆکەکان تەنھا بەو شێوەیە (١٩٠٢) و چەندین کورتە چیرۆک، لەوانە «ئەو پیاوەی کە دەیویست ببێت بە پاشا»&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Kipling|یەکەم=Rudyard|سەردێڕ=The Man who would be King|ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.1093/owc/9780199536474.003.0018|ئیش=The Man Who Would Be King|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;(١٨٨٨). شیعرەکانی بریتین لە «ماندالای» (١٨٩٠)، «گونگا دین» (١٨٩٠)، &quot;خوداکانی سەردێڕەکانی کتێبی کۆپی» (١٩١٩)، «بارگرانیی پیاوی سپی» (١٨٩٩) و، «ئەگەر__» (١٩١٠). ئەو وەک داھێنەرێک لە ھونەری کورتە چیرۆکدا سەیر دەکرێت. ئەو کتێبانەی بۆ منداڵان نووسینی ئێستا وەک کلاسیک تەماشا دەکرێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Kipling|یەکەم=Rudyard|ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Plain Tales from the Hills|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.1093/owc/9780199538614.001.0001|doi=10.1093/owc/9780199538614.001.0001}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Morse|یەکەم=J. Mitchell|دوایین٢=Moseley|یەکەم٢=Virginia|دوایین٣=Sultan|یەکەم٣=Stanley|دوایین٤=O'Brien|یەکەم٤=Darcy|دوایین٥=Thornton|یەکەم٥=Weldon|دوایین٦=Gifford|یەکەم٦=Don|دوایین٧=Anderson|یەکەم٧=Chester G.|دوایین٨=Read|یەکەم٨=Forrest|دوایین٩=Joyce|یەکەم٩=James|دوایین١٠=Ellmann|یەکەم١٠=Richard|ڕێکەوت=١٩٦٨|سەردێڕ=By and about Joyce|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.2307/3849749|journal=The Hudson Review|بەرگ=٢١|issue=2|پەڕەکان=٣٨١|doi=10.2307/3849749|issn=0018-702X}}&lt;/ref&gt;کیپلینگ لە کۆتاییی سەدەی نۆزدەیەم و سەرەتای سەدەی بیستەمدا لە بەناوبانگترین نووسەرانی شانشینی یەکگرتوو بوو. ھێنری جەیمز کیپلینگی بە پیاوێکی بلیمەت ناوزەد کردبوو. لە ساڵی ١٩٠٧ وەک یەکەم نووسەری ئینگلیزیزمان کە خەڵاتەکە وەربگرێت، لە تەمەنی ٤١ ساڵیدا خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی پێ بەخشرا و تاکوو ئێستاش گەنجترین کەس بووە لەو کاتەدا کە ئەو خەڵاتەی وەرگرتبێت. ھەروەھا بۆ خەڵاتی شاعیری دەرباری بەریتانی و چەند جارێک بۆ پێگەی سوارچاکی داوای لێ کرا، بەڵام ھەردووکیانی ڕەت کردەوە. دوای مردنی لە ساڵی ١٩٣٦، خۆڵەمێشەکەی لە گۆشەی شاعیران بەخاک سپێردرا، کە بەشێکە لە قۆڵی باشووری وێستمینیستەر ئابی..

ناوبانگی دواتری کیپلینگ لەگەڵ کەشوھەوای سیاسی و کۆمەڵایەتیی ھەر سەردەمێک گۆڕاوە. تێڕوانینە دژبەیەکەکان لەبارەی ئەو بۆ بەشێکی زۆری سەدەی بیستەم بەردەوام بوون. دۆگلاس، ڕەخنەگری ئەدەبی، نووسیویەتی: «[کیپلینگ] ھێشتا نووسەرێکە کە دەتوانێت ببێت بە مایەی ناکۆکیی توند و، جێگەی ئەو لە مێژووی ئەدەبیات و کولتووردا زۆری ماوە تاوەکوو جێگیر ببێت؛ بەڵام لەگەڵ پاشەکشەی تەمەنی ئیمپراتۆرییەتەکانی ئەورووپا، کیپلینگ وەک شرۆڤەکارێکی بێھاوتا، تەنانەت مشتومڕھەڵگر، دەردەکەوێت کە لەبارەی چۆنێتیی ئەزموونکردنی ئیمپراتۆرییەت دواوە. ئەو خاڵە و پەیبردنی زیاتر بە بەھرەی سەرسووڕھێنەری ئەو لە چیرۆکبێژیدا دەیکاتە ھێزێک کە حسابی بۆ بکرێت.»

== سەردەمی منداڵی ==
ڕودیارد کیپلینگ لە ٣٠ی کانوونی دووەمی ١٨٦٥ لە شاری بۆمبای لە دایک و باوکێک بە ناوی ئەلیس کیپلینگ و جۆن لۆکوود کیپلینگ لەدایک بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=BOOKS ABOUT KIPLING AND HIS WORK|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.4159/harvard.9780674424302.c8|ئیش=Supplement to Bibliography of the Works of Rudyard Kipling|شوێن=Cambridge, MA and London, England|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt; ئەلیس، کە یەکێک لە چوار خوشکە دیارەکەی ماکدۆناڵد بوو،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Burne-Jones|یەکەم=Lady Georgiana Macdonald|سەردێڕ=Memorials of Edward Burne-Jones|ڕێکەوت=١٩٨٣|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.1007/978-1-349-05106-9_33|ئیش=Kipling|پەڕەکان=١٤٢–١٤٤|شوێن=London|بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan UK|ژپنک=٩٧٨-١-٣٤٩-٠٥١٠٨-٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt; ژنێکی بەکەیف و سەرحاڵ بوو،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Gilmour of Craigmillar, Baron, (Ian Hedworth John Little Gilmour) (8 July 1926–21 Sept. 2007)|ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.u17180|ئیش=Who Was Who|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt; و لۆرد دەفرن دەربارەی دەیگوت: «بێتاقەتی و خاتوو کیپلینگ ناتوانن لە یەک ژووردا کۆ ببنەوە.»&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Radcliffe|یەکەم=J.|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ١٨٨٥|سەردێڕ=Dodle: Wharnton|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.1093/nq/s6-xii.309.428a|journal=Notes and Queries|بەرگ=s٦-XII|issue=309|پەڕەکان=٤٢٨–٤٢٨|doi=10.1093/nq/s6-xii.309.428a|issn=1471-6941}}&lt;/ref&gt; جۆن لۆکوود کیپلینگ، پەیکەرتاش و گڵکار، بەڕێوەبەر و پرۆفیسۆری پەیکەرتاشیی تەلارسازی بوو لە کۆلێژی ھونەری سێر جامسێتجی جیجیبۆی کە ئەوسا تازە لە بۆمبای دامەزرابوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Gilmour of Craigmillar, Baron, (Ian Hedworth John Little Gilmour) (8 July 1926–21 Sept. 2007)|ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.u17180|ئیش=Who Was Who|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;

== ھونەر ==
ھەرچەندە کیپلینگ وەک نووسەر ناسرابوو، بەڵام نیگارکێشێکی لێھاتووش بوو. کیپلینگ لەژێر کاریگەریی ئۆبری بێردسلی، چەندین وێنەی بۆ چیرۆکەکانی بەرھەم ھێنا، بۆ نموونە، چیرۆکەکانی جەست سۆ، ١٩١٩.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Rudyard Kipling and the Wolves|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.2307/j.ctv5rf2j9.11|ئیش=Victorian Quest Romance|پەڕەکان=٤٧–٦٥|بڵاوکەرەوە=Northcote House Publishers Ltd|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شیعر|شانشینی یەکگرتوو|وێژە|ھیندستان}}
{{پۆلی کۆمنز|Rudyard Kipling}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{وێژە-کۆلکە}}
{{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}}

[[پۆل:ئەنگلیکانەکانی ئینگلیز]]
[[پۆل:بەخاک سپاردن لە وێستمینستەر ئەبی]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٥]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٣٦]]
[[پۆل:نووسەرانی کورتەچیرۆکی ئینگلیز]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئینگلیز]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی بریتانی]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]]</text>
      <sha1>fvuf41pniwimt65174wb3sttniwqagq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژژمێری ھەتاوی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>242051</id>
    <revision>
      <id>1693857</id>
      <parentid>1550074</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:37:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ڕۆژژمێر-کۆلکە، گەردوون-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1472" sha1="e032h4lilndnj5910xwbtls3h2aiqjm" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ڕۆژژمێری ھەتاوی''' (بە [[ئینگلیزی]]: Solar calendar) بریتییە لە ڕۆژژمێرێک کە نوێنەرایەتی خولێکی تەواوەتی خۆر دەکات لە قۆناغەکانیدا، کە ماوەکەی ٣٦٥ ڕۆژ و ٥ کاتژمێر و ٤٨ خولەک و ٤٦ چرکەیە، یەکسانە بە (٣٦٥.٢٤٢٥) ڕۆژ. بەروارەکانی ڕۆژژمێری ھەتاوی ئاماژە بۆ شوێنی [[زەوی]] دەکەن لە [[خۆر]]ەوە. لەنێو ئەو ڕۆژژمێرە بەناوبانگانەی کە پشت بە ڕۆژژمێری ھەتاوی دەبەستن: [[ڕۆژژمێری زایینی]]، [[ڕۆژژمێری کۆچیی ھەتاوی]]، [[ڕۆژژمێری بیزەنتی]]، [[ڕۆژژمێری جولیانی]]، [[ڕۆژژمێری بەھایی]]، [[ڕۆژژمێری قبتی]]. 

: &lt;math&gt;\frac{97 \cdot 366 + 303 \cdot 365}{400} = \frac{146 097}{400} = 365,2425&lt;/math&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بیرخستنەوەی ویکیی عەرەبی | سەردان = ٢٧ی ٨ی ٢٠٢٣}}
{{تووڵی دەروازە|کات|ڕۆژژمێر|زانستی زەوی|کۆمەڵەی خۆر|ئەستێرەناسی|گەردوون}}
{{پۆلی کۆمنز|Solar calendars}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{ڕۆژژمێر-کۆلکە}}
{{گەردوون-کۆلکە}}</text>
      <sha1>e032h4lilndnj5910xwbtls3h2aiqjm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694024</id>
      <parentid>1693857</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T21:10:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1694024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1506" sha1="0sa8724obmz4ge12k3445moz8ci6dfw" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ڕۆژژمێری ھەتاوی''' (بە [[ئینگلیزی]]: Solar calendar) بریتییە لە ڕۆژژمێرێک کە نوێنەرایەتی خولێکی تەواوەتی خۆر دەکات لە قۆناغەکانیدا، کە ماوەکەی ٣٦٥ ڕۆژ و ٥ کاتژمێر و ٤٨ خولەک و ٤٦ چرکەیە، یەکسانە بە (٣٦٥.٢٤٢٥) ڕۆژ. بەروارەکانی ڕۆژژمێری ھەتاوی ئاماژە بۆ شوێنی [[زەوی]] دەکەن لە [[خۆر]]ەوە. لەنێو ئەو ڕۆژژمێرە بەناوبانگانەی کە پشت بە ڕۆژژمێری ھەتاوی دەبەستن: [[ڕۆژژمێری زایینی]]، [[ڕۆژژمێری کۆچیی ھەتاوی]]، [[ڕۆژژمێری بیزەنتی]]، [[ڕۆژژمێری جولیانی]]، [[ڕۆژژمێری بەھایی]]، [[ڕۆژژمێری قبتی]]. 

: &lt;math&gt;\frac{97 \cdot 366 + 303 \cdot 365}{400} = \frac{146 097}{400} = 365,2425&lt;/math&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بیرخستنەوەی ویکیی عەرەبی | سەردان = ٢٧ی ٨ی ٢٠٢٣}}
{{تووڵی دەروازە|کات|ڕۆژژمێر|زانستی زەوی|کۆمەڵەی خۆر|ئەستێرەناسی|گەردوون}}
{{پۆلی کۆمنز|Solar calendars}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{ڕۆژژمێر-کۆلکە}}
{{گەردوون-کۆلکە}}
[[پۆل:ڕۆژژمێرەکان]]</text>
      <sha1>0sa8724obmz4ge12k3445moz8ci6dfw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژژمێری بیزەنتی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>242054</id>
    <revision>
      <id>1693847</id>
      <parentid>1550079</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:36:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ڕۆژژمێر-کۆلکە، گەردوون-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2975" sha1="p3779ldyqnxig0uo7el6ddyupkdrq9n" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Monreale_creation_Adam.jpg|alt=|وێنۆک|مۆزایکێکی بیزەنتین لەسەر بەدیھێنانی [[ئادەم]] لە [[پەرتووکی پیرۆز]] (ئێستا لە کاتدراڵی مۆنریالە).]]
'''ڕۆژژمێری بێزەنتی''' (بە [[یۆنانیی کۆن]]: Ἔτη Γενέσεως Κόσμου κατὰ Ῥωμαίους یان Ἔτος Κτίσεως Κόσμου  یان Ἔτος Κόσμου، و وەرگێڕانە وشەییەکەی: «ساڵی ڕۆمیی لە درووستبوونی گەردوونەوە»، کورتکراوەکەی: ε.Κ) ئەو ڕۆژژمێرە بوو کە لەلایەن [[کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژھەڵات]]ەوە بەکاردەھات بە نزیکەیی لە ساڵی ٦٩١ تا ساڵی ١٧٢٨ لە پاتریارکی ئیکۆمێنیکی، ھەروەھا ڕۆژژمێری فەرمیی بوو بۆ ھەردوو ئیمپراتۆریەتی بیزەنتی لە ماوەی ساڵانی ٩٨٨ تا ١٤٥٣، ھەروەھا بۆ [[کیێڤ ڕووس]] و [[ڕووسیا|ڕووسیا]] لە نزیکەی ٩٨٨ تا ١٧٠٠. وشەی «بیزەنتی» زاراوەیەکی مێژووییە، بۆیە لە ناوی ڕەسەندا تایبەتمەندی «ڕۆمی» بەکارھاتووە کە «[[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی ڕۆژھەڵات]]» وەک تایبەتمەندییەک وەریگرتووە لە ناوەکەیدا.

ئەم ڕۆژژمێرە لەسەر بنەمای [[ڕۆژژمێری جولیانی]] بووە، تەنیا ئەوە نەبێت کە ساڵ تێیدا لە یەکەمی ئەیلوولەوە دەستی پێکردووە و ژمارەکەی لەسەر بنەمای ساڵی جیھان بووە کە لە «سەپتۆجینت»ی [[پەرتووکی پیرۆز]]ەوە وەرگیراوە. ساڵی بەدیھێنان لەم ڕۆژژمێرەدا ٥٥٠٩ ساڵ پێش جەستەبوونە. بە مەیلێک جیا دەکرایەوە کە لەنێو [[جوو]] و [[مەسیحی]]یە سەرەتاییەکاندا ئاسایی بوو، بۆ ژمارەدان بە ساڵەکان لە بنەڕەتی ھەژمارکراو بۆ جیھان، کە ساڵی جیھانییە. ساڵی یەکەمی (بەرواری بەدیھێنانی وا دانراو) لە ١ی ئەیلوولی ٥٥٠٩ [[پێش زایین]] تا ٣١ی ئابی ٥٥٠٨ بووە، لەسەر ئەمەش ژمارەی ساڵی ئێستامان (٢٠٢٣ی [[زایینی]]) ٧٥٣٢ ساڵە.
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بیرخستنەوەی ویکیی عەرەبی | سەردان = ٢٧ی ٨ی ٢٠٢٣}}
{{تووڵی دەروازە|ڕۆژژمێر|مەسیحییەت|کات|ئەستێرەناسی|گەردوون}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{ڕۆژژمێر-کۆلکە}}
{{گەردوون-کۆلکە}}</text>
      <sha1>p3779ldyqnxig0uo7el6ddyupkdrq9n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژژمێری بەھایی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>242060</id>
    <revision>
      <id>1693848</id>
      <parentid>1682672</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:36:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئایین-کۆلکە، ڕۆژژمێر-کۆلکە، ئێران-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1398" sha1="tit92rahwrrlcf1va5xkbmtygfc3eca" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ڕۆژژمێری بەھایی''' ڕۆژژمێرێکە لە [[ئایینی بەھایی|ئایینی بەھایی]]دا بەکاردێت، [[ڕۆژژمێری ھەتاوی|ڕۆژژمێرێکی ھەتاوی]]یە کە تێیدا ساڵێکی ئاسایی ٣٦٥ ڕۆژە، ساڵێکی پڕیش ٣٦٦ ڕۆژە، ساڵێک ١٩ مانگە و ھەر مانگێک ١٩ ڕۆژی ھەیە. ڕۆژی زیادە ھەیە (٤ لە [[ساڵی ئاسایی|ساڵێکی ئاسایی]] و ٥ لە [[ساڵی پڕ|ساڵێکی پڕ]]دا). ساڵەکە لە [[یەکسانیی ھەتاوی]]یەوە دەست پێدەکات واتە یەکەم ڕۆژی ساڵی یەکەمی ڕۆژژمێری بەھایی لە ٢١ی ئازاری ١٨٤٤ی [[ڕۆژژمێری زایینی|زایینی]]. ساڵی ١٧١ی بەھایی دەکەوێتە نێوان ٢١ی ئازاری ٢٠١٤ و ٢٠ی ئازاری ٢٠١٥ی زایینی.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بیرخستنەوەی ویکیی عەرەبی | سەردان = ٢٧ی ٨ی ٢٠٢٣}}
{{تووڵی دەروازە|کات|ئێران|دین|ڕۆژژمێر}}
{{پۆلی کۆمنز|Calendars}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{ئایین-کۆلکە}}
{{ڕۆژژمێر-کۆلکە}}
{{ئێران-کۆلکە}}</text>
      <sha1>tit92rahwrrlcf1va5xkbmtygfc3eca</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژی دواتر (ئەلبوم)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>242241</id>
    <revision>
      <id>1693948</id>
      <parentid>1530981</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T19:36:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مۆسیقا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2700" sha1="8wdkznvnzd8x79yuk7eeurxa4zcp3eq" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
'''ڕۆژی دواتر''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: The Next Day) بیست و پێنجەمین ئەلبوومی ستۆدیۆیی [[مۆسیقاژەن]]ی [[ئینگلیز]]ی [[دەیڤد بویی|دەیڤد بوویی]]ە، لە چەند بەروارێکدا لە مانگی ئازاری ٢٠١٣ لە ڕێگەی بڵاوکراوەی ئای ئێس ئۆ ڕیکۆردسی خۆیەوە بڵاوکرایەوە، بە مۆڵەتی تایبەتی کۆمپانیای کۆڵۆمبیا ڕیکۆردز. ئەم ئەلبوومە گەڕانەوەی «بویی» بوو بۆ تۆمارکردن، کە لە ساڵی ٢٠٠٤ بەھۆی [[جەڵدەی دڵ]]ەوە لە «گەشتی یەک واقیع-One Reality Tour»دا لە ھەوادارانی کشابووەوە. ئەلبوومەکە لەلایەن بویی و ھاوکارە ماوە درێژەکەی تۆنی ڤیسکۆنتی بەرھەم ھێنراوە و لە نێوان مانگی ئایاری ٢٠١١ و تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ لە شاری [[نیویۆرک]] لە فرۆشگای ماجێک شۆپ و ستۆدیۆی ھیومان وۆرلدواید تۆمارکراوە. ئەلبومەکە مۆسیقاژەنی نوێ و بەشداربووانی پێشووی تێدابوو، لەوانە گاری لیۆنارد، ئێرل سلیک، گەیڵ ئان دۆرسی، ستیڤ ئێلسۆن، ستێرلینگ کامپبێل و زاکاری ئەلفۆرد.  دانیشتنەکانی تۆمارکردن بە نھێنی بەڕێوەچوو و ھەموو بریکارە بەشداربووەکان ڕێکەوتنێکی ئاشکرا نەکردنیان واژوو کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=O'Leary|یەکەم=Chris|سەردێڕ=Ashes to Ashes: The Songs of David Bowie 1976–2016|ناونیشان=https://archive.org/details/ashestoashessong0000olea|بڵاوکەرەوە=Repeater|ساڵ=٢٠١٩|ژپنک=٩٧٨-١-٩١٢٢٤٨-٣٠-٨|شوێن=London}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Pegg|یەکەم=Nicholas|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=LqFkDQAAQBAJ|سەردێڕ=The Complete David Bowie|بڵاوکەرەوە=[[Titan Books]]|ساڵ=٢٠١٦|ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٥٦٥-٣٦٥-٠|edition=Revised and Updated|شوێن=London|بەستەری نووسەر=Nicholas Pegg}}&lt;/ref&gt;
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|مۆسیقا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|نیویۆرک}}

{{مۆسیقا-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:ئەلبومەکانی ٢٠١٣]]</text>
      <sha1>8wdkznvnzd8x79yuk7eeurxa4zcp3eq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆ مۆ ھیون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>242430</id>
    <revision>
      <id>1694009</id>
      <parentid>1693436</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T20:18:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1694009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1173" sha1="2vh5rj7nrfvw1vit5d2zwl1r215nu1j" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ڕۆ مۆ ھیون''' (٦ی ئابی ١٩٤٦ - ٢٣ی ئایاری ٢٠٠٩)، [[سیاسەتوان|سیاسەتمەدارێکی]] خەڵکی [[کۆریای باشوور]] بووە و نۆیەمین [[سەرۆک کۆمار|سەرۆکی کۆماری]] ئەم وڵاتە بووە لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٣ بۆ ٢٠٠٨.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بیرخستنەوەی ویکیی فارسی | سەردان = ١ی ٩ی ٢٠٢٣}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|کۆریای باشوور|کۆریا|سیاسەت}}
{{پۆلی کۆمنز|Roh Moo-hyun}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{کۆریای باشوور-کۆلکە}}
{{کۆریا-کۆلکە}}

[[پۆل:کاسۆلیکە ڕۆمانیەکانی پێشوو]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦]]
[[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی کۆریای باشوور]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠٠٩]]
[[پۆل:خەڵکی باشووری پارێزگای گیۆنگسانگ]]
[[پۆل:ئەندامانی دەستەی نیشتمانی (کۆریای باشوور)]]</text>
      <sha1>2vh5rj7nrfvw1vit5d2zwl1r215nu1j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>243677</id>
    <revision>
      <id>1693762</id>
      <parentid>1543863</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T13:34:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (خۆراک-کۆلکە، کیمیا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1213" sha1="ql6oxchegxckfhmup9ya09mug3nm7th" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:2023 Oliwa z oliwek Iliada (1).jpg|وێنۆک|ڕۆنی زەیتوون]]
'''ڕۆن''' ھەر [[ماکەیەکی کیمیایی]]ی [[جەمسەریەتیی کیمیایی|ناجەمسەرییە]] کە پتر لە [[ھایدرۆکاربۆن|ھایدرۆکاربۆنەکان]] پێک ھاتووە و ھایدرۆفۆبیک (لەگەڵ [[ئاو]] تێکەڵ نابێت) و [[چەوریدۆستی|چەوریدۆستە]] (لەگەڵ ڕۆنەکانی تر تێکەڵ دەبێت). ڕۆنەکان بەزۆری لەگڕگرتنھاتوو و [[ماکەی ڕووچالاک|ڕووچالاکن]]. زۆربەی ڕۆنەکان [[لیپید|لیپیدی]] ناتێرن کە لە پلەی گەرمیی ژووردا شلەن.&lt;ref&gt;{{Cite OED|oil}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{ویکیفەرھەنگ}}
{{پۆلی کۆمنز|Oil|ڕۆن}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|خۆراک|کیمیا}}

{{خۆراک-کۆلکە}}
{{کیمیا-کۆلکە}}

[[پۆل:ڕۆنەکان]]
[[پۆل:ماددە کیمیایییەکان]]</text>
      <sha1>ql6oxchegxckfhmup9ya09mug3nm7th</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گووگڵ پلەی گەیمز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>243752</id>
    <revision>
      <id>1694082</id>
      <parentid>1675247</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:37:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Google Play Games}}</comment>
      <origin>1694082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1887" sha1="5758uon3suydxb1r4ycozeeg5moqf2q" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس
|وێنە = Google Play Games logo (2023).svg
}}

'''گووگڵ پلەی گەیمز''' ({{بە ئینگلیزی |Google Play Games}}) خزمەتگوزارییەکی یاری ڤیدیۆیی ئۆنلاینە لەلایەن [[گووگڵ|گووگڵەوە]] بۆ ئامێرەکانی [[مایکرۆسۆفت ویندۆز]] و [[کرۆم بوک|کرۆمبۆک]] و [[ئەندرۆید]].

یارییەکانی گووگڵ پلەی لەسەر ئەندرۆید کە لە ساڵی ٢٠١٣ دەستیپێکردووە، تایبەتمەندی یارییەکانی «یاریکردنی خێرا» و پرۆفایلی یاریزانان و یارییە پاشەکەوتکراوەکان و دەستکەوتەکانی تێدایە. یارییەکانی گووگڵ پلەی بۆ کۆمپیوتەر بێتا لە ساڵی ٢٠٢٢ بە کۆمەڵێک یاری ئەندرۆید کە بۆ ویندۆز و کرۆمبۆک باشترکراون، دەستیپێکرد. پرۆفایلی یاریزانی بەکارھێنەر لە سەرانسەری یارییەکانی گووگڵ پلەی لەسەر کۆمپیوتەر و ئامێرە مۆبایلەکاندا ھاوکات دەبێت.

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣}}
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ئەندرۆید|کایەی ڤیدیۆیی|دەیەی ٢٠١٠|کۆمپیوتەر|ئینتەرنێت}}
{{پۆلی کۆمنز|Google Play Games}}

[[پۆل:بەرھەمەکان، ناساندنی ٢٠١٣]]
[[پۆل:نەرمامێرەکانی گووگڵ]]
[[پۆل:نەرمامێرەکانی ئەندرۆید]]
[[پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠١٣]]</text>
      <sha1>5758uon3suydxb1r4ycozeeg5moqf2q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئولیڤیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>243971</id>
    <revision>
      <id>1693690</id>
      <parentid>1693522</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:04:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ پارامەترە واڵاکان لابران؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5263" sha1="4sjqptvuhchlqsanl0xxy6vb9he5kxd" xml:space="preserve">{{Infobox book
| italic title = no
| name = ئولیڤیا
| image = 
| image_size = 
| alt = بەرگی کتێب
| caption = 
| author = [[میللەت محەممەد]]
| audio_read_by = 
| title_orig = ئولیڤیا
| orig_lang_code = 
| title_working = 
| translator = 
| illustrator = ئیسماعیل مەلک، دەلال ئادەم
| cover_artist = 
| country = [[کوردستان]]، [[عێراق]]
| language = کوردی
| series = 
| release_number = 
| subject = ڕۆمان
| genre = ڕیالیزمی
| set_in = 
| published = 
| publisher = 
| publisher2 = 
| pub_date = {{plainlist|
٢٠٢٠ (چاپی یەکەم)
٢٠٢٠ (چاپی دووەم)}}
| english_pub_date = 
| media_type = {{plainlist|
‎* چاپ (ھاردباک)}}
| pages = {{plainlist|
‎* ١٩٧ (چاپی دووەم)}}
| awards = 
| isbn = 9789922219271
| isbn_note = 
| oclc = 1345278768
| dewey = 
| congress = MLCSN 2022/12364 (P)
| preceded_by = 
| followed_by = 
| native_wikisource = 
| wikisource = 
| notes = 
| exclude_cover = 
| website = 
}}

'''ئولیڤیا''' [[ڕۆمان|ڕۆمانێکی]] [[ڕیالیزم|ڕیالیزمیی]] کۆمەڵایەتییە لە نووسینی نووسەر ([[میللەت محەممەد]]).یەکەم چاپی لە ساڵی ٢٠٢٠ بڵاوکراوەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20200512222252383920&amp;lng=3 |سەردێڕ=ڕۆمانى ئولیڤیا لە ڕۆپەلى کوردپیدیا |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231029224937/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20200512222252383920&amp;lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; 

== ناوەڕۆک ==

ناوەرۆکی ڕۆمانەکە باس لە کچێک بەناوی «ئولیڤیا» دەکات کە بەھۆی بارودۆخی جیاوازەوە، ناچار دەبێت بەبێ ویستی خۆی [[ھاوسەرگیری]] لەگەڵ کوڕی ھاوڕێیەکی کۆنی باوکیدا بکات کە پیشەی پاسەوانی سنوورە. چوارچێوەی چیرۆکەکە تیشک دەخاتە سەر کێشە خێزانییەکان، جیاوازییەکانی بیرکردنەوە و ئاڵۆزییەکانی پەیوەندیی نێوان ھاوسەران لە ژیانی نوێی ئولیڤیادا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mohammed|یەکەم=Mllat|ناونیشان=https://www.google.iq/books/edition/%D8%A6%D9%88%D9%84%DB%8C%DA%A4%DB%8C%D8%A7/_s4EEgAAQBAJ?hl=en&amp;gbpv=0|سەردێڕ=ئولیڤیا|ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Mllat Mohammed|ژپنک=٩٧٨-٩٩٢٢-٢١-٩٢٧-١|زمان=ku}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ulîvya : r̄oman|ناونیشان=https://lccn.loc.gov/2022357777|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Library of Congress, Washington, D.C. 20540 USA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ئولیڤیا by Mllat Mohammed {{!}} Open Library |ناونیشان=https://openlibrary.org/works/OL37000126W/%D8%A6%D9%88%D9%84%DB%8C%DA%A4%DB%8C%D8%A7?edition=key:/books/OL49953015M |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Open Library |زمان=ck}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Miḧemed|یەکەم=Millet|ناونیشان=https://catalog.library.nashville.org/Record/CARL0001013599|سەردێڕ=Ulîvya : r̄oman|ڕێکەوت=٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Millet Miḧemed|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Miḧemed|یەکەم=Millet|ناونیشان=https://find.library.upenn.edu/catalog/9979016623103681?hld_id=22742561990003681|سەردێڕ=Ulîvya : r̄oman /|edition=Çapa dûyê.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ulîvya : r̄oman {{!}} WorldCat.org|ناونیشان=https://search.worldcat.org/title/1345278768|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=search.worldcat.org|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.librarything.com/work/31473349|سەردێڕ=Ulîvya : r̄oman by Millet Miḧemed|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |دوایین=Mohammed |یەکەم=Mllat |سەردێڕ=ئولیڤیا |ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://zenodo.org/doi/10.5281/zenodo.22069180 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=Zenodo |زمان=ku |doi=10.5281/ZENODO.22069180}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=http://www.librarything.com/work/31473349?undefined=tmovifv7qqjium|سەردێڕ=ئولیڤیا|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{میللەت محەممەد}}
{{ڕۆمانە کوردییەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Mllat Mohammed}}
{{دەروازە|کتێب|ڕۆمان|کوردستان}}

[[پۆل:ڕۆمانە کوردییەکان]]
[[پۆل:کتێبەکانی میللەت محەممەد]]</text>
      <sha1>4sjqptvuhchlqsanl0xxy6vb9he5kxd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆکان تکریتی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>244277</id>
    <revision>
      <id>1694051</id>
      <parentid>1580634</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:33:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، عێراق-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2656" sha1="mc4p1diufxfmiiir5tuqqhryg5vp68b" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ڕۆکان عەبدولغەفور ڕەزووقی سلێمان مەجید تکریتی''' (١٧ی نیسانی ١٩٥٦، [[تکریت]] – ١١ی نیسانی ٢٠٠٣، [[ئەنبار (شار)|ئەنبار]])&lt;ref name=&quot;مولد تلقائيا1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=United Nations Security Council|ڕێکەوت=٢٧ی تەممووزی ٢٠٠٥|سەردێڕ=List of Individuals persuant to resolution 1438|ناونیشان=https://www.un.org/sc/committees/1518/list_27jul2005.htm|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141225030212/http://www.un.org/sc/committees/1518/list_27jul2005.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠١١}}&lt;/ref&gt; سەرۆکی فەرمانگەی کاروباری ھۆزەکان بووە لە [[عێراق]] لە سەردەمی [[سەددام حوسێن|سەددام حوسێن]] و ئەندامی بازنەی ناوخۆیی سەددام بووە.

ژمارە ٢١ بوو لە لیستی داواکراوە عێراقییەکان&lt;ref name=&quot;مولد تلقائيا1&quot;/&gt; (پێشتر ٣٩ بوو) و لەناو نۆ قەرەکە بوو لەناو کۆمەڵێک وەرەقەی یاریکردنی گرنگترین داواکراوانی عێراقی.

ڕۆکان لە ساڵی ٢٠٠٣ لە ھێرشێکی ئاسمانیدا کوژرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=صدام حسين من الزنزانة الامريكية : هذا ماحدث|ناونیشان=https://www.thiqar.net/MakalatO/MK-AboAliAladamy16-02-10.htm|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160624082027/http://www.dhiqar.net/MakalatO/MK-AboAliAladamy16-02-10.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Dhiqar.net|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١٠ لە لیستی خەڵاتەکانی [[وەزارەتی کاروباری دەرەوەی ولایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا]] دوورخرایەوە.
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|عێراق|ژیاننامە|سیاسەت}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{عێراق-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠٠٣]]
[[پۆل:سەرکردەکانى حیزبی بەعسی عێراقی]]
[[پۆل:مردووان بەھۆی ھێرشە ئاسمانییەکانی ئەمریکا]]</text>
      <sha1>mc4p1diufxfmiiir5tuqqhryg5vp68b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆنی ڕوەکی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>244569</id>
    <revision>
      <id>1693775</id>
      <parentid>1406724</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T13:36:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (خۆراک-کۆلکە، وزە-کۆلکە، کیمیا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1585" sha1="cdxeqocn4jh5w166scop6iq8yywyy7t" xml:space="preserve">[[پەڕگە:まんのう町 ひまわりオイル 新パッケージ.jpg|وێنۆک|[[ڕۆنی گوڵەبەڕۆژە]]]]
'''ڕۆنە ڕوەکییەکان''' ئەو [[ڕۆن|ڕۆنانەن]] کە لە تۆو یان لە بەشەکانی تری میوەوە دەردەکێشرێن. ڕۆنە ڕوەکییەکان، وەک [[چەوریی گیانلەبەری|چەورییە گیانلەبەرییەکان]]، تێکەڵەی [[تریگلیسێرد|تریگلیسێردن]].&lt;ref name=&quot;Ullmann&quot;&gt;{{cite encyclopedia|author=Alfred Thomas |title=Fats and Fatty Oils|encyclopedia=Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry|publisher=Wiley-VCH|place=Weinheim|year=2002|doi=10.1002/14356007.a10_173|isbn=3527306730}}&lt;/ref&gt; ڕۆنە ڕوەکییەکان عادەتەن خواردەنین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Caballero|یەکەم=Benjamin|سەردێڕ=Encyclopedia of food sciences and nutrition|دوایین٢=Trugo|یەکەم٢=Luiz C.|دوایین٣=Finglas|یەکەم٣=Paul M.|بڵاوکەرەوە=Academic Press|ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٩٧٨-٠-١٢-٢٢٧٠٥٥-٠|edition=2nd|شوێن=Amsterdam New York}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Vegetable oils|ڕۆنی ڕوەکی}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ڕوەک|خۆراک|وزە|کیمیا}}

{{خۆراک-کۆلکە}}
{{وزە-کۆلکە}}
{{کیمیا-کۆلکە}}

[[پۆل:ڕۆنە ڕوەکییەکان]]
[[پۆل:بەرھەمە ڕوەکییەکان]]</text>
      <sha1>cdxeqocn4jh5w166scop6iq8yywyy7t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لیز کار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>244702</id>
    <revision>
      <id>1694001</id>
      <parentid>1693507</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T20:15:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1694001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4741" sha1="46vt5yej5k6u1om30t0k4njo1n4sfhx" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}
‏{{Infobox person|name=لیز کار|image=|image_size=|caption=|birth_name=لیز کار|birth_date={{birth date and age| 21 April 1972|df=y}}|birth_place=بیبینگتۆن، مێرسیساید، ئینگلیتەرا|death_date=|death_place=|death_cause=|other_names=|known_for=نواندن و چالاکی|education=زانکۆی نۆتینگهام|employer=|occupation={{hlist|ئەکتەر|کۆمیدیا|پێشکەشکار|چالاکوانی مافی کەمئەندامی نێودەوڵەتی}}|spouse={{marriage|جۆ چۆرچ|2010}}|partner=}}
'''لیز کار'''  ({{بە ئینگلیزی|Liz Carr}}) ئەکتەری ئینگلیزی و کۆمیدی و پێشکەشکار و چالاکوانی مافی کەمئەندامی نێودەوڵەتییە

== ژیانی سەرەتا و خوێندن ==
کار لە ٢١ی نیسانی ١٩٧٢ لە شاری پۆرت سەنلایت لەدایکبووە و لە شاری بیبینگتۆن لە ویلایەتی مێرسیساید گەورە بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Perry|یەکەم١=Keith|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠١٧|سەردێڕ=Merseyside actress attacked by man armed with SCISSORS|ناونیشان=http://www.liverpoolecho.co.uk/news/liverpool-news/merseyside-actress-attacked-man-armed-13485356|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170818113056/http://www.liverpoolecho.co.uk/news/liverpool-news/merseyside-actress-attacked-man-armed-13485356|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠١٧|وێبگە=Liverpool Echo}}&lt;/ref&gt; لە قوتابخانەی ئاپتۆن هۆڵ لە ئاپتۆن، مێرسیساید و ئامادەیی بیرکنهێد لە بیرکنهێد تەواو کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ='This has everything to do with disability': Interview with Wirral-born Silent Witness actress Liz Carr on subject of assisted suicide – The Diocese of Shrewsbury – The Diocese of Shrewsbury|ناونیشان=http://www.dioceseofshrewsbury.org/news/latest-news/everything-disability-interview-wirral-born-silent-witness-actress-liz-carr-subject-assisted-suicide|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170818214847/http://www.dioceseofshrewsbury.org/news/latest-news/everything-disability-interview-wirral-born-silent-witness-actress-liz-carr-subject-assisted-suicide|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=dioceseofshrewsbury.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=O'Hara|یەکەم١=Interview by Mary|ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٠٦|سەردێڕ=No fear, no frills|ناونیشان=https://www.theguardian.com/society/2006/jun/21/disability.socialcare|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170818175429/https://www.theguardian.com/society/2006/jun/21/disability.socialcare|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠١٧|وێبگە=The Guardian}}&lt;/ref&gt; لە زانکۆی نۆتینگام بەشی یاسای تەواوکردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Time to stand up and be counted|ناونیشان=http://exchange.nottingham.ac.uk/time-to-stand-up-and-be-counted|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130628040910/http://exchange.nottingham.ac.uk/time-to-stand-up-and-be-counted/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Nottingham University}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130628040910/http://exchange.nottingham.ac.uk/time-to-stand-up-and-be-counted/ |date=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٣ }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|تەلەڤیزیۆن|مافەکانی مرۆڤ|ڕادیۆ|فیلم|کۆمەڵگا|شانۆ}}

{{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}}
{{فیلم-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:ئەکتەرە خاوەن پێداویستییە تایبەتەکانی بەریتانیا]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئینگلیز]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە]]
[[پۆل:ئەکتەرە خاوەن پێداویستییە تایبەتەکان]]</text>
      <sha1>46vt5yej5k6u1om30t0k4njo1n4sfhx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕید ئیوینگ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>244818</id>
    <revision>
      <id>1694111</id>
      <parentid>1531136</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T01:34:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4394" sha1="4othgkfyfayv8grni265hhn1mxnvaxu" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
‏{{Infobox person|name=ڕید ئیوینگ|image=|caption=|birth_name=|birth_date={{Birth date and age|1988|11|7}}&lt;ref name=&quot;bdaytweet&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Ewing |یەکەم١=Reid |سەردێڕ=Reid Ewing on Twitter: &quot;My birthday is November 7, 1988&quot; |ناونیشان=https://twitter.com/media_reid/status/16998137187 |وێبگە=[[Twitter]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt;|birth_place=فلۆریدا، ئەمریکا|other_names=|occupation={{csv|ئەکتەر|میوزیکسیان}}|years_active=چالاک ٢٠٠٨|known_for=دالیان مارشاڵ لە ''خێزانی مۆدێرن'' (٢٠٠٩)
}}
'''ڕید ئیوینگ''' ({{بە ئینگلیزی|Reid Ewing}}؛ لەدایکبووی ٧ی تشرینی دووەمی ١٩٨٨)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=https://twitter.com/media_reid/status/16998137187|ناونیشان=https://twitter.com/media_reid/status/16998137187|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=X (formerly Twitter)|زمان=en}}&lt;/ref&gt; ئەکتەر و مۆسیقاژەنێکی ئەمریکییە و بە ڕۆڵی دیلان لە کۆمیدیای خێزانی مۆدێرن لە کەناڵی ئەی بی سی و وەک چارلی پلانک لە زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکەی زیک و لووتێر (٢٠٠٩–٢٠١١) ناسراوە.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.hollywoodreporter.com/news/mtvs-truth-below-books-reid-22450|سەردێڕ=MTV's 'Truth Below' books Reid Ewing|دوایین=Hibberd|یەکەم=James|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠١٠|ئیش=The Hollywood Reporter|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|agency=Associated Press}}&lt;/ref&gt;

== ژیانی سەرەتا و پیشە ==
ئیوینگ خەڵکی شاری برووارد لە ویلایەتی فلۆریدایە. لە بەرھەمە شانۆیییەکان لە ناوچەی باشووری فلۆریدا دەرکەوتووە.&lt;ref name=&quot;resume&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=REID EWING – Resume &amp;#124;|ناونیشان=http://resumes.breakdownexpress.com/268275-606721|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Breakdown Services}}&lt;/ref&gt; لە قوتابخانەی ھونەری دریفۆس لە وێست پاڵم بیچ و قوتابخانەی فیلم و تەلەڤیزیۆن لە نیویۆرک خوێندوویەتی پێش ئەوەی بچێتە لۆس ئەنجلۆس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Polaroid Stories by Naomi Iizuka &amp;#124; Directed by Maria Markosov|ناونیشان=http://www.polaroidstories.com/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080117214713/http://www.polaroidstories.com/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠١٠|وێبگە=polaroidstories.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠١٩|سەردێڕ=Growing with the Modern Family – Reid Ewing by Alexander Rodriguez|ناونیشان=https://gedmag.com/afterdark/growing-with-the-modern-family-reid-ewing-by-alexander-rodriguez/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=gedmag.com}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مۆسیقا|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{مۆسیقا-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:ئەکتەرانی پیاو لە فلۆریدا]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:کەسایەتییە ئێڵ جی بی تییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:کەسایەتییە ئێڵ جی بی تییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨]]</text>
      <sha1>4othgkfyfayv8grni265hhn1mxnvaxu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆکستار ئیندیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>244836</id>
    <revision>
      <id>1694052</id>
      <parentid>1531036</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:33:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، کۆمپانیا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7647" sha1="sqcxe0xou71r76dvx6w98jznxif4kwy" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس
|وێنە = Rockstar India Logo.svg
}}
'''ڕۆکستار ئیندیا''' ({{بە ئینگلیزی|Rockstar India}})
[[پەرەپێدەری کایەی ڤیدیۆیی|گەشەپێدەرێکی کایەی ڤیدیۆیییە]] ھیندییە، بەشێکە لە کۆمپانیای [[ڕۆکستار گەیمز]] و خاوەندارێتی دەکرێت لەلایەن کۆمپانیای [[تەیک-توو ئینتەرەکتیڤ]]. پێش ڕاگەیاندنی فەرمی چالاکییەکە وەک بەشێک لە ستۆدیۆکانی ڕۆکستار گەیمز، بەشداری لە پڕۆژەکانی [[ڕێد دێد ڕیدێمپشن]] و ماکس پەین ٣ و ھەروەھا [[جی تی ئەی ٥]] کردووە. لە نوێترین ھەواڵی یارییەکانی جیھاندا، ڕۆکستار ھەموو ھێز و ستۆدیۆکانی بەکاردەھێنێت بۆ دروستکردنی وەشانی نوێی جی تی ئەی ٦.&lt;ref name=&quot;VideoGamer.com: RDU&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.videogamer.com/news/rockstar-partners-with-technicolor-to-establish-dedicated-high-end-art-team |سەردێڕ=Rockstar partners with Technicolor to establish dedicated 'high-end art team' |یەکەم=David |دوایین=Scammell |ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|وێبگە=VideoGamer.com |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171210231927/https://www.videogamer.com/news/rockstar-partners-with-technicolor-to-establish-dedicated-high-end-art-team |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٢، کۆمپانیای تەکنیکۆڵەر و ڕۆکستار گەیمز کردنەوەی «یەکەی تایبەت بە ڕۆکستار»یان لە ناو تەکنیکالەری ھیندستان ڕاگەیاند، کە کارمەندەکانی نزیکەی ٨٠–٩٠ کەس بوو و تەنھا لەسەر بەرھەمەکانی ڕۆکستار گەیمز کاریان دەکرد.&lt;ref name=&quot;Gamasutra: RDU&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gamasutra.com/view/news/179160/Rockstar_sets_up_new_art_unit_with_Technicolor_India.php |سەردێڕ=Rockstar sets up new art unit with Technicolor India |یەکەم=Eric |دوایین=Caoili |ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|وێبگە=[[Gamasutra]] |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171210180336/https://www.gamasutra.com/view/news/179160/Rockstar_sets_up_new_art_unit_with_Technicolor_India.php |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GameSpot: Dhruva acquisition&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gamespot.com/articles/rockstar-games-buys-india-studio-dhruva-interactiv/1100-6466895/ |سەردێڕ=Rockstar Games Buys India Studio Dhruva Interactive |یەکەم=Jeremy |دوایین=Winslow |ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠١٩|وێبگە=[[GameSpot]] |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190706225016/https://www.gamespot.com/articles/rockstar-games-buys-india-studio-dhruva-interactiv/1100-6466895/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە دەوروبەری مانگی ئابی ٢٠١٦ کۆمپانیای ڕۆکستار گەیمز ڕۆکستار ھیندستانی وەک ستۆدیۆیەکی ناوخۆیی لە شاری بەنگالۆر دامەزراند.&lt;ref name=&quot;Jeuxvideo.com: Foundation&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.jeuxvideo.com/news/525461/rockstar-ouvre-un-nouveau-studio-en-inde.htm |سەردێڕ=Rockstar ouvre un nouveau studio en Inde |زمان=fr |trans-title=Rockstar opens a new studio in India |نووسەر=Silent_Jay |ڕێکەوت=١٣ی ئابی ٢٠١٦|وێبگە=[[Jeuxvideo.com]] |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190210130230/http://www.jeuxvideo.com/news/525461/rockstar-ouvre-un-nouveau-studio-en-inde.htm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Starbreeze: Dhruva acquisition&quot;&gt;{{cite press release |url=https://www.starbreeze.com/2019/05/starbreeze-has-closed-the-transaction-of-indian-subsidiary-dhruva/ |title=Starbreeze has closed the transaction of Indian subsidiary Dhruva |publisher=[[Starbreeze Studios]] |date=22 May 2019 |access-date=15 September 2019 |archive-date= ٧ی تەممووزی ٢٠١٩ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707232628/https://www.starbreeze.com/2019/05/starbreeze-has-closed-the-transaction-of-indian-subsidiary-dhruva/ |url-status=dead |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190707232628/https://www.starbreeze.com/2019/05/starbreeze-has-closed-the-transaction-of-indian-subsidiary-dhruva/ }}&lt;/ref&gt; تیمی دروڤا ئینتەرئەکتیڤ کە ٣٠٠ کەسی تێدابوو، بڕیار بوو لەگەڵ کۆمپانیای ڕۆکستار ھیندستان یەکبخرێت، کە تا ئەم کاتە گەشەی کردبوو بۆ نزیکەی ٥٠٠ کارمەند.&lt;ref name=&quot;Variety: RDR2 studios&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2018/gaming/features/red-dead-redemption-2-narrative-interview-1202992401/ |سەردێڕ=The Story Behind the Story of 'Red Dead Redemption 2' |یەکەم=Brian |دوایین=Crecente |ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]] |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220713095526/https://variety.com/2018/gaming/features/red-dead-redemption-2-narrative-interview-1202992401/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Variety: RDU&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2012/digital/news/technicolor-set-to-play-vidgames-with-rockstar-1118060295/ |سەردێڕ=Technicolor set to play vidgames with Rockstar |یەکەم=Elsa |دوایین=Keslassy |ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]] |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171220104938/http://variety.com/2012/digital/news/technicolor-set-to-play-vidgames-with-rockstar-1118060295/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}

{{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھیندستان|کۆمپانیا}}

{{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}}
{{کۆمپانیا-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:کۆمپانیاکانی پەرەپێدانی کایەی ڤیدیۆیی]]</text>
      <sha1>sqcxe0xou71r76dvx6w98jznxif4kwy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆڵگێڕانی کایەی ڤیدیۆیی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>244858</id>
    <revision>
      <id>1694068</id>
      <parentid>1444649</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:36:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، تەکنۆلۆژیا-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7950" sha1="02y1n0es1rn80iguz9moieybwnqdm80" xml:space="preserve">{{داتابۆکس
|وێنە = Legend of Grimrock screenshot 01.jpg
}}
'''ڕۆڵگێڕانی کایەی ڤیدیۆیی''' ({{بە ئینگلیزی |role-playing video game}}) [[چەشنی کایەی ڤیدیۆیی|چەشنێکی کایەی ڤیدیۆیییە]] کە یاریزانەکان ڕۆڵی کارەکتەرەکان لە ژینگەیەکی خەیاڵیدا دەگرنە ئەستۆ. ئەم یارییانە بە شێوەیەکی گشتی ھێڵی چیرۆکێکی قووڵ و پەرەپێدانی کارەکتەرەکان و بڕیاردان لەخۆدەگرن کە کاریگەری لەسەر دەرئەنجامی یارییەکە ھەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=McNaughton, M. |نووسەر٢=Schaeffer, J. |نووسەر٣=Szafron, D. |نووسەر٤=Parker, D. |نووسەر٥=Redford J. | ساڵ=٢٠٠٤| سەردێڕ=Code Generation for AI Scripting in Computer Role-Playing Games | بڵاوکەرەوە=American Association for Artificial Intelligence| ناونیشان=https://www.aaai.org/Papers/Workshops/2004/WS-04-04/WS04-04-026.pdf | ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩| ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110604050604/https://www.aaai.org/Papers/Workshops/2004/WS-04-04/WS04-04-026.pdf | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی حوزەیرانی ٢٠١١| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite conference|author1=Diveky, Marko |author2=Bielikova, Maria | title=Generating Educational Interactive Stories in Computer Role-Playing Games| book-title=Learning in the Synergy of Multiple Disciplines: 4th European Conference on Technology Enhanced Learning, Proceedings| location=Nice, France | page=495| date=September 29 – October 2, 2009| publisher=Springer | isbn=978-3-642-04635-3}}&lt;/ref&gt; لە یارییەکانی ڕۆڵگێڕاندا زۆرجار یاریزانان توانای خۆڕێکخستنی کارەکتەرەکانیان ھەیە، ھەڵبژاردنی دەرکەوتن و توانا و لێھاتوویییەکانیان.&lt;ref name=&quot;fundamentals&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر١=Cutumisu, Maria |نووسەر٢=Szafron, Duane |نووسەر٣=Schaeffer, Jonathan |نووسەر٤=McNaughton, Matthew |نووسەر٥=Roy, Thomas |نووسەر٦=Onuczko, Curtis |نووسەر٧=Carbonaro, Mike |سەردێڕ=Generating Ambient Behaviors in Computer Role-Playing Games| journal=IEEE Intelligent Systems |بەرگ=٢١| issue=5 |پەڕەکان=١٩–٢٧|ڕێکەوت=ئەیلوول–تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦| doi=10.1109/MIS.2006.92|citeseerx=10.1.1.125.9742 |s2cid=1388862}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[#AdRol|Adams, Rollings 2003]], p. 351&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Egenfeldt-Nielsen, Simon |نووسەر٢=Smith, Jonas Heide |نووسەر٣=Tosca, Susana Pajares | ساڵ=٢٠٠٨| سەردێڕ=Understanding Video Games: the Essential Introduction | پەڕە=٤٨| بڵاوکەرەوە=Taylor &amp; Francis| ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٩٧٧٢١-٠}}&lt;/ref&gt; پاشان دەست دەکەن بە کوێست و شەڕ و سەرگەرمی، کارلێک لەگەڵ کارەکتەرە نایاریزانەکان و یاریزانەکانی دیکەی جیھانی یارییەکان دەکەن. یەکێک لە تایبەتمەندییە دیاریکەرەکانی ڕۆڵگێڕانی کایەی ڤیدیۆیی سیستەمی پێشکەوتنە، کە کارەکتەرەکان خاڵەکانی ئەزموون بەدەست دەھێنن و ئاستیان بەرز دەبێتەوە لەگەڵ تەواوکردنی ئەرکەکان و شکستپێھێنانی دوژمنەکان.&lt;ref name=&quot;scorpia199408&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|نووسەر=Scorpia |ڕێکەوت=ئابی ١٩٩٤|سەردێڕ=Scorpia The Avatar |department=Scorpia's Sting |ناونیشان=http://www.cgwmuseum.org/galleries/index.php?year=1994&amp;pub=2&amp;id=121 |magazine=Computer Gaming World |پەڕەکان=٢٩–٣٣}}&lt;/ref&gt; ئەمەش ڕێگە بە یاریزانەکان دەدات بەھێزتر بن و توانا نوێیەکان بکەنەوە لەگەڵ پێشکەوتنیان لە یارییەکەدا.&lt;ref name=&quot;essential&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.1up.com/features/essential-50-rogue|سەردێڕ=The Essential 50 Part 12 – Rogue|دوایین=Parish|یەکەم=Jeremy|بڵاوکەرەوە=IGN Entertainment Games|وێبگە=1UP.com|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160102024410/http://www.1up.com/features/essential-50-rogue|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; لەناو ڕۆڵگێڕانی یارییە ڤیدیۆیییەکاندا زۆر چەشنی لاوەکی ھەیە، لەوانە ڕۆڵگێڕانی ئەکشن، ڕۆڵگێڕانی بنەمای نۆرە و ڕۆڵگێڕانی سەرھێڵ بە شێوەیەکی بەرفراوان [[فرە-یاریزان (کایەی ڤیدیۆیی)|فرە یاریزان]] (MMORPG). ھەر چەشنێکی لاوەکی ئەزموونێکی ناوازەی یاریکردن پێشکەش دەکات و جێبەجێکردنی ئارەزووە جیاوازەکان. ھەندێک لە ڕۆڵگێڕانە بەناوبانگەکان بریتین لە زنجیرەی (ئیڵدەر سکڕۆڵس)، زنجیرەی (فیناڵ فانتازی)، زنجیرەی (ویچەر) و (وۆڕ ئۆف وۆڕکرافت). ئەم یارییانە بە چیرۆکگێڕانی دەوڵەمەند و جیھانی یارییە فراوانەکانیان و سیستەمی ئاڵۆزی پەرەپێدانی کارەکتەرەکانیان ناسراون.&lt;ref name=&quot;gamespot-bg-review&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Desslock|سەردێڕ=Baldur's Gate: Tales of the Sword Coast Review|ناونیشان=http://www.gamespot.com/reviews/baldurs-gate-tales-of-the-sword-coast-review/1900-2538171/|وێبگە=Gamespot|بڵاوکەرەوە=CBS Interactive Inc.|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt; ھەربۆیە یارییە ڤیدیۆیییە ڕۆڵگێڕانەکان دەرفەت دەدەن بە یاریزانان کە خۆیان لە جیھانێکی فانتازیادا نوقم بکەن و ڕۆڵی پاڵەوان یان دژە پاڵەوان بگرنە ئەستۆ و ھەڵبژاردن بکەن کە کاریگەرییان لەسەر دەرئەنجامی یارییەکە ھەبێت. ئەوان لەلایەن زۆرێک لە یاریزانانەوە خۆشەویستن بەھۆی قووڵی و داھێنان و توانای گواستنەوەی یاریزانان بۆ جیھانە نوێ و سەرنجڕاکێشەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Level UP in RPG |ناونیشان=https://landofjrpg.com/guia-nuevos-jugadores/level-up-en-jrpg/ |وێبگە=Lando of RPG |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231204011354/https://landofjrpg.com/guia-nuevos-jugadores/level-up-en-jrpg/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}

{{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|وڵاتەکان|تەکنۆلۆژیا|مێژوو}}
{{پۆلی کۆمنز|Role-playing video games}}

{{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}}
{{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}}
{{مێژوو-کۆلکە}}

[[پۆل:ژانرەکانی یاری ڤیدیۆیی]]
[[پۆل:زاراوەکانی کایەی ڤیدیۆیی]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە ڕۆڵگێڕییەکان]]</text>
      <sha1>02y1n0es1rn80iguz9moieybwnqdm80</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆکستار سان دیێگۆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>244859</id>
    <revision>
      <id>1694054</id>
      <parentid>1531038</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:33:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، کۆمپانیا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3917" sha1="e3ujxfpt0w557lrvf4a609sca2ayxfl" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس
|وێنە = Rockstar San Diego Logo.svg
}}
'''کۆمپانیای ڕۆکستار سان دیێگۆ''' (پێشتر ناوی '''ئەنجێڵ ستۆدیۆز''' بوو) [[پەرەپێدەری کایەی ڤیدیۆیی|گەشەپێدەرێکی یارییە ڤیدیۆیییەکانی]] ئەمریکایە و ستۆدیۆیەکی [[ڕۆکستار گەیمز|کۆمپانیای ڕۆکستار گەیمزە]] و بنکەکەی لە شاری کارلسباد لە ویلایەتی کالیفۆرنیایە. ستۆدیۆکە بە پەرەپێدانی زنجیرەی ''یانەی نیوەشەو'' و ''ڕێد دێد'' ناسراوە.

خاوەنکارێکی کۆڵۆمبی بەناوی دیێگۆ ئەنجێل لە مانگی یەکی ساڵی ١٩٨٤ کۆمپانیاکی بە ناوی ستۆدیۆی ئەنجێل دامەزراند دوای ئەوەی لە شیکاگۆ لە خوێندنی سینەمادا بوو، لەوێ حەزی لە ئەنیمەیشنی کۆمپیوتەریی بوو. ستۆدیۆکە بە گرنگیدان بە ئەنیمەیشن و کاریگەرییە بینراوەکان بۆ بەرھەمە مالتیمیدیایەکانی وەک ڕیکلام و فیلم و ڤیدیۆکلیپ دەستیپێکرد. بەرھەمە دیارەکان بریتین لە ''پیاوی چەمبڕ'' و کلیپی گۆرانی &quot; ماچی ئەو بۆقە &quot;ی پیتەر گابرێل. ستۆدیۆکانی ئەنجێل لە ساڵانی نەوەدەکاندا دەستیان بە کارکردن کرد لە [[پیشەسازیی کایەی ڤیدیۆیی|پیشەسازی یارییە ڤیدیۆیییەکان]] و کۆمەڵێک یاری ڤیدیۆیی دیار و ناسراویان ھەیە.

کۆمپانیای ڕۆکستار گەیمز سەرسام بوو بە کارەکانی ستۆدیۆکە لەسەر فیلمی ''[[میدتاون مادنێس]]'' و لە ساڵی ١٩٩٩ ھاوبەشییەکی درێژخایەنی پێشکەش کرد، کە لە ئەنجامدا زنجیرەی ''یانەی نیوەشەو'' و ''سموگلەرس ڕەن'' دروست کرا. ستۆدیۆی ئەنجێل لەلایەن کۆمپانیای سەرەکی ڕۆکستار گەیمزەوە بەناوی [[تەیک-توو ئینتەرەکتیڤ]] لە تشرینی دووەمی ٢٠٠٢ کڕدرا و بوو بە ڕۆکستار سان دیێگۆ. ئەنجێل لە مانگی ئایاری ٢٠٠٥ ستۆدیۆکەی بەجێھێشت و گەڕایەوە بۆ کۆڵۆمبیا. لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە کۆمپانیای ڕۆکستار سان دیێگۆ تیمێکی [[بزوێنەری کایە|بزوێنەری یارییەکانی]] ناوخۆیی بەڕێوەدەبات کە پەرە بە بزوێنەری یارییە پێشکەوتووەکانی ڕۆکستار گەیمز دەدات کە خاوەندارێتی کۆمپانیای ڕۆکستار گەیمزە، کە لە زۆربەی ناونیشانەکانی بڵاوکەرەوەدا بەکاردەھێنرێت. ستۆدیۆکە ھاوکاری لەگەڵ ستۆدیۆکانی تری یارییەکانی ڕۆکستار گەیمز کردووە لە فیلمەکانی ''ماکس پێین ٣'' (٢٠١٢)، ''[[جی تی ئەی ٥]]'' (٢٠١٣)، و ''[[ڕێد دێد ڕیدێمپشن ٢]]'' (٢٠١٨).

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}
{{سەرچاوەکان}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|کۆمپانیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود}}

{{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}}
{{کۆمپانیا-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:کۆمپانیاکانی پەرەپێدانی کایەی ڤیدیۆیی]]</text>
      <sha1>e3ujxfpt0w557lrvf4a609sca2ayxfl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لاری ھانکین</title>
    <ns>0</ns>
    <id>245182</id>
    <revision>
      <id>1694048</id>
      <parentid>1676274</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:13:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Larry Hankin}}</comment>
      <origin>1694048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5097" sha1="r0izjx8u9x7n65znlufryuoymbhdska" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
‏{{Infobox person|name=لاری ھانکین|image=American actor and comedian Larry Hankin.png|imagesize=|birth_name=|birth_date={{birth date and age|1937|12|7}}|birth_place=شاری نیو یۆرک، ئەمریکا|death_date=|death_place=|occupation={{hlist|ئەکتەر|دەرھێنەر|بەرھەمھێنەر|کۆمیدی|وێنەکێش|نوسەر}}|education=|nationality=|alma_mater=زانکۆی سیرکۆس|years active=چالاکە لە ١٩٦٣|height=|website={{URL|thereallarryhankin.com}}}}

'''لاری ھانکین''' ({{بە ئینگلیزی|Larry Hankin}}؛ لەدایکبووی ٧ی کانوونی دووەمی ١٩٣٧)&lt;ref name=&quot;amg&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=&lt;!-- Not stated --&gt;|سەردێڕ=Larry Hankin Songs, Albums, Reviews, Bio &amp; More|ناونیشان=https://www.allmusic.com/artist/larry-hankin-mn0001257226|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=[[AllMusic]]|وتەگێڕانەوە=Born December 7, 1937 in New York, NY.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Michaelson|یەکەم=Herb|ڕێکەوت=١٢ی کانوونی دووەمی ١٩٦٤|سەردێڕ=The Comedian with a Yo Yo Career|ئیش=[[The Oakland Tribune]]|پەڕە=٩-EL|وتەگێڕانەوە=Larry Hankin is 26...}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Eichelbaum|یەکەم=Stanley|ڕێکەوت=٣١ی ئایاری ١٩٧١|سەردێڕ=After Five Years, a Logical Reason to Return|ئیش=[[The San Francisco Examiner]]|پەڕە=٢٣|وتەگێڕانەوە=With his hair much longer, Hankin doesn't look 33.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Carroll|یەکەم=Jerry|ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ١٩٩٦|سەردێڕ=Committee of One: Larry Hankin, Co-Founder of '60s Comedy Troupe, Bring Solo Show to S.F.|ئیش=[[The San Francisco Examiner]]|پەڕە=Theater ٣٠|وتەگێڕانەوە=Now 58...Hankin is a health food nut...}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Smith|یەکەم=Gar|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=SMITHEREENS: Reflections on Bits &amp; Pieces|ناونیشان=https://berkeleydailyplanet.com/issue/2021-07-11/article/49285?headline=SMITHEREENS-Reflections-on-Bits-Pieces|ئیش=[[The Berkeley Daily Planet]]|وتەگێڕانەوە=...Larry Hankin—now silver-haired and 83...}}&lt;/ref&gt; ئەکتەری کارەکتەری ئەمریکییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Smith|یەکەم=Gar|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=SMITHEREENS: Reflections on Bits &amp; Pieces|ناونیشان=https://berkeleydailyplanet.com/issue/2021-07-11/article/49285?headline=SMITHEREENS-Reflections-on-Bits-Pieces|ئیش=[[The Berkeley Daily Planet]]|وتەگێڕانەوە=...Larry Hankin—now silver-haired and 83...}}&lt;/ref&gt;

== ژیانی سەرەتا ==
ھانکین لە ٧ی کانوونی دووەمی ١٩٣٧ لە شاری نیویۆرک لەدایکبووە و لە خێزانێکی جوولەکەدا لە گەڕەکی فار ڕۆکاوای لە شاری کوینز گەورە بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٣|سەردێڕ=Breaking Bad's Junkyard Dog: Actor Larry Hankin|ناونیشان=https://www.huffpost.com/entry/breaking-bads-junkyard-do_b_3976026/amp}}&lt;/ref&gt; دەرچووی قوتابخانەی ئامادەیی فار ڕۆکاوای و زانکۆی سیراکیوز بووە و لەوێ ھاوڕێیەتی کارل گۆتلیبی کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Anchor - The easiest way to make a podcast|ناونیشان=https://anchor.fm/worldofwalley/episodes/Escaping-in-an-El-Camino-The-Larry-Hankin-Experience-ejg4kl|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Anchor|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220513181551/https://anchor.fm/worldofwalley/episodes/Escaping-in-an-El-Camino-The-Larry-Hankin-Experience-ejg4kl|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{فیلم-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

{{سەرچاوەکان|٢}}{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم}}
{{پۆلی کۆمنز|Larry Hankin}}

[[پۆل:بەشداریکەران لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ڕاستی ئەمریکی]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]]
[[پۆل:ئەکتەرانی نێر لە ویلایەتی نیویۆرک]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٧]]</text>
      <sha1>r0izjx8u9x7n65znlufryuoymbhdska</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆبێرت کریپن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>245429</id>
    <revision>
      <id>1694007</id>
      <parentid>1693490</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T20:17:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1694007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7600" sha1="ner7z32t8hjrijob6phkforfuw06kgi" xml:space="preserve">{{Infobox person
| image         = Robert Crippen.jpg
| caption       =ڕۆبێرت کریپن
| birth_name    = ١١ی کانوونی دووەمی ١٩٣٧ (تەمەن ٨٦ ساڵ)
| birth_date    = {{Birth date|1937|12|11}}
| birth_place   = تێکساس، ئەمریکا
| death_date    = 
| death_place   = 
| resting_place =
| occupation    = فڕۆکەوانی تاقیکاری فڕۆکەوانی دەریایی
| alma_mater    = [[زانکۆی تێکساس لە ئۆستن]] ١٩٦٠
| module        = 
| type          = 
| rank          = 
| selection     = 
| time          = 
| eva1          = 
| eva2          =  
| mission       = 
| insignia      = 
| Date of ret   = 
| awards        = 
}}

'''ڕۆبێرت لۆرێل کریپن''' کەشتیوانی ئەمریکی لە [[١١ی ئەیلوول]]ی [[١٩٣٧]] لە دایک بووە ئەفسەرێکی خانەنشینکراوی هێزی دەریایی ئەمریکایە، فڕۆکەوان، فڕۆکەوانی تاقیکاری، ئەندازیاری فڕۆکەوانی و کەشتیوانی خانەنشین بووە. چوار جار گەشتی بۆشایی ئاسمانی کردووە و فڕۆکەوان بووە لە گەشتی (STS-1) کە لە مانگی نیسانی ساڵی ١٩٨١ هەڵدراوە، یەکەم ئەرکی شاتڵی بۆشایی ئاسمان بووە، دواتر فەرماندەی کەشتی ئاسمانی بووە لە گەشتی (STS-7) لە مانگی حوزەیرانی ساڵی [[١٩٨٣]]، هەروەها گەشتی کردووە لە گەشتی (STS-41-C) لە نیسانی ساڵی ١٩٨٤ و گەشتی (STS-41-G) لە تشرینی یەکەم ١٩٨٤. ڕۆبەرت کریپن مەدالیای ڕێزلێنانی لە کۆنگرێسی ئەمریکا وەرگرت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nytimes.com/1981/04/13/us/robert-l-crippen.html|سەردێڕ= &quot;ڕۆبێرت ل. کریپن&quot;. ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمز.}}&lt;/ref&gt;

ڕۆبێرت کریپن چالاکانە بەشداری کرد لە وەرگرتنەوە و کۆکردنەوەی تەرم و پاشماوەی ئاسمانی شاتلەکانی چالنجەر، کە لە کاتی گەڕانەوەیان بۆ سەر زەوی لە ئەنجامی تەقینەوەی شاتلەکەدا گیانیان لەدەستدا، ڕووداوێک کە بە (کارەساتی شاتڵی بۆشایی ئاسمانی چالنجەر) ناسراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2021/04/crippen_robert.pdf|سەردێڕ= &quot;ڕۆبێرت ئێڵ کریپن ژیاننامەی ناسا&quot; (PDF). ناسا. تەمموزی ٢٠٠١. وەرگیراوە لە ١٦ی ژانویەی ٢٠٢١. ناوچەی گشتی ئەم بابەتە دەقی ئەم سەرچاوەیە لەخۆدەگرێت کە لە ناوچەی گشتیدایە.}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://afspacemuseum.org/facilities/space-launch-complex-6/|سەردێڕ=&quot;کۆمەڵگەی هەڵدانی بۆشایی ئاسمان ٦&quot;. دامەزراوەکان. مۆزەخانەی بۆشایی ئاسمان و مووشەکی هێزی ئاسمانی. ئەرشیڤ کراوە لە ئەسڵی لە ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٢. وەرگیراوە لە ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٢.|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220330103159/https://afspacemuseum.org/facilities/space-launch-complex-6/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
==پەروەردە و کار==
لە ساڵی ١٩٥٥ لە قوتابخانەی ئامادەیی نیوکوای لە ویلایەتی تەکساس دەرچووە، لە ساڵی ١٩٦٠ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە زانستی ئەندازیاری فڕۆکەوانی لە زانکۆی تەکساس لە ئۆستن بەدەستهێناوە.

ئەو هەڵبژێردرا بۆ خزمەتکردن لە ڕێگەی پرۆگرامی قوتابخانەی کاندیدی ئەفسەری فڕۆکەوانی دەریایی ئەمریکا (AOCS) لە وێستگەی ئاسمانی دەریایی پێنساکۆلا لە [[فلۆریدا]]، لە وێستگەی هێزی ئاسمانی وایتنگ لە فلۆریدا بەردەوام بوو لە مەشقی فڕین، لەوێشەوە بەرەو وێستگەی ئاسمانی چەییز دەریایی لە شاری بیڤیل لە ویلایەتی تەکساس بەڕێکەوت و لەوێ باڵەکانی فڕۆکەوانەکەی وەرگرت (نیشانەی کانزای).

پاشان لە قوتابخانەی فڕۆکەوانی توێژینەوەی USAF لە بنکەی هێزی ئاسمانی ئێدواردز لە ویلایەتی کالیفۆرنیا خوێندوویەتی. دوای تەواوکردنی خوێندن، وەک ڕاهێنەر لە ئێدواردز مایەوە تاوەکو لە ئۆکتۆبەری ١٩٦٦دا بۆ پرۆگرامی فڕینی بۆشایی ئاسمانی تاقیگەی ئۆربیتەری ئەمریکا (MOL) هەڵبژێردرا.

ڕۆبێرت کریپن زیاتر لە شەش هەزار و ٥٠٠ کاتژمێر فڕینی کردووە، لە نێویاندا زیاتر لە پێنج هەزار و ٥٠٠ کاتژمێر بە فڕۆکەیەکی جێت فڕیوە.
==ژیانی تایبەتی==
کریپن بۆ یەکەمجار لە ٨ی ئەیلوولی ١٩٥٩ لەگەڵ ڤێرجینیا هیڵ هاوسەرگیری کردووە، سێ کچیان پێکەوە بووە: ئیلین ماری (لەدایکبووی حوزەیرانی ١٩٦٢)، سوزان لین (لەدایکبووی کانوونی دووەمی ١٩٦٤) و لیندا ڕوت (لەدایکبووی ئایاری ١٩٦٧). لە ٧ی تشرینی دووەمی ١٩٨٧ لەگەڵ پاندۆرا پوکێت هاوسەرگیری کرد، یەکەم ئەندازیاری پڕۆژەی ئۆربیتەری سەرەکی مێینەی ناسا لەسەر شاتڵی بۆشایی ئاسمانی ئەتلانتیس و چالنجەر لە ناوەندی بۆشایی ئاسمانی کێنێدی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hall.spacewalkoffame.org/workers/pandora-puckett-crippen|سەردێڕ= &quot;پاندۆرا پاکێت کریپن&quot;. کرێکاران. هۆڵی ڕێزلێنانی کرێکاری بۆشایی ئاسمانی ئەمریکا. ئەرشیڤ کراوە لە ئەسڵی لە ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٢. وەرگیراوە لە ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٢.}}&lt;/ref&gt;
==سەرچاوە==
{{سەرچاوەکان}}
==بەستەری دەرەکی==
* [https://www.imdb.com/name/nm1028783/ ڕۆبێرت لە ئیمبد]
* [https://www.britannica.com/biography/Robert-Crippen ڕۆبێرت] لە [[زانیارینامەی بریتانیکا]]
* [https://www.nndb.com/people/578/000082332/ ڕۆبێرت لە ماڵپەری  NNDB people]
* [https://www.themoviedb.org/person/2803625-robert-crippen ڕۆبێرت لە بنکەدراوی فیلم]
{{تووڵی دەروازە|گەردوون|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی|فڕین}}
{{پۆلی کۆمنز|Robert Crippen}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{گەردوون-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:گەردوون]]
[[پۆل:ژیاننامە]]
[[پۆل:ناسا]]
[[پۆل:کەشتیوان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٧]]
[[پۆل:ئەستێرەگەڕە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:بازرگانە ئەمریکییەکان]]</text>
      <sha1>ner7z32t8hjrijob6phkforfuw06kgi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژی جیھانی کۆنیشانی داون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>245621</id>
    <revision>
      <id>1693937</id>
      <parentid>1530964</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T19:34:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە، دەروونناسی-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5325" sha1="q6692lnives8pqq75d1gf9xuacajee2" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Congressos._Seminários._Palestras_(25341812213).jpg|وێنۆک| ئاهەنگێکی ڕۆژی جیهانی [[کۆنیشانی داون]] لە [[بەڕازیل|بەرازیل]]]]
'''ڕۆژی جیهانی [[کۆنیشانی داون]]''' ( '''WDSD''' ) هەموو ساڵێک لە ٢١ی [[ئازار (مانگ)|ئازار]] بەڕێوەدەچێت، &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=Getting ready for World Down Syndrome Day 2020 - 21/03/2020 00:00:00|ناونیشان=https://www.ds-int.org/event/world-down-syndrome-day-2020|بڵاوکەرەوە=Down Syndrome International|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190702001949/https://www.ds-int.org/event/world-down-syndrome-day-2020|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; کە لە ساڵی ٢٠٠٧ وە دەستیپێکرد. ڕۆژی ٢١ی ئازار (مانگی سێیەمی ساڵ) هەڵبژێردرا بۆ دەربڕینی ناوازەیی سێ هێندبوونی (ترایسۆمی) [[کرۆمۆسۆم|کرۆمۆسۆمی]] ٢١ کە دەبێتە هۆی [[کۆنیشانی داون|کۆنیشانەی داون]] . کۆبوونەوەی گشتی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] بڕیاری داوە لە ساڵی ٢٠١٢ەوە هەموو ساڵێک ڕەچاوی بکات &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Nations|یەکەم=United|سەردێڕ=World Down Syndrome Day|ناونیشان=https://www.un.org/en/observances/down-syndrome-day|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=United Nations|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

هەموو ساڵێک لە ٢١ی [[ئازار (مانگ)|ئازاردا]] '''ڕۆژی جیهانی کۆنیشانی داون''' بەڕێوەدەچێت بۆ بڵاوکردنەوە و دروستکردنی هۆشیاری ناو کۆمەڵگە سەبارەت بە کۆنیشانی داون. حاڵەتێکە کە منداڵ بە [[کرۆمۆسۆم|کرۆمۆسۆمێکی]] ٢١ی زیادەوە لەدایک دەبێت .

== چالاکی و یادکردنەوەکان ==
چالاکیەکی باو بریتیە لە لەپێکردنی جووتێک [[گۆرەوی]] ڕەنگاوڕەنگ یان جیاواز، بۆ نیشاندانی پشتگیری بۆ ئەو کەسانەی کە [[کۆنیشانی داون|کۆنیشانی داونیان]] هەیە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=What is Down's syndrome? - CBBC Newsround|زمان=en-GB|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/newsround/24708543|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠١٩|سەردێڕ=Children wear colourful socks on World Down Syndrome Day|ناونیشان=https://timesofmalta.com/articles/view/children-wear-colourful-socks-on-world-down-syndrome-day.706014|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Times of Malta|زمان=en-gb}}&lt;/ref&gt; شێوەی گۆرەویەکان تا ڕادەیەک لە کرۆمۆسۆمەکان دەچێت. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

[[ئەنیمەیشن|کورتە فیلمێکی ئەنیمەیشن]],  فری بێرد ''[[فیلمی فریبێرد (فیلمی ٢٠٢١)|Freebird]]'', بۆ ناساندنی ڕۆژی جیهانی کۆنیشانی داون لە ساڵی ٢٠٢١ دروستکرا &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Zahed|یەکەم=Ramin|ڕێکەوت=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Sketches from a Full-Color Life: 'Freebird' Filmmakers on Creating Their Touching Neurodiversity Short|ناونیشان=https://www.animationmagazine.net/animated-people/sketches-from-a-full-color-life-freebird-filmmakers-on-creating-their-touching-neurodiversity-short/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Animation Magazine|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; فیلمەکە لە نووسین و دەرهێنانی [[Michael Joseph McDonald|مایکل جۆزێف ماکدۆناڵدە]] و گۆرانیەکەی &quot;ئازادی&quot; لەلایەن [[Jordan Hart (musician)|جۆردن هارت]] دانراوە و لە ساڵی ٢٠٢١دا براوەی فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی منداڵانی شیکاگۆ بووە &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

== بەستەری دەرەکی ==

* {{وێبگەی فەرمی|https://www.worlddownsyndromeday.org/}}
* [http://www.ds-int.org Down Syndrome International website]
* [https://www.un.org/en/observances/down-syndrome-day United Nations World Down Syndrome Day webpages]
{{پۆلی کۆمنز|World Down Syndrome Day}}
{{تووڵی دەروازە|پزیشکی|دەروونناسی}}

{{پزیشکی-کۆلکە}}
{{دەروونناسی-کۆلکە}}

[[پۆل:ڕۆژەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان]]
[[پۆل:ڕۆژەکانی ھۆشیارکردنەوەی تەندروستی]]
[[پۆل:کۆنیشانی داون]]
[[پۆل:پزیشکی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>q6692lnives8pqq75d1gf9xuacajee2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژی جیھانیی وەرگێڕان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>245645</id>
    <revision>
      <id>1693943</id>
      <parentid>1610722</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T19:35:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (زمان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8350" sha1="kv916qar0oy9znpfm6q920ashq5k7xi" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Domenico_Ghirlandaio_-_St_Jerome_in_his_study.jpg|وێنۆک|186x186پیکسڵ| سانت جیرۆم لە کاتی کارەکەی دا. تابلۆیەکی دۆمێنیکۆ گیرلاندایۆ]]
'''ڕۆژی جیھانی [[وەرگێڕان]]''' ڕۆژێکی نێودەوڵەتییە کە وەرگێڕە پیشەگەرەکان دەناسێنێت. دەکەوێتە ڕۆژی [[٣٠ی ئەیلوول]] کە ڕۆژی جەژنی قەشە جیرۆمە، وەرگێڕەکەی [[ئینجیل]] کە بە گەورەی وەرگێڕەکان دادەنرێت.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Nations|یەکەم=United|سەردێڕ=International Translation Day|ناونیشان=https://www.un.org/en/observances/international-translation-day|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=United Nations|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== بڕیارنامەی نەتەوە یەکگرتووەکان ==
لە ٢٤ی ئایاری ٢٠١٧، [[کۆڕی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان|کۆڕی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان]] بڕیارنامەی ٧١/٢٨٨ی تێپەڕاند کرد کە ڕای دەگەیەنێت ٣٠ [[ئەیلوول|ئەیلولی]] ھەموو ساڵێک ڕۆژی جیھانی وەرگێڕانە، وەک پێزانینی ڕۆڵی وەرگێڕانی پیشەگەرانە لە بەستنەوەی نەتەوەکاندا.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Hannes Ben, [https://locaria.com/international-translation-day-everything-you-need-to-know/ &quot;International Translation Day: Everything You Need to Know&quot;], ''Locaria'', 30 August 2019&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.un.org/en/ga/search/view_doc.asp?symbol=A/RES/71/288 General Assembly A/RES/71/288]. Also edited in French, Spanish, Russian&lt;/ref&gt; ڕەشنووسی بڕیارنامەی A/71/L.68 لەلایەن یازدە وڵاتەوە واژوو کرا: [[ئازەربایجان]]، [[بەنگلادێش|بەنگلادیش]]، [[بیلاڕووس|بێلاڕوس]]، [[کۆستاریکا]]، [[کووبا|کوبا]]، [[ئێکوادۆر|ئیکوادۆر]]، [[پاراگوای]]، [[قەتەر]]، [[تورکیا]]، [[تورکمانستان]] و [[ڤیێتنام|ڤێتنام]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Azerbaijan|دوایین٢=Bangladesh|دوایین٣=Belarus|دوایین٤=Rica|یەکەم٤=Costa|دوایین٥=Cuba|دوایین٦=Ecuador|دوایین٧=Paraguay|دوایین٨=Qatar|دوایین٩=Turkey|دوایین١٠=Turkmenistan|دوایین١١=Nam|یەکەم١١=Viet|ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠١٧|سەردێڕ=The role of professional translation in connecting nations and fostering peace, understanding and development|ناونیشان=https://digitallibrary.un.org/record/1303401|زمان=en}}&lt;/ref&gt; جگە لە فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی وەرگێڕەکان، لەلایەن چەندین ڕێکخراوی دیکەوە بانگەشە بۆ پەسەندکردنی بڕیارنامەکە کرا، لەوانە کۆمەڵەی نێودەوڵەتی کۆنفڕاسی وەرگێرەکان، بەستەری ڕەخنەگری نێودەوڵەتی، کۆمەڵەی نێودەوڵەتی وەرگێڕ و ئینتەرپریتەرە پیشەگەرەکان، ڕێد تی، کۆمەڵەی جیھانی وەرگێڕانی زمانی ئیشارەت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی ئایاری ٢٠١٧|سەردێڕ=UN Set to Pass Draft Resolution Declaring September 30 As Translation Day|ناونیشان=https://slator.com/industry-news/un-pass-resolution-declaring-September-30-translation-day/|وێبگە=Slator.com}}&lt;/ref&gt;

نەتەوە یەکگرتووەکان ساڵانە پێشبڕکێیەکی وەرگێڕانی سانت جیڕۆم سازدەکات بۆ وەرگێڕان بە زمانەکانی [[عەرەبی]]، [[چینی]]، [[ئینگلیزی]]، [[زمانی فەڕەنسی|فەڕەنسی]]، [[ڕووسی]]، [[ئیسپانی]] و [[ئەڵمانی]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

== فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی وەرگێڕەکان ==
ئەم ئاھەنگانەی لەلایەن فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی وەرگێڕەکان (FIT) پەرەی پێدراوە لەوەتەی دامەزراندی لە ساڵی ١٩٥٣. لە ساڵی ١٩٩١ کۆمپانیای FIT بیرۆکەی ڕۆژێکی نێودەوڵەتی وەرگێڕانی بە فەرمی ناسراوی وروژاند بۆ نیشاندانی ھاودەنگی لەگەڵ کۆمەڵگەی وەرگێڕانی جیھانی لە ھەوڵی بەرەوپێشبردنی [[وەرگێڕان]] وەک پیشەیەک کە لە سەردەمی [[جیھانگیری|جیھانگیریدا]] تادێت زیاتر دەبێتە شتێکی بنەڕەتی.

== کۆمەڵەی وەرگێڕانی ئەمریکی ==
لە ساڵی ٢٠١٨ەوە کۆمەڵەی وەرگێڕانی ئەمریکی یادی ڕۆژی جیھانی وەرگێڕانی کردووەتەوە بە بڵاوکردنەوەی زنجیرەیەک پۆستی سۆشیاڵ میدیا بەو نیازەی خەڵک تێبگەیەنن لە گرنگی ڕۆڵی وەرگێڕ و ئینتەرپریتەرەکان. کۆمەڵەکە ئاھەنگی ITD ٢٠١٨ی گێڕا بە بڵاوکردنەوەی کۆمەڵەیەک لە شەش ئینفوگرافیک کە زانیاری دەربارەی پیشەکان نیشان دەدەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|سەردێڕ=International Translation Day 2018|ناونیشان=https://www.atanet.org/pressroom/international_translation_day_2018.php|وێبگە=atanet.org}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١٩ کۆمپانیای ATA ڤیدیۆیەکی بڵاوکردەوە کە تێیدا «ڕۆژێک لە ژیانی وەرگێڕ یان ئینتەرپریتەر» دا نیشان دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=International Translation Day 2019|ناونیشان=https://www.atanet.org/pressroom/international_translation_day_2019.php|وێبگە=atanet.org}}&lt;/ref&gt;

== دروشمەکان ==
ساڵانە IFT بابەتێک بۆ ITD ھەڵدەبژێرێت:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=International Translation Day – FIT|ناونیشان=https://www.fit-ift.org/international-translation-day/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢١|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200930095353/https://www.fit-ift.org/international-translation-day/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* [[٢٠١٤]]−مافەکانی زمان: پێویستییە بۆ ھەموو [[مافەکانی مرۆڤ]]
* [[٢٠١٥]]−گۆڕانی ڕوخساری وەرگێڕان و ئینتەرپریتەرەکان
* [[٢٠١٦]]−وەرگێڕان و ئینتەرپریتەیشن: بەستنەوەی [[جیھان|جیھانەکان]]
* [[٢٠١٧]]−وەرگێڕان و ھەمەجۆریی
* [[٢٠١٨]]−وەرگێڕان: پێشخستنی میراتی کولتووری لە سەردەمی جیاوازەکاندا
* [[٢٠١٩]]−وەرگێڕان و زمانە ڕەسەنەکان لە ماوەی ساڵی نێودەوڵەتی زمانە ڕەسەنەکان&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=A/RES/71/178 - E - A/RES/71/178 -Desktop|ناونیشان=https://undocs.org/A/RES/71/178|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=undocs.org}}&lt;/ref&gt;
* [[٢٠٢٠]]−دۆزینەوەی وشەکان بۆ جیھانێک لە [[قەیران]].
* [[٢٠٢١]]−یەکگرتوویی لە وەرگێڕان
* [[٢٠٢٢]]−جیھانێکی بێ بەربەست: ڕۆڵی پیشەگەرانی زمان لە بنیاتنانی کولتوور و تێگەیشتن و ئاشتییەکی بەردەوام
* [[٢٠٢٣]]- ڕۆڵی پیشەگەرانی زمان

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تووڵی دەروازە|زمان}}

{{زمان-کۆلکە}}

[[پۆل:وەرگێڕان]]
[[پۆل:وەرگێڕانەکان]]
[[پۆل:وەرگێڕانی ئامێر]]
[[پۆل:وەرگێڕان لە ویکیپیدیا]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>kv916qar0oy9znpfm6q920ashq5k7xi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆکستار لینکۆڵن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>245767</id>
    <revision>
      <id>1694056</id>
      <parentid>1444646</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:34:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپانیا-کۆلکە، کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6048" sha1="lykq0ylec6zahwf920eugvezg5z9kde" xml:space="preserve">{{داتابۆکس
|وێنە = Rockstar Lincoln Logo.svg
}}
'''ڕۆکستار لینکۆڵن''' ({{بە ئینگلیزی |Rockstar Lincoln}}) ستۆدیۆیەکی کوالێتی بەرز و خۆجێیکردنی [[کایەی ڤیدیۆیی|کایە ڤیدیۆیییەکان]]ە و بنکەکەی لە شاری لینکۆڵن لە [[ئینگلتەرا]]. لقێکی کۆمپانیای [[ڕۆکستار گەیمز]]ە و بەرپرسیارە لە تاقیکردنەوە و دڵنیابوون لە کوالێتی یارییەکانی ڕۆکستار پێش ئەوەی بۆ خەڵک بڵاوبکرێنەوە.&lt;ref name=&quot;GIbiz: Activision&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.gamesindustry.biz/articles/2012-05-22-ex-rockstar-bosses-working-with-activision-leeds-studio |سەردێڕ=Ex-Rockstar bosses working with Activision Leeds studio |یەکەم=Matt |دوایین=Martin |ڕێکەوت=٢٢ی ئایاری ٢٠١٢|وێبگە=[[GamesIndustry.biz]] |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171210071737/http://www.gamesindustry.biz/articles/2012-05-22-ex-rockstar-bosses-working-with-activision-leeds-studio |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا ستۆدیۆکە مامەڵە لەگەڵ لۆکاڵیکردنی یارییەکان دەکات، وەرگێڕانیان بۆ زمانی جیاواز و دڵنیابوون لەوەی کە لە ڕووی کولتوورییەوە گونجاون بۆ ناوچە جیاوازەکان. ڕۆکستار لینکۆڵن کاری لەسەر کۆمەڵێک ناونیشانی بەرز کردووە، لەوانە زنجیرەی [[گەورەدزی ئۆتۆمۆبیل]] و [[ڕێد دێد ڕیدێمپشن ٢]] و [[ماکس پەین ٣]].&lt;ref name=&quot;GameSpot: Acquisition&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://headline.gamespot.com/news/98_06/01_ttwo/index.html/ |سەردێڕ=Take 2 Captures Tarantula |یەکەم=Chris |دوایین=Johnston |ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ١٩٩٨|وێبگە=[[GameSpot]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی شوباتی ١٩٩٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/19990203210329/http://headline.gamespot.com/news/98_06/01_ttwo/index.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GB Action 15&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://archive.org/details/gb-action-15/page/32/mode/2up |سەردێڕ=Webbing 'Em 'Up |یەکەم=Sharon |دوایین=Greaves |magazine=GB Action |issue=15 |ڕێکەوت=ئابی ١٩٩٣|بڵاوکەرەوە=[[Europress]] |پەڕەکان=٣٢–٣٣|via=[[Internet Archive]] |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;GB Action 26&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://archive.org/details/gb-action-26/page/15/mode/2up |سەردێڕ=Genesis of a Game |یەکەم=Rob |دوایین=Smith |magazine=GB Action |issue=26 |ڕێکەوت=حوزەیرانی ١٩٩٤|بڵاوکەرەوە=[[Europress]] |پەڕەکان=٣٠–٣١|via=[[Internet Archive]] |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;گرنگیدانی ستۆدیۆکە بە وردەکارییەکان و خۆبەخشی بە دڵنیایی کوالیتی بەشداری کردووە لە سەرکەوتنی بڵاوکراوەکانی ڕۆکستار گەیمز؛ بۆیە ڕۆکستار لینکۆڵن ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕێت لە پەرەپێدان و بڵاوکردنەوەی نازناوەکانی ڕۆکستار گەیمز، یارمەتیدەرە بۆ دڵنیابوون لەوەی کە ئەو ستانداردە بەرزانە دەگونجێت کە ھەم کۆمپانیاکە و ھەم ھەوادارەکانی چاوەڕێی دەکەن.&lt;ref name=&quot;East Midlands Councils: Hykeham&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.emcouncils.gov.uk/write/EM_Report_on_Growth_LC_270617.pdf |سەردێڕ=East Midlands Councils Growth Report |نووسەر=SCP |ڕێکەوت=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=[[East Midlands Councils]] |پەڕە=٣٣|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230905142118/https://www.emcouncils.gov.uk/write/EM_Report_on_Growth_LC_270617.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Gamasutra: Departure&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gamasutra.com/view/news/123150/Rockstar_London_Studio_Head_Resigns.php |سەردێڕ=Rockstar London Studio Head Resigns |یەکەم=Leigh |دوایین=Alexander |ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|وێبگە=[[Gamasutra]] |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171210072019/https://www.gamasutra.com/view/news/123150/Rockstar_London_Studio_Head_Resigns.php |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;


== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}
{{سەرچاوەکان}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کۆمپانیا|شانشینی یەکگرتوو|ئینگلتەرا|کایەی ڤیدیۆیی|دەیەی ١٩٩٠}}

{{کۆمپانیا-کۆلکە}}
{{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}}
{{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}}

[[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٩٢ لە ئینگلستان]]
[[پۆل:کۆمپانیاکانی یاری ڤیدیۆیی بەڕیتانیا]]
[[پۆل:کۆمپانیاکانی پەرەپێدانی کایەی ڤیدیۆیی]]</text>
      <sha1>lykq0ylec6zahwf920eugvezg5z9kde</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژی جیھانی بۆ بەرەنگاربوونەوەی ئیسلامۆفۆبیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>245775</id>
    <revision>
      <id>1693935</id>
      <parentid>1561192</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T19:33:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئیسلام-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7016" sha1="gxr2karj5ufi0ferer9np1hgs0zvq77" xml:space="preserve">{{Infobox holiday|holiday_name=ڕۆژی جیھانی بەرەنگاربوونەوەی ئیسلامۆفۆبیا|type=نێونەتەوەیی|image=|imagesize=|caption=Poster 2022|official_name=International Day To Combat Islamophobia|nickname=|observedby=سەرانسەری جیھان|litcolor=سەوز|longtype=جاڕنامەی نەتەوە یەکگرووەکان|significance=|begins=|ends=|date=١٥ی ئازار|celebrations=|observances=نێودەوڵەتی|relatedto=ئیسلام}}'''ڕۆژی جیھانی بۆ بەرەنگاربوونەوەی [[ئیسلامۆفۆبیا]]''' بۆنەیەکی نێودەوڵەتییە کە لەلایەن [[نەتەوە یەکگرتووەکان|نەتەوە یەکگرتووەکانەوە]] لە ساڵی ٢٠٢٢ دیاری کراوە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=General Assembly Unanimously Adopts Texts on Combating Islamophobia, Protecting Rangelands, Tackling Difficulties for Widows, Bicycles as Public Transportation|ناونیشان=https://www.un.org/press/en/2022/ga12408.doc.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٢|ئیش=[[United Nations]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=UN Designated March 15 as International Day To Combat Islamophobia|ناونیشان=https://www.dawn.com/news/1680128|ئیش=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]}}&lt;/ref&gt; لە '''١٥ی ئازاری''' ھەموو ساڵێکدا لە ١٤٠ وڵاتی جیھاندا بەڕێوەدەچێت. ڕێکەوتەکە کە ١٥ی ئازارە، ھەڵبژێردرا چونکە ساڵڕۆژی [[ھێرشەکانی مزگەوتی کرایستچرچ|ھێرشەکەی مزگەوتی کرایستچەرچە]]، کە تێیدا ٥١ کەس لە کاتی [[نوێژی ھەینی|نوێژی ھەینیدا]] کوژران.

== باکگراوند ==
ئیسلام دووەم گەورەترین ئایینە لە جیھاندا دوای [[مەسیحییەت|ئایینی مەسیحی]]، بە ١٫٩ ملیار شوێنکەوتوو کە ٢٤٫٩٪ی دانیشتووانی جیھان دەنوێنێت. [[ئیسلامۆفۆبیا]] بریتییە لە ترس، ڕق لێبوونەوە، یان بە خراپ سەیرکردنی ئیسلام و شوێنکەوتووانی کە پێیان دەوترێت [[موسڵمان|موسڵمانان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=What is Islamophobia, By BBC|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/newsround/40324678.amp#aoh=16474358563746&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;amp_tf=From%20%251%24s}}&lt;/ref&gt;

بە درێژایی مێژوو، زۆر ڕووداوی پاکتاوی نەتەوەیی موسڵمانان لە سەرانسەری جیھاندا تۆمار کراوە، دیارترینیان جینۆسایدی چەرکاسییەکان، [[کوشتاری سربرێنیتسا|کۆشتارگەی سرێبرینیکا]]، کۆمەڵکوژی سابرا و شاتیلا، و کۆمەڵکوژییە بەردەوامەکانی [[جینۆسایدی ڕۆھینگیا|ڕۆھینگیا]] و [[جینۆسایدی ئویغور|ئویغورەکان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.thehindu.com/news/international/us-cites-china-myanmar-ethiopia-in-genocide-report/article35291345.ece|سەردێڕ=US cites China, Myanmar, Ethiopia in genocide report|ئیش=The Hindu}}&lt;/ref&gt; ئیسلامۆفۆبیا دوای [[ھێرشەکانی ١١ی ئەیلوول]] توندتربوو لە جاران کە بووە ھۆی ناڕەحەتییەکی زۆر بۆ موسڵمانانی [[ئەورووپا]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Impact of 9/11 attack on Muslims|ناونیشان=https://news.harvard.edu/gazette/story/2021/09/muslim-americans-reflect-on-the-impact-of-9-11/}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:UN should declare an 'International Day to Combat Islamophobia - Prime Minister Imran Khan at UNGA.webm|وێنۆک|لە ساڵی ٢٠٢٠، لە وتارێکدا لە دیبەیتی گشتی حەفتا و پێنجەمین خولی [[کۆڕی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان|کۆڕی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان]]، سەرۆکوەزیرانی پێشووی پاکستان، [[عیمران خان|عمران خان]] بۆ یەکەمجار پێشنیاری ڕۆژێکی نێودەوڵەتی بۆ بەرەنگاربوونەوەی ئیسلامۆفۆبیا کرد&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Prime Minister Imran Khan of Pakistan warns of rising Islamophobia|ناونیشان=https://news.un.org/en/story/2020/09/1073782|ئیش=un.news.org|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=UN News|ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;]]

== ناساندنی فەرمی ==
لە ١٥ی [[ئازار]]ی [[٢٠٢٢]]، [[کۆڕی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان|کۆمەڵەی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان]] بڕیارنامەیەکی بە کۆدەنگی پەسەند کرد کە لەلایەن مونیر ئەکرەمەوە پێشکەشکرابوو، نوێنەری ھەمیشەیی [[پاکستان]] لە [[نەتەوە یەکگرتووەکان]]، بە ھاوبەشی لەگەڵ [[ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی|ڕێکخراوی ھاوکاری ئیسلامی]] کە ١٥ی ئازاری وەک 'ڕۆژی نێودەوڵەتی بۆ بەرەنگاربوونەوەی [[ئیسلامۆفۆبیا]]' ڕاگەیاند. .&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=March 15, International Day To Combat Islamophobia|ناونیشان=https://press.un.org/en/2022/ga12408.doc.htm|ئیش=[[UNGA text on combating Islamophobia]]|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230510010216/https://press.un.org/en/2022/ga12408.doc.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=UN makes March 15 International Day to Combat Islamophobia|ناونیشان=https://www.arabnews.com/node/2043146/amp|ئیش=Arab News|ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=What is Islamophobia, By BBC|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/newsround/40324678.amp#aoh=16474358563746&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;amp_tf=From%20%251%24s}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[ڕۆژی جیهانی حیجاب|ڕۆژی جیھانی حیجاب]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [https://www.un.org/en/observances/anti-islamophobia-day ماڵپەڕی فەرمی]
{{تووڵی دەروازە|ئیسلام}}

{{ئیسلام-کۆلکە}}

[[پۆل:ئیسلامۆفۆبیا]]
[[پۆل:ڕۆژەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان]]
[[پۆل:ئیسلام]]
[[پۆل:پاکستان]]</text>
      <sha1>gxr2karj5ufi0ferer9np1hgs0zvq77</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژی جیھانی دڵخۆشی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>245801</id>
    <revision>
      <id>1693936</id>
      <parentid>1610724</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T19:34:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، فەلسەفە-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13386" sha1="5dx61b0xwcrv7f5vgw8767gz6ce75ow" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox holiday|holiday_name=ڕۆژی جیھانی دڵخۆشی|type=|longtype=جاڕنامەی نەتەوە یەکگرتووەکان|image=The purpose of our lives is to be happy. -HH the Dalai Lama -InternationalDayOfHappiness (16873277851).jpg|caption=وێنەی دالای لاما لە ڕۆژی جیھانی دڵخۆشی|nickname=ڕۆژی دڵخۆشی|observedby=ھەموو وڵاتانی ئەندام لە نەتەوە یەکگرتووەکان|date=٢٠ی ئازار|celebrations=چەندین بۆنەی جیھانی}}'''ڕۆژی جیھانی دڵخۆشی (یان بەختەوەری)''' لە ٢٠ی ئازاردا لە سەرانسەری جیھان بەڕێوەدەچێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠١٥|سەردێڕ=International Day of Happiness, 20 March|ناونیشان=https://www.un.org/development/desa/dspd/international-days/international-day-of-happiness.html|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=United Nations: Department of Economic and Social Affairs Social Inclusion|بڵاوکەرەوە=United Nations}}&lt;/ref&gt; لەلایەن [[کۆڕی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان|کۆڕی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکانەوە]] لە ٢٨ی [[حوزەیران]]ی [[٢٠١٢]] دامەزراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی ئازاری ٢٠٢١|سەردێڕ=International Day of Happiness 2021: Theme, history of the day|ناونیشان=https://www.hindustantimes.com/world-news/international-day-of-happiness-2021-theme-history-of-the-day-101616203554706.html|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=Hindustan Times|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

ڕۆژی جیھانی بەختەوەری نیازییەتی بۆ ئەوەی وا لە خەڵک بکات درک بە گرنگی بەختەوەری بکەن لە ژیانیاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Nations|یەکەم=United|سەردێڕ=International Day of Happiness|ناونیشان=https://www.un.org/en/observances/happiness-day|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=United Nations|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ٢٠١٥دا [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] ١٧ [[ئامانجەکانی گەشەپێدانی بەردەوام|ئامانجی گەشەپێدانی بەردەوامی]] وەشاند بۆ زیاتر بەختەوەرکردنی ژیانی خەڵک. ئامانجە سەرەکییەکانی گەشەپێدانەکەی بریتیبوون لە بنبڕکردنی [[ھەژار]]ی، کەمکردنەوەی [[نایەکسانی]] و پاراستنی [[ھەسارە|ھەسارەکەمان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Nations|یەکەم=United|سەردێڕ=国际幸福日 {{!}} 联合国|ناونیشان=https://www.un.org/zh/observances/happiness-day|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١|ئیش=United Nations|زمان=zh-hans}}&lt;/ref&gt;

نەتەوە یەکگرتووەکان بانگھێشتی خەڵک دەکات لە ھەموو تەمەنەکانەوە بۆ ئەوەی ھاوبەشیان بکەن لە ئاھەنگ گێڕانی ئەو ڕۆژەدا.

بڕیارنامەی ئەنجومەن A/RES/66/281 لە بەشێکی پەیوەندیداردا دەڵێت:

{{وتە١|text=کۆڕی گشتی، بە ئاگایە لەوەی کە بەدەستھێنانی بەختەوەری ئامانجێکی بنەڕەتی مرۆڤە، ھەروەھا بە زانینی پێویستی ڕێگەچارەیەکی گشتگیرتر، دادپەروەرانەتر و ھاوسەنگتر بۆ گەشەی ئابووری لە پێشخستنی [[گەشەپێدانی بەردەوام]]، [[کەمکردنەوەی ھەژاری|نەھێشتنی ھەژاری]]. ، بەختەوەری و  [[خۆشگوزەرانی]] بۆ ھەموو گەلان، بڕیار دەدات ٢٠ی ئازار بە ڕۆژی جیھانی بەختەوەری بناسێنێت، بانگھێشتی ھەموو وڵاتانی ئەندام و ڕێکخراوەکانی سیستەمی نەتەوە یەکگرتووەکان و ڕێکخراوە نێودەوڵەتی و ناوخۆیەکانی دیکە دەکات، ھەروەھا کۆمەڵگەی مەدەنی، لەوانەش ڕێکخراوە ناحکومییەکان و تاکەکان، بۆ ئەوەی ڕۆژی جیھانی بەختەوەری بە شێوەیەکی گونجاو بەڕێوەببەن، لەوانەش لە ڕێگەی پەروەردە و چالاکییەکانی ھۆشیاری گشتی[...]|sign=[[کۆڕی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان]]|source=Resolution adopted by the General Assembly on 28 June 2012&lt;ref&gt;[http://www.un.org/ga/search/view_doc.asp?symbol=A/RES/66/281 Resolution adopted by the General Assembly on 28 June 2012]&lt;/ref&gt;}}

== مێژوو ==
[[پەڕگە:Jayme_Illien,_Founder,_International_Day_of_Happiness.jpg|وێنۆک|240x240پیکسڵ| جەیم ئیلیان باسی ئابووری بەختەوەری دەکات]]
پێش ئەوەی ڕۆژی جیھانی دڵخۆشی دابمەزرێت، جەیم ئیلیان لەگەڵ لویس گالاردۆی سەرۆکی ڕێکخراوی بەختەوەری جیھانی، پێکەوە «ھەپیتاڵیزم»یان دامەزراند. ئیلیان کەمپەینێکی لە نەتەوە یەکگرتووەکان بەڕێوەبرد لە ٢٠٠٦ تا ٢٠١٢ بۆ پاڵپشتی و پێشکەوتنی بەختەوەری و خۆشگوزەرانی و دیموکراسی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=About The Day|ناونیشان=https://www.dayofhappiness.net/about|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=International Day of Happiness - 20 March|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ٢٠١١ جەیم ئیلیان بیرۆکەی ڕۆژی نێودەوڵەتی بەختەوەری بردە کۆڕی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان. ئەو داوای کرد لە کۆڕی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان کە پاڵپشتی ئابووری بەختەوەر بکەن لە سەرانسەری جیھاندا بە پێشخستنی گەشەی [[ئابووری]] ھەموو وڵاتان پێکەوە. لە ١٩ ی تەممووزی ٢٠١١، کۆڕی گشتی جاڕنامەی ٦٥\٣٠٩ی تێپەڕاند. .&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=When is the International Day of Happiness 2021 and what is it?|ناونیشان=https://www.happiness.com/magazine/inspiration-spirituality/international-day-of-happiness/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=happiness.com|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== ئاھەنگ گێڕان ==
لە ڕۆژی جیھانی [[شادمانی|بەختەوەریدا]]، [[کۆڕی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان|کۆڕی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان]] داوا لە خەڵک دەکات بۆ بەرەوپێشچوونی زیاتری بەردەوام و کردنی ئەو شتە بچووکانەی کە ھێشتا ژیانیان باشتر دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠١٥|سەردێڕ=International Day of Happiness, 20 March {{!}} DISD|ناونیشان=https://www.un.org/development/desa/dspd/international-days/international-day-of-happiness.html/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=www.un.org|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

بەشکردنی دڵخۆشی لەگەڵ [[خێزان]] و ھاوڕێیان دا لە ڕۆژی جیھانی دڵخۆشیدا. تەرخانکردنی کات بۆ سەرنجدان و پێزانینی ئەو شتانەی کە تاک پێویستە سوپاسگوزاربێت بۆ ھەبوونیان. تەنانەت شتانی بچووک، ڕەنگە وا لە خەڵک بکەن زیاتر ھەست بە بەختەوەری بکەن لە ژیاندا. ڕەچاوی ئەمانە بکە وەک خویێکی ڕۆژانە، وەک بەسەر بردنی کات لەگەڵ خۆشەویستان، چاککردنەوەی ھەر پەیوەندیێک کە لەوانەیە خراپ بووبێت چونکە پەیوەندی باش لەگەڵ دەوروبەر گرنگە بۆ بەختەوەر بوون. لەوانەیە تۆ بتوانی بەخشینێک ئەنجامبدەی یان بەشداری بکەی لە کارێکی [[خێرخوازی]] کە پاڵپشتی کاری چاکە دەکات. ھەروەھا تۆڕی کۆمەڵایەتی ئامڕازێکی بەھێزە لەم ڕۆژەدا چونکە یارمەتیمان دەدا لە دەستبەجێ ھاوبەشیکردن و بڵاوکردنەوەی چالاکییەکانمان، ھاوتا لەگەڵ ئەو خۆشییەی کە دەیگوازنەوە لە سەرانسەری جیھان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=International Day of Happiness|ناونیشان=https://www.daysoftheyear.com/days/international-day-of-happiness/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=Days of the Year|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== بانگکردنی فەرمی ==
لە ٢٢ی [[کانوونی دووەم|کانونی دووەمی]] ٢٠١٣، [[سکرتێری گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان|سکرتێری گشتی ئەوکاتەی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[بان کی موون|بان کی مون]] لە وتارێکدا بۆ کۆڕی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان ڕای گەیاند و جەختی کردەوە لەوەی خەڵک پێویستە پێکەوە ڕووبەڕووی ئەو کێشانە ببنەوە کە ھەمانە، و ھەوڵبدەین ئەو ئامانجە بەدیبھێنین کە بگەین بە [[کۆمەڵگە]]یەکی بەختەوەر.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Jayme Illien|ناونیشان=https://happinessday.org/jayme-illien/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=International Day of Happiness|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210429105858/https://happinessday.org/jayme-illien/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

=== زانیاری فەرمی لە ڕۆژی بەختەوەرییەوە ===
==== دە ھەنگاو بۆ گەیشتن بە ئامانجی بەختەوەری جیھانی لە ساڵی ٢٠٢١:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The International Day of Happiness|ناونیشان=https://happinessday.org/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=International Day of Happiness|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180413165908/https://happinessday.org/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ====
# ئەو کارانە بکە کە دڵخۆشت دەکەن
# بە ھەمووانی ڕابگەیەنە
# بەشداری و ئاھەنگگێڕان لە پێشبڕکێی بەختەوەری جیھانی
# بەختەوەری ببەخشە و بڵاوی بکەرەوە بۆ کەسانی تر
# ئاھەنگ گێڕان
# ئەو شتانەی دڵخۆشت دەکەن لە [[تۆڕی کۆمەڵایەتی]] بڵاوی بکەوە # پەرەپێدانی بڕیارنامەکە
# ئێمە ئامانجەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ گەشەپێدانی بەردەوام پێشدەخەین
# چێژ لە سروشت وەربگرە
# بەرجەستەکردنی ھاپیتالیزم

==== حەوت ئەرکی سەرەکی لە ساڵی ٢٠٢١:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The International Day of Happiness|ناونیشان=https://happinessday.org/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=International Day of Happiness|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180413165908/https://happinessday.org/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ====
# بەختەوەری وەک [[ماف]] و ئامانجێکی بنەڕەتی [[مرۆڤ]] بۆ ھەمووان
# بەختەوەری وەک ئاواتێکی گشتگیر لە ژیانی ھەموواندا
# بەختەوەری وەک شێوازێکی ژیان، بوون، و خزمەتکردنی کۆمەڵەکان و [[کۆمەڵگە]]
# بەختەوەری وەک ئەستێرەیەکی باکوور بۆ تاک و کۆمەڵەکان و حکوومەت و کۆمەڵگە.
# ڕێگای بەختەوەری بەرەو گەیشتن بە [[ئامانجەکانی گەشەپێدانی بەردەوام]]
# بەختەوەری وەک &quot;مۆدێلێکی نوێ' بۆ گەشەسەندنی مرۆڤ
# ئاھەنگ گێڕانی جیھانی بۆ ڕۆژی جیھانی بەختەوەری کە [[دیموکراسی]]، ھەمەچەشن، [[ڕێکخراو]] و گشتگیرە

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* {{وێبگەی فەرمی|https://www.un.org/en/observances/happiness-day}}
{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|زانستی سیاسەت|فەلسەفە}}

{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{فەلسەفە-کۆلکە}}

[[پۆل:ڕۆژەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان]]
[[پۆل:ژیان]]
[[پۆل:تەندروستیی دەروونی]]</text>
      <sha1>5dx61b0xwcrv7f5vgw8767gz6ce75ow</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆن لیڤینگستۆن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>245806</id>
    <revision>
      <id>1693765</id>
      <parentid>1414264</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T13:34:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، فیلم-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6863" sha1="bzdidubk0bampplndgy0vs3yo0e75g2" xml:space="preserve">{{Infobox person|name=ڕۆن لیڤینگستۆن|image=RonLivingstonMay10.jpg|caption=ڕۆن لیڤینگستۆن لەساڵی ٢٠١٠|birth_name=ڕۆناڵد جۆزێف لیڤینگستۆن|birth_date={{birth date and age|1967|6|5}}|birth_place=لۆوا، ئەمریکا|alma_mater=زانکۆی یسلی|occupation=ئەکتەر|years_active=١٩٩٢–ئێستا|spouse={{marriage|[[ڕۆزماری دوێت]]|2009}}|children=٢}}

'''ڕۆن لیڤینگستۆن''' ({{بە ئینگلیزی|Ron Livingston}}؛ لەدایکبووی ٥ی حوزەیرانی ١٩٦٧)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠١٢|سەردێڕ=Today in History|ئیش=The Boston Globe|agency=The Associated Press|ناونیشان=http://www.boston.com/news/history/articles/2012/06/05/today_in_history/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150402180317/http://www.boston.com/news/history/articles/2012/06/05/today_in_history/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی نیسانی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;

== سەرەتای ژیانی ==
لیڤینگستۆن لە شاری سیدار ڕاپیدز لە ویلایەتی ئایۆوا لەدایکبووە، لە دایک و باوکی ناویان شاری کورت لیڤینگستۆن بووە و ئەندازیاری فڕۆکەوانی/ئەلیکترۆنیکە و لیندا، پاستورێکی لۆتەران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.highbeam.com/doc/1P2-17242545.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131106001445/http://www.highbeam.com/doc/1P2-17242545.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Iowa briefs (third item)|ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠٠١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Telegraph - Herald (Dubuque)|agency=Associated Press|وتەگێڕانەوە=[Ron] Livingston, 34, grew up in Marion where his parents, Kurt and Linda Livingston, still live. His route to Hollywood went from Marion High School to Yale, where he studied English and theater.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=WT&amp;p_theme=wt&amp;p_action=search&amp;p_maxdocs=200&amp;p_topdoc=1&amp;p_text_direct-0=0EEC296D6A96EFBC&amp;p_field_direct-0=document_id&amp;p_perpage=10&amp;p_sort=YMD_date:D&amp;s_trackval=GooglePM|ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٠١|ئیش=The Washington Times|سەردێڕ='Practice' makes perfect : Ron Livingston joins top-rated ABC law team|via=[[Newsbank]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180901113147/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=WT&amp;p_theme=wt&amp;p_action=search&amp;p_maxdocs=200&amp;p_topdoc=1&amp;p_text_direct-0=0EEC296D6A96EFBC&amp;p_field_direct-0=document_id&amp;p_perpage=10&amp;p_sort=YMD_date:D&amp;s_trackval=GooglePM|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}{{subscription required}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Remembering Rinas - Marion Times - Online at|ناونیشان=http://www.mariontoday.org/times/article.php?id=2533|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Mariontoday.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131029205840/http://www.mariontoday.org/times/article.php?id=2533|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; دوو برا و خوشکێکی ھەیە. برا بچووکەکەی، جۆن، ھەروەھا ئەکتەرە؛ لە کاتێکدا خوشکەکەی، جێنیفر لیڤینگستۆن و زاوای، مایک تۆمپسۆن، کەسایەتی ھەواڵی تەلەفزیۆنی بوون لە WKBT-DT لە لا کرۆس لە ویلایەتی ویسکۆنسێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Married Wisconsin Anchors Leaving Station in May|ناونیشان=https://adweek.it/3KRNOfF|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=adweek.it|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

لیڤینگستۆن لە زانکۆی یسلی خوێندوویەتی، لەوێ لەگەڵ ویفێنپۆفەکاندا گۆرانی دەگوت و لە ساڵی ١٩٨٩ لەگەڵ ئەندەرسۆن کوپەردا دەرچووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Media Library - Yale Whiffenpoofs Alumni Association, Inc.|ناونیشان=https://www.whiffalumni.com/whiffs/person.php?personID=645|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|وێبگە=www.whiffalumni.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ron Livingston Went to Yale with Anderson Cooper - YouTube|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?app=desktop&amp;v=kp-fzB8eTYY|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.youtube.com}}&lt;/ref&gt;

لیڤینگستۆن بۆ یەکەمجار لە شانۆی سیدار ڕاپیدز ڕۆڵی گێڕا دوای ئەوەی لە کاتی ڕۆڵبینین بۆ کاری قوتابخانەدا بە گروپەکە ناسێندرا. لیڤینگستۆن ڕووی لە شیکاگۆ کرد و بەشداری لە دیمەنی شانۆی ناوخۆییدا کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ron Livingston speaks about Theatre Cedar Rapids|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=uMbvQObxB2o|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230918201015/https://www.youtube.com/watch?v=uMbvQObxB2o&amp;feature=youtu.be|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=YouTube}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Ron Livingston}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|فیلم}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}}
{{فیلم-کۆلکە}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]]</text>
      <sha1>bzdidubk0bampplndgy0vs3yo0e75g2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆکستار نیو ئینگلاند</title>
    <ns>0</ns>
    <id>245826</id>
    <revision>
      <id>1694059</id>
      <parentid>1531042</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:34:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، کۆمپانیا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4903" sha1="ouwydo3z41u8g0x2s3ouzjqkbfdlz59" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس
|وێنە = Rockstar New England Logo.svg
}}
'''ڕۆکستار نیو ئینگلاند''' ({{بە ئینگلیزی |Rockstar New England}}) ستۆدیۆیەکی پەرەپێدانی  [[کایەی ڤیدیۆیی|کایە ڤیدیۆیییەکان]]ە و دەکەوێتە شاری ئەندۆڤەر لە ویلایەتی ماساشوستس.  لقێکی کۆمپانیای ڕۆکستار گەیمزە کە بە دروستکردنی ناونیشانی یاری ڤیدیۆیی بەناوبانگ و ڕەخنەگرانە وەک زنجیرەی [[گەورەدزی ئۆتۆمۆبیل]] و [[ڕێد دێد ڕیدێمپشن]] و زنجیرەی  ماکس پەین ناسراوە.  ڕۆکستار نیو ئینگلاند بەشداری کردووە لە پەرەپێدانی چەندین یاری دیار، لەوانە یاری [[ڕێد دێد ڕیدێمپشن ٢]] کە زۆر سەرکەوتوو بووە.&lt;ref name=&quot;Andover Bulletin: Class Notes&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://archive.org/details/andoverbulletin102phil/page/n85/mode/2up |سەردێڕ=Class Notes |یەکەم=Joanne |دوایین=Smith |magazine=Andover Bulletin |ڕێکەوت=زستانی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=[[Phillips Academy]] |پەڕە=٨٤|via=[[Internet Archive]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BizJournals: Andover&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bizjournals.com/boston/blog/mass-high-tech/2006/06/burb-magnet-2006-06-12.html |سەردێڕ='Burb Magnet |یەکەم=Kerry |دوایین=Joyce |ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٦|newspaper=[[Boston Business Journal]] |via=[[The Business Journals]] |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220710140947/https://www.bizjournals.com/boston/blog/mass-high-tech/2006/06/burb-magnet-2006-06-12.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

تیمی ڕۆکستار نیو ئینگلاند لە کەسانی بەتوانا پێکهاتووە کە خولیای دروستکردنی یاری کوالیتی بەرزیان هەیە.  ستۆدیۆکە بە پابەندبوونی بە داهێنان و پاڵنانی سنوورەکانی ئەو شتانە ناسراوە کە لە پەرەپێدانی یارییە ڤیدیۆییەکاندا دەکرێت.&lt;ref name=&quot;Blue's News: EE:AoC beta&quot;&gt;{{cite press release |url=https://www.bluesnews.com/a/395/thousands-invited-to-beta-test-empire-earth-the-art-of-conquest |title=Thousands Invited to Beta-Test Empire Earth: The Art of Conquest |publisher=[[Sierra Entertainment]] |date=August 1, 2002 |via=Blue's News |access-date=December 3, 2017 |archive-date=December 4, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171204222912/https://www.bluesnews.com/a/395/thousands-invited-to-beta-test-empire-earth-the-art-of-conquest |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;CMU: Get a Life&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cs.cmu.edu/afs/cs/project/ri-seminar/www/archives/2005.spring/2005.Feb.11.html |سەردێڕ=Get a Life: How AI in Video Games Makes Characters Come Alive |یەکەم=Ian Lane |دوایین=Davis |ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=[[Carnegie Mellon University]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221023100451/https://www.cs.cmu.edu/afs/cs/project/ri-seminar/www/archives/2005.spring/2005.Feb.11.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;   ڕۆکستار نیو ئینگلاند شوێنێکی سەرەکییە لە پیشەسازی یارییە ڤیدیۆییەکان و بەشدارییەکانی لە جیهانی یاریکردندا بە شێوەیەکی بەرفراوان لەلایەن هەردوو ڕەخنەگران و یاریزانانەوە بە هەمان شێوە ناسراوە و ئاهەنگی بۆ گێڕاوە.


== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}
{{سەرچاوەکان}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ئابووری|کۆمپانیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ١٩٩٠}}

{{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}}
{{کۆمپانیا-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:کۆمپانیای یارییە ڤیدیۆییەکان لە ئەمریکا]]
[[پۆل:کۆمپانیاکانی پەرەپێدانی کایەی ڤیدیۆیی]]</text>
      <sha1>ouwydo3z41u8g0x2s3ouzjqkbfdlz59</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆکستار لەندەن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>245829</id>
    <revision>
      <id>1694057</id>
      <parentid>1531040</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:34:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، کۆمپانیا-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5073" sha1="h9tjs7utqqcq0wgpqsmar6wii1g5iyt" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس
|وێنە = Rockstar London Logo.svg
}}
کۆمپانیای '''ڕۆکستار لەندەن''' ({{بە ئینگلیزی |Rockstar London}}) یەکێکی ترە لە لقەکانی کۆمپانیای [[ڕۆکستار گەیمز]]ە کە دەکەوێتە شاری [[لەندەن]]ی پایتەختی [[ئینگلتەرا]].  ستۆدیۆکە بەشداری کردووە لە پەرەپێدانی چەندین ناونیشانی بەناوبانگ، لەوانە زنجیرەی [[گەورەدزی ئۆتۆمۆبیل]] و [[ماکس پەین ٣]] کە ڕەخنەگران ستایشی زۆریان کردووە.  ڕۆکستار لەندەن بە شارەزایی خۆی لە دروستکردنی جیهانی یارییە گەورە و وردەکاندا ناسراوە، هەروەها گرنگیدان بە چیرۆکگێڕان و پەرەپێدانی کارەکتەرەکان.&lt;ref name=&quot;Gamasutra: Founding&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gamasutra.com/view/news/98211/Rockstar_To_Open_New_London_Development_Studio.php |سەردێڕ=Rockstar To Open New London Development Studio |یەکەم=Simon |دوایین=Carless |ڕێکەوت=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٥|وێبگە=[[Gamasutra]] |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171210072251/https://www.gamasutra.com/view/news/98211/Rockstar_To_Open_New_London_Development_Studio.php |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Gamasutra: MH2 Vienna&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gamasutra.com/view/news/107032/Manhunt_2_Gets_Rockstar_Vienna_Crediting_Controversy.php |سەردێڕ=''Manhunt 2'' Gets Rockstar Vienna Crediting Controversy |یەکەم=Simon |دوایین=Carless |ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|وێبگە=[[Gamasutra]] |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171210071620/https://www.gamasutra.com/view/news/107032/Manhunt_2_Gets_Rockstar_Vienna_Crediting_Controversy.php |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;  ستۆدیۆکە ناوبانگێکی زۆری هەیە لە پاڵنانی سنووری [[تەکنۆلۆژیا]] و داهێنان لە دیزاینی یارییەکاندا، بەشدارییەکانی لە پیشەسازی یاریکردندا بە شێوەیەکی بەرفراوان ستایشی کراوە.  بۆیە ڕۆکستار لەندەن بەشێکی گرنگە لە خێزانی ڕۆکستار گەیمز و کارەکانی کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر پیشەسازی یارییە ڤیدیۆییەکان هەبووە.&lt;ref name=&quot;Ars Technica: MH2 Release&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://arstechnica.com/gaming/2007/08/manhunt-2-will-see-halloween-release-date-after-getting-m-rating/ |سەردێڕ=Manhunt 2 will see Halloween release date after getting M rating |یەکەم=Eric |دوایین=Bangeman |ڕێکەوت=٢٤ی ئابی ٢٠٠٧|وێبگە=[[Ars Technica]] |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131213164116/http://arstechnica.com/gaming/2007/08/manhunt-2-will-see-halloween-release-date-after-getting-m-rating/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Gamasutra: Departure&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gamasutra.com/view/news/123150/Rockstar_London_Studio_Head_Resigns.php |سەردێڕ=Rockstar London Studio Head Resigns |یەکەم=Leigh |دوایین=Alexander |ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|وێبگە=[[Gamasutra]] |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171210072019/https://www.gamasutra.com/view/news/123150/Rockstar_London_Studio_Head_Resigns.php |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;


== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}
{{سەرچاوەکان}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|کۆمپانیا|لەندەن|ئینگلتەرا|شانشینی یەکگرتوو|دەیەی ٢٠٠٠}}

{{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}}
{{کۆمپانیا-کۆلکە}}
{{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}}

[[پۆل:کۆمپانیاکانی یاری ڤیدیۆیی بەڕیتانیا]]
[[پۆل:کۆمپانیاکانی پەرەپێدانی کایەی ڤیدیۆیی]]</text>
      <sha1>h9tjs7utqqcq0wgpqsmar6wii1g5iyt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژی جیھانیی شەکرە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>245837</id>
    <revision>
      <id>1693941</id>
      <parentid>1530971</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T19:34:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8178" sha1="i4vl45imkktjrvio2z0u6ssdwahj0rm" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:World_Diabetes_Day_logo.svg|وێنۆک| لۆگۆی ڕۆژی جیھانی شەکرە]]
'''ڕۆژی جیھانی شەکرە''' ھەڵمەتێکی جیھانی گەورەی ھۆشیارکردنەوەیە کە تیشک دەخاتە سەر [[شەکرە|نەخۆشی شەکرە]] و ھەموو ساڵێک لە ڕۆژی ١٤ی [[تشرینی دووەم]] بەڕێوەدەچێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=International DiabetesFederation|سەردێڕ=World Diabetes Day &amp;#124; Diabetes: protect your family|ناونیشان=https://worlddiabetesday.org/}}&lt;/ref&gt;

ئەم بۆنەیە لەلایەن فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی نەخۆشی شەکرە (IDF) سەرپەرشتی کرا، ھەر ڕۆژێکی جیھانی نەخۆشی شەکرە گرنگی بە بابەتێکی پەیوەست بە نەخۆشی شەکرە دەدات؛ نەخۆشی شەکرەی جۆری دووەم تا ڕادەیەکی زۆر دەتوانرێ پێشی لێ بگیرێ، چارەسەر بکرێ و ھەروەھا نە گوازراوەشە؛ بەڵام ژمارەی تووشبووەکانی بە خێرایی لە سەرانسەری جیھاندا زیاد دەکات. [[جۆری یەکەمی شەکرە|شەکرەی جۆری یەکەم]] پێشگیری لێ ناکرێت بەڵام دەتوانرێت بە دەرزی ئەنسۆلین جڵەو بکرێت.&lt;ref name=&quot;WDD_prevcamp&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Previous campaigns|ناونیشان=http://www.worlddiabetesday.org/en/the-campaign/previous-campaigns|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|وێبگە=World Diabetes Day|بڵاوکەرەوە=International Diabetes Federation|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100723154255/http://www.worlddiabetesday.org/en/the-campaign/previous-campaigns|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ئەو بابەتانەی کە باسکراون بریتی بوون لە نەخۆشی شەکرە، مافەکانی مرۆڤ، شەکرە و شێوازی ژیان، شەکرە و [[قەڵەوی]]، شەکرە لە کەسانی مەترسی لەسەر و بێ سەرچاوە، و شەکرە لە منداڵان و [[ھەرزەکاری|ھەرزەکاران]]. لەکاتێکدا کە ھەڵمەتەکان تەواوی ساڵەکە دەخایەنن، ڕۆژەکە خۆی ڕۆژی لەدایکبوونی [[فریدریک بانتین|فرێدریک بانتینگە]] کە لەگەڵ چارڵز بێست بۆ یەکەمجار ئەو بیرۆکەیەیان وروژاند کە بووە ھۆی دۆزینەوەی [[ئەنسۆلین]] لە ساڵی ١٩٢٢&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=The history of the discovery of insulin|ناونیشان=http://www.portsmouth-dailytimes.com/news/21078/the-history-of-the-discovery-of-insulin|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=Portsmouth Daily Times|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171108020714/http://www.portsmouth-dailytimes.com/news/21078/the-history-of-the-discovery-of-insulin|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
[[پەڕگە:Blue_Himeji_Castle_at_night_09.jpg|وێنۆک| [[قەڵای ھیمێجی]] لە ساڵی ٢٠٠٨ بۆ ڕۆژی جیھانی نەخۆشی شەکرە گەشبووەوە]]
لە ساڵی ١٩٩١ ڕۆژی جیھانی شەکرە لەلایەن فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی شەکرە و [[ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی|ڕێکخراوی تەندروستی جیھانی]] WHO ڕاگەیەندرا وەک کاردانەوەیەک بەرامبەر زیادبوونی خێرای تووشبووانی شەکرە لە سەرانسەری جیھاندا.&lt;ref name=&quot;WDD_prevcamp&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;WHO&quot;&gt;World Health Organization. [https://web.archive.org/web/20161108055013/http://www.who.int/life-course/news/events/world-diabetes-day-2016/en/ Promoting health through the life-course: World Diabetes Day 2016.] Geneva, accessed 7 November 2016.&lt;/ref&gt;

تا ساڵی ٢٠١٦، ڕۆژی جیھانی نەخۆشی شەکرە لەلایەن زیاتر لە ٢٣٠ کۆمەڵەی ئەندامی IDF لە زیاتر لە ١٦٠ وڵات و [[سەرزەوی (جوگرافیای سیاسی)|ناوچەدا]] یاد دەکرایەوە، ھەروەھا لەلایەن ڕێکخراوەکانی دیکە، کۆمپانیاکان، پیشەگەرانی تەندروستی، سیاسەتمەداران، کەسایەتییە ناودارەکان، خێزانەکانیان و ئەو کەسانەی کە لەگەڵ نەخۆشی شەکرە دەژین.&lt;ref&gt;Diabetes.co.uk.[http://www.diabetes.co.uk/diabetes-week/celebrities-taking-part-in-diabetes-week.html Diabetes Week.]&lt;/ref&gt; چالاکییەکان بریتین لە ھەڵمەتی پشکنین و لە بێژینگ دان، ھەڵمەتی ڕادیۆیی و تەلەڤیزیۆنی، بۆنە وەرزشییەکان و چەندانی تر.

== تەوەرەکان ==
تەوەری ھەڵمەتەکانی پێشووی ڕۆژی جیھانی شەکرە سەرنجی لەسەر ھۆکارە جیاوازەکان بووە کە کاریگەریان لەسەر مەترسی تووشبوون بە نەخۆشی شەکرە و کێشەکانی ھەیە:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧|سەردێڕ=World Diabetes day: Themes and Activities|ناونیشان=https://www.badhaai.com/2017/09/world-diabetes-day-themes-activities-posters-and-banners.html|وێبگە=badhaai.com}}&lt;/ref&gt;
* ٢٠١٣: داھاتوومان دەپارێزین: [[پەروەردە]] و خۆپاراستن لە نەخۆشی شەکرە.
* ٢٠١٤: [[بەرچایی|نانی بەیانیت]] با [[شین]] بێت.
* ٢٠١٥: خواردنی تەندروست.
* ٢٠١٦: چاوەکان لەسەر شەکرە.
* ٢٠١٧: ژنان و نەخۆشی شەکرە – مافی ئێمە بۆ داھاتوویەکی تەندروست.
* ٢٠١٨–٢٠١٩: خێزان و نەخۆشی شەکرە – نەخۆشی شەکرە پەیوەندی بە ھەموو خێزانێکەوە ھەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=International Diabetes Federation – World Diabetes Day 2018–19|ناونیشان=https://www.idf.org/e-library/epidemiology-research/54-our-activities/455-world-diabetes-day-2018-19.html|وێبگە=www.idf.org|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181114223955/https://www.idf.org/e-library/epidemiology-research/54-our-activities/455-world-diabetes-day-2018-19.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* ٢٠٢٠: پەرستار و نەخۆشی شەکرە.&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B;&amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
* ٢٠٢١–٢٠٢٣: دەستڕاگەیشتن بە چاودێری نەخۆشی شەکرە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|30em|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [http://worlddiabetesday.org/about/ ڕۆژی جیھانی نەخۆشی شەکرە]
* [https://www.fastivalstatus.in/2020/08/world-diabetes-day-programme-2020.html بەرنامەی ڕۆژی جیھانی نەخۆشی شەکرە ٢٠٢٠]{{بەستەری مردوو|url=https://www.fastivalstatus.in/2020/08/world-diabetes-day-programme-2020.html |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}
{{پۆلی کۆمنز|World Diabetes Day}}
{{تووڵی دەروازە|پزیشکی|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

{{پزیشکی-کۆلکە}}

[[پۆل:ڕۆژەکانی ھۆشیارکردنەوەی تەندروستی]]
[[پۆل:شەکرە]]
[[پۆل:ڕۆژەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>i4vl45imkktjrvio2z0u6ssdwahj0rm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆنی جین بلێڤینز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>245841</id>
    <revision>
      <id>1693774</id>
      <parentid>1597861</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T13:36:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4074" sha1="3nxrho1nr9nxzgv9y50c2lixhy5942b" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox person|name=ڕۆنی جین بلێڤینز|image=|imagesize=|caption=|birth_name=|birth_date={{birth date and age|1977|06|20}}|birth_place=تەکساس|death_date=|death_place=|other_names=|occupation=ئەکتەر|years_active=٢٠٠١ - ئێستا|spouse=|partner=|website=[https://lamediaworks.com/ronnie-gene-blevins/ Official site]}}

'''ڕۆنی جین بلێڤینز''' ({{بە ئینگلیزی|Ronnie Gene Blevins}}؛ لەدایکبووی ٢٠ی حوزەیرانی ١٩٧٧) ئەکتەری کارەکتەری ئەمریکییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Zelaya|یەکەم١=Ian|سەردێڕ=Ronnie Gene Blevins Talks 'Joe,' The Late Gary Poulter And Being Friends With Nicolas Cage|ناونیشان=http://www.galomagazine.com/movies-tv/ronnie-gene-blevins-talks-joe-the-late-gary-poulter-and-being-friends-with-nicolas-cage/#.VENk6yLF_A0|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=GALO Magazine}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.galomagazine.com/movies-tv/ronnie-gene-blevins-talks-joe-the-late-gary-poulter-and-being-friends-with-nicolas-cage/ |date=تەممووزی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Martinez|یەکەم=Charlotte|ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠١٩|سەردێڕ=RONNIE GENE BLEVINS: RISING STAR|ناونیشان=http://jackalopemagazine.com/2014/05/08/rising-star/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩|وێبگە=Jackalope Magazine}}&lt;/ref&gt;

== پیشە ==
بلێڤینز لە فیلمی سەربەخۆی ئەمریکی کاوسلیپ لە ساڵی ٢٠٠٩دا نووسی و بەرهەمی هێنا و ڕۆڵی سەرەکی گێڕا.&lt;ref&gt;{{cite interview|last=Blevins|first=Ronnie Gene|title=Interview with Ronnie Gene Blevins|url=https://occhimagazine.com/interview-with-ronnie-gene-blevins/|publisher=Occhi Magazine|date=11 March 2017|access-date=13 June 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite interview|last=Blevins|first=Ronnie Gene|title=Ronnie Gene Blevins|url=https://tresamagazine.com/2018/04/27/ronnie-gene-blevins/|publisher=Tresa Magazine|date=27 April 2018|access-date=13 June 2019}}&lt;/ref&gt;

== ژیانی تایبەتی ==
بلێڤینز لە کەڕە و لە چاوێکی کوێرە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Young|یەکەم=Thomsen|ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠١٤|سەردێڕ=Ronnie Gene Blevins talks about deafness on Starpulse.com|ناونیشان=https://silentgrapevine.com/2014/05/ronnie-gene-blevins-talks-about-deafness-on-starpulse-com.html|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩|وێبگە=Silent Grapevine|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220331131606/https://silentgrapevine.com/2014/05/ronnie-gene-blevins-talks-about-deafness-on-starpulse-com.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=McNary|یەکەم=Dave|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Ronnie Gene Blevins sets villain role in ‘Joe’|ناونیشان=https://variety.com/2012/film/news/ronnie-gene-blevins-sets-villain-role-in-joe-1118062154/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Variety|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{فیلم-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٧]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی تێکساس]]</text>
      <sha1>3nxrho1nr9nxzgv9y50c2lixhy5942b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیمۆند کۆپا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>246052</id>
    <revision>
      <id>1694151</id>
      <parentid>1531202</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T04:32:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە، فەڕەنسا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4151" sha1="l7z4vxidu70kayg77xjnd17k57yhr0r" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}

'''ڕیمۆند کۆپا''' (لە دایکبووی ١٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٣١ – مردن ٣ی ئازاری ٢٠١٧)یاریزانی پێشووی تۆپی پێی فەڕەنسییە. بەشێک بوو لە تیپی ئەفسانەیی [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیاڵ مەدرید]] لە ساڵانی ١٩٥٠ و سێ [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Raymond Kopa - Player profile|ناونیشان=https://www.transfermarkt.com/raymond-kopa/profil/spieler/170730|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.transfermarkt.com|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.eurosport.com/geoblocking.shtml|سەردێڕ=TNT Sports is not available in your region|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.eurosport.com}}&lt;/ref&gt;

زۆرجار بە یەکێک لە باشترین یاریزانەکانی نەوەی خۆی دادەنرێت، کۆپا [[ھێرشبەر (تۆپی پێ)|ھێرشبەرێک]] بوو کە بە خێرا و چالاکی ناسراوبوو.&lt;ref&gt;[http://www.xtratime.org/forum/showthread.php?t=246965 The Greatest Offensive Midfielders of All-Time].&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٥٨ کۆپا خەڵاتی [[تۆپی زێڕین|باڵۆن دۆری]] پێبەخشرا. لە ساڵی ١٩٧٠ بووە یەکەم یاریزانی تۆپی پێ کە خەڵاتی خولی ئینگلیزی وەرگرتووە و لە ساڵی ٢٠٠٤دا [[پێلێ]] لە ئاھەنگێکی خەڵاتکردنی [[فیفا|فیفادا]] وەک یەکێک لە [[فیفا ١٠٠|١٢٥ گەورەترین یاریزانی زیندوو]] ناوی بردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Thacker|یەکەم=Gary|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=The rare genius of Raymond Kopa|ناونیشان=https://thesefootballtimes.co/2019/11/20/the-rare-genius-of-raymond-kopa/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=These Football Times|زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== نێودەوڵەتی ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+دەرکەوتن و گۆڵەکان بەپێی ھەڵبژاردەی نیشتمانی و ساڵ{{ژێدەر پێویستە|date=January 2021}}
|-
!ھەڵبژاردە
! ساڵ
! ئەپەکان
! گۆڵەکان
|-
|rowspan=&quot;11&quot;|[[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا |فەڕەنسا]]
|١٩٥٢||٥||٢
|-
|١٩٥٣||٦||٣
|-
|١٩٥٤||٦||٤
|-
|١٩٥٥||٦||٤
|-
|١٩٥٦||١||٠
|-
|١٩٥٧||٠||٠
|-
|١٩٥٨||٧||٤
|-
|١٩٥٩||٤||٠
|-
|١٩٦٠||٣||١
|-
|١٩٦١||٣||٠
|-
|١٩٦٢||٤||٠
|-
!colspan=&quot;2&quot;|کۆ!!٤٥!!١٨
|}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فەڕەنسا|تۆپی پێ|پۆڵەندا}}
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;nowiki&gt;&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (January 2021)&quot;&gt;وەرگێڕان پێویستە&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
{{پۆلی کۆمنز|Raymond Kopa}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{تۆپی پێ-کۆلکە}}
{{فەڕەنسا-کۆلکە}}

[[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٨]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٤]]
[[پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا]]
[[پۆل:فیفا ١٠٠]]
[[پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]]
[[پۆل:یاریزانانی لا لیگا]]
[[پۆل:یاریزانانی لیگ ٢]]
[[پۆل:یاریزانانی لیگ ١]]
[[پۆل:یاریزانانی یانەی ڕیال مەدرید]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠١٧]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣١]]</text>
      <sha1>l7z4vxidu70kayg77xjnd17k57yhr0r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیچارد گۆردۆن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>246136</id>
    <revision>
      <id>1694175</id>
      <parentid>1549987</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T04:36:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، گەردوون-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694175</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5257" sha1="agjbrfo8fw790xk8z4wxjxxjfvin5jg" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{کەسایەتی
| ناو                   = ڕیچارد گۆردۆن
| وێنە                  =Shepard Plants Flag - GPN-2000-001120.jpg
| قەبارەی وێنە          = 250px
| ناوی کاتی لەدایکبوون  = ڕیچارد فرانسیس گۆردۆن جونیۆر.
| شوێنی لەدایکبوون      =  [[سیاتڵ]]
| ڕێکەوتی لەدایکبوون    = ٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٩
| ڕێکەوتی مردن          = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ (٨٨ ساڵ)
| شوێنی مردن            = [[ئەمریکا]]
| ھۆکاری مردن           = [[شێرپەنجەی خوێن]]
| شوێنی دۆزینەوەی تەرم  =
| شوێنی گۆڕ             =
| نیشتەجێ               =
| نەتەوە                = 
| ناوەکانی تر           =
| نەژاد                 =
| شارومەندێتی           =
| ڕادەی خوێندەواری      =
| دایەن                 =
| پیشە                  = [[فڕۆکەوان]]&lt;br/&gt; [[ئەستێرەگەڕ|کەشتیوان]] ئەفسەر، فڕۆکەوانی تاقیکاری، [[سیناریۆنووس]]، [[کیمیازان]] و بازرگان
| ساڵانی چالاکی         =
| خاوەنکار              =
| شار                   =
| مووچە                 =
| دارایی                =
| باڵا                  =
| کێش                   =
| ناسراو بە ھۆی         = 
| سەرناو                =
| وادە                  =
| پێشوو                 =
| جێگر                  =
| حیزب                  =
| بەرانبەرەکان          =
| ئایین                 = 
| ھاوسەر                =
| یار                   =
| منداڵەکان             =
| دایک و باوک           =
| خزمەکان               =
| پەیوەندیەکان          =
| خەڵاتەکان             = ئەندامێتی لە هۆڵی ناوبانگەکانی بۆشایی ئاسمانی نێودەوڵەتی (١٩٨٢)، مەدالیای خزمەتگوزاری بەرزی ناسا (١٩٧٠)، ئەندامێتی فەخری لە هۆڵی ئاسمانی ئەمریکی، خاچی فڕیوی جیاواز
|واژوو                  =
| ماڵپەڕ                = [https://www.imdb.com/name/nm0330543/ لاپەرەی ڕیچارد گۆردۆن لە ئێمبد]
| پەراوێزەکان           =}}

'''ڕیچارد گۆردۆن''' (بە ئینگلیزی : Richard F. Gordon Jr ) (٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٩ - ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧) یەکێک بوو لەو [[ئەستێرەگەڕ|کەشتیوان]] ئەمریکییانەی کە لە کاتی [[بەرنامەی ئەپۆلۆ]]دا ئەرکی نیشتنەوە لەسەر [[مانگ]] ئەنجامدا، ڕیچارد جۆردن لە ٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٩ لە شاری [[سیاتڵ]] لە [[واشنتۆن]] لە بەشی ڕۆژئاوای ویلایەتە یەکگرتووەکانی [[ئەمریکا]] لەدایک بووە، گۆردۆن سەرکردایەتی تیمی ئەرکی [[ئەپۆلۆ ١٢]]ی کرد بۆ سەر مانگ، ئەمەش دووەم گەشت بوو کە مرۆڤ لەسەر ڕووی مانگ بنیشێتەوە، گۆردۆن سێیەم کەس بوو کە پێی داناوە لەسەر ڕووی مانگ، دوای ئەویش هاتە سەر ڕووی مانگ هاوکارەکەی لەم گەشتەدا، ئالان بین، کە بەم شێوەیە چوارەم کەس بوو کە لەسەر ڕووی مانگ ڕۆیشت، ئەمەش لە مانگی تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٦٩ بوو، واتە چوار مانگ دوای نیشتنەوە [[نیل ئارمسترانگ]] و هاوکارەکەی [[باز ئاڵدرین]] لەسەر مانگ.
==سەرچاوە==
{{سەرچاوەکان}}
==بەستەری دەرەکی==
* [https://www.imdb.com/name/nm0330543/ لاپەرەی ڕیچارد گۆردۆن لە ئێمبد]
* [https://www.britannica.com/biography/Richard-F-Gordon-Jr لاپەرەی ڕیچارد گۆردۆن لە  Encyclopædia Britannica Online] ئینگلیزی
* [https://www.munzinger.de/search/go/document.jsp?id=00000012487 لاپەرەی ڕیچارد گۆردۆن لە Munzinger IBA] ئەڵمانی
* [https://www.themoviedb.org/person/106842-richard-gordon لاپەرەی ڕیچارد گۆردۆن لە بنکەدراوەی فیلم] ئینگلیزی
{{تووڵی دەروازە|گەردوون|ژیاننامە|کۆمەڵەی خۆر|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی|فڕین}}
{{پۆلی کۆمنز|Richard F. Gordon, Jr.}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{گەردوون-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:گەردوون]]
[[پۆل:ژیاننامە]]
[[پۆل:ناسا]]
[[پۆل:کەشتیوانی ئاسمان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٩]]
[[پۆل:گەشتی واڵایی لە ١٩٦٦]]
[[پۆل:گەشتی واڵایی لە ١٩٦٩]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠١٧]]
[[پۆل:بازرگانانی ئەمریکی لە سەدەی بیست و یەکەم]]
[[پۆل:کیمیازانانی ئەمریکی]]</text>
      <sha1>agjbrfo8fw790xk8z4wxjxxjfvin5jg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لایک ناستیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>246142</id>
    <revision>
      <id>1694047</id>
      <parentid>1676431</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:10:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Like Nastya}}</comment>
      <origin>1694047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4871" sha1="cocw9m4up0smn0dv1zou5fkiymv3bdx" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Anastasia Radzinskaya.png|وێنۆک|ئانستاژیا ناسراو  بە ( ڵایک ناستیا) یوتوبەری ڕووسی]]
'''ئەنستاژیا سێرگیڤنا ڕادزینسکایا''' (بە ئینگلیزی : Anastasia Sergeyevna Radzinskaya ) لە دایکبووی  ٢٠١٤، لە سۆشیاڵ میدیایە  (بە ڵایک ناستیا) ناسراوە، یوتیوبەرێکی [[ڕووسی]]-[[ئەمریکییە ئەفریقییەکان|ئەمریکییە.]]

== ناوەڕۆک ==
کارەکانی ئەناستاژیا لە   گۆرانی منداڵان، کات بەسەربردنی پەروەردەی، کردنەوەی بۆکسەکان، ڤلۆگکردن و ڕۆڵگێڕان لەخۆدەگرێت. کەناڵەکانی بە زمانی ئەڵمانی، عەرەبی، بەنگلادشی، فەرەنسی، پورتوگالی، هیندی، ئیسپانی، کۆری، ڤێتنامی و ئەندەنوسیا دۆبلاژ دەکرێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Like Nastya|ڕێکەوت=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Like_Nastya&amp;oldid=1189542787|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
ئەناستاژیا لە شاری کراسنۆدار کرای باشووری [[ڕووسیا]] لەدایک بووە. بە هەڵە تووشی ئیفلیجی مێشک بووە؛ پزیشکەکانی ترسیان لەوەهەبوو کە هەرگیز نەتوانێت قسە بکات.پێش دەستپێکردنی کەناڵەکەیان، ئانا دایکی ئەناستاژیا خاوەنی ساڵۆنێکی بووک بوو لە شاری [[کراسنۆدار]] لەکاتێکدا سێرگی باوکیخاوەنی کۆمپانیایەکی بچووکی بیناسازی بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Like Nastya|ڕێکەوت=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Like_Nastya&amp;oldid=1189542787|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Like Nastya|ڕێکەوت=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Like_Nastya&amp;oldid=1189542787|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;لە ساڵی ٢٠١٥ دایک و باوکی ئەناستاژیا کۆمپانیاکانیان فرۆشت و لە مانگی یەکی ساڵی٢٠١٦ کەناڵی یوتیوبی خۆیان دروست کرد کە  بە خێرایی هەواداریان گەشەی  کرد و زۆر بوو. خێزانەکە لە ساڵی ٢٠١٨دا گواستراونەتەوەبۆ شاری میامی لە ویلایەتی فلۆریدا.دایک و باوکی ئەناستاژیا گرێبەستیان لەگەڵ تۆڕی فرە کەناڵی یولا و کۆمپانیای سۆشیال میدیاجێلیسماک واژۆ کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Like Nastya|ڕێکەوت=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Like_Nastya&amp;oldid=1189542787|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Like Nastya|ڕێکەوت=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Like_Nastya&amp;oldid=1189542787|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;بەگوێرەی ماڵپەڕی فۆربس، ئەناستاژیا &quot;یەکێک بووە لە خێراترین دروستکەرەکانی جیهان، بەهۆی ڤیدیۆکانەوە بەحەوت زمان&quot; لە ساڵی ٢٠١٩، بووە سێیەم یوتیوبەری زۆرترین مووچە لە جیهاندا، کە داهاتی ساڵانەی ١٨ ملیۆن دۆلارە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Like Nastya|ڕێکەوت=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Like_Nastya&amp;oldid=1189542787|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;.

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئینتەرنێت|ژن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ڕووسیا|مۆسیقا}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{کۆمپیوتەر-کۆلکە}}
{{مۆسیقا-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Like Nastya}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠١٤]]
[[پۆل:زیندووان]]</text>
      <sha1>cocw9m4up0smn0dv1zou5fkiymv3bdx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سیێرا کاتۆو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>246260</id>
    <revision>
      <id>1693799</id>
      <parentid>1507554</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T15:44:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1693799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8394" sha1="h3hrczmncrb1x6kxuzhzsc3e0wx22c8" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox comedian|image=|name=سیێرا کاتۆو|image_size=|caption=|birth_name=سیێرا لین کاتۆ &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=National Merit $2,500 Scholarship Winners Named |ناونیشان=https://rafu.com/2012/05/national-merit-2500-scholarship-winners-named/ |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ئیش=The Rafu Shimpo |ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;|birth_date=|birth_place=پاسادینا (کالیفۆرنیا)، ئەمریکا|death_date=|death_place=|death_cause=|medium=ئەکتەری کۆمیدی، نوسەر، پۆدکاست|alma_mater=زانکۆی ھارڤارد، زانستی کۆمپیوتەر|years_active=٢٠١٥–ئێستا|children=|genre=|subject=|spouse=}}

'''سیێرا کاتۆو''' ({{بە ئینگلیزی|Sierra Katow}}) ئەکتەری کۆمیدی و نووسەر و پۆدکاستی ئەمریکییە.

== سەرەتای ژیانی ==
سیێرا لین کاتۆو لە دایک و باوکی ڤینسێنت و کۆرین کاتۆو لە نەخۆشخانەی ھانتینگتۆن میمۆریال لە شاری پاسادینا لە ویلایەتی کالیفۆرنیا لەدایکبووە و نەوەی چوارەمی ئەمریکییە و چینی و ژاپۆنییە.&lt;ref name=&quot;Comedian, Actor &amp; Writer Sierra Katow on Her Career and Bringing A Fresh POV to the Industry&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Comedian, Actor &amp; Writer Sierra Katow on Her Career and Bringing A Fresh POV to the Industry|ناونیشان=https://weareentertainmentnews.com/2020/10/30/comedian-actor-writer-sierra-katow-on-her-career-and-bringing-a-fresh-pov-to-the-industry/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=We Are Entertainment News|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211108110654/https://weareentertainmentnews.com/2020/10/30/comedian-actor-writer-sierra-katow-on-her-career-and-bringing-a-fresh-pov-to-the-industry/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;La Cañada Valley Sun&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Longoria|یەکەم١=Ruth|سەردێڕ=Valley Sun All-Star Sierra Katow: All smiles|ناونیشان=https://www.latimes.com/socal/la-canada-valley-sun/news/tn-vsl-xpm-2009-08-13-lyo-allstarsierra0813-story.html|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ئیش=La Cañada Valley Sun|ڕێکەوت=١٣ی ئابی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt; لە شاری لا کانادا لە ویلایەتی لۆس ئەنجلۆس گەورە بووە.&lt;ref name=&quot;La Cañada Valley Sun2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Longoria|یەکەم١=Ruth|سەردێڕ=Valley Sun All-Star Sierra Katow: All smiles|ناونیشان=https://www.latimes.com/socal/la-canada-valley-sun/news/tn-vsl-xpm-2009-08-13-lyo-allstarsierra0813-story.html|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ئیش=La Cañada Valley Sun|ڕێکەوت=١٣ی ئابی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Close to 10k Viewers Watch GFBNEC’s Virtual Evening of Aloha&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Close to 10k Viewers Watch GFBNEC's Virtual Evening of Aloha|ناونیشان=https://rafu.com/2020/12/close-to-10k-viewers-watch-gfbnecs-virtual-evening-of-aloha/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=The Rafu Shimpo}}&lt;/ref&gt; کاتۆو لە قوتابخانەی لا کانادا سەرەتایی و ئامادەیی لا کانادا،&lt;ref name=&quot;La Cañada Flintridge float soars&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Kelly|یەکەم١=Tiffany|دوایین٢=Kisliuk|یەکەم٢=Bill|سەردێڕ=La Cañada Flintridge float soars|ناونیشان=https://www.mcall.com/tn-vsl-la-canada-flintridge-float-soars-20130102-story.html|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ئیش=[[The Morning Call]]|ڕێکەوت=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211109123257/https://www.mcall.com/tn-vsl-la-canada-flintridge-float-soars-20130102-story.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; و زانکۆی ھارڤارد خوێندوویەتی، لە ساڵی ٢٠١٣ تا ٢٠١٤ دروستکەری کارتۆن بووە بۆ ڕۆژنامەی ھارڤارد کریمسۆن، و بڕوانامەی لە زانستی کۆمپیوتەر لە ساڵی ٢٠١٦ دەرچووە.&lt;ref name=&quot;La Cañada Flintridge float soars2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Kelly|یەکەم١=Tiffany|دوایین٢=Kisliuk|یەکەم٢=Bill|سەردێڕ=La Cañada Flintridge float soars|ناونیشان=https://www.mcall.com/tn-vsl-la-canada-flintridge-float-soars-20130102-story.html|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ئیش=[[The Morning Call]]|ڕێکەوت=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211109123257/https://www.mcall.com/tn-vsl-la-canada-flintridge-float-soars-20130102-story.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sierra L. Katow&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Hatt|یەکەم١=Laura E.|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Sierra L. Katow|ناونیشان=https://www.thecrimson.com/article/2015/12/10/15mostinteresting-katow/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=The Harvard Crimson}}&lt;/ref&gt; لەکاتێکدا لە کۆلێژ دەخوێند، کاتۆو لە بۆستن و دەوروبەری ھۆلیوود نمایشی دەکرد کاتێک لە پشووی ھاویندا ماڵەوە بوو.&lt;ref name=&quot;Sierra Katow&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sierra Katow|ناونیشان=http://www.laughfactory.com/SierraKatow|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=Laugh Factory|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211108102152/http://www.laughfactory.com/SierraKatow|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sierra Katow is the funniest comic to attend Harvard since Conan&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Black|یەکەم١=Devon|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Sierra Katow is the funniest comic to attend Harvard since Conan|ناونیشان=https://thetab.com/us/harvard/2015/11/13/sierra-katow-is-the-funniest-comic-to-attend-harvard-since-conan-1122|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=The Tab|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211108102147/https://thetab.com/us/harvard/2015/11/13/sierra-katow-is-the-funniest-comic-to-attend-harvard-since-conan-1122|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Paterson|یەکەم١=R. Blake|دوایین٢=Wood|یەکەم٢=Daniel P.|سەردێڕ=Lampoon Crowns Jimmy Fallon 'Emperor of Comedy'|ناونیشان=https://www.thecrimson.com/article/2015/10/25/lampoon-crown-jimmy-fallon/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ئیش=[[The Harvard Crimson]]|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوە ==

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:بێژەرە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]]
[[پۆل:نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:ژنە کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکان]]</text>
      <sha1>h3hrczmncrb1x6kxuzhzsc3e0wx22c8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆس لینچ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>246330</id>
    <revision>
      <id>1694031</id>
      <parentid>1693622</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T21:17:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1694031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8493" sha1="3q9j13a0vh0540fa0352403y5qjanq2" xml:space="preserve">{{Infobox person|name=ڕۆس لینچ|image=Ross Lynch 2 (cropped).png|caption=لینچ لەساڵی ٢٠١٨|birth_name=ڕۆس شۆر لینچ|birth_date={{birth date and age|mf=yes|1995|12|29}}&lt;ref name=&quot;medianet-lynch&quot; /&gt;|birth_place=کلۆرادا|occupation={{flatlist|
* ئەکتەر
* گۆرانیبێژ
* میوزیکژەن
}}|years_active=٢٠٠٩–ئێستا|relatives={{plainlist|
* ڕیکەر لینچ (برا)
* ڕیدل لینچ (خوشک)
* دێریک ھۆف (ئامۆزای دووەم)
* جولیان ھۆف (ئامۆزای دووەم)
}}|module={{Infobox musical artist
| embed           = yes
| genre           = {{flatlist| 
* [[Pop rock]]&lt;ref name=&quot;teen.com&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.teen.com/videos/2015/06/02/-/r5-all-night-lyrics/ |سەردێڕ=R5 All Night, New Song Off Sometime Last Night Album |ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150711181006/http://www.teen.com/videos/2015/06/02/-/r5-all-night-lyrics/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;allmusicbio&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.allmusic.com/artist/ross-lynch-mn0002891330 |سەردێڕ=Music biography |دوایین=Phares |یەکەم=Heather |ساڵ=٢٠١٢|ئیش=[[Allmusic]] |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121217042108/http://www.allmusic.com/artist/ross-lynch-mn0002891330 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
* پۆپ&lt;ref name=allmusicbio/&gt;
}}
| label           = ستۆدیۆی ھۆڵیھود
| instruments = {{hlist|گۆرانیبێژ|گیتارژەن}}
| current_member_of = درایڤەر ئیرس
| past_member_of = ئاڕ ٥
}}|website=}}

'''ڕۆس لینچ''' ({{بە ئینگلیزی|Ross Lynch}}؛ لەدایکبووی ٢٩ی کانوونی دووەمی ١٩٩٥) ئەکتەر و گۆرانیبێژ و مۆسیقاژەنی ئەمریکییە.&lt;ref name=&quot;TVguide.com&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ross Lynch|ناونیشان=https://www.tvguide.com/celebrities/ross-lynch/bio/3000703739/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210629095013/https://www.tvguide.com/celebrities/ross-lynch/bio/3000703739/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=TVGuide.com|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;medianet-lynch&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=''Austin &amp; Ally'' – Cast – Ross Lynch|ناونیشان=http://www.disneychannelmedianet.com/web/showpage/showpage.aspx?program_id=900089&amp;type=lynch|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130728163851/http://www.disneychannelmedianet.com/web/showpage/showpage.aspx?program_id=900089&amp;type=lynch|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٣|ئیش=Disney Channel Medianet|وتەگێڕانەوە=Born December 29, 1995, in Littleton, Colorado|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;V-CAoS&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://variety.com/2018/tv/news/netflix-chilling-adventures-of-sabrina-series-ross-lynch-harvey-1202726794/|سەردێڕ=Netflix's 'Sabrina' Series Casts Ross Lynch as Harvey Kinkle|دوایین=Otterson|یەکەم=Joe|ڕێکەوت=١٤ی ئازاری ٢٠١٨|ئیش=Variety|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180317123612/http://variety.com/2018/tv/news/netflix-chilling-adventures-of-sabrina-series-ross-lynch-harvey-1202726794/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; 

== سەرەتای ژیانی ==
لینچ لە گەڕەکی دێنڤەر لە شاری لیتلتۆن لە ویلایەتی کۆلۆرادۆ لەدایکبووە و گەورە بووە. خاوەنی چوار خوشک و برایە بە ناوەکانی خوشکی ڕیدل و براکانی ڕیکەر و ڕۆکی و ڕیلاند. لە پۆلی چوارەمەوە لە ماڵەوە خوێندوویەتی کاتێک فێری گۆرانی وتن و ژەنینی [[گیتار]] و پیانۆ بووە.&lt;ref name=&quot;denverpost&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ostrow|یەکەم=Joanne|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Ostrow: Ross Lynch of Littleton hopes he'll strike a chord with fans on Disney show|ناونیشان=http://www.denverpost.com/television/ci_19334824|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111218224024/http://www.denverpost.com/television/ci_19334824|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ئیش=The Denver Post}}&lt;/ref&gt; لینچ ئامۆزای دووەمی ئاھەنگگێڕان دێریک ھۆ و جولیان ھۆگە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hough|یەکەم=Julianne|ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠١٤|سەردێڕ=On my way to the #rdmas to support my cousins @officialR5 good luck tonight!|ناونیشان=http://instagram.com/p/nROuFnCf6b/#|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140605074445/http://instagram.com/p/nROuFnCf6b|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش=Instagram}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dancing&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Bobbin|یەکەم=Jay|ڕێکەوت=١٦ی ئازاری ٢٠١٥|سەردێڕ=''Dancing With the Stars''{{'s}} Julianne Hough wants to be truthful without tearing the dancers apart|ناونیشان=http://zap2it.com/2015/03/dancing-with-the-stars-julianne-hough-wants-to-be-truthful-without-tearing-the-dancers-apart/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161006082722/http://zap2it.com/2015/03/dancing-with-the-stars-julianne-hough-wants-to-be-truthful-without-tearing-the-dancers-apart/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ئیش=Zap2it|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; داپیرە دایکیەکانیان خوشکن. لینچ و خێزانەکەی لە ساڵی ٢٠٠٧ ڕوویان لە لۆس ئەنجلۆس کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠١٦|سەردێڕ=25 Facts On Ross Lynch|ناونیشان=http://www.popstaronline.com/25-facts-on-ross-lynch/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140426202249/http://www.popstaronline.com/25-facts-on-ross-lynch/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی نیسانی ٢٠١٤|وێبگە=popstaronline.com|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Ross Lynch}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دیزنی|مۆسیقا}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{مۆسیقا-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٥]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:مناڵە کوڕە ئەکتەرە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:ئەمریکییە کوڕە گۆرانیبێژە پۆپەکان]]
[[پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئەمریکی]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]]
[[پۆل:مۆسیقاژەنە پۆپە مناڵەکان]]
[[پۆل:گیتارژەنانی ڕیتم]]
[[پۆل:ئەکتەری کۆمیدی پیاوی ئەمریکی]]
[[پۆل:ئەکتەرە نێرەکانی کۆلۆرادۆ]]
[[پۆل:خەڵکی دیزنی]]</text>
      <sha1>3q9j13a0vh0540fa0352403y5qjanq2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:سیێرا کاتۆو</title>
    <ns>1</ns>
    <id>246422</id>
    <revision>
      <id>1693800</id>
      <parentid>1325373</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T15:44:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1693800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8462" sha1="dkplnvqnwkzk7qv50xjaej3vnl9k6fr" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سیێرا کاتۆو]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1178361 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211108102152/http://www.laughfactory.com/SierraKatow بۆ http://www.laughfactory.com/SierraKatow زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٠٢:١٠، ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[سیێرا کاتۆو]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1182071 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211109123257/https://www.mcall.com/tn-vsl-la-canada-flintridge-float-soars-20130102-story.html بۆ https://www.mcall.com/tn-vsl-la-canada-flintridge-float-soars-20130102-story.html زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211109123257/https://www.mcall.com/tn-vsl-la-canada-flintridge-float-soars-20130102-story.html بۆ https://www.mcall.com/tn-vsl-la-canada-flintridge-float-soars-20130102-story.html زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٠٦:١٩، ٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سیێرا کاتۆو]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1218639 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211108110654/https://weareentertainmentnews.com/2020/10/30/comedian-actor-writer-sierra-katow-on-her-career-and-bringing-a-fresh-pov-to-the-industry/ بۆ https://weareentertainmentnews.com/2020/10/30/comedian-actor-writer-sierra-katow-on-her-career-and-bringing-a-fresh-pov-to-the-industry/ زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏١٧:٤٠، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ٤ بەستەری دەرەکیی [[سیێرا کاتۆو]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1325372 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211108110654/https://weareentertainmentnews.com/2020/10/30/comedian-actor-writer-sierra-katow-on-her-career-and-bringing-a-fresh-pov-to-the-industry/ بۆ https://weareentertainmentnews.com/2020/10/30/comedian-actor-writer-sierra-katow-on-her-career-and-bringing-a-fresh-pov-to-the-industry/ زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211109123257/https://www.mcall.com/tn-vsl-la-canada-flintridge-float-soars-20130102-story.html بۆ https://www.mcall.com/tn-vsl-la-canada-flintridge-float-soars-20130102-story.html زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211109123257/https://www.mcall.com/tn-vsl-la-canada-flintridge-float-soars-20130102-story.html بۆ https://www.mcall.com/tn-vsl-la-canada-flintridge-float-soars-20130102-story.html زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211108102152/http://www.laughfactory.com/SierraKatow بۆ http://www.laughfactory.com/SierraKatow زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏١٠:٤٧، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==
سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سیێرا کاتۆو]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1693799 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211108102147/https://thetab.com/us/harvard/2015/11/13/sierra-katow-is-the-funniest-comic-to-attend-harvard-since-conan-1122 بۆ https://thetab.com/us/harvard/2015/11/13/sierra-katow-is-the-funniest-comic-to-attend-harvard-since-conan-1122 زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ١٥:٤٤، ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>dkplnvqnwkzk7qv50xjaej3vnl9k6fr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ماوس (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>246713</id>
    <revision>
      <id>1694197</id>
      <parentid>1678231</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T05:48:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1694197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7912" sha1="96uo0s2nwn0725mirnipvyle9bau9nk" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ماوس (بە کۆری: 마우스)''' زنجیرەیەکی تەلەفزیۆنی کۆریای باشووری  لی هی-جۆن، لی سیونگ-گی، پارک جو-هیون و کیونگ سوو-جین ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕن. زنجیرەکە لە دەرهێنانی چۆی جۆن-بای و کانگ چیۆل-وو و نووسینی چۆی ڕان، بەدوای بەدواداچوونێکی چرەوە گۆ مو-چی (لی هی-جۆن) و هاوکارە گەنجەکەی جیۆنگ با-ریوم (لی سیونگ-گی) دەگەڕێت کە ڕاوکردنی بکوژی زنجیرەیی.بۆ یەکەمجار لە کەناڵی tvN لە ٣ی ئازاری ٢٠٢١ نمایشکرا، و هەموو چوارشەممە و پێنجشەممەیەک کاتژمێر ٢٢:٣٠ KST تا ٢٠ی ئایار پەخشکرا.زنجیرەکە لە پلەی سێیەمی بەهێزترین دراما بۆ نیوەی یەکەمی ساڵی ٢٠٢١ بە پشتبەستن بە خزمەتگوزاری ڤیدیۆی ئۆنلاین (OTT) Seezn ی KT. لە پلەی پێنجەمی زنجیرەی چوارشەممە و پێنجشەممەی هەموو کاتەکانی tvN دانراوە (بە پشتبەستن بە پلاتفۆرمێکی پارەیی کە لەگەڵ کەیبڵ، IPTV، و مانگی دەستکرد یەکگرتووە/لەلایەن نیلسن کۆریایەوە دابینکراوە)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Newsis|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=이승기·이희준, tvN '마우스' 주연…내년 상반기 방송|ناونیشان=https://mobile.newsis.com/view.html?id=NISX20201127_0001249774|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=mobile.newsis.com|زمان=ko}}&lt;/ref&gt;.

== باکگراوند ==
سیناریۆنووسەکە ئیلهامێکی لە دۆسیەی کوشتنی قوتابخانەی سەرەتایی ئینچۆن لە ساڵی ٢٠١٧ وەرگرتووە. دایکی منداڵە قوربانییەکە کە بەشداری دادگاییکردنەکەی کردووە، دەڵێت &quot;دەمەوێت تۆمەتبار بزانێت منداڵە بچووکەکەمان چەندە بەنرخ بووە...&quot;. بەداخەوە ئەوە ڕووی نەدا. کاتێک دایکی قوربانییەکە پرسیاری لە تۆمەتبار کرد کە لە ئێستادا قورسترین شت چییە، وەڵامی تۆمەتبارەکە نە پەشیمان بووەوە و نە تاوانبار بوو. بەڵکو تۆمەتبارەکە وتی &quot;کەشوھەوا خۆشە، بەڵام قورسترینە بۆ من کە گوڵی گێلاس نەبینم.&quot; هەموو میللەت تووشی شۆک و تووڕە بوون لە وەڵامی تۆمەتبار. ڕەنگە سروشتی بێت کە تۆمەتبار وەڵامێکی لەو شێوەیە بداتەوە. ئاخر تۆمەتبارەکە بە جینێکی جیاواز لە جینەکەی ئێمە لەدایکبووە، کە &quot;جینی دەروونییە&quot;. نەخۆشییە دەروونییەکان هەمان مێشکیان هەیە وەک مرۆڤی ئاسایی، بەڵام دەمارێکی ئاوێنەیی نییە. نە هەست بە ئازاری ئەوانی تر دەکەن، نە دەتوانن هەست بە هەستەکانی وەک تاوانباری، هاوسۆزی، بەزەیی، یان پەشیمانی بکەن. بۆیە ناتوانین چاوەڕوانی تەوبە یان کەفارەت لە تۆمەتبار بکەین. هەر بۆیە تۆمەتبار نەیتوانی لەوە تێبگات کە ئەو منداڵەی بە شێوەیەکی دڕندانە کوشتوویەتی، لە ڕاستیدا بۆ دایک و باوکی بەنرخە.خێزانی قوربانییەکان تەنیا دەتوانن هەموو ژیانیان بە ئازارەوە بەسەر بەرن لە کاتێکدا تاوانباران تا کۆتایی ژیانیان بە هەوڵی کوشتن بەسەر دەبەن. ئەوان ئەو جینانەیان هەیە کە وایان لێدەکات چاویان لەسەر ئەو کارانە دابخەن کە کردوویانە و بە ئاسوودەیی بژین، بەبێ ئەوەی هەست بە تەنانەت 1%ی ئەو پەشیمانی و تاوانبارییە بکەن کە دەبوو هەستیان پێبکەن و ئەوەش توڕەیی بەرگە نەگیراوی لێدەکەوێتەوە.سیناریۆنووس لە بەرامبەر ئەم پاشخانەدا پلانی درامای داڕشتووە. دەروونپیسیەکان ئەوانەن کە باوەڕیان بەو کارە هەیە کە کردوویانە. وەک چۆن سیناریۆنووسەکە ویستویەتی ببینێت بکوژە دەروونییەکان هەست بە ئازارەکە بکەن و بیر لە کردەوەکانیان بکەنەوە و کەفارەتیان هەبێت. تەنانەت ئەگەر تەنها ئەگەرێکی کەمیش هەبێت کە هەست بە هاوسۆزی بکەن، &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=기자|یەکەم=조혜진|سەردێڕ=착한 순경 이승기X불량 형사 이희준, '마우스' 메인 포스터|ناونیشان=https://n.news.naver.com/entertain/article/311/0001260218|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=n.news.naver.com|زمان=ko}}&lt;/ref&gt;پێویستە بە دڵسۆزی لە گوناهەکانیان تێبگەن و هەست بە پەشیمانی بکەن. ئەوە باشترین سزا و ڕزگاری دەبێت بۆ بکوژە دەروونییەکان.

== کورتەیەک لە چیرۆک ==
چیرۆکەکە  سیناریۆیەکی خەیاڵی دەکات کە تێیدا دەروونپیسیەکان دەتوانن لە کۆتاییدا بە جۆرێک هەست بە پەشیمانی و تاوانباری بکەن لە بەرامبەر کارەکانیان. چیرۆکەکە دوای هەوڵی گۆ موو-چی (لی هی-جۆن) دێت بۆ گرتنی بکوژێکی زنجیرەیی دەروونی، دوای ئەوەی لە منداڵیدا شایەتحاڵی ڕووداوێکی ترسناک بووە و لە زەبر و زەنگەوە مامەڵەی لەگەڵ جنۆکەکانی کردووە. لەگەڵ هاوبەشە بچووکەکەی جیۆنگ با-ریم (لی سیونگ-گی)، هەوڵدەدات ڕاستییەکانی پشت ڕەفتارە دەروونییەکان بدۆزێتەوە و هەوڵدەدات و وەڵامی پرسیارەکان بداتەوە سەبارەت بەوەی ئایا هیچ مەیلی بۆماوەیی هەیە بەرەو نەخۆشی دەروونی — و چۆن مرۆڤ دەتوانێت کار لەسەر ئەو زانیارییە بکات کە لە... ڕووداوێک کە بتوانرێت دەستنیشان بکرێن&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=김가영|سەردێڕ=tvN 역대 수목극 시청률 5위…종영 '마우스'가 남긴 것|ناونیشان=https://n.news.naver.com/entertain/article/018/0004933870|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=n.news.naver.com|زمان=ko}}&lt;/ref&gt;.

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

{{تووڵی دەروازە|کۆریای باشوور|تەلەڤیزیۆن|دەیەی ٢٠٢٠}}

{{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}}
{{کۆریای باشوور-کۆلکە}}

[[پۆل:زنجیرە دراما تەلەڤیزیۆنییەکانی کۆریای باشوور کە لە ٢٠٢١ دەستیان پێکردووە]]
[[پۆل:زنجیرە دراما تەلەڤزیۆنییەکانی کۆریای باشوور کە لە ٢٠٢١ کۆتایان ھاتووە]]
[[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کۆری]]
[[پۆل:دراماکانی تەلەڤیزیۆنی تی ڤی ئێن (کەناڵی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور)]]</text>
      <sha1>96uo0s2nwn0725mirnipvyle9bau9nk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆمێلۆ لۆکاکۆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>246742</id>
    <revision>
      <id>1693761</id>
      <parentid>1530750</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T13:33:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە، بەلجیکا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7573" sha1="oxkpi4hprjdy4z4odz6rpp3kbftcbz8" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ڕۆمێلۆ لۆکاکۆ''' ({{IPA-nl|ˈro:me:lu luˈka:ku}} ; لەدایکبووی ١٣ی ئایاری ١٩٩٣)یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێی بەلجیکییە و وەک [[ھێرشبەر (تۆپی پێ)|ھێرشبەر]] یاری دەکات، بە خواستن لە یانەی [[یانەی تۆپی پێی چێڵسی|چێڵسی]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەلجیکا|ھەڵبژاردەی بەلجیکا]] یاری دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠١٨|سەردێڕ=اللاعب: روميلو لوكاكو|ناونیشان=http://www.kooora.com/?player=56588&amp;mode=|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180807001931/http://www.kooora.com/?player=56588&amp;mode=|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;لۆکاکۆ بە یاریکردن بۆ [[یانەی تۆپی پێی ئەندەرلەخت|یانەی ئەندەرلێخت]] دەستپێکرد و لەوێ نازناوی خولی پیشەگەری بەلجیکا بەدەستھێنا و وەک گۆڵکاری خولەکە کۆتایی ھات. لە ساڵی ٢٠١١ بە گواستنەوەی ١٠ملیۆن پاوەند(١٢ ملیۆن یۆرۆ)، پەیوەندی بە چێڵسییەوە کرد بەڵام ماوەی یاریکردن سنووردار بووە ھۆی ئەوەی بە خواستن بۆ وێست برۆمیچ ئەلبیون و [[ئێڤەرتۆن]]؛ لە ساڵی ٢٠١٤، لۆکاکۆ لەگەڵ ئیڤەرتۆن گرێبەستێکی پێوانەی لە یانەکە بە بەھای ٢٨ ملیۆن پاوەند (٣٢ ملیۆن یۆرۆ)واژوو کرد، دواتر بووە [[خولی ئینگلیزی وەرزی ٢٠١٦  ٢٠١٧|دووەم گۆڵکاری]] خولەکە. پاشانگرێبەستێکی گواستنەوەی لەگەڵ [[یانەی تۆپی پێی مانچستەر یونایتد|مانچستەر یونایتد]] کرد،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Romelu Lukaku completes Manchester United move in deal that could reach world record £90m|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/football/2017/07/10/romelu-lukaku-completes-75m-manchester-united-move/|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200627231355/https://www.telegraph.co.uk/football/2017/07/10/romelu-lukaku-completes-75m-manchester-united-move/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; بەڵام دوای تێکچوونی پەیوەندییەکانی لەگەڵ یانەکەدا، لۆکاکۆ لە ساڵی ٢٠١٩ بەرەو [[ئینتەر میلان|ئینتەرمیلان]] ڕۆیشت، کە تێیدا نازناوی خولی ئیتاڵیا و خەڵاتی بەنرخترین یاریزانی خولی ئیتاڵیا بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Romelu Lukaku completes £74m move to Inter from Manchester United {{!}} Football {{!}} The Guardian|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2019/aug/07/inter-hopeful-of-signing-romelu-lukaku-from-manchester-united-after-new-bid|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201127074844/https://www.theguardian.com/football/2019/aug/07/inter-hopeful-of-signing-romelu-lukaku-from-manchester-united-after-new-bid|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;لە ساڵی ٢٠٢١ لۆکاکۆ گەڕایەوە بۆ چێڵسی بەڵام دوای وەرزێک بە خواستن ڕەوانەی ئیتاڵیا کرایەوە بۆ یانەی ئینتەرمیلان و [[یانەی تۆپی پێی ڕۆما|ڕۆما]]. لۆکاکۆ یەکەم یاری نێودەوڵەتی خۆی لە ساڵی ٢٠١٠ ئەنجامدا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|سەردێڕ=Duivels winnen geen zieltjes met krappe oefenzege, Lukaku topschutter aller tijden|ناونیشان=http://m.live.sporza.be/cm/lmc.mobile/m_mc_voetbal/oefeninterlands/1.3087128|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180612141631/http://m.live.sporza.be/cm/lmc.mobile/m_mc_voetbal/oefeninterlands/1.3087128|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;و نوێنەرایەتی وڵاتەکەی لە پێنج پاڵەوانێتی گەورەدا کردووە: [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا]] [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦|٢٠١٦]] و [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠|٢٠٢٠]] و [[جامی جیھانیی فیفا|جامی جیھانی فیفای]] [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤|٢٠١٤]] و [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨|٢٠١٨]] و [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢|٢٠٢٢]] ; وەک دووەم گۆڵکاری ھاوبەش کۆتایی ھات و لە ساڵی ٢٠١٨دا پێڵاوی برۆنزی بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠١٨|سەردێڕ=Modric, Mbappe, Courtois win World Cup awards|ناونیشان=https://www.espn.co.uk/football/story/_/id/37558312/luka-modric-wins-world-cup-golden-ball-mbappe-courtois-honoured|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=ESPN.com|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Romelu Lukaku|ڕۆمێلۆ لۆکاکۆ}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|تۆپی پێ|ژیاننامە|ژن|بەلجیکا|دەیەی ٢٠١٠}}
{{سەرچاوەکان}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{تۆپی پێ-کۆلکە}}
{{بەلجیکا-کۆلکە}}

[[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤]]
[[پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەلجیکا]]
[[پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا]]
[[پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ]]
[[پۆل:یاریزانانی ئینتەر میلان]]
[[پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی مانچستەر یوونایتد]]
[[پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی چێڵسی]]
[[پۆل:کاسۆلیکییە ڕۆمانییە بەلجیکییەکان]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٣]]
[[پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی ناپۆلی]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤]]</text>
      <sha1>oxkpi4hprjdy4z4odz6rpp3kbftcbz8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1693883</id>
      <parentid>1693761</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:03:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:دەیەی ١٩٩٠|دەیەی ١٩٩٠]]</comment>
      <origin>1693883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7593" sha1="2k4fmtzas1f08o9gr9b2eo3vnrekzkf" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ڕۆمێلۆ لۆکاکۆ''' ({{IPA-nl|ˈro:me:lu luˈka:ku}} ; لەدایکبووی ١٣ی ئایاری ١٩٩٣)یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێی بەلجیکییە و وەک [[ھێرشبەر (تۆپی پێ)|ھێرشبەر]] یاری دەکات، بە خواستن لە یانەی [[یانەی تۆپی پێی چێڵسی|چێڵسی]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەلجیکا|ھەڵبژاردەی بەلجیکا]] یاری دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠١٨|سەردێڕ=اللاعب: روميلو لوكاكو|ناونیشان=http://www.kooora.com/?player=56588&amp;mode=|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180807001931/http://www.kooora.com/?player=56588&amp;mode=|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;لۆکاکۆ بە یاریکردن بۆ [[یانەی تۆپی پێی ئەندەرلەخت|یانەی ئەندەرلێخت]] دەستپێکرد و لەوێ نازناوی خولی پیشەگەری بەلجیکا بەدەستھێنا و وەک گۆڵکاری خولەکە کۆتایی ھات. لە ساڵی ٢٠١١ بە گواستنەوەی ١٠ملیۆن پاوەند(١٢ ملیۆن یۆرۆ)، پەیوەندی بە چێڵسییەوە کرد بەڵام ماوەی یاریکردن سنووردار بووە ھۆی ئەوەی بە خواستن بۆ وێست برۆمیچ ئەلبیون و [[ئێڤەرتۆن]]؛ لە ساڵی ٢٠١٤، لۆکاکۆ لەگەڵ ئیڤەرتۆن گرێبەستێکی پێوانەی لە یانەکە بە بەھای ٢٨ ملیۆن پاوەند (٣٢ ملیۆن یۆرۆ)واژوو کرد، دواتر بووە [[خولی ئینگلیزی وەرزی ٢٠١٦  ٢٠١٧|دووەم گۆڵکاری]] خولەکە. پاشانگرێبەستێکی گواستنەوەی لەگەڵ [[یانەی تۆپی پێی مانچستەر یونایتد|مانچستەر یونایتد]] کرد،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Romelu Lukaku completes Manchester United move in deal that could reach world record £90m|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/football/2017/07/10/romelu-lukaku-completes-75m-manchester-united-move/|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200627231355/https://www.telegraph.co.uk/football/2017/07/10/romelu-lukaku-completes-75m-manchester-united-move/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; بەڵام دوای تێکچوونی پەیوەندییەکانی لەگەڵ یانەکەدا، لۆکاکۆ لە ساڵی ٢٠١٩ بەرەو [[ئینتەر میلان|ئینتەرمیلان]] ڕۆیشت، کە تێیدا نازناوی خولی ئیتاڵیا و خەڵاتی بەنرخترین یاریزانی خولی ئیتاڵیا بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Romelu Lukaku completes £74m move to Inter from Manchester United {{!}} Football {{!}} The Guardian|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2019/aug/07/inter-hopeful-of-signing-romelu-lukaku-from-manchester-united-after-new-bid|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201127074844/https://www.theguardian.com/football/2019/aug/07/inter-hopeful-of-signing-romelu-lukaku-from-manchester-united-after-new-bid|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;لە ساڵی ٢٠٢١ لۆکاکۆ گەڕایەوە بۆ چێڵسی بەڵام دوای وەرزێک بە خواستن ڕەوانەی ئیتاڵیا کرایەوە بۆ یانەی ئینتەرمیلان و [[یانەی تۆپی پێی ڕۆما|ڕۆما]]. لۆکاکۆ یەکەم یاری نێودەوڵەتی خۆی لە ساڵی ٢٠١٠ ئەنجامدا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|سەردێڕ=Duivels winnen geen zieltjes met krappe oefenzege, Lukaku topschutter aller tijden|ناونیشان=http://m.live.sporza.be/cm/lmc.mobile/m_mc_voetbal/oefeninterlands/1.3087128|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180612141631/http://m.live.sporza.be/cm/lmc.mobile/m_mc_voetbal/oefeninterlands/1.3087128|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;و نوێنەرایەتی وڵاتەکەی لە پێنج پاڵەوانێتی گەورەدا کردووە: [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا]] [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦|٢٠١٦]] و [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠|٢٠٢٠]] و [[جامی جیھانیی فیفا|جامی جیھانی فیفای]] [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤|٢٠١٤]] و [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨|٢٠١٨]] و [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢|٢٠٢٢]] ; وەک دووەم گۆڵکاری ھاوبەش کۆتایی ھات و لە ساڵی ٢٠١٨دا پێڵاوی برۆنزی بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠١٨|سەردێڕ=Modric, Mbappe, Courtois win World Cup awards|ناونیشان=https://www.espn.co.uk/football/story/_/id/37558312/luka-modric-wins-world-cup-golden-ball-mbappe-courtois-honoured|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=ESPN.com|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Romelu Lukaku|ڕۆمێلۆ لۆکاکۆ}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|تۆپی پێ|ژیاننامە|ژن|بەلجیکا|دەیەی ٢٠١٠|دەیەی ١٩٩٠}}
{{سەرچاوەکان}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{تۆپی پێ-کۆلکە}}
{{بەلجیکا-کۆلکە}}

[[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤]]
[[پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەلجیکا]]
[[پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا]]
[[پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ]]
[[پۆل:یاریزانانی ئینتەر میلان]]
[[پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی مانچستەر یوونایتد]]
[[پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی چێڵسی]]
[[پۆل:کاسۆلیکییە ڕۆمانییە بەلجیکییەکان]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٣]]
[[پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی ناپۆلی]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤]]</text>
      <sha1>2k4fmtzas1f08o9gr9b2eo3vnrekzkf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694021</id>
      <parentid>1693883</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T21:09:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1694021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7669" sha1="d1oy3xrq5ob56vwjuak5aiedzdl4cm0" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ڕۆمێلۆ لۆکاکۆ''' ({{IPA-nl|ˈro:me:lu luˈka:ku}} ; لەدایکبووی ١٣ی ئایاری ١٩٩٣)یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێی بەلجیکییە و وەک [[ھێرشبەر (تۆپی پێ)|ھێرشبەر]] یاری دەکات، بە خواستن لە یانەی [[یانەی تۆپی پێی چێڵسی|چێڵسی]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەلجیکا|ھەڵبژاردەی بەلجیکا]] یاری دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠١٨|سەردێڕ=اللاعب: روميلو لوكاكو|ناونیشان=http://www.kooora.com/?player=56588&amp;mode=|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180807001931/http://www.kooora.com/?player=56588&amp;mode=|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;لۆکاکۆ بە یاریکردن بۆ [[یانەی تۆپی پێی ئەندەرلەخت|یانەی ئەندەرلێخت]] دەستپێکرد و لەوێ نازناوی خولی پیشەگەری بەلجیکا بەدەستھێنا و وەک گۆڵکاری خولەکە کۆتایی ھات. لە ساڵی ٢٠١١ بە گواستنەوەی ١٠ملیۆن پاوەند(١٢ ملیۆن یۆرۆ)، پەیوەندی بە چێڵسییەوە کرد بەڵام ماوەی یاریکردن سنووردار بووە ھۆی ئەوەی بە خواستن بۆ وێست برۆمیچ ئەلبیون و [[ئێڤەرتۆن]]؛ لە ساڵی ٢٠١٤، لۆکاکۆ لەگەڵ ئیڤەرتۆن گرێبەستێکی پێوانەی لە یانەکە بە بەھای ٢٨ ملیۆن پاوەند (٣٢ ملیۆن یۆرۆ)واژوو کرد، دواتر بووە [[خولی ئینگلیزی وەرزی ٢٠١٦  ٢٠١٧|دووەم گۆڵکاری]] خولەکە. پاشانگرێبەستێکی گواستنەوەی لەگەڵ [[یانەی تۆپی پێی مانچستەر یونایتد|مانچستەر یونایتد]] کرد،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Romelu Lukaku completes Manchester United move in deal that could reach world record £90m|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/football/2017/07/10/romelu-lukaku-completes-75m-manchester-united-move/|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200627231355/https://www.telegraph.co.uk/football/2017/07/10/romelu-lukaku-completes-75m-manchester-united-move/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; بەڵام دوای تێکچوونی پەیوەندییەکانی لەگەڵ یانەکەدا، لۆکاکۆ لە ساڵی ٢٠١٩ بەرەو [[ئینتەر میلان|ئینتەرمیلان]] ڕۆیشت، کە تێیدا نازناوی خولی ئیتاڵیا و خەڵاتی بەنرخترین یاریزانی خولی ئیتاڵیا بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Romelu Lukaku completes £74m move to Inter from Manchester United {{!}} Football {{!}} The Guardian|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2019/aug/07/inter-hopeful-of-signing-romelu-lukaku-from-manchester-united-after-new-bid|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201127074844/https://www.theguardian.com/football/2019/aug/07/inter-hopeful-of-signing-romelu-lukaku-from-manchester-united-after-new-bid|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;لە ساڵی ٢٠٢١ لۆکاکۆ گەڕایەوە بۆ چێڵسی بەڵام دوای وەرزێک بە خواستن ڕەوانەی ئیتاڵیا کرایەوە بۆ یانەی ئینتەرمیلان و [[یانەی تۆپی پێی ڕۆما|ڕۆما]]. لۆکاکۆ یەکەم یاری نێودەوڵەتی خۆی لە ساڵی ٢٠١٠ ئەنجامدا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|سەردێڕ=Duivels winnen geen zieltjes met krappe oefenzege, Lukaku topschutter aller tijden|ناونیشان=http://m.live.sporza.be/cm/lmc.mobile/m_mc_voetbal/oefeninterlands/1.3087128|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180612141631/http://m.live.sporza.be/cm/lmc.mobile/m_mc_voetbal/oefeninterlands/1.3087128|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;و نوێنەرایەتی وڵاتەکەی لە پێنج پاڵەوانێتی گەورەدا کردووە: [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا]] [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦|٢٠١٦]] و [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠|٢٠٢٠]] و [[جامی جیھانیی فیفا|جامی جیھانی فیفای]] [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤|٢٠١٤]] و [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨|٢٠١٨]] و [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢|٢٠٢٢]] ; وەک دووەم گۆڵکاری ھاوبەش کۆتایی ھات و لە ساڵی ٢٠١٨دا پێڵاوی برۆنزی بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠١٨|سەردێڕ=Modric, Mbappe, Courtois win World Cup awards|ناونیشان=https://www.espn.co.uk/football/story/_/id/37558312/luka-modric-wins-world-cup-golden-ball-mbappe-courtois-honoured|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=ESPN.com|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Romelu Lukaku|ڕۆمێلۆ لۆکاکۆ}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|تۆپی پێ|ژیاننامە|ژن|بەلجیکا|دەیەی ٢٠١٠|دەیەی ١٩٩٠}}
{{سەرچاوەکان}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{تۆپی پێ-کۆلکە}}
{{بەلجیکا-کۆلکە}}

[[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤]]
[[پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەلجیکا]]
[[پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا]]
[[پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ]]
[[پۆل:یاریزانانی ئینتەر میلان]]
[[پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی مانچستەر یوونایتد]]
[[پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی چێڵسی]]
[[پۆل:کاسۆلیکییە ڕۆمانییە بەلجیکییەکان]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٣]]
[[پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی ناپۆلی]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦]]</text>
      <sha1>d1oy3xrq5ob56vwjuak5aiedzdl4cm0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ناسیۆنالیزمی کەتەلۆنی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>246767</id>
    <revision>
      <id>1693918</id>
      <parentid>1691571</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:29:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئیتاڵیا|ئیتاڵیا]]</comment>
      <origin>1693918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33051" sha1="n42oqdo0z5celxk39rgpokwwppwn05q" xml:space="preserve">'''ناسیۆنالیزمی کەتەلۆنی''' یان '''کەتەلۆنیزم''' ئایدۆلۆژیایەکە کە ئاماژە بە ڕەگەزی کەتەلۆنییەکان دەکات وەک نەتەوەیەکی جیاواز و سەربەخۆ.

سەرەتا پشتگیرییەکی زۆر کەمی بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Fernández|یەکەم=Jesús Laínz|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=GgGmyZcPSuQC&amp;pg=PA537|سەردێڕ=Adiós, España|ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Ediciones Encuentro, S.A.|ژپنک=٩٧٨٨٤٧٤٩٠٧٤٨٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt; بەڵام دوای [[شەڕی ئیسپانیا–ئەمریکا|شەڕی ئیسپانیا-ئەمریکی]] کە ئەمریکا دواھەمین کۆلۆنییەکانی ئیسپانیای لە [[کاریبی]] داگیر کرد، ئەمەش یارمەتی قۆناغە سەرەتایییەکانی کەتەلۆنیزمی دا لە پشتیوانی جەماوەریی، و ئایدۆلۆژیایەکە گەشەی کرد، زیاتریش بەھۆی لاوازبوونی پێگەی نێودەوڵەتی ئیسپانیا لە دوای جەنگ و لەدەستدانی دوو شوێنی زۆر ستراتیژی ([[کووبا]] و [[پۆرتۆ ڕیکۆ]]).

== سەرچاوەی ھەستی نەتەوایەتیی کەتەلۆنی ==
[[پەڕگە:Map_of_the_Crown_of_Aragon.svg|وێنۆک|250x250پیکسڵ| نەخشەی ناوچەکانی تاجی ئەراگۆن، لەوانەش میرنشینی کەتەلۆنیا، کە بە سەوزی کاڵ دیارە]]
[[پەڕگە:Domini_lingüístic_català.png|وێنۆک|250x250پیکسڵ| قسەکەرانی [[زمانی کەتەلۆنی]].]]
[[پەڕگە:Cort general del Principat de Catalunya.jpg|وێنۆک|359x359پیکسڵ| تابلۆیەک (لە سەدەی پازدەھەم) کە دادگایەکی کەتەلۆنیا نیشان دەدات، بە سەرۆکایەتی فێردیناندی دووەمی ئەراگۆن]]
[[پەڕگە:Els_segadors.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ| جەنگی دروێنەکاران، لە نووسینی میرالێس (١٩١٠).]]
[[پەڕگە:Tratado_Pirineos_1659.jpg|وێنۆک|دوای پەیمانی پیرینی ساڵی ١٦٥٩ ڕۆسیلۆن (باکووری کەتەلۆنیای فەڕەنسی) بوو بە بەشێک لە شانشینی فەڕەنسا لەگەڵ خاکەکانی تر.]]
[[پەڕگە:ConstitucionsCatalanesVolumIr.jpg|وێنۆک|399x399پیکسڵ| دەستووری کەتەلۆنیا (١٧٠٢).]]
لە ماوەی سەدەکانی یەکەمی [[ڕێکۆنکیستا]]دا، فرانکەکان، موسڵمانەکانیان لە باشووری پیرینیس ڕاونا، بۆ ڕێگریکردن لە داگیرکاری زیاتری سوپا ئیسلامییەکان، [[شارلمان]] لە ساڵی ٧٩٠ی زایینیدا مارکا ھێسپانیای دروست کرد، کە پێکھاتبوو لە زنجیرەیەک شانشینی بچووک کە وەک دەوڵەتی پارێزەر لە نێوان شانشینی فرانکەکان و [[ئەندەلوس]]دا.

لە نێوان ساڵانی ٨٧٨ بۆ ٩٨٨ی زایینی، ناوچەکە بووە جێگای گەرمی ململانێی فرانک و موسڵمانەکان، بەڵام لەگەڵ لاوازبوونی دەسەڵاتی پاشایەتی فرانکەکان و [[خەلافەتی ئەمەوی لە ئەندەلوس|خەلافەتی کۆردۆبا]] ھەردووکیان لە ماوەی سەدەی ١١دا، لە ئەنجامی ئەو چەقبەستوویییەی کە لێوانیاندا دروست ببوو، ڕێگەی بە پرۆسەی چەسپاندنی نەتەوەکانی تر دا لە سەرانسەری ناوچەکەدا، لە ئەنجامدا لەگەڵ نەتەوەکانی دیکە لە ناوچەی [[بارسێلۆنا]] تێکەڵ بوون و نیشتەجێ بوون، کە بووە بناغەدانەری کەتەلۆنیای ئەمڕۆ.

بە گوێرەی لێکۆڵینەوە و بۆچوونی چەند توێژەرێک، زاراوەی «کەتەلۆنی» و «کەتەلۆنیا» لە نزیک کۆتایی سەدەی یازدەھەمدا ھاتوونەتە سەر زار، و لە ''کتێبی ئوساتگەکانی'' ساڵی ١١٥٠دا دەرکەوتووە. دوو ھۆکار ھەن کە ڕێگەیان داوە ئەم ناسنامەیە پەرە پێبدرێت:
# دامەزراوە سەقامگیرییەکان و خۆشگوزەرانی نەتەوەکان، نەبوونی ھێرشی لەشکرکێشی بیانی بۆ سەر ناوچەی کەتەلۆنیا.
# ھاوپەیمانی کەتەلۆنییەکان لە یەکێتی ئەراگۆن و سەیر کردنی کەتەلۆنیا وەک بەشێکی گرنگ و ناوچەیەکی پێویست بۆ گەلانی دەوروبەری.

ئەمەش ڕێگەیدا کە ناسنامە و ھەژموونی گەلی کەتەلۆنی پەرەی پێبدرێت و زیاتر بڵاوببێتەوە. لەو کاتەوە کەتەلۆنییەکان ھەستیان بە بوونی خۆیان کردوە.

== گەشەسەندنی کەتەلۆنیزمی مۆدێرن ==
[[پەڕگە:Almirall.jpg|وێنۆک| ڤالێنتی ئەلمیرال]]
[[پەڕگە:PratRiba-4716.jpg|وێنۆک|293x293پیکسڵ| ئێنریک پرات دی لا ڕیبا (Enric Prat de la Riba)]]
ڕێکۆنکیستا (&quot;لەدایکبوونەوە&quot; یان &quot;ڕێنیسانس&quot;) بزووتنەوەیەکی کولتووری، مێژوویی و ئەدەبی بوو کە لە دوای [[ڕۆمانتیزم|ڕۆمانسیزمی]] ئەورووپیدا ھاتە بوون، و دوای سەدەیەک لە سەرکوت کردن و گۆڕانکارییە سیاسی و ئابوورییە ڕیشەیییەکان، زیندووبوونەوەی زمان و ئەدەبیاتی کەتەلۆنیش گەشەی سەند. لەگەڵ تێپەڕبوونی کات، و بە تایبەت دوای شۆڕشی ساڵی ١٨٦٨ (بە سەرۆکایەتی ژەنەڕاڵی کەتەلۆنی خوان پریم) و شکستی کۆماری یەکەمی ئیسپانیا (١٨٧٣–١٨٧٤)، کە زۆرێک لە کەتەلۆنییەکان چاوەڕوانی دامەزراندنی کۆماری فیدراڵییان دەکرد، بزووتنەوەکە سیمایەکی سیاسی ڕوونی بەدەست ھێنا، کە ئاڕاستەی گەیشتن بە خۆبەڕێوەبەری بۆ کەتەلۆنیا بوو لە چوارچێوەی دەوڵەتی لیبڕاڵی ئیسپانیا.

لە دڵی زۆرێک لە بەرھەمەکانی ڕێکۆنکیستادا بیرۆکەیەکی بەھێز ھەبوو: ڤۆڵک. لە ڕاستیدا چەمکی ڤۆڵک (pl. Völker) ڕۆڵێکی گرنگی ھەبوو لە ناسیۆنالیزمی ڕۆمانسی کەتەلۆنی سەرەکیدا. سەرچاوەی لە نووسینەکانی ڕۆمانتیکەکانی ئەڵمانی وەک فریدریش کارل ڤۆن ساڤینی و [[فریدریش ھێگڵ|جۆرج ویلیام فریدریش ھیگڵ]] و لە ھەمووی گرنگتر یۆھان گۆتفرید ھێردەرەوە سەرچاوەی گرتووە.

سەرەڕای ئەوەش، ئەم بیرۆکەیە گرنگی خۆی لەدەستدا، تەنانەت لەلایەن زۆرێک لە کەرتەکانەوە (بەتایبەت لە کەتەلۆنیزمی چەپەوە) لە ساڵانی کۆتایی سەدەی نۆزدەھەم و سێیەمی یەکەمی سەدەی بیستەمدا وازی لێھێنرا، ئەمەش بەھۆی بەرکەوتن لەگەڵ بیرۆکەکانی ئێرنست ڕێنان و چەمکی مەدەنی و کۆماریخوازانەی نەتەوە. ئەنتۆنی ڕۆڤیرا ئای ڤێرجیلی (١٨٨٢–١٩٤٩)، مێژوونووس و سیاسەتمەداری ناسیۆنالیستی کەتەلۆنی و کۆماریخواز، پشتگیری لەم بیرۆکانە دەکات.

لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەمدا، کەتەلۆنیزم خەریکی داڕشتنی بنەما و باوەڕەکانی خۆی بوو، نەک تەنیا لە نێو ڕیزی پێشکەوتنخوازان بەڵکو لە نێو کۆنەپەرستەکانیشدا. لە ھەمان کاتدا دەستی کرد بە دامەزراندنی یەکەم بەرنامەی سیاسی خۆی و دروست کردنی بزووتنەوەیەکی کولتووری و کۆمەڵایەتی بەرفراوان کە تایبەتمەندییەکی ڕوونی ناسیۆنالیستی لەخۆ گرتبوو.

لە ساڵی ١٨٩٨ ئیسپانیا دوا داگیرکاری کۆلۆنیالیزمیی خۆی لە [[کووبا]] و [[فلیپین]] [[شەڕی ئیسپانیا–ئەمریکا|لە دەستدا]]، ئەمەش نەک ھەر قەیرانێکی گرنگی متمانەی نەتەوەیی دروست کرد، بەڵکو پاڵنەرێکیشی بە کەتەلۆنیزمی سیاسی بەخشی. یەکەم پارتی سیاسی مۆدێرن لە کەتەلۆنیا پارتی ناوچەیی لیگا بوو؛ لە ساڵی ١٩٠١ دامەزراوە، لە ساڵی ١٩٠٧ لەگەڵ ھێزەکانی دیکەی کەتەلۆنیا ھاوپەیمانییەکی پێکھێنا (لە [[کاڕڵیزم]] تا [[فیدراڵیزم|فیدراڵیستەکان]]) ئەمەش زیاتر ڕێی بۆ ھەستی نەتەوەیی کەتەلۆنییەکان خۆش کرد و چەمکەکە زیاتر چووە نێو گەلی کەتەلۆنیا.

=== پیشەسازی و کەتەلۆنیزم ===
[[پەڕگە:Catalonia_nation.JPG|وێنۆک|دروشمێکی ناسیۆنالیزمی کەتەلۆنی لەسەر دیوارێک، لە کەتەلۆنیا]]
ئابووری سەدەی ١٨ی ئیسپانیا زیاتر پشتی بە [[وەرزێری|کشتوکاڵ]] بەستبوو، پێکھاتە کۆمەڵایەتییەکانیش بە پلەبەندی مابوونەوە، و [[دەرەبەگایەتی]] گەیشتبووە لووتکە، لەکاتێکدا [[کڵێسای کاتۆلیک|کەنیسەی کاسۆلیکی]] و [[شا|پاشاکانی]] [[بنەماڵەی بۆربۆن|بۆربۆن]] ململانێیان دەکرد بۆ باڵادەستی لە ناوخۆیی وڵاتدا. تا سەدەی نۆزدەھەم، و لەشکرکێشی ناپلیۆن، ئیسپانیا و ھەوڵە سەرەتایییەکانی لە پیشەسازیدا وێران بوون و بووە ھۆی ناسەقامگیری درێژخایەنی سیاسی، ئیسپانیا لە ڕووی سیاسی و کولتوورییەوە لە ھەموو ئەورووپا دابڕا.

بە پێچەوانەی ھەموو ئیسپانیاوە، [[شۆڕشی پیشەسازانە|شۆڕشی پیشەسازی]] لە کەتەلۆنیا تا ڕادەیەک پێشکەوتنی بەدەست ھێنا، بەتایبەتی لە قوماش و پیشەسازییەکانی شەراب پێشکەوتنی بەرچاوی بەخۆیەوە بینی. ئەم بارودۆخە زیاتر ڕەگەزی کەتەلۆنی لە ئیسپانییەکان دوور خستەوە و گەلی کەتەلۆنیای وەک گەلێکی سەربەخۆ نیشان دەدات.

=== گشتپرسی و پێشھاتە سیاسییەکان (٢٠٠٦‒ئێستا) ===
[[پەڕگە:060218_ManiSomunaNacio24.jpg|ڕاست|وێنۆک| خۆپیشاندانی ناسیۆنالیستە کەتەلۆنییەکان، لە ١٨ی شوباتی ٢٠٠٦ لە بارسێلۆنا بەڕێوەچوو]]
[[پەڕگە:Manifestació10J-293.JPG|وێنۆک| بینینێکی خۆپیشاندانەکەی ١٠ی تەممووزی ٢٠١٠ی شاری [[بارسێلۆنا]] بۆ ڕەتکردنەوەی ئەو بڕیارەی کە دادگای دەستووری ئیسپانیا سەبارەت بە یاسای سەربەخۆیی (٢٠٠٦) دەری کرد.]]
لە ئێستادا، پارتە سیاسییە سەرەکییەکان کە خۆیان بە پارتی ناسیۆنالیستی کەتەلۆنی دەبینن، بریتین لە:
* یەکگرتنی کەتەلۆنیایی دیموکرات
* یەکێتی دیموکراتی کەتەلۆنیا
* ئێسکوێرا کۆمارییەکانی کەتەلۆنیا
لەناو ئەم پارتانەدا جیاوازییەکی زۆر لە بیروڕادا ھەیە. لایەنە ڕادیکاڵەکان تەنیا بە دامەزراندنی دەوڵەتێکی جیاوازی کەتەلۆنیا ڕازین. لە بەرامبەردا، توخمە میانڕەوەکان لەگەڵ ئەو باوەڕەدان کە پاراستنی ناسنامەی کەتەلۆنی لەناو ئیسپانیادا گونجاو نییە (ھەندێکیان داوا دەکەن کەتەلۆنیای ئیسپانی بچێتە سەر وڵاتی فەڕەنسا، بەمشێوەیەش لەگەڵ کەتەلۆنییەکانی فەڕەنسا دەتوانن یەکبگرن و وڵاتێکی نوێ دروست بکەن).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Encuesta sobre la independencia: un 15% de votantes del PP catalan son secesionistas – Burbuja.info – Foro de economía|ناونیشان=http://www.burbuja.info/inmobiliaria/politica/168925-encuesta-independencia-15-de-votantes-del-pp-catalan-son-secesionistas.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151019024316/http://www.burbuja.info/inmobiliaria/politica/168925-encuesta-independencia-15-de-votantes-del-pp-catalan-son-secesionistas.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ٢٠٠٦دا ڕیفراندۆمێک لەسەر ھەموارکردنەوەی پەیڕەوی ناوخۆی کەتەلۆنیا بۆ زیاتر فراوانکردنی دەسەڵاتی حکوومەتی کەتەلۆنیا ئەنجامدرا. لەلایەن ٧٣٫٢٤٪ی دەنگدەران پەسەندکرا و لە ٩ی ئابی ٢٠٠٦ کاری پێکرا؛ بەڵام ڕێژەی بەشداریکردنی ٤٨٪ی خەڵکی کەتەلۆنیا، ڕێژەیەکی بەشدارینەکردنی بەرزی بێ وێنە بوو لە مێژووی دیموکراسی کەتەلۆنیادا؛ ئەمەش وەک گرنگی نەدان بە سیاسەتی ناسنامە لە کەتەلۆنیا لەلایەن گەلی کەتەلۆنیا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی شوباتی ٢٠٠٨|ناونیشان=http://www.ciutadansdecatalunya.com/pdf/eng.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080227060215/http://www.ciutadansdecatalunya.com/pdf/eng.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠٠٨|سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt; و ھەم وەک نیشانەی ماندوێتی لەنێو ناسیۆنالیستە کەتەلۆنییەکاندا، کە ئارەزوو دەکەن ھەنگاوی بوێرتر ببینن، یان ئیتر کەتەلۆنیا سەربەخۆیی بەدەست بھێنێت.

لە ھەڵبژاردنەکانی ھەرێمی کەتەلۆنیای ساڵی ٢٠١٧ ئەو پارتە ناسیۆنالیستانەی کە پشتگیرییان لە دروستکردنی دەوڵەتێکی سەربەخۆ دەکرد، زۆرینەی کورسییەکانیان بەدەست ھێنا، ئەوەش ڕێی بۆ ھەنگاونان و بەرەوپێش بردنی ناسیۆنالیزمی کەتەلۆنی خۆشتر کرد.

=== گشتپرسی ٢٠١٧ و ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی ===
[[پەڕگە:El_president_i_els_alcaldes_entrant_al_Palau_de_la_Generalitat.jpg|وێنۆک| کارلێس پویگدیمۆنت سەرۆکی کەتەلۆنیا و زیاتر لە ٧٠٠ سەرۆکی شارەوانی کەتەلۆنیا کۆبوونەوە بۆ ئەوەی پشتگیری خۆیان بۆ ئەنجامدانی [[ڕێفراندۆمی سەربەخۆیی|گشتپرسی سەربەخۆیی]] نیشان بدەن.]]
لە کۆتایی مانگی ئەیلوولی ٢٠١٦، پویگدیمۆنت بە پەرلەمانی ڕاگەیاند کە لە نیوەی دووەمی مانگی ئەیلوولی ٢٠١٧، بە ڕەزامەندی دامەزراوەکانی ئیسپانیا یان بەبێ ڕەزامەندی، ڕیفراندۆمێکی پابەندکەر بۆ سەربەخۆیی بەڕێوەدەچێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Berwick|یەکەم=Angus|دوایین٢=Cobos|یەکەم٢=Tomás|سەردێڕ=Catalonia to hold independence referendum with or without Spain's consent|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-spain-catalonia-idUSKCN11Y2FR|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ئیش=Reuters|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161011135846/http://www.reuters.com/article/us-spain-catalonia-idUSKCN11Y2FR|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; پویگدیمۆنت لە حوزەیرانی ٢٠١٧ ڕای گەیاند کە ڕیفراندۆم لە ١ی تشرینی یەکەم ئەنجام دەدرێت، و پرسیارەکەش ئەوە دەبێت کە &quot;ئایا دەتەوێت کەتەلۆنیا ببێتە دەوڵەتێکی سەربەخۆی کۆماری؟&quot; حکوومەتی ئیسپانیا لە وەڵامدا وتی &quot;ئەو ڕیفراندۆمە ئەنجام نادرێت چونکە نایاسایییە&quot;.&lt;ref name=&quot;Telegraph&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Tensions grow in Spain as Catalonia independence referendum confirmed|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/news/2017/06/09/tensions-grow-spain-catalonia-independence-referendum-confirmed/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ئیش=Telegraph|ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170610022513/http://www.telegraph.co.uk/news/2017/06/09/tensions-grow-spain-catalonia-independence-referendum-confirmed/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;

دوای ئەوەی یاسای ئەنجامدانی ڕیفراندۆمەکە ڕاگەیەندا لە پەرلەمان، و دەنگی زۆرینەی &quot;بەڵێ&quot; بوو، بەبێ ئەوەی پێویست بە کەمترین ڕێژەی بەشداریکردن بکات، لەلایەن پەرلەمانی کەتەلۆنیا لە دانیشتنێکدا لە ٦ی ئەیلوولی ٢٠١٧ پەسەندکرا،&lt;ref name=&quot;TheGuardian06092017&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٧|سەردێڕ=Catalonia to hold independence vote despite anger in Madrid|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2017/sep/06/spanish-government-condemns-catalonia-over-independence-referendum|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=The Guardian|وتەگێڕانەوە=The Catalan government has not set a threshold for minimum turnout, arguing the vote will be binding regardless of the level of participation.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jones&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Jones|یەکەم=Sam|ڕێکەوت=١٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧|سەردێڕ=Catalans to celebrate their national day with independence protests|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2017/sep/06/spanish-government-condemns-catalonia-over-independence-referendum|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧|وێبگە=Theguardian.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Catalonia's parliament approves law aimed at independence from Spain|ناونیشان=https://www.efe.com/efe/english/portada/catalonia-s-parliament-approves-law-aimed-at-independence-from-spain/50000260-3372462|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|agency=[[EFE]]|ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt; لایەنە ئۆپۆزسیۆنەکان ناڕەزایەتیان دەربڕی بەرامبەر بەو پڕۆژەیاسایە و بە لێدانی سیاسی و دیموکراسی و پێشێلکردنی مافەکانی ئۆپۆزسیۆن ناویان برد، و بەر لە دەنگدانەکە ئۆپۆزیسۆن پاشەکشەی کرد و بایکۆتیان کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Spongenberg|یەکەم=Helena|سەردێڕ=Catalan authorities call independence vote|ناونیشان=https://euobserver.com/beyond-brussels/138923|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ئیش=[[EUobserver]]|ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt; لە ٧ی ئەیلوولدا پەرلەمانی کەتەلۆنیا یاسای گواستنەوەی دەرکرد، بۆ دابینکردنی چوارچێوەیەکی یاسایی تا پەسەندکردنی دەستوورێکی نوێ، دوای ناڕەزایەتی زیاتری لایەنە ئۆپۆزسیۆنەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Catalan Parliament passes transition law|ناونیشان=http://www.catalannews.com/politics/item/catalan-parliament-passes-transition-law|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ئیش=Catalan News|ڕێکەوت=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Catalan Parliament Passes Bill to Secede from Spain at 1 a.m. , after Second Marathon Day in Chamber|ناونیشان=https://www.thespainreport.com/articles/1106-170908012458-catalan-parliament-passes-bill-to-secede-from-spain-at-1-a-m-after-second-marathon-day-in-chamber|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ئیش=The Spain Report|ڕێکەوت=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171023174414/https://www.thespainreport.com/articles/1106-170908012458-catalan-parliament-passes-bill-to-secede-from-spain-at-1-a-m-after-second-marathon-day-in-chamber|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ھەر لەو ڕۆژەدا، ٧ی ئەیلوول، دادگای دەستووریی ئیسپانیا یاسای ٦ی ئەیلوولی ھەڵپەسارد، و ڕای گەیاند کە پێشێلکردنی دەستووری ئیسپانیایە، بەو مانایەی کە ڕیفراندۆمەکە بە شێوەیەکی یاسایی ناتوانێت لە ١ی تشرینی یەکەمدا بەڕێوە بچێت&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Spain's constitutional court suspends Catalan referendum law: court source|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-spain-politics-catalonia-court/spains-constitutional-court-suspends-catalan-referendum-law-court-source-idUSKCN1BI2TE|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ئیش=Reuters|ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Spain Catalonia: Court blocks independence referendum|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-europe-41196677|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ئیش=BBC News|ڕێکەوت=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt; دواجار یاساکە لە ١٧ی تشرینی یەکەم،&lt;ref name=&quot;The Independent&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Spain just declared Catalan referendum law void|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/catalonia-catalan-independence-referendum-spain-constitutional-court-void-a8004941.html|ئیش=[[The Independent]]|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt; لەلایەن کەتەلۆنیا بە پووچەڵ ڕاگەیەندرا.&lt;ref name=&quot;The Economist&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Catalonia plans an independence vote whether Spain lets it or not|ناونیشان=https://www.economist.com/news/europe/21724960-prime-minister-mariano-rajoy-says-vote-illegal-and-vows-block-it-catalonia-plans|ئیش=[[The Economist]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Catalan independence referendum&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Catalan independence referendum|ناونیشان=http://www.thedailystar.net/law-our-rights/catalan-independence-referendum-1474225|ئیش=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]]|ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://elpais.com/ccaa/2017/09/06/catalunya/1504677760_128384.html|سەردێڕ=Las diez claves de la ley del referéndum de Cataluña|یەکەم=Pere|دوایین=Ríos|ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ئیش=El País}}&lt;/ref&gt;

حکوومەتی نیشتمانی ئیسپانیا دەستی بەسەر کاغەزی دەنگدان و مۆبایلەکاندا گرت و ھەڕەشەی پێبژاردنی ٣٠٠ ھەزار یۆرۆی لەو کەسانە دەکرد کە دەچنە بنکەکانی دەنگدان، وێب سایتەکانی داخست و داوای کرد گووگڵ ئامێری دۆزینەوەی شوێنی دەنگدان لە فرۆشگای بەرنامەکانی ئەندرۆید لاببات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Burgen|یەکەم=Stephen|سەردێڕ=Catalonia riven with tension as referendum day arrives|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2017/sep/30/catalonia-catalunya-independence-referendum-vote|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ئیش=Guardian|ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt; پۆلیس لە لە شارە نزیکەکانی ئیسپانیاوە نێردرا بۆ سەرکوتکردنی دەنگدانەکە و داخستنی شوێنەکانی دەنگدان، بەشێک لە ڕێکخەرانی ھەڵبژاردنەکە دەستگیر کران، لەنێویاندا بەرپرسانی کابینەی حوکومەتی کەتەلۆنیا، لە کاتێکیشدا خۆپیشاندان و ناڕەزایەتییەکانی سەر شەقامەکان فراوانتر دەبوون.&lt;ref&gt;Camila Domonoske, [https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2017/09/20/552346891/spanish-police-detain-catalan-politicians-ahead-of-independence-vote Spanish Police Detain Catalan Politicians Ahead Of Independence Vote], ''NPR'', 20 September 2017&lt;/ref&gt;

ڕیفراندۆمەکە لە ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ ئەنجامدرا، سەرەڕای ئەوەشی لەلایەن دادگای دەستوورییەوە ڕاگیرا، و ھێرشی پۆلیسی ئیسپانیا ئەنجام درا. بە گوتەی دەسەڵاتدارانی کەتەلۆنیا، ٩٪ی دەنگدەران پشتگیری سەربەخۆیییان کردووە، بەڵام ڕێژەی بەشداریکردن تەنیا ٤٣٪ بووە، ھەروەھا ڕاپۆرتی ناڕێکیش ھەبووە.&lt;ref name=&quot;BBC 10 Oct&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Catalonia independence declaration signed and suspended|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-europe-41574172|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ئیش=BBC News|ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt; لە ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧، لە دوای ڕیفراندۆمەکە، سەرۆکی گشتیی کەتەلۆنیا، کارلس پویگدیمۆنت، سەربەخۆیی کەتەلۆنیای ڕاگەیاند. پویگدیمۆنت لە میانی دەرکەوتنی لە پەرلەمانی کەتەلۆنیا ڕای گەیاند کە گریمانە دەکات، لە خستنەڕووی ئەنجامی ڕیفراندۆمەکەدا، «ئەرکی گەلە بۆ ئەوەی کەتەلۆنیا ببێتە دەوڵەتێکی سەربەخۆ لە شێوەی کۆماردا»، بەڵام پێشنیاری کرد کە لە ھەفتەکانی دواتردا پەرلەمان کاریگەری ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی ڕابگرێت بۆ بەشداریکردنی گفتووگۆ، بۆ گەیشتن بە چارەسەرێک لەگەڵ حکوومەتی ئیسپانیا.&lt;ref name=&quot;BBC 10 Oct&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://elpais.com/ccaa/2017/10/10/catalunya/1507616614_461445.html|سەردێڕ=El president catalán Carles Puigdemont declara la independencia en el Parlament, pero la deja en suspenso (The Catalan President Carles Puigdemont declares the independence in the Parliament, but leaves it suspended)|زمان=es|بڵاوکەرەوە=[[El País]]|ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:20Set_Barcelona_18.jpg|وێنۆک| خۆپیشاندانەکانی بارسێلۆنا دوای ئەوەی پۆلیسی ئیسپانیا ھەڵیکوتایە سەر بیناکانی حکوومەتی کەتەلۆنیا، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧]]
لە ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ پەرلەمانی کەتەلۆنیا لە دەنگدانێکی نھێنیدا دەنگی دا بۆ پەسەندکردنی [[ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی کەتەلۆنیا|بڕیارنامەیەک بۆ دەرچوون لە ئیسپانیا]]، لە ئەنجامدا مادەی ١٥٥ی دەستووری ئیسپانیا دەستی پێکرد و حکوومەتی کەتەلۆنیا لە کارەکەی دوورخرایەوە و حوکمڕانی ڕاستەوخۆ لە حکوومەتی ناوەندی مەدریدەوە بەسەر کەتەلۆنیادا سەپێندرا.&lt;ref name=&quot;ElMundo27102017&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Un Parlament semivacío consuma en voto secreto la rebelión contra el Estado|ناونیشان=http://www.elmundo.es/cataluna/2017/10/27/59f2feafe2704e491b8b48e2.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ئیش=[[El Mundo (Spain)|El Mundo]]|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|زمان=es}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;20minutos27102017&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Los letrados del Parlament advierten de que la votación de la DUI es ilegal|ناونیشان=http://www.20minutos.es/noticia/3171812/0/letrados-parlament-advierten-votacion-propuesta-dui-ilegal/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ئیش=[[20 minutos]]|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|زمان=es}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LaVanguardia27102017&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=PPC, PSC y Ciudadanos abandonarán el Parlament si se vota la resolución de Junts pel Sí y la CUP|ناونیشان=http://www.lavanguardia.com/politica/20171027/432386099496/ciudadanos-albiol-no-participaran-votacion-resolucion.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ئیش=[[La Vanguardia]]|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|زمان=es}}&lt;/ref&gt; لەژێر دەسەڵاتی ڕاستەوخۆی ئیسپانیا، ھەڵبژاردن لە کەتەلۆنیا لە ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ بەڕێوەچوو. سێ پارتی لایەنگری سەربەخۆیی بە کەمبوونەوەی زۆرینەی ٧٠ کورسی و بە کۆی گشتی ٤٧٫٥٪ی دەنگەکان، کۆنترۆڵی پەرلەمانیان پاراست.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Elecciones catalanas|ناونیشان=https://elpais.com/tag/elecciones_catalanas/a/|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ئیش=El País|زمان=es|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی کەتەلۆنیا]]

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [https://web.archive.org/web/20130601005518/http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F60D10FD34550C718EDDAF0894DE404482 بوێری لە کاتالۆنیا] وتارێک لە نیویۆرک تایمز، ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٦
* [https://web.archive.org/web/20150924040313/http://www.grec.net/cgibin/hecangcl.pgm?&amp;USUARI=&amp;SESSIO=&amp;NDCHEC=0224838&amp;PGMORI=E کەتەلۆنیزم] ''لە ئینسایکڵۆپیدیای کەتەلۆنی''
* [https://web.archive.org/web/20140220183514/http://10anys.vilaweb.com/trueta/index.html ڕۆحی کاتالۆنیا] پەڕتووکێکی ١٩٤٦ لەلایەن پرۆفیسۆری ئۆکسفۆرد دکتۆر جۆسێپ ترۆتا
* [http://vimeo.com/24052492 ململانێی نھێنی ئیسپانیا (دۆکیۆمێنتەری)]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ئیسپانیا|دەیەی ٢٠١٠|فەڕەنسا|ئیتاڵیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Catalan nationalism}}
{{ناسیۆنالیزم}}

[[پۆل:کەتەلۆنیا]]
[[پۆل:ناسیۆنالیزمەکان]]
[[پۆل:ناسیۆنالیزم]]</text>
      <sha1>n42oqdo0z5celxk39rgpokwwppwn05q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕینزی فێلیز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>246855</id>
    <revision>
      <id>1694155</id>
      <parentid>1531210</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T04:33:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5131" sha1="fy1e7i4hq4cfhbyrlfr8psh3qz51tnh" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox person|name=ڕینزی فێلیز|image=|caption=|birth_date={{Birth date and age|1997|10|26}}|birth_place=نیویۆرک، ئەمریکا|nationality=ئەمریکا|occupation=ئەکتەر، گۆرانیبێژ|yearsactive=٢٠١٦–ئێستا|mother=جۆیلیس ڤالیخۆ}}

'''ڕینزی فێلیز''' ({{بە ئینگلیزی|Rhenzy Feliz}}؛ لەدایکبووی ٢٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٧) ئەکتەر و گۆرانیبێژێکی ئەمریکییە، کە بە ڕۆڵی ئەلێکس وایڵدەر لە زنجیرە ڕەسەنەکانی ھولو/مارڤڵ و دەنگی کامیلۆ مادریگاڵ لە فیلمی دیزنی جادوو دیزنی ناسراوە.

== ژیان و پیشەی ==
لە ساڵی ٢٠١٧دا، فێلیز ڕۆڵی ئەلێکس وایڵدەری لە فیلمی مارڤڵ ''ڕەنەوەی'' بەرجەستە کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Strom|یەکەم=Marc|ڕێکەوت=٢ی شوباتی ٢٠١٧|سەردێڕ='Marvel's Runaways' Finds Its Cast|ناونیشان=https://news.marvel.com/tv/59021/marvels-runaways-finds-cast/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170203161852/https://news.marvel.com/tv/59021/marvels-runaways-finds-cast/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=[[Marvel.com]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Saclao|یەکەم=Christian|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠١٨|سەردێڕ='Kevin (Probably) Saves the World': 'Runaways' Actor Rhenzy Feliz To Guest Star|ناونیشان=http://www.ibtimes.com/kevin-probably-saves-world-runaways-actor-rhenzy-feliz-guest-star-2651219|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٨|وێبگە=International Business Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Music News Desk|ڕێکەوت=١١ی ئایاری ٢٠١٦|سەردێڕ=14 Southern California Teens Named Grand Prize Finalists in The Music Center's Spotlight Program|ناونیشان=http://www.broadwayworld.com/bwwmusic/article/14-Southern-California-Teens-Named-Grand-Prize-Finalists-in-The-Music-Centers-Spotlight-Program-20160511|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠١٧|وێبگە=Broadway World}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ٢٠١٨دا فیلیز لەگەڵ ئەکتەری بەناوبانگی ئەمریکی ئیزابێلا گۆمێز کاریان بەیەکەوە کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.coupdemainmagazine.com/isabella-gomez/15682|سەردێڕ=Interview: Isabella Gomez on 'One Day At A Time', representing the Latinx community, and more.|دوایین=Riddell|یەکەم=Rose|ئیش=Coup De Main|ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠١٩|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite podcast|url=https://www.earwolf.com/episode/our-quinceanera-episode-w-isabella-gomez|title=Our Quinceañera Episode (w/ Isabella Gomez)|website=EarWolf|publisher=EarWolf|host=Montoya, Oscar etc.|date=21 October 2019|time-caption=40:08|access-date=23 October 2019}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ٢٠٢١دا، فێلیز لە فیلمی دیزنیدا جادوو، کارەکتەری بە دەنگی کامیلۆ مادریگاڵ بەژداری کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Arvedon|یەکەم=Jon|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Disney Drops a Magical First Trailer for Encanto|ئیش=CBR|ناونیشان=https://www.cbr.com/disney-encanto-trailer/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ='The Penguin' Series at HBO Max Casts 'Runaways' Alum Rhenzy Feliz|ناونیشان=https://variety.com/2023/tv/news/the-penguin-series-hbo-max-cast-rhenzy-feliz-1235522041/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Lee|یەکەم=Luaine|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Teen years in Hollywood were an advantage for Rhenzy Feliz|ناونیشان=https://www.seattletimes.com/entertainment/tv/teen-years-in-hollywood-were-an-advantage-for-rhenzy-feliz/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٨|وێبگە=Seattle Times}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|شانۆ|مۆسیقا}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{فیلم-کۆلکە}}
{{مۆسیقا-کۆلکە}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٧]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]]
[[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]]</text>
      <sha1>fy1e7i4hq4cfhbyrlfr8psh3qz51tnh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نووری دێرسیمی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>246890</id>
    <revision>
      <id>1694143</id>
      <parentid>1692505</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T01:57:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1694143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9145" sha1="dtso90ooo4umucnw48la8y0e9gdh5ds" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Nuri_Dersimi_(cropped).jpg|وێنۆک| نووری دێرسیمی، ساڵانی ١٩٣٠]]
'''محەممەد نووری دێرسیمی''' (١٨٩٣ لە ئاکزونک لە ''[[مامەکی|دەرسیم]]'' – ٢٢ی ئابی ١٩٧٣ لە [[حەلەب]]) ناسراو بە '''بەیتار نووری''' یان تەنیا '''نووری دێرسیمی'''، [[نووسەر]]، شۆڕشگێڕ و ڕۆشنبیری [[کورد]] بوو.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Kieser|یەکەم=Hans-Lukas|سەردێڕ=Mehmet Nuri Dersimi, ein asylsuchender Kurde|زمان=en|پەڕەکان=٤}}&lt;/ref&gt;

دێرسیمی لە مانگی ئازاری ساڵی ١٨٩٣ لە گوندی ئاکپنار لە نزیک [[خۆزات]]، لە سەنجەقی دەرسیم لەدایکبووە. لە ساڵی ١٨٩٩ چووە قوتابخانەی سەرەتایی لە [[خۆزات]]. دوای ئەوەش ڕەوانەی ئەکادیمیای سەربازی کرا لە [[خارپێت]]، بەڵام لەوێ دڵخۆش نەبوو و داوای کرد بگەڕێتەوە بۆ لای خێزانەکەی؛ بۆیە باوکی بڕیاریدا لەگەڵ خێزانەکەیدا لە ساڵی ١٩٠٥دا بچێتە ھەرپوت، دێرسیمی لەوێ لە قۆناغی ناوەندی خوێند. لە ساڵی ١٩٠٧ بنەماڵەکە جارێکی تر ڕوویان لە خۆزات کردەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Kieser|یەکەم=Hans-Lukas|سەردێڕ=Mehmet Nuri Dersimi, ein asylsuchender Kurde|زمان=en|پەڕەکان=٥}}&lt;/ref&gt; ١٩١١ لەڕێگەی کەشتییەک بەسەر [[ترابزۆن]]دا گەشت دەکات بۆ [[ئەستەمبوڵ]] و دەستی بە خوێندنی پزیشکی ئاژەڵان کرد. لەوێ بووەتە ئەندامی کۆمەڵەی خوێندکارانی کورد ''ھێڤی‒کورد'' و ساڵی ١٩١٢ بووەتە سکرتێری ''کۆمەڵەی خوازراوانی کوردستان (Kürdistan Muhibban Cemiyeti).''

لە [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]دا وەک پزیشکی سەربازی لە [[ئەرزنگان|شاری ئەرزنگان]] کاری کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Kieser|یەکەم=Hans-Lukas|سەردێڕ=Mehmet Nuri Dersimi, ein asylsuchender Kurde|زمان=en|پەڕەکان=٧}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Nuri Dersimi (Dersim, 1893- Alep 1973) {{!}} Sciences Po Violence de masse et Résistance - Réseau de recherche|ناونیشان=https://www.sciencespo.fr/mass-violence-war-massacre-resistance/fr/document/nuri-dersimi-dersim-1893-alep-1973|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٩|وێبگە=www.sciencespo.fr|زمان=fr|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190921210604/https://www.sciencespo.fr/mass-violence-war-massacre-resistance/fr/document/nuri-dersimi-dersim-1893-alep-1973|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٩|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; لە ئەرزنگان شایەتحاڵی ئەو کۆمەڵکوژییانە بوو کە بەسەر ئەرمەنەکاندا ئەنجامدرا. بەھۆی چالاکییە سیاسییەکانییەوە، لە ساڵی ١٩١٦ ڕەوانەی کەنگال کرا، لە [[پارێزگای سێواس|سێواس]]، لەوێ ھاوسەرگیری لەگەڵ سێلڤی ھاوسەریدا کردوە. ١٩١٧ گەڕایەوە بۆ [[ئەستەمبوڵ]] بۆ تەواوکردنی خوێندن.

لە ساڵی ١٩١٩ تا ١٩٢١ ڕاپەڕینی کۆچگری ڕوویدا، کە ئەو پشتگیری لێ دەکرد. دژی بیروڕاکانی [[شێخ عەبدولقادر شەمزینی|عەبدولقادر عوبەیدوڵڵا]] و سەربەخۆیی لە ئۆتۆنۆمی بۆ [[کورد]] پێ باشتر بوو. لە مانگی تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٢٠ ئەستەنبوڵی بەجێ ھێشت و گەشتێکی کرد بۆ ناوچەی ھۆزی کۆچگری لە [[پارێزگای ئەرزنگان]] و لەوێ چەندین نووسینگەی بۆ کۆمەڵەی سەرھەڵدانی کوردستان دامەزراند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Olson|یەکەم=Robert|سەردێڕ=The Emergence of Kurdish Nationalism and the Sheikh Said Rebellion, 1880–1925|ناونیشان=https://archive.org/details/emergenceofkurdi0000olso|ڕێکەوت=١٩٨٩|بڵاوکەرەوە=University of Texas Press|ژپنک=٠-٢٩٢-٧٧٦١٩-٥|پەڕەکان=[https://archive.org/details/emergenceofkurdi٠٠٠٠olso/page/٢٨ ٢٨]|زمان=en}}&lt;/ref&gt; بەڵام ھەر لە ساڵی ١٩١٩دا، [[مستەفا کەمال ئاتاتورک]] ئاگاداری چالاکییەکانی دێرسیمی بوو و پێشنیاری کرد کە ئەو و ئەندامێکی دیکەی دیار لە ھۆزی کۆچگری ببنە کاندیدی ئەنجومەنی نیشتمانی گەورەی تورکیا، پێشنیارێک کە ھەردووکیان ڕەتیان کردەوە و قبوڵیان نەکرد.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠١٩|سەردێڕ=The Repression of the Koçgiri Rebellion, 1920-1921 {{!}} Sciences Po Violence de masse et Résistance - Réseau de recherche|ناونیشان=http://repression-koa-giri-rebellion-1920-1921.html/|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=repression-koa-giri-rebellion-1920-1921.html|زمان=fr}}{{بەستەری مردوو|url=http://repression-koa-giri-rebellion-1920-1921.html/ |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt; دوای سەرکوت کردنی ڕاپەڕینی کۆچگری، مستەفا کەمال نووری دێرسیمی بە بەرپرسی ڕاپەڕین تۆمەتبار کرد و لێبوردنی گشتی لێ دوورخستەوە.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; دواتر دێرسیمی لەگەڵ [[سەید ڕەزا]] خۆی شاردەوە و خەڵکی فێری نووسینی کوردی بە پیتی لاتینی دەکرد و لە نێو کۆمەڵگەی کوردیدا کەسێکی دیار بوو.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kieser|یەکەم=Hans-Lukas|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=8LAlAQAAMAAJ|سەردێڕ=Kurdistan et l'Europe|ڕێکەوت=١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=Chronos|ژپنک=٩٧٨-٣-٩٠٥٣١٢-٣٢-٤|editor-last=Kieser|editor-first=Hans-Lukas|پەڕەکان=٢٠٢}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٣١ حکوومەتی تورکیا لە دێرسیمی خۆش بوو و کێڵگەیەکی لە ھۆلڤەنک پێدرا.''&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;'' بەڵام دەسەڵاتدارانی تورکیا ھەر بەردەوام بوون لە پشکنینی ماڵەکەی و ھاوڕێکانی. دوای سەردانێکی بۆ ئەنقەرە، کە لەو ماوەیەدا داوای کرد ماڵێکی نوێی لە ڕۆژاوای وڵاتەکە بۆ دابین بکرێت، داواکارییەکەی ڕەتکرایەوە.&lt;ref&gt;Kieser, Hans-Lukas (1997). Kieser, Hans-Lukas (ed.).p.2003&lt;/ref&gt;

لە ھاوینی ساڵی ١٩٣٧ بڕیاریدا سەرەتا بەرەو [[یۆنان]] ھەڵبێت و دواتر بەرەو [[سووریا]] کە لەو کاتەدا لەژێر فەرمانی فەرەنسادا بوو. لە ١١ی ئەیلوولی ١٩٣٧ بەرەو سووریا ڕۆیشت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Kieser|یەکەم=Hans-Lukas|سەردێڕ=Mehmet Nuri Dersimi, ein asylsuchender Kurde|زمان=en|پەڕەکان=٢}}&lt;/ref&gt;

لە سووریا ژیانی نوێی دەست پێکرد، و منداڵەکانی لەوێ پەروەردە کرد؛ منداڵێکیشی بە ناوی سەید ڕەزا ناوناوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Rojava Legacy of Nuri Dêrsimî|ناونیشان=https://anfenglish.com/news/the-rojava-legacy-of-nuri-dersimi-8968|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٩|وێبگە=ANF News|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== بڵاوکراوەکان ==
* ''مێژووی کوردستان لە دەرسیم'' (بە تورکی) کۆڵن {{ISBN|978-9756876442}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dersimi|یەکەم=Nuri|سەردێڕ=Kürdistan Tarihinde Dersim|ساڵ=٢٠١٢|ژپنک=٩٧٨-٩٧٥٦٨٧٦٤٤٢}}&lt;/ref&gt;
* ''یادەوەرییەکانم'' (بە تورکی) {{ISBN|978-6058626676}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dersimi|یەکەم=Nuri|سەردێڕ=Hatiratim|ساڵ=٢٠١٤|ژپنک=٩٧٨-٦٠٥٨٦٢٦٦٧٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|کوردستان|تورکیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Nuri Dersimi}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}
{{تورکیا-کۆلکە}}

[[پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان]]
[[پۆل:سەربزێوانی کورد]]
[[پۆل:نووسەرانی کورد]]
[[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٧٣]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٣]]</text>
      <sha1>dtso90ooo4umucnw48la8y0e9gdh5ds</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژھەڵاتی دوور</title>
    <ns>0</ns>
    <id>247278</id>
    <revision>
      <id>1693864</id>
      <parentid>1406745</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:39:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کۆریای باشوور-کۆلکە، تایلەند-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8315" sha1="8qr7a62lor31og4hdq0pyoh7ogd13yb" xml:space="preserve">{{Chinese|title=ڕۆژھەڵاتی دوور|pic=Far_east1.png|piccap=شوێنی ڕۆژھەڵاتی دوور، کە لە ڕووی جوگرافییەوە پێناسە کراوە و دیاریکراوە|picsize=300px|t=遠東|s=远东|p=Yuǎn Dōng}}'''ڕۆژھەڵاتی دوور''' ئەو [[ھەرێم|ناوچە جوگرافییەیە]] کە ڕۆژھەڵاتترین بەشی کیشوەری [[ئاسیا]] دەگرێتەوە، لەوانەش [[ڕۆژھەڵاتی ئاسیا|ڕۆژھەڵات]] و [[باکووری ئاسیا|باکوور]] و [[باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Oxford Dictionaries – Dictionary, Thesaurus, &amp; Grammar|ناونیشان=http://www.askoxford.com/concise_oed/fareast?view=uk|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070929095944/http://www.askoxford.com/concise_oed/fareast?view=uk|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|وێبگە=askoxford.com|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی ئابی ٢٠١٧|سەردێڕ=What is the Far East?|ناونیشان=https://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-countries-of-the-far-east.html|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=WorldAtlas}}&lt;/ref&gt;

ئەم زاراوەیە بۆ یەکەمجار لە سەدەی پازدەھەمدا لە گوتارێکی جیۆپۆلەتیکی ئەورووپیدا بەکارھات، بەتایبەتی بەریتانییەکان، کە ڕۆژھەڵاتی دوور وەک «دوورترین» سێ «ڕۆژھەڵات» دیاری دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠١٢|سەردێڕ=Where is the Middle East? The Near East? The Far East?|ناونیشان=https://www.dictionary.com/e/east/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Dictionary.com}}&lt;/ref&gt; بە ھەمان شێوە لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی چینگ|شانشینی چینگ]] لە سەدەی نۆزدەھەم زاراوەکە بەکار ھاتووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠١٣|سەردێڕ=List Of Countries In The Far East Region|ناونیشان=https://www.globalbankingandfinance.com/list-of-countries-in-the-far-east-region/|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt;

لە ناوەڕاستی سەدەی بیستەمەوە، ئەم زاراوەیە زیاتر بۆ ناوچەی دەزگاکانی ڕاگەیاندنی گشتیی نێودەوڵەتیدا بەکارنەھاتووە بەھۆی واتا سیاسییەکانییەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Fields|یەکەم=Larry|سەردێڕ=The Eurocentric Worldwiew: Misunderstanding East Asia|ناونیشان=https://www.asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-19-1981/fields.pdf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151022001522/http://www.asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-19-1981/fields.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=asj.upd.edu.ph|پەڕە=٤٠}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Economist&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.economist.com/node/15213613|سەردێڕ=A menagerie of monikers|ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠١١|ئیش=[[The Economist]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Reischauer 1960&quot;&gt;Reischauer, Edwin and John K Fairbank, ''East Asia: The Great Tradition,'' 1960.&lt;/ref&gt; باکووری ئاسیا ھەندێک جار بەھۆی جیاوازی کولتووری و نەتەوەیییەوە لەم زاراوە جوگرافییە دوورخراوەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=East and Southeast Asia|ناونیشان=https://www.andeglobal.org/esea/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=ANDE}}&lt;/ref&gt;

== ناوبانگ ==
لە نێو ئەورووپییەکانی ڕۆژاوادا، پێش سەردەمی کۆلۆنیالیزم، ''ڕۆژھەڵاتی دوور'' ئاماژەی بە ھەر شتێک دەکرد کە لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست زیاتر بێت. لە سەدەی شازدەیەمدا، شا جۆنی سێیەمی پورتوگال، ھیندستانی بە «وڵاتێکی دەوڵەمەند و سەرنجڕاکێش» لە ڕۆژھەڵاتی دوور&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Robert Sewell|ناونیشان=https://archive.org/details/forgottenempire00robe|سەردێڕ=A Forgotten Empire: Vijayanagar; A Contribution to the History of India|ساڵ=١٩٠١|ژپنک=٩٧٨٨١٢٠٦٠١٢٥٣}}&lt;/ref&gt; ({{بە پورتوگالی|Extremo Oriente}}) ناوبرد، ئەم زاراوەیە لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی]]دا وەک زاراوەیەکی تەواوکەر بۆ زەوییەکانی ڕۆژھەڵاتی [[بەریتانی ڕاج|ھیندستانی بەریتانیا]] بەکار دەھات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=East Asia {{!}} Countries, Map, &amp; Population {{!}} Britannica|ناونیشان=https://www.britannica.com/place/East-Asia|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.britannica.com|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=About the Far East|ناونیشان=https://forumvostok.ru/en/about/|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=forumvostok.ru}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
&lt;div class=&quot;div-col&quot; style=&quot;column-width: 30em;&quot;&gt;
* [[ئاسیا‒ھێمن]]
* [[ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]]
* [[چوار پڵنگی ئاسیا]]
* [[ئاسیای ناوەوە]]
** [[سیبیریا]]
** [[ئۆرال (ناوچە)]]
* [[باکووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]]
* [[ڕۆژھەڵات]]
* [[باکووری ئاسیا]]
* [[باشووری ئاسیا]]
* [[باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]]
* [[ئاسیای گەرم]]
* [[کۆچکردنی تورک|کۆچی تورکەکان]]

'''ڕێکخراوەکان'''
* ASEAN+3
* ھاوبەشی ئابووری گشتگیر بۆ ڕۆژھەڵاتی ئاسیا
* ھاوبەشی ئابووری گشتگیری ناوچەیی
* سەنتەری گەشەپێدانی ڕاوچییەکانی ماسی لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا
&lt;/div&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|چین|ڕووسیا|کۆریای باشوور|تایلەند|فلیپین|ژاپۆن|ئاسیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Far East}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کۆریای باشوور-کۆلکە}}
{{تایلەند-کۆلکە}}

[[پۆل:ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]]
[[پۆل:باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]]
[[پۆل:باکووری ئاسیا]]
[[پۆل:ھەرێمەکانی ئاسیا]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی تێتومی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی خمێری]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی لاو]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ڕووسی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی پۆرتووگالی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی تامیلی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیندۆنیزی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی مۆنگۆلی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی کۆری]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی تایلەندی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ڤیێتنامی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی بێرمی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی چینی]]
[[پۆل:کیشوەرەکان]]
[[پۆل:جوگرافیا]]
[[پۆل:جوگرافیا بەپێی کیشوەر]]
[[پۆل:باکووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]]</text>
      <sha1>8qr7a62lor31og4hdq0pyoh7ogd13yb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694023</id>
      <parentid>1693864</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T21:10:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1694023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8352" sha1="rsjhgh0vn7ehxvhfyu7f7iq55bvwqqr" xml:space="preserve">{{Chinese|title=ڕۆژھەڵاتی دوور|pic=Far_east1.png|piccap=شوێنی ڕۆژھەڵاتی دوور، کە لە ڕووی جوگرافییەوە پێناسە کراوە و دیاریکراوە|picsize=300px|t=遠東|s=远东|p=Yuǎn Dōng}}'''ڕۆژھەڵاتی دوور''' ئەو [[ھەرێم|ناوچە جوگرافییەیە]] کە ڕۆژھەڵاتترین بەشی کیشوەری [[ئاسیا]] دەگرێتەوە، لەوانەش [[ڕۆژھەڵاتی ئاسیا|ڕۆژھەڵات]] و [[باکووری ئاسیا|باکوور]] و [[باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Oxford Dictionaries – Dictionary, Thesaurus, &amp; Grammar|ناونیشان=http://www.askoxford.com/concise_oed/fareast?view=uk|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070929095944/http://www.askoxford.com/concise_oed/fareast?view=uk|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|وێبگە=askoxford.com|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی ئابی ٢٠١٧|سەردێڕ=What is the Far East?|ناونیشان=https://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-countries-of-the-far-east.html|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=WorldAtlas}}&lt;/ref&gt;

ئەم زاراوەیە بۆ یەکەمجار لە سەدەی پازدەھەمدا لە گوتارێکی جیۆپۆلەتیکی ئەورووپیدا بەکارھات، بەتایبەتی بەریتانییەکان، کە ڕۆژھەڵاتی دوور وەک «دوورترین» سێ «ڕۆژھەڵات» دیاری دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠١٢|سەردێڕ=Where is the Middle East? The Near East? The Far East?|ناونیشان=https://www.dictionary.com/e/east/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Dictionary.com}}&lt;/ref&gt; بە ھەمان شێوە لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی چینگ|شانشینی چینگ]] لە سەدەی نۆزدەھەم زاراوەکە بەکار ھاتووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠١٣|سەردێڕ=List Of Countries In The Far East Region|ناونیشان=https://www.globalbankingandfinance.com/list-of-countries-in-the-far-east-region/|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt;

لە ناوەڕاستی سەدەی بیستەمەوە، ئەم زاراوەیە زیاتر بۆ ناوچەی دەزگاکانی ڕاگەیاندنی گشتیی نێودەوڵەتیدا بەکارنەھاتووە بەھۆی واتا سیاسییەکانییەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Fields|یەکەم=Larry|سەردێڕ=The Eurocentric Worldwiew: Misunderstanding East Asia|ناونیشان=https://www.asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-19-1981/fields.pdf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151022001522/http://www.asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-19-1981/fields.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=asj.upd.edu.ph|پەڕە=٤٠}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Economist&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.economist.com/node/15213613|سەردێڕ=A menagerie of monikers|ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠١١|ئیش=[[The Economist]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Reischauer 1960&quot;&gt;Reischauer, Edwin and John K Fairbank, ''East Asia: The Great Tradition,'' 1960.&lt;/ref&gt; باکووری ئاسیا ھەندێک جار بەھۆی جیاوازی کولتووری و نەتەوەیییەوە لەم زاراوە جوگرافییە دوورخراوەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=East and Southeast Asia|ناونیشان=https://www.andeglobal.org/esea/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=ANDE}}&lt;/ref&gt;

== ناوبانگ ==
لە نێو ئەورووپییەکانی ڕۆژاوادا، پێش سەردەمی کۆلۆنیالیزم، ''ڕۆژھەڵاتی دوور'' ئاماژەی بە ھەر شتێک دەکرد کە لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست زیاتر بێت. لە سەدەی شازدەیەمدا، شا جۆنی سێیەمی پورتوگال، ھیندستانی بە «وڵاتێکی دەوڵەمەند و سەرنجڕاکێش» لە ڕۆژھەڵاتی دوور&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Robert Sewell|ناونیشان=https://archive.org/details/forgottenempire00robe|سەردێڕ=A Forgotten Empire: Vijayanagar; A Contribution to the History of India|ساڵ=١٩٠١|ژپنک=٩٧٨٨١٢٠٦٠١٢٥٣}}&lt;/ref&gt; ({{بە پورتوگالی|Extremo Oriente}}) ناوبرد، ئەم زاراوەیە لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی]]دا وەک زاراوەیەکی تەواوکەر بۆ زەوییەکانی ڕۆژھەڵاتی [[بەریتانی ڕاج|ھیندستانی بەریتانیا]] بەکار دەھات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=East Asia {{!}} Countries, Map, &amp; Population {{!}} Britannica|ناونیشان=https://www.britannica.com/place/East-Asia|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.britannica.com|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=About the Far East|ناونیشان=https://forumvostok.ru/en/about/|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=forumvostok.ru}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
&lt;div class=&quot;div-col&quot; style=&quot;column-width: 30em;&quot;&gt;
* [[ئاسیا‒ھێمن]]
* [[ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]]
* [[چوار پڵنگی ئاسیا]]
* [[ئاسیای ناوەوە]]
** [[سیبیریا]]
** [[ئۆرال (ناوچە)]]
* [[باکووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]]
* [[ڕۆژھەڵات]]
* [[باکووری ئاسیا]]
* [[باشووری ئاسیا]]
* [[باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]]
* [[ئاسیای گەرم]]
* [[کۆچکردنی تورک|کۆچی تورکەکان]]

'''ڕێکخراوەکان'''
* ASEAN+3
* ھاوبەشی ئابووری گشتگیر بۆ ڕۆژھەڵاتی ئاسیا
* ھاوبەشی ئابووری گشتگیری ناوچەیی
* سەنتەری گەشەپێدانی ڕاوچییەکانی ماسی لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا
&lt;/div&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|چین|ڕووسیا|کۆریای باشوور|تایلەند|فلیپین|ژاپۆن|ئاسیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Far East}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کۆریای باشوور-کۆلکە}}
{{تایلەند-کۆلکە}}

[[پۆل:ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]]
[[پۆل:باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]]
[[پۆل:باکووری ئاسیا]]
[[پۆل:ھەرێمەکانی ئاسیا]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی تێتومی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی خمێری]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی لاو]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ڕووسی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی پۆرتووگالی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی تامیلی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیندۆنیزی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی مۆنگۆلی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی کۆری]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی تایلەندی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ڤیێتنامی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی بێرمی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی چینی]]
[[پۆل:کیشوەرەکان]]
[[پۆل:جوگرافیا]]
[[پۆل:جوگرافیا بەپێی کیشوەر]]
[[پۆل:باکووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]]
[[پۆل:چاندی ئاسیایی]]</text>
      <sha1>rsjhgh0vn7ehxvhfyu7f7iq55bvwqqr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ماوریس لامارش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>247461</id>
    <revision>
      <id>1694195</id>
      <parentid>1678228</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T05:48:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1694195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6360" sha1="ew5ttmg8xm4w9p3wxkg2l2ck23b0vx4" xml:space="preserve">{{Infobox person|name=ماوریس لامارش|image=Maurice LaMarche by Gage Skidmore 3.jpg|alt=&lt;!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --&gt;|caption=ماوریس لامارش ساڵیڤ٢٠٢٣|birth_name=&lt;!-- only use if different from name --&gt;|birth_date={{birth date and age|1958|3|30}}|birth_place=کەنەدا|citizenship={{hlist|کەنەدا|نەتەوە یەکگرتووەکان}}|occupation={{hlist|ئەکتەری دەنگی|کۆمیدی}}|years_active=١٩٧٧–ئێستا|spouse={{marriage|ڕۆبن ئیسمان|1991}}|children=١}} 

'''ماوریس لامارش''' ({{بە ئینگلیزی|Maurice LaMarche}}؛ لەدایکبووی ٣٠ی ئازاری ١٩٥٨) ئەکتەری دەنگی کەنەدی و کۆمیدییە. 

== سەرەتای ژیانی ==
لامارش لە ٣٠ی ئازاری ١٩٥٨ لە شاری تۆرۆنتۆ لە ویلایەتی ئۆنتاریۆ لەدایکبووە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Freeman|یەکەم١=Joshua|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٦|سەردێڕ=Toronto actor who voiced 'Pinky and The Brain' and 'Futurama' set to appear at Fan Expo|ناونیشان=https://www.cp24.com/entertainment-news/celebrity-news/toronto-actor-who-voiced-pinky-and-the-brain-and-futurama-set-to-appear-at-fan-expo-1.3054786|وێبگە=[[CP24]]|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231027070026/https://www.cp24.com/entertainment-news/celebrity-news/toronto-actor-who-voiced-pinky-and-the-brain-and-futurama-set-to-appear-at-fan-expo-1.3054786|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە دایک و باوکی ناویان گای لامارش و لیندا بۆردۆن بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Maurice LaMarche|ناونیشان=https://www.tcm.com/tcmdb/person/107522%7C0/Maurice-Lamarche|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=[[Turner Classic Movies]]}}&lt;/ref&gt; خێزانەکەی ھەر زوو دوای لەدایکبوونی،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Interview with Quick Stop Entertainment|ناونیشان=http://www.quickstopentertainment.com/?p=1153&amp;page=1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20120630004758/http://www.asitecalledfred.com/2006/08/14/quick-stop-interview-maurice-lamarche/2/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٢|وێبگە=Ken Plume and FRED Entertainment|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt; ڕوویان لە شاری تیمینز لە ئۆنتاریۆ کرد. منداڵی لامارش پڕ بوو لە &quot;جیھانی بچووکی خۆی لە کارتۆن و تەلەفزیۆنی شەستەکان&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Plume|یەکەم=Ken|سەردێڕ=Interview with Quick Stop Entertainment (12th question)|ناونیشان=http://www.quickstopentertainment.com/?p=1153&amp;page=1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080303214850/http://www.quickstopentertainment.com/?p=1153&amp;page=1|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Quickstopentertainment.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Plume|یەکەم=Ken|سەردێڕ=Interview with Quick Stop Entertainment (18th question)|ناونیشان=http://www.quickstopentertainment.com/?p=1153&amp;page=1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080303214850/http://www.quickstopentertainment.com/?p=1153&amp;page=1|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Quickstopentertainment.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی تویت|ناونیشان=https://twitter.com/MAURICELAMARCHE/status/1395031259299024902|سەردێڕ=I also did the original scratch for Shrek (which went to my childhood neighbor Mike Myers), Dinosaur (went to D.B Sweeney), and The Toad in Flushed Away, which went to Ian McKellen after I said, &quot;Oh, I've just been doing my Ian McKellen for you guys this whole time&quot;.|بەکارھێنەر=MAURICELAMARCHE|دوایین=LaMarche|یەکەم=Maurice|بەستەری نووسەر=Maurice LaMarche|ژمارە=١٣٩٥٠٣١٢٥٩٢٩٩٠٢٤٩٠٢|ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Maurice LaMarche}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|کەنەدا}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{فیلم-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٨]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئانی]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوە کەنەدییەکان]]
[[پۆل:ئەکتەرە تەلەفزیۆنییە پیاوەکانی کەنەدا]]
[[پۆل:ئەکتەرانی یاری ڤیدیۆیی پیاوی کەنەدی]]
[[پۆل:ئەکتەری دەنگی پیاوی کەنەدی]]
[[پۆل:خەڵکی دیزنی]]
[[پۆل:ئەکتەرانی پیاو لە تۆرۆنتۆوە]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئیمی پرایم تایم]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی کەنەدا لە سەدەی بیستەم]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی کەنەدا لە سەدەی بیست و یەک]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]]
[[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی لۆس ئانجلەس]]
[[پۆل:ھاووڵاتییە سروشتییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]</text>
      <sha1>ew5ttmg8xm4w9p3wxkg2l2ck23b0vx4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیکاردۆ جیاکۆنی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>247490</id>
    <revision>
      <id>1694184</id>
      <parentid>1691925</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T04:38:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، گەردوون-کۆلکە، فیزیک-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694184</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10289" sha1="k1eg1nncjg4w2oxuchxclyqmy9fdke6" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدانی زانا|image=RiccardoGiacconi.jpg|ناو=ڕیکاردۆ جیاکۆنی|وێنە=RiccardoGiacconi.jpg|ڕێکەوتی لەدایکبوون=٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٣١|شوێنی لەدایکبوون=[[جەنەوا]]|ڕێکەوتی مردن=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ (تەمەن ٨٧ ساڵ)|شوێنی مردن=[[سان دییگۆ]]|نەتەوە=ئیتاڵی-ئەمریکی|خەڵاتەکان=* میدالیای ئیلییۆت کرێسۆن (١٩٨٠)
* خەڵاتی دانی هاینمان بۆ فیزیای ئەستێرەیی (١٩٨١)
* خەڵاتی نۆبڵ لە فیزیا (٢٠٠٢)}}

'''ڕیکاردۆ جیاکۆنی''' ( بە {{IPA-it|rikˈkardo dʒakˈkoːni|lang}} لە دایک بووی  ٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٣١ – ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ کۆچی دوایی) [[ستێرفیزیک|فیزیای فەلەکناسی]] ئیتاڵی-ئەمریکی خاوەنی [[خەڵاتی نۆبێل|خەڵاتی نۆبڵ]] بوو کە بناغەکانی فەلەکناسی تیشکی ئێکس دانا. مامۆستا بووە لە [[زانکۆی جانز ھاپکنز|زانکۆی جۆنز هۆپکینز]] .

== ژیاننامە ==
جیاکۆنی لە [[جەنەوا|شاری جێنەوا]] لە ئیتاڵیا لەدایکبووە، خەڵاتی لۆریای لە بەشی فیزیای زانکۆی میلانۆ وەرگرتووە پێش ئەوەی بچێتە ئەمریکا بۆ ئەوەی کاری توێژینەوەی [[ستێرفیزیک|فیزیای ئەستێرەیی]] بکات. لە ساڵی ١٩٥٦دا، زەمالەی فولبرایت وای لێکرد بچێتە ئەمریکا بۆ هاوکاریکردن لەگەڵ مامۆستای فیزیا ئاڕ دبلیو تۆمپسۆن لە زانکۆی ئیندیانا .

بەو پێیەی تیشکی تیشکی ئێکس گەردوونی لەلایەن بەرگەهەوای زەویەوە هەڵدەمژرێت، بۆ فەلەکناسی تیشکی ئێکس، تەلەسکۆپی بنچینەیی بۆشایی ئاسمان پێویستە. جیاکۆنی خۆی بۆ ئەم کێشەیە بەکارهێنا، کاری لەسەر ئامێرەکانی فەلەکناسی تیشکی ئێکس کرد؛ لە ئامێری دۆزەرەوەی موشەکەوە لە کۆتاییەکانی ١٩٥٠ و سەرەتای شەستەکاندا، تا دەگاتە ئوهور سەتلایت, یەکەم مانگی دەستکردی فەلەکناسی تیشکی ئێکس کە بە دەوری خۆیدا دەسوڕێتەوە، لە ساڵانی ١٩٧٠دا. توێژینەوە پێشەنگەکانی جیاکۆنی لە ساڵی ١٩٧٨ بەردەوام بوو لەگەڵ ڕوانگەی ئەنیشتاین, یەکەم تەلەسکۆپی تیشکی ئێکس کە تەواو وێنەگرتن بوو کە خرایە بۆشایی ئاسمان، دواتر لەگەڵ ڕوانگەی تیشکی ئێکس چاندرا کە لە ساڵی ١٩٩٩ خرایە خوارەوە و تا ئێستاش کاردەکات. هەروەها جیاکۆنی شارەزایی خۆی لە بوارەکانی تری فەلەکناسیدا بەکارهێنا، بووە یەکەم بەڕێوەبەری هەمیشەیی (١٩٨١-١٩٩٣)ی [[پەیمانگای زانستی تەلیسکۆپی بۆشایی|پەیمانگای زانستی تەلەسکۆپی بۆشایی ئاسمان]] (سەنتەری کارەکانی زانستی [[تەلیسکۆپی بۆشاییی ھەبڵ|تەلەسکۆپی بۆشایی ئاسمانی هابل]] )، دواتر بەڕێوەبەری گشتی [[ڕوانگەی باشووری ئەورووپا|ڕوانگەی باشووری ئەوروپا]] (ESO). ) لە ساڵی ١٩٩٣ تا ١٩٩٩، سەرپەرشتی دروستکردنی [[تەلیسکۆپی زۆر گەورە|تەلەسکۆپی زۆر گەورەی]] کرد، ئەوکات سەرۆکی زانکۆکانی هاوبەش، ئینکۆ (١٩٩٩-٢٠٠٤) بەڕێوەبردنی ساڵانی سەرەتای ڕیزبەندی ALMA .

جیاکۆنی لە ساڵی ٢٠٠٢دا پشکێکی [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] پێبەخشرا &quot;بەهۆی بەشداریکردنی پێشەنگ لە فیزیای ئەستێرەیی، کە بووەتە هۆی دۆزینەوەی سەرچاوەی تیشکی ئێکس گەردوونی &quot;. &lt;ref name=&quot;NobelCitation&quot;&gt;[http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2002/ Nobel prize citation]&lt;/ref&gt; پشکەکانی دیکەی خەڵاتەکە لەو ساڵەدا بەخشرایە ماساتۆشی کۆشیبا و ڕیمۆند دەیڤس جونیۆر بۆ فەلەکناسی نیوترینۆ.

جیاکۆنی پۆستی مامۆستای فیزیا و فەلەکناسی (١٩٨٢-١٩٩٧) و مامۆستای توێژینەوە (لە ساڵی ١٩٩٨ تا مردنی لە ساڵی ٢٠١٨) لە [[زانکۆی جانز ھاپکنز|زانکۆی جۆنز هۆپکینز وەرگرتووە]] ، و مامۆستای زانکۆ بووە. لە ساڵانی ٢٠٠٠دا لێکۆڵەری سەرەکی بووە بۆ پڕۆژەی گەورەی چاندرە دیپ فیڵد-باشوور لەگەڵ ڕوانگەی تیشکی ئێکس چاندرە لە [[ناسا]] . جیاکۆنی لە ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ کۆچی دوایی کردووە &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2018/12/13/science/riccardo-giacconi-dead.html|سەردێڕ=Riccardo Giacconi, 87, Explorer of the Universe Through X-Rays, Dies|ئیش=The New York Times|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|دوایین=Overbye|یەکەم=Dennis}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.repubblica.it/scienze/2018/12/10/news/e_morto_il_fisico_riccardo_giacconi_nobel_nel_2002_padre_dell_astronomia_a_raggi_x-213929786/] {{In lang|it}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Nobel Prize-winning astrophysicist Riccardo Giacconi dies at 87|ناونیشان=https://hub.jhu.edu/2018/12/12/riccardo-giacconi-obituary/}}&lt;/ref&gt;

== دەستکەوت و خەڵاتەکان ==

* خەڵاتی هێلین بی وارنەر بۆ فەلەکناسی (١٩٦٦)
* ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانی زانستەکان (١٩٧١) &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Riccardo Giacconi|ناونیشان=http://www.nasonline.org/member-directory/deceased-members/55383.html|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.nasonline.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211023194304/http://www.nasonline.org/member-directory/deceased-members/55383.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* ئەندامی [[پەیمانگای ئەمریکیی ھونەر و زانست|ئەکادیمیای هونەر و زانستی ئەمریکی]] (١٩٧١) &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Riccardo Giacconi|ناونیشان=https://www.amacad.org/person/riccardo-giacconi|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=American Academy of Arts &amp; Sciences|زمان=en}}&lt;/ref&gt;
* مەدالیای بروس (١٩٨١) &lt;ref name=&quot;Bruce&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.phys-astro.sonoma.edu/brucemedalists/Giacconi/index.html |سەردێڕ=Bruce Medal page |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠٠٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070711154955/http://www.phys-astro.sonoma.edu/BruceMedalists/Giacconi/index.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* هێنری نۆریس ڕوسیل وانەوتنەوە (١٩٨١)
* خەڵاتی هاینمان (١٩٨١)
* مەدالیای زێڕی کۆمەڵەی شاهانەی فەلەکناسی (١٩٨٢)
* خەڵاتی گورگ لە فیزیا (١٩٨٧)
* ئەندامی کۆمەڵەی فەلسەفی ئەمریکی (٢٠٠١) &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=APS Member History|ناونیشان=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Riccardo+Giacconi&amp;title=&amp;subject=&amp;subdiv=&amp;mem=&amp;year=&amp;year-max=&amp;dead=&amp;keyword=&amp;smode=advanced|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=search.amphilsoc.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211016153139/https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Riccardo+Giacconi&amp;title=&amp;subject=&amp;subdiv=&amp;mem=&amp;year=&amp;year-max=&amp;dead=&amp;keyword=&amp;smode=advanced|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵ لە فیزیا]] (٢٠٠٢)
* مەدالیای نیشتمانی زانست (٢٠٠٣)
* [[گەڕەستێرۆچکە|ئەستێرەی بچووک]] ٣٣٧١ جیاکۆنی

== سەرچاوەکان ==
{{Reflist}}

== بەستەری دەرەکی ==

* {{Nobelprize}} including the Nobel Lecture December 8, 2002 ''The Dawn of X-Ray Astronomy''
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|گەردوون|فیزیک|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەورووپا|ئیتاڵیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Riccardo Giacconi}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{گەردوون-کۆلکە}}
{{فیزیک-کۆلکە}}

[[پۆل:ژیاننامە]]
[[پۆل:گەردوون]]
[[پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی]]
[[پۆل:ھاوپۆلەکانی کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئیتالی]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی مەدالیای نیشتمانی بۆ زانست]]
[[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠١٨]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣١]]</text>
      <sha1>k1eg1nncjg4w2oxuchxclyqmy9fdke6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیمۆت کۆنتڕۆڵ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>247540</id>
    <revision>
      <id>1694139</id>
      <parentid>1446841</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T01:39:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، تەکنۆلۆژیا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9866" sha1="lnfot2i7n7mk3jfdt00wyfgtst8q4fj" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

'''ڕیمۆت کۆنتڕۆڵ''' ({{بە ئینگلیزی |Remote Control}}) [[ئامێر]]ێکە بۆ کارپێکردن یان کۆنترۆڵکردنی ئامێرە [[ئەلەکترۆنیک|ئەلیکترۆنییەکان]] لە دوورەوە. ڕێگە بە بەکارھێنەران دەدات کارلێک لەگەڵ ئامێرەکانیان بکەن بەبێ ئەوەی پێویست بکات بە شێوەیەکی فیزیکی دەستیان لێبدات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Greenfield|یەکەم=Rebecca|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠١١|سەردێڕ=Tech Etymology: TV Clicker|ناونیشان=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2011/04/tech-etymology-tv-clicker/236965/|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=The Atlantic|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; کۆنتڕۆڵی دوور بە شێوەیەکی باو بۆ [[تەلەڤیزیۆن]] و [[دی ڤی دی خوێنەر]] و سیستەمی سینەمای ماڵەوە و کامکۆردێر و تەندروستی و ئامێرە ئەلیکترۆنییە جیاوازەکانی تر بەکاردەھێنرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=fNjgCgAAQBAJ&amp;q=Wilson+1897+Torpedo&amp;pg=PA87|سەردێڕ=Unmanned Systems of World Wars I and II|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٦٢-٠٢٩٢٢-٣|دوایین١=Everett|یەکەم١=H. R.|ڕێکەوت=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=MIT Press}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[[Tapan K. Sarkar]], '' History of wireless'', John Wiley and Sons, 2006, {{ISBN|0-471-71814-9}}, p. 276-278.&lt;/ref&gt; ئامانجی سەرەکی کۆنترۆڵی دوور ناردنی نیشانە (سیگناڵ)یان فەرمانە بۆ ئەو ئامێرەی کە لەگەڵیدا جووت کراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=1902 – Telekine (Telekino) – Leonardo Torres Quvedo (Spanish)|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ناونیشان=https://cyberneticzoo.com/early-robot-enabling-technologies/1902-telekine-telekino-leonardo-torres-quevedo-spanish/}}&lt;/ref&gt; ئەمە بە شێوەیەکی گشتی بە بەکارھێنانی تەکنەلۆژیای ژێر سوور (IR) ئەنجام دەدرێت، ھەرچەندە ھەندێک لە ڕیمووەتەکان فریکوێنسی ڕادیۆیی (RF)یان بلوتووز بۆ پەیوەندیکردن بەکاردەھێنن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Seng|یەکەم=Chong|ڕێکەوت=٣٠ی ئابی ٢٠١٢|سەردێڕ=TP Vision Announces Philips 9000 Series Premium Smart LED TVs|ناونیشان=https://www.hardwarezone.com.sg/tech-news-tp-vision-announces-philips-9000-series-premium-smart-led-tvs|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.hardwarezone.com.sg|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=James Wray and Ulf Stabe |ناونیشان=http://www.thetechherald.com/articles/Microsoft-brings-TV-voice-control-to-Kinect |سەردێڕ=Microsoft brings TV voice control to Kinect |بڵاوکەرەوە=Thetechherald.com |ڕێکەوت=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131102100730/http://www.thetechherald.com/articles/Microsoft-brings-TV-voice-control-to-Kinect |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://us.playstation.com/ps3/accessories/playstation-move-navigation-controller-ps3.html|سەردێڕ=PlayStation®Move Navigation Controller|ئیش=us.playstation.com|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی شوباتی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200218115004/http://us.playstation.com/ps3/accessories/playstation-move-navigation-controller-ps3.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; کۆنترۆڵی دوور سیگناڵێکی دیاریکراو دەنێرێت بۆ ئامێرەکە، کە دواتر سیگناڵەکە دەگۆڕێت بۆ کردارێکی ھاوتا، وەک گۆڕینی کەناڵەکان یان ڕێکخستنی دەنگی تەلەڤیزیۆن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=xSgDAAAAMBAJ&amp;q=Popular+Science+1931+plane&amp;pg=PA78|سەردێڕ=Radio Aims At Remote Control|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ١٩٣٠|ئیش=Popular Science|بڵاوکەرەوە=Bonnier Corporation}}&lt;/ref&gt; کۆنتڕۆڵی دوور لە دیزایندا جیاوازە، بەپێی ئەو ئامێرەی کە مەبەست لێی کۆنترۆڵکردنە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.zenith.com/sub_about/about_remote.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080116212531/http://www.zenith.com/sub_about/about_remote.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨ |سەردێڕ=Five Decades of Channel Surfing: History of the TV Remote Control |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; بە شێوەیەکی گشتی دوگمە یان کیپادێکیان ھەیە کە ڕێگە بە بەکارھێنەران دەدات فەرمانی تایبەت دابنێن یان بە مینیو و ھەڵبژاردنەکاندا بگەڕێن.&lt;ref name=&quot;metv.com&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.metv.com/stories/a-history-of-the-television-remote-control-as-told-through-its-advertising|سەردێڕ=A history of the TV remote control as told through its advertising|وێبگە=Me-TV Network|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211214085958/https://www.metv.com/stories/a-history-of-the-television-remote-control-as-told-through-its-advertising|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا ڕەنگە ھەندێک لە ڕیمووەتەکان تایبەتمەندی زیادەیان ھەبێت، وەک دوگمەی ڕووناکی پشتەوە، شاشەی لەمس، یان کۆنترۆڵی دەنگی. لەم ساڵانەی دواییدا کۆنتڕۆڵی دوور شانبەشانی پێشکەوتنەکانی [[تەکنۆلۆژیا]] پەرەی سەندووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://www.wired.com/2007/10/vg-greatestgadget/|سەردێڕ=1956: Zenith Space Commander Remote Control|magazine=Wired|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Farhi&gt;Farhi, Paul. [https://web.archive.org/web/20180817031653/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/02/16/AR2007021602102.html &quot;The Inventor Who Deserves a Sitting Ovation.&quot;] ''Washington Post''. February 17, 2007.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Verge&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Marino |یەکەم=Andrew |ڕێکەوت=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٣|سەردێڕ=The buttons on Zenith's original &quot;clicker&quot; remote were a mechanical marvel |ناونیشان=https://www.theverge.com/23810061/zenith-space-command-remote-control-button-of-the-month |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=The Verge |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; ئێستا دەتوانرێت زۆرێک لە ڕیمووەتە مۆدێرنەکان لەگەڵ چەندین ئامێردا بەرنامە بۆ دابنرێت یان ھاوکات بکرێت، ئەمەش ڕێگە بە بەکارھێنەران دەدات بە یەک ڕیمۆت چەندین ئامێر کۆنتڕۆڵ بکەن. جگە لەوەش ھەندێک لە ڕیمووەتەکان دەتوانن پەیوەندی بە سیستەمی زیرەکی ماڵەوە بکەن، ئەمەش بەکارھێنەران دەتوانن لە یەک ڕیمووەتەوە ئامێرە زیرەکەکانی جۆراوجۆر وەک گڵۆپ یان گەرمکەرەوە کۆنتڕۆڵ بکەن؛ بۆیە کۆنترۆڵی دوور بووەتە ئامرازێکی سەرەکی لە ژیانی ڕۆژانەماندا، ئاسانکاری بەکارھێنانی بۆ کارپێکردنی ئامێرە ئەلیکترۆنییەکان لە دوورەوە دابین دەکات. بوونەتە تایبەتمەندییەکی باوی ئەلیکترۆنیاتی ناوماڵ و بەردەوامن لە پەرەسەندن بۆ دابینکردنی پێداویستییەکانی تەکنەلۆژیای مۆدێرن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Remote control for color tv goes the all-electronic route |journal=[[Electronics (magazine)|Electronics]] |ڕێکەوت=نیسانی ١٩٧٠|بەرگ=٤٣|پەڕە=١٠٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=rFJJAQAAIAAJ |بڵاوکەرەوە=McGraw-Hill Publishing Company |وتەگێڕانەوە=RCA's Wayne Evans, Carl Moeller and Edward Milbourn tell how digital signals and MOS FET memory modules are used to replace motor-driven tuning controls}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|تەکنۆلۆژیا|ئینتەرنێت|وڵاتەکان|تەلەڤیزیۆن}}
{{پۆلی کۆمنز|Remote control units}}

{{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}}
{{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}}
{{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}}

[[پۆل:داھێنانە بریتانییەکان]]
[[پۆل:ئەلکترۆنی بەکاربەر]]</text>
      <sha1>lnfot2i7n7mk3jfdt00wyfgtst8q4fj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێدار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>247933</id>
    <revision>
      <id>1694250</id>
      <parentid>1649090</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T07:38:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10153" sha1="boskntae1z220l127nbwramslmcgl2i" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ڕێدار
| ناوی_فەرمی	           =  '''{{lang-ar| ریدار }}&lt;br&gt;{{lang-en| Redar   }}'''
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=  
| جۆری_نیشتنگە		=     '''[[شارەدێ]]'''
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  
| شرۆڤەی_وێنە		= 
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 35.7351| 44.46725}}}}
| قەبارەی_نەخشە  =200px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''شارەدێی ڕێدار'''
| دەرزیی_نەخشە  =  Kurdistan Region#Iraq#Asia
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە            = 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە          = 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە      = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا
| بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە           = ١
| پۆتانەکان              = {{coord| 35.7351| 44.46725 |region:IQ|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;  
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای کەرکووک]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای کەرکووک]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=   
| ناوی_دابەشکراو٤	=   
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= بوون بە [[شارەدێ]]
| ڕێکەوتی_دامەزران	= ١٩٢٣
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= بەڕێوبەری ناحیە
| ناوی_سەرۆک		= بەهجەت واحید
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= ٢٫٢٤
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			=  ٦٦٦        
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		=  (١٢،٥٥٥)&lt;ref&gt;https://www.iasj.net/iasj/download/40c3959215ff1eab&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە			= [[٢٠٢١]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= ٥،٦٠٤  
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧)
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  ٠٬٧٥٨&lt;ref name=&quot;GlobalDataLab&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST		= [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST	= +٤:٣٠
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}

'''ڕێدار''' شارەدێیەکە لە [[ناحیەی شوان]]، [[قەزای کەرکووک]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000  | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤  | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥  |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&amp;lng=1  | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤  | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  | ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٩ی ئایاری ٢٠٢٤  |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&amp;lng=1  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

دەکەوێتە باکووری شاری [[کەرکووک]] بە دووری (٢٨کم)، ژمارەی دانیشتووانی ١٢ ھەزار و ٥٥٥ کەسە. ئەم شارەدێیە ناوەندی [[ناحیەی شوان]]ە.&lt;ref&gt;https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html&lt;/ref&gt;

== ناو ==
ڕێداد لە زمانی کوردیدا بەم واتایانە دێت:
* پاسەوانی ڕێگەوبان
* باجگری سەر ڕێ
* ڕێبوار.&lt;ref&gt;https://lex.vejin.net/ck/search/?t=ڕێدار&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
شارەدێی ڕێدار ھاوسنوورە لەگەڵ:
* لە باکوورەوە گوندی [[جەوەجەوە]].
* لە باشوورەوە گوندی [[حاجی بەیخانی خواروو]].
* لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[سمایل بەگی]].
* لە ڕۆژئاواوە گوندی [[قوڵیبەگ]].&lt;ref&gt;https://www.openstreetmap.org/#map=13/35.7011/44.4620&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
ڕێدار لە ئێستادا ناوەندی [[ناحیەی شوان]]ە، تاوەکو ساڵی ١٩٢٣ گوندی [[حاجی بەیخانی سەروو]] ناوەندی بوو.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[ناحیەی شوان]]
* [[قەزای کەرکووک]]
* [[پارێزگای کەرکووک]]

== سەرچاوەکان ==
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}}
{{پارێزگای کەرکووک}}
{{گوندەکانی قەزای کەرکووک}}
{{سەرچاوەکان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{عێراق-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:پارێزگای کەرکووک]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]]
[[پۆل:شارەکانی عێراق]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]]</text>
      <sha1>boskntae1z220l127nbwramslmcgl2i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیالیزمی فەلسەفی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>248674</id>
    <revision>
      <id>1694085</id>
      <parentid>1461542</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:38:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فەلسەفە-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7977" sha1="clksr96kjyl6t730qab1e3k3oj12m1s" xml:space="preserve">'''ڕیالیزم''' یا '''واقیعباوەڕی''' بۆچوونێکی [[فەلسەفە|فەلسەفییە]] کە پێی وایە جۆرێکی دیاریکراو لە شتەکان (لە [[شتی دەرھەست|شتگەلی دەرھەست]] وەک [[ژمارە|ژمارەوە]] بگرە، تا فەرمانەکان و ڕێچکە و ڕێبازەکانی [[ئەخلاق]]، تا خودی جیھانی فیزیکی) [[ھەبوون|ھەبوونیان]] سەربەخۆ و ئازاد لە [[زەین|زەینە]]. یانی تەنانەت ئەگەر ھیچ زەینێکیش نەبێ کە [[ھەستپێکردن|ھەستیان پێ بکا]] و پێیان بزانێ، ئەوان ھەر ھەن و، بوونیان ھەر تەنیا دەرکەوتنێک نییە لە چاوی بینەردا و بەس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Craig|یەکەم=Edward|ڕێکەوت=١٩٩٦|سەردێڕ=Routledge Encyclopedia of Philosophy: Genealogy to Iqbal|ناونیشان=https://philpapers.org/rec/BEAREO|ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=philpapers.org|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Miller|یەکەم=Alexander|سەردێڕ=Realism|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://plato.stanford.edu/archives/win2021/entries/realism/|ئیش=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|editor-last=Zalta|editor-first=Edward N.|edition=Winter 2021|بڵاوکەرەوە=Metaphysics Research Lab, Stanford University|ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Honderich|یەکەم=Ted|ڕێکەوت=١٩٩٥|سەردێڕ=The Oxford companion to philosophy|ناونیشان=https://philpapers.org/rec/HONTOC-2|ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=philpapers.org|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Elkana|یەکەم=Yehuda|ڕێکەوت=١٩٧٨|سەردێڕ=Two-Tier-Thinking: Philosophical Realism and Historical Relativism|ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/284907|journal=Social Studies of Science|بەرگ=٨|issue=3|پەڕەکان=٣٠٩–٣٢٦|issn=0306-3127}}&lt;/ref&gt;  ئەمە ڕێک پێچەوانەی بڕێ بۆچوون و ڕوانگەی فەلسەفیی دیکەیە. ڕوانگە ناڕیالیستییەکان باوەڕیان ئەوەیە کە مرۆڤ ناتوانێ [[دڵنیایی|بەدڵنیایییەوە]] قسەی ئەو [[واقیع|واقیعە]] بکا کە لە ئەوپەڕی زەینیەوە ھەڵکەوتووە. تەنانەت ھەندێکیان ھیچ باوەڕیان بە واقیعی دەرەوەی زەین نییە.

ڕیالیزم کەمتر بۆ خۆی بە ھەڵوێست حیساب دەکرێ و، زۆرتر بە شێوەیەک دادەنرێ بۆ ڕووبەڕووبوونەوە و مامەڵە لەگەڵ بابەتەکانی تردا. ئەمەش ژمارەیەک لە بابەتەکانی [[مەعریفەتناسی|ماریفەتناسی]] و [[میتافیزیک]] لە خۆ دەگرێ، کە ھەموویان وای بۆ دەچن کە «شتێ» لە دەرەوەی زەیندا ھەیە، ڕەھا و سەربەخۆ و ئازاد لە [[زانین|ناسیاری]] و [[ھزر|فکر]] و [[تێگەیشتن]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Khlentzos|یەکەم=Drew|سەردێڕ=Challenges to Metaphysical Realism|ڕێکەوت=٢٠١٦|ناونیشان=https://plato.stanford.edu/archives/win2016/entries/realism-sem-challenge/|ئیش=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|editor-last=Zalta|editor-first=Edward N.|edition=Winter 2016|بڵاوکەرەوە=Metaphysics Research Lab, Stanford University|ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Kasavin|یەکەم=Ilya|ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Philosophical Realism: The Challenges for Social Epistemologists|ناونیشان=http://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/02691728.2014.971913|journal=Social Epistemology|زمان=en|بەرگ=٢٩|issue=4|پەڕەکان=٤٣١–٤٤٤|doi=10.1080/02691728.2014.971913|issn=0269-1728}}&lt;/ref&gt; ئەم شتە دەتوانێ جیھانی فیزیکی بێ، دەتوانێ [[ڕابردوو]] یا [[داھاتوو]] بێ، دەتوانێ زەینگەلی تر بێ، یا دەتوانێ «[[خۆ]]» بێ. تەنانەت دەشتوانێ [[تێکڕایی|تێکڕایییەکان]] یا ڕاستییە ماتماتیکییەکان یا ڕاستییە ئەخلاقییەکان یا خودی فکر بێ.

== شێوەکان ==
=== ڕیالیزمی ئۆنتۆلۆژیک ===
تیۆرییەکە لەبارەی ئەوەوە کە ھەیە. دەڵێ ئێمە لە جیھانێکا دەژین کە بوونی ھەڵنەواسراوە بە ئێمە و فکرەکانمانەوە و، بەم بۆنەوە ھەندێ [[فاکت|فاکتگەل]] ھەن کە قەت ناتوانین چنگیان لێ گیر بخەین، بەو مانایە کە بە ھیچ شێوەیەک ناتوانین بەدەستھاتنیان بسەلمێنین.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mautner|یەکەم=Thomas|سەردێڕ=The penguin dictionary of Philisophy|پەڕەکان=٥٢٠, ٥٢١}}&lt;/ref&gt;

=== ڕیالیزمی تێگەیشتەیی ===
بۆچوونێکە کە دەڵێ [[تێکڕایی|تێگەیشتە تێکڕایییەکان]] (universal concepts) ھەن، ئەویش بە شێوەی [[ئۆبژەکتیڤیتە|ئۆبژەکتیڤ]] و سەربەخۆ؛ یانی ھەبوونیان نە منەتباری ئەو [[تاک (میتافیزیک)|تاکانەیە]] کە ئەمان [[تایبەتمەندی (فەلسەفە)|تایبەتمەندیی]] ئەوانن و، نەش بەستراوە بە زەینێکەوە کە پێیان بزانێ و ھەستیان پێ بکا. ئەم ڕوانگەیە لە [[تیۆریی فۆرمەکان|تیۆریی فۆرمەکانی ئەفلاتوونەوە]] سەرچاوەی گرتووە و دژی [[نۆمینالیزم|نۆمیناڵیزمە]] کە پێی وایە تێگەیشتە تێکڕایییەکان لە ناوێ زیاتر نین.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== ڕیالیزمی زانستی ===
باوەڕێ کە زۆربەی [[ھەبوو|ھەبووەکانی]] تیۆرییە زانستییە سەلماوەکان، وەک [[ئەلیکترۆن|ئەلیکترۆنەکان]] و [[کوارک|کوارکەکان]]، کە بۆ ڕوونکردنەوەی دیاردەگەلی جێی ڕوانین بە کار دەبرێن، بە واقیعی دەزانێ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

===ڕیالیزمی ئەخلاقی===
ئەو شێوە ڕوانینە کە پێی وایە فاکتە ئەخلاقییەکان سەربەخۆ و ئازادن لە [[باوەڕ|باوەڕەکان]] و ھەڵوێستەکانی مرۆڤ، یا لە خواستی خوا و قانوونەکانی کۆمەڵگا.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== ڕیالیزمی ماریفەتناسانە ===
دەڵێ جیھانێکی سەربەخۆ و ئازاد لە [[زەین]] ھەیە و ئێمەش بە ھۆی [[ھۆشە|ھەستەکانمانەوە]] لە [[ئۆبژە|ئۆبژەکان]] و [[چۆنایەتی|چۆنایەتییەکانی]] ناو ئەم جیھانە تێ دەگەین. پێچەوانەی ئەم بۆچوونە، [[ئیدیالیزم|ئیدیالیزمە]]، کە دەڵێ لە کۆتاییدا واقیع ھەر زەینە و جیھانی فیزیکیی دەرەکی پێکەوەنراوییەکە ھەڵواسراو بە زەینەوە. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== ئەمانەش ببینە ==

* [[ڕیالیزمی ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ]] 
* [[ئیدیالیزم]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Realist paintings}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|فەلسەفە}}

{{فەلسەفە-کۆلکە}}

[[پۆل:ڕیالیزمی فەلسەفی]]</text>
      <sha1>clksr96kjyl6t730qab1e3k3oj12m1s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیالیزمی ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>248675</id>
    <revision>
      <id>1694086</id>
      <parentid>1374219</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:38:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فەلسەفە-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5118" sha1="jcovkmhj9i0h0hxn3wa4k3jke2u0v9s" xml:space="preserve">لە بوارەکانی [[فەلسەفەی پێزانینی ھەستەکی]] و [[فەلسەفەی زەین|فەلسەفەی زەیندا]]، '''ڕیالیزمی ڕاستەوخۆ''' یا '''ساویلکە''' و، پێچەوانەکەی، یانی '''ڕیالیزمی ناڕاستەوخۆ''' یا '''باوەڕمەند بە نوێنەرایەتی'''، دوو مۆدێلی لێکجیاوازن بۆ وەسفکردنی سروشتی [[ئەزموون|ئەزموونە]] [[وشیاری|وشیارانەکان]].&lt;ref name=&quot;lehar&quot;&gt;Lehar, Steve. (2000). [http://cns-alumni.bu.edu/~slehar/webstuff/consc1/consc1.html The Function of Conscious Experience: An Analogical Paradigm of Perception and Behavior] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190603205924/http://cns-alumni.bu.edu/~slehar/webstuff/consc1/consc1.html|date=2019-06-03}}, ''Consciousness and Cognition''.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ce&quot;&gt;Lehar, Steve. (2000). [http://sharp.bu.edu/~slehar/epist/naive-philos.html Naïve Realism in Contemporary Philosophy] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120811172229/http://sharp.bu.edu/~slehar/epist/naive-philos.html|date=2012-08-11}}, ''The Function of Conscious Experience''.&lt;/ref&gt; ئەو پرسیارە [[میتافیزیک|میتافیزیکییە]] کە ئەم دوو مۆدێلە ھەوڵی وەڵامدانەوەی دەدەن ئەمەیە کە: ئایا ئەو جیھانەی لە دەوروبەری خۆماندا دەیبینین، بۆ خۆی جیھانە واقیعییەکەیە؟ یا ھەر تەنیا کۆپییەکە لە جیھانە واقیعییەکە و، ئەزموونکردنمان دروستی کردووە؟ 

ڕیالیزمی ناڕاستەوخۆ بە شێوەیەکی تێکڕایی ھاوسەنگیی ھەیە لەگەڵ ئەو ڕوانگەیە کە [[زانست]] لەبارەی [[پێزانینی ھەستەکی|پێزانینی ھەستەکییەوە]] ھەیەتی. واتە ئەو ڕوانگە زانستییە کە دەڵێ [[سووژە]] جیھانی دەرەکی بەو چەشنەی کە بە واقیع ھەیە ئەزموون ناکات، بەڵکوو لە کڵاوڕۆچنەی چوارچێوەیەکی [[تێگەیشتە|تێگەیشتەیییەوە]] سەیری جیھان دەکا و پێی دەزانێ. جیا لەوە، ڕیالیزمی ناڕاستەوخۆ کاکڵەی پارادایمی [[کۆگنیتیڤیزم|کۆگنیتیڤیزمە]] لە [[سایکۆلۆجی|سایکۆلۆژی]] و [[زانستی کۆگنیتیڤ|زانستی کۆگنیتیڤدا]]. ئەگەرچیش بە شێوەیەکی سەرسەری و لە ڕواڵەتدا بەسەریەکداکەوتنێک لە نێوان مۆدێلی ناڕاستەوخۆ و [[ئیدیالیزم|ئیدیالیزمدا]] دەبینرێ، بەڵام، لەبەر ئەوە کە ئیدیالیزم ھەر تەنیا ئیدیاکان بە «واقیعی» دەزانێ و باوەڕی نییە بە ھەبوونی [[ئۆبژە|ئۆبژەکان]] بە شێوەی سەربەخۆ و ئازاد لە زەین، ڕێگای ڕیالیزمی ناڕاستەوخۆ جیا دەبێتەوە لە ئیدیالیزم.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Epistemological Problems of Perception - 2.2 Idealism and Phenomenalism|ناونیشان=https://plato.stanford.edu/entries/perception-episprob/#IdeaPhen|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220426001259/https://plato.stanford.edu/entries/perception-episprob/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=Stanford Encyclopedia of Philosophy}}&lt;/ref&gt;

بە پێچەوانەوە، ڕیالیزمی ڕاستەخۆ وای دادەنێ کە سووژەی وشیار ڕاستەوخۆ جیھان دەبێنێ و [[تێگەیشتە|تێگەیشتەکان]] «ھاودەقیی یەک بە یەک» -یان ھەیە لەگەڵ ئۆبژەکاندا. ئەوەش ڕەت دەکاتەوە کە [[مەعریفە|ماریفەت]] بە ھۆی [[نوێنەرایەتیی زەینی|نوێنەرایەتییەوە]] بە سووژە دەگا. ھەروەھا، ئەوەش [ڕەت دەکاتەوە] کە تێگەیشتەکان بەرھەمی ڕاڤەکردنی [[دراوە|دراوەگەلی]] [[ھۆشە|ھەستەکیی]] وەرگیراو لە جیھانێکی واقیعیی دەرەکی بن. 

==مێژوو==

[[ئەرەستوو]] یەکەم کەسێ بوو کە شەرحێکی ڕانا بۆ ڕیالیزمی ڕاستەوخۆ. لە سەدەکانی ناویندا، [[تۆماس ئەکویناس|تۆماس ئاکویناس]] -یش لەسەری کردەوە. بەڵام، بۆ ھەندێ لە فەیلەسووفانی مۆدێڕن، وەکوو [[ڕێنێ دێکارت]] و [[جۆن لۆک]] و [[لایبنیتس]] و [[دەیڤد ھیووم|ھیووم]]، ڕیالیزمی ناڕاستەوخۆ پەسەندتر بوو.

==سەرچاوەکان==
&lt;references /&gt;
{{تووڵی دەروازە|فەلسەفە}}

{{فەلسەفە-کۆلکە}}

[[پۆل:تیۆرە ئیپیستمۆلۆژییەکان]]
[[پۆل:تیۆریی زەین]]</text>
      <sha1>jcovkmhj9i0h0hxn3wa4k3jke2u0v9s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیش لە ئیسلامدا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>248885</id>
    <revision>
      <id>1694122</id>
      <parentid>1531169</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T01:36:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئیسلام-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3176" sha1="to02r7q47c3y175j9edgxgx3bscboxa" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Portrait_of_Muslim_man.jpg|وێنۆک|ھێشتنەوەی ڕیش لە ئیسلامدا]]
'''ڕیش لە ئیسلامدا''' ئاماژەیە بۆ ئەو بڕگانەی پەیوەستن بە ڕیشەوە بەپێی [[فیقھی ئیسلامی]].

== بڕگەکان ==
ھێشتنەوەی ڕیش سێ بۆچوونی زانایانی ھەیە:

بۆچوونی یەکەم: [[واجب]]ە لای زۆرینەی موسڵمانان، وەک [[پێغەمبەر]] (د.خ) دەفەرمووێت: «ناکۆک بن لەگەڵ موشریکەکان و [[ڕیش]] بھێڵنەوە و [[سمێڵ]]تان کەم بکەنەوە».&lt;ref&gt;رواه البخاري 5829، والبيهقي ف الكبرى 689&lt;/ref&gt; زۆرینەی زانایانی ئیسلام ئەم فەرموودەیە بە واجبی پیاوی موسڵمان بۆ ھێشتنەوەی ڕیش لێکدەدەنەوە، وەک ئەوەی لە فەرموودەی ئیبن عومەرەوە سەلمێنراوە لە دوو سەحیحەکە و شوێنەکانی تردا، کە دەڵێت: «سمێڵ ببڕن و ڕیش بھێڵنەوە» و بە لەفزێکی تر: «سمێڵ ببڕن و ڕیش بھێڵنەوە و جیاواز بن لە موشریکەکان» و لە ڕیوایەتی موسلیم لەبارەی ئەبوو ھورەیرە، لەبارەی پێغەمبەر (د.خ) دەفەرمووێت: «سمێڵەکان ببڕن و ڕیشەکان درێژ بکەنەوە و پێچەوانەی مەجووسەکان بن».

بۆچوونی دووەم: زانایانی تر پێیان وایە کە ڕیش واجب نییە، بەڵکو تەھا خوازراو ([[موستەحەب|مستحب]])ە و ئەم بۆچوونەش ئەو بۆچوونەیە کە شافیعییەکان پەسەندی دەکەن. و گوتیان ئەوانەی دەڵێن واجبە، فەرموودەی ئەبوو ھورەیرەیان وەک بەڵگە ھێناوەتەوە: «فیترەت پێنج شتن: خەتەنەکردن، بڕینی تووکەبەر، بڕینی سمێڵ، بڕینی نینۆکەکان، و بڕینی مووی بن ھەنگڵ»، لەسەری ڕێککەوتوون.&lt;ref&gt;http://www.ibnamin.com/beard.htm#%D8%AD%D9%83%D9%85_%D8%AD%D9%84%D9%82_%D8%A7%D9%84%D9%84%D8%AD%D9%8A%D8%A9&lt;/ref&gt;

بۆچوونی سێیەم: ھێشتنەوەی ڕیش نە خوازراوە و نە واجبە، بەڵکو بەشێکە لە داب و نەریت وەک خواردن و خواردنەوە و ڕواڵەت و جل و بەرگ و ھتد. ئەمەش ئەوەیە کە کۆمەڵێک زانای ھاوچەرخ وەک مەحموود شەلتووت و محەممەد ئەبوو زەھرە باسیان کردووە، و ماڵی فەتوای میسری ئەم باسەی خستووەتەڕوو کە سەبارەت بە ڕیش دەریانکردووە. (فەتوای ژمارە ٢٦١ لە بەرواری ١٥∕١١∕٢٠٠٥).&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20150707162453/http://www.dar-alifta.org/ViewFatwa.aspx?ID=261&lt;/ref&gt;
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسلام}}

{{ئیسلام-کۆلکە}}

[[پۆل:ئیسلام]]</text>
      <sha1>to02r7q47c3y175j9edgxgx3bscboxa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیچارد ئێچ ترولی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>249042</id>
    <revision>
      <id>1694162</id>
      <parentid>1531259</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T04:34:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیزیک-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1389" sha1="aerqn1eztzzr9gcuoffttbt1q3bl9ek" xml:space="preserve">{{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ڕیچارد ھاریسن ترولی''' (لەدایکبووی ١٢ی تشرینی دووەمی ١٩٣٧) جێگری دەریاوانی خانەنشینکراوە لە ھێزی دەریایی ئەمریکا، پێشتر فڕۆکەوانی جەنگی و [[ئەندازیار]] و [[ئەستێرەگەڕ|ئاسمانی]] بووە و ھەشتەمین [[بەڕێوەبەری ناسا|بەڕێوەبەری]] [[ناسا|بەڕێوەبەرایەتی فڕۆکەوانی و بۆشایی ئاسمانی نیشتمانی]] (ناسا) بووە لە ساڵی ١٩٨٩ تا ١٩٩٢. یەکەم کەشتیوانی پێشوو بوو کە سەرۆکی دەزگای بۆشایی ئاسمان بوو.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٤ی شوباتی ٢٠٢٤}}

{{تووڵی دەروازە|زانست|فیزیک|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سیاسەت|فڕینی بۆشایی }}
{{پۆلی کۆمنز|Richard Truly}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{فیزیک-کۆلکە}}
{{سیاسەت-کۆلکە}}

[[پۆل:بەڕێوەبەرانی ناسا]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٧]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠٢٤]]</text>
      <sha1>aerqn1eztzzr9gcuoffttbt1q3bl9ek</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیچارد بێکینز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>250051</id>
    <revision>
      <id>1694166</id>
      <parentid>1531290</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T04:35:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەکتەر-کۆلکە، فیلم-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1349" sha1="0ki10hbf5ur91ivw170rbaaygol48t4" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''ڕیچارد بێکینز''' ({{بە ئینگلیزی| Richard Bekins، لەدایکبووی ١٧ی تەممووزی ١٩٥٤}}) ئەکتەرێکی ئەمریکییە، و بەشداری لەچەندین [[ھۆڵیوود|فیلمی ئەمریکیدا]] کردووە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٦ی ئازاری ٢٠٢٤}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|تەلەڤیزیۆن}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{ئەکتەر-کۆلکە}}
{{فیلم-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]]
[[پۆل:زیندووان]]</text>
      <sha1>0ki10hbf5ur91ivw170rbaaygol48t4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێمی ئۆبەرجۆنۆیز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>250071</id>
    <revision>
      <id>1694368</id>
      <parentid>1543698</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:38:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەکتەر-کۆلکە، فیلم-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1216" sha1="jyhyddidpx7el3v07c1f1iaca7omcgg" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ڕێمی ئۆبەرجۆنۆیس''' ({{بە ئینگلیزی|Remy Auberjonois}}) ئەکتەرێکی ئەمریکییە، و بەشداری لەچەندین [[ھۆڵیوود|فیلمی ئەمریکیدا]] کردووە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٧ی ئازاری ٢٠٢٤}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|تەلەڤیزیۆن}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{ئەکتەر-کۆلکە}}
{{فیلم-کۆلکە}}

[[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]]
[[پۆل:زیندووان]]</text>
      <sha1>jyhyddidpx7el3v07c1f1iaca7omcgg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێجی ئۆستن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>250077</id>
    <revision>
      <id>1694238</id>
      <parentid>1531540</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T07:36:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەکتەر-کۆلکە، فیلم-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1246" sha1="ci2vgg9vyio28glwiyl8zdhqzdhtycd" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
'''ڕێجی ئۆستن''' ({{بە ئینگلیزی| Reggie Austin، لەدایکبووی ٧ی کانوونی دووەمی ١٩٧٩}}) ئەکتەرێکی ئەمریکییە، و بەشداری لەچەندین [[ھۆڵیوود|فیلمی ئەمریکیدا]] کردووە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٧ی ئازاری ٢٠٢٤}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|تەلەڤیزیۆن}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{ئەکتەر-کۆلکە}}
{{فیلم-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]]
[[پۆل:زیندووان]]</text>
      <sha1>ci2vgg9vyio28glwiyl8zdhqzdhtycd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیچارد دین ئەندەرسن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>250159</id>
    <revision>
      <id>1694167</id>
      <parentid>1543770</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T04:35:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەکتەر-کۆلکە، فیلم-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694167</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1891" sha1="i1r0qos5k3gf8h04spgubwh2q5sd68o" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''ڕیچارد دین ئەندەرسن''' ({{بە ئینگلیزی| Richard Dean Anderson}}) ئەکتەرێکی ئەمریکییە، و بەشداری لەچەندین [[ھۆڵیوود|فیلمی ئەمریکیدا]] کردووە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٨ی ئازاری ٢٠٢٤}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|تەلەڤیزیۆن}}
{{پۆلی کۆمنز|Richard Dean Anderson}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{ئەکتەر-کۆلکە}}
{{فیلم-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:دوور لە وڵاتانی ئەمریکی لە کەنەدا]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]]
[[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:خەڵکی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک نەرویجی]]
[[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:بەرھەمھێنەرە تەلەڤیزیۆنییەکانی مینیسۆتا]]
[[پۆل:خەڵکی ئەمریکایی بە ڕەچەڵەک دانیمارکی]]
[[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ھۆڵەندی]]</text>
      <sha1>i1r0qos5k3gf8h04spgubwh2q5sd68o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیڤەر سۆنگ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>250437</id>
    <revision>
      <id>1694180</id>
      <parentid>1531428</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T04:37:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694180</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3466" sha1="d1xri7aqubaz3p84combz7vn73ia7y8" xml:space="preserve">'''ڕیڤەر سۆنگ''' کەسایەتییەکی خەیاڵییە لەلایەن [[ستیڤن مۆفات]] دروستکراوە و لەلایەن ئەلێکس کینگستۆن لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی خەیاڵی زانستی بەڕیتانی [[دکتۆر ھو]] ڕۆڵی گێڕدراوە. کەسایەتییەکە وەک [[ھاوڕێ (دکتۆر ھو)|هاوڕێیەکی]] داهاتووی بەئەزمونی کەسایتی سەرەکی [[دکتۆرەکە (دکتۆر ھو)|دکتۆرەکە]]، [[لۆردی کات|لۆردێکی کاتی]] بیانی کە لە ڕێگەی [[تاردیس]]ەکەی بەناو کاتدا گەشت دەکات. لەبەر ئەوەی ڕیڤەر سۆنگ خۆی گەشتیارە بەناو کاتدا، سەرکێشییەکانی لە دەرەوەی زنجیرەبوونی کات ڕوو دەدات، یەکەم چاوپێکەتنیان (لە ڕووانگەی بینەرانەوە) لەگەڵ [[دەیەم دکتۆر]]دا بوو (لەلایەن دەیڤد تێنەنت ڕۆڵی گێڕدرا)، کە یەکەم بینینی دکتۆر و کۆتا بینینی ئەو بوو. کینگستۆن لە ئەڵقەی ١٥دا ڕۆڵ دەگێڕێت کە دەبێت بە هاوڕێی دکتۆر و هاوسەری لە لەدایکبوونەوەی [[یازدەیەم دکتۆر]]، کە لە لایەن [[مات سمیس]]ەوە ڕۆڵی گێڕدرا. لە ڕووی لایەنی بەرهەمهێنانەوە، [[دوازدەیەم دکتۆر]] (لەلایەن پیتەر کاپالدی ڕۆڵی گێڕدرا) کۆتا لەدایکبوونەوەیە چاوی پێی بکەوێت ٢٤ ساڵی درێژی شەوانەی لەگەڵدا بەسەر برد، ئەمەش پێش چاوپێکەوتنەکەی لەگەڵ دەیەم دکتۆردا. لە ڕووانگەی ڕیزبەندی کاتەوە، کۆتا جار ڕیڤەر چاوی بە دکتۆر دەکەوێت، ڕیڤەر وێنەیەکی سێ ڕەهەندییە/دەنگدانەوەییە لە ئەرشیفەکانی کتێبخانەکە؛ ئەو و یازدەیەم دکتۆر لە ئەڵقەی «[[ناوی دکتۆرەکە]]» جیادەبنەوە.

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* {{بیرخستنەوە| ناونیشان = http://www.bbc.co.uk/doctorwho/dw/characters/River_Song | contribution = River Song | شوێن = [[United Kingdom|UK]] | بڵاوکەرەوە = BBC | سەردێڕ = ''Doctor Who'' Series 5 | ڕەوشی ناونیشان=مردوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20100723003620/http://www.bbc.co.uk/doctorwho/dw/characters/River_Song | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٣ی تەممووزی ٢٠١٠ | ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٤}}.
* {{بیرخستنەوە| ناونیشان = http://www.bbcamerica.com/doctor-who/characters/river-song/ | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20111202075501/http://www.bbcamerica.com/doctor-who/characters/river-song/ | ڕەوشی ناونیشان=مردوو | ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١ | contribution = River Song | بڵاوکەرەوە = BBC | سەردێڕ = Doctor Who | ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٤}}.

{{Subject bar |portal1=دکتۆر ھو |portal2=تەلەڤیزیۆن |commons=y }}
{{پۆلی کۆمنز|River Song (Doctor Who)}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}}</text>
      <sha1>d1xri7aqubaz3p84combz7vn73ia7y8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێستۆرانتی خواردنی خێرا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>250600</id>
    <revision>
      <id>1694360</id>
      <parentid>1531616</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:37:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپانیا-کۆلکە، خۆراک-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2404" sha1="dun8sdhesrbwh7evsf19wt63aybpp1g" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس
|وێنە = Fast Food Restaurant in Malinska im Hafen.jpg
}}
'''ڕێستۆرانت، چێشتخانە''' ('''چێشتخانەی خواردنی خێرا''' کە بە '''چێشتخانەی خزمەتگوزاری خێرا''' ('''QSR''') لەناو پیشەسازییەکەدا ناسراوە) جۆرێکی تایبەتی [[ڕێستۆرانت|چێشتخانەیە]] کە خواردنی [[خواردنی خێرا|خێرا]] پێشکەش دەکات و کەمترین خزمەتگوزاری مێزی ھەیە. ئەو خواردنانەی لە چێشتخانە خێراکان پێشکەش دەکرێن بە شێوەیەکی گشتی بەشێکە لە &quot; ڕێجیمێکی شیرینی گۆشت &quot;، لە مینیویەکی سنووردارەوە پێشکەش دەکرێت، پێشوەختە بە کۆ دەکوڵێنرێت و بە گەرمی دەھێڵرێتەوە، تەواو دەکرێت و پاکەت دەکرێت بەپێی داواکاری، و بەزۆری بەردەستە بۆ بردنە دەرەوە، ھەرچەندە دانیشتن لە ھەندێک ڕێستۆرانتیش ھەیە. چێشتخانەکانی خواردنی خێرا بە شێوەیەکی گشتی بەشێکن لە زنجیرەی چێشتخانە یان ئۆپەراسیۆنی فرەنچایز کە پێکھاتەی ستاندارد و/یان خۆراک و پێداویستی بەشەکی ئامادەکراوەکان بۆ ھەر چێشتخانەیەک لە ڕێگەی کەناڵەکانی دابینکردنی کۆنترۆڵکراوەوە دابین دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Jack In The Box Inc.|ناونیشان=http://www.jackintheboxinc.com/press/facts/company|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180723214855/http://www.jackintheboxinc.com/press/facts/company|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|خۆراک|خواردنەوە|کۆمەڵگا|وڵاتەکان|مێژوو|ئابووری|کۆمپانیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Fast food}}

{{کۆمپانیا-کۆلکە}}
{{خۆراک-کۆلکە}}
{{مێژوو-کۆلکە}}

[[پۆل:جۆرەکانی ڕێستۆرانت]]</text>
      <sha1>dun8sdhesrbwh7evsf19wt63aybpp1g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیشاڵی خۆراکی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>250705</id>
    <revision>
      <id>1694124</id>
      <parentid>1444657</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T01:36:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (خۆراک-کۆلکە، وزە-کۆلکە، ژینناسی-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4504" sha1="f4ka5ldrg8g8ubdiwqegismjzy9kpu8" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Fruit,_Vegetables_and_Grain_NCI_Visuals_Online.jpg|وێنۆک| ئەو خۆراکانەی دەوڵەمەندن بە ڕیشاڵ: میوە و سەوزە و دانەوێڵە]]
'''ڕیشاڵی خۆراکی''' ('''ڕیشاڵ''' بە زمانی ئینگلیزی کۆمۆنوێڵس)یان '''خۆراکی زبر''' ئەو بەشەیە لە [[خۆراک]]ی وەرگیراو لە ڕوەک کە ناتوانرێت بە تەواوی لەلایەن ئەنزیمەکانی ھەرسکردنی مرۆڤەوە بشکێنرێت.&lt;ref name=&quot;bnf&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠١٨|سەردێڕ=Dietary fibre|ناونیشان=https://www.nutrition.org.uk/nutritionscience/nutrients-food-and-ingredients/dietary-fibre.html?limitstart=0|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180726203523/https://www.nutrition.org.uk/nutritionscience/nutrients-food-and-ingredients/dietary-fibre.html?limitstart=0|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=British Nutrition Foundation}}&lt;/ref&gt; ڕیشاڵە خۆراکییەکان لە پێکھاتەی کیمیاییدا جۆراوجۆرن، و دەتوانرێت بە گشتی بەپێی [[توانەوەیەتی|تواوەیی]] و چەسپاوی و [[گەنین|توانای پەرداخکردنیان]] گرووپ بکرێن، کە کاریگەرییان لەسەر چۆنییەتی پرۆسێسکردنی ڕیشاڵەکان لە جەستەدا ھەیە.&lt;ref name=&quot;lpi&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠١٩|سەردێڕ=Fiber|ناونیشان=https://lpi.oregonstate.edu/mic/other-nutrients/fiber|ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Linus Pauling Institute, Oregon State University}}&lt;/ref&gt; ڕیشاڵی خۆراکی دوو پێکھاتەی سەرەکی ھەیە: ڕیشاڵی تواوە و ڕیشاڵی نەتواوە، کە پێکھاتەی خۆراکە ڕوەکییەکانن، وەکو گەنمەشامی، دانەوێڵە و [[دەخڵ]]، [[سەوزە]]، میوە، و [[بوندوق|گوێز]] یان تۆو.&lt;ref name=&quot;lpi&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;USDA-IOM&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://archive.org/details/ISBN -9780309085250|سەردێڕ=Dietary reference intakes for energy, carbohydrate, fiber, fat, fatty acids, cholesterol, protein, and amino acids (2005), Chapter 7: Dietary, Functional and Total Fiber|بڵاوکەرەوە=US Department of Agriculture, National Agricultural Library and National Academy of Sciences, Institute of Medicine, Food and Nutrition Board|ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٩-٠٨٥٢٥-٠|doi=10.17226/10490|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}&lt;/ref&gt; ڕێجیمێک کە ڕێژەیەکی زۆر لە خواردنی ڕێکوپێکی ڕیشاڵی تێدایە بە گشتی پەیوەندی بە پاڵپشتیکردنی تەندروستی و کەمکردنەوەی مەترسی تووشبوون بە چەند نەخۆشییەکەوە ھەیە.&lt;ref name=&quot;lpi&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;veronese&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|displayauthors=6|vauthors=Veronese N, Solmi M, Caruso MG, Giannelli G, Osella AR, Evangelou E, Maggi S, Fontana L, Stubbs B, Tzoulaki I|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠١٨|سەردێڕ=Dietary fiber and health outcomes: an umbrella review of systematic reviews and meta-analyses|journal=The American Journal of Clinical Nutrition|بەرگ=١٠٧|issue=3|پەڕەکان=٤٣٦–٤٤٤|doi=10.1093/ajcn/nqx082|pmid=٢٩٥٦٦٢٠٠|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ڕیشاڵی خۆراکی پێکدێت لە پۆلیساکاریدی [[نیشاستە|نانیشاستەیی]] و پێکھاتەکانی تری ڕوەکی وەک سێلولۆز، نیشاستەی بەرگریکار، دیکسترینە بەرگریکارەکان، ئینولین، لیگنینەکان، کیتینەکان (لە [[کوارگ|قارچکەکاندا]])، پێکتینەکان، بێتا-گلوکانەکان و ئۆلیگۆساکاریدەکان.&lt;ref name=&quot;bnf&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;lpi&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;USDA-IOM&quot;/&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تووڵی دەروازە|خۆراک|وزە|زانست|ژینناسی|پزیشکی|ڕوەک}}
{{پۆلی کۆمنز|Dietary fiber}}

{{خۆراک-کۆلکە}}
{{وزە-کۆلکە}}
{{ژینناسی-کۆلکە}}

[[پۆل:خۆراک]]
[[پۆل:تەواوکەرەخۆراکییەکان]]</text>
      <sha1>f4ka5ldrg8g8ubdiwqegismjzy9kpu8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێبازی سەربازی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>251585</id>
    <revision>
      <id>1694224</id>
      <parentid>1406847</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T07:34:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1568" sha1="88r4iynkqllkm7za8qgknlxdo44gznk" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
{{زس}}
'''ڕێبازی سەربازی''' دەربڕینی چۆنییەتی بەشداریکردنی [[ھێزی سەربازی|ھێزە سەربازییەکانە]] لە [[ھەڵمەتی سەربازی|ھەڵمەتەکان]] و [[ئۆپەراسیۆنی سەربازی|ئۆپەراسیۆنە]] گەورەکان و [[نەبەرد|شەڕەکان]]. [[ڕێباز]]ی سەربازی باس لەوە دەکات کە دەبێت چ ئامرازێکی سەربازی بەکاربھێنرێت، ھێزەکان چۆن پێک بھێنرێن، ھێزەکان لە کوێ جێگیر بکرێن و شێوازەکانی ھاوکاری نێوان جۆرەکانی ھێزەکان چۆن دەکرێت.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Posen|یەکەم=Barry|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=L23Na8YRPpwC|سەردێڕ=The Sources of Military Doctrine: France, Britain, and Germany Between the World Wars|ڕێکەوت=1984|بڵاوکەرەوە=Cornell University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠١٤-١٦٣٣-٠|پەڕەکان=١٣–٢٤|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;NATO, [https://web.archive.org/web/20110815175004/http://www.nato.int/docu/stanag/ajp1/AJP-01-D.pdf Allied Joint Doctrine], Allied Joint Publication (AJP)-01(D), Preface, published December 2010, archived 15 August 2022, accessed 2 January 2022&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|شەڕ|مێژوو}}
{{پۆلی کۆمنز|Military doctrines}}

{{مێژوو-کۆلکە}}

[[پۆل:زانستی سەربازی]]</text>
      <sha1>88r4iynkqllkm7za8qgknlxdo44gznk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆمانی ڕۆمانسی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>251786</id>
    <revision>
      <id>1693889</id>
      <parentid>1693651</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:05:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:وێژە|وێژە]] و [[دەروازە:ژن|ژن]]</comment>
      <origin>1693889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1477" sha1="se0912avg184a79zhrtos3ipknq0k45" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Collection_Nocturne_de_Harlequin.jpg|وێنۆک|چەند نموونەیەک لە ڕۆمانی ڕۆمانسی]]
'''ڕۆمانی ڕۆمانسی''' ({{بە ئینگلیزی|Romance Novel}}) جۆرێکە لە شێوازی نووسین لە [[وێژە|ئەدەبدا]]. ئەولەوییەتی سەرەکی لەم جۆرە [[ڕۆمان|ڕۆمانانەدا]] گرنگیدان بە پەیوەندی سۆزداری نێوان دوو کەسە. تایبەتمەندی جیاوازی ئەم ڕۆمانانە دەربڕینی [[ھەست (دەروونناسی)|سۆزدارییە]].&lt;ref&gt;The Romance Genre Overview&quot;. Romance Writers of America. Retrieved 2010-07-22.&lt;/ref&gt;

یەکێک لە کۆنترین ڕۆمانە ڕۆمانسییەکان ڕۆمانی بەناوبانگی پامێلایە لە ساڵانی ١٧٤٠ی ساموێل ڕیچاردسۆنە.

== پێناسە ==
بەپێی پێناسەی نووسەرانی ڕۆمانسی ئەمریکی، تەوەری سەرەکی ڕۆمانێکی ڕۆمانسی دەبێت دوو کەس لەخۆبگرێت کە پەیوەندییەکەیان پێکدەھێنن و فراوانتر دەکەن.&lt;ref&gt;&quot;What's in a Name?&quot;. Publishers Weekly. July 2, 2001. Retrieved 2007-04-30&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ڕۆمانەکان|مێژوو|کتێب|وێژە|ژن}}
{{پۆلی کۆمنز|Romance books}}

{{کتێب-کۆلکە}}
{{مێژوو-کۆلکە}}

[[پۆل:ڕۆمانس]]</text>
      <sha1>se0912avg184a79zhrtos3ipknq0k45</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لیزا ڕۆز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>251886</id>
    <revision>
      <id>1693999</id>
      <parentid>1693509</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T20:14:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1693999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1048" sha1="mmnyuzwsx8z3cxnpljuhe88ul20iy8t" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}

'''لیزا ڕۆز''' ({{بە ئینگلیزی| Lisa Rose}}) کەسایەتییەکی ئەمریکییە، و زیاتر وەک یەکێک لە [[دەرھێنەری فیلم|دەرھێنەرانی]] [[فیلمی بەڵگەنامەیی|فیلمە بەڵگەنامەیییەکانی]] [[ھۆڵیوود|سینەمای ئەمریکا]] ناسراوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٩ی نیسانی ٢٠٢٤}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھونەرەکان|ھۆڵیوود|تەلەڤیزیۆن|فیلم}}
{{کۆلکە}}
[[پۆل:نووسەرانی ژنی ئەمریکی]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:ژنە ئەمریکییە نووسەرەکانی سەدەی ٢١ەکەم]]</text>
      <sha1>mmnyuzwsx8z3cxnpljuhe88ul20iy8t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیاڵ مەدرید و بارسێلۆنا (١١-١)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>251996</id>
    <revision>
      <id>1694092</id>
      <parentid>1477510</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:39:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تۆپی پێ-کۆلکە، ئیسپانیا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7657" sha1="kyqkcgb2bvas6h3eiyukzu2xlbww369" xml:space="preserve">{{Infobox football match|title=ڕیال مەدرید و بارسێلۆنا&lt;br&gt; (١٩٤٣ جامی جەنەڕالیسمۆ)|event=[[جامی جەنەڕالیسمۆ ١٩٤٣]]|image=Marca portada rmadrid 11 vs 1 barcelona.jpg|caption=بەرگی ڕۆژنامەی ''[[مارکا (ڕۆژنامە)|مارکا]]'' &quot;باسی بردنەوەکەی ڕیاڵ مەدرید دەکات&quot;|team1=[[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیال مەدرید]]|team1score=١١|team2=[[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بارسێلۆنا]]|team2score=١|details1=|date1=١٣ی شەشی ١٩٤٣|stadium1=[[یاریگای چامارتین]]|city1=[[مەدرید]]|referee1=سەلستینۆ ڕۆدریگێز ([[Royal Spanish Football Federation|ئیسپانی]])|attendance=|weather=|previous=|next=}}لە ١٣ی حوزەیرانی ١٩٤٣ یانەی '''[[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیاڵ مەدرید]]''' لە یاری گەڕانەوەی قۆناغی پێش کۆتایی جامی جەنەرالیسمۆدا  توانی بە ئەنجامی ١١-١ لە یانەی '''[[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بارسێلۆنا]]''' بباتەوە، جامەکە ناونرا بە جەنەڕالیسمۆ بۆ ڕێزلێنان لە جەنەڕاڵی ئیسپانیا [[فرانسیسکۆ فرانکۆ]] . {{Refn|The Copa del Rey, as it was known for the most part of its history, was renamed to ''Copa del Presidente de la República'' by the [[Second Spanish Republic]] in 1932 and then to ''Copa del Generalísimo'' by the Francoist government in 1939.}} &lt;ref name=&quot;SIX&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Real Madrid v Barcelona: six of the best 'El Clásicos'|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/competitions/la-liga/8946213/Real-Madrid-v-Barcelona-six-of-the-best-El-Clasicos.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/competitions/la-liga/8946213/Real-Madrid-v-Barcelona-six-of-the-best-El-Clasicos.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ئیش=The Daily Telegraph|شوێن=London|ڕێکەوت=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;

== کورتکراوە ==
یاری یەکەم لە یاریگای [[یاریگای لەس کۆرتس|لەس کۆرتس]] لە کەتەلۆنیا ئەنجامدرا و بارسێلۆنا بە ئەنجامی ٣-٠ بردیەوە، یانەی ڕیال مەدرید گلەیی لە ھەر سێ گۆڵەکە کرد کە ناوبژیوان فۆمبۆنا فێرناندێز لە بەرژەوندی بارسێلۆنا بڕیاریداوە،&lt;ref name=&quot;SID&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lowe|یەکەم=Sid|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=2l6zHv_reuUC&amp;pg=PA77|سەردێڕ=Sid Lowe: Fear and loathing in La Liga: Barcelona vs Real Madrid|ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Random House|ژپنک=٩٧٨١٤٤٦٤٩٦٦٣٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt; پاشان لە یاری گەڕانەوەدا کە لە [[مەدرید]] ئەنجامدرا ڕێگە نەدرا ھاندەرانی بارسێلۆنا گەشتی شاری مەدرید بکەن و ئامادەی یارییەکە ببن. 
[[پەڕگە:Real_madrid_vs_barcelona_1943.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ| یاریزانانی ڕیال مەدرید لەکاتی ئاھەنگێڕان دوای گۆڵی سێیەم]]
[[پەڕگە:Realmadrid_11_vs_barca_1_scoreboard.jpg|ڕاست|وێنۆک| بۆردی یاریگاکە کە ئەنجامی ١١-١ لە بەرژەوەندی ڕیال مەدرید نمایش دەکات]]

== پێکھاتەی ھەردوو یانە ==
 {{col-begin}}
{{col-2}}
{{Football kit|pattern_la=|pattern_b=_RM1941|pattern_ra=|pattern_sh=|pattern_so=_2_white stripes|leftarm=|body=|rightarm=|shorts=|socks=000000|title=ڕیال مەدرید}}
{{col-2}}
{{Football kit|pattern_la=_navylower|pattern_b=_3navystripes|pattern_ra=_navylower|pattern_sh=|pattern_so=_redstripe|leftarm=A60042|body=A60042|rightarm=A60042|shorts=000080|socks=000080|title=بارسێلۆنا}}
{{col-end}} {{col-begin}}
{{col-2}}
{| style=&quot;font-size:90%; margin:0.2em auto;&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot;
|-
!width=&quot;25&quot;| !!width=&quot;25&quot;|
|-
|GK ||'''1'''||{{flagicon|ESP|1938}} [[گۆنزالۆ مارزا]]
|-
|DF ||'''2'''||{{flagicon|ESP|1938}} [[:es:José María Querejeta Alberro|جۆسێ کوێریجتا]]
|-
|DF ||'''3'''||{{flagicon|ESP|1938}} [[پیپی کۆرۆنا]]
|-
|MF ||'''4'''||{{flagicon|ESP|1938}} [[سابینۆ باریناگا]]
|-
|MF ||'''5'''||{{flagicon|MEX|1934}} [[José Ramón Sauto|ساوتۆ]]
|-
|MF ||'''6'''||{{flagicon|ESP|1938}} [[Moleiro (footballer)|مۆلێرۆ]]
|-
|FW ||'''7'''||{{flagicon|ESP|1938}} [[چووس ئەلۆنسۆ]]
|-
|FW ||'''8'''||{{flagicon|ESP|1938}} [[Juan Antonio Ipiña|ئیپینا]]
|-
|FW ||'''9'''||{{flagicon|ESP|1938}} [[ئانتۆنیۆ ئالسوا]] ([[Captain (association football)|c]])
|-
|FW ||'''10'''||{{flagicon|ESP|1938}} [[:es:Pascual Botella|پاسکال بۆتێلا]]
|-
|FW ||'''11'''||{{flagicon|ESP|1938}} [[پرودین]]
|-
|colspan=3|'''ڕاهێنەر:'''
|-
|colspan=4| {{flagicon|ESP|1938}} [[ڕامۆن ئێنسیناس]]
|}
|valign=&quot;top&quot; width=&quot;50%&quot;|
{| style=&quot;font-size: 90%&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; align=center
|colspan=&quot;4&quot;| 
|-
!width=25| !!width=25|
|-
|GK ||'''1'''||{{flagicon|ESP|1938}} [[لوویس میرۆ]]
|-
|DF ||'''2'''||{{flagicon|ESP|1938}} [[:es:Benito García|بێنیتۆ]] || {{sent off|0|31}}
|-
|DF ||'''3'''||{{flagicon|ESP|1938}} [[فرانسیسکۆ کالڤێت]] ([[Captain (association football)|c]])
|-
|MF ||'''4'''||{{flagicon|ESP|1938}} [[Curta (footballer)|کورتا]]
|-
|MF ||'''5'''||{{flagicon|ESP|1938}} [[:es:Manuel Rosalench|مانوێل ڕۆسالێنچ]]
|-
|MF ||'''6'''||{{flagicon|ESP|1938}} [[جۆسێف ڕایچ]]
|-
|FW ||'''7'''||{{flagicon|ESP|1938}} [[César Rodríguez (footballer, born 1920)|سیزار ڕۆدریگیۆز]]
|-
|FW ||'''8'''||{{flagicon|ESP|1938}} [[جۆسێف ئیسکۆلا]]
|-
|FW ||'''9'''||{{flagicon|ESP|1938}} [[:es:José Valle|جۆسێ ڤالی]]
|-
|FW ||'''10'''||{{flagicon|ESP|1938}} [[ماریانۆ مارتن]]
|-
|FW ||'''11'''||{{flagicon|ESP|1938}} [[:es:Jaume Sospedra|جایمی سۆسپێدرا]]
|-
|colspan=3|'''ڕاهێنەر:'''
|-
|colspan=4| {{flagicon|ESP|1938}} [[خوان جۆسێ نۆگۆیس]]
|}
|}
سەرچاوەکان&lt;ref name=OGOL&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ogol.com.br/match.php?id=2848957 |سەردێڕ=Real Madrid 11-1 Barcelona - Copa El Generalísimo 1942/1943 |وێبگە=www.ogol.com.br |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221020235938/https://www.ogol.com.br/match.php?id=2848957 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;{{reflist}}

{{Real Madrid CF matches}}
{{FC Barcelona matches}}

{{DEFAULTSORT:Real Madrid v FC Barcelona (1943 Copa del Generalisimo)}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسپانیا|تۆپی پێ}}

{{تۆپی پێ-کۆلکە}}
{{ئیسپانیا-کۆلکە}}

[[پۆل:1942–43 in Spanish football]]
[[پۆل:El Clásico matches]]
[[پۆل:تۆپی پێ لە ئیسپانیا]]
[[پۆل:یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید]]
[[پۆل:یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا]]
[[پۆل:جامی شای ئیسپانیا]]</text>
      <sha1>kyqkcgb2bvas6h3eiyukzu2xlbww369</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێترۆفیوچەریزم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>252948</id>
    <revision>
      <id>1694236</id>
      <parentid>1420040</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T07:36:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (وێژە-کۆلکە، نژیاروانی-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2222" sha1="rfscdm08mz2d0876thqekm67cm6fmgz" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Diesel_Forces.jpg|وێنۆک| بەرگێک وەک نموونەی ئەم چەشنە]]
{{لایەنەکانی خەیاڵی بیرکردنەوەیی}}
'''ڕێترۆفیووچەریزم''' ('''سەیرکردن لە داھاتووەوە''' یان '''سەیرکردن لە ڕابردووەوە بۆ داھاتوو''')&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨|سەردێڕ=دنیای میازاکی|ناونیشان=https://kayhan.london/fa/1397/07/01/دنیای-میازاکی|بڵاوکەرەوە=KayhanLondon کیهان لندن|زمان=fa-IR}}&lt;/ref&gt; [[داھاتوو|ئەو داھاتووەیە]] کە ڕابردوو پێشبینی دەکات. بەگشتی ڕێترۆفیوتۆریزم بریتییە لە کتێب و فیلم و کۆمیک و جۆرەکانی تری [[ھونەر]] کە بە پشتبەستن بە ماوەی کاتی بەرھەمھێنانیان خەیاڵی داھاتوو دەکەن. ھەروەھا دەتوانێت ژانرێک بێت کە دروستکردنی ھونەری ھاوچەرخ لەخۆبگرێت کە لەسەر بنەمای قۆناغە کاتییەکانی پێشوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=What is Retrofuturism?|ناونیشان=https://theretrofuturist.com/what-is-retrofuturism/|بڵاوکەرەوە=The Retrofuturist|زمان=en-US|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191002082048/https://theretrofuturist.com/what-is-retrofuturism/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان =١٢ی ئایاری ٢٠٢٤}}

{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|خەیاڵی زانستی|وێژە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|نژیاروانی}}
{{پۆلی کۆمنز|Retrofuturism}}

{{وێژە-کۆلکە}}
{{نژیاروانی-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:بابەتە خەیاڵییە زانستییەکان]]</text>
      <sha1>rfscdm08mz2d0876thqekm67cm6fmgz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694283</id>
      <parentid>1694236</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T09:02:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1694283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2275" sha1="o0j6mpfzbyuko2g1ztvzk0pujua3eja" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Diesel_Forces.jpg|وێنۆک| بەرگێک وەک نموونەی ئەم چەشنە]]
{{لایەنەکانی خەیاڵی بیرکردنەوەیی}}
'''ڕێترۆفیووچەریزم''' ('''سەیرکردن لە داھاتووەوە''' یان '''سەیرکردن لە ڕابردووەوە بۆ داھاتوو''')&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨|سەردێڕ=دنیای میازاکی|ناونیشان=https://kayhan.london/fa/1397/07/01/دنیای-میازاکی|بڵاوکەرەوە=KayhanLondon کیهان لندن|زمان=fa-IR}}&lt;/ref&gt; [[داھاتوو|ئەو داھاتووەیە]] کە ڕابردوو پێشبینی دەکات. بەگشتی ڕێترۆفیوتۆریزم بریتییە لە کتێب و فیلم و کۆمیک و جۆرەکانی تری [[ھونەر]] کە بە پشتبەستن بە ماوەی کاتی بەرھەمھێنانیان خەیاڵی داھاتوو دەکەن. ھەروەھا دەتوانێت ژانرێک بێت کە دروستکردنی ھونەری ھاوچەرخ لەخۆبگرێت کە لەسەر بنەمای قۆناغە کاتییەکانی پێشوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=What is Retrofuturism?|ناونیشان=https://theretrofuturist.com/what-is-retrofuturism/|بڵاوکەرەوە=The Retrofuturist|زمان=en-US|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191002082048/https://theretrofuturist.com/what-is-retrofuturism/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان =١٢ی ئایاری ٢٠٢٤}}

{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|خەیاڵی زانستی|وێژە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|نژیاروانی}}
{{پۆلی کۆمنز|Retrofuturism}}

{{وێژە-کۆلکە}}
{{نژیاروانی-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:بابەتە خەیاڵییە زانستییەکان]]
[[پۆل:شێوازە تەلارسازییەکان]]</text>
      <sha1>o0j6mpfzbyuko2g1ztvzk0pujua3eja</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژاوایییەکان لەسەر تەلەفیزیۆن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>253028</id>
    <revision>
      <id>1693793</id>
      <parentid>1530897</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T13:39:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، وێژە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="794" sha1="b1c1lukq2rqdlpeu659t7kwox6sj0ey" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدانی ڕۆژاوایییەکان}}
'''ڕۆژاوایییەکان لەسەر تەلەفیزیۆن''' ئەو بەرنامانەن کە تەوەری ھاوشێوەی فیلمە ڕۆژاوایییەکان پەیڕەو دەکەن بەڵام بۆ تەلەڤیزیۆن بەرھەم دەھێنرێن.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان =١٣ی ئایاری ٢٠٢٤}}

{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|وێژە|مێژوو}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{وێژە-کۆلکە}}
{{مێژوو-کۆلکە}}

[[پۆل:چەشنەکانی تەلەڤیزیۆن]]</text>
      <sha1>b1c1lukq2rqdlpeu659t7kwox6sj0ey</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1693878</id>
      <parentid>1693793</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:02:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:تەلەڤیزیۆن|تەلەڤیزیۆن]]</comment>
      <origin>1693878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="815" sha1="7096qj71bxa95am3uposrf5jwy9g4vr" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدانی ڕۆژاوایییەکان}}
'''ڕۆژاوایییەکان لەسەر تەلەفیزیۆن''' ئەو بەرنامانەن کە تەوەری ھاوشێوەی فیلمە ڕۆژاوایییەکان پەیڕەو دەکەن بەڵام بۆ تەلەڤیزیۆن بەرھەم دەھێنرێن.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان =١٣ی ئایاری ٢٠٢٤}}

{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|وێژە|مێژوو|تەلەڤیزیۆن}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{وێژە-کۆلکە}}
{{مێژوو-کۆلکە}}

[[پۆل:چەشنەکانی تەلەڤیزیۆن]]</text>
      <sha1>7096qj71bxa95am3uposrf5jwy9g4vr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژاواییی ئوسترالی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>253060</id>
    <revision>
      <id>1693791</id>
      <parentid>1543832</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T13:38:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، وێژە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="826" sha1="228ass3e8117vsfa14mp5q59t3s44nh" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
{{زانیاریدانی ڕۆژاوایییەکان}}
'''ڕۆژاواییی ئوسترالی''' ئەو [[فیلمی ڕۆژاوایی]]یانەن کە لە [[ئوسترالیا]] بەرھەم دەھێنرێن، زۆرجار دیمەن و تەوەرە ناوازەکانی ئوسترالیایان ھەیە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان =١٤ی ئایاری ٢٠٢٤}}

{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|فیلم|وێژە|مێژوو}}

{{فیلم-کۆلکە}}
{{وێژە-کۆلکە}}
{{مێژوو-کۆلکە}}

[[پۆل:چەشنەکانی فیلم]]
[[پۆل:سینەمای ئوسترالیا]]</text>
      <sha1>228ass3e8117vsfa14mp5q59t3s44nh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژاواییی خەیاڵی زانستی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>253078</id>
    <revision>
      <id>1693792</id>
      <parentid>1406735</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T13:38:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (وێژە-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1504" sha1="hbmpej1woy754mdwhauwxp16r13qp6z" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی ڕۆژاوایییەکان}}
'''زانستی خەیاڵی ڕۆژاوایی''' [[چەشن|ژێر چەشنێکە]] کە چیرۆک و شوێنی [[چەشنی ڕۆژاوایی|تەقلیدی ڕۆژاوایی]] بەکاردەھێنێت، لە ھەمان کاتدا توخمەکانی [[خەیاڵی زانستی|زانستی خەیاڵی]] وەک تەکنەلۆژیای ئاییندەیی یان بێگانەکان لەخۆدەگرێت:&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Green|یەکەم=Paul|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=nyu6CwAAQBAJ|سەردێڕ=Encyclopedia of Weird Westerns: Supernatural and Science Fiction Elements in Novels, Pulps, Comics, Films, Television and Games, 2d ed.|ڕێکەوت=٢٥ی شوباتی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=McFarland|ژپنک=٩٧٨-١-٤٧٦٦-٦٢٥٧-٢|پەڕەکان=١|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Broughton|یەکەم=Lee|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=hKnqDAAAQBAJ|سەردێڕ=Critical Perspectives on the Western: From A Fistful of Dollars to Django Unchained|ڕێکەوت=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Rowman &amp; Littlefield|ژپنک=٩٧٨-١-٤٤٢٢-٧٢٤٣-٩|زمان=en}}&lt;/ref&gt; ٢٩

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|خەیاڵی زانستی|وێژە}}

{{وێژە-کۆلکە}}

[[پۆل:چەشنەکانی خەیاڵی زانستی]]</text>
      <sha1>hbmpej1woy754mdwhauwxp16r13qp6z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1693879</id>
      <parentid>1693792</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:03:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:فیلم|فیلم]]، [[دەروازە:ھونەرەکان|ھونەرەکان]]، [[دەروازە:کۆمەڵگا|کۆمەڵگا]] و [[دەروازە:کتێب|کتێب]]</comment>
      <origin>1693879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1556" sha1="1aqgefhzybzb65hy2y9p0ss8a7n3xxy" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی ڕۆژاوایییەکان}}
'''زانستی خەیاڵی ڕۆژاوایی''' [[چەشن|ژێر چەشنێکە]] کە چیرۆک و شوێنی [[چەشنی ڕۆژاوایی|تەقلیدی ڕۆژاوایی]] بەکاردەھێنێت، لە ھەمان کاتدا توخمەکانی [[خەیاڵی زانستی|زانستی خەیاڵی]] وەک تەکنەلۆژیای ئاییندەیی یان بێگانەکان لەخۆدەگرێت:&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Green|یەکەم=Paul|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=nyu6CwAAQBAJ|سەردێڕ=Encyclopedia of Weird Westerns: Supernatural and Science Fiction Elements in Novels, Pulps, Comics, Films, Television and Games, 2d ed.|ڕێکەوت=٢٥ی شوباتی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=McFarland|ژپنک=٩٧٨-١-٤٧٦٦-٦٢٥٧-٢|پەڕەکان=١|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Broughton|یەکەم=Lee|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=hKnqDAAAQBAJ|سەردێڕ=Critical Perspectives on the Western: From A Fistful of Dollars to Django Unchained|ڕێکەوت=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Rowman &amp; Littlefield|ژپنک=٩٧٨-١-٤٤٢٢-٧٢٤٣-٩|زمان=en}}&lt;/ref&gt; ٢٩

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|خەیاڵی زانستی|وێژە|فیلم|ھونەرەکان|کۆمەڵگا|کتێب}}

{{وێژە-کۆلکە}}

[[پۆل:چەشنەکانی خەیاڵی زانستی]]</text>
      <sha1>1aqgefhzybzb65hy2y9p0ss8a7n3xxy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیو جون-یۆل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>253091</id>
    <revision>
      <id>1694160</id>
      <parentid>1406825</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T04:34:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەکتەر-کۆلکە، فیلم-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5498" sha1="ag6a29n5hiqe0djyjnpxcab15wrxzcq" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کەسایەتی|ناو=ڕیو جون-یۆل 류준열|وێنە=181020 류준열 잠실 롯데월드몰 팬싸인회 5.jpg|ڕێکەوتی لەدایکبوون={{ڕۆژی لەدایکبوون و تەمەن|١٩٨٦|٩|٢٥}}|شوێنی لەدایکبوون=[[سوۆن]]، [[پارێزگای گیۆنگگی]]، کۆریای باشوور|نەتەوە=[[کۆری]]|پیشە=[[ئەکتەر]]|خوێندنگە=زانکۆی سوۆن|ئایین=[[پرۆتێستانت]]}}

'''ڕیو جون-یۆل''' ({{بە کۆری|류준열}})&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=류준열|ناونیشان=https://namu.wiki/w/류준열|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=나무위키}}&lt;/ref&gt; [[ھونەرمەند]] و [[ئەکتەر]] و [[چالاکوانی|چالاکوان]] و [[وێنەگر]]ێکی [[کۆریای باشوور|کۆرییە]]. لە ساڵی ٢٠١٢ەوە دەستی بە چالاکی کرد لە فیلمێک بە ناوی ''INGtoogi: The Battle of Internet Trolls''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=잉투기|ناونیشان=https://namu.wiki/w/잉투기|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=나무위키}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Eom|یەکەم=Tae-hwa|سەردێڕ=Ing-too-gi|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ناونیشان=https://www.imdb.com/title/tt3424668/|type=Action, Drama|ئەوانی تر=Ryu Hye-young, Kim Joon-bae, Eom Tae-goo|بڵاوکەرەوە=CJ Entertainment, KAFA Films|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt; تاوەکو ئێستا، ڕیو جون یۆل لە چەندان زنجیرە و فیلم بەشداری کردووە لەوانە سۆشیالفۆبیا،socialphobia (٢٠١٥) و شوفێری تاکسی،''A Taxi Driver'' (٢٠١٧)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=سائق سيارة أجرة (فيلم)|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://ar.wikipedia.org/w/index.php?title=سائق_سيارة_أجرة_(فيلم)&amp;oldid=66008134|ئیش=ويكيبيديا|زمان=ar|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt; و پادشاکە،The King (٢٠١٧) و دارستانی بچووک،The little Forest (٢٠١٨) و باوەڕدار،The Beliver (٢٠١٨)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Believer (2018 South Korean film)|ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Believer_(2018_South_Korean_film)&amp;oldid=1218050670|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt; و شەڕی: ھاوار بۆ بردنەوە،Battle:Roar to Victory (٢٠١٩)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Shin-yeon|یەکەم=Won|سەردێڕ=Jeontoo|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.imdb.com/title/tt10510654/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_8_nm_0_q_The%2520Battle%253A%2520Roar%2520to%2520Victory|type=Action, Drama, History|ئەوانی تر=Yoo Hae-jin, Ryu Jun-yeol, Jo Woo-jin|بڵاوکەرەوە=Big Stone Pictures, Showbox Entertainment, W-Pictures|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt; و کوندەپەپوی شەوان،The night Owl (٢٠٢٢) بەڵام باشترین زنجیرە کە بەشداری کردووە بریتی بوو لە [[وەڵامدانەوەی ١٩٨٨]] (٢٠١٥ بۆ ٢٠١٦)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=KurdFilm|سەردێڕ=KurdFilm {{!}} کوردفیلم - Reply 1988|ناونیشان=https://kurdfilm.krd/view/t?id=1854845944|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=kurdfilm.krd|زمان=en}}&lt;/ref&gt; کە یەکێ بوو لە بەرزترین ڕیزبەندی زنجیرە دراماکانی تەلەڤیزیۆنی کەیبڵی کۆریای باشوور و ئەمەش بووە ھۆی بەدەست ھێنانی [[خەڵاتی ھونەری بێکسانگ]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاسیان ویکی (خەڵاتی بێکسانگ)|ناونیشان=https://asianwiki.com/BaekSang_Arts_Awards|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بۆ باشترین ئەکتەرەکانی ساڵی ٢٠١٦ز.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{پۆلی کۆمنز|Ryu Jun-yeol}}
{{تووڵی دەروازە|کۆریا|کۆریای باشوور|ئەکتەران|فیلم|تەلەڤیزیۆن|ژیاننامە}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{ئەکتەر-کۆلکە}}
{{فیلم-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:باشترین ئەکتەر لە وەرگرتنی خەڵاتی ھونەری پایکسانگ (فیلم)]]
[[پۆل:باشترین ئەکتەری نوێ لە بردنەوەی خەڵاتی ھونەری پایکسانگ (فیلم)]]
[[پۆل:باشترین ئەکتەری نوێ لە بردنەوەی خەڵاتی ھونەری پایکسانگ (تەلەڤیزیۆن)]]
[[پۆل:باشترین ئەکتەرە نوێیەکان لە براوەی خەڵاتی ئێم بی سی]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:خەڵکی سووۆن]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی فیلم لە کۆریای باشوور]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە تەلەڤیزیۆن]]</text>
      <sha1>ag6a29n5hiqe0djyjnpxcab15wrxzcq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕاینلاند</title>
    <ns>0</ns>
    <id>253291</id>
    <revision>
      <id>1693731</id>
      <parentid>1692164</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:17:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3037" sha1="mlhfc0faqwvau4304m5gxr2x8k6gl7k" xml:space="preserve">'''ڕاینلاند''' هەرێمێکە لە [[ئەڵمانیا]] کە دەکەوێتە هەردوو دیوی ڕووباری [[ڕاین]] و لە مێژووی ئەم وڵاتەدا گرنگییەکی زۆری هەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|سەردێڕ=Expo Real in München: Rheinland soll Metropole werden {{!}} RP ONLINE|ناونیشان=http://www.rp-online.de/wirtschaft/news/Rheinland-soll-Metropole-werden_aid_915264.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101008062210/http://www.rp-online.de/wirtschaft/news/Rheinland-soll-Metropole-werden_aid_915264.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ڕێکەوت ==
ئەم ناوچەیە لە مێژە ناکۆکی لە نێوان [[ئەڵمانیا]] و فەرەنسادا هەیە.  دوای کۆتایی هاتنی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، [[فەرەنسا]] بە بیانووی پەیمانی ڤێرسای و دواخستنی پێدانی قەرەبووی جەنگی ئەڵمانیا هەوڵیدا ئەم هەرێمە بە خاکەکەیەوە ببەستێتەوە، بەڵام سەرکەوتوو نەبوو و لە ساڵی ١٩٢٥دا، ئەم هەرێمەی بە پێی… پەیمانی لۆکارنۆ.  لە ساڵی ١٩٣٦دا [[ئەدۆڵف ھیتلەر|هیتلەر]] پەیماننامەی نێوان فەرەنسا و ڕووسیای کردە هۆکارێک و لەم ناوچەیەدا چووە ناو هێزەکانی ئەڵمانیا و بەم شێوەیە ڕێککەوتننامەی ڤێرسای و لۆکارنۆی پێشێل کرد.  لە سەدەی نۆزدەهەمەوە ڕاینلاند دەوڵەمەندترین ناوچەی ئەڵمانیا بووە.  بێگومان ئەمرۆ واتە ساڵی ٢٠١٨، باڤاریا بە دەوڵەمەندترین دەوڵەتی ئەڵمانیا دادەنرێت لەدوای لابردنی دیواری بەرلین، ئەم دەوڵەتە شایەتی داخستنی زۆرێک لە کارگەکان و گواستنەوەیان بۆ دەوڵەتانی دیکەی ئەڵمانیا بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Müller|یەکەم=Gerhard|ناونیشان=https://books.google.de/books?id=-o7uf3BNl_kC&amp;pg=PA157&amp;dq=Rheinland&amp;lr=&amp;as_brr=3&amp;sig=ACfU3U1QFS0306kbfjKb8QpR5qys9ny5sw&amp;hl=de|سەردێڕ=Theologische Realenzyklopädie|دوایین٢=Krause|یەکەم٢=Gerhard|ڕێکەوت=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=Walter de Gruyter|ژپنک=٩٧٨-٣-١١-٠١٦١٢٧-٤|زمان=de}}&lt;/ref&gt;

== سه‌رچاوه‌کان ==

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Rhineland}}
{{تووڵی دەروازە|ئەڵمانیا|جەنگی جیھانیی یەکەم|جوگرافیا}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{ئەڵمانیا-کۆلکە}}

[[پۆل:ڕینلاند]]</text>
      <sha1>mlhfc0faqwvau4304m5gxr2x8k6gl7k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێد داون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>253378</id>
    <revision>
      <id>1694243</id>
      <parentid>1531554</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T07:37:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4309" sha1="gydvacofie2yzuz3gl1o7ez1qi6x5n5" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Red Dawn FilmPoster.jpeg|وێنۆک|پۆستەری فەرمیی فیلم]]
'''''ڕێد داون''''' ({{بە ئینگلیزی |Red Dawn}}) [[فیلمی شەڕ|فیلمێکی جەنگی]] [[فیلمی ئەکشن|ئەکشنی]] ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠١٢ لە دەرھێنانی دان برادلی و لە نووسینی کارل ئێڵسوۆرس و جێرمی پاسمۆرە. [[دووبارە دروستکردنەوە]]ی [[بەرەبەیانی سوور|فیلمێکی ساڵی ١٩٨٤ە بە ھەمان ناو]]. لەم فیلمەدا [[کریس ھێمسوۆرت|کریس ھێمسۆرس]] و [[جاش پێک|جۆش پێک]] و [[جاش ھاچرسن|جۆش ھاچەرسۆن]] و ئەدریان پالیکی و ئیزابێل لوکاس و [[جێفری دین مۆرگان]] ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕن. فیلمەکە باسەکەی لەسەر کۆمەڵێک گەنجە کە بەرگری لە زێدی خۆیان دەکەن لە داگیرکاری [[کۆریای باکوور]].

[[مێترۆ-گۆلدوین-مایر|کۆمپانیای میترۆ گۆڵدڤین-مایەر]] لە مانگی ئایاری ٢٠٠٨دا نیازی خۆی ڕاگەیاند بۆ دووبارە دروستکردنەوەی ''فیلمی ڕێد داون'' و دواتر برادلی و ئێڵسوۆرسی بەکرێ گرت. ساڵی دواتر کارەکتەرە سەرەکییەکان ڕۆڵیان گێڕا و فیلمەکە لە ئەیلوولی ٢٠٠٩ لە ماونت کلیمێنس لە ویلایەتی میشیگان کەوتە بەرھەمھێنان. لە سەرەتادا بڕیار بوو لە ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٠ و ٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠ نمایش بکرێت، فیلمەکە بەھۆی [[مێترۆ-گۆلدوین-مایر|کێشە دارایییەکانی]] کۆمپانیای ئێم جی ئێمەوە دواخرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=O’Connor|یەکەم=Sean|دوایین٢=Armstrong|یەکەم٢=Nicholas|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=DIRECTED BY HOLLYWOOD, EDITED BY CHINA: HOW CHINA'S CENSORSHIP AND INFLUENCE AFFECT FILMS WORLDWIDE|ناونیشان=https://www.uscc.gov/sites/default/files/Research/Directed%20by%20Hollywood%20Edited%20by%20China.pdf|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٧|وێبگە=The U.S. -China Economic and Security Review Commission}}&lt;/ref&gt;

بەھۆی مایەپووچبوونی کۆمپانیای ئێم جی ئێم، مافی دابەشکردنی فیلمەکە لە مانگی ئەیلوولی ٢٠١١ بە [[فیلم دیستریکت|فیلمدیستریکت]] فرۆشرا و فیلمەکە لە ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] نمایشکرا، کە زۆربەیان پێداچوونەوەی نەرێنییان پێکرا. ھەروەھا فیلمەکە [[بۆمبی بۆکس ئۆفیس|بۆمبێکی گەورەی بۆکس ئۆفیسە]]، داھاتی ٥٠٫٩ ملیۆن دۆلارە لە بەرامبەر بوودجەی ٦٥ ملیۆن دۆلار.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|فیلم|شەڕ|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|دەیەی ٢٠١٠}}
{{پۆلی کۆمنز|Red Dawn (2012 film)}}

{{فیلم-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:یەکەم فیلمە دەرھێنراوەکانی ساڵی ٢٠١٢]]
[[پۆل:فیلمی تەکنەلۆجیای ھەستبزوێن]]
[[پۆل:فیلمە بەرھەمھێنراوەکان لەلایەن بیو فلین]]
[[پۆل:فیامەکانی مێترۆ-گۆلدوین مایەر]]
[[پۆل:فیلمە جەنگییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:دووبارە دروستکردنەوەی فیلمە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە جەنگییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٢]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە داھاتوودا داندراون]]</text>
      <sha1>gydvacofie2yzuz3gl1o7ez1qi6x5n5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژی نیشتمانپەروەران (فیلم)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>253560</id>
    <revision>
      <id>1693955</id>
      <parentid>1543824</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T19:37:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3608" sha1="hg1tfpdx5uennf1zu72f28a0gjn4qkq" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Patriots Day (film).png|وێنۆک|پۆستەری فەرمیی فیلم ]]
'''''ڕۆژی نیشتمانپەروەران''''' ({{بە ئینگلیزی|Patriots Day}}) [[فیلمی ھەستبزوێن|فیلمێکی ئەکشنی]] [[فیلمی ئەکشن|ئەمریکییە]] لە ساڵی ٢٠١٦&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Patriots Day|ناونیشان=https://www.lionsgate.com/movies/patriots-day|بڵاوکەرەوە=[[Lionsgate]]}}&lt;/ref&gt; کە لەسەر بنەمای تەقینەوەکانی ماراسۆنی بۆستن لە ساڵی ٢٠١٣ و ڕاوکردنی تیرۆریستان دروست کراوە. فیلمەکە لە دەرھێنانی [[پیتەر بێرگ]] و نووسینی بێرگ و مات کوک و جوشوا زیتومەرە و لەسەر بنەمای کتێبی ''بۆستن ستڕۆنگ'' لە نووسینی کاسی شێرمان و دەیڤ وێج وەرگیراوە. لەم فیلمەدا [[مارک والبێرگ]] و [[کێڤن بەیکن|کیڤن بیکۆن]] و جۆن گودمان و [[جەی کەی سایمۆنز|جەی کەی سیمۆنس]] و میشێل مۆناگان ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕن. ئەمە سێیەم ھاوکاری نێوان بێرگ و والبێرگە، دوای فیلمی ''[[تاکە ڕزگاربوو]]'' و ''[[دیپ واتەر ھۆرایزن|دیپواتەر ھۆرایزن]]''. ناونیشانەکە ئاماژەیە بۆ ڕۆژی نیشتمانپەروەران، پشووی ویلایەتی [[ماساچووسیتس|ماساشوستس]] کە ماراسۆنی بۆستن تێیدا بەڕێوەدەچێت.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پیتەر بێرگ}}
{{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|دەیەی ٢٠١٠}}
{{پۆلی کۆمنز|Patriots Day (film)}}

{{فیلم-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی دیوانی لێکۆڵینەوەی فیدراڵی]]
[[پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی پیتەر بێرگ]]
[[پۆل:فیلمەکانی لاینز گەیت ئینتەرتەینمنت]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ماساشوستس دانراون]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لە بۆستن دانراون]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ٢٠١٣ بەرھەمھێندراون]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لە ویلایەتی ماساشوستس وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لە بۆستن وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:فیلمەکان لە بەرھەمھێنانی ماڕک واڵبێرگ]]
[[پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی پیتەر بێرگ]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنەکان لەسەر بنەمای ڕووداوە ڕاستەقینەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە تاوانکارییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە درامییە تاوانکارییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٦]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی چینی]]
[[پۆل:فیلمە وروژێنەرە ئاکشنە ئینگلیزی-زمانەکان]]
[[پۆل:فیلمە دراما تاوانە ئینگلیزی-زمانەکان]]</text>
      <sha1>hg1tfpdx5uennf1zu72f28a0gjn4qkq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆی پاتریسیۆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>254033</id>
    <revision>
      <id>1694071</id>
      <parentid>1531076</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:36:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە، پورتوگال-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3640" sha1="nvczpbsa6cqbqw7ihap8a8ovbynaa0t" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}

'''ڕۆی پاتریسیۆ''' ( لەدایکبووی ١٥ی شوباتی ١٩٨٨) [[تۆپی پێ|یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێی]] پورتوگالییە و وەک گۆڵپارێز بۆ یانەی [[یانەی تۆپی پێی ڕۆما]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی پورتوگال|هەڵبژاردەی پورتوگال]] یاری دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=O Mula de Marrazes que se tornou São Patrício|trans-title=The Mule from Marrazes who became Saint Patrício|ناونیشان=https://observador.pt/programas/codigo-postal/o-mula-de-marrazes-que-se-tornou-sao-patricio/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ئیش=[[Observador]]|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١|زمان=Portuguese}}&lt;/ref&gt; بەرهەمی ئەکادیمیای لاوانی [[یانەی تۆپی پێی سپۆرتینگ]]، پاتریسیۆ یەکەم یاری خۆی لە [[یانەی تۆپی پێی سپۆرتینگ]] لە تەمەنی ١٨ ساڵیدا ئەنجامدا، و دواتر لە ٤٦٧ یاری فەرمیدا بەشداری کرد. لە ماوەی ١٢ ساڵی یاریکردنی لەگەڵ یانەکەدا پێنج نازناوی بەدەستهێناوە، لەنێویاندا دوو جامی پورتوگال، پێش ئەوەی لە ساڵی ٢٠١٨ بچێتە [[خولی نایابی ئینگلیزی|ئینگلتەرا]]. لە ساڵی ٢٠٢١ گرێبەستی لەگەڵ یانەی ڕۆما واژۆکرد و لە یەکەم وەرزیدا نازناوی [[خولی کۆنفرانسی ئەورووپی]] بەدەستهێنا. پاتریسیۆ یەکەم یاری خۆی بۆ پورتوگال لە ساڵی ٢٠١٠ کرد. لە ساڵی ٢٠٢١دا ١٠٠هەمین یاری خۆی بۆ هەڵبژاردەی پورتوگال ئەنجامدا. لە سێ [[جامی جیھانیی فیفا]] و چوار [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا]] نوێنەرایەتی وڵاتەکەی کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Rui Patrício - Player profile 23/24|ناونیشان=https://www.transfermarkt.com/rui-patricio/profil/spieler/45026|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.transfermarkt.com|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|تۆپی پێ|پورتوگال|ژیاننامە|دەیەی ٢٠١٠}}
{{پۆلی کۆمنز|Rui Patrício}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{تۆپی پێ-کۆلکە}}
{{پورتوگال-کۆلکە}}

[[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠١٢]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٨]]
[[پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا]]
[[پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨]]
[[پۆل:CS1 Portuguese-language sources (pt)]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤]]</text>
      <sha1>nvczpbsa6cqbqw7ihap8a8ovbynaa0t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیکاردۆ کالافیۆر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>254155</id>
    <revision>
      <id>1694187</id>
      <parentid>1612796</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T04:38:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە، پۆڵەندا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694187</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5893" sha1="ky20x152lu01vjpqu7gdxor5e69bfpg" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

'''ڕیکاردۆ کالافیۆر''' (لەدایکبووی ١٩ی ئایاری ٢٠٠٢)[[تۆپی پێ|یاریزانێکی]] پیشەگەری تۆپی پێی ئیتاڵییە و وەک [[بەرگریکار (تۆپی پێ)|بەرگریکار]] بۆ  [[یانەی بۆڵۆنیا]] لە [[سێریێ ئا]] و هەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیتاڵیا یاری دەکات.

== نێودەوڵەتی ==
لە ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١، کالافۆری یەکەم یاری خۆی لەگەڵ پێکهاتەی ئیتاڵیا خوار ٢١ ساڵان ئەنجامدا، وەک یەدەگ لە یاری پاڵاوتنەکاندا بەرامبەر [[لۆکسمبۆرگ]] یاریی کرد، کە ئیتاڵیا بە ئەنجامی ٣-٠ بردنەوەی بەدەستهێنا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=Esordio con vittoria per la nuova Italia. Nicolato: &quot;Ho visto un grande impegno, ma dobbiamo lavorare&quot;|ناونیشان=https://www.figc.it/it/nazionali/news/under-21-esordio-con-vittoria-per-la-nuova-italia-nicolato-ho-visto-un-grande-impegno-ma-dobbiamo-lavorare/|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=Italian Football Federation|زمان=it}}&lt;/ref&gt;لە ٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤  بانگهێشتکرا بۆ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیتاڵیا|هەڵبژاردەی ئیتاڵیا]] ، لەلایەن لوسیانۆ سپالێتی ڕاهێنەری ئیتاڵیا لە پێکهاتەی سەرەتایی [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤|یۆرۆی ٢٠٢٤]] دا جێگیرکرا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=Scatta la missione EURO 2024: il 31 maggio Azzurri a Coverciano, ecco i 30 convocati per il raduno|ناونیشان=https://www.figc.it/it/nazionali/news/scatta-la-missione-euro-2024-il-31-maggio-azzurri-a-coverciano-ecco-i-30-convocati-per-il-raduno/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=[[Italian Football Federation]]|زمان=it}}&lt;/ref&gt; لە 4ی حوزەیران یەکەم یاری بەرامبەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی تورکیا|تورکیا]] لە [[بۆلۆنیا]] ئەنجامدا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Davide|دوایین=Triolo|سەردێڕ=Italia-Turchia {{!}} Calafiori: &quot;Emozione grandissima, spero di andare all’Europeo&quot;|trans-title=Italy vs. Turkey {{!}} Calafiori: &quot;Great emotion, I hope to go to the European Championship&quot;|ناونیشان=https://www.sportface.it/calcio/nazionali/italia-turchia-calafiori-emozione-grandissima-spero-andare-europeo/2572697|ئیش=Sportface|ڕێکەوت=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|زمان=it}}&lt;/ref&gt;دواتر لە پێکهاتەی کۆتایی بۆ یۆرۆی ٢٠٢٤ پشتڕاستکرایەوە، &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Ufficializzati i convocati per EURO 2024, esclusi dalla lista Provedel, Ricci e Orsolini|ناونیشان=https://www.figc.it/it/nazionali/news/ufficializzati-i-convocati-per-euro-2024-esclusi-dalla-lista-provedel-ricci-e-orsolini/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=[[Italian Football Federation]]|زمان=it}}&lt;/ref&gt; کالافیۆری یەکەم یاری خۆی لە کێبڕکێدا لە ١٥ی حوزەیران ئەنجامدا، کە بە بردنەوەی ٢-١ لە ئەلبانیا لە [[کۆمەڵەی دووەمی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤|قۆناغی کۆمەڵەکاندا]] دەستیپێکرد؛ &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Anche in Europa si sono accorti di Riccardo Calafiori|ناونیشان=https://www.ilpost.it/2024/06/16/riccardo-calafiori/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=[[Il Post]]|زمان=it}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=L'Italia parte male, poi rimonta: Bastoni-Barella, Albania ko e primi tre punti per i campioni d'Europa. Spalletti: &quot;Cose buone, ma devono portare a qualcosa&quot;|ناونیشان=https://www.figc.it/it/nazionali/news/litalia-parte-male-poi-rimonta-bastoni-barella-albania-ko-e-primi-tre-punti-per-i-campioni-deuropa-spalletti-cose-buone-ma-devono-portare-a-qualcosa/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=[[Italian Football Federation]]|زمان=it}}&lt;/ref&gt; لە تەمەنی 22 ساڵ و 27 ڕۆژدا بووە بچووکترین بەرگریکاری ئیتاڵی کە لە پاڵەوانێتی [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا]] یاری بکات، تەنها لە دوای [[پاولۆ ماڵدینی]] . &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Calafiori secondo solo a Maldini: il record con l'Italia all'Europeo|ناونیشان=https://tuttosport.com/news/calcio/euro-2024/italia/2024/06/15-129015370/calafiori_secondo_solo_a_maldini_il_record_con_l_italia_all_europeo|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=[[Tuttosport]]|زمان=it}}&lt;/ref&gt;


== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Riccardo Calafiori}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|پۆڵەندا|تۆپی پێ}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{تۆپی پێ-کۆلکە}}
{{پۆڵەندا-کۆلکە}}

[[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤]]
[[پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٢]]
[[پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی ئارسناڵ]]
[[پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ]]</text>
      <sha1>ky20x152lu01vjpqu7gdxor5e69bfpg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێد بانک، ئیندیانا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>254174</id>
    <revision>
      <id>1694239</id>
      <parentid>1531548</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T07:36:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1066" sha1="scszdcru8fmj8vwuyd1q9hxtko8fg2m" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''ڕێد بانک''' ({{بە ئینگلیزی |Red Bank}}) [[ناوچەی تۆمارنەکراو|کۆمەڵگەیەکی تۆمارنەکراوە]] لە لێواری ڕۆژاوای شاری ئێڤانسڤیل لە شارۆچکەی پێری لە ڤاندەربۆرگ کاونتی لە ویلایەتی [[ئیندیانا]] لە [[ویلایەتەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]].

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان =٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}</text>
      <sha1>scszdcru8fmj8vwuyd1q9hxtko8fg2m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێد بانک، کالیفۆڕنیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>254176</id>
    <revision>
      <id>1694241</id>
      <parentid>1531551</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T07:37:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1544" sha1="r2rwkfkmsyjrw8i901990mo8wsy8ei2" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{داتابۆکس}}
[[پەڕگە:Red_Bank_School_Northeastern_California_Historical_Photograph_Collection_Digital_Repository_Meriam_Library._California_State_University,_Chico.jpg|وێنۆک| قوتابخانەی ڕێد بانک لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا (کۆکردنەوەی وێنەی مێژوویی باکووری ڕۆژھەڵاتی کالیفۆرنیا، کال ستێت چیکۆ)]]
'''ڕێد بانک، کالیفۆڕنیا''' (ھەروەھا '''ڕێد بانک''') ناوچەیەکی کشتوکاڵییە لە تەھاما کاونتی، لە ویلایەتی [[کالیفۆڕنیا|کالیفۆرنیای]] [[ویلایەتەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]]. {{Sfn|Hislop|Hughes|2007}} ناوچەکە و ڕید بانک کریک ھەردووکیان ناوەکانیان لە ڕانچۆ بارانکا کۆلۆرادۆ (''ڕێد بانک'' بە زمانی ئیسپانی) وەرگرتووە. {{Sfn|Smith|1997}} {{Sfn|Hislop|Hughes|2007}} {{Sfn|RBN|1899}} {{Sfn|Hislop|Hughes|2007}} {{Sfn|Hislop|Hughes|2007}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کالیفۆڕنیا}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}</text>
      <sha1>r2rwkfkmsyjrw8i901990mo8wsy8ei2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێد بانک، میزوری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>254177</id>
    <revision>
      <id>1694240</id>
      <parentid>1531550</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T07:37:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="906" sha1="diiqoz3oz28zospirs6sn3vubphop1a" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Red_Bank_store.jpg|وێنۆک| فرۆشگای ڕێد بانک کە پێشتر بەنزینخانەی کۆنۆکۆ بووە.]]
'''ڕێد بانک''' (ھەروەھا بە ڕێنووسی '''ڕێد بانک''') [[ناوچەی تۆمارنەکراو|کۆمەڵگەیەکی تۆمارنەکراوە]] لە ڕۆژاوای دۆگلاس کاونتی، [[میزوری|میزۆری]]، ئەمریکا.&lt;ref&gt;{{GNIS|735818}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Missouri Atlas &amp; Gazetteer, DeLorme, 1998, First edition, p. 62-63, {{ISBN|0-89933-224-2}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}</text>
      <sha1>diiqoz3oz28zospirs6sn3vubphop1a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیک گرایمس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>254183</id>
    <revision>
      <id>1694183</id>
      <parentid>1543735</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T04:38:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئەکتەر-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694183</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2817" sha1="ixhci2xfphwyklt0459g2b00992yzbl" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Rickgrimes.jpg|وێنۆک]]
'''ڕیک گریمس''' ({{بە ئینگلیزی |Rick Grimes}}) [[کەسایەتیی خەیاڵی]] و [[پاڵەوانی چیرۆک|پاڵەوانی]] زنجیرە [[کتێبی کۆمیکی ئەمریکی|کتێبی کۆمیکی]] [[کۆتاییی جیھان (وێژە)|دوای کۆتایی جیھانی]] ''مردووی گەڕۆکە'' و نۆ وەرزی یەکەمی [[مردووی گەڕۆک (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکە بە ھەمان ناو]] کە تێیدا ئەندرۆ لینکۆڵن ڕۆڵی تێدا دەگێڕێت. ئەم کارەکتەرە لەلایەن نووسەر ڕۆبەرت کیرکمان و ھونەرمەند تۆنی مۆرەوە دروست کراوە، یەکەمجار لە ''The Walking Dead'' #1 لە ساڵی ٢٠٠٣ دەرکەوت. ڕیک جێگری پۆلیسی شارۆچکەیەکی بچووکە و ھاوسەرگیری لەگەڵ لۆری کردووە. کوڕێکیان ھەیە بە [[کارل گریمس|ناوی کارل]] و کچێکیان بە ناوی جودیت ھەیە. ئەو لە کۆما بەئاگا دێتەوە دوای برینێکی تەقەی مەترسیدار بۆ سەر ژیانی و دەبینێت جیھانەکە لەلایەن مرۆڤە زیندووبووەکانەوە گیرۆدە بووە کە ناویان لێنراوە &quot; [[زۆمبی|ڕۆشتووەکان]] &quot;.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان =٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤}}

{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەکتەران|ھۆڵیوود|تەلەڤیزیۆن|کۆمیک}}

{{ئەکتەر-کۆلکە}}
{{فیلم-کۆلکە}}
{{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}}

[[پۆل:کارەکتەرەکانی فیلمی مردووی گەڕۆک (پاشکۆ)]]
[[پۆل:وێنەی کۆمیکەکان کارەکتەری نێر]]
[[پۆل:بکوژە خەیاڵییەکان]]
[[پۆل:کارەکتەرە خەیاڵییەکانی جۆرجیا (ئەمریکا)]]
[[پۆل:کارەکتەرە کۆمیکەکان کە لە ساڵی ٢٠٠٣ ناسێنراون]]
[[پۆل:کارەکتەرەکان کە لەلایەن ڕۆبەرت کیرکمانەوە دروستکراون]]
[[پۆل:ئەفسەرە پۆلیسە ئەمریکییە خەیاڵییەکان]]
[[پۆل:پەل-بڕاوە خەیاڵییەکان]]
[[پۆل:کارەکتەرە خەیاڵییەکانی کێنتاکی]]
[[پۆل:کارەکتەرە خەیاڵییەکان کە بە ھەڵە وا گومان دەکرێت مردوون]]
[[پۆل:شێریفە خەیاڵییەکان]]</text>
      <sha1>ixhci2xfphwyklt0459g2b00992yzbl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئاڕ جەی میت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>254845</id>
    <revision>
      <id>1693726</id>
      <parentid>1692263</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:15:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19640" sha1="38n24952sgp2zho7ymz4sc8vkl601fs" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کەسایەتی|name=ئاڕ جەی میت|image=15131-Mayo Speaker Series- RJ Mitte-0143 (16531434123) (cropped).jpg|caption=میت لە ٢٠١٥|birth_date=٢١ی ئابی ١٩٩٢|death_date=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (تەمەن ٣٤ ساڵ)|years active=٢٠٠٦-٢٠٢٦|ڕێکخراو=دامەزراوەی میت|partner=کێنێدی سوارێز (٢٠١٨-٢٠٢٦)|birth_place=[[بروونسڤیڵ]] تەکساس، ئەمریکا|occupation=ئەکتەرفیلم بەرهەمهێنەر}}

'''ئاڕ جەی میت''' ({{بە ئینگلیزی| RJ Mitte، لەدایکبووی ٢١ی ئابی ١٩٩٢}}) ئەکتەرێکی ئەمریکییە، و بەشداری لە چەندین فیلمی [[سینەمای ویلایەتە یەکگرتووەکان]] کردووە.

لە شاری [[جاکسن، میسیسیپی]] لەدایک بووە و گەورە بووە، لە تەمەنی سێ ساڵیدا تووشی نەخۆشیی ئیفلیجیی مێشک بوو. لە ساڵی ٢٠٠٦ ڕووی لە [[لۆس ئانجلەس|لۆس ئەنججلس]] کرد و لەگەڵ بەڕێوەبەرێکی بەھرە کەسییەکان کاری کرد بۆ دۆزینەوەی دەرفەتی نواندن کە تێیدا پەککەوتنەکەی بتوانێت پەروەردەی بینەران بکات. دوای ڕۆڵگێڕانی لاوەکی لە [[کۆمیدیای دۆخی|سیتکۆمەکاندا]]، بۆیەکەمجار بە ڕۆڵی سەرەکی وەک [[واڵتەر وایت جونیۆر]] لە زنجیرە درامای تەلەڤیزیۆنیی  [[ئەی ئێم سی (کەناڵی تەلەڤیزیۆنی)|ئەی ئێم سی]] بە ناوی ''[[گۆڕانی خراپ]]'' (٢٠٠٨–٢٠١٣) بەناوبانگ بوو.

ڕۆڵی لە زنجیرە درامای ھەرزەکاران و خێزانیی کەناڵی ئەی بی سی فامیلی بە ناوی ''لە لەدایکبووندا گۆڕدراو'' (٢٠١٤) و زنجیرە تەلەڤیزیۆنیی تێکەڵەی لایڤ-ئاکشن/ئەنیمەیشنی پێگەیشتووانی [[نێتفلیکس]] بە ناوی ''پاسەوانانی دادپەروەری'' (٢٠٢٢) گێڕا. لە فیلمەکانی وەک ''کێ شۆفێری دۆگ دەکات؟'' (٢٠١٦)،  ''کاتی ھاوبەش'' (٢٠١٨)، کۆمیدیای سەربەخۆی ''وەستان بۆ سۆنی'' (٢٠١٩)، ''ژووری بەڕوو'' (٢٠٢٠)، و  ''سەرکەوتن'' (٢٠٢١) دەرکەوت.

میت داکۆکی لە تووشبووانی ئیفلیجیی مێشک و پەککەوتنەکانی تر دەکرد. وتەبێژی سندیکای ئەکتەرانی شاشە بوو بۆ ئەکتەرانی خاوەن پێداویستیی تایبەت، و باڵیۆزی بەناوبانگی ڕێکخراوی ئیفلیجیی مێشکی ئەمریکی بوو. لە ساڵی ٢٠١۳ خەڵاتی ھاڕۆڵد ڕەسڵی لەلایەن SAG-AFTRA وەرگرت.

== ژیانی سەرەتایی ==
لە ٢١ی ئابی ١٩٩٢ لە [[جاکسن، میسیسیپی]] لەدایک بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=ڕۆی میت لە زنجیرەی 'گۆڕانی خراپ' لەبارەی ژیان لەگەڵ ئیفلیجیی مێشکەوە|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=Cc-cbcJVw00&amp;t=0|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠١٧|ئیش=[[یوتیوب]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشان=https://madison.com/birthday-rj-mitte/image_068cebe8-8444-11e7-a527-c371fb35595e.html |سەردێڕ=رۆژی لەدایکبوون: رۆی میت}}&lt;/ref&gt; بە [[نەشتەرگەری قەیسەریە|نەشتەرگەریی قەیسەریی]] بەپەلە لەدایک بوو و لە کاتی لەدایکبوونیدا هەناسەی نەدەدا، کە ئەمەش بووە هۆی زیانێکی هەمیشەیی بە [[مێشک|مێشکی]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.smh.com.au/entertainment/celebrity/r-j-mitte-i-have-devoted-my-life-to-my-mom-and-my-sister-20190822-p52jty.html |وێبگە=www.smh.com.au |سەردێڕ=ڕۆی میت: 'ژیانی خۆم تەرخان کردووە بۆ دایکم و خوشکەکەم'}}&lt;/ref&gt; چەند هەفتەیەک دواتر لەلایەن رۆی فرانك میت جونیۆر و داینا میتەوە هەڵگیرایەوە، کە دواتر جیابوونەوە. لە تەمەنی سێ ساڵیدا تووشی ئیفلیجیی مێشک بوو، و پزیشکان قاچەکانیان خستە ناو جبسەوە بۆ ماوەی شەش مانگ بۆ ڕاستکردنەوەی پێیەکانی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=Cc-cbcJVw00&amp;t=0 |وێبگە=یوتیوب |سەردێڕ=ڕۆی میت لە زنجیرەی 'گۆڕانی خراپ' لەبارەی ژیان لەگەڵ ئیفلیجیی مێشکەوە}}&lt;/ref&gt;

بە تێپەڕبوونی کات، جەستەی لەڕێگەی وەرزش و ڕاھێنانەوە بەھێزتر بوو. لە ساڵانی ھەرزەکارییدا ئیتر پێویستی بە ھیچ ئامێرێکی پیاسەکردن نەبوو.&lt;ref name=&quot;CST&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=ناتاشا واسینۆسکی |ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشان=https://www.suntimes.com/lifestyles/23075431-423/breaking-bads-rj-mitte-talks-about-living-with-cerebral-palsy.html |ئیش=[[شیکاگۆ سەنتایمز]] |سەردێڕ=رۆی میت لە زنجیرەی 'گۆڕانی خراپ' لەبارەی ژیان لەگەڵ ئیفلیجیی مێشکەوە دەدوێت}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠٠٦دا، لەگەڵ خێزانەکەی کۆچی کرد بۆ لۆس ئەنججلس، کالیفۆرنیا، چونکە خوشکە بچووکەکەی، لاسینان کارێر، دەرفەتێکی کاری لە بەرھەمھێنانی فیلمێکدا دەستکەوت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=کالابڕۆ|یەکەم١=تینا|سەردێڕ=ئەکتەری «گۆڕانی خراپ» ڕۆی میت بۆی دەرکەوت کە «ڕۆڵی نموونەیی» ئامادەی کردووە بۆ ئەوەی ببێتە چالاکوان|ناونیشان=https://www.post-gazette.com/tv-radio/2010/03/17/Breaking-Bad-actor-RJ-Mitte-finds-perfect-role-prepared-him-to-become-an-activist/stories/201003170257|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ئیش=[[پیتسبۆرگ پۆست-گازێت]]|ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=تێرنکویست|یەکەم١=کریستی|سەردێڕ=ڕۆی میت بەشداربووی «گۆڕانی خراپ» لەبارەی تواناکان، کەمئەندامییەکان و وێنەگرتن لە پۆرتلاند دەدوێت|ناونیشان=https://www.oregonlive.com/movies/2010/10/breaking_bad_costar_rj_mitte_o.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ئیش=[[د ئەریگۆنیەن]]|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt;

دوای جیابوونەوەی دایک و باوکی، لەلایەن دایکیەوە گەورە کرا. دوای ئەوەی دایکی تووشی ئیفلیجی بوو، میت لە تەمەنی ١٣ ساڵیدا بەرپرسیارەتیی دارایی خێزانەکەی لە ئەستۆ گرت، کە تا ئەو کاتە خوشکەکەشی دەگرتەوە کە لە تەمەنی ١١ ساڵیدا لەدایک بووبوو. تا ساڵی ٢٠١٥، بەردەوام بوو لە بەرپرسیارەتیی دارایی بۆ ھەردوو دایک و خوشکەکەی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=فێرگوسۆن|یەکەم=دۆنا|ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠١٦|سەردێڕ=ڕۆی میت: «گۆڕانی خراپ تەنانەت منی نەکردە ملیۆنێرێک»|زمان=en-GB|ئیش=دەیلی تێلیگراف|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/money/fame-fortune/rj-mitte-breaking-bad-didnt-even-make-me-a-millionaire/|ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٢|issn=0307-1235}}&lt;/ref&gt;

لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥دا لەگەڵ کێنێدی سوارێز دەزگیرانداربوونی خۆیان ڕاگەیاند، بەڵام هاوسەرگیریان نەکرد و ''ئاڕ جەی میت'' کۆچی دوایی کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://people.com/breaking-bad-star-rj-mitte-is-engaged-to-kennedy-suarez-exclusive-11830890|سەردێڕ='Breaking Bad' Star RJ Mitte Is Engaged! All the Details of His Proposal to Kennedy Suarez (Exclusive)}}&lt;/ref&gt;

== فیلمۆگرافی ==

=== فیلم ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ساڵ
!ناونیشان
!ڕۆڵ
!تێبینییەکان
|-
|٢٠١١
|''قەدپاڵ''
|
|فیلمی کورت
|-
|٢٠١٣
|''ماڵی دواین شتەکان''
|تیم
|
|-
|٢٠١٥
|''دیکسیلەند''
|سی جی
|
|-
|٢٠١٦
|''کێ شۆفێری دۆگ دەکات؟''
|دۆگ
|
|-
|٢٠١٧
|''بیرکردنەوە''
|برێندان
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |٢٠١٨
|''کاتی ھاوبەش''
|تۆم
|
|-
|''کوپیدی خانەنشینکراو''
|ڕۆی
|فیلمی کورت
|-
|''ڕووبارەکە خوێناوی دەبێت.''
|ئەفسەر تۆماس
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |٢٠١٩
|''وەستان بۆ سۆنی''
|تراڤیس
|
|-
|''کارۆلی زەنگەکان''
|سکۆت جۆنسن
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://specialneedsresourcefoundationofsandiego.com/inclusion-films-produces-the-award-winning-film-carol-of-the-bells/ |سەردێڕ=دامەزراوەی فیلمی ئینکلۆژن فیلمی خەڵاتکراوی کارۆلی زەنگەکان بەرهەم دەهێنێت |بڵاوکەرەوە=بنکەی ڕەسەنە پێویستە تایبەتەکانی سان دیێگۆ}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |٢٠٢٠
|''یارییەک نییە''
|خۆی
|دیکۆمێنتاری
|-
|''ژووری بەڕوو''
|ستێڤ
|
|-
|٢٠٢١
|''سەرکەوتن''
|مایك
|هەروەھا وەک بەرھەمھێنەری جێبەجێکار&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.instagram.com/p/COWkLCBnnBc/ |وێبگە=instagram.com |سەردێڕ=ئەمڕۆ بڵاوبووەوە! لە سینەماکانی سینیمارک «سەرکەوتن» چیرۆکی قوتابییەکی پۆلی کۆتایی ئامادەیی لە دەیەی ١٩٨٠ دەگێڕێتەوە کە دەیەوێت ببێتە ئەندامی تیمی زۆرانبازی. لەبەر ئەوەی تووشی ئیفلیجیی مێشکە، تەنانەت پێگەیشتووەکانیش کە سەرسامن بە بڕیارەکەیان — وەک ڕاهێنەر وارن (تیرێنس هاوارد)، کە وانەی وەرزش بە مایك دەڵێتەوە، و باوکی تەنهای مایك (جۆناتان شایک) — لە سەرەتادا باوەڕ ناکەن کە ئەو بتوانێت ئەمە بکات. لە دەرهێنانی برێت لێنارد، فیلمەکە لە ئەزموونەکانی سیناریۆنووسەکەیەوە سەرچاوەی گرتووە، مایکل د. کۆفی. سەرکەوتن بە پۆلێنکردنی PG-13. توندوتیژیی زۆرانبازی. ماوەی نمایش: ١ کاتژمێر و ٤٠ خولەک. لە سینەماکاندا.}}&lt;/ref&gt;
|-
|٢٠٢٣
|''نەبینراو''
|تۆمی ئۆڵسن
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://deadline.com/2023/03/rj-mitte-movie-the-unseen-release-date-gravitas-ventures-1235301702/ |وێبگە=deadline.com |سەردێڕ=فیلمی تریلەری جێنیفەر ئەی گۆدمن «نەبینراو» بە بەشداریی ڕۆی میت ئەکتەری «گۆڕانی خراپ» لەلایەن گراڤیتاس ڤێنچەرزەوە کڕدرا}}&lt;/ref&gt;
|-
|٢٠٢٥
|''وێستهمپتن''
|فیتز
|
|}

=== تەلەفیزیۆن ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ساڵ
!ناونیشان
!ڕۆڵ
!تێبینییەکان
|-
|٢٠٠٦
|''هەمووان ڕقیان لە کریسە''
|ئەندامی ئامادەبووان
|بێناونیشان؛ ئەڵقە: «هەمووان ڕقیان لە هەڵبژاردنەکانە»&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ناونیشان=https://untitled-magazine.com/rj-mitte-opens-up-about-living-with-a-disability-acting-dating-and-hollywood-exclusive-interview/ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=en-US |سەردێڕ=ڕۆی میت لەبارەی ژیان لەگەڵ کەمئەندامی، نواندن، پەیوەندیی خۆشەویستی و هۆلیوود دەدوێت - چاوپێکەوتنی تایبەت {{!}} گۆڤاری ئەنتیتڵد}}&lt;/ref&gt;
|-
|٢٠٠٧
|''هانا مۆنتانا''
|یاریزانی قوتابخانە
|بێناونیشان؛ ئەڵقە: «بیگەرەوەی قوتابخانە»&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=کلێمنتس |یەکەم=ئیرین |ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ناونیشان=https://www.huffpost.com/entry/rj-mitte-miley-cyrus_n_3947385 |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=هافینگتۆن پۆست |سەردێڕ=ڕۆی میت و مایلی سایرس پێکەوە لە «هانا مۆنتانا» دەرکەوتن}}&lt;/ref&gt;
|-
|٢٠٠٨–٢٠١٣
|''[[گۆڕانی خراپ]]''
|[[واڵتەر وایت جونیۆر]]
|ڕۆڵی سەرەکی
|-
|٢٠١٣
|''ڤێگاس''
|ڕەس ئۆستەر
|ئەڵقە: «پایوتس»
|-
|٢٠١٤
|''لە لەدایکبووندا گۆڕدراو''
|کامپبێڵ بینگمان
|ڕۆڵی دووبارەبووەوە؛ ٩ ئەڵقە
|-
|٢٠١٦
|''رۆبۆت چیکن''
|واڵتەر وایت جونیۆر (دەنگ)
|ئەڵقە: «خۆراک»&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=ڕۆن |یەکەم=جەیک |ڕێکەوت=&lt;!--دیاری نەکراوە--&gt; |ناونیشان=https://www.movieranker.com/articles/rj-mitte-exclusive |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=مووی ڕانکەر |سەردێڕ=تایبەت: ڕۆی میت ئامادەیە بۆ گوتنی دەنگی «واڵتەر وایت جونیۆر» لە فیلمێکی رۆبۆت چیکن}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |٢٠١٧
|''دوورگەی بەناوبانگان لەگەڵ بێر گریڵس''
|بەشداربوو
|وەرزی ٢
|-
|''چانس''
|نەخۆش لە کۆنفرانسدا
|ئەڵقە: «بەرهەمە کۆکراوەکانی ویلیام شەکسپیر»
|-
|٢٠١٨
|''ئەم نزیکانە''
|سۆلۆمۆن
|ئەڵقە: «ئێمە کێین»
|-
|٢٠١٩
|''ئۆپۆکالایپسی ئێستا''
|لیف
|ڕۆڵی دووبارەبووەوە؛ ٢ ئەڵقە
|-
|٢٠٢٢
|''پاسەوانانی دادپەروەری''
|میند مەستەر
|ڕۆڵی سەرەکی
|}

=== کلیپە مۆسیقییەکان ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ساڵ
!ناونیشان
!هونەرمەند
!تێبینییەکان
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |٢٠١٣
|«پەنجەی مردوو»
|هۆلیوود ئەندید
|
|-
|«ئاهەنگ بگێڕە وەکو ئەوەی سبەی کۆتایی جیهان بێت»
|ستیل پانتەر
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |٢٠١٦
|«ئەگەر بەرزببمەوە»
|ناسان باث تیڤس
|
|-
|«لە تاریکیدا»
|٣ دۆرز دەون
|
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |٢٠٢٤
|«هەرگیز بەڕاستی نەدەزانی»
|کامرۆن مارلۆوی
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.antimusic.com/p/24/1206kameron_marlowe_recruits_breaking_bad_star_for_never_really_know_video.shtml |وێبگە=www.antimusic.com |سەردێڕ=کامرۆن مارلۆوی ئەکتەری گۆڕانی خراپ بۆ کڵێپی «هەرگیز بەڕاستی نەدەزانی» بەکار دەهێنێت}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== خەڵاتەکان و کاندیدکردنەکان ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!خەڵات
!ساڵ
!پۆل
!پرۆژە
!ئەنجام
|-
|خەڵاتەکانی دەستڕگەیشتن بە میدیا
|٢٠١٣
|خەڵاتی SAG-AFTRA ھاڕۆڵد ڕەسڵ
|''[[گۆڕانی خراپ]]''|| {{included|Awarded}}&lt;ref name=&quot;2013MAA&quot;/&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |[[خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرەکانی شاشە]]
|٢٠١٢
|باشترین کۆمەڵە لە زنجیرە درامایەکدا
|''[[گۆڕانی خراپ]]''|| {{nom}}&lt;ref name=&quot;18SAGA&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.sagawards.org/awards/nominees-and-recipients/18th-annual-screen-actors-guild-awards|سەردێڕ=١٨ەمین خەڵاتی ساڵانەی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە|ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ئیش=[[خەڵاتەکانی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|٢٠١٣
|باشترین کۆمەڵە لە زنجیرە درامایەکدا
|''[[گۆڕانی خراپ]]''|| {{nom}}&lt;ref name=&quot;19SAGA&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.sagawards.org/awards/nominees-and-recipients/19th-annual-screen-actors-guild-awards|سەردێڕ=١٩ەمین خەڵاتی ساڵانەی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە|ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ئیش=[[خەڵاتەکانی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|٢٠١٤
|باشترین کۆمەڵە لە زنجیرە درامایەکدا
|''[[گۆڕانی خراپ]]''|| {{won}}&lt;ref name=&quot;20SAGA&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.sagawards.org/awards/nominees-and-recipients/20th-annual-screen-actors-guild-awards|سەردێڕ=٢٠ەمین خەڵاتی ساڵانەی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ئیش=[[خەڵاتەکانی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|خەڵاتی هونەرمەندی گەنج
|٢٠١٢
|باشترین ڕۆڵگێڕان لە زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیدا - ئەکتەری گەنجی دووبارەبووەوە تەمەن ١٧–٢١
|''[[گۆڕانی خراپ]]''|| {{nom}}&lt;ref name=&quot;34YAA&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.youngartistawards.org/noms34.html|سەردێڕ=٣٤ەمین خەڵاتی ساڵانەی هونەرمەندی گەنج|ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠١٣|ئیش=[[خەڵاتی هونەرمەندی گەنج]]}}&lt;/ref&gt;
|}

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{commons}}
{{IMDb name|2666409}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|تەلەڤیزیۆن}}
{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|RJ Mitte}}
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٢]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:مناڵە کوڕە ئەکتەرە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]]
[[پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە لویسینیا]]
[[پۆل:دوایین مردنەکان]]</text>
      <sha1>38n24952sgp2zho7ymz4sc8vkl601fs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لیسل ویڵسن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>261755</id>
    <revision>
      <id>1693992</id>
      <parentid>1693518</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T20:11:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1693992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1546" sha1="t7do975h89hxh0rjto4a45n61w0uiwc" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''لیسل ویڵسن''' ({{بە ئینگلیزی|Lisle Wilson}}؛ ٢ی ئەیلوولی ١٩٤٣ لە [[بڕۆکلین]] – ١٤ی ئازاری ٢٠١٠ لە [[ھەنتینگتۆن بیچ، کالیفۆرنیا]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* {{IMDb name|0933769}}

{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}}
{{ئەکتەر-کۆلکە}}
{{ژیاننامە-کۆلکە}}
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٣]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠١٠]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:خەڵکی ئەفریقایی-ئەمریکی سەدەی ٢١]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]]
[[پۆل:ئەکتەرە نێرەکانی کالیفۆڕنیا]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]]</text>
      <sha1>t7do975h89hxh0rjto4a45n61w0uiwc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ماتیۆ کاولز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>262204</id>
    <revision>
      <id>1693719</id>
      <parentid>1693139</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:13:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4867" sha1="aue3cogbrjleo2nr8zvuddlaancr27q" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ماتیۆ کاولز''' ({{بە ئینگلیزی|Matthew Cowles}}؛ ٢٨ی ئەیلوولی ١٩٤٤ لە [[نیویۆرک]] – ٢٢ی ئایاری ٢٠١٤ لە [[نیویۆرک]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو. لە ١٩٦٦ دەستی بە چالاکی کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

== ژیانی سەرەتایی ==
لە ساڵی ١٩٨٣، لەگەڵ کریستین بارانسکی ھاوسەرگیری کرد و دوو کچیان هەبوو بە ناوەکانی ئیسابێل (لەدایکبووی ١٩٨٤) و لیلی (لەدایکبووی ١٩٨٧). لە پێناسەیەکی ڕۆژنامەی ''[[نیویۆرک تایمز]]'' بۆ ھاوسەرەکەی، وەک «ئەندامێکی سەرەڕۆی خێزانێک کە پەیوەندییان بە کۆمپانیای بڵاوکردنەوەی کاوڵس و بانکی درێکسڵ بێرنھام لامبێرتییەوە ھەیە» وەسف کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Horyn|یەکەم=Cathy|ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠١١|سەردێڕ=کریستین بارانسکی: 'هەرگیز جوان نەبووم'|زمان=en-US|ئیش=[[نیویۆرک تایمز]]|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2011/04/17/fashion/17Maincourse.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; حەزێکی زۆری بە لێخوڕینی ماتۆڕسکیل هەبوو.&lt;ref name=&quot;webmark&quot;&gt;[http://www.webmark.com/monumentsconservancy/biographies.htm 'بیۆگرافیی ئاخوێنەرانی ٢٠٠٤'. ''سیمپۆزیۆمی ساموێل دۆرسکی بۆ مۆنۆمێنتە گشتییەکان'' (٢٠٠٤)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090129192657/http://www.webmark.com/monumentsconservancy/biographies.htm|date=January 29, 2009}}&lt;/ref&gt;

کاوڵس مەسیحییەکی [[کڵێسای کاتۆلیک|کاتۆلیکی]] دڵسۆز بوو و وانەی پەروەردەی ئایینی لە دێری ناتیڤیتی لە بەیتوللەحم، کۆنێتیکت دەوتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ناونیشان=http://archives.rep-am.com/2014/06/08/matthew-cowles-was-not-like-his-evil-soap-character/ |وێبگە=archives.rep-am.com |سەردێڕ=ماتیۆ کاوڵس وەک کەسایەتییە خراپەکەی ناو زنجیرەکە نەبوو – ئەرشیف}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Salfen, Ronald P. |ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠٠٨|ناونیشان=http://www.faithinfilms.com/reviews/christinebaranski.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200224074442/http://www.faithinfilms.com/reviews/christinebaranski.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ئیش=ئیمان لە فیلمەکاندا |سەردێڕ=چاوپێکەوتنێک لەگەڵ کریستین بارانسکی |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== مردن ==
ماتیۆ کاولز لە ٢٢ی ئایاری ٢٠١٤ بەهۆی سستبوونی دڵەوە کۆچی دوایی کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Mele |یەکەم=Courtnie |ڕێکەوت=٢٤ی ئایاری ٢٠١٤|سەردێڕ=Actor Matthew Cowles Passes Away |ناونیشان=https://www.broadwayworld.com/article/Actor-Matthew-Cowles-Passes-Away-20140524 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=BroadwayWorld.com |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* {{IMDb name|0184804}}

{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}}
{{ئەکتەر-کۆلکە}}
{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Matthew Cowles}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠١٤]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:ئەو ئەمریکییانەی پەیڕەوی کڵێسای کاتۆلیکی ڕۆم دەکەن]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]]
[[پۆل:ئەکتەرانی نێر لە ویلایەتی نیویۆرک]]
[[پۆل:نووسەرانی نیویۆرکی]]</text>
      <sha1>aue3cogbrjleo2nr8zvuddlaancr27q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694042</id>
      <parentid>1693719</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T21:57:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1694042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5188" sha1="cxwbuqtiq3ye0n447a6xys7c0p5vrx4" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ماتیۆ کاولز''' ({{بە ئینگلیزی|Matthew Cowles}}؛ ٢٨ی ئەیلوولی ١٩٤٤ لە [[نیویۆرک]] – ٢٢ی ئایاری ٢٠١٤ لە [[نیویۆرک]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو. لە ١٩٦٦ دەستی بە چالاکی کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

== ژیانی سەرەتایی ==
لە ساڵی ١٩٨٣، لەگەڵ کریستین بارانسکی ھاوسەرگیری کرد و دوو کچیان هەبوو بە ناوەکانی ئیسابێل (لەدایکبووی ١٩٨٤) و لیلی (لەدایکبووی ١٩٨٧). لە پێناسەیەکی ڕۆژنامەی ''[[نیویۆرک تایمز]]'' بۆ ھاوسەرەکەی، وەک «ئەندامێکی سەرەڕۆی خێزانێک کە پەیوەندییان بە کۆمپانیای بڵاوکردنەوەی کاوڵس و بانکی درێکسڵ بێرنھام لامبێرتییەوە ھەیە» وەسف کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Horyn|یەکەم=Cathy|ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠١١|سەردێڕ=کریستین بارانسکی: 'هەرگیز جوان نەبووم'|زمان=en-US|ئیش=[[نیویۆرک تایمز]]|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2011/04/17/fashion/17Maincourse.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; حەزێکی زۆری بە لێخوڕینی ماتۆڕسکیل هەبوو.&lt;ref name=&quot;webmark&quot;&gt;[http://www.webmark.com/monumentsconservancy/biographies.htm 'بیۆگرافیی ئاخوێنەرانی ٢٠٠٤'. ''سیمپۆزیۆمی ساموێل دۆرسکی بۆ مۆنۆمێنتە گشتییەکان'' (٢٠٠٤)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090129192657/http://www.webmark.com/monumentsconservancy/biographies.htm|date=January 29, 2009}}&lt;/ref&gt;

کاوڵس مەسیحییەکی [[کڵێسای کاتۆلیک|کاتۆلیکی]] دڵسۆز بوو و وانەی پەروەردەی ئایینی لە دێری ناتیڤیتی لە بەیتوللەحم، کۆنێتیکت دەوتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ناونیشان=http://archives.rep-am.com/2014/06/08/matthew-cowles-was-not-like-his-evil-soap-character/|وێبگە=archives.rep-am.com|سەردێڕ=ماتیۆ کاوڵس وەک کەسایەتییە خراپەکەی ناو زنجیرەکە نەبوو – ئەرشیف|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211023211215/https://archives.rep-am.com/2014/06/08/matthew-cowles-was-not-like-his-evil-soap-character/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Salfen, Ronald P. |ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠٠٨|ناونیشان=http://www.faithinfilms.com/reviews/christinebaranski.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200224074442/http://www.faithinfilms.com/reviews/christinebaranski.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ئیش=ئیمان لە فیلمەکاندا |سەردێڕ=چاوپێکەوتنێک لەگەڵ کریستین بارانسکی |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== مردن ==
ماتیۆ کاولز لە ٢٢ی ئایاری ٢٠١٤ بەهۆی سستبوونی دڵەوە کۆچی دوایی کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Mele |یەکەم=Courtnie |ڕێکەوت=٢٤ی ئایاری ٢٠١٤|سەردێڕ=Actor Matthew Cowles Passes Away |ناونیشان=https://www.broadwayworld.com/article/Actor-Matthew-Cowles-Passes-Away-20140524 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=BroadwayWorld.com |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* {{IMDb name|0184804}}

{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}}
{{ئەکتەر-کۆلکە}}
{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Matthew Cowles}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠١٤]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:ئەو ئەمریکییانەی پەیڕەوی کڵێسای کاتۆلیکی ڕۆم دەکەن]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]]
[[پۆل:ئەکتەرانی نێر لە ویلایەتی نیویۆرک]]
[[پۆل:نووسەرانی نیویۆرکی]]</text>
      <sha1>cxwbuqtiq3ye0n447a6xys7c0p5vrx4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ماولیک پانچۆلی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>262248</id>
    <revision>
      <id>1694198</id>
      <parentid>1664894</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T05:49:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1694198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1682" sha1="hohma8g03we0l5dsm9ruguj5037tlol" xml:space="preserve">{{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ماولیک پانچۆلی''' ({{بە ئینگلیزی|Maulik Pancholy}}؛ لەدایکبووی ١٨ی کانوونی دووەمی ١٩٧٤ لە [[کیسیمی، فلۆریدا]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ١٩٩٨ دەستی بە چالاکی کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* {{IMDb name|0997689}}

{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}}
{{ئەکتەر-کۆلکە}}
{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Maulik Pancholy}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٤]]
[[پۆل:چالاکوانەکانی مافەکانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]]
[[پۆل:ئەندامانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینەی خەڵکی ئۆھایۆ]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی قوتابخانەی نۆرسوێسترن بەشی گەیاندن]]
[[پۆل:کەسایەتییە ئێڵ جی بی تییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]]</text>
      <sha1>hohma8g03we0l5dsm9ruguj5037tlol</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ماوریتز ھوگۆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>262257</id>
    <revision>
      <id>1694194</id>
      <parentid>1514857</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T05:48:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1694194</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1233" sha1="diuma34fg3j1auml770hmlz3vcb0l73" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ماوریتز ھوگۆ''' ({{بە ئینگلیزی|Mauritz Hugo}}؛ ١٢ی کانوونی دووەمی ١٩٠٩ لە [[یۆتۆبۆری]] – ١٦ی حوزەیرانی ١٩٧٤ لە [[لۆس ئانجلەس]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* {{IMDb name|0401064}}

{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}}
{{ئەکتەر-کۆلکە}}
{{ژیاننامە-کۆلکە}}


[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٩]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٧٤]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]]</text>
      <sha1>diuma34fg3j1auml770hmlz3vcb0l73</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ماوری چاکین</title>
    <ns>0</ns>
    <id>262258</id>
    <revision>
      <id>1694193</id>
      <parentid>1514856</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T05:48:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1694193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1676" sha1="2k9px22x36fc6m9hhicchf4syanc721" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ماوری چاکین''' ({{بە ئینگلیزی|Maury Chaykin}}؛ ٢٧ی تەممووزی ١٩٤٩ لە [[بڕۆکلین]] – ٢٧ی تەممووزی ٢٠١٠ لە [[تۆرۆنتۆ]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو. بەشداریی لە فیلمی [[سەماکردن لەگەڵ گورگەکان (فیلم)|سەماکردن لەگەڵ گورگەکان]]دا کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* {{IMDb name|0001999}}

{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|کەنەدا}}
{{ئەکتەر-کۆلکە}}
{{ژیاننامە-کۆلکە}}


[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠١٠]]
[[پۆل:جولەکەکانی ئەشکەنازی ئەمریکی]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی باشترین ئەکتەری جینی و شاشەی کەنەدی]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوە کەنەدییەکان]]
[[پۆل:ئەکتەرە تەلەفزیۆنییە پیاوەکانی کەنەدا]]
[[پۆل:ئەکتەرانی پیاو لە تۆرۆنتۆوە]]</text>
      <sha1>2k9px22x36fc6m9hhicchf4syanc721</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لیستی سپێنسەر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>264922</id>
    <revision>
      <id>1693994</id>
      <parentid>1693516</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T20:12:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1693994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1479" sha1="1xu9s0nuw21or06buyhoxljpnmru8dm" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''لیستی سپێنسەر''' ({{بە ئینگلیزی|Spencer List}}؛ لەدایکبووی ٦ی نیسانی ١٩٩٨ لە [[فلۆریدا]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ٢٠٠٣ دەستی بە چالاکی کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* {{IMDb name|1478535}}

{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}}
{{ئەکتەر-کۆلکە}}
{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Spencer List}}


[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٨]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:مناڵە کوڕە ئەکتەرە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:ئەکتەرانی پیاو لە فلۆریدا]]</text>
      <sha1>1xu9s0nuw21or06buyhoxljpnmru8dm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیکاردۆ لارا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>266610</id>
    <revision>
      <id>1694185</id>
      <parentid>1546976</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T04:38:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694185</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2247" sha1="agg4sjonaqzmig1bi1vud1f0p0xjsz5" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ڕیکاردۆ لارا''' (لەدایکبووی ٥ی تشرینی دووەمی ١٩٧٤&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی ئابی ٢٠١١|سەردێڕ=Login|ناونیشان=https://www.govbuddy.com/login/?next=/directory/CA/ricardo-lara/2673/&amp;message=Subscribers%20Only|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110815221601/https://www.govbuddy.com/login/?next=/directory/CA/ricardo-lara/2673/&amp;message=Subscribers%20Only|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئابی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;) [[سیاسەتوان|سیاسەتمەدارێکی]] ئەمریکییە و ئێستا وەک ھەشتەمین کۆمیساری بیمەی کالیفۆرنیا کاردەکات. لارا لە کاتی ھەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠١٨ ھەڵبژێردرا و لە ستیڤ پۆیزنەر کۆمیساری پێشووی بیمەی کالیفۆرنیای بردەوە.&lt;ref name=&quot;LaraWins&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Thompson|یەکەم=Don|سەردێڕ=Democrat Ricardo Lara defeats independent Steve Poizner for California insurance czar|ناونیشان=https://www.pressdemocrat.com/news/8965424-181/democrat-ricardo-lara-defeats-independent|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|agency=Associated Press|بڵاوکەرەوە=Press Democrat|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ref=LaraWins|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190424165456/https://www.pressdemocrat.com/news/8965424-181/democrat-ricardo-lara-defeats-independent|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژیاننامە}}
{{پۆلی کۆمنز|Ricardo Lara}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیست و یەکەم]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٤]]</text>
      <sha1>agg4sjonaqzmig1bi1vud1f0p0xjsz5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێبوار تەھا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>267411</id>
    <revision>
      <id>1694227</id>
      <parentid>1640026</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T07:34:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8114" sha1="a4gnfg6e2ybkkqhauxnqxfft39s8yk3" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name = ڕێبوار تەھا مستەفا
| image = ڕێبوار تەھا مستەفا.jpg
| caption1 = وێنەیەکی ڕێبوار تەھا لە ساڵی ٢٠٢٢
| order = جێگری پارێزگاری کەرکووک 
| 1blankname = {{nowrap|[[سەرۆک وەزیرانی عێراق|سەرۆک وەزیران]]}}
| 1namedata = [[محەممەد شیاع سوودانی]]{{ھن}}[[عەلی زەیدی]]
| president = [[نزار ئامێدی]]
| term_start = ٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦
| term_end = 
| order1 = پارێزگاری [[پارێزگاری کەرکووک|کەرکووک]]
| 1blankname1 = {{nowrap|[[سەرۆک وەزیرانی عێراق|سەرۆک وەزیران]]}}
| 1namedata1 = [[محەممەد شیاع سوودانی]]
| president1 = [[لەتیف ڕەشید]]
| term_start1 = ١٤ی ئابی ٢٠٢٤&lt;ref&gt;[https://peregraf.com/ku/news/7304 ''ڕێبوار تەها وەكوو پارێزگاری كەركووك دەستبەكار بوو'' (بە سۆرانی)]، peregraf.com، سەردان لە ٢٢ی ئابی ٢٠٢٦&lt;/ref&gt;
| term_end1 = ١٦ی نیسانی ٢٠٢٦
| predecessor1 = [[ڕاکان سەعید جبوری]] (بەوکالەت)
| successor1 = [[محەممەد سەمعان]]
| office2 = ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق]]
| term_start2 = ٢٠١٤
| term_end2 = ٢٠٢١
| constituency2 = [[پارێزگای کەرکووک]]
| majority2 = ٦٣،٧٢١ (١٨٫٣٦٪)
| birth_date = ١٩٨٢
| birth_place = گەڕەکی ئازادی، [[کەرکووک]]، [[عێراقی بەعس]]
| profession = [[سیاسەتوان]]
| alma_mater = پەیمانگای تەکنیکیی کەرکووک&lt;ref name=&quot;bwar1&quot;/&gt;
| party = [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]]
}}

'''ڕێبوار تەھا مستەفا''' (لەدایکبووی ١٩٨٢ لە [[کەرکووک]]) سیاسەتوانێکی کوردە کە لە ئێستادا جێگری پارێزگاری کەرکووکە. ئەو لە ١٠ی ئابی ٢٠٢٤دا، وەک [[پارێزگای کەرکووک|پارێزگاری نوێی کەرکووک]] ھەڵبژێردرا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.pukmedia.com/KS/Details/201204| سەردێڕ = رێبوار تەها وەک پارێزگاری کەرکوک هەڵبژێردرا| ڕێکەوتی سەردان = ١٢ی ئابی ٢٠٢٤| ڕێکەوت = ١٠ی ئابی ٢٠٢٤| بڵاوکەرەوە = pukmedia.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١١ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240811222824/https://pukmedia.com/KS/Details/201204|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; دوای چوار ڕۆژان لە ١٤ی ئابدا دەستبەکار بوو&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.ava.news/news/11278| سەردێڕ = ڕێبوار تەها وەک پارێزگاری کەرکووک سوێندی یاسایی دەخوات| ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی ئابی ٢٠٢٤| ڕێکەوت = ١٤ی ئابی ٢٠٢٤| بڵاوکەرەوە = ava.news}}&lt;/ref&gt; و ھەتا ١٦ی نیسانی ٢٠٢٦ پۆستەکەی پێبوو،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://ava.news/news/47344| سەردێڕ = محەممەد سەمعان: سەردەمی قۆرخکاری لە کەرکووک کۆتاییهات لەمەودوا پۆستی پارێزگار بۆ هەموومانە| ڕێکەوتی سەردان = ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٦| ڕێکەوت = ١٦ی نیسانی ٢٠٢٦| بڵاوکەرەوە = ava.news}}&lt;/ref&gt; کە بەھۆیەوە لەدوای [[شەڕی کەرکووک (٢٠١٧)|ڕووداوەکانی ٢٠١٧ەوە]] بۆ یەکەمجار [[کورد]]ەکان توانیان دەست بەسەر ئەو پۆستەدا بگرنەوە. ڕێبوار تەھا پێشتر لە ساڵانی [[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ٢٠١٤|٢٠١٤]] و [[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ٢٠١٨|٢٠١٨]]، دوو خوولان وەک ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق]] ھەڵبژێردرا. ئەو ئەندامی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]]ە و ھەروەھا زمانەکانی [[زمانی کوردی|کوردی]]، [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] و [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] دەزانێت.&lt;ref name=&quot;bwar1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.bwar.news/?per=posts&amp;pewakraw=view&amp;id=8380| سەردێڕ = ڕێبوار تەها، کێیە کە بە پارێزگاری کەرکوک هەڵبژێردرا؟| ڕێکەوتی سەردان = ١٢ی ئابی ٢٠٢٤| ڕێکەوت = ١٠ی ئابی ٢٠٢٤| بڵاوکەرەوە = bwar.news}}&lt;/ref&gt;

== ژیاننامە ==
ڕێبوار تەھا مستەفا ئەحمەد لە ساڵی ١٩٨٢ لە گەڕەکی ئازادی لە شاری [[کەرکووک]] لەدایک بوو و خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی و ئامادەیی لە کەرکووک تەواو كرد. ئەو خاوەنی بڕوانامەی بەکالۆریۆسی پەروەردەی زمانی ئینگلیزی، بەکالۆریۆسی یاسا و بڕوانامەی دیپلۆمی کارگێڕى و یاسایە لە پەیمانگای تەکنیکیی کەرکووک. لەدوای پرۆسەی ئازادکردنی عێراق، ھەتا ساڵی ٢٠١٤ لە بواری ئەمنی و بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر کاری کرد. ساڵی ٢٠١٤ بۆ جاری یەکەم بووە ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق]] و ئەندامی لیژنەی دەستپاکیی پەرلەمان. رێبوار تەھا لە لێکەوتەکانی دوای [[گشتپرسیی سەربەخۆییی باشووری کوردستان (٢٠١٧)|ڕێفراندۆم]] و [[شەڕی کەرکووک (٢٠١٧)|ڕووداوەکانی ١٦ی ئۆکتۆبەر]]دا ڕۆڵێکی بەرچاوی لە پاراستنی ماڵی کوردانی کەرکووک گێڕا و شارەکەی بەجێ نەھێشت. لە ساڵی ٢٠١٨دا وەک سەرۆکی لیستی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|یەنەکە]] بۆ جاری دووەم بووەوە ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق و لەو خوولەدا جێگری سەرۆکی لیژنەی نەوت و وزە و ھەروەھا جێگری نووسینەوەی پەیڕەوەی ناوخۆی پەرلەمانی عێراق بوو. لە خوولی سێیەم و چوارەمی پەرلەمانی عێراقدا، داکۆکیکاری پرس و مافەکانی خەڵکی کوردستان و کەرکووک بوو. لە کۆنگرەکانى چوارەم و پێنجەمی یەنەکەدا، وەک ئەندامی ئەنجومەنى سەرکردایەتیی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان ھەڵبژێردرا. ئەو ھەروەھا لە چەندین کۆڕ و کۆبووبوونەوەی سیاسی، تایبەت بە کارگێری و کاروباری پەرلەمانی لە دەرەوەی وڵات بەشداریی کردووە. لە ساڵی ٢٠٢٣دا، وەک سەرۆکی ھاوپەیمانیی کەرکووک ھێز و ئیرادەمانە، بەشداریی ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاکانی کرد و بووە ئەندامی ئەنجومەنی پارێزگای کەرکووک.&lt;ref name=&quot;bwar1&quot;/&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|پارێزگای کەرکووک|کوردستان|عێراق}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢]]
[[پۆل:خەڵکی کەرکووک]]
[[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]]
[[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:سیاسییەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]]
[[پۆل:پارێزگارانی پارێزگای کەرکووک]]</text>
      <sha1>a4gnfg6e2ybkkqhauxnqxfft39s8yk3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ناھید (فیلمی ٢٠١٥)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>267865</id>
    <revision>
      <id>1693725</id>
      <parentid>1692275</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:15:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6878" sha1="nhxg3v1xa0h60fr81irawemhwzk4edg" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی فیلم
|ناو           = ناھید
|وێنە          = Poster nahid.jpg
|سەرباس        =
|دەرھێنەر        = [[ئایدا پەناھەندە]]
|بەرھەمھێنەر      = [[بیژەن ئیمکانیان]]
|نووسین         = {{Plainlist|
* [[ئایدا پەناھەندە]]
* [[ئەرسەلان ئەمیری]]
}}
|سەرچاوەی چیرۆک  =
|چەشن          =
|چیرۆکبێژ        =
|کاست          = {{plainlist|
* [[سارە بەیات]]
* [[پێژمان بازغی]]
* [[نەوید محەممەدزادە]]
* [[میلاد حوسێن پوور]]
* [[پووریا ڕەحیمی سام]]
* [[نەسرین بابایی]]
}}
|میوزیک          = [[مەجید پوستی]]
|وێنەگری سینەمایی   = [[موڕتەزا قەیدی]]
|دەستکاری         = [[ئەرسەلان ئەمیری]]
|ستۆدیۆ          =
|کۆمپانیای بڵاوکردنەوە = [[ناوەندی پەرەپێدانی سینەمای دۆکیۆمێنتاریی و ئەزموونی]]
|ڕێکەوتی دەرچوون   = ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥
|ماوەی فیلم       = ١٠٥ خولەک
|وڵات           = {{ئاڵا|ئێران}}
|زمان           = [[فارسی]]
|website       =
|imdb_id       =
|imdb_rating   =
}}

'''ناھید''' فیلمێکی ئێرانییە لە دەرھێنانی [[ئایدا پەناھەندە]]، نووسینی بە ھاوبەشی لەگەڵ [[ئەرسەلان ئەمیری]] و بەرھەمھێنانی [[بیژەن ئیمکانیان]]. لە ساڵی ٢٠١٤ دروست کراوە. ئەم فیلمە کە بۆ زیاتر لە ٣٠ فێستیڤاڵی فیلمی جیھانی ھەڵبژێردراوە، لە ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ لە سینەماکانی ئێران و لە مانگی شوباتی ٢٠١٦ لە زیاتر لە ٥٠ سینەمای وڵاتی [[فەڕەنسا]] لە لایەن کۆمپانیای (Memento Films) و لە [[ئیسپانیا]] (Caramel Films) و [[یۆنان]] (Strada Films) نمایش کراوە. کۆمپانیای نوری پیکچەرز دابەشکەری جیھانیی فیلم، مافی نمایشکردنی ناھیدی بە زیاتر لە ١٥ وڵاتی [[ئاسیا]]، [[ئەوروپا]] و [[ئەمریکای باشوور]] فرۆشتووە.

== چیرۆک ==
ناھید ژنێکی گەنجە کە بەھۆی ئاڵوودەبوونی ئەحمەدی مێردییەوە لێی جیابۆتەوە و بە چاپکردنی پایان نامەی (نامەی دکتۆرا یان ماستەر) خوێندکارییەوە بژێوی خۆی و کوڕە بچووکەکەی پەیدا دەکات. بە گوێرەی ڕێککەوتنەکەی لەگەڵ ھاوسەری پێشووی تەنیا ئەگەر ھاوسەرگیری نەکات دەتوانێت منداڵەکەی بەخێو بکات، بەڵام ئەو دەکەوێتە داوی خۆشەویستی پیاوێکی دەوڵەمەند بە ناوی مەسعوود کە پێشنیاری ھاوسەرگیری بۆ دەکات، بەڵام ئەو سەرەڕای ئەو حەزەی ناخی، لە ترسی لەدەستدانی منداڵەکەی؛ پێشنیارەکەی مەسعوود ڕەت دەکاتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://persian.euronews.com/2015/05/17/iran-cinema-cannes-festival-culture/|سەردێڕ=نمایش فیلم «ناهید» در جشنواره کن}}&lt;/ref&gt;

== بەشداربووان&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=بازیگران و عوامل فیلم ناهید (1393) {{!}} منظوم |ناونیشان=https://www.manzoom.ir/crew/tt4025971/%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%87%DB%8C%D8%AF-1393 |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Manzoom |زمان=fa-ir}}&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ئەکتەرانی فیلمی ناھید
|-
! ئەکتەر !! ڕۆڵ
|-
| [[سارە بەیات]] || ناھید
|-
| پێژمان باغی || مەسعوود
|-
| [[نەوید محەممەدزادە]] || ئەحمەد
|-
| [[پووریا ڕەحیمی سام]] || ناسڕ
|-
| فەریدە دەریامەج || ھاوسەری فەزڵی
|-
| نەسرین بابایی || لەیلا
|-
| میلاد شا حوسێنی || موجتەبا
|-
| میلاد حوسێن پوور || ئەمیرڕەزا
|}

خەڵاتەکان
* براوەی خەڵاتی باشترین فیلمی کۆمەڵەی ڕەخنەگرانی [[سینەمای فەرەنسا]] - [[فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی سەربەخۆی بۆردۆ]] ٢٠١٥.
* براوەی خەڵاتی داھاتووی بەڵێندەر لە لایەن ([[Un certain regard]]) - [[فێستیڤاڵی فیلمی کان]] ٢٠١٥.
* براوەی خەڵاتی سینەماکاری کامێرای زێڕینی بچووک - [[فێستیڤاڵی فیلمی برایانی ماناکی]] ٢٠١٥.
* براوەی خەڵاتی ڕۆجەر ئیبێرت - [[فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی شیکاگۆ]] ٢٠١٥.
* براوەی خەڵاتی باشترین ئەکتەری پیاو [[نەوید محەممەدزادە]] - فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی براتیسلاڤا ٢٠١٥.
* براوەی خەڵاتی باشترین دەرھێنەر - [[فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی براتیسلاڤا]] ٢٠١٥.
* فیلمی ھەڵبژێردراو - [[فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی ڤایادۆلید]] ٢٠١٥.
* کاندیدی ئەسپی برۆنزی بۆ باشترین فیلمی [[فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی ستۆکھۆڵم]] ٢٠١٥.
* کاندیدی باشترین فیلمی کۆمەڵەی ڕەخنەگرانی ھامبۆرگ، [[فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی ھامبۆرگ]] ٢٠١٥.
* براوەی ئاسکی زێڕینی ژاپۆن - پێنجەمین فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی نارا ٢٠١٥.

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{IMDb title|tt4636046}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%86%D8%A7%D9%87%DB%8C%D8%AF_(%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85_%DB%B1%DB%B3%DB%B9%DB%B3)|سەردێڕ=ناھید (١٣٩۴ فیلم)|زمان=فارسی|سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٤}}
&lt;references /&gt;
{{تووڵی دەروازە|ئێران|فیلم}}

{{فیلم-کۆلکە}}
{{ئێران-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمە درامییە ئێرانییەکان]]
[[پۆل:فیلمە فارسییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی فارسی]]
[[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠١٠ بە زمانی فارسی]]
[[پۆل:فیلمە درامییەکانی ٢٠١٥]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٥]]</text>
      <sha1>nhxg3v1xa0h60fr81irawemhwzk4edg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژگارێکی تەمەنم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>267869</id>
    <revision>
      <id>1693858</id>
      <parentid>1578674</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:38:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە، میسر-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3968" sha1="k99dnfkf1ongnfw1ur030a1in4xkxf4" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کتێب|ناو=ڕۆژگارێکی تەمەنم|دانەر=زەینەب غەزالی|وەرگێڕ=ڕزگار کەریم|وڵات=میسر|زمان=عەرەبی|جۆری ئەدەبی=ژیاننامە|بڵاوکەرەوە=کتێبخانەی گەشە|ژمارەی پەڕە=٣٣٧|جۆری چاپ=بەرگی ڕەق|مێژووی دەرچوونی وەرگێڕان=٢٠٢١|مێژووی دەرچوون=١٩٩٩|ناوی بنەڕەتی=أیام من حیاتی}}

'''ڕۆژگارێکی تەمەنم''' ({{بە عەرەبی|أيام من حياتي)}} کتێبێکی [[زەینەب غەزالی|زەینەب غەزالییە]] کە دوای ئازادبوونی لە زیندان نووسیویەتی، کە تێیدا باس لە ئەشکەنجەدانی خۆی دەکات لە کاتی دەستبەسەرکردنیدا لە سەردەمی [[جەمال عەبدولناسر|جەمال عەبدولناسردا]]. کتێبی (ڕۆژگارێکی تەمەنم) نوێنەرایەتی مێژووی سەردەمی دەسەڵاتی [[جەمال عەبدولناسر]] سەرۆکی میسر دەکات، بەتایبەتی ماوەی کاتی نێوان ساڵانی ١٩٦٤ و ١٩٧١. شایەنی باسە کە کتێبەکە تیشک دەخاتە سەر مامەڵەکانی عەبدول ناسر لەگەڵ ئەندامانی [[ئیخوان موسلمین]] لە [[میسر]] لە ناو زیندان و ناوەندەکانی دەستبەسەرکردن، چ مەدەنی و چ سەربازی، و “سەرکوتکردنی ھەرچی ئیسلامییە&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;، لە لایەنی مێژوویی ئەم کتێبەوە، ناوی زۆرێک لە پێشەنگەکانی داکۆکیکردنی ئیسلامی لە [[میسر]] و ئەشکەنجەدانیان لەلایەن ڕژێمی عەبدولناسرەوە لەخۆدەگرێت. سەبارەت بە لایەنی [[ئایدیۆلۆجی|ئایدیۆلۆژیش]]، نووسەر لە خستنەڕووی بابەتی کتێبەکەیدا بەتەواوی ئامادەبووە ئەمەش لەبەرئەوەی ژیاننامەی خۆی دەنووسێت، تیشک دەخاتە سەر (بەتایبەت لە پێشەکی کتێبەکەدا) وێنەی خۆڕاگربوون لەسەر بنەما ئیسلامییەکان لە بانگخوازانی سەردەم. کتێبەکە لە ساڵی ١٩٩٩ لەلایەن دەزگای دابەشکردن و چاپ و بڵاوکردنەوەی ئیسلامییەوە{{عەرەبی|دار التوزيع والنشر الإسلامية }} چاپ و بڵاوکراوەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=أیام من حیاتی|ناونیشان=https://www.goodreads.com/book/show/13604882|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=Goodreads|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=أیام من حیاتی، زینب الغزالی - افتکار|ناونیشان=https://eftikar.com/product/أیام-من-حیاتی،-زینب-الغزالی/|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٤|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=https://eftikar.com/product/%D8%A3%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D9%85%D9%86-%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D8%8C-%D8%B2%DB%8C%D9%86%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%BA%D8%B2%D8%A7%D9%84%DB%8C/ |date=ئابی ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt;

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [http://www.abjjad.com/book/2158002176/ایام-من-حیاتی/2158166016/reviews بۆچوونی خوێنەران سەبارەت بە کتێبی ڕۆژانی ژیانم لە] ماڵپەڕی [[ئەبجەد]]
* [http://www.daawa-info.net/books1.php?parts=109 لینکی کتێب]{{بەستەری مردوو|url=http://www.daawa-info.net/books1.php?parts=109 |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}, تۆڕی دەعوە

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|کتێب|میسر}}

{{کتێب-کۆلکە}}
{{میسر-کۆلکە}}

[[پۆل:ژیاننامە]]</text>
      <sha1>k99dnfkf1ongnfw1ur030a1in4xkxf4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1693873</id>
      <parentid>1693858</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:01:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:وێژە|وێژە]] و [[دەروازە:ژن|ژن]]</comment>
      <origin>1693873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3982" sha1="htne618voo5f487u7j6miwp61cddv27" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کتێب|ناو=ڕۆژگارێکی تەمەنم|دانەر=زەینەب غەزالی|وەرگێڕ=ڕزگار کەریم|وڵات=میسر|زمان=عەرەبی|جۆری ئەدەبی=ژیاننامە|بڵاوکەرەوە=کتێبخانەی گەشە|ژمارەی پەڕە=٣٣٧|جۆری چاپ=بەرگی ڕەق|مێژووی دەرچوونی وەرگێڕان=٢٠٢١|مێژووی دەرچوون=١٩٩٩|ناوی بنەڕەتی=أیام من حیاتی}}

'''ڕۆژگارێکی تەمەنم''' ({{بە عەرەبی|أيام من حياتي)}} کتێبێکی [[زەینەب غەزالی|زەینەب غەزالییە]] کە دوای ئازادبوونی لە زیندان نووسیویەتی، کە تێیدا باس لە ئەشکەنجەدانی خۆی دەکات لە کاتی دەستبەسەرکردنیدا لە سەردەمی [[جەمال عەبدولناسر|جەمال عەبدولناسردا]]. کتێبی (ڕۆژگارێکی تەمەنم) نوێنەرایەتی مێژووی سەردەمی دەسەڵاتی [[جەمال عەبدولناسر]] سەرۆکی میسر دەکات، بەتایبەتی ماوەی کاتی نێوان ساڵانی ١٩٦٤ و ١٩٧١. شایەنی باسە کە کتێبەکە تیشک دەخاتە سەر مامەڵەکانی عەبدول ناسر لەگەڵ ئەندامانی [[ئیخوان موسلمین]] لە [[میسر]] لە ناو زیندان و ناوەندەکانی دەستبەسەرکردن، چ مەدەنی و چ سەربازی، و “سەرکوتکردنی ھەرچی ئیسلامییە&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;، لە لایەنی مێژوویی ئەم کتێبەوە، ناوی زۆرێک لە پێشەنگەکانی داکۆکیکردنی ئیسلامی لە [[میسر]] و ئەشکەنجەدانیان لەلایەن ڕژێمی عەبدولناسرەوە لەخۆدەگرێت. سەبارەت بە لایەنی [[ئایدیۆلۆجی|ئایدیۆلۆژیش]]، نووسەر لە خستنەڕووی بابەتی کتێبەکەیدا بەتەواوی ئامادەبووە ئەمەش لەبەرئەوەی ژیاننامەی خۆی دەنووسێت، تیشک دەخاتە سەر (بەتایبەت لە پێشەکی کتێبەکەدا) وێنەی خۆڕاگربوون لەسەر بنەما ئیسلامییەکان لە بانگخوازانی سەردەم. کتێبەکە لە ساڵی ١٩٩٩ لەلایەن دەزگای دابەشکردن و چاپ و بڵاوکردنەوەی ئیسلامییەوە{{عەرەبی|دار التوزيع والنشر الإسلامية }} چاپ و بڵاوکراوەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=أیام من حیاتی|ناونیشان=https://www.goodreads.com/book/show/13604882|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=Goodreads|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=أیام من حیاتی، زینب الغزالی - افتکار|ناونیشان=https://eftikar.com/product/أیام-من-حیاتی،-زینب-الغزالی/|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٤|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=https://eftikar.com/product/%D8%A3%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D9%85%D9%86-%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D8%8C-%D8%B2%DB%8C%D9%86%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%BA%D8%B2%D8%A7%D9%84%DB%8C/ |date=ئابی ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt;

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [http://www.abjjad.com/book/2158002176/ایام-من-حیاتی/2158166016/reviews بۆچوونی خوێنەران سەبارەت بە کتێبی ڕۆژانی ژیانم لە] ماڵپەڕی [[ئەبجەد]]
* [http://www.daawa-info.net/books1.php?parts=109 لینکی کتێب]{{بەستەری مردوو|url=http://www.daawa-info.net/books1.php?parts=109 |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}, تۆڕی دەعوە

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|کتێب|میسر|وێژە|ژن}}

{{کتێب-کۆلکە}}
{{میسر-کۆلکە}}

[[پۆل:ژیاننامە]]</text>
      <sha1>htne618voo5f487u7j6miwp61cddv27</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بەندەر لەنگە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>269283</id>
    <revision>
      <id>1693695</id>
      <parentid>1693496</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:05:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ پارامەترە واڵاکان لابران؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10426" sha1="pnsperh5uoycc3qlysev119mi9aoxk7" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			 				= بەندەر لەنگە
| ناوی_فەرمی					= 
| ناوی_خۆماڵی					= {{lang|fa|بندر لنگه}}
| زمانی_ناوی_خۆماڵی				= 
| ناوەکانی_تر					= 
| جۆری_نیشتنگە					= [[پێڕستی شارەکانی ئێران|شار]]
&lt;!------ وێنەکان، ناسناو، دروشم ------&gt;
| وێنە			 				= BandarLengeh-Beach-4.jpg
| قەبارەی_وێنە					= 300px
| شرۆڤەی_وێنە					= دیمەنی شاری بەندەر لەنگە
| وێنەی_ئاڵا		 				= 
| قەبارەی_ئاڵا					= 
| وێنەی_مۆر		 				= 
| قەبارەی_مۆر					= 
| وێنەی_نیشان					= 
| قەبارەی_نیشان					= 
| ناسناو		 				= 
| دروشم			 				= 
&lt;!--- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ---&gt;
| وێنەی_نەخشە		 			= {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=10 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}}
| قەبارەی_نەخشە		 			= 70px
| شرۆڤەی_نەخشە	 				= '''شاری بەندەر لەنگە'''
| دەرزیی_نەخشە	 				= Iran#Asia 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە 			= 270px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە 			= جێگەی بەندەر لەنگە لە [[ئێران]]دا##جێگەی بەندەر لەنگە لە [[ئاسیا]]دا
| پۆتانەکان 					= {{coord|26|33|29|N|54|52|50|E|region:IR|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان	= 
&lt;!--------------- شوێن --------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو				= [[پێڕستی دەوڵەتانی جیھان|وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو 				= {{ئاڵا|ئێران}}
| جۆری_دابەشکراو١				= [[پارێزگاکانی ئێران|پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١				= [[پارێزگای ھورمزگان|ھورمزگان]]
| جۆری_دابەشکراو٢				= [[شارستانەکانی ئێران|شارستان]]
| ناوی_دابەشکراو٢				= [[شارستانی بەندەر لەنگە|بەندەر لەنگە]]
| جۆری_دابەشکراو٣				= 
| ناوی_دابەشکراو٣				= 
| جۆری_دابەشکراو٤				= 
| ناوی_دابەشکراو٤ 				= 
&lt;!---------- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران				= دامەزران
| ڕێکەوتی_دامەزران				= 
| سەردێڕی_دامەزران١ 			= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١ 			= 
| سەردێڕی_لەناوچوون				= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون				= 
| دامەزرێنەر					= 
| ھۆکاری_ناونران				= 
&lt;!----- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ----&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات 			= 
| جۆری_دەسەڵات		 			= [[دەسەڵاتی شارەوان–ئەنجومەن|شارەوان–ئەنجومەن]]
| حیزبی_سەرۆک 		 			= 
| سەرناوی_سەرۆک		 			= 
| ناوی_سەرۆک		 			= 
&lt;!----------- ڕووبەر ---------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢			= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢			= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ 			= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا 			= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ 			= 
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ 			= 
&lt;!-------------- بەرزایی -----------&gt;
| بەرزایی_بە_م		 			= ١١
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م 		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م			= 
&lt;!-------- ژمارەی_دانیشتووان -------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان	 			= {{#invoke:wd|property|normal+|P1082}}
| دانیشتووان_لە	 				= {{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}}
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ 		= 
| مەزندەی_دانیشتووان 			= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە 		= 
| دانیشتووانی_شاری	 			= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ 	= 
| دانیشتووانی_لادێیی 			= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = 
| سەرناوی_دانیشتووان		 	= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		 	= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt;
| جۆری_دانیشتووانناسی١ 			= 
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ 		= 
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ 	= 
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ 		= 
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ 	= 
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ 		= 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ 	= 
&lt;!----------- کاتناوچە -------------&gt;
| کاتناوچە١ 					= [[یوو تی سی +٣:٣٠|+٣:٣٠]] ([[کاتی فەرمیی ئێران|کاتی ئێران]])
| جیاوازی١_لە_utc	 			= 
| کاتناوچە١_DST 				=
| جیاوازی١_لە_DST	 			= 
&lt;!------ کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ----&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	 			= 
| کۆدی_پۆستە		 			= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢ 				= 
| کۆدی_پۆستە٢ 					= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە 				= 
| کۆدی_ناوچە 					= 
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان ------------&gt;
| وێبگە		 					= 
| پەراوێزەکان		 			= 
}}

'''بەندەر لەنگە''' ({{بە فارسی|بندر لنگه}}) شارێکە لە [[پارێزگای ھورمزگان]]، [[ئێران]].

پەیوەندیکردن لە سێ ئاراستەوە بە تۆڕی شەقامی وڵات، پێگەی گونجاوی جێگیربوونی بەندەرەکە لە ڕووی جوگرافییەوە، نزیکبوونی لەگەڵ [[تەنگەڵانی ھورمز|تەنگەی هورمز]] و ئاوە نێودەوڵەتییەکان، وایکردووە کە ئەم شارە وەک بەندەرێکی بازرگانی لە ئاستی نیشتمانی و نێودەوڵەتیدا وەک یەکێک لە ناوەندە سەرەکییەکانی بازرگانی دەریاوانی لە کەناری باکووری [[کەنداوی فارس]] هەژمار بکرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://http/://bandarvadarya.pmo.ir/fa/news/29638/%DA%AF%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%86%D8%A7-%DB%8C%DA%A9-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C}}&lt;/ref&gt;

بەندەر لەنگە بەهۆی ئەوەی تا نزیکەی حەفتا ساڵ پێش ئێستا ناوەندی سەرەکی ڕاوەماسی مرواری جیهان بووە، بە '''بەندەری مرواری''' ناسراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://lengehcity.ir/fa-IR/DouranPortal/4626/page/%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%B4%D9%87%D8%B1|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190330233101/http://lengehcity.ir/fa-IR/DouranPortal/4626/page/%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%B4%D9%87%D8%B1|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئازاری ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; هەروەها بەندەر لەنگە لە کاتێکدا وەک «یەکێک لە بەندەرە سەرەکییەکانی ئێران»، «بووکی بەندەرەکانی ئێران»، «پڕگەشاوەترین شاری کەناری ئێران» ناسێنراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=سازمان بنادر و دریانوردی |سەردێڕ=تاریخچه بندر {{!}} سازمان بنادر و دریانوردی |ناونیشان=https://lengehport.pmo.ir/fa/aboutportlengeh/tarikhche |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190330195705/https://lengehport.pmo.ir/fa/aboutportlengeh/tarikhche |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=lengehport.pmo.ir |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=کرمی پور |یەکەم=حمید |دوایین٢=محسنی ابوالخیری |یەکەم٢=علیرضا |دوایین٣=رضایی |یەکەم٣=مهران |دوایین٤=سیف |یەکەم٤=زهره |ڕێکەوت=٢١ی ئایاری ٢٠١٦|سەردێڕ=علل انحطاط اجتماعی بندر لنگه(1277ش تا 1328ش/ 1897م تا 1949م) |ناونیشان=https://socialhistory.ihcs.ac.ir/article_2051.html |journal=تحقیقات تاریخ اجتماعی |زمان=fa |بڵاوکەرەوە=پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی |بەرگ=٦|issue=1 |پەڕەکان=٩٣–١٢٤|issn=2383-0484}}&lt;/ref&gt;

بەندەر لەنگە بەهۆی پێگەی تایبەتی جوگرافیایی خۆیەوە، لە مێژەوە وەک وێستگەیەکی ترانزێتی بار و گەشتیار چالاک بووە و لە کتێبە جۆراوجۆرەکاندا کە لەلایەن سەرچاوە ئینگلیزی، هۆڵەندی و عەرەبییەکانەوە لەسەر بەندەرەکانی کەنداوی فارس چاپ کراون، ئاماژە بە چالاکی و پێگەی بەندەر لەنگە کراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://khalijefars.isna.ir/default.aspx?NSID=5&amp;SSLID=46&amp;NID=5608}}&lt;/ref&gt;

شاری بەندەر لەنگە دەبێت بە شاری مزگەوت و گۆماوەکان ناو ببەین، چونکە لەم شارەدا بەرکە (ئانبار) و مزگەوتی بەنرخ هەن کە زۆربەیان لە پێڕستی شوێنەوارە نیشتمانییەکانی وڵاتدا تۆمار کراون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.isna.ir/service/province/khalijefars |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www.isna.ir}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[پێڕستی شارەکانی ئێران]]
* [[پێڕستی شارەکانی پارێزگای ھورمزگان]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{پارێزگای ھورمزگان}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|شارەکان|ئێران}}
{{ئێران-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Bandar Lengeh}}

[[پۆل:شارەکانی پارێزگای ھورمزگان]]
[[پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی ئێران]]
[[پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی کەنداوی فارس]]</text>
      <sha1>pnsperh5uoycc3qlysev119mi9aoxk7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ماونتن ڤیلج، ئالاسکا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>270539</id>
    <revision>
      <id>1694202</id>
      <parentid>1551173</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T05:49:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1694202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="815" sha1="7xofu0zgy0w7pml2ohy0uxtws8jqsgg" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ماونتین ڤیلەج''' ({{بە ئینگلیزی|Mountain Village}}) شارێکە دەکەوێتە ویلایەتی [[ئالاسکا]]، [[ئەمریکا]]. ژمارەی دانیشتووانی بەپێی [[سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠٢٠)|سەرژمێریی ٢٠٢٠]] (٨٦٦) کەس بووە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی ئابی ٢٠٢٤}}

{{کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
{{پۆلی کۆمنز|Mountain Village, Alaska}}

[[پۆل:شارەکانی ئەلاسکا]]</text>
      <sha1>7xofu0zgy0w7pml2ohy0uxtws8jqsgg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆح (فیلمی ٢٠٢٠)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>270824</id>
    <revision>
      <id>1693897</id>
      <parentid>1693553</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:07:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستی]]</comment>
      <origin>1693897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3451" sha1="24zfcb06mbtb5e4mrhe8bht49acn6ib" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''ڕۆح''' ({{بە ئینگلیزی|Soul}}) فیلمێکی [[فیلمی ئەنیمەیشن|ئەنیمەیشن]]ی ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠٢٠. تێچووی فیلمەکە نزیکەی ١٥٠ ملیۆن دۆلار بووە و داھاتی فیلمەکە لە [[بۆکس ئۆفیس]] نزیکەی ١٢١ ملیۆن دۆلار بووە. لە ڕێکەوتی (٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠) لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ١٠٠ خولەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

== کورتەی چیرۆک ==
جۆ، مامۆستای مۆسیقای قوتابخانە، دوای ڕووداوێک دەگاتە جیھانی پێش لەدایکبوون و دەبێت یارمەتی ڕۆحێکی گەنج بدات بۆ دۆزینەوەی پاڵنەری ژیان.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Soul (2020 film)}}
{{تووڵی دەروازە|دیزنی|ھۆڵیوود|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەنیمەیشن|فیلم|دەیەی ٢٠٢٠|خەیاڵی زانستی}}

{{فیلم-کۆلکە}}
{{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمە درێژە ئەنیمەیشنییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە فانتازیا ئەنیمەیشنە منداڵە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە جنۆکەییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان کە کاریگەریی پەتای کۆڤید-١٩یان لەسەرە]]
[[پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی]]
[[پۆل:باشترین ئەنییمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئانی]]
[[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە گۆڕینەوەی جەستە]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی پیانۆ و پیانۆژەنان]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نەخۆشخانەکان داندراون]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی کە خەڵاتی ئۆسکاری باشترین نمرەی ڕەسەنیان بەدەستھێناوە]]
[[پۆل:فیلمەکان تایبەت بە جاز]]
[[پۆل:فیلمە ڕیالییزمییە جادووییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی پیکسار]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکانی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە سێ ڕەھەندییەکان]]
[[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە فەنتازییە مۆسیقایییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ڕێکخراوەکانی شاری نیویۆرک]]</text>
      <sha1>24zfcb06mbtb5e4mrhe8bht49acn6ib</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1693979</id>
      <parentid>1693897</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T20:04:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1693979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3358" sha1="jvlrt9jrgobxs6ve2gslkvj3mja4jhe" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ڕۆح''' ({{بە ئینگلیزی|Soul}}) فیلمێکی [[فیلمی ئەنیمەیشن|ئەنیمەیشن]]ی ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠٢٠. تێچووی فیلمەکە نزیکەی ١٥٠ ملیۆن دۆلار بووە و داھاتی فیلمەکە لە [[بۆکس ئۆفیس]] نزیکەی ١٢١ ملیۆن دۆلار بووە. لە ڕێکەوتی (٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠) لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ١٠٠ خولەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

== کورتەی چیرۆک ==
جۆ، مامۆستای مۆسیقای قوتابخانە، دوای ڕووداوێک دەگاتە جیھانی پێش لەدایکبوون و دەبێت یارمەتی ڕۆحێکی گەنج بدات بۆ دۆزینەوەی پاڵنەری ژیان.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Soul (2020 film)}}
{{تووڵی دەروازە|دیزنی|ھۆڵیوود|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەنیمەیشن|فیلم|دەیەی ٢٠٢٠|خەیاڵی زانستی}}

{{فیلم-کۆلکە}}
{{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمە درێژە ئەنیمەیشنییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە فانتازیا ئەنیمەیشنە منداڵە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە جنۆکەییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان کە کاریگەریی پەتای کۆڤید-١٩یان لەسەرە]]
[[پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی]]
[[پۆل:باشترین ئەنییمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئانی]]
[[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە گۆڕینەوەی جەستە]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی پیانۆ و پیانۆژەنان]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نەخۆشخانەکان داندراون]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی کە خەڵاتی ئۆسکاری باشترین نمرەی ڕەسەنیان بەدەستھێناوە]]
[[پۆل:فیلمەکان تایبەت بە جاز]]
[[پۆل:فیلمە ڕیالییزمییە جادووییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی پیکسار]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکانی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە سێ ڕەھەندییەکان]]
[[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە فەنتازییە مۆسیقایییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ڕێکخراوەکانی شاری نیویۆرک]]</text>
      <sha1>jvlrt9jrgobxs6ve2gslkvj3mja4jhe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆیشتنی ئاژاوە (فیلم)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>270878</id>
    <revision>
      <id>1694075</id>
      <parentid>1531091</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:37:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3018" sha1="qon6leli70x5qnftx07th3jznfk5qp3" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''ڕۆیشتنی ئاژاوە''' ({{بە ئینگلیزی|Chaos Walking}}) فیلمێکی [[فیلمی خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستی]] و [[فیلمی سەرکێشی|سەرکێشی]]ی ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠٢١. تێچووی فیلمەکە نزیکەی ١٠٠ ملیۆن دۆلار بووە و داھاتی فیلمەکە لە [[بۆکس ئۆفیس]] نزیکەی ٢٦٫٥ ملیۆن دۆلار بووە. لە ڕێکەوتی (٥ی ئازاری ٢٠٢١) لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ١٠٩ خولەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

== کورتەی چیرۆک ==
لە داھاتوویەکی نزیکدا، گەنجێک دەژی لە جیھانێک کە تێیدا ھەموو ژنان لەناوچوون و پیاوان تووشی «ژاوەژاو» بوون - ھێزێک کە بیرۆکەکانیان بە شێوەیەکی بینراو و بیستراو دەردەخات. کاتێک کچێک دەگاتە ئەم جیھانە، پێکەوە ھەوڵ دەدەن نھێنییەکانی ڕابردوو بدۆزنەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|دەیەی ٢٠١٠|دەیەی ٢٠٢٠}}

{{فیلم-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییە زانستییە خەیاڵییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢١]]
[[پۆل:فیلمە خەمناوییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییە زانستییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمی ستۆدیۆکانی برۆن]]
[[پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای ڕۆمانە بەڕیتانییەکان]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی بەھۆی پەتای کۆڤید-١٩ دواخراون]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە داھاتوودا داندراون]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لەسەر ھەسارە خەیاڵییەکان ڕوودەدەن]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لە ئەتلەنتا وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لە مۆنتریال وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لەسکۆتلەندا وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:فیلمەکانی ئایماکس]]
[[پۆل:فیلمەکانی لاینز گەیت ئینتەرتەینمنت]]</text>
      <sha1>qon6leli70x5qnftx07th3jznfk5qp3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694294</id>
      <parentid>1694075</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T09:11:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1694294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3216" sha1="t0s1eibflzykc73yr7v2we7qwhsczho" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''ڕۆیشتنی ئاژاوە''' ({{بە ئینگلیزی|Chaos Walking}}) فیلمێکی [[فیلمی خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستی]] و [[فیلمی سەرکێشی|سەرکێشی]]ی ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠٢١. تێچووی فیلمەکە نزیکەی ١٠٠ ملیۆن دۆلار بووە و داھاتی فیلمەکە لە [[بۆکس ئۆفیس]] نزیکەی ٢٦٫٥ ملیۆن دۆلار بووە. لە ڕێکەوتی (٥ی ئازاری ٢٠٢١) لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ١٠٩ خولەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

== کورتەی چیرۆک ==
لە داھاتوویەکی نزیکدا، گەنجێک دەژی لە جیھانێک کە تێیدا ھەموو ژنان لەناوچوون و پیاوان تووشی «ژاوەژاو» بوون - ھێزێک کە بیرۆکەکانیان بە شێوەیەکی بینراو و بیستراو دەردەخات. کاتێک کچێک دەگاتە ئەم جیھانە، پێکەوە ھەوڵ دەدەن نھێنییەکانی ڕابردوو بدۆزنەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|دەیەی ٢٠١٠|دەیەی ٢٠٢٠}}

{{فیلم-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییە زانستییە خەیاڵییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢١]]
[[پۆل:فیلمە خەمناوییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییە زانستییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمی ستۆدیۆکانی برۆن]]
[[پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای ڕۆمانە بەڕیتانییەکان]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی بەھۆی پەتای کۆڤید-١٩ دواخراون]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە داھاتوودا داندراون]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لەسەر ھەسارە خەیاڵییەکان ڕوودەدەن]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لە ئەتلەنتا وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لە مۆنتریال وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لەسکۆتلەندا وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:فیلمەکانی ئایماکس]]
[[پۆل:فیلمەکانی لاینز گەیت ئینتەرتەینمنت]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنە خەیاڵییە زانستییە ئینگلیزییەکان]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە زانستییە ئینگلیزییەکان]]</text>
      <sha1>t0s1eibflzykc73yr7v2we7qwhsczho</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕووخانی ئیمپڕاتۆرییەتیی ڕۆمانی (فیلم)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>270883</id>
    <revision>
      <id>1693905</id>
      <parentid>1693338</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:10:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئیتاڵیا|ئیتاڵیا]]</comment>
      <origin>1693905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2324" sha1="350qowxlkhe7b7v7n8c7nzxkx6izrlg" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''ڕووخانی ئیمپراتۆرییەتی ڕۆمانی''' ({{بە ئینگلیزی|The Fall of the Roman Empire}}) فیلمێکی [[فیلمی مێژوویی|مێژوویی]] و [[فیلمی درامای|درامای]] ئەمریکییە لە ساڵی ١٩٦٤. تێچووی فیلمەکە نزیکەی ١٩ ملیۆن دۆلار بووە، کە لەو کاتەدا یەکێک لە گرانترین فیلمەکان بوو. لە ڕێکەوتی (٢٤ی ئازاری ١٩٦٤) لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ١٨٨ خولەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

== کورتەی چیرۆک ==
فیلمەکە چیرۆکی کۆتایی سەردەمی زێڕینی ئیمپراتۆرییەتی ڕۆمانی دەگێڕێتەوە، لە سەردەمی ئیمپراتۆر مارکۆس ئۆرێلیۆسەوە. کاتێک ئیمپراتۆر دەمرێت، کوڕە خراپەکارەکەی کۆمۆدۆس دەبێتە فەرمانڕەوا و دەست دەکات بە ڕووخاندنی ئیمپراتۆرییەت. لیڤیۆس، جەنەراڵێکی ڕۆمانی، ھەوڵ دەدات ئیمپراتۆرییەت ڕزگار بکات.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|ئیتاڵیا}}

{{فیلم-کۆلکە}}
{{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٦٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی ١٩٦٤]]
[[پۆل:فیلمە داستانییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە درامییە جەنگییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری مەدرید وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی کە لە ئیسپانیا وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:فیلمەکانی پاراماونت پیکچەرز]]</text>
      <sha1>350qowxlkhe7b7v7n8c7nzxkx6izrlg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕاوچیی ئەژدیھاکان (فیلم)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>270982</id>
    <revision>
      <id>1693913</id>
      <parentid>1691766</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:27:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستی]]</comment>
      <origin>1693913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3325" sha1="dwnh9gn1zd8arw83bz83qu7rubmsohl" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''''ڕاوچیی ئەژدیھاکان''''' ({{بە فەڕەنسی|Chasseurs de dragons}}) [[فیلمی خەیاڵی|فیلمێکی ئەنیمەیشنیی خەیاڵیی]] ساڵی ٢٠٠٨ە، باس لە سەرگەرمییەکانی دوو ڕاوچی ئەژدیھا دەکات. لە نووسینی فرێدریک ئێنگل-لینۆیر، و دەرھێنانی ئارسەر کواک و گیلۆم ئیڤێرنێلە. فیلمەکە لەلایەن کۆمپانیای فوتوریکۆن بەرھەم ھێنراوە و لەلایەن کۆمپانیای لوکس ئەنیمەیشن و ماگ گوف لیگن و تریکستەر بە ھاوبەشی بەرھەم ھێنراوە. ھەمان گەردوونی ھاوبەشیی زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکەی ھەیە، بە ناوی ''[[ڕاوچیی ئەژدیھاکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|ڕاوچی ئەژدیھاکان]]''. لە ٢٦ی ئازاری ٢٠٠٨ لە [[فەڕەنسا]] و لە ٢٠ی ئازاری ٢٠٠٨ لە [[ڕووسیا]] و [[نیوزیلاند]] بڵاوکرایەوە. ھەروەھا لەلایەن [[ئایکۆن پرۆدەکشنز|کۆمپانیای ئایکۆن پرۆدەکشنز]] و باک فیلمزەوە دابەشکرا. فیلمەکە پاڵێوراوی خەڵاتی کریستاڵی بۆ باشترین فیلمی سینەمایی وەرگرت و داھاتی ١٢٬٢٣٥٬٨٤٣ دۆلاری بەدەستھێنا بە بوودجەی ١٢٬٠٠٠٬٠٠٠ یۆرۆ.

== سەرچاوەکان ==
{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* {{ماڵپەڕی فەرمی|http://www.futurikon.com/en/programme/dragon-hunters-the-movie/}}
* {{IMDb title|0944834|ڕاوچی ئەژدیھاکان}}
* {{AllMovie title|448377|ڕاوچی ئەژدیھاکان}}
* {{Rotten Tomatoes|chasseurs-de-dragons-dragon-hunters-die-drachenjager|ڕاوچی ئەژدیھاکان}}

{{تووڵی دەروازە|تەلەڤیزیۆن|فیلم|دەیەی ٢٠٠٠|ئەڵمانیا|ئەنیمەیشن|فەڕەنسا|کۆمیدیا|خەیاڵی زانستی}}

{{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}}
{{فیلم-کۆلکە}}
{{ئەڵمانیا-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمە ئەڵمانییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان دەربارەی دراگۆن]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە سێ ڕەھەندییەکان]]
[[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەڵمانییەکان]]
[[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە فەرەنسییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی مناڵان لە ٢٠٠٠]]
[[پۆل:فیلمە فانتازیاکانی مناڵان لە ٢٠٠٠]]
[[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی-کۆمپیوتەری ساڵی ٢٠٠٨]]
[[پۆل:فیلمە فانتازیاکانی ٢٠٠٨]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٨]]</text>
      <sha1>dwnh9gn1zd8arw83bz83qu7rubmsohl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مایکرۆسۆفت گەیمینگ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>271866</id>
    <revision>
      <id>1694036</id>
      <parentid>1678477</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T21:33:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:Microsoft Gaming|Microsoft Gaming]] بۆ [[:Commons:Category:Xbox (Microsoft division)|Xbox (Microsoft division)]]</comment>
      <origin>1694036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2897" sha1="ex2fdrx34xhcc0j8cprqys3j1axx6o2" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''مایکرۆسۆفت گەیمینگ''' ({{بە ئینگلیزی|Microsoft Gaming}}) بەشێکی فرەنەتەوەیی ئەمریکییە بۆ یارییە ڤیدیۆیییەکان و سەرگەرمییە دیجیتاڵییەکان، کە سەر بە کۆمپانیای [[مایکرۆسۆفت]]ە و بنکەکەی لە ڕێدمۆند، واشنتۆنە، لە ساڵی ٢٠٢٢دا دامەزراوە. پێنج ناونیشانی گەشەپێدان و بڵاوکردنەوەی بریتین لە: [[ئێکس بۆکس گەیم ستۆدیۆز]]، [[بێتێسدا سۆفتوۆرکس]] (بڵاوکەرەوەی [[زێنیماکس میدیا]])، [[ئاکتیڤیژن]]، [[بڵیزارد ئینتەرتەینمێنت]]، و [[کینگ (کۆمپانیا)|کینگ]] (ئەوانەی پێشوو بڵاوکەرەوەی [[ئاکتیڤیژن بڵیزارد]]ن).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kerr |یەکەم=Chris |ڕێکەوت=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Activision Blizzard joins Xbox Game Studios following Microsoft merger |ناونیشان=https://www.gamedeveloper.com/business/activision-blizzard-joins-xbox-game-studios-following-microsoft-acquisition |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Game Developer |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231125201147/https://www.gamedeveloper.com/business/activision-blizzard-joins-xbox-game-studios-following-microsoft-acquisition |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئەم بەشە [[کارپێکەری کایەی ڤیدیۆیی|کۆنسڵەکانی کایەی ڤیدیۆییی]] [[ئێکس بۆکس]] و خزمەتگوزارییەکانی بەرھەم دەھێنێت، لەگەڵ سەرپەرشتیکردنی بەرھەمھێنان و فرۆشتن، و لەلایەن [[بەڕێوەبەری جێبەجێکار|سەرۆکی جێبەجێکار]] [[فیڵ سپێنسەر]]ەوە بەڕێوە دەبرێت، کە لە ساڵی ٢٠١٤ەوە سەرپەرشتی ئێکس بۆکسی کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;


== ئەمانەش ببینە ==
*[[مایکرۆسۆفت]]
*[[مایکرۆسۆفت ویندۆز]]
*[[ئاکتیڤیژن بڵیزارد]]
*[[فیڵ سپێنسەر]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠٢٠|مایکرۆسۆفت }}
{{پۆلی کۆمنز|Xbox (Microsoft division)}}

{{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:کۆمپانیای یارییە ڤیدیۆییەکان لە ئەمریکا]]</text>
      <sha1>ex2fdrx34xhcc0j8cprqys3j1axx6o2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ماوریی دوورگەکانی کووک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>272112</id>
    <revision>
      <id>1694196</id>
      <parentid>1514860</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T05:48:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1694196</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="720" sha1="sm0y5rik70socyrhk57e298vf9umanz" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ماوری دوورگەکانی کووک''' ({{بە ئینگلیزی|Cook Islands Māori}}) زمانێکی پۆلینیزییە کە لە دوورگەکانی کووک بەکاردێت. ئەم زمانە یەکێکە لە زمانە فەرمییەکانی ئەم دوورگانە لەگەڵ ئینگلیزی و پەیوەندی نزیکی ھەیە لەگەڵ زمانی ماوری نیووزیلەندی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:زمانەکانی نیوزیلاند]]</text>
      <sha1>sm0y5rik70socyrhk57e298vf9umanz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕووداوەکانی ٧ی ئایار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>274992</id>
    <revision>
      <id>1693811</id>
      <parentid>1693353</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:24:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|2008 Lebanon conflict}}</comment>
      <origin>1693811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2169" sha1="skoj17j7kaq794g755cx48eydt79ibt" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{Databox}}
'''ڕووداوەکانی ٧ی ئایاری ٢٠٠٨''' ئەو ڕووداوانەن کە لە [[بەیرووت|بەیرووتی]] پایتەختی [[لوبنان]] و ھەندێک ناوچەی [[کێوی لوبنان|چیای لوبنان]]، لەنێوان [[ئۆپۆزسیۆن]] و دڵسۆزان ڕوویاندا. لە دوای کۆتایی ھاتنی [[شەڕی ناوخۆی لوبنان]] لە [[١٩٩٠|ساڵی ١٩٩٠]] بە مەترسیدارترین و توندوتیژترین ڕووداوەکانی لوبنان دادەنرێت.  ئەوەش دوای دەرکردنی دوو بڕیاری [[کابینەی حکوومەت|ئەنجومەنی وەزیرانی]] لوبنان بوو بۆ دەستبەسەرداگرتنی تۆڕی پەیوەندییەکانی سەر بە فەیلەقی سیگناڵی [[حیزبوڵڵای لوبنان|حیزبوڵڵا]] و دەرکردنی فەرماندەی خزمەتگوزاری ئاسایشی [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی بەیرووت]]، عەمید وەفیق شەقیر. ئەمەش لەلایەن ئۆپۆزسیۆنەوە بە پێشێلکردنی بەیاننامەی وەزاری دانرا کە پشتیوانی لە بەرخۆدان دەکرد. بەو پێیەی حکوومەت لە چاوی ئۆپۆزسیۆن لەو کاتەدا بە «ناشەرعی» دادەنرا بەھۆی پێشێلکردنی میساقی پێکەوەژیان، بۆیە ھێزی بەکارھێنا بۆ ڕاگرتنی حکوومەت، بەڵام دوای کشانەوەی حکوومەت لەو دوو بڕیارەی کە باسی لێوەکرا، وەستا.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|لوبنان|دەیەی ٢٠٠٠|شەڕ}}
{{بیرخستنەوەی ویکیی عەرەبی | سەردان = ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}

{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{لوبنان-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|2008 Lebanon conflict}}

[[پۆل:ململانێکانی ٢٠٠٨]]</text>
      <sha1>skoj17j7kaq794g755cx48eydt79ibt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ماچی جەزەبەل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>276635</id>
    <revision>
      <id>1694211</id>
      <parentid>1514887</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T05:51:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1694211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="958" sha1="n7t7qil6zdy40abgvolxpsp8znknpmd" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
'''ماچی جەزەبەل''' ({{بە ئینگلیزی|Jezebel's Kiss}}) فیلمێکی ترسناکی ئەمریکییە لە ساڵی ١٩٩٠. لە ڕێکەوتی &quot;٣١ی تەمموزی ١٩٩٠&quot; لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ٨٧ خولەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ١٩٩٠|فیلم|ھۆڵیوود|تەلەڤیزیۆن}}
{{کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمەکانی ١٩٩٠]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٩٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٩٠ کە بە زمانی ئینگلیزین]]</text>
      <sha1>n7t7qil6zdy40abgvolxpsp8znknpmd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆنی گوڵەبەڕۆژە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>276748</id>
    <revision>
      <id>1693778</id>
      <parentid>1483531</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T13:36:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کیمیا-کۆلکە، خۆراک-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6700" sha1="61d5hzvhtrqqc5clf85npck85heu61z" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Sunflower oil and sunflower.jpg|وێنۆک|250px|ڕۆنی گوڵەبەڕۆژەی نەپاڵێوراو لەگەڵ گوڵەبەڕۆژە]]
[[پەڕگە:OleicSunflowerOil.png|وێنۆک|160px|ڕۆنی گوڵەبەڕۆژەی پاڵێوراوی ئۆلیک-بەرز]]

'''ڕۆنی گوڵەبەڕۆژە''' ڕۆنێکی ناکڵۆڵە کە لە تۆوی [[گوڵەبەڕۆژە]] (Helianthus annuus) دەگوشرێت. ڕۆنی گوڵەبەڕۆژە بە شێوەیەکی باو لە [[خۆراک]]دا وەک ڕۆنی سوورکردنەوە، و لە دروستکردنی [[کەرەستەی جوانکاری|جوانکاری]] وەک نەرمکەرەوە بەکاردێت.

ڕۆنی گوڵەبەڕۆژە سەرەتا لە ترشی لینۆلیک، چەوری فرە-تێرنەکراو، و ترشی ئۆلیک، چەوری تاک-تێرنەکراو پێکھاتووە. لە ڕێگەی بژاردنی ڕوەک و پڕۆسەی پیشەسازییەوە، ڕۆنی جیاواز بە ڕێژەی جیاوازی ترشە چەورییەکان بەرھەم دەھێنرێت.&lt;ref name=&quot;akkaya&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Akkaya MR |سەردێڕ=Prediction of fatty acid composition of sunflower seeds by near-infrared reflectance spectroscopy |journal=Journal of Food Science and Technology |بەرگ=٥٥|issue=6 |پەڕەکان=٢٣١٨–٢٣٢٥|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠١٨|pmid=٢٩٨٩٢١٣٢|pmc=٥٩٧٦٦١٧|doi=10.1007/s13197-018-3150-x}}&lt;/ref&gt; ڕۆنە گوشراوەکە تامێکی نێوەندی ھەیە.{{r|nsafact}} ڕۆنەکە بڕێکی زۆر [[ڤیتامین ئی]] لە خۆدەگرێت.

تا ساڵی ٢٠٢٣، ئوکراینا گەورەترین بەرھەمھێنەری ڕۆنی گوڵەبەڕۆژە بوو لە جیھاندا. داگیرکردنی ئوکراینا لەلایەن ڕووسیاوە کە لە ساڵی ٢٠٢٢ دەستی پێکرد، بووە ھۆی زیادبوونی نرخی جیھانی ڕۆنی گوڵەبەڕۆژە تا ٥٨٪ لە یەک مانگدا لە ساڵی ٢٠٢٢.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=How the Ukraine-Russia Conflict Will Raise the Price of Snack Foods|نووسەر=Abby Vesoulis|ناونیشان=https://time.com/6155095/sunflower-oil-russia-ukraine/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|magazine=Time|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241209121408/https://time.com/6155095/sunflower-oil-russia-ukraine/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠٢٢|vauthors=Abbas M, Bradley M, Kovtun Y|سەردێڕ=Sunflower oil prices skyrocket as Ukrainian farmers harvest amid Russian bombings |ناونیشان=https://www.nbcnews.com/news/world/body-armor-blocked-ports-ukraines-farmers-carry-war-rcna28058 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ئیش=NBC News |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== پێکھاتە ==
[[پەڕگە:TriglycerideSunflower.png|وێنۆک|330px|ڕۆنی گوڵەبەڕۆژە سەرەتا لە ترایگلیسەراید (چەوری) پێکھاتووە، کە بەشێوەیەکی تایبەت لە ترشە چەورییەکانی لینۆلیک و ئۆلیک دروست دەبێت]]

ڕۆنی گوڵەبەڕۆژە سەرەتا ترایگلیسەرایدە.&lt;ref name=Ullmann&gt;{{cite encyclopedia |author=Alfred Thomas |encyclopedia=Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry |publisher=Wiley-VCH |place=Weinheim |year=2002 |doi=10.1002/14356007.a10_173 |chapter=Fats and Fatty Oils |isbn=3-527-30673-0}}&lt;/ref&gt; دەستووری دەرمانسازی بەریتانی ئەم پڕۆفایلەی خوارەوە دیاری دەکات:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=British Pharmacopoeia Commission |سەردێڕ=British Pharmacopoeia 2005 |بڵاوکەرەوە=The Stationery Office |شوێن=Norwich, England |ژپنک=٠-١١-٣٢٢٦٨٢-٩|chapter=Ph Eur monograph 1371|chapter-url-access=registration|chapter-url=https://archive.org/details/britishpharmacop00stat |ساڵ=٢٠٠٥}}&lt;/ref&gt;
* ترشی پاڵمیتیک (تێرکراو): ٥٪
* ترشی ستیاریک (تێرکراو): ٦٪
* ترشی ئۆلیک (تاک-تێرنەکراوی ئۆمێگا-٩): ٣٠٪
* ترشی لینۆلیک (فرە-تێرنەکراوی ئۆمێگا-٦): ٥٩٪

چوار جۆر ڕۆنی گوڵەبەڕۆژە بە چڕی جیاوازی ترشە چەورییەکان لە ڕێگەی بژاردنی ڕوەک و پڕۆسەی پیشەسازییەوە بەرھەم دەھێنرێن: لینۆلیک-بەرز، ئۆلیک-بەرز، ئۆلیک-مامناوەند، و ستیاریک-بەرز لەگەڵ ئۆلیک-بەرز.&lt;ref name=akkaya/&gt;&lt;ref name=&quot;nsafact&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sunflower oil fatty acid profile |ناونیشان=https://www.sunflowernsa.com/uploads/35/sunflower-oil-fact-sheet_062510.pdf |بڵاوکەرەوە=National Sunflower Association |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوت=٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;
* لینۆلیک-بەرز، ٦٩٪ ترشی لینۆلیک
* ئۆلیک-بەرز، ٨٢٪ ترشی ئۆلیک
* ئۆلیک-مامناوەند، ٦٥٪ ترشی ئۆلیک
* ستیاریک-بەرز لەگەڵ ئۆلیک-بەرز، ١٨٪ ترشی ستیاریک و ٧٢٪ ترشی ئۆلیک&lt;ref name=nsafact/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:left; width:12em; text-align:center;&quot;
|+ بەرھەمھێنانی ڕۆنی گوڵەبەڕۆژە{{ھن}}&lt;small&gt;٢٠٢١، ملیۆن تەن{{ھن}}&lt;/small&gt;
|-
|{{RUS}} || ٥٫٢
|-
|{{UKR}} || ٤٫٩
|-
|{{ARG}} || ١٫٣
|-
|{{TUR}} || ٠٫٩
|-
|{{HUN}} || ٠٫٦
|-
|{{BUL}} || ٠٫٦
|-
|{{ROM}} || ٠٫٥
|-
|{{FRA}} || ٠٫٥
|-
|'''جیھان''' ||'''١٨٫٥'''
|-
|colspan=2|&lt;small&gt;سەرچاوە: FAOSTAT سەر بە نەتەوە یەکگرتووەکان&lt;ref name=&quot;faostat&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL |سەردێڕ=Sunflower oil production, 2021; Crops/Regions/World list/Production Quantity/Year; estimated data (pick lists) |ڕێکەوت=٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=UN Food and Agriculture Organization, Corporate Statistical Database (FAOSTAT) |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
|}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{پۆلی کۆمنز|Sunflower oil}}
{{تووڵی دەروازە|کیمیا|ڕوەک|خۆراک}}

{{کیمیا-کۆلکە}}
{{خۆراک-کۆلکە}}

[[پۆل:ڕۆنە ڕوەکییەکان]]</text>
      <sha1>61d5hzvhtrqqc5clf85npck85heu61z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیفعەت ئەسەد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>277081</id>
    <revision>
      <id>1694131</id>
      <parentid>1593421</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T01:38:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، سووریا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10630" sha1="2wovhcni8vdwfq1hl1lreb7qw4vtccd" xml:space="preserve">{{Databox}}'''ڕیفعەت عەلی سلێمان ئەسەد''' (٢٢ی ئابی ١٩٣٧ – ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦)، برا بچووکی سەرۆکی کۆچکردووی سووریا [[حافز ئەسەد]] و [[جەمیل ئەسەد]] و مامی سەرۆکی پێشووی سووریا [[بەشار ئەسەد]]ە وەک جێگری سەرۆکی سووریا کاری کردووە لە کۆماری سووریا بۆ کاروباری ئاسایشی نیشتمانی، ئەندامی فەرماندەیی ناوچەیی [[حیزبی بەعس (سووریا)|حیزبی بەعس]] و فەرماندەی لیواکانی بەرگری. کۆمەڵێک کۆمەڵکوژیی دڕندانە لە سووریادا بۆ ئەو دەگەڕێندرێتەوە. &lt;ref name=&quot;f24&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠١٢|سەردێڕ='The enforcer' who heads Syria's dreaded army division|ئیش=FRANCE 24|ناونیشان=http://www.france24.com/en/20120301-enforcer-who-heads-syria-army-fourth-division-maher-bashar-assad|وتەگێڕانەوە=Rifaat al-Assad is perhaps best-known for his role in personally overseeing the notorious 1982 Hama massacre, in which at least 10,000 people were killed.|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20120731200133/http://www.france24.com/en/20120301-enforcer-who-heads-syria-army-fourth-division-maher-bashar-assad|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Haaretz&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٩ی ئازاری ٢٠١٢|سەردێڕ=Assad's cousin: West is right to back Syrian opposition, but it is backing the wrong one|ئیش=Haaretz|ناونیشان=http://www.haaretz.com/news/middle-east/assad-s-cousin-west-is-right-to-back-syrian-opposition-but-it-is-backing-the-wrong-one-1.421582|وتەگێڕانەوە=every report from the period clearly puts Rifat at the center of the Hama operation|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20130126001627/http://www.haaretz.com/news/middle-east/assad-s-cousin-west-is-right-to-back-syrian-opposition-but-it-is-backing-the-wrong-one-1.421582|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;

دوای ھەوڵی کودەتا شکستخواردووەکەی دژی حافز ئەسەد لە ساڵی ١٩٨٤، ڕیفعەت ئەسەد چووەتە فەڕەنسا و بۆ ماوەی ٣٦ ساڵ لەوێ ژیاوە. لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ گەڕایەوە بۆ سووریا دوای ئەوەی لە فەڕەنسا بە تاوانی گەندەڵی ملیۆنان یۆرۆ لە دەوڵەتی سووریا ئیدانە کرا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Uncle of Syria's Assad returns home from decades-long exile|زمان=en|ئیش=France 24|ناونیشان=https://www.france24.com/en/live-news/20211008-uncle-of-syria-s-assad-returns-home-from-decades-long-exile|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240322222458/https://www.france24.com/en/live-news/20211008-uncle-of-syria-s-assad-returns-home-from-decades-long-exile|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئازاری ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Rifaat al-Assad: Syrian President's uncle jailed in France for money laundering|زمان=en-GB|ئیش=BBC News|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-europe-53077818|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240612020740/https://www.bbc.com/news/world-europe-53077818|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt; لە مانگی ئەیلوولی ساڵی ٢٠٢٢دا دادگای کاساسیۆن (بەرزترین دەسەڵاتی دادوەری لە فەڕەنسا) بڕیارەکەی پشتڕاستکردەوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ=French top court upholds prison sentence of Bashar al-Assad's uncle|زمان=en|ئیش=Reuters|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/french-top-court-upholds-prison-sentence-bashar-al-assads-uncle-2022-09-07/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240312160356/https://www.reuters.com/world/french-top-court-upholds-prison-sentence-bashar-al-assads-uncle-2022-09-07/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئازاری ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

لە مانگی ئابی ٢٠٢٣، سویسرا فەرمانی دەستگیرکردنی نێونەتەوەیی بۆ ڕیفعەت ئەسەد دەرکرد، دوای ئەوەی دادگای تاوانەکانی فیدراڵی داوای کرد کە ڕادەست بکرێتەوە بۆ ئەوەی دادگایی بکرێت بەھۆی ڕۆڵی لە سەرپەرشتیکردنی ئۆپەراسیۆنە زەمینییەکانی [[کۆمەڵکوژیی حەما|کۆمەڵکوژی حەما]]. فەرمانی دەستگیرکردنەکە لە چوارچێوەی ڕێکارەکانی پەیوەست بە سکاڵایەکی تاوانەکانی جەنگ دەرچووە کە لە ساڵی ٢٠١٣ لەلایەن ڕێکخراوی مافی مرۆڤی &quot;ترایل ئینتەرناشناڵ&quot; پێشکەش بە نووسینگەی داواکاری گشتی سویسرا کراوە. لە مانگی ئازاری ساڵی ٢٠٢٤، داواکاری گشتی سویسرا، ڕیفعەت ئەسەدی بە چەندین تاوان لە کۆمەڵکوژییەکەی حەما لە شوباتی ١٩٨٢ تۆمەتبار کرد. &lt;ref name=&quot;trialinternational.org&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://trialinternational.org/latest-post/war-crimes-in-syria-switzerland-issues-an-international-arrest-warrant-for-the-extradition-of-rifaat-al-assad/|سەردێڕ=War crimes in Syria: Switzerland issues an international arrest warrant for the extradition of Rifaat al-Assad |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230816223201/https://trialinternational.org/latest-post/war-crimes-in-syria-switzerland-issues-an-international-arrest-warrant-for-the-extradition-of-rifaat-al-assad/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=Trial International}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;SWI swissinfo.ch&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Swiss prosecutors issue arrest warrant for Rifaat al-Assad|ئیش=SWI swissinfo.ch|ناونیشان=https://www.swissinfo.ch/eng/politics/swiss-prosecutors-put-out-arrest-warrant-for-rifaat-al-assad/48740184|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230816223600/https://www.swissinfo.ch/eng/politics/swiss-prosecutors-put-out-arrest-warrant-for-rifaat-al-assad/48740184|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;The National&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Switzerland issues arrest warrant for uncle of Syria's Assad|ئیش=The National|ناونیشان=https://www.thenationalnews.com/world/2023/08/16/swiss-arrest-warrant-for-uncle-of-syrias-assad/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230816205956/https://www.thenationalnews.com/world/2023/08/16/swiss-arrest-warrant-for-uncle-of-syrias-assad/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=Syrian president's uncle to stand trial in Switzerland for crimes against humanity|زمان=en|ئیش=France 24|ناونیشان=https://www.france24.com/en/live-news/20240312-syrian-president-s-uncle-to-face-swiss-trial-for-war-crimes|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20240312170726/https://www.france24.com/en/live-news/20240312-syrian-president-s-uncle-to-face-swiss-trial-for-war-crimes|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئازاری ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

== ژیانی سەرەتایی ==
ڕەفعەت ئەسەد لە ٢٢ی ئابی ١٩٣٧ لە گوندی قرداحە لە نزیک [[لازقیە]] لە ڕۆژاوای [[سووریا]] لەدایکبووە، لە زانکۆی دیمەشق [[زانستی سیاسی]] و [[ئابووری]] خوێندووە، دواتر لە ئەکادیمیای زانستی سۆڤیەت دکتۆرای فەخری لە بواری [[سیاسەت]] وەرگرتووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.meforum.org/meib/articles/0006_sd.htm |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130419172614/http://www.meforum.org/meib/articles/0006_sd.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ژیانی تایبەتی ==
ڕەفعەت ئەسەد فرەژنی بووە، ھاوپەیمانی و پەیوەندی بەھێزی لەگەڵ بنەماڵە دیارەکان و خێڵە دیارەکانی سووریا دامەزراندووە، لەوانەش ژنە دیارەکانی (ئەمیرە ئەسەد) و سەنا مەخلووف، ھەروەھا کچی تووراد شەعلان (خوشکی حەسە شەعلان ھاوسەری پاشای [[سعوودیە]] [[عەبدوڵڵا بن عەبدولعەزیز]] ئال سعوود).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.souriyati.com/2015/09/02/19806.html |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171030085110/http://www.souriyati.com/2015/09/02/19806.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.meforum.org/articles/?year=year&lt;/ref&gt;
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Rifaat al-Assad}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شەڕ|ئابووری|سیاسەت|زانستی سیاسەت|سووریا}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{سووریا-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٧]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]]
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی دیمەشق]]</text>
      <sha1>2wovhcni8vdwfq1hl1lreb7qw4vtccd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆڤیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>277102</id>
    <revision>
      <id>1693967</id>
      <parentid>1664264</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T19:39:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11978" sha1="hkmfmm8rvr12t2ag1hwia5gwccfvm7w" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ڕۆڤیا
| ناوی_فەرمی	           =  '''{{lang-ar| روفیا }}&lt;br&gt;{{lang-en| Rovia   }}'''
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=  
| جۆری_نیشتنگە		=     '''[[شارەدێ]]'''
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  
| شرۆڤەی_وێنە		= 
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12|coord={{Coord|36.62301|43.7024 }}}}
| قەبارەی_نەخشە  =200px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''شارەدێی ڕۆڤیا'''
| دەرزیی_نەخشە  =  Kurdistan Region#Iraq#Asia
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە            = 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە          = 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە      = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا
| بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە           = ١
| پۆتانەکان              = {{coord| 36.62301|43.7024 |region:IQ|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;  
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای دھۆک]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای بەردەڕەش]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=  [[ناحیە]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[ناحیەی ڕۆڤیا]]   
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= بوون بە [[شارەدێ]]
| ڕێکەوتی_دامەزران	=  [[٢٠٠٧]]
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= قایمقام
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= ٠٫٥
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			=   ٤٣٠        
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		=  ٥٩٥&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە			= [[١٩٧٧]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧)
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  ٠٬٧٥٨&lt;ref name=&quot;GlobalDataLab&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST		= [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST	= +٤:٣٠
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}

'''ڕۆڤیا''' یەکێکە لە شارەدێیەکانی [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ڕۆڤیا ناوەندی [[ناحیەی ڕۆڤیا]]یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣ | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣ | نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124053955/https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان =  https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = IOM  |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000  | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣  | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  | ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٩ی ئابی ٢٠٢٤  |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

شارەدێی ڕۆڤیا لە شارۆچکەی [[بەردەڕەش]] (١٨)کم و (٧٤)کم لە شاری [[مووسڵ]] و (٨٠)کم لە شاری [[دھۆک]] دوورە .&lt;ref&gt; https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&amp;jmare=18419&amp;Jor=4&lt;/ref&gt;

== ناو ==
چەند بۆچوونێک ھەیە لە سەر ناوی ڕۆڤیا:
* زوو ئافرەتێک ھەبووە بەناوی (ڕوەیدە) گەورەی گوند بووە بۆیە ڕۆڤیا لە(رویدە)ھاتووە.
* لە ڕۆمیە ھاتووە و ئەوەش لەبەر ئەوەی لەکاتی خۆی ڕۆم لێرە بوونە و بارەگایان دروست کردوە و لێرەوە دەستیان پێ کردوە وەکو بنکەیەکی سەرەکی.
* گوایە لە ناوچەکەدا گیانداری [[ڕێوی]] زۆر بووە، کە لە کرمانجیدا بە ڕێوی دەڵێن(ڕۆڤی)، لەوەوە ناوی ڕۆڤیای وەرگرتووە.&lt;ref&gt;https://lex.vejin.net/ck/search/?t=%DA%95%DB%86%DA%A4%DB%8C&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
شارەدێی ڕۆڤیا ھاوسنوورە لەگەڵ؛
* لە باکوورەوە گوندی [[عەلی شانە]].
* لە باشوورەوە گوندی [[جوجەر گچکە]].
* لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[کێلە سپی]].
* لە ڕۆژاواوە گوندی [[سێگرک]].&lt;ref&gt;https://www.openstreetmap.org/node/2488232946&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
لە بەرواری ٨\٤\٢٠٠٧دا [[قەزای بەردەڕەش]] ھاتە کایەوە، لەم بەروارەشەوە [[ناحیەی ڕۆڤیا]] ھاتە کایەوە و ناوەندەکەی گوندی ڕۆڤیا بوو بە ناوەندی ھەروەھا بووە [[شارەدێ]].

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}}
{{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}}
{{شارەکانی کوردستان}}
{{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}
{{عێراق-کۆلکە}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]]
[[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]</text>
      <sha1>hkmfmm8rvr12t2ag1hwia5gwccfvm7w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیال مەدرید (تۆپی دەستی)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>277153</id>
    <revision>
      <id>1694080</id>
      <parentid>1531101</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:37:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (وەرزش-کۆلکە، ئیسپانیا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1321" sha1="4q0l3g2t9fsf085ayoo035crtl0knsm" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''ڕیال مەدرید بالۆنماند''' ({{بە ئیسپانی|Real Madrid Balonmano}}) [[تۆپی دەست|تۆپی دەستیی]] [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|یانەی ڕیال مەدریدە.]] تیمەکە بەشداری لە خولی ئیسپانی، پاڵەوانێتی نیشتمانی تۆپی دەستی ئیسپانیا، لە نێوان ساڵی دروستکردنی لە ساڵی ١٩٥٢ تا ساڵی ١٩٥٩ کە تیپەکە ھەڵوەشایەوە، کردووە. ڕیال مەدرید بەشداری لە دوو خولی تۆپی دەستیدا کرد کە لەو کاتەدا ھەبوون، ئەوانیش بریتی بوون لە «یازدە» (١١ یاریزان بۆ ھەر لایەک) و «حەوت» (٧ یاریزان).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسپانیا|وەرزش}}

{{وەرزش-کۆلکە}}
{{ئیسپانیا-کۆلکە}}

[[پۆل:یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید]]</text>
      <sha1>4q0l3g2t9fsf085ayoo035crtl0knsm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیال مەدرید لە پاڵەوانێتییە نێونەتەوەیییەکانی تۆپی پێ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>277155</id>
    <revision>
      <id>1694081</id>
      <parentid>1531102</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:37:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تۆپی پێ-کۆلکە، ئیسپانیا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1597" sha1="nuzhme4p1qfoqcqf8k00nq8us8enb2y" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ڕیال مەدرید'''&lt;ref name=&quot;Real Madrid Club de Fútbol&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.laliga.com/competiciones/2008-09/primera/equipo.asp?equ=rma |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081218220922/http://www.lfp.es:80/competiciones/2008-09/primera/equipo.asp?equ=rma |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠٠٨|زمان=الإسبانية}}&lt;/ref&gt; تیپێکی [[تۆپی پێ]]ی پیشەگەرانەی [[ئیسپانیا|ئیسپانیایە]] و لە ساڵی ١٩٠٢ دامەزراوە، بنکەکەی لە پایتەختی ئیسپانیا [[مەدرید|مەدریدە]]. تیپەکە لە [[لا لیگا|خولی ئیسپانیا]] یاری دەکات و وەک باشترین تیپی تۆپی پێ لە سەدەی بیستەمدا ھەڵبژێردرا ٣٦ جار خولی ئیسپانیای بەدەستھێناوە ''(تۆمار)'', ٢٠ جار [[جامی شای ئیسپانیا|جامی شا]] و ١٥ بردنەوەی ژمارەیەکی پێوانەیی بەدەستھێناوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسپانیا|تۆپی پێ}}

{{تۆپی پێ-کۆلکە}}
{{ئیسپانیا-کۆلکە}}

[[پۆل:یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید]]</text>
      <sha1>nuzhme4p1qfoqcqf8k00nq8us8enb2y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیال مەدرید ڤۆلیبۆڵ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>277157</id>
    <revision>
      <id>1694083</id>
      <parentid>1550045</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:38:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (وەرزش-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1065" sha1="3u2highc422nh8jng9wozjavfqr7619" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''ڕیاڵ مەدرید ڤۆلیبۆڵ''' بەشی [[بالە]]ی [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|یانەی ڕیاڵ مەدرید]] بوو. ئەم وەرزشە لە ساڵی ١٩٥٤ زیادکرا، ئەمەش بەپێی سیاسەتی یانەکان بۆ فراوانکردن. لە کاتی ھەڵوەشاندنەوەی ئەو بەشەدا لە ساڵی ١٩٨٣، سێیەم بەشی سەرکەوتووی ڕیاڵ مەدرید بوو لە دوای تیپەکانی [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|تۆپی پێ]] و باسکە .&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|وەرزش}}

{{وەرزش-کۆلکە}}

[[پۆل:یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید]]</text>
      <sha1>3u2highc422nh8jng9wozjavfqr7619</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ماونتن دیوو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>277848</id>
    <revision>
      <id>1694201</id>
      <parentid>1678239</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T05:49:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1694201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9284" sha1="hdodavyhhzg3zdb647e8zksdyvv59p6" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Mountain Dew 2025 logo.svg|وێنۆک|لۆگۆی نوێی دیوو، ٢٠٢٥]]
[[پەڕگە:Mountain Dew Flasche (cropped).jpg|وێنۆک|وێنەی بتڵێکی پلاستیکی دیوو لە ئەڵمانیا]]
'''ماونتن دیوو'''، کە لە ھەندێک وڵات وەک '''متن دیوو''' نووسراوە ({{بە ئینگلیزی|Mountain Dew}}) بریتییە لە براندێکی [[خواردنەوەی گازی]] کە لەلایەن کۆمپانیای [[پێپسیکۆ]]وە بەرھەم دەھێنرێت و خاوەندارێتی دەکرێت. فۆرمولای سەرەکی لە ساڵی ١٩٤٠ لەلایەن بارنی و ئالی ھارتمان، دوو بۆتڵکەری خواردنەوە لە [[تێنێسی]]، داھێنرا. لە ساڵی ١٩٥٨، بیڵ بریجفۆرس&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Mason |یەکەم=Doug |ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Drinking in History |ناونیشان=http://www.knoxnews.com/knoxville/life/drinking-in-history |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141010210120/http://www.knoxnews.com/knoxville/life/drinking-in-history |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ئیش=[[Knoxville News Sentinel]] |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; فۆرمولایەکی پێداچووەوەی دروست کرد. مافەکانی ئەم فۆرمولایە لەلایەن کۆمپانیای تیپ لە ماریۆن، ڤێرجینیا بەدەستھێنرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Maddry |یەکەم=Larry |ڕێکەوت=٦ی ئابی ١٩٩٤|سەردێڕ=Reprinted Article: Soft drink finally gets its Dew from small Virginia town |ناونیشان=http://www.frederickshome.net/mtdew/mtdew_vapilot080694.htm |ئیش=Virginian Pilot |شوێن=Norfolk, VA |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160205113023/http://www.frederickshome.net/mtdew/mtdew_smyth72794.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ویلیام ئێچ &quot;بیڵ&quot; جۆنز لە کۆمپانیای تیپ زیاتر فۆرمولاکەی پەرەپێدا و ئەو وەشانەی ماونتن دیوی لە ساڵی ١٩٦١ خستە بازاڕەوە.&lt;ref name=&quot;SmythCo&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Elledge |یەکەم=Glenna |ڕێکەوت=٢٧ی تەممووزی ١٩٩٤|سەردێڕ=Reprinted Article: Town of Marion recognizes 'Home of Mountain Dew |ناونیشان=http://www.frederickshome.net/mtdew/mtdew_smyth72794.htm' |ئیش=Smyth County News |شوێن=Marion, VA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160205113023/http://www.frederickshome.net/mtdew/mtdew_smyth72794.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |via=Michael &quot;Fred&quot; Fredericks's Web Site}}&lt;/ref&gt; لە ئابی ١٩٦٤، براندی ماونتن دیو و مافەکانی بەرھەمھێنان لەلایەن کۆمپانیای پێپسی-کۆلاوە لە کۆمپانیای تیپ کڕدرا و دابەشکردنی لە سەرتاسەری [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] و [[کەنەدا]] فراوان کرا.&lt;ref name=pep1964&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Collins|یەکەم=Glenn|سەردێڕ=Coca-Cola, in Direct Attack on Pepsi, to Introduce Challenger to Mountain Dew|ناونیشان=https://www.nytimes.com/1996/12/16/business/coca-cola-in-direct-attack-on-pepsi-to-introduce-challenger-to-mountain-dew.html|newspaper=The New York Times|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110720013013/http://www.nytimes.com/1996/12/16/business/coca-cola-in-direct-attack-on-pepsi-to-introduce-challenger-to-mountain-dew.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تەممووزی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لە نێوان ساڵانی ١٩٤٠ و ١٩٨٠، تەنھا یەک جۆری ماونتن دیو ھەبوو کە تامی لیمۆیی و [[کافاین]]ی تێدابوو لە زۆربەی بازاڕەکاندا. دایەت ماونتن دیو لە ساڵی ١٩٨٨ خرایە بازاڕەوە،&lt;ref name=&quot;Smith2006&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Smith|یەکەم=Andrew|سەردێڕ=Encyclopedia of junk food and fast food|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=4jIOEZ5F9fAC&amp;q=%22Diet%20Mountain%20Dew%22%201988&amp;pg=PA188|ساڵ=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Greenwood Press|شوێن=Westport, Conn|ژپنک=٠-٣١٣-٣٣٥٢٧-٣|پەڕە=١٨٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160516093829/https://books.google.com/books?id=4jIOEZ5F9fAC&amp;lpg=PA188&amp;dq=%22Diet%20Mountain%20Dew%22%201988&amp;pg=PA188#v=onepage&amp;q=%22Diet%20Mountain%20Dew%22%201988&amp;f=false|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئایاری ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; دواتر ماونتن دیو سوور خرایە بازاڕەوە و ھەر لە ھەمان ساڵی ١٩٨٨ وەستێنرا. لە ساڵی ٢٠٠١، جۆرێکی تامی [[گێلاس]]ی بە ناوی کۆد ڕێد دەرکەوت. فراوانکردنی بەرھەمەکان تا ئەمڕۆ بەردەوامە، کە پێشکەشکردنی تایبەت، بەرھەمی کاتی سنووردار، تامی تایبەت بە ناوچە و تامی تایبەت بە فرۆشیارەکانی ماونتن دیو دەگرێتەوە.

بەرھەمھێنان لە ساڵی ١٩٩٦ بۆ [[شانشینی یەکگرتوو]] فراوانکرا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-02-11-fi-34930-story.html|سەردێڕ=Pepsi Pours Mountain Dew in Britain's 'Gulpable Gap'|یەکەم=L. A. Times|دوایین=Archives|ڕێکەوت=١١ی شوباتی ١٩٩٦|وێبگە=Los Angeles Times}}&lt;/ref&gt; بەڵام لە ساڵی ١٩٩٨ وەستێنرا. بەرھەمێکی ھاوناو بەڵام جیاواز لە تام، بە نزیکەیی لە ڕێچەتەی بەرھەمە ئەمریکییە ڕەسەنەکە دەچوو،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mountaindew.co.uk/questions/|سەردێڕ=Mountain Dew - Q &amp; A's|وێبگە=www.mountaindew.co.uk|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200101004724/https://www.mountaindew.co.uk/questions/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە شانشینی یەکگرتوو بە ناوی «ماونتن دیو ئینێرجی» لە ساڵی ٢٠١٠ەوە و لە [[ئیرلەند]] لە بەھاری ٢٠١١ەوە دەفرۆشرا، بەڵام لە ساڵی ٢٠١٥ گۆڕدرا بۆ «ماونتن دیو سیتروس بلاست» بۆ دوورکەوتنەوە لە بازاڕکردنی وزەبەخش. لە ساڵی ٢٠١٧، ماونتن دیو ٦٫٦٪ی بازاڕی خواردنەوە گازییەکانی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پێکدەھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.statista.com/statistics/225482/us-market-share-of-the-mountain-dew-brand-since-2004/|سەردێڕ=Market share of the Mountain Dew brand in the United States from 2004 to 2017|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠١٩|وێبگە=Statista|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190326231811/https://www.statista.com/statistics/225482/us-market-share-of-the-mountain-dew-brand-since-2004/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ڕکابەرەکانی کۆمپانیای [[کۆکا کۆلا (کۆمپانیا)|کۆکاکۆلا]] مێلۆ یێلۆ و سێرج، و سەن درۆپی کۆمپانیای کیوریگ دکتۆر پێپەر دەگرێتەوە؛ ماونتن دیو لە ساڵی ٢٠١٠ دا ٨٠٪ی خواردنەوە گازییە لیمۆیییەکانی فرۆشراو لە ناو ویلایەتە یەکگرتووەکان پێکدەھێنا.&lt;ref name=80mktcitrus&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Branded Entertainment Could Boost PepsiCo|ناونیشان=http://seekingalpha.com/article/211464-branded-entertainment-could-boost-pepsico|newspaper=Seeking Alpha|ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100825095145/http://seekingalpha.com/article/211464-branded-entertainment-could-boost-pepsico|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{پۆلی کۆمنز|Mountain Dew}}
{{تووڵی دەروازە|خۆراک|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|خواردنەوە}}

{{خۆراک-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:خواردنەوە گازییەکان]]</text>
      <sha1>hdodavyhhzg3zdb647e8zksdyvv59p6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێد دێد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>277956</id>
    <revision>
      <id>1694244</id>
      <parentid>1554487</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T07:37:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2459" sha1="bmt39049n9jscqa8q1dkzmi8b1xpraa" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Databox|وێنە=Red_Dead_Logo.png
}}'''ڕێد دێد''' ({{بە ئینگلیزی|Red Dead}}) زنجیرەیەکی [[کایەی ڤیدیۆیی|کایەی ڤیدیۆیی]] [[ئەکشن]]-[[سەرکێشی|سەرکێشییە]]&lt;ref&gt;Henry, Jasmine{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gamerant.com/red-dead-redemption-sequel-franchise-confirmed/|سەردێڕ=‘Red Dead’ Is Definitely Getting Another Sequel |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180810010752/https://gamerant.com/red-dead-redemption-sequel-franchise-confirmed/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٨}}. Gamerant. Retrieved 21 October 2016.&lt;/ref&gt;

لەلایەن کۆمپانیای [[ڕۆکستار سان دیێگۆ]] بڵاوکراوەتەوە و لەلایەن کۆمپانیای [[ڕۆکستار گەیمز]]ەوە بڵاوکراوەتەوە. یەکەم قۆناغی زنجیرەکە بە ناوی ڕێد دێد ڕیڤۆلڤێرە. لە سەرەتادا لە [[ئایار| ئایاری]] ٢٠٠٤ بۆ [[پلەیستەیشن ٢]] و [[ئێکس بۆکس]] بڵاوکرایەوە. دووەم یاری زنجیرەکە [[ڕێد دێد ڕیدێمپشن|بەناوی ڕێد دێد ڕیدێمپشن]] لە مانگی ئایاری ٢٠١٠ بۆ [[پلەیستەیشن ٣]] و [[ئێکس بۆکس ٣٦٠]] بڵاوکرایەوە و ئەم یارییە بە یەکێک لە گەورەترین یارییە ڤیدیۆییەکانی ھەموو سەردەمێک دادەنرێت. وەشانی سێیەمی زنجیرەکە بریتییە لە [[ڕێد دێد ڕیدێمپشن ٢]] کە لە [[٢٠١٨|ساڵی ٢٠١٨]] بۆ [[پلەیستەیشن ٤|پلەیستەیشن ٤]] و [[ئێکس بۆکس وەن|ئێکس بۆکس وەن]] و [[مایکرۆسۆفت ویندۆز| مایکرۆسۆفت ویندۆز]] و [[مەک ئۆ ئێس| مەک ئۆ ئێس]] بڵاوکرایەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Red Dead (series)}}
{{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}

{{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:تەقەکەرانی کەسی سێیەم]]
[[پۆل:یارییە ڤیدیۆییە دەستوورییەکان]]
[[پۆل:کایەکانی ئەکشن-سەرکێشی]]</text>
      <sha1>bmt39049n9jscqa8q1dkzmi8b1xpraa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژی جیھانیی فەلسەفە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>277984</id>
    <revision>
      <id>1693942</id>
      <parentid>1530972</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T19:35:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فەلسەفە-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3426" sha1="4gu2njr841n434t3p79n1165vq31ylm" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{Infobox holiday
|holiday_name= ڕۆژی جیھانیی فەلسەفە
|image=
|type = دنیایی
|caption=
|duration= ١ ڕۆژ
|frequency= ساڵانە
|week_ordinal= سێیەمین 
|month= تشرینی دووەم
|weekday= پێنجشەممە
}}
'''ڕۆژی جیھانیی فەلسەفە''' ڕۆژێکی نێودەوڵەتییە کە لەلایەن [[یوونێسکۆ]]وە ڕاگەیەندراوە و ھەموو ساڵان لە سێیەمین پێنجشەممەی مانگی تشرینی دووەم بەڕێوەدەچێت. بۆ یەکەمجار لە ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٢ ئاھەنگی بۆی گێڕدرا. ئەو ڕۆژە بۆ یەکەمجار لە ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٢ ئایەنگی بۆ گێڕدرا.

یوونێسکۆ بە بەرزڕاگرتنی ڕۆژی جیھانیی فەلسەفە لە سێیەمین پێنجشەممەی مانگی تشرینی دووەمی ھەموو ساڵێکدا، ھێما بۆ بەھای ھەمیشەییی [[فەلسەفە]] بۆ گەشەپێدانی بیری مرۆڤ، بۆ ھەر کولتوورێک و بۆ ھەر تاکێک دەکات. یوونێسکۆ ھەمیشە پەیوەندییەکی نزیکی بە فەلسەفەوە ھەبووە، نەک فەلسەفەی گریمانەکی یان نۆرماتیڤ، بەڵکو [[بیرکردنەوەی ڕەخنەگرانە|پرسیارکردنێکی ڕەخنەگرانە]] کە وای لێدەکات لە چوارچێوەی نێودەوڵەتیدا [[واتای ژیان|واتا بە ژیان]] و کردار ببەخشێت. کۆنفرانسی گشتیی یوونێسکۆ لە ساڵی ٢٠٠٥ بۆ دامەزراندنی ڕۆژی جیھانیی فەلسەفە، تیشکی خستە سەر گرنگیی ئەم دیسیپلینە بەتایبەت بۆ گەنجان و جەختی لەوە کردەوە کە &quot;فەلسەفە دیسیپلینێکی ھاندەری بیرکردنەوەی ڕەخنەگرانە و سەربەخۆیە و توانای ئەوەی ھەیە کە بۆ تێگەیشتنێکی باشتر لە جیھان و بەرەوپێشبردنی [[لێبوردەیی]] و [[ئاشتیی جیھانی|ئاشتی]] کار بکات&quot;. کۆنفرانسی گشتیی یوونێسکۆ لەوە دڵنیا بوو کە &quot;[[بەدامەزراوەییکردن|بەدامەزراوەییکردنی]] ڕۆژی فەلسەفە لە یوونێسکۆدا وەک 'ڕۆژی جیھانیی فەلسەفە' دەتوانێت یارمەتیدەری دانپێدانان بە فەلسەفە و بە تایبەتی [[فێرکاریی فەلسەفە|فێرکردنی فەلسەفە]] لە جیھاندا ببێت و [[پاڵنەر]]ێکی بەھێزی پێدەبەخشێت&quot;.

== ئەمەش ببینە ==
* [[ڕۆژی جیھانیی لۆژیک]]

== بەستەری دەرەکی ==
* [https://www.unesco.org/en/days/philosophy ڕۆژی جیھانیی فەلسەفە لە یوونێسکۆدا]
{{تووڵی دەروازە|فەلسەفە}}

{{فەلسەفە-کۆلکە}}

[[پۆل:ڕۆژەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان]]
[[پۆل:ئاھەنگەکانی مانگی تشرینی دووەم]]
[[پۆل:ڕووداوەکانی فەلسەفە]]
[[پۆل:ئاھەنگەکانی پێنجشەممە]]
[[پۆل:دامەزرانەکانی ٢٠٠٢]]</text>
      <sha1>4gu2njr841n434t3p79n1165vq31ylm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێد ستار ئۆ ئێس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>278220</id>
    <revision>
      <id>1694248</id>
      <parentid>1586129</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T07:38:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆریا-کۆلکە، کۆریای باکوور-کۆلکە، کۆمپیوتەر-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6438" sha1="jqrouvctxr6rwphr9k6y6oubyqe7446" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدانی کۆمپیوتەر|ناو=ڕێد ستار ئۆ ئێس{{ھن}}붉은별 사용자용체계|لۆگۆ=[[پەڕگە:Red Star OS Logo 2020.svg|Red Star OS Logo 2020|150px]]|وێنە=[[پەڕگە:RedStarOS-2021-04-03-16-50-57.png|RedStarOS-03ی نیسانی 2021-16-50-57|250px]]|پەرەپێدەر=ناوەندی کۆمپیوتەری کۆریا|جۆر=[[دابەشکراوەی لینوکس]]|ب. دەرچوون=١٩٩٠|یەکەم ب. دەرچوون=٢٤ی تشرینی دووەمی ١٩٩٠|سیستمی کارپێکردن=[[لینوکس]]|cpu=٨٠٠ مێگا ھێرتز|storage=٣ [[گێگابایت]]|memory=٢٥٦ مێگابایت|title=ئەستێرەی سوور ئۆ ئێس|پێشکەشکردن=١٩٩٨}}

'''ڕێد ستار ئۆ ئێس''' یاخود '''ئەستێرەی سوور ئۆ ئێس''' ({{بە کۆری|붉은별}}) [[سیستمی بەکارخەری|سیستمێکی بەکارخستنی]] پشتگیریکراو و [[دابەشکراوەی لینوکس]]ە، [[پەرەپێدانی نەرمامێر|پەرەپێدراوە]] لە [[ناوەندی کۆمپیوتەری کۆریا]] ئەم [[سیستمی بەکارخەری]]یە تایبەتە بە [[کۆریای باکوور]] و سیستمی بەکارخستنەکە بەتەواوەتی جڵەوگیر کراوە و زۆر کردار ھەیە کە سنووردارکراوە.&lt;ref name=&quot;ChosonSinbo&quot;&gt;{{بیرخستنەوە| ناونیشان=http://www.korea-np.co.jp/news/ViewArticle.aspx?ArticleID=22248
| ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20071223055411/http://www.korea-np.co.jp/news/ViewArticle.aspx?ArticleID=22248
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧| periodical=[[Choson Sinbo]]
| سەردێڕ=〈민족정보산업의 부흥 -상-〉 《우리식 콤퓨터조작체계(OS) 》의 개발과 도입
| ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٠٦| دوایین=Kim
| یەکەم=Chi-yong
| زمان=ko}}&lt;/ref&gt; سیستمی بەکارخستنەکە لە ٢٤ی تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٩٠ بەرھەمھێنراوە و پەرەی پێدراوە لەژێر ھەموو چاودێرییەکی [[کۆریای باکوور]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=North Korea's 'paranoid' computer operating system revealed|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2015/dec/27/north-koreas-computer-operating-system-revealed-by-researchers|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠١٨|ئیش=[[The Guardian]]|ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== پێشانگا ==
&lt;gallery widths=&quot;150&quot; heights=&quot;١٥٠&quot;&gt;
پەڕگە:Red Star OS-Desktop 18 11 2019 14 12 22.png|لۆگۆی ڕێد ستار ئۆ ئێس
پەڕگە:Red Star OS-Installationsbildschirm 18 11 2019 13 35 31.png|وێنەی سیستمی بەکارخستنی ڕێد ستار ئۆ ئێس لەکاتی دابەزاندن
پەڕگە:Red Star OS-Installationsbildschirm 18 11 2019.png|لەکاتی دامەزراندنی سیستم
پەڕگە:Red Star OS-Installationsbildschirm 18 11 2019 13 36 14.png|ڕێکخستنی کات لە سیستم
پەڕگە:Red Star OS-Installationsbildschirm 18 11 2019 13 36 30.png
پەڕگە:Red Star OS-Installationsbildschirm 18 11 2019 13 35 38.png|دامەزراندن
پەڕگە:Red Star OS-Installationsbildschirm 18 11 2019 13 48 21.png|دامەزراندن
پەڕگە:Boot Red Star OS 18 11 2019 13 48 47.png|بووت سکرینی ڕێد ستار ئۆ ئێس
پەڕگە:Red Star OS-Desktop 18 11 2019 13 49 13.png|دیسکتۆپی ڕێد ستار ئۆ ئێس
پەڕگە:Red Star OS-Installationsbildschirm 18 11 2019 13 36 33.png|دامەزراندن
پەڕگە:Red Star OS-Ladebildschirm 18 11 2019 13 48 54.png|ھەڵکردن
پەڕگە:Red Star OS-Installationsbildschirm 18 11 2019 13 41 54.png|دامەزراندنی سیستم
پەڕگە:DE-Wikipedia unter Red Star OS 18 11 2019 14 52 11.png|ویکیپیدیا لەناو ڕێد ستار ئۆ ئێسدا
پەڕگە:Sogwang Office in Red Star OS 3.jpg|ئۆفیسی سۆگواگ لە ڕێد ستار ئۆ ئێس
پەڕگە:Sogwang Office in Red Star OS 3.jpg|ئۆفیسی سۆگواگ (ھەروەک وۆرد) لە ڕێد ستار ئۆ ئێس
پەڕگە:RedStarOS-2021-04-03-16-50-57.png|دیسکتۆپی ڕێد ستار ئۆ ئێس
پەڕگە:Red Star OS 2.0 21 10 2023 20 34 26.png|وەشانی نوێی ڕێد ستار ئۆ ئێس
پەڕگە:RedStarOS-2021-04-03-16-53-06.png|ڕێد ستار ئۆ ئێس لە ٢٠٢١
پەڕگە:Red Star OS videogames.png|یاریی ڤیدیۆیی لە ڕێد ستار ئۆ ئێس
پەڕگە:Red Star OS taskbar.png|تاسکباری ڕێد ستار ئۆ ئێس
پەڕگە:Red Star OS login.png|چوونەژوورەوە لە ڕێد ستار ئۆ ئێس
پەڕگە:Red Star OS screensaver.png|سکرین سەیڤەر لە ڕێد ستار ئۆ ئێس
پەڕگە:Red Star OS Logo.svg|لۆگۆی ڕێد ستار ئۆ ئێس
پەڕگە:Red Star OS installing.png|دامەزراندنی ڕێد ستار ئۆ ئێس
پەڕگە:Red Star OS stuff.png|ڕێد ستار ئۆ ئێس
پەڕگە:VirtualBox Red Star OS 20 10 2021 08 39 54.png|ڕێد ستار ئۆ ئێس
پەڕگە:Red Star desktop v3 - window restoration effect.png|دیسکتۆپی ڕێد ستار ئۆ ئێس
پەڕگە:Red Star OS 1.jpg|ڕێد ستار ئۆ ئێس
پەڕگە:Red Star 1.0 Boot Screen.png|بوت سکرینی ڕێد ستار ئۆ ئێس
پەڕگە:Red Star 1.0 Desktop - File Manager.png|دیسکتۆپی ڕێد ستار ئۆ ئێس
پەڕگە:RedStarOSWallpapers.png|وێنەی باکگراوندی ڕێد ستار ئۆ ئێس
پەڕگە:RedStarApps.png|ئەپڵیکەیشنەکان لە ڕێد ستار ئۆ ئێس
پەڕگە:RedStarOSWallpapers2.png|وێنەی باکگراوندی ڕێد ستار ئۆ ئێس
پەڕگە:North korea red star03.png|ڕێد ستار ئۆ ئێس
&lt;/gallery&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|کۆریا|کۆریای باکوور|کۆمپیوتەر|تەکنۆلۆژیا|زانستی کۆمپیوتەر|لینوکس|دەیەی ١٩٩٠}}
{{پۆلی کۆمنز|Red Star OS}}

{{کۆریا-کۆلکە}}
{{کۆریای باکوور-کۆلکە}}
{{کۆمپیوتەر-کۆلکە}}

[[پۆل:تەکنۆلۆژیای زانیاری لە کۆریای باکوور]]
[[پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠٠٨]]</text>
      <sha1>jqrouvctxr6rwphr9k6y6oubyqe7446</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ماتیۆس ڕێیس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>278322</id>
    <revision>
      <id>1694037</id>
      <parentid>1677441</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T21:51:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Matheus Reis}}</comment>
      <origin>1694037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7368" sha1="g06hjh4z300f7g9sna2c5x0uu6nkn99" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
'''ماتیۆس ڕێیس دی لیما''' ({{بە ئینگلیزی|Matheus Reis de Lima}}؛ لەدایکبووی ١٨ی شوباتی ١٩٩٥)، ناسراو بە '''ماتیۆس ڕێیس'''، یاریزانێکی پیشەگەری [[تۆپی پێ]]ی بەڕازیلییە و وەک [[بەرگریکار (تۆپی پێ)|بەرگریکاری چەپ]] یان [[بەرگریکار (تۆپی پێ)|ناوەڕاستکاری]] [[یانەی تۆپی پێی سپۆرتینگ|یانەی سپۆرتینگ سی پی]] یاریی دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Matheus Reis é reforço para Rúben Amorim|ناونیشان=https://www.abola.pt/nnh/2021-02-02/sporting-matheus-reis-e-reforco-para-ruben-amorim/877463|بڵاوکەرەوە=A Bola|ڕێکەوت=٢ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠٢١|زمان=pt|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210211012756/https://www.abola.pt/nnh/2021-02-02/sporting-matheus-reis-e-reforco-para-ruben-amorim/877463|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ژیانی وەرزشیی یانەکان ==
=== ساوپاولۆ ===
لە تەمەنی دوازدە ساڵیدا ڕێیس پەیوەندی بە خولی بەڕازیلیی ساوپاولۆوە کرد و لەوێ بوو بە بەرھەمی لاوان.

==== یاریکردنی کاتی بۆ سۆرۆکابا ====
لە ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ بۆ ماوەی وەرزێک پەیوەندی بە یانەی سۆرۆکاباوە کرد.

=== گەڕانەوە بۆ ساوپاولۆ ===
یەکەم یاریی پیشەگەرانەی خۆی لەگەڵ ساوپاولۆ لە ٧ی شوباتی ٢٠١٥ ئەنجامدا لە دۆڕانی ٢–١ لە خولی ئیتاڵیا بە ئەتلەتیکۆ پارانێنسێ.

==== چوونە باھیا ====
لە ١٤ی ١ی ٢٠١٧ بۆ وەرزێک پەیوەندی بە یانەی باھیا کرد. لە ١٤ی ئایار یەکەم یاری بۆ یانەکە ئەنجامدا و بە ئەنجامی ٦–٢ لە ئەتلەتیکۆ پارانێنسێ بردەوە.

==== یاریکردنی کاتی بۆ مۆریرێنس ====
لە ١ی ١ی ٢٠١٨ بۆ وەرزێک پەیوەندی بە مۆریرێنسەوە کرد.

=== ڕیۆ ئەڤێ ===
لە ١ی تەممووزی ٢٠١٨ بە بڕە پارەیەکی نادیار فرۆشرا بە یانەی ڕیۆ ئەڤێ. دوای ھەفتەیەک لە جاگیلۆنیای بردەوە و یەکەم یاریی خۆی بۆ پاڵاوتنەکانی یۆرۆپا لیگ ئەنجامدا. یەکەم ئەسیستی خۆی بەرامبەر سانتا کلارا لە ٢٢ی ئەیلوول ئەنجامدا.

یەکەم و تاکە گۆڵی خۆی لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٢٠ تۆمارکرد. بۆ وەرزی ٢٠٢٠–٢٠٢١ سڕکرا بەھۆی ئەوەی ڕەتیکردەوە یاریی بەرامبەر ڤیتۆریا بکات.

==== چوونە سپۆرتینگ ====
لە ٢ی شوباتی ٢٠٢١ بۆ وەرزێک پەیوەندی بە [[یانەی تۆپی پێی سپۆرتینگ|یانەی سپۆرتینگەوە]] کردووە.

=== سپۆرتینگ ===
لە مانگی کانوونی دووەمی ئازاری ٢٠٢١ یانەی سپۆرتینگ لەگەڵ ڕیۆ ئەڤێ ڕێککەوتن بۆ گواستنەوەی ڕێیس. لە ١ی تەممووزی ٢٠٢١ بە گواستنەوەی بێبەرامبەر فرۆشرا بۆ یانەی سپۆرتینگ.

== ڕێزلێنان ==
'''سپۆرتینگ'''
* [[خولی نایابی پورتوگاڵ|پریمێرا لیگا]]: ٢٠٢٠–٢١, ٢٠٢٣–٢٤
* سوپەرتاسا کاندیدۆ دی ئۆلیڤێرا: ٢٠٢١&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.sporting.pt/en/news/football/main-team/2021-07-31/sporting-cp-win-supertaca-victory-over-sc-braga|سەردێڕ=Sporting CP win Supertaça with victory over SC Braga|بڵاوکەرەوە=Sporting CP}}&lt;/ref&gt;
* باشترین بەرگریکاری مانگ لە پریمەرلیگا: شوباتی ٢٠٢٢،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Best of February: Matheus Reis named Defender of the Month in Liga Portugal bwin |ناونیشان=https://www.ligaportugal.pt/en/epocas/20212022/noticias/geral/premios-mensais/fevereiro/melhores-de-fevereiro-matheus-reis-distinguido-como-o-defesa-do-mes-da-liga-portugal-bwin/ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ |وێبگە=Liga Portugal |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241204043827/https://www.ligaportugal.pt/en/epocas/20212022/noticias/geral/premios-mensais/fevereiro/melhores-de-fevereiro-matheus-reis-distinguido-como-o-defesa-do-mes-da-liga-portugal-bwin/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ئازاری ٢٠٢٢&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Best of March: Matheus Reis won the Liga Portugal bwin Defender of the Month award |ناونیشان=https://www.ligaportugal.pt/en/epocas/20212022/noticias/geral/premios-mensais/marco/melhores-de-marco-matheus-reis-distinguido-como-o-defesa-do-mes-da-liga-portugal-bwin/ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ |وێبگە=Liga Portugal |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241207004608/https://www.ligaportugal.pt/en/epocas/20212022/noticias/geral/premios-mensais/marco/melhores-de-marco-matheus-reis-distinguido-como-o-defesa-do-mes-da-liga-portugal-bwin/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* باشترین ھەڵبژاردەی پریمێرالیگا: ٢٠٢١-٢٢&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Abola.pt |سەردێڕ=A BOLA - Homepage {{!}} Abola.pt |ناونیشان=https://www.abola.pt/ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Abola.pt |زمان=pt}}&lt;/ref&gt;
* باشترین گۆڵی پریمێرالیگا: شوباتی ٢٠٢٣&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Golo de Matheus Reis frente ao Braga eleito o melhor do mês de fevereiro |ناونیشان=https://www.ojogo.pt/futebol/1a-liga/sporting/noticias/golo-de-matheus-reis-frente-ao-braga-eleito-o-melhor-do-mes-de-fevereiro-16016545.html/ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ |وێبگە=O Jogo |زمان=pt |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241204112326/https://www.ojogo.pt/futebol/1a-liga/sporting/noticias/golo-de-matheus-reis-frente-ao-braga-eleito-o-melhor-do-mes-de-fevereiro-16016545.html/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* {{Soccerway|matheus-reis-de-lima/330147|Matheus Reis}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|بەڕازیل|تۆپی پێ}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{بەڕازیل-کۆلکە}}
{{تۆپی پێ-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Matheus Reis}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٥]]</text>
      <sha1>g06hjh4z300f7g9sna2c5x0uu6nkn99</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیک سانچێز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>278635</id>
    <revision>
      <id>1694182</id>
      <parentid>1673274</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T04:38:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694182</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3566" sha1="to62dkgenzge0ezw9atrntp9mekuno7" xml:space="preserve">'''ڕیچارد دانیاڵ''' &quot;ڕ'''یک'''&quot; '''سانچێز''' یەکێکە لە دوو [[کەسایەتیی ناونیشان|کارەکتەری ھاوناوی]] زنجیرە تەلەڤیزیۆنیی ئەنیمەیشنی ئەدڵت سویم ''[[ڕیک و مۆرتی]]''. لەلایەن [[جەستن ڕۆیلاند]] و [[دان ھارمۆن]] دروست کراوە. ڕیک زانایەکی شێتی [[کینەی مرۆیی|خراپەکار]] و ئالوودەی خواردنەوەیە.&lt;ref name=&quot;ChristopherLloyd&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Pulliam-Moore |یەکەم=Charles |ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشان=https://io9.gizmodo.com/rick-and-morty-this-is-heavy-1847613393|سەردێڕ=Rick and Morty…This Is Heavy |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=[[Gizmodo]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ChristopherLloyd2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Guttmann |یەکەم=Graeme |ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشان=https://screenrant.com/rick-morty-live-action-christopher-lloyd-pickle-video|سەردێڕ=New Rick &amp; Morty Live-Action Clip Has Christopher Lloyd Eat a Pickle |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=[[Screen Rant]]}}&lt;/ref&gt;

کارەکتەرەکە بە ڕەفتاری بێباکانە و [[ھیچخوازی|نیھیلیستی]] و ناڕوونی ئەخلاقی پراگماتیک و کەسایەتی [[ڕەشبینی|ڕەشبین]] ناسراوە، پێشوازییەکی باشی لێکراوە.&lt;ref name=&quot;AV&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.avclub.com/article/theres-one-secret-rick-and-morty-guys-will-never-r-222269|سەردێڕ=There's one secret the Rick And Morty guys will never reveal|دوایین=Adams|یەکەم=Erik|ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٥|ئیش=[[The A.V. Club]]|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Inverse&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Emily Gaudette |ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.inverse.com/article/24235-rick-sanchez-morty-smith-rick-and-morty-council-of-ricks-tiny-rick-ranking|سەردێڕ=Ranking The 6 Best Versions of Rick Sanchez In 'Rick And Morty' |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=[[Inverse (website)|Inverse]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AV2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.avclub.com/tvclub/one-wedding-and-lot-funerals-rick-and-mortys-seaso-226299|سەردێڕ=One wedding and a lot of funerals on Rick And Morty's season finale|دوایین=Zack Handlen|ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ئیش=[[The A.V. Club]]|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|archive-date=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|archive-url=https://web.archive.org/web/20191115122649/https://tv.avclub.com/one-wedding-and-a-lot-of-funerals-on-rick-and-morty-s-s-1798185100|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تد|تەلەڤیزیۆن|دەیەی ٢٠٢٠|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەنیمەیشن|فیلم|کۆمیدیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Rick Sanchez}}

{{فیلم-کۆلکە}}

[[پۆل:بێدینە خەیاڵییەکان]]
[[پۆل:کارەکتەرەکانی یاری ئەکشنی-سەرکێشی]]
[[پۆل:کارەکتەرە نێرەکانی ناو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنەکان]]</text>
      <sha1>to62dkgenzge0ezw9atrntp9mekuno7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆناڵد کەوز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279095</id>
    <revision>
      <id>1693769</id>
      <parentid>1530820</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T13:35:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، فەلسەفە-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1989" sha1="crhg4sah9vck23244ycvspgtp9xoeaj" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
'''ڕۆناڵد کەوز''' (لەدایکبووی ٢٩ی کانوونی دووەمی ١٩١٠ - لە ٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣ کۆچی دوایی کردووە) ئابووریناس و نووسەری [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانی]] بووە و لە ساڵی ١٩٩١ خەڵاتی یادەوەری نۆبڵی زانستە ئابوورییەکانی بەدەستهێناوە. &lt;ref name=&quot;Winners1991&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1991/|سەردێڕ=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1991 |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt; ڕۆناڵد لە ٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣ لە تەمەنی ١٠٢ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد. 

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}


* ویکیپیدیای فارسی ڕێکەوتی 29/12/2024
{{پۆلی کۆمنز|Ronald Coase}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئابووری|سیاسەت|شانشینی یەکگرتوو|دەیەی ٢٠١٠|فەلسەفە|لەندەن}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{فەلسەفە-کۆلکە}}

[[پۆل:نووسەرانی بریتانیی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٠]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠١٣]]
[[پۆل:مێژووناسانی ئینگلیز]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی بریتانی]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئینگلیز]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئابووری]]
[[پۆل:لەندەنیەکان]]
[[پۆل:ئابوورزانانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:ئابوورزانانی ئینگلیز]]
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی لەندەن]]</text>
      <sha1>crhg4sah9vck23244ycvspgtp9xoeaj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆبێرت ئێف کێنێدی جونیەر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279125</id>
    <revision>
      <id>1694008</id>
      <parentid>1693468</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T20:17:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1694008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6228" sha1="4hzhlag93wvq42v7318e9lew6by6ehw" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}
}}
{{زانیاریدانی دەسەڵاتدار|name=ڕۆبەرت ئێک کێنەدی جونیەر|image=Robert F. Kennedy, Jr. by Gage Skidmore.jpg|office=[[وەزیری تەندروستی و خزمەتگوزارییە مرۆییەکان]]{{ھن}}بەربژێر&lt;!-- Do not remove &quot;Presumptive&quot; until official nomination is made to the United States Senate, following the Inauguration of President-Elect Trump --&gt;|president=[[دۆناڵد ترامپ]] (ھەڵبژێردراو)|deputy=[[جیم ئۆنیڵ]] (بەربژێر)|succeeding=[[خاڤیێر بێسێرا]]|predecessor=[[خاڤیێر بێسێرا]]|successor=|birth_name=ڕۆبەرت فرانسیس کێنەدی جونییەر|birth_date={{birth date and age|١٩٥٤|١|١٧}}|birth_place=[[واشینگتن دی سی]]، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا.|death_date=|death_place=|party={{ubl |[[پارتی دیموکرات (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|دیموکرات]] (تاکو ٢٠٢٣) |[[سەربەخۆ]] (٢٠٢٣–تاکو ئێستا)}}|spouse={{ubl |{{marriage|ئێمیلی بلاک|١٩٨٢|١٩٩٤|end=div}} |{{marriage|[[ماری کێنەدی]]|١٩٩٤|٢٠١٢|end=died}} |{{marriage|[[شێرل ھاینس]]|٢٠١٤}}}}|children=٦|education={{ubl |[[زانکۆی ھارڤارد]] ([[Bachelor of Arts|BA]]) |[[زانکۆی لەندەن بۆ ئابووری]]|[[زانکۆی ڤیرجینیا]] ([[Juris Doctor|JD]]) |[[زانکۆی پەیس]] ([[Master of Laws|LLM]])}}|caption=کێنەدی لە ساڵی ٢٠١٣}}

'''ڕۆبەرت فرانسیس کەنەدی جونیەر''' (لەدایکبووی ١٧ی کانوونی دووەمی ١٩٥٤) ناسراو بە '''ئاڕ ئێف کەی جونیەر'''، سیاسەتمەدار، پارێزەر و چالاکوانێکی ئەمریکییە. لە ساڵی ٢٠٢٤، [[دۆناڵد ترامپ]] ڕۆبەرتی وەک کاندید بۆ پۆستی وەزیری تەندروستی و خزمەتگوزارییە مرۆیییەکان و لە دووەمین کابینەی سەرۆکایەتیی خۆی دەستنیشانی کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Robert F. Kennedy Jr. |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ئیش=Wikipedia |ناونیشان=https://en.wikipedia.org/wiki/Robert_F._Kennedy_Jr. |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

ڕۆبەرت بەشێکە لە بنەماڵەی کێنەدی، بە دیاریکراوی کوڕی سیناتۆر و داواکاریی گشتیی پێشووتر [[ڕۆبەرت ئێف کێنەدی]] و برازای سەرۆکی پێشوو [[جان ئێف کێنەدی|جۆن ئێف کێنەدی]] و سیناتۆر [[تێد کێنەدی]]یە. دوابەدوای بەسەربردنی تەمەنی منداڵی لە واشینگتن دی سی، کێنەدی خوێندنی زانکۆی لە زانکۆی ھارڤارد بەشی یاسا تەواو دەکات. دوای ئەوە وەک یاریدەدەری داواکاریی گشتیی نیویۆرک کار دەکات لەناوەڕاستی ھەشتاکان، بە دیاریکراوی کاری کردووە لەسەر دۆسیە پەیوەستەکانی ژینگە. لەمیانی ئەرکەکەیدا، کێنەدی چەندین دۆسیەی بەرامبەر کۆمپانیا زەبەلاحەکان بردووەتەوە کەوا دەستیان ھەبوو لە پیسکردنی ژینگە. ھەر لە درێژەی ھەوڵەکانی بۆ پاراستنی ژینگە، کێنەدی دوو ڕێکخراوی قازانج نەویستی دانا کە ئەوانیش بریتی بوون لە [[ئینڤایرۆمێنتەڵ لیتیگەیشن]] و [[واتەرکیپەر ئەڵایەنس]]. لە ھەڵبژاردنی [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠٢٤)]]دا، کێنەدی وەک کاندیدێکی سەربەخۆ پاڵێوراو بوو بۆ پۆستی سەرۆکایەتیی ئەمریکا. لە کۆتا قۆناغەکانی ھەڵبژاردنەکەدا، کێنەدی کشانەوەی خۆی ڕاگەیاند و پشگیری بۆ دۆناڵد ترامپ دووپات کردەوە.

لە ساڵی ٢٠٠٥ەوە، کێنێدی ڕۆڵی ھەبووە لە بڵاوکردنەوەی زانیاریی ھەڵە لەبارەی ڤاکسین کردن و تیۆری پیلانگێڕیی جۆراوجۆر لەبارەی تەندروستیی گشتی لەوانەش بانگەشەی ئەوەی کردووە کە پەیوەندیی ھەیە لە نێوان ڤاکسینەکان و ئۆتیزم.
[[پەڕگە:President John F. Kennedy and his nephew, Robert F. Kennedy, Jr. (RFK, Jr.) and presented his uncle with a salamander, &quot;Shadrach&quot; in the White House Oval Office, Washington, D.C. on 11 March 1961 - (AR6420-C).jpg|وێنۆک|240x240پیکسڵ| کێنێدی لەگەڵ مامی [[جان ئێف. کێنیدی|جۆن ئێف کێنێدی]] لە نووسینگەی سەرۆکایەتی کۆشکی سپی، ساڵی ١٩٦١]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تد|ژیاننامە|سیاسەت|یاسا|ژینگە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
{{پۆلی کۆمنز|Robert F. Kennedy Jr.}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}

[[پۆل:خێزانی کێنیدی]]
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھارڤارد]]
[[پۆل:سەربەخۆکانی کالیفۆڕنیا]]
[[پۆل:نووسەرانی سیاسیی ئەمریکی]]
[[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری]]
[[پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]]
[[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ھۆڵەندی]]</text>
      <sha1>4hzhlag93wvq42v7318e9lew6by6ehw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێزە (ژینناسی)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279827</id>
    <revision>
      <id>1694358</id>
      <parentid>1531613</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:37:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژینناسی-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="647" sha1="pi4unc2khg4q5o95rsj8i5rlhh02tmn" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
'''ڕێزە''' یەکێ لە ھەشت پلەی تاکسۆنۆمیی سەرەکییە. لە [[خێزان (ژینناسی)|خێزان]] گەورەترە و لە [[چین (ژینناسی)|چین]] بچووکترە. لەوانەیە وەک کۆمەڵە خێزانێک دیاری بکرێ کە لەگەڵ یەکترا پەیوەندییان بێ.

== سەرچاوەکان ==

* [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Order_(biology) Order]
{{تووڵی دەروازە|ڕوەک|ژینناسی}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{ژینناسی-کۆلکە}}</text>
      <sha1>pi4unc2khg4q5o95rsj8i5rlhh02tmn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ماونت ویڵسن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279977</id>
    <revision>
      <id>1694200</id>
      <parentid>1514868</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T05:49:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1694200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1105" sha1="f1qjqxmpk8qwle98juqe0a37f1vtnxo" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ماونت ویڵسن'''، لە لووتکەی چیاکانی سان گابریێلە، کە دەکەوێتە ناو یادگای نیشتمانی چیاکانی سان گابریێل و دارستانی نیشتمانی ئەنجلس لە ناوچەی لۆس ئەنجلسی ویلایەتی کالیفۆرنیا. بەھۆی کەمی بەرزی و دیاری سروشتییەوە، ئەم لووتکەیە لە دوورەوە زۆر دیار نییە، بەڵام بە ئاسانی دەناسرێتەوە بەھۆی ژمارەیەکی زۆر ئەنتێنا کە لە نزیک لووتکەکەیەوە ھەن. ئەمە لووتکەیەکی لاوەکییە سەر بە لووتکەی نزیکی سان گابریێل.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Mount Wilson (California)}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}</text>
      <sha1>f1qjqxmpk8qwle98juqe0a37f1vtnxo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستی گەورە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>280588</id>
    <revision>
      <id>1693866</id>
      <parentid>1450945</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:39:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئوردن-کۆلکە، عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4315" sha1="8inlb5mm6c6fn4dhkpcfryo5d1ku2b7" xml:space="preserve">'''ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستی گەورە''' زاراوەیەکی جیۆپۆلەتیکییە کە لە مانگی ئازاری ٢٠٠٤ وەک بەشێک لە کاری ئامادەکاری [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] بۆ لووتکەی گرووپی ھەشت لە حوزەیرانی ٢٠٠٤دا ناسێندرا. لەم بەشەدا پێشنیارێک بۆ گۆڕانکارییەکی بەرفراوان لە شێوازی مامەڵەکردنی [[جیھانی ڕۆژاوایی|ڕۆژاوا]] لەگەڵ [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] و [[باکووری ئەفریقا]] خراوەتەڕوو. ھەروەھا بە ناوچەیەکی ناڕوون پێناسەکراوە کە [[جیھانی عەرەب]]ی لەخۆدەگرێت لەگەڵ [[ئەفغانستان]] و [[ئێران]] و [[تورکیا]] و ھەندێکجاریش [[قەوقاز]] و [[ئاسیای ناوەندی]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.fpri.org/article/1999/12/the-greater-middle-east-2025/|سەردێڕ=The Greater Middle East 2025 - Foreign Policy Research Institute |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.fpri.org |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The Greater Middle East Initiative&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2004/5/20/the-greater-middle-east-initiative|سەردێڕ=The Greater Middle East Initiative |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220407060811/https://www.aljazeera.com/news/2004/5/20/the-greater-middle-east-initiative |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Stewart |یەکەم=Dona J. |ڕێکەوت=٢٠٠٥|سەردێڕ=The Greater Middle East and Reform in the Bush Administration's Ideological Imagination |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/30034245 |journal=Geographical Review |بەرگ=٩٥|issue=3 |پەڕەکان=٤٠٠–٤٢٤|bibcode=2005GeoRv..95..400S |doi=10.1111/j.1931-0846.2005.tb00373.x |issn=0016-7428 |jstor=30034245}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
سەرھەڵدانی ئیسلام لە ناوچەکانی دەوروبەری [[ئەورووپا]]، بەتایبەتی لەگەڵ [[کەوتنی قوستەنتینە]] لە ساڵی ١٤٥٣دا، بووە ھۆی ئەوەی ئەورووپییەکان خۆیان بە [[جیھانی مەسیحییەت|مەسیحییەتییەک]] بزانن کە تا سەدەی پازدەھەم لە جیھانی فراواندا دابڕاوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Bugge |یەکەم=Peter |ڕێکەوت=٢٠٠٠|سەردێڕ=Asia and the Idea of Europe - Europe and its Others |ناونیشان=https://pure.au.dk/portal/en/publications/asia-and-the-idea-of-europe-europe-and-its-others |journal=Kontur – Tidsskrift for Kulturstudier |بەرگ=١|issue=2 |پەڕەکان=٣–١٣|issn=1600-4140}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقا (MEN)
** [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]
** [[ڕۆژاوای ئاسیا]]
** [[باکووری ئەفریقا]]
* [[قەوقاز]]
* [[ئاسیای ناوەندی]]
* [[جیھانی عەرەب]]ی
* [[جیھانی ئیسلامی]]
* [[یاریی مەزن]]
* [[ڕێکەوتنامەی سایکس–پیکۆ]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{ڕۆژھەڵاتی ناوین}}
{{ناوچەکانی جیھان}}
{{پۆلی کۆمنز|Greater Middle East}}
{{تووڵی دەروازە|ئاسیا|ئازەربایجان|ئەرمەنستان|ئیسرائیل|ئێران|ئوردن|بەحرەین|عەرەبستانی سعوودی|سیاسەت|ڕۆژھەڵاتی ناوین|عێراق|مەغریب|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تورکیا|جوگرافیا|سووریا|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

{{ئوردن-کۆلکە}}
{{عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە}}
{{سیاسەت-کۆلکە}}

[[پۆل:جوگرافیای ڕۆژھەڵاتی ناوین]]
[[پۆل:ڕۆژھەڵاتی ناوین]]
[[پۆل:بیردۆزە سیاسییەکان]]</text>
      <sha1>8inlb5mm6c6fn4dhkpcfryo5d1ku2b7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694022</id>
      <parentid>1693866</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T21:09:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1694022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4375" sha1="6sirligsqkb56elu48wpjdo9p7zycqn" xml:space="preserve">'''ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستی گەورە''' زاراوەیەکی جیۆپۆلەتیکییە کە لە مانگی ئازاری ٢٠٠٤ وەک بەشێک لە کاری ئامادەکاری [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] بۆ لووتکەی گرووپی ھەشت لە حوزەیرانی ٢٠٠٤دا ناسێندرا. لەم بەشەدا پێشنیارێک بۆ گۆڕانکارییەکی بەرفراوان لە شێوازی مامەڵەکردنی [[جیھانی ڕۆژاوایی|ڕۆژاوا]] لەگەڵ [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] و [[باکووری ئەفریقا]] خراوەتەڕوو. ھەروەھا بە ناوچەیەکی ناڕوون پێناسەکراوە کە [[جیھانی عەرەب]]ی لەخۆدەگرێت لەگەڵ [[ئەفغانستان]] و [[ئێران]] و [[تورکیا]] و ھەندێکجاریش [[قەوقاز]] و [[ئاسیای ناوەندی]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.fpri.org/article/1999/12/the-greater-middle-east-2025/|سەردێڕ=The Greater Middle East 2025 - Foreign Policy Research Institute |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.fpri.org |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The Greater Middle East Initiative&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2004/5/20/the-greater-middle-east-initiative|سەردێڕ=The Greater Middle East Initiative |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220407060811/https://www.aljazeera.com/news/2004/5/20/the-greater-middle-east-initiative |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Stewart |یەکەم=Dona J. |ڕێکەوت=٢٠٠٥|سەردێڕ=The Greater Middle East and Reform in the Bush Administration's Ideological Imagination |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/30034245 |journal=Geographical Review |بەرگ=٩٥|issue=3 |پەڕەکان=٤٠٠–٤٢٤|bibcode=2005GeoRv..95..400S |doi=10.1111/j.1931-0846.2005.tb00373.x |issn=0016-7428 |jstor=30034245}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
سەرھەڵدانی ئیسلام لە ناوچەکانی دەوروبەری [[ئەورووپا]]، بەتایبەتی لەگەڵ [[کەوتنی قوستەنتینە]] لە ساڵی ١٤٥٣دا، بووە ھۆی ئەوەی ئەورووپییەکان خۆیان بە [[جیھانی مەسیحییەت|مەسیحییەتییەک]] بزانن کە تا سەدەی پازدەھەم لە جیھانی فراواندا دابڕاوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Bugge |یەکەم=Peter |ڕێکەوت=٢٠٠٠|سەردێڕ=Asia and the Idea of Europe - Europe and its Others |ناونیشان=https://pure.au.dk/portal/en/publications/asia-and-the-idea-of-europe-europe-and-its-others |journal=Kontur – Tidsskrift for Kulturstudier |بەرگ=١|issue=2 |پەڕەکان=٣–١٣|issn=1600-4140}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقا (MEN)
** [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]
** [[ڕۆژاوای ئاسیا]]
** [[باکووری ئەفریقا]]
* [[قەوقاز]]
* [[ئاسیای ناوەندی]]
* [[جیھانی عەرەب]]ی
* [[جیھانی ئیسلامی]]
* [[یاریی مەزن]]
* [[ڕێکەوتنامەی سایکس–پیکۆ]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{ڕۆژھەڵاتی ناوین}}
{{ناوچەکانی جیھان}}
{{پۆلی کۆمنز|Greater Middle East}}
{{تووڵی دەروازە|ئاسیا|ئازەربایجان|ئەرمەنستان|ئیسرائیل|ئێران|ئوردن|بەحرەین|عەرەبستانی سعوودی|سیاسەت|ڕۆژھەڵاتی ناوین|عێراق|مەغریب|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تورکیا|جوگرافیا|سووریا|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

{{ئوردن-کۆلکە}}
{{عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە}}
{{سیاسەت-کۆلکە}}

[[پۆل:جوگرافیای ڕۆژھەڵاتی ناوین]]
[[پۆل:ڕۆژھەڵاتی ناوین]]
[[پۆل:بیردۆزە سیاسییەکان]]
[[پۆل:نیولۆجیزمەکانی دەیەی ٢٠٠٠]]</text>
      <sha1>6sirligsqkb56elu48wpjdo9p7zycqn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژھەڵاتی نزیک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>280590</id>
    <revision>
      <id>1693867</id>
      <parentid>1450946</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:39:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2437" sha1="80h0w2pv8ocfkh546ddadq3vzb94s94" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Near_East_topographic_map-blank.svg|وێنۆک|300x300پیکسڵ| نەخشەی تۆپۆگرافیای بەشێک لە ڕۆژھەڵاتی نزیک]]
'''ڕۆژھەڵاتی نزیک''' ({{بە عەرەبی|الشرق الأدنی}}) [[ھەرێم]]ێکی نیمچەکیشوەرییە لە دەوروبەری ڕۆژھەڵاتی دەریای ناوەڕاست بە شێوەیەکی بەرفراوان ھاوواتای [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]ی مۆدێرن و [[کەوانەی بەپیت]]ی مێژوویی و [[شام]]، [[ئەنادۆڵ]]، [[میسر]]، [[مێزۆپۆتامیا]]، پلێتی ئێران و ناوچە کەنارییەکانی [[نیمچەدوورگەی عەرەبی]] لەخۆدەگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jr|یەکەم=William H. Stiebing|ناونیشان=https://www.google.com/books?id=AUm7EAAAQBAJ&amp;pg=PA1994|سەردێڕ=Ancient Near Eastern History and Culture|دوایین٢=Helft|یەکەم٢=Susan N.|ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Taylor &amp; Francis|ژپنک=٩٧٨-١-٠٠-٠٨٨٠٦٦-٣|پەڕەکان=١٩٩٤–١٩٩٥|زمان=en}}&lt;/ref&gt; ئەم زاراوەیە لەلایەن جوگرافیناسانی مۆدێرن و ڕۆژاواوە داھێنراوە و لە سەرەتادا بۆ [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] بەکارھاتووە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Near-East|سەردێڕ=Near East {{!}} Middle East, Levant &amp; Anatolia {{!}} Britannica |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Britannica}}&lt;/ref&gt; بەڵام ئەمڕۆ پێناسەی جیاوازی ھەیە لەناو بازنەی ئەکادیمی جیاوازدا.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

{{ڕۆژھەڵاتی ناوین}}
{{ناوچەکانی جیھان}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Near East}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ڕۆژھەڵاتی ناوین}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}

[[پۆل:ڕۆژھەڵاتی دەریای ناوەڕاست]]
[[پۆل:ھەرێمەکانی ئاسیا]]
[[پۆل:جوگرافیای ڕۆژھەڵاتی ناوین]]
[[پۆل:ڕۆژھەڵاتی نزیک]]
[[پۆل:بەستەری پۆلە باوەکان لە ویکیداتا]]</text>
      <sha1>80h0w2pv8ocfkh546ddadq3vzb94s94</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ماچ (فیلمی ١٩٢١)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>282552</id>
    <revision>
      <id>1694206</id>
      <parentid>1514883</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T05:50:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1694206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="897" sha1="ld69ue5ena8dvc22eebr40joreq4lpc" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ماچ'''، فیلمێکی درامای بێدەنگی ئەمریکییە. لە ڕێکەوتی ٩ی کانوونی یەکەمی ١٩٢١ لە ئەمریکا بڵاوکراوەتەوە، و کاری دەرھێنانی لەلایەن جاک کانوەی بۆ کراوە. داھاتی فیلمەکە بڵاو نەکراوەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی شوباتی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt; 

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|The Kiss (1921 film)}}

[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٢٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی ١٩٢١]]
[[پۆل:فیلمە ڕەش و سپییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]]</text>
      <sha1>ld69ue5ena8dvc22eebr40joreq4lpc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ماچ یان کوشتن (فیلمی ١٩١٨)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>282553</id>
    <revision>
      <id>1694208</id>
      <parentid>1514885</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T05:50:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1694208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="877" sha1="aawg4mcy6547zzawbznjrgokwtaqzn8" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ماچ یان کوشتن'''، فیلمێکی درامای بێدەنگی ئەمریکییە. لە ڕێکەوتی ٩ی کانوونی یەکەمی ١٩١٨ لە ئەمریکا بڵاوکراوەتەوە، و کاری دەرھێنانی لەلایەن ئێلمەر کلیفتۆن بۆ کراوە. داھاتی فیلمەکە بڵاو نەکراوەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی شوباتی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt; 

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{کۆلکە}}
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩١٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی ١٩١٨]]
[[پۆل:فیلمە ڕەش و سپییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]]</text>
      <sha1>aawg4mcy6547zzawbznjrgokwtaqzn8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ماچی خوێنمژ (فیلمی ١٩٦٣)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>282554</id>
    <revision>
      <id>1694212</id>
      <parentid>1514888</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T05:51:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1694212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="919" sha1="ji2lk22unu72epc33infccrel965q0p" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ماچی خوێنمژ'''، فیلمێکی ترسناکی بەریتانییە. لە ڕێکەوتی ١١ی ئەیلوولی ١٩٦٣ لە بەریتانیا بڵاوکراوەتەوە، و کاری دەرھێنانی لەلایەن دۆن شارپ بۆ کراوە. داھاتی فیلمەکە بڵاو نەکراوەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی شوباتی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt; 

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{کۆلکە}}
[[پۆل:فیلمە بەریتانییەکانی دەیەی ١٩٦٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی ١٩٦٣]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لە ئەڵمانیا دانراون]]
[[پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی دەیەی ١٩٠٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]]</text>
      <sha1>ji2lk22unu72epc33infccrel965q0p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژبەیانی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>282636</id>
    <revision>
      <id>1693796</id>
      <parentid>1649096</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T13:39:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12264" sha1="qvmdgtgak4i2tvhqtygoihb0pmh4irb" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ڕۆژبەیانی
| ناوی_فەرمی	           = 
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=  
| جۆری_نیشتنگە		=     '''[[گوند]]'''
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  
| شرۆڤەی_وێنە		= 
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{Infobox mapframe  |  zoom=12   |coord=  {{Coord|  35.71721| 44.26237}}}}
| قەبارەی_نەخشە  =200px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''گوندی ڕۆژبەیانی'''
| دەرزیی_نەخشە  =  Kurdistan Region#Iraq#Asia
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە            = 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە          = 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە      = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا
| بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە           = ١
| پۆتانەکان              = {{coord| 35.71721| 44.26237 |region:IQ|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;  
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای کەرکووک]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای دووبز]]
| جۆری_دابەشکراو٤	= [[ناحیە]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[ناحیەی پردێ]] 
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			=  ٣٠٣
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		=  
| دانیشتووان_لە			= 
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		=  
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧)
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  ٠٬٧٥٨&lt;ref name=&quot;GlobalDataLab&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST		= [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST	= +٤:٣٠
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}

'''ڕۆژبەیانی''' (''{{lang-ar| روزبیاني}})، ({{lang-en|  Rozhbayani }}'') یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی پردێ]]، [[قەزای دووبز]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000  | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤  | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥  |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&amp;lng=1  | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤  | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  | ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٩ی ئایاری ٢٠٢٤  |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&amp;lng=1  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; دەکەوێتە باکووری شارۆچکەی [[پردێ]] بە دووری (١٥)کم.&lt;ref&gt;https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html&lt;/ref&gt;

== ناو ==

== جوگرافیا ==
گوندی '''ڕۆژبەیانی''' ھاوسنوورە لەگەڵ:
* لە باکوورەوە گوندی [[خوڕخوڕ]].
* لە باشوورەوە گوندی [[یارمجەی تازە]].
* لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[بیرەسپانی گەورە]].
* لە ڕۆژئاواوە گوندی [[گەڵۆزی]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ڕۆژبەیانی | ناونیشان =  https://www.openstreetmap.org/node/7834637501#map=13/35.71711/44.26220 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==


== دانیشتوان ==
دانیشتوانی ئەم گوندە لە نەتەوەی [[کورد]] پێکهاتووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000  | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤  | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  | ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٩ی ئابی ٢٠٢٤  |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (١٨٣) کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (٢٤٧) کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000  | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤  | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥  |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[ناحیەی پردێ]]
* [[قەزای دووبز]]
* [[پارێزگای کەرکووک]]
* [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]]

== سەرچاوەکان ==
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}}
{{گوندەکانی قەزای دووبز}}
{{سەرچاوەکان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{عێراق-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:پارێزگای کەرکووک]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]]</text>
      <sha1>qvmdgtgak4i2tvhqtygoihb0pmh4irb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژووی ڕۆژ ناڕۆژێک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>283489</id>
    <revision>
      <id>1693837</id>
      <parentid>1536087</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:35:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (قورئان-کۆلکە، ئیسلام-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1437" sha1="3rq7o7u9agocr7bw4ra42aau5hqxr95" xml:space="preserve">{{ئیسلام}}
'''ڕۆژووی ڕۆژ ناڕۆژێک''' یەکێکە لە [[ڕۆژووی سوننەت|ڕۆژووە سوننەتەکان]]، کە بریتییە لە ڕۆژووگرتنی نیوەی ساڵ، لە فەرموودەدا ھاتووە کە [[داوود|پێغەمبەر داوود]] بەو شێوەیە بەڕۆژووبووە، و ناسراوە بەرۆژووی پێغەمبەر داود. سوننەتە بۆ ئەو کەسانەی یەکلابوونەوە بۆ عیبادەت، بەو مەرجەی ھیچ مافێکی شەرعی نەفەوتێنن و لەو ڕۆژانەی نەھی کراوە بەڕۆژوو نەبن.&lt;ref&gt;روا البخاری فی کتاب الصوم باب صوم یوم وإفطار یوم، فەرموودەی (١٨٧٧)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;فتاوی أرکان الإسلام، [[ئیبن عوسەیمین]]&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[نوێژی سوننەت]]
* [[خێرکردن]]
* [[ڕۆژوو لە ئیسلامدا]]
* [[ڕۆژووی ڕەمەزان]]
* [[ڕۆژووی سوننەت]]
* [[فیقھی ئیسلامی]]
* [[زەکات]]
* [[پاکژی لە ئیسلامدا]]
* [[چاکەکردن لە ئیسلامدا]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بابەتەکانی ئیسلام}}
{{ڕەمەزان}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسلام|قورئان|محەممەد}}

{{قورئان-کۆلکە}}
{{ئیسلام-کۆلکە}}

[[پۆل:فیقھی ئیسلامی]]</text>
      <sha1>3rq7o7u9agocr7bw4ra42aau5hqxr95</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژووی ڕەمەزان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>283493</id>
    <revision>
      <id>1693839</id>
      <parentid>1429059</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:35:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئیسلام-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2873" sha1="bcwixuz7dj4urk6kn4t7js5qg9d5v5n" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Taipei_Grand_Mosque_-_Fast_Break.JPG|وێنۆک| موسڵمانان دوای بەڕۆژووبوون ژەمی ئیفتاریان لە مزگەوتی گەورەی تایپە لە قەزای داعان لە تایپەی تایوان دەخۆن.]]
'''بەڕۆژووبوونی مانگی ڕەمەزان''' ھەموو ساڵێک ئەو ڕۆژووەیە لەسەر موسڵمانان [[واجب|واجبە]] [[کۆدەنگی (فیقھـ)|بە کۆدەنگی]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=المبحث الأول: حکمُ صَومِ شَھرِ رمضانَ |ناونیشان=https://dorar.net/feqhia/2666/المبحث-الأول-حكم-صوم-شهر-رمضان |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=dorar.net |زمان=ar}}&lt;/ref&gt; بە دوورکەوتنەوە لەو شتانەی کە ڕۆژوو دەشکێنن لە خۆرھەڵاتنەوە تا خۆراوابوون و یەکێکە لە پێنج [[کۆڵەکەکانی ئیسلام|پایەکانی ئیسلام]]، و یەکێکە لە خۆشەویستترین کارەکان لەلای خودا. بەپێی فەرموودەی پیرۆز واتە: بەندەکەم بە ھیچ شتێکی خۆشەویستترەوە لێم نزیک نابێتەوە لەوەی کە فەرمانم پێکردووە وەک ئەوەی بەڕۆژوو لێم نزیکدەبێتەوە، چونکە جێبەجێکردنی [[فەڕز|ئەرکە فەرزەکان]] خۆشەویستترین کارە لەلای خودای گەورە. لە ساڵی دووەمی کۆچی پێغەمبەردا واجب بوو بەھوتی دەڵێت: “لە ساڵی دووەمی کۆچی ڕۆژوو واجب کرا، بە [[ئیجماع]]، بۆیە [[محەممەد|پێغەمبەر]] نۆ [[ڕەمەزان]] بەڕۆژوو بوو. سەرچاوەی واجبی ڕۆژوو لە قورئاندا:{{قورئان|٢|١٨٣|٢|کوردی=بەڵێ}}&lt;ref&gt;کشف القناع، مقدمة کتاب الصیام، الجزء الثانی، ص: (300).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=387 من: (باب وجوب صوم رمضان وبَیان فضل الصیام وما یتعلق بە) |ناونیشان=https://binbaz.org.sa/audios/2687/387-من-باب-وجوب-صوم-رمضان-وبيان-فضل-الصيام-وما-يتعلق-به |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=binbaz.org.sa |زمان=ar}}&lt;/ref&gt;

== ھەروەھا سەیری بکە ==
* [[ڕۆژوو لە ئیسلامدا|بەڕۆژووبوون لە ئیسلامدا]]
* یاساکانی ڕۆژوو
* شەوی ڕۆژوو
* مانگی ڕەمەزان
* بەیانی

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسلام}}
{{پۆلی کۆمنز|Fasting during Ramadan}}

{{ئیسلام-کۆلکە}}

[[پۆل:ڕەمەزان]]
[[پۆل:ڕۆژوو لە ئیسلام]]</text>
      <sha1>bcwixuz7dj4urk6kn4t7js5qg9d5v5n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژوو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>283494</id>
    <revision>
      <id>1693833</id>
      <parentid>1682735</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:34:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئایین-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، پزیشکی-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9187" sha1="60ustacu2u8zhfppy3ep2acwbckthxx" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ڕۆژوو''' بریتییە لە کردەی خۆبەدوورگرتن لە خواردن، و ھەندێک جار خواردنەوە؛ بەڵام لە چوارچێوەیەکی تەواو [[فیزیۆلۆژی|فیزیۆلۆژییەوە]]، &quot;بەڕۆژووبوون&quot; ڕەنگە ئاماژە بێت بۆ دۆخی [[مێتابۆلیزم|میتابۆلیکی]] کەسێک کە شەوێک (پێش &quot; [[بەرچایی|نانی بەیانی]] &quot;) نانی نەخواردووە، یان ئەو حاڵەتە میتابۆلیکییەی کە دوای [[ھەرسکردن]]ی تەواو و [[ماددە خۆراکییەکان|ھەڵمژینی]] ژەمێک بەدەستی دەھێنێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/fasting|سەردێڕ=Fasting {{!}} Definition, Description, Types, Benefits, &amp; Facts {{!}} Britannica |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Encyclopedia Britannica |زمان=en}}&lt;/ref&gt; گۆڕانکارییەکانی میتابۆلیکی لە دۆخی بەڕۆژووبووندا دوای ھەڵمژینی ژەمێک دەست پێدەکات (بە شێوەیەکی گشتی ٣–٥ کاتژمێر دوای خواردن).

''ڕۆژووی دەستنیشانکردن'' ئاماژەیە بۆ ڕۆژووگرتنی درێژخایەن لە ١–١٠٠ کاتژمێر (بەپێی تەمەن)، کە لەژێر چاودێری دکتۆر ئەنجام دەدرێت، بۆ ئاسانکاری لێکۆڵینەوە لە ئاڵۆزییەکی تەندروستی (بەزۆری دابەزینی شەکری خوێن). زۆر کەس ڕەنگە وەک بەشێک لە ڕێکارێکی پزیشکی یان پشکنین بەڕۆژوو بن، وەک پێش پشکنینی قۆڵۆن یان [[نەشتەرگەری]]، یان پێش ھەندێک پشکنینی پزیشکی. ''بەڕۆژووبوونی پچڕپچڕ'' تەکنیکێکە ھەندێک جار بۆ دابەزاندنی کێش یان سوودە تەندروستییەکانی تر بەکاردێت کە ڕۆژووگرتنی ڕێکوپێک دەخاتە ناو خشتەی خۆراکی مرۆڤەوە. ھەروەھا ڕۆژووگرتن ڕەنگە بەشێک بێت لە ڕێوڕەسمێکی ئایینی، زۆرجار پەیوەستە بە ڕۆژی دیاریکراوەوە، وەک لەلایەن ئایینەکەوە دیاری کراوە، یان وەک [[خۆپیشاندان|خۆپیشاندانێکی گشتی]] بۆ دۆزێکی دیاریکراو بەکاربھێنرێت، لە پراکتیکێکدا کە بە ''مانگرتن لە خواردن'' ناسراوە.

== کاریگەری لەسەر تەندروستی ==
ڕۆژووگرتنی ڕۆژی جێگرەوە (گۆڕانکاری لە نێوان ٢٤ کاتژمێر «ڕۆژی بەڕۆژووبوون» کاتێک کەسەکە کەمتر لە ٢٥٪ی پێویستی وزەی ئاسایی دەخوات، دواتر ماوەی ٢٤ کاتژمێری «ڕۆژی جەژن» بەڕۆژوو نەبوون) دەرکەوتووە کە نیشاندەری زیندەیی [[کۆئەندامی سووڕان|دڵ و خوێنبەرەکان]] باشتر کار دەکات، بە ھەمان شێوەی خۆراکی سنووردارکردنی کالۆری لەو کەسانەی کە کێشی زیادەیان ھەیە، قەڵەون یان نیشانەکانی گۆڕانکاری خۆراکیان ھەیە.&lt;ref name=&quot;Cioffi2018&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |display-authors=٦|vauthors=Cioffi I, Evangelista A, Ponzo V, Ciccone G, Soldati L, Santarpia L, Contaldo F, Pasanisi F, Ghigo E, Bo S |ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Intermittent versus continuous energy restriction on weight loss and cardiometabolic outcomes: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials |journal=Journal of Translational Medicine |type=Systematic review |بەرگ=١٦|issue=1 |پەڕەکان=٣٧١|doi=10.1186/s12967-018-1748-4 |pmc=٦٣٠٤٧٨٢|pmid=٣٠٥٨٣٧٢٥|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;harris&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |display-authors=٦|vauthors=Harris L, Hamilton S, Azevedo LB, Olajide J, De Brún C, Waller G, Whittaker V, Sharp T, Lean M, Hankey C, Ells L |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠١٨|سەردێڕ=Intermittent fasting interventions for treatment of overweight and obesity in adults: a systematic review and meta-analysis |ناونیشان=https://research.tees.ac.uk/ws/files/6438175/621636.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=JBI Database of Systematic Reviews and Implementation Reports |بەرگ=١٦|issue=2 |پەڕەکان=٥٠٧–٥٤٧|doi=10.11124/JBISRIR-2016-003248 |pmid=٢٩٤١٩٦٢٤|s2cid=46780578 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191030172956/https://research.tees.ac.uk/ws/files/6438175/621636.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mattson17&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Mattson MP, Longo VD, Harvie M |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Impact of intermittent fasting on health and disease processes |journal=Ageing Research Reviews |بەرگ=٣٩|پەڕەکان=٤٦–٥٨|doi=10.1016/j.arr.2016.10.005 |pmc=٥٤١١٣٣٠|pmid=٢٧٨١٠٤٠٢}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Papamichou2019&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Papamichou D, Panagiotakos DB, Itsiopoulos C |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠١٩|سەردێڕ=Dietary patterns and management of type 2 diabetes: A systematic review of randomised clinical trials |journal=Nutrition, Metabolism, and Cardiovascular Diseases |type=Systematic review |بەرگ=٢٩|issue=6 |پەڕەکان=٥٣١–٥٤٣|doi=10.1016/j.numecd.2019.02.004 |pmid=٣٠٩٥٢٥٧٦|s2cid=86497236}}&lt;/ref&gt;

پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠٢١ دەری خست کە بەڕۆژووبوونی مامناوەند لە ڕۆژانی جێگرەوە بۆ ماوەی دوو بۆ شەش مانگ پەیوەستە بە کەمبوونەوەی کێشی جەستە، [[بی ئێم ئای|پێوەرەکانی بارستەی جەستە]]، و ھۆکارەکانی مەترسی دڵ ھەیە لەو بەتەمەنانەی کێشی زیادەیان ھەیە یان قەڵەون.&lt;ref name=&quot;patikorn&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Patikorn |یەکەم=Chanthawat |دوایین٢=Roubal |یەکەم٢=Kiera |دوایین٣=Veettil |یەکەم٣=Sajesh K. |دوایین٤=Chandran |یەکەم٤=Viji |دوایین٥=Pham |یەکەم٥=Tuan |دوایین٦=Lee |یەکەم٦=Yeong Yeh |دوایین٧=Giovannucci |یەکەم٧=Edward L. |دوایین٨=Varady |یەکەم٨=Krista A. |دوایین٩=Chaiyakunapruk |یەکەم٩=Nathorn |ڕێکەوت=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Intermittent fasting and obesity-related health outcomes: An umbrella review of meta-analyses of randomized clinical trials |ناونیشان=https://doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2021.39558 |journal=JAMA Network Open |بەرگ=٤|issue=12 |پەڕەکان=e٢١٣٩٥٥٨|doi=10.1001/jamanetworkopen.2021.39558 |issn=2574-3805 |pmc=٨٦٨٣٩٦٤|pmid=٣٤٩١٩١٣٥}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== زیاتر بخوێنەوە ==
* [[Francis Gano Benedict]]. (1915). [https://archive.org/details/studyofprolonged00beneuoft/page/n6 ''A Study of Prolonged Fasting'']. Carnegie Institution of Washington.
* {{بیرخستنەوەی کتێب|chapter=[[s:The Sermon on the Mount (Bossuet)/Day 28|Day 28: Of Fasting]]|سەردێڕ=The Sermon on the Mount|ساڵ=١٩٠٠|بڵاوکەرەوە=Longmans, Green, and Co.|یەکەم=Jacques-Bénigne|دوایین=Bossuet|بەستەری نووسەر=Jacques-Bénigne Bossuet}}
* [[Joan Jacobs Brumberg]]. (1988). ''Fasting Girls: The Emergence of Anorexia Nervosa As a Modern Disease''. Harvard University Press.
* [[Caroline Walker Bynum]]. (1987). ''Holy Feast and Holy Fast: The Religious Significance of Food to Medieval Women''. University of California Press. {{ISBN|978-0-520-06329-7}}
* John Arthur Glaze. (1928). ''Psychological Effects of Fasting''. ''[[American Journal of Psychology]]'' 40 (2): 236–253.
* A. M. Johnstone. (2007). [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/j.1467-789X.2006.00266.x ''Fasting – the ultimate diet?'']. ''[[Obesity Reviews]]'' 8 (3): 211–222.
* Walter Vandereycken, Ron Van Deth. (2001). ''From Fasting Saints to Anorexic Girls: The History of Self-Starvation''. Bloomsbury Academic.

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Fasting|ڕۆژوو}}
{{Wikiquote}}
* {{Cite EB1911 |wstitle=Fasting |volume=10 |pages=193–198 |short=x}}
* {{Cite NIE |wstitle=Fast |year=1905 |short=x}}
* {{Cite CE1913 |last=O'Neill |first=James David |wstitle=Fast |volume=5 |short=x}}
{{تووڵی دەروازە|دین|سیاسەت|پزیشکی|زانست|خۆراک}}

{{ئایین-کۆلکە}}
{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{پزیشکی-کۆلکە}}

[[پۆل:ڕتووەکانی خواردن]]
[[پۆل:پارێزەکان]]
[[پۆل:زوھد]]</text>
      <sha1>60ustacu2u8zhfppy3ep2acwbckthxx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پۆل:خۆشنووسەکانی عەرەبی</title>
    <ns>14</ns>
    <id>283609</id>
    <revision>
      <id>1694028</id>
      <parentid>1429314</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T21:16:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1694028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="113" sha1="mjpnfj30cfjep46932emptwuzihysru" xml:space="preserve">[[پۆل:خۆشنووسان]]
[[پۆل:خۆشنووسی عەرەبی]]
[[پۆل:خۆشنووسی ئیسلامی]]</text>
      <sha1>mjpnfj30cfjep46932emptwuzihysru</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێد دێد ئۆنڵاین</title>
    <ns>0</ns>
    <id>283673</id>
    <revision>
      <id>1694245</id>
      <parentid>1531556</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T07:37:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7528" sha1="i4ajgws1vijhng9pjysj2i6xqoeqaej" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox video game
| title      = ڕێد دێد ئۆنلاین
| image      = Red Dead Online.jpg
| alt        = وێنەی بەرگەکە چەند یاخیبووێک پیشان دەدات
| developer  = [[ڕۆکستار گەیمز]]
| publisher  = ڕۆکستار گەیمز
| producer   = ڕۆب نێڵسن
| designer   = ئیمران سەروەر
| programmer = فیل ھووکەر
| artist     = ئارۆن گاربووت
| writer     = {{ubl|[[دان ھاوسەر]]|ڕووپەرت ھەمفریز|مایکڵ ئەنسوۆرس}}
| series     = ''[[ڕێد دێد]]''
| engine     = ڕۆکستار ئەدڤانسد گەیم ئینجن
| platforms  = {{ubl|[[پلەیستەیشن ٤]]|[[ئێکس بۆکس وەن]]|[[ویندۆز]]|[[گووگڵ ستادیا|ستادیا]]}}
| released   = {{ubl|'''پلەیستەیشن ٤''', '''ئێکس بۆکس وەن'''|١٤ی ئایاری ٢٠١٩|'''ویندۆز'''|٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|'''ستادیا'''|١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩}}
| genre      = [[کایەی ئەکشن-سەرکێشی]]
| modes      = [[فرە یاریزان (کایەی ڤیدیۆیی)|فرە یاریزان]]
}}

'''ڕێد دێد ئۆنلاین'''، [[کایەی ئەکشن-سەرکێشی|یارییەکی ئەکشن-سەرکێشییە]] کە لە ساڵی ٢٠١٩ لەلایەن [[ڕۆکستار گەیمز]] پەرەپێدراوە و بڵاوکراوەتەوە وەک [[فرە یاریزان (کایەی ڤیدیۆیی)|بەشی ئۆنلاینی]] [[ڕێد دێد ڕیدێمپشن ٢]]. دوای چەندین مانگ لە قۆناغی بێتا، لە ئایاری ٢٠١٩ بۆ [[پلەیستەیشن ٤]] و [[ئێکس بۆکس وەن]] بڵاوکرایەوە، و لە تشرینی دووەمی ٢٠١٩ بۆ [[مایکرۆسۆفت ویندۆز]] و [[گووگڵ ستادیا]]. کلاینتێکی سەربەخۆ بۆ یارییەکە لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ بڵاوکرایەوە. لە ڕێددێد ئۆنلاین، یاریکەران کۆنترۆڵی پاڵەوانێکی بێدەنگی شیاوی ڕێکخستن دەکەن کە لە زینداندا ئازاد کراوە دوای ئەوەی بە ناڕەوا تاوانی کوشتنی خراوەتە پاڵ، و ئەرکی تۆڵەسەندنەوەی پێسپێردراوە لە بەرامبەر سەلماندنی بێتاوانی خۆی. لە ساڵی ١٨٩٨، یەک ساڵ پێش ڕووداوەکانی ڕێددێد ڕیدێمپشن ٢، یارییەکە چیرۆکی ئەرکەکان لەخۆدەگرێت کە تێیدا تا چوار یاریکەر دەتوانن ئەرکەکان تەواو بکەن بۆ پێشخستنی چیرۆکەکە، ھەروەھا چەندین ئەرکی لاوەکی و ڕووداو.

وەک یاریی تاک-یاریکەر، ڕێددێد ئۆنلاین لە ڕێگەی ھەردوو ڕوانگەی [[کەسی یەکەم (کایەی ڤیدیۆیی)|یەکەم کەس]] و سێیەم کەسەوە پێشکەش دەکرێت، و یاریکەران دەتوانن بە ئازادی لە [[جیھانی کراوە]]کەیدا بگەڕێن. ڕەگەزەکانی گەیمپلەی بریتین لە تەقەکردن، [[ڕاو]]کردن، سواری ئەسپ بوون، کارلێککردن لەگەڵ [[کەسایەتیی نایاریزان|کەسایەتییە نا-یاریکەرەکان]]، و پاراستنی ڕێژەی شەرەفی کەسایەتییەکە لە ڕێگەی ھەڵبژاردە ئەخلاقییەکان و کردارەکان. سیستەمێکی پاداشت ھەیە کە وەڵامدانەوەی دەسەڵاتی یاسا و پاداشت ڕاوکەران کۆنترۆڵ دەکات بۆ ئەو تاوانانەی لەلایەن یاریکەرانەوە ئەنجام دراون. یاریکەران بە تەنیا یان لە پۆسەیەکی تا حەوت یاریکەردا بەناو جیھانی کراوەدا دەڕۆن، لەگەڵ یان دژی یەکتر دەتوانن بەشداری لە چالاکییە ڕێکخراوەکاندا بکەن. ڕێددێد ئۆنلاین ھاوکات لەگەڵ تاک-یاریکەر پەرەی پێدراوە، و وەک بەرھەمێکی جیاواز تەماشا کراوە سەرەڕای ئارەزووی تیمی پەرەپێدەر بۆ گواستنەوەی ڕەگەزەکانی تاک-یاریکەر بۆ ژینگەیەکی فرە-یاریکەر. ئەوان وانەیان لە فرە-یاریکەری [[ڕێد دێد ڕیدێمپشن]] و گراند ثێفت ئۆتۆ ئۆنلاین وەرگرت.

ڕێددێد ئۆنلاین لە کاتی دەستپێکردندا ڕەخنەی وەرگرت بۆ ھاوسەنگی گەیمپلەی و دراوی ناو یاری، کە دواتر لە ئەپدەیتەکاندا چارەسەر کران. وەڵامدانەوەی ئەرێنی وەرگرت لەگەڵ ستایشکردن بۆ پێشکەشکردنی ئەرکەکان، ڕووداوە ھاوکارییەکان، و پێشکەوتنە تەکنیکییەکان. وەک [[جی تی ئەی ئۆنڵاین]]، یارییەکە ئەپدەیتی وەرگرت کە ناوەڕۆکی نوێی زیاد کرد، لەوانە ڕۆڵی ھەڵبژێردراو بۆ بەدەستھێنانی پاداشتی زیاتر. وەڵامدانەوە بۆ ناوەڕۆکی پاش-بڵاوکردنەوە بەگشتی ئەرێنی بوو، لەگەڵ ستایشکردن ئاڕاستەکراو بۆ زیادکردنی بەرچاوتر، ھەرچەندە نەبوونی ناوەڕۆکی نوێ بەتێپەڕبوونی کات بووە ھۆی ھەندێک ڕەخنە و کاردانەوەی نەرێنی. دوا ئەپدەیتی گەورە لە تەممووزی ٢٠٢١ بڵاوکرایەوە، چونکە ڕۆکستار دواتر سەرچاوەکانی پەرەپێدانی کشاندەوە بۆ چڕبوونەوە لەسەر [[جی تی ئەی ٦]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٨ی ئازاری ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}

{{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}}
{{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٩]]
[[پۆل:کایەکانی ئەکشن-سەرکێشی]]
[[پۆل:کایە سەرھێڵییە فرەیاریزانییەکان]]
[[پۆل:یاری ڤیدیۆیی فرە یاریزان]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە جیھان کراوەکان]]
[[پۆل:کایە بەرزکراوەکانی پلەیستەیشن ٤ پرۆ]]
[[پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٤]]
[[پۆل:کایەکانی ستادیا]]
[[پۆل:کایەکانی تەیک توو ئینتەرەکتیڤ]]
[[پۆل:ئەو کایە ڤیدیۆیییانەی لە کەنەدا پەرەیان پێدراوە]]
[[پۆل:یارییە ڤیدیۆییەکان کە لە بەریتانیا پەرەیان پێدراوە]]
[[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پەرەپێدراون]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان بە ئەڤەتاری تایبەتمەند]]
[[پۆل:یارییەکانی ویندۆز]]
[[پۆل:کایە بەرزکراوەکانی ئێکس بۆکس وەن ئێکس]]
[[پۆل:گەمەکانی ئێکس بۆکس وان]]</text>
      <sha1>i4ajgws1vijhng9pjysj2i6xqoeqaej</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆتانا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>283763</id>
    <revision>
      <id>1693988</id>
      <parentid>1693537</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T20:09:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بنبەست|بنبەست]]}}</comment>
      <origin>1693988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1241" sha1="4zp3rpeaex7bmmirnjgcawke7e7edxr" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
'''ڕۆتانا''' کۆمپانیایەکی بەرھەمھێنانی مۆسیقایە و ھەروەھا ناوی کۆمەڵێک کەناڵی مانگی دەستکردی کات بەسەربردنە. لە ساڵی ١٩٨٢ دەستیپێکرد و دەستیکرد بە دروستکردنی تۆمارەکان تا لە سەرەتای ھەزارەی نوێدا بوو بە گەورەترین کۆمپانیای بەرھەمھێنانی ھونەری عەرەبی لە جیھانی مۆسیقا و فیلمدا. لە ئێستادا زیاتر لە ١٠٠ گۆرانیبێژ و ئەکتەر لەخۆدەگرێت. شازادەی سعودیە ئەلوەلید بن تەلال بن عەبدولعەزیز خاوەنی زۆربەی کۆمپانیاکە و کۆمپانیای نیووز (کە خاوەندارێتی ڕوپەرت مردۆک) ١٨٪ی کۆمپانیای ڕۆتانای بە ٧٠ ملیۆن دۆلار کڕی.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|عەرەبستانی سعوودی|کۆمپانیا}}

{{کۆمپانیا-کۆلکە}}
{{عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە}}

[[پۆل:سینەمای سعوودیە]]</text>
      <sha1>4zp3rpeaex7bmmirnjgcawke7e7edxr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیچارد ئێس سەتن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>283781</id>
    <revision>
      <id>1694161</id>
      <parentid>1546977</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T04:34:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، کۆمپیوتەر-کۆلکە، کەنەدا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2590" sha1="1gpavu5nsc6o2ljabt5yccj6e9eb5k1" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ڕیچارد ئێس سەتن''' ([[ھاوپۆلەکانی کۆمەڵگایی شاھانە|ئێف ئاڕ ئێس]]، ئێف ئاڕ ئێس سی) زانایەکی کۆمپیوتەری کەنەدییە. ئەو پڕۆفیسۆری زانستی کۆمپیوتەرە لە [[زانکۆی ئەلبێرتا]] و توێژەری زانستییە لە کین تێکنۆلۆجیز.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=John Carmack and Rich Sutton partner to accelerate development of Artificial General Intelligence |ناونیشان=https://markets.businessinsider.com/news/stocks/john-carmack-and-rich-sutton-partner-to-accelerate-development-of-artificial-general-intelligence-1032654257 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ |وێبگە=markets.businessinsider.com |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئازاری ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250321154423/https://markets.businessinsider.com/news/stocks/john-carmack-and-rich-sutton-partner-to-accelerate-development-of-artificial-general-intelligence-1032654257 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; سەتن بە یەکێک لە دامەزرێنەرانی [[فێربوونی بەھێزکردنەوە|فێرکردنی بەھێزکردنی]] ژمارەیی ھاوچەرخ دادەنرێت،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.kdnuggets.com/2017/12/interview-rich-sutton-reinforcement-learning.html|سەردێڕ=Exclusive: Interview with Rich Sutton, the Father of Reinforcement Learning|ڕێکەوت=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180111052706/https://www.kdnuggets.com/2017/12/interview-rich-sutton-reinforcement-learning.html|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; کە چەندین بەشداری گرنگی لەم بوارەدا ھەیە، لەوانە فێربوونی جیاوازی کاتی و ڕێگاکانی گرادیێنتی سیاسەت.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Richard S. Sutton}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|زانستی کۆمپیوتەر|کۆمپیوتەر|کەنەدا}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{کۆمپیوتەر-کۆلکە}}
{{کەنەدا-کۆلکە}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٩٥٠]]</text>
      <sha1>1gpavu5nsc6o2ljabt5yccj6e9eb5k1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕای ١</title>
    <ns>0</ns>
    <id>283815</id>
    <revision>
      <id>1693869</id>
      <parentid>1691841</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:57:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:RAI 1|RAI 1]] بۆ [[:Commons:Category:Rai 1|Rai 1]]</comment>
      <origin>1693869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1766" sha1="qr3ppdg49qf1ktpg69y5e9txbouukj5" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{Databox}}'''ڕای ١''' کەناڵێکی تەلەڤیزیۆنی ئیتاڵییە و بەخۆڕاییە و لەلایەن پەخشی گشتی دەوڵەتی RAI خاوەندارێتی دەکرێت و بەڕێوەدەبرێت. کەناڵی تەلەڤیزیۆنی سەرەکی کۆمپانیاکە، بە پەخشکردنی بەرنامە گشتییەکان ناسراوە کە بەزۆری ئامانجیان خێزانەکانە، لەوانە بولیتینی ھەواڵی TG1، دراما، سینەما، ھەواڵی خێرا، وەرزشی و بۆنە تایبەتەکان.

لە ٣ی کانوونی دووەمی ١٩٥٤ یەکەم خزمەتگوزاری تەلەڤیزیۆنی ئاسایی لە ئیتاڵیا دەستیپێکرد. تا ٤ی تشرینی دووەمی ١٩٦١ تاکە کەناڵ بوو، کاتێک RAI کەناڵی دووەمی کردەوە. کەناڵەکە سەرەتا بە «Programma Nazionale» ناوزەد کرابوو. ناوی دیکەی پێدرا، وەک «Rete 1» و «Raiuno» تاوەکو ناوی ئێستای «Rai 1»ی وەرگرت. زۆرترین بینەری ھەیە لە [[ئیتاڵیا]]، و بەردەوام ڕکابەری میدیاسێت دەکات.

پەخشی مانگی دەستکردی بێبەرامبەر لە ھۆتبێرد ١٣ بی لە بەریتانیا بەردەستە.
== سەرچاوەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Rai 1}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|تەلەڤیزیۆن}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}}</text>
      <sha1>qr3ppdg49qf1ktpg69y5e9txbouukj5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1693872</id>
      <parentid>1693869</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:00:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئیتاڵیا|ئیتاڵیا]]</comment>
      <origin>1693872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1781" sha1="0s6gu42c3gzi8k1vqnb3xxxk09t7liw" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{Databox}}'''ڕای ١''' کەناڵێکی تەلەڤیزیۆنی ئیتاڵییە و بەخۆڕاییە و لەلایەن پەخشی گشتی دەوڵەتی RAI خاوەندارێتی دەکرێت و بەڕێوەدەبرێت. کەناڵی تەلەڤیزیۆنی سەرەکی کۆمپانیاکە، بە پەخشکردنی بەرنامە گشتییەکان ناسراوە کە بەزۆری ئامانجیان خێزانەکانە، لەوانە بولیتینی ھەواڵی TG1، دراما، سینەما، ھەواڵی خێرا، وەرزشی و بۆنە تایبەتەکان.

لە ٣ی کانوونی دووەمی ١٩٥٤ یەکەم خزمەتگوزاری تەلەڤیزیۆنی ئاسایی لە ئیتاڵیا دەستیپێکرد. تا ٤ی تشرینی دووەمی ١٩٦١ تاکە کەناڵ بوو، کاتێک RAI کەناڵی دووەمی کردەوە. کەناڵەکە سەرەتا بە «Programma Nazionale» ناوزەد کرابوو. ناوی دیکەی پێدرا، وەک «Rete 1» و «Raiuno» تاوەکو ناوی ئێستای «Rai 1»ی وەرگرت. زۆرترین بینەری ھەیە لە [[ئیتاڵیا]]، و بەردەوام ڕکابەری میدیاسێت دەکات.

پەخشی مانگی دەستکردی بێبەرامبەر لە ھۆتبێرد ١٣ بی لە بەریتانیا بەردەستە.
== سەرچاوەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Rai 1}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|تەلەڤیزیۆن|ئیتاڵیا}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}}</text>
      <sha1>0s6gu42c3gzi8k1vqnb3xxxk09t7liw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیزبەندی جێنشینی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>284004</id>
    <revision>
      <id>1694116</id>
      <parentid>1531154</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T01:35:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1612" sha1="cezgkdmlzolj8740s9dzzrttitk4z5v" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''ڕیزبەندی جێنشینی سەرۆکایەتی ویلایەتە یەکگرتووەکان''' ئەو ڕێکخستنەیە کە بەپێی [[جێگری سەرۆککۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان|جێگری سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] و بەرپرسانی دیکەی [[حکوومەتی فیدراڵی ئەمریکا|حکومەتی فیدڕاڵی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] دەسەڵات و ئەرکەکانی [[سەرۆککۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان|سەرۆکایەتی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] (یان پۆستەکە خۆی، لە حاڵەتی جێنشینی لەلایەن جێگری سەرۆکەوە) وەردەگرن کاتێک سەرۆکی ھەڵبژێردراو کۆچی دوایی دەکات، دەست لەکار دەکێشێتەوە، لەسەر کار لادەبرێت، یان توانای بەڕێوەبردنی نامێنێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٢ی ئازاری ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}</text>
      <sha1>cezgkdmlzolj8740s9dzzrttitk4z5v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆتانا کۆمیدی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>284145</id>
    <revision>
      <id>1693987</id>
      <parentid>1693542</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T20:08:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بنبەست|بنبەست]]}}</comment>
      <origin>1693987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="551" sha1="bjcatctvtod7q59e770753onpgqgle6" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox television channel}}'''ڕۆتانا کۆمیدی''' کەناڵێکە سەر بە تۆڕی ڕۆتانا، ناوەڕۆکی گاڵتەجاڕانە پەخش دەکات لەنێویاندا بەرنامەی.
{{تووڵی دەروازە|عەرەبستانی سعوودی|تەلەڤیزیۆن|میسر}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}}
{{عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە}}
{{میسر-کۆلکە}}</text>
      <sha1>bjcatctvtod7q59e770753onpgqgle6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لیستی ڕەش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>284201</id>
    <revision>
      <id>1693993</id>
      <parentid>1693517</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T20:11:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1693993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1079" sha1="gqs1f1cmfiijvmip6kg1hrly8lselg4" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''لیستی ڕەش''' ({{بە ئینگلیزی|Black List}}) '''ڕەش''' دەربڕینێکە کە ئاماژەیە بۆ لیستی ئەو کەسانە، [[وڵات|وڵاتان]]، [[ھەبوو|لایەنەکان]] یان [[ڕێکخراوە|ڕێکخراوەکان]] کە پێویستە دووربخرێنەوە و قەدەغە بکرێن لە بەشداریکردن لە ھەر چالاکییەک لە وڵاتێکی دیاریکراو یان کۆمەڵێک وڵاتدا، ئەمەش ئاماژەیە بۆ مەترسی یان نەبوونی متمانەیان.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|مافەکانی مرۆڤ|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سیاسەت}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}</text>
      <sha1>gqs1f1cmfiijvmip6kg1hrly8lselg4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێلمی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>284234</id>
    <revision>
      <id>1694363</id>
      <parentid>1531622</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:38:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپانیا-کۆلکە، تەکنۆلۆژیا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1397" sha1="cxuyj58jwa65sjhog98pdetp6afg9kh" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox company|name=کۆمپانیای پەیوەندییە مۆبایلەکانی Realme Chongqing.|logo=Realme logo SVG.svg|logo_size=250px|trading_name=realme|native_name=RealMe重庆移动通信有限公司|industry=[[ئەلیکترۆنیاتی بەکاربەر]]|foundation={{ڕێکەوتی سەرەتا و تەمەن|2018|5|4|df=y}}}}
'''کۆمپانیای ڕێلمی''' کۆمپانیایەکی [[چین]]ییە بۆ بەرھەمھێنانی [[تەلەفۆنی زیرەک|مۆبایلە زیرەکەکان]] و بارەگاکەی لە شاری [[شێنجێن]]ە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=realme品牌故事 - 敢越级 {{!}} realme手机官方商城 |ناونیشان=https://www.realme.com/brand |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.realme.com}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Realme|ڕێلمی}}
{{تووڵی دەروازە|تەکنۆلۆژیا|کۆمپانیا}}
{{سەرچاوەکان}}

{{کۆمپانیا-کۆلکە}}
{{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}}

[[پۆل:لقەکانی چین]]
[[پۆل:کۆمپانیا ئەلیکترۆنییەکانی چین]]
[[پۆل:کۆمپانیاکانی تایبەت بە موبایل لە چین]]
[[پۆل:کارگەکانی مۆبایل]]
[[پۆل:کارگەکانی موبایل]]</text>
      <sha1>cxuyj58jwa65sjhog98pdetp6afg9kh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>محەممەد فازل پاشا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>285199</id>
    <revision>
      <id>1694034</id>
      <parentid>1678675</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T21:30:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Dağıstanlı Mehmed Fazıl Paşa}}</comment>
      <origin>1694034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3456" sha1="2axp7iwbccxflq9vszqt04y48iizwm6" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
[[پەڕگە:قبر_محمد_فاضل_باشا_الداغستاني.jpg|چەپ|وێنۆک|200x200پیکسڵ|گۆڕی محەممەد فازل پاشا لە ئەعزەمیە لە بەغدا لە گۆڕستانی ئەلخەیزەران]]
[[پەڕگە:محمد_فاضل_باشا_الداغستاني.png|چەپ|وێنۆک|318x318پیکسڵ|فەریق محەممەد پاشا داغستانی]]
'''فەریق محەممەد فازل پاشا ئەلداغستانی''' کە نازناوی ئەبو داوود [[کونیە|لێنراوە]]، یەکێکە لە [[چەرکەس|دیارترین]] چەرکەسییەکانی [[قەوقاز|قەفقاز]]. لە [[داغستان|داگستان]] لەدایکبووە، لەوێ گەورە بووە و [[قورئان]] فێر بووە و لە منداڵیدا وانەی عیلمی وەرگرتووە. پاشان لە نووسینگەی سەربازی [[ڕووسیا]] بەردەوام بوو لە خوێندن کە تایبەت بوو بە دەرچووانی ئەفسەرانی یاوەری [[ئیمپراتۆر]]. ھەڵبژێردرا بۆ ئەوەی ببێتە یاوەر بۆ فەریق غازی کوڕی [[ئیمام شامیل|ئیمامی موجاھید شامل ئەلداغستانی]]. پاشان لە [[١٨٦٠|ساڵی ١٨٦٠ی زایینی]] کۆچی کرد، لەگەڵ ئەوانەی لە ھۆزە [[چەرکەس|چەرکەسییەکان]] لە [[داغستان]] کۆچیان کرد بۆ [[ئەستەمبوڵ|ئەستەنبوڵ]] و لە دەوروبەری سوڵتان [[عەبدولحەمیدی دووەم]] دامەزرا، تا گەیشتە پلەی (ئەمیر لیوا). یەکێک بوو لەو ئەفسەرە ئازایانەی کە لە زۆر شەڕدا بەشداری کردووە، و بەشداری [[شەڕ|شەڕی]] (عوسمانی-ڕووسیا)ی کردووە لە ساڵی ١٢٩٤ کۆچی / [[١٨٧٧|١٨٧٧ی زایینی]] ، لە فیرقەی موجاھیدین، لەگەڵ فیڵد مارشال ئەحمەد موختار پاشا، و فەریق غازی کوڕی [[ئیمام شامیل|ئیمام شامل]].

گواسترایەوە بۆ یەکێک لە یەکە سەربازییەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ئیمپراتۆریەتی عوسمانی]] پاشان گواسترایەوە بۆ [[بەغدا]] و فەرماندەیی فیرقەی سوارەکانی لە فەیلەقی شەشەم پێدرا. دوای ئەوە چەند جارێک پۆستی پارێزگاری [[بەغدا]] بە وەکالەت وەرگرتووە. بەشداری کرد لە کردنەوەی بەنداوی ھیندیە لە [[عێراق]] لە [[ھەینی|ڕۆژی ھەینی]] [[١٢ی موحەڕڕەم|١٢ی موحەڕەمی]] ١٣٣٢ی کۆچی / [[١٠ی کانوونی یەکەم|١٠ی کانوونی یەکەمی]] [[١٩١٣|١٩١٣ی زایینی]]، وەک نوێنەری پارێزگاری عوسمانی.

== سەرچاوەکان ==
{{بیرخستنەوەی ویکیی عەرەبی|سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٥}}
{{شریتی دەروازە|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ژیاننامە|بەغدا}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Dağıstanlı Mehmed Fazıl Paşa}}</text>
      <sha1>2axp7iwbccxflq9vszqt04y48iizwm6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژی مامۆستا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>285641</id>
    <revision>
      <id>1693954</id>
      <parentid>1450950</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T19:37:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تورکیا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2613" sha1="ldcyd0xkkfiugf85v21pko6v0bqxapd" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}'''ڕۆژی مامۆستا''' ڕۆژێکی تایبەتە بۆ پێزانینی [[مامۆستا|مامۆستایان]]. لەوانەیە ئاھەنگگێڕان لەخۆبگرێت بۆ ڕێزلێنانیان بەھۆی بەشدارییە تایبەتەکانیان لە بوارێکی مەیدانی دیاریکراودا، یان تۆنی کۆمەڵایەتی لە پەروەردەدا. ئەمەش ھۆکاری سەرەکییە بۆ ئەوەی وڵاتان لە ڕێکەوتی جیاوازدا ئەم ڕۆژە بگێڕن، بە پێچەوانەی زۆرێک لە ڕۆژە جیھانییەکانی دیکە. بۆ نموونە، [[ئەرژەنتین|ئەرجەنتین]] لە ساڵی ١٩١٥ەوە یادی کۆچی دوایی دۆمینگۆ فاوستینۆ سارمیێنتۆی کردووەتە ڕۆژی مامۆستا لە ١١ی ئەیلوولی ھەموو ساڵێک لە ھیندستان، ڕۆژی لەدایکبوونی سەرۆکی دووەم سەرڤێپالی ڕاداکریشنان، ٥ی ئەیلوول، لە ساڵی ١٩٦٢ەوە وەک ڕۆژی مامۆستایان بەڕێوەدەچێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.ndtv.com/india-news/teachers-day-2020-know-all-about-dr-sarvepalli-radhakrishnan-2288581|سەردێڕ=Teachers' Day 2020: Know About Dr Sarvepalli Radhakrishnan |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=NDTV}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Teacher_Appreciation_Week_–_We_Love_Our_Teachers.jpg|وێنۆک| ڕازاندنەوەی ھەفتەی پێزانینی مامۆستا لە قوتابخانەیەک لە ویلایەتی فلۆریدا.]]
زۆرێک لە وڵاتان ڕۆژی مامۆستایان لە ٥ی تشرینی یەکەمدا بە ھاوبەشی لەگەڵ ڕۆژی جیھانی مامۆستایان کە لەلایەن [[یوونێسکۆ|یونسکۆوە]] لە ساڵی ١٩٩٤&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشان=https://en.unesco.org/themes/teachers/world-teachers-day|سەردێڕ=World Teachers' Day - 5 October 2017 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=UNESCO |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Teachers' Day}}
{{شریتی دەروازە|ھیندستان|ئەلبانیا|ئەمریکای لاتین|ئەرژەنتین|چین|پۆڵەندا|تورکیا}}

{{تورکیا-کۆلکە}}

[[پۆل:فێرکردن]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی چینی]]</text>
      <sha1>ldcyd0xkkfiugf85v21pko6v0bqxapd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژنامەی ئەلنیدا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>286396</id>
    <revision>
      <id>1693826</id>
      <parentid>1530906</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:33:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6939" sha1="6v4a35ciq09qqm6w9ry0hii0tlhxdfx" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Databox}}'''ڕۆژنامەی ئەلنیدا''' [[ڕۆژنامە]]یەکی [[عێراق|عێراقییە]] و لە ڕۆژی نۆیەمی [[داگیرکاریی عێراق بۆ سەر کووەیت|لەشکرکێشی عێراق بۆ سەر کووەیت]] دەرچووە. بڵاوکردنەوەکانی پێش [[شەڕی کەنداو|ئازادکردنی کووەیت]] لە [[١ی کانوونی دووەم|کانوونی دووەمی]] [[١٩٩١]] ڕاگیرا.

== بڵاوکردنەوە و ئامانج ==
لەلایەن ڕژێمی عێراقەوە لە کاتی داگیرکردنی کووەیت لە نۆیەمین ڕۆژی داگیرکاری لە مانگی ئابی ١٩٩٠ لەلایەن ڕژێمی عێراقەوە بڵاوکرایەوە، بارەگاکەی چاپخانەی ڕۆژنامەی ئەلقەبس کووەیتی بوو لە شەقامی ئەلسیحافە لە ناوچەی شووەیخ و شکۆمەندی بۆ [[سەددام حوسێن]]، سەرۆککۆماری پێشووی عێراق و ھێزە عێراقییەکان دەکرد و لەلایەن ئەوانەوە پارەی بۆ دابین دەکرا. دەسەڵاتدارانی عێراق ئەلقەبسیان داخست و ئەلنیدایان دامەزراند بە بەکارھێنانی ئەو دامەزراوانەی ڕۆژنامەی ئەلقەبس کە دەستیان بەسەردا گرت. ئەلنیدا تاکە ڕۆژنامە بوو کە لەم ماوەیەدا لە سەردەمی داگیرکارییەکانی عێراق لە ساڵانی ١٩٩٠–١٩٩١ دەرچووە. لە [[کووەیت]] بێ بەرامبەر دابەش کرا و لە [[ئوردن]]یش فرۆشرا. وتارەکانی سەرۆک سەددام حوسێن و زانیاری لەسەر یاسا و فەرمانەکانی دەسەڵاتدارانی عێراق بڵاوکردەوە. لە ١ی کانوونی دووەمی ١٩٩١ بەبێ ئاگادارکردنەوەی پێشوەختە داخراوە.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20181127193517/https://www.addiyar.com/article/792586-%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9-5-261991&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20171014053100/https://books.google.com/books?id=AwweY4yYSMIC&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20200126082801/https://books.google.com/books?id=NUIcE0iOtekC&amp;pg=PA126&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20180529100118/https://books.google.com/books?id=Ey0bAQAAIAAJ&lt;/ref&gt;

=== ھەوڵی بەرخۆدانی کووەیت بۆ وەستاندنی ===
بەرخۆدانی کووەیت ھەوڵیدا ئۆپەراسیۆنی ڕۆژنامەی ئەلنیدا ھەڵبوەشێنێتەوە، چونکە ئەو ئۆپەراسیۆنە بووە ھۆی بێزاری لە کۆمەڵگەی کووەیتدا. بڕیاریان دا بە دوو [[مووشەک]] ھێرش بکەنە سەر ئەلنیدا؛ بەڵام لە کاتی ئۆپەراسیۆنەکەدا لەترسی کوژرانی ماڵە کووەیتییەکانی نزیکییەوە ھەڵوەشایەوە.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20200505213251/http://alwatan.kuwait.tt/articledetails.aspx?id=340715&amp;yearquarter=20141&lt;/ref&gt;

== ڕاگرتنی ==
دوای ئازادکردنی کووەیت لە ٢٦ی شوباتی ١٩٩١، دوای تێپەڕاندنی ١٠٠ ژمارە لە تەواوی ماوەی لەشکرکێشی عێراقدا، بڵاوبوونەوەی وەستاند.

== دادگاییکردنی ئەو ڕۆژنامەنووسانەی کە کاریان بۆ کردووە ==
لە مانگی حوزەیرانی ساڵی ١٩٩١دا ٢٤ کەس دادگایی کران. تۆمەتباران بریتی بوون لە ژنێکی کووەیتی کە بەڕەچەڵەک [[عێراقی]] بوو، ١٤ ئوردنی بە ڕەچەڵەک [[فەلەستینی]]، پێنج عێراقی، کەسێکی بدوون و فەلەستینییەک کە بەڵگەنامەی گەشتکردنی ھەبوو. ئەوان تۆمەتبار بوون بەوەی لە ماوەی حەوت مانگی داگیرکاریدا کاریان بۆ ڕۆژنامەی ئەلنیدا کردووە کە دەم و زمانی عێراق بووە. سزای لەسێدارەدانیان بەسەردا سەپێندرا. دوای دەرچوونی یاسای سەربازی لە کووەیت لە ١٥ی حوزەیرانی ١٩٩١، چوار کەس بە زۆرترین سزای ١٥ ساڵ زیندانی کران، کە بڕیاری لە سێدارەدانی نزیکەی ١٨ سزادراوی دەرکرد بە تۆمەتی ھاوکاری لەگەڵ دەسەڵاتی داگیرکەری عێراق لە کووەیت لەو کاتەدا. داواکاری گشتی کووەیت ھەموو ئەو تۆمەتبارانەی کە لە ڕۆژنامەی ئەلنیدا کاریان دەکرد ئاراستەی تۆمەتێکی پێنج خاڵی کردبوو: ١- بەرکەوتن لەگەڵ دووژمن ٢- وەرگرتنی پارە لە دووژمن ٣- بێھیواکردنی ورە و مۆڕاڵی گەلی کووەیت ٤- کارکردن لە بڵاوکراوەیەکی دووژمن کە دووژمنایییەتی کووەیت دەکات ٥- خیانەتی باڵا. کاتێک دادگا پرسیاری ھۆکاری ھاوکارییەکانیان لێکردوون، ڕایان گەیاندووە کە لەو کاتەدا لەلایەن بەرپرسی ڕاگەیاندنی عێراقی بەرپرسی گۆڕەپانی کووەیتەوە ھەڕەشەی لەسێدارەدانیان لێکراوە، وەک خۆی لەو کاتەدا خۆی ناساندووە کە ھاوپەیمانی ڕۆژنامەوانی پێشووی باڵیۆزخانەی عێراق لە کووەیت، حەمید ئەلموللا بووە کە ھەڕەشەی لەسێدارەدانی لێکردوون ئەگەر ڕەتیانکردەوە کار بۆ ڕۆژنامەکە بکەن؛ بەڵام ئەو حووکمانە بەھۆی ناڕەزایەتییە توندەکان لە دژی ئەوان جێبەجێ نەکراون و شا [[حوسێن کوڕی تەلال|حوسێن بن تەلال]] ناوبژیوانی کرد بۆ ئازادکردنی ھەشت ھاووڵاتی ئوردنی دوای ئەوەی نزیکەی ھەشت ساڵ لە بەندیخانەکانی کووەیت مابوون دوای کەمکردنەوەی حوکمی [[سزای مەرگ|لەسێدارەدان]] بۆ [[زیندانی ھەتاھەتایی]].&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20200110222905/http://www.alghad.com/prints/544398-%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D9%85%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D8%B6%D8%B1%D8%B1%D9%8A%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D8%AD%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D9%84%D9%8A%D8%AC?s=9734765f25b54e44a6338a597b8d0320&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|ڕۆژنامەوانی|عێراق|کووەیت}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{عێراق-کۆلکە}}</text>
      <sha1>6v4a35ciq09qqm6w9ry0hii0tlhxdfx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیاکتۆری ئۆسیراک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>286431</id>
    <revision>
      <id>1694090</id>
      <parentid>1571495</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:39:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، عێراق-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1269" sha1="prpxsfc6ey9i16kj07zu0h5nl4yf9op" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Databox}}'''ڕیاکتۆری تەممووز''' یان '''ڕیاکتۆری ئۆسیراک''' [[کارتیاکەری ناوکی|ڕیاکتۆرێکی ئەتۆمی]] [[خەڵکی عێراق|عێراق]] بوو کە بە ھاوکاری لەگەڵ [[فەڕەنسا|فەڕەنسا]] بە ڕێککەوتنی نێوان [[سەددام حوسێن]] و [[جاک شیراک| جاک شیراک]] دروستکرابوو، کاتێک یەکەمیان جێگری سەرۆکی [[ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش (عێراق)|ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش]] بووە و دووەمیان سەرۆکوەزیرانی فەڕەنسا بووە.
بەشێک لەم ڕیاکتۆرە بەھۆی ھێرشێکی ئاسمانی [[ئیسرائیل|ئیسرائیلەوە]] لە [[٧ی حوزەیران|٧ی حوزەیرانی]] [[١٩٨١]] لەناوچوو. ئۆپەراسیۆنەکە ناوی ئۆپەراسیۆنی بابل بوو کە بە [[ئۆپەراسیۆنی ئۆپرا]] ناسراوە.

== سەرچاوەکان ==
{{شریتی دەروازە|مێژوو|عێراق}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{مێژوو-کۆلکە}}
{{عێراق-کۆلکە}}</text>
      <sha1>prpxsfc6ey9i16kj07zu0h5nl4yf9op</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕاپەڕینی ١٩٣٥ی ئێزیدییەکان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>286818</id>
    <revision>
      <id>1693870</id>
      <parentid>1691811</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:58:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Yazidis in the Sinjar Mountains}}</comment>
      <origin>1693870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5407" sha1="pvycvxmrfprp89zq8166o8gaqt4un9z" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict|conflict=|width=|partof=[[تێکھەڵچوونی نێوان عێراق و کوردەکان]]|image=Yezidis of Mount Sinjar.jpg|caption=یەزیدییەکانی چیای شنگال|date=تشرینی یەکەمی ١٩٣٥|place=[[چیای شنگال]]، [[شانشینی عێراق]]|coordinates=|map_type=|map_relief=|latitude=|longitude=|map_size=|map_marksize=|map_caption=|map_label=|territory=[[چیای شنگال|چیاکانی شنگال]] کەوتنە ژێر جڵەوگیریی سەربازی و سوپا|result=ڕاپەڕینەکە سەرکوت کرا|status=|combatants_header=|combatant1={{flagicon image|Êzîdxan Protection Force.svg}}{{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[ئێزیدییەکان|خێڵە ئێزیدییەکان]]|combatant2={{flagicon image|Flag of Iraq (1924–1959).svg}} [[شانشینی عێراق]]|combatant3=|commander1=''ھیچ سەرکردایەتییەکی ناوەندی نەبوو''|commander2={{flagicon image|Flag of Iraq (1924–1959).svg}} [[یاسین ھاشمی]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Iraq (1924–1959).svg}} [[بەکر سدقی]]|commander3=|units1=|units2=|units3=|strength1=|strength2=|strength3=|casualties1=٢٠٠ گوندشین کوژران|casualties2=|casualties3=|notes=|campaignbox= }}

'''ڕاپەڕینی ئێزیدیی ساڵی ١٩٣٥''' یان '''شۆڕشی ١٩٣٥ی ئێزیدییەکان''' ڕاپەڕینێک بوو لە عێراق لە تشرینی یەکەمی ١٩٣٥ ڕوویدا.&lt;ref name=&quot;dtic&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20121114031748/http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ADA405080 dtic.mil]&lt;/ref&gt; حکوومەتی عێراق لە سەردەمی [[یاسین ھاشمی]]، ڕاپەڕینێکی خەڵکی [[ئێزیدییەکان|ئێزیدیی]] [[چیای شنگال]] دژی سەپاندنی [[سەربازیی زۆرەملێ]] شکستپێھێنا.&lt;ref name=&quot;dtic2&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20121114031748/http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ADA405080 dtic.mil]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;jstor2&quot;&gt;Fuccaro, Nelinda. &quot;Ethnicity, State Formation, and Conscription in Postcolonial Iraq: The Case of the Yazidi Kurds of Jabal Sinjar&quot;. ''International Journal of Middle East Studies'' Vol. 29, No. 4 (Nov., 1997), pp. 559-580. [https://www.jstor.org/discover/10.2307/164402?uid=3738240&amp;uid=2129&amp;uid=2&amp;uid=70&amp;uid=4&amp;sid=47698848165747 JSTOR.]&lt;/ref&gt; بەپێی زانیارییەکان، سوپای عێراق بە سەرۆکایەتیی [[بەکر سدقی]] زیاتر لە ٢٠٠ ئێزیدی کوشتووە و یاسای سەربازیی لە سەرتاسەری ناوچەکەدا سەپاندووە.&lt;ref name=&quot;dtic&quot; /&gt; ھەروەھا لەو ساڵەدا لە ناوچەکانی باکوور (کوردنشین) و [[شۆڕشی شیعەکانی عێراق ١٩٣٥–١٩٣٦|ناوەڕاستی فوڕات]] (زۆرینەی دانیشتووانی شیعە)ی عێراق، ڕاپەڕینی ھاوتەریب دژی وەرگرتنی سەربازیی زۆرەملێ سەریھەڵدا.

ئێزیدییەکانی چیای شنگال زۆرینەی دانیشتووانی ئێزیدیی عێراقیان پێکھێنابوو و سێیەم گەورەترین کەمینەی غەیرە مسوڵمان بوون لەناو شانشینی عێراقدا.&lt;ref name=&quot;jstor3&quot;&gt;Fuccaro, Nelinda. &quot;Ethnicity, State Formation, and Conscription in Postcolonial Iraq: The Case of the Yazidi Kurds of Jabal Sinjar&quot;. ''International Journal of Middle East Studies'' Vol. 29, No. 4 (Nov., 1997), pp. 559-580. [https://www.jstor.org/discover/10.2307/164402?uid=3738240&amp;uid=2129&amp;uid=2&amp;uid=70&amp;uid=4&amp;sid=47698848165747 JSTOR.]&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٣٩دا ھەرێمی چیای شنگال جارێکی دیکە خرایە ژێر کۆنترۆڵی سەربازی و سوپاوە، لەگەڵ [[قەزای شێخان]].&lt;ref name=&quot;jstor&quot;&gt;Fuccaro, Nelinda. &quot;Ethnicity, State Formation, and Conscription in Postcolonial Iraq: The Case of the Yazidi Kurds of Jabal Sinjar&quot;. ''International Journal of Middle East Studies''
Vol. 29, No. 4 (Nov., 1997), pp. 559-580. [https://www.jstor.org/discover/10.2307/164402?uid=3738240&amp;uid=2129&amp;uid=2&amp;uid=70&amp;uid=4&amp;sid=47698848165747 JSTOR.]&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==

* [[پێڕستی ناکۆکییە ھاوچەرخەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]
* [[کۆمەڵکوژیی سێمێل]]
* [[شۆڕشی شیعەکانی عێراق ١٩٣٥–١٩٣٦|ڕاپەڕینی شیعە لە عێراق ١٩٣٥-١٩٣٦]]
* [[کۆمەڵکوژیی ٢٠٠٧ی مووسڵ|کوشتاری ئێزیدی نیسانی ٢٠٠٧ی مووسڵ]]
* [[تەقینەوەکانی قەحتانیە|تەقینەوەکانی قەحتانییە]]
* [[کۆمەڵکوژیی ئێزیدییەکان]]

== سەرچاوەکان ==

{{عێراق-کۆلکە}}

&lt;references /&gt;{{شریتی دەروازە|مێژوو|شەڕ|عێراق|کوردستان|دەیەی ١٩٣٠}}
{{پۆلی کۆمنز|Yazidis in the Sinjar Mountains}}

[[پۆل:سەربزێوییەکانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:شانشینی عێراق]]
[[پۆل:ڕاپەڕینەکان]]
[[پۆل:ئێزیدییەکان]]
[[پۆل:مێژووی کورد]]
[[پۆل:مێژووی کوردستان]]
[[پۆل:مێژووی عێراق]]
[[پۆل:شیعە عێراقییەکان]]
[[پۆل:ململانێی کورد و عێراق]]
[[پۆل:ململانێی عێراق]]
[[پۆل:دەیەی ١٩٣٠]]
[[پۆل:١٩٣٥]]</text>
      <sha1>pvycvxmrfprp89zq8166o8gaqt4un9z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیناتۆ کوری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>286819</id>
    <revision>
      <id>1694152</id>
      <parentid>1531205</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T04:33:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، وەرزش-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6132" sha1="qw8ya5mc8bzernhy66k4ddq02jgllwu" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{زانیاریدانی کەسایەتی
|ناو = ڕیناتۆ کوری
|وێنە = PANINI-CALCIATORI-1975-76-Figurina-n-225-CURI-PERUGIA.png
|لێدوانی وێنە = وێنەیەکی ڕیناتۆ کوری
|ناوی کاتی لەدایکبوون = ڕیناتۆ کوری
|ڕێکەوتی لەدایکبوون = ٢٠ی ئەیلوولی ١٩٥٣
|شوێنی لەدایکبوون = مۆنتێفیۆرێ دێل ئاسۆ، ئاسکۆلی پیچێنۆ، [[ئیتاڵیا]]
|ڕێکەوتی مەرگ = ٣٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٧ (تەمەن ٢٤ ساڵ)
|شوێنی مەرگ = [[پێروجا]]، [[ئیتاڵیا]]
| ھۆکاری مەرگ    = وەستانی دڵ
|نەتەوە = ئیتاڵی
|پیشە = یاریزانی تۆپی پێ (یاریزانی ھێڵی ناوەڕاست)
|ساڵانی چالاکی = ١٩٦٩–١٩٧٧
|ناوبانگ = مردنی لەناو یاریگا و ناونانی یاریگای پێروجا بە ناوی ئەوەوە
|باڵا = ٥ پێ و ٨ ئینچ (١.٧٣ م)
}}

'''ڕیناتۆ کوری''' (بە ئیتاڵی: Renato Curi؛ ١٩٥٣-١٩٧٧) یاریزانێکی تۆپی پێی ئیتاڵی بوو کە وەک یاریزانێکی ھێڵی ناوەڕاستی داھێنەر یاریی دەکرد. ئەو بە یەکێک لە بەھرە دیارەکانی نەوەی خۆی لە ئیتاڵیا دادەنرا و بەشێکی سەرەکی بوو لەو پێکھاتە بەھێزەی یانەی [[پێروجا]] کە لە دەیەی ١٩٧٠کاندا ئاستێکی بەرزیان پێشکەش دەکرد. ژیانی وەرزشی و خودی ژیانی بە شێوەیەکی تراژیدی لە تەمەنێکی گەنجیدا کۆتایی ھات کاتێک لە کاتی یارییەکدا گیانی لەدەستدا.

== کاروانی وەرزشی ==
کوری کاروانی یاریکردنی لە یانەی لاوانی &quot;جیولیانۆڤا&quot; دەست پێ کرد و لە ساڵی ١٩٧٣دا یارمەتیی دان بۆ سەرکەوتن بۆ خولی پلە سێی ئیتاڵیا (سێریا سی). ئاستە بەرزەکەی وای کرد سەرنجی یانەی کۆمۆی ڕابکێشێت و بۆ ماوەی وەرزێک لەوێ یاریی کرد.

لە ساڵی ١٩٧٤دا، پەیوەندیی بە یانەی [[پێروجا]]وە کرد و لەوێ بووە یەکێک لە ئەستێرە گەورەکانی یانەکە. لە یەکەم وەرزیدا، یارمەتیی پێروجای دا بۆ ئەوەی بۆ یەکەم جار لە مێژووی خۆیاندا سەربکەون بۆ خولی نایابی ئیتاڵیا ([[سێریێ ئا|سێریا ئا]]).

کوری بووە دڵی ھێڵی ناوەڕاستی ئەو تیپە بەھێزەی پێروجا کە بە &quot;یانەی موعجیزەکان&quot; (Perugia dei miracoli) ناسرابوو. لە وەرزی ١٩٧٦-١٩٧٧دا، یارمەتیی یانەکەی دا بۆ گەیشتن بە پلەی شەشەمی خولەکە، کە بەرزترین پلە بوو لە مێژووی یانەکەدا. ئاستە بەرزەکەی وای کرد لە لایەن ڕاھێنەری ھەڵبژاردەی ئیتاڵیا، ئینزۆ بێرزۆتەوە، بانگھێشتی کەمپی ھەڵبژاردەی نیشتمانی بکرێت و چاوەڕوان دەکرا بۆ [[جامی جیھانیی فیفا ١٩٧٨]] ھەڵبژێردرێت.

== کۆچی دوایی و میرات ==

[[File:Stadio renato curi Perugia 2.jpg|thumb|left|250px|یاریگای ڕێناتۆ کوری – پێروجا]]

لە ٣٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٧، لە کاتی یارییەکدا بەرامبەر یانەی [[یوڤێنتوس]] لە یاریگای خۆیان لە پێروجا، کوری لەپڕ و بەبێ ھیچ بەرکەوتنێک لەناو یاریگادا کەوت. ھۆکاری مردنەکەی بە &quot;وەستانی دڵ&quot; دەستنیشان کرا. مردنی کتوپڕی ئەو لە تەمەنی ٢٤ ساڵیدا، شۆکێکی گەورەی بە جیھانی تۆپی پێی ئیتاڵیا گەیاند.

وەک ڕێزلێنانێک بۆی، یانەی پێروجا یاریگای سەرەکیی خۆیانیان بە ناوی ئەوەوە ناونا و بووە &quot;یاریگای ڕیناتۆ کوری&quot; (Stadio Renato Curi). ھەروەھا، پاڵەوانێتییەکی تۆپی پێی لاوان بە ناوی &quot;جامی ڕیناتۆ کوری&quot; (Trofeo Renato Curi) ساڵانە بەڕێوەدەچێت.

== ئامارەکانی کاروانی وەرزشی ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! یانە
! وەرز
! خول
! جام
! کۆی گشتی
|-
| rowspan=4 | جیولیانۆڤا
| ١٩٦٩–٧٠ || ١ (٠) || – || ١ (٠)
|-
| ١٩٧٠–٧١ || ٨ (٠) || – || ٨ (٠)
|-
| ١٩٧١–٧٢ || ٢٩ (٣) || – || ٢٩ (٣)
|-
| ١٩٧٢–٧٣ || ٣٧ (٥) || – || ٣٧ (٥)
|-
| rowspan=1 | کۆمۆ
| ١٩٧٣–٧٤ || ٢٤ (٠) || – || ٢٤ (٠)
|-
| rowspan=4 | پێروجا
| ١٩٧٤–٧٥ || ٣٣ (٤) || – || ٣٣ (٤)
|-
| ١٩٧٥–٧٦ || ٢٤ (٣) || – || ٢٤ (٣)
|-
| ١٩٧٦–٧٧ || ٢٨ (٢) || – || ٢٨ (٢)
|-
| ١٩٧٧–٧٨ || ٦ (٠) || – || ٦ (٠)
|-
! colspan=&quot;2&quot; | کۆی گشتی کاروانی وەرزشی
! ١٨٩ (١٧) !! – !! ١٨٩ (١٧)
|}

== سەرچاوەکان ==
لە ویکیپیدیای ئینگلیزییەوە وەرگیراوە بەڵام بە داڕشتنێکی جیاواز نەک وشە بە وشە.[https://en.wikipedia.org/wiki/Renato_Curi]

{{تووڵی دەروازە|وەرزش|تۆپی پێ|ئیتاڵیا|ژیاننامە}}
{{پۆلی کۆمنز|Renato Curi}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{وەرزش-کۆلکە}}
{{تۆپی پێ-کۆلکە}}

[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئیتاڵی]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣]]
[[پۆل:مردنەکانی ١٩٧٧]]
[[پۆل:مردن بەھۆی وەستانی دڵ]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٧٧]]
[[پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا]]</text>
      <sha1>qw8ya5mc8bzernhy66k4ddq02jgllwu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێج ئاندەرسن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>286919</id>
    <revision>
      <id>1694237</id>
      <parentid>1531539</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T07:36:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، وەرزش-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4005" sha1="9vlky1b9zeunzwmh885nx4xmcb9zw2i" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{زانیاریدانی کەسایەتی
|ناو = ڕێج ئاندەرسن
|ناوی کاتی لەدایکبوون = ڕێجیناڵد ئاندەرسن
|ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١١ی تەممووزی ١٩١٦
|شوێنی لەدایکبوون = شیلدن، کاونتی دەرھەم، ئینگلتەرا
|ڕێکەوتی مەرگ = ٤ی نیسانی ١٩٤٢ (تەمەن ٢٥ ساڵ)
|شوێنی مەرگ = چانگی، سەنگاپوور
|ھۆکاری مەرگ = کوژرا لە کردەوەی سەربازیدا (وەک دیلی جەنگ)
|نەتەوە = [[ئینگلیزی]]
|پیشە = یاریزانی تۆپی پێ، سەرباز
|ساڵانی چالاکی = ١٩٣٤–١٩٣٩
|ناوبانگ = یاریزانی کاردیف سیتی کە لە جەنگی جیھانیی دووەمدا کوژرا
}}

ژیانی کورت و بەڵێندەری '''ڕێجیناڵد &quot;ڕێج&quot; ئاندەرسن''' (بە ئینگلیزی: Reginald &quot;Reg&quot; Anderson؛ ١٩١٦-١٩٤٢)، یاریزانی پێشووی تۆپی پێی [[ئینگلیز|ئینگلیزی]]، بەھۆی دڕندەییەکانی [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیھانیی دووەمەوە]] پێش وەختە کۆتایی پێ ھات. ئەو لە کاتێکدا کە ھیوایەکی زۆری لێ دەکرا، چارەنووسی وای لێکرد وەک دیلێکی جەنگ گیان بسپێرێت.

== کاروانی وەرزشی ==
ئاندەرسن لە ساڵی ١٩٣٤دا پەیوەندیی بە یانەی '''[[کاردیف سیتی]]'''وە کرد. لە ساڵی ١٩٣٥دا، یەکەم یاریی خۆی بۆ یانەکە ئەنجام دا، کە یارییەک بوو لە دێربی باشووری وێڵزدا بەرامبەر یانەی سوانزی تاون.

لە ماوەی کاروانی یاریکردنیدا، ٧ یاریی لە خولدا ئەنجام دا و ٢ گۆڵیشی تۆمار کرد. کاروانی وەرزشیی ئەو، وەک زۆرێک لە ھاوڕێکانی، بەھۆی ھەڵگیرسانی جەنگی جیھانیی دووەمەوە پچڕا.

== خزمەتی سەربازی و کۆچی دوایی ==
دوای دەستپێکردنی جەنگ، ئاندەرسن پەیوەندیی بە سوپای بەریتانیاوە کرد و لە فەیلەقی تۆپخانەی شاھانە (Royal Artillery) خزمەتی دەکرد. ئەو ڕەوانەی ڕۆژھەڵاتی دوور کرا بۆ بەشداریکردن لە شەڕەکانی سەنگاپوور.

دوای کەوتنی سەنگاپوور لە ساڵی ١٩٤٢، لەلایەن سوپای [[ژاپۆن|ژاپۆنەوە]] بە دیل گیرا و لە ئۆردوگای دیلەکانی جەنگی چانگی (Changi) زیندانی کرا. لە ٤ی نیسانی ١٩٤٢، لە تەمەنی ٢٥ ساڵیدا، لە ئۆردوگاکەدا گیانی لەدەستدا.

تەرمەکەی لە گۆڕستانی جەنگیی کرانجی (Kranji War Cemetery) لە سەنگاپوور بەخاک سپێردراوە.

== سەرچاوەکان ==

لە ویکیپیدیای ئینگلیزییەوە وەرگیراوە بەڵام بە داڕشتنێکی جیاواز نەک وشە بە وشە.[https://en.wikipedia.org/wiki/Reg_Anderson_(footballer)]
{{تووڵی دەروازە|وەرزش|تۆپی پێ|شانشینی یەکگرتوو|ژیاننامە|جەنگی جیھانیی دووەم}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{وەرزش-کۆلکە}}
{{تۆپی پێ-کۆلکە}}

[[پۆل:یاریزانانی یانەی کاردیف سیتی]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٦]]
[[پۆل:مردنەکانی ١٩٤٢]]
[[پۆل:سەربازانی بەریتانی کە لە جەنگی جیھانیی دووەمدا کوژراون]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٤٢]]
[[پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئینگلتەرا]]</text>
      <sha1>9vlky1b9zeunzwmh885nx4xmcb9zw2i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕووداوی ھۆد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>287257</id>
    <revision>
      <id>1693707</id>
      <parentid>1693348</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:09:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: پارامەترە واڵاکان لابران (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3598" sha1="o0m2rkgx83qki5sc10ggmbtqwwihqrz" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
[[پەڕگە:OPBayonetLightning-2003.12.02.jpg|چەپ|وێنۆک|250x250پیکسڵ|سەربازانی فیرقەی ١٧٣ی ئاسمانی لە مانگی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٣دا ھۆد کرانە سەری ئەو کەسانەی گومانیان لێدەکرێت یاخیبووی عێراقی بن]]
'''ڕووداوی ھۆد''' ({{بە تورکی|Çuval Olayı}}) ڕووداوێک لە ٤ی [[تەممووز|تەممووزی]] [[٢٠٠٣]] لە دوای [[داگیرکردنی عێراق ٢٠٠٣|لەشکرکێشی بۆ سەر عێراق]] ڕوویدا، کاتێک کۆمەڵێک [[ھێزە چەکدارەکانی تورکیا|سەربازی تورکیا]] کە لە باکووری عێراق چالاکییان دەکرد دەستگیرکران و بە ھۆدەوە کە دەمووچاویان داپۆشیبوو بردران و لەلایەن [[ھێزە چەکدارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھێزە چەکدارەکانی ئەمریکاوە]] لێپرسینەوەیان لەگەڵدا کرا. پاشان سەربازەکان دوای شەست کاتژمێر ئازاد کران دوای ئەوەی [[تورکیا]] ناڕەزایەتی لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] تۆمار کرد.

ھەرچەندە ھیچ لایەنێک داوای لێبووردنیان نەکرد، بەڵام لیژنەیەکی ئەمریکی و تورکیا بۆ لێکۆڵینەوە لە ڕووداوەکە پێکھێنرا و بەیاننامەیەکی ھاوبەشی داوای لێبووردنیان بڵاوکردەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Regret over Turkish troops' arrest|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠٠٣|ئیش=[[بي بي سي نيوز]]|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/3067319.stm|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190402132438/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/3067319.stm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی نیسانی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt; جگە لەوەش [[دۆناڵد ڕەمسفێڵد|دۆناڵد ڕامسفێڵد]] [[وەزیری بەرگریی ئەمریکا|وەزیری بەرگری ئەمریکا]] نامەیەکی بۆ ڕەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆک وەزیرانی تورکیا نووسی و پەشیمانی خۆی لەو ڕووداوە دەربڕی. «ڕووداوی ھۆد» زیانی بە پەیوەندییە دیپلۆماسییەکانی تورکیا و ئەمریکا گەیاند و خاڵێکی تێکچوونی لە پەیوەندییەکانی نێوان ھەردوو وڵاتدا دیاریکرد. ھەرچەندە ئەم ڕووداوە لە ئەمریکا تاڕادەیەک کەم ڕووماڵ لێکرا، بەڵام ڕووداوێکی گەورە بوو لە تورکیا و زۆرێک لە ھاووڵاتیان وەک سووکایەتییەکی بە مەبەشت سەیریان کرد و بە «ڕووداوی ھۆد» ناویان برد.

== سەرچاوەکان ==

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|عێراق|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تورکیا|دەیەی ٢٠٠٠}}

{{عێراق-کۆلکە}}
{{تورکیا-کۆلکە}}

[[پۆل:٢٠٠٣ لە باشووری کوردستان]]
[[پۆل:مێژووی سەربازی لە ٢٠٠٣]]
[[پۆل:مێژووی پارێزگای سلێمانی]]</text>
      <sha1>o0m2rkgx83qki5sc10ggmbtqwwihqrz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕوودۆڵف ھێس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>287392</id>
    <revision>
      <id>1694013</id>
      <parentid>1693360</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T20:18:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1694013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4658" sha1="30enozcc2yztl4n0ndfirzu992pbjtz" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}}'''ڕودۆڵف واڵتەر ڕیچارد ھێس''' (بە [[زمانی ئەڵمانی| ئەڵمانی]]: Rudolf Heß) (٢٦ی نیسانی ١٨٩٤ – ١٧ی ئابی ١٩٨٧) سیاسەتمەدارێکی ئەڵمانی و ئەندامێکی دیار لە [[پارتی نازی]] لە [[ئەڵمانیای نازی]] بوو. لە ساڵی ١٩٣٣دا [[ئەدۆڵف ھیتلەر|ئەدۆلف ھیتلەر]] وەک جێگری فوھر دەستنیشانکرا، ھێس تا ساڵی ١٩٤١ ئەم پۆستەی بەدەستەوە بوو، لە سەرەتای [[شەڕ|جەنگ]] لەگەڵ [[یەکێتیی سۆڤیەت]] لە [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیھانیی دووەمدا]]، کاتێک سەرەڕای ئەوەی جێگری ئەدۆلف ھیتلەر بوو، کردەوەیەکی بوێرانەی ئەنجامدا: بە نھێنی فڕی بۆ [[سکۆتلاند|سکۆتلەندا]] بۆ ئەوەی پێشنیازی ئاشتی لەگەڵ [[ئینگلتەرا]] بکات و بە پەرەشوت خۆی ھەڵدا. ناوبراو بە دیل گیرا و لە کۆتاییدا بە تاوانی دژ بە ئاشتی سزا درا و سزای ھەتاھەتایی بەسەردا سەپێندرا تا خۆکوشتنی. لەلایەن لایەنگرانی نازی و دژە جوولەکەکانەوە لە سەرانسەری جیھاندا بووە جێگەی ڕێز و سەرسامی زۆر.

ھێس لە سەرەتای [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی جیھانی یەکەمدا]] وەک ئەفسەرێکی پیادە ناوی خۆی تۆمار کرد. لە کاتی جەنگدا چەندین جار بریندار بووە و لە ساڵی ١٩١٥ خەڵاتی خاچی ئاسنی پێبەخشراوە بە پلەی دووەم. ماوەیەکی کەم پێش کۆتایی ھاتنی شەڕەکە، ھێس ناوی خۆی تۆمار کرد بۆ مەشقی فڕۆکەوان، بەڵام ھیچ کردارێکی لەو ڕۆڵەدا نەبینی. لە مانگی کانوونی یەکەمی ساڵی ١٩١٨ بە پلەی ''لیتنەر دێر یەدەگی'' ھێزە چەکدارەکانی بەجێھێشت.

لە ١٠ی ئایاری ١٩٤١، ھێس گەشتێکی تاکە کەسی بۆ [[سکۆتلاند|سکۆتلەندا]] ئەنجامدا، لەوێ ھیوای خواست گفتوگۆی ئاشتی لەگەڵ دووقی ھامیلتۆن ڕێکبخات، کە پێیوابوو نەیارێکی دیار بێت لەگەڵ سیاسەتی جەنگی حکوومەتی بەریتانیا. دەسەڵاتدارانی بەریتانیا لەگەڵ ھاتنی ھێسیان دەستگیرکرد و تا کۆتایی جەنگەکە دەستبەسەریان کرد، دواتر گەڕێنرایەوە بۆ ئەڵمانیا بۆ ئەوەی لە [[دادگاییەکانی نورنبێرگ|دادگاییکردنی نورنبێرگ دادگایی بکرێت لەسەر تاوانبارانی گەورەی جەنگ]] لە ساڵی ١٩٤٦. بۆ زۆربەی دادگاییکردنەکە بانگەشەی ئەوەی دەکرد کە تووشی لەبیرچوونەوە بووە، بەڵام دواتر دانی بەوەدانا کە فێڵ بوو. دادگا بە تاوانی دژ بە ئاشتی و پیلانگێڕی لەگەڵ سەرکردەکانی دیکەی ئەڵمانیا بۆ ئەنجامدانی تاوان سزای دا. سزای ھەتاھەتایی لە زیندانی سپانداو بەسەر بردووە، یەکێتیی سۆڤیەت سەرەڕای ھەوڵەکانی ئەندامانی خێزانەکەی و سیاسەتمەدارە دیارەکان ڕێگری لە ئازادکردنی پێشوەختە کرد. لەکاتێکدا ھێشتا لە سپانداو دەستبەسەر بوو، لە ساڵی ١٩٨٧ لە تەمەنی ٩٣ ساڵیدا بە ھەڵواسینی خۆی کۆچی دوایی کرد. دوای مردنی، زیندانەکە ڕووخێنرا بۆ ئەوەی نەبێتە مەزارگەیەک بۆ نیونازییەکان.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بیرخستنەوەی ویکیی عەرەبی|سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٥\٢٩ی پووشپەڕی ٢٧٢٥}}
{{پۆلی کۆمنز|Rudolf Hess}}
{{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئەڵمانیا|جەنگی جیھانیی یەکەم|سیاسەت|میسر}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٤]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٨٧]]
[[پۆل:وەزیرانی ئەڵمانیای نازی]]</text>
      <sha1>30enozcc2yztl4n0ndfirzu992pbjtz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژی جیھانیی شەتڕەنج</title>
    <ns>0</ns>
    <id>287396</id>
    <revision>
      <id>1693940</id>
      <parentid>1530969</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T19:34:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (شەتڕەنج-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3158" sha1="h441zt20rnwo32q1okwq2e8n5ysf7q6" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox holiday|holiday_name=ڕۆژی جیھانیی شەتڕەنج|type=جیھانی|image=Chess king.jpg|imagesize=|caption=|official_name=|nickname=|observedby=چەندەھا وڵات|litcolor=|longtype=|significance=|date=٢٠ی تەممووز|celebrations=|relatedto=[[فیدراسیۆنی جیھانیی شەتڕەنج]]، [[شەتڕەنج]]}}

'''ڕۆژی جیھانیی شەترەنج''' ساڵانە لە ٢٠ی تەممووزدا بەڕێوەدەچێت، کە ئەو ڕۆژەیە کە [[فیدراسیۆنی جیھانیی شەتڕەنج]] (FIDE) دامەزرا لە ساڵی ١٩٢٤.

ڕۆژی جیھانی شەترەنج ھەموو ساڵێک یادی دەکرێتەوە؛ ھۆکاری پشت بەڕێوەچوونی بۆ یادکردنەوەی دامەزرانی فیدراسیۆنی جیھانیی شەتڕەنجە، کە دەستەی بەڕێوەبەریی شەتڕەنجە کە لەسەر ئاستی جیھانی بە فەرمی ناسراوە. بیرۆکەی یادکردنەوەی ڕۆژی جیھانیی شەتڕەنج بۆ یەکەمجار لەلایەن [[یوونێسکۆ]]&lt;nowiki/&gt;و پێشنیارکرا و لە ساڵی ١٩٦٦ەوە یاد دەکرێتەوە&lt;ref name=&quot;ChessTeacher&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠١٢|ناونیشان=http://chess-teacher.com/international-chess-day/|سەردێڕ=Remote Chess Academy - Courses, Lessons and Videos |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt; دوای ئەوەی لەلایەن فیدراسیۆنی جیھانیی شەتڕەنجەوە بڕیاری لەسەردرا. لە ساڵی ٢٠١٣دا، ڕۆژی جیھانیی شەتڕەنج لە ١٧٨ وڵاتدا یادکرایەوە بە وتەی کیرسان ئیلیومژینۆڤ، کە سەرۆکی ئەوکاتەی فیدراسیۆنی جیھانیی شەتڕەنج بوو.&lt;ref name=&quot;Interview&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت= |ناونیشان=http://www.vesti.ru/doc.html?id=1107912&amp;cid=9|سەردێڕ=178 стран мира отмечают Международный день шахмат |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;

لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩دا، [[کۆڕی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان]] بە کۆی دەنگ بڕیارنامەیەکی پەسەند کرد کە ئەو ڕۆژەی ناساند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=UN adopts July 20 as World Chess Day |ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشان=https://fide.com/news/268 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=FIDE}}&lt;/ref&gt;


== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەری دەرەکییەکان ==
* {{Usurped|[https://web.archive.org/web/20150708192312/http://www.internationalchessday.com/#main وێبگەی ڕۆژی جیھانیی شەتڕەنج]}}
{{دەروازە|شەتڕەنج}}
{{پۆلی کۆمنز|Chess}}
{{شریتی دەروازە|وەرزش|شەتڕەنج}}

{{شەتڕەنج-کۆلکە}}

[[پۆل:شەتڕەنج]]</text>
      <sha1>h441zt20rnwo32q1okwq2e8n5ysf7q6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیزقوڵڵا تەمیمی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>287503</id>
    <revision>
      <id>1694118</id>
      <parentid>1461283</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T01:35:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، قورئان-کۆلکە، ئیسلام-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5139" sha1="5s7t9vybkfn5j7fia641pbnfmssk5ir" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کەسایەتی
| ناو = ڕیزقوڵڵا تەمیمی
| ناوی خۆماڵی = رزق اللە التمیمی
| زمانی ناوی خۆماڵی = ar
| ناوی کاتی لەدایکبوون = ئەبولفەرەج ڕیزقوڵڵا کوڕی عەبدولوەھاب کوڕی عەبدولعەزیز کوڕی حارس کوڕی ئەسەد کوڕی موغەیرە تەمیمی
| ڕێکەوتی لەدایکبوون = ٤٠٠ی کۆچی (١٠٠٩ی زایینی)
| شوێنی لەدایکبوون = [[بەغدا]]
| ڕێکەوتی مەرگ = ٤٨٨ی کۆچی (١٠٩٦ی زایینی)
| شوێنی مەرگ = [[بەغدا]]
| نیشتەجێ = [[بەغدا]]
| نەتەوە = عەرەب
| ناوەکانی تر = ئەبولفەرەج تەمیمی
| پیشە = فەقیھ، فەرموودەناس، مێژوونووس، شاعیر، ئیمام
| ناوبانگ = شێخی حەنبەلییەکانی بەغدا
| کارە دیارەکان = &quot;گبقَات الحنابلە&quot; (زیادکردن لەسەر کتێبەکەی قازی ئەبوو یەعلا)
| ئایین = [[ئیسلام]] ([[ئەھلی سوننە]]، [[حەنبەلی]])
|وێنە=رزق الله التميمي.png}}

ئەبولفەرەج ڕیزقوڵڵا کوڕی عەبدولوەھاب تەمیمی (بە عەرەبی: '''أَبُو مُحَمَّدٍ رِزْقُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ التَّمِيمِيُّ الْبَغْدَادِيُّ''' ؛ ٤٠٠کـ/١٠٠٩ز - ٤٨٨کـ/١٠٩٦ز)، یەکێکە لە گەورەترین زانایانی ڕێبازی حەنبەلی لە سەدەی پێنجەمی کۆچیدا. ئەو فەقیھ، فەرموودەناس، مێژوونووس، شاعیر و پێشەوای حەنبەلییەکانی بەغدا بوو لە سەردەمی خۆیدا.

== ژیان و پایەی زانستی ==
ڕیزقوڵڵا تەمیمی لە بنەماڵەیەکی زانستیی دیاری بەغدا لەدایک بووە. ھەر لە منداڵییەوە دەستی بە وەرگرتنی زانست کرد و لەسەر دەستی گەورەترین زانایانی سەردەمی خۆی خوێندوویەتی. ئەو بە زانستە فراوانەکەی، ڕەوانبێژی، لەخواترسی و زوھد ناسرا بوو و قوتابخانەیەکی تایبەت بە خۆی ھەبوو کە تێیدا وانەی دەوتەوە.

[[زەھەبی|ئیمامی زەھەبی]] دەربارەی دەڵێت: «ئەو شێخ و ئیمام و پێشەوای حەنبەلییەکان بوو... زانایەکی ڕاستگۆ، دیندار و لەخواترس بوو».&lt;ref&gt;ئەلزەھەبی، سیر أعلام النبلاء، بەرگی ١٩، ل. ٨٥.&lt;/ref&gt;

[[ئیبن جەوزی]]، کە یەکێک بووە لە قوتابیی قوتابییەکانی، ستایشی زۆری دەکات و دەڵێت: «ئەو دواھەمین شێخی گەورەی حەنبەلییەکان بوو لە زانست و پایەدا».&lt;ref&gt;ئیبن جەوزی، المنتظم في تاريخ الملوك والأمم، بەرگی ١٧، ل. ٢٥.&lt;/ref&gt;

== مامۆستا و قوتابییەکانی ==
ئەو لەسەر دەستی زانایانی گەورەی وەک قازی ئەبوو یەعلا خوێندوویەتی و نەوەیەکی زۆریشی لە قوتابیان پێگەیاندووە.

=== مامۆستاکانی ===

قازی ئەبوو یەعلا فەڕڕاء

ئەبوو حەسەن قەزوینی

عەلی کوڕی عیسا بەققال

=== قوتابییەکانی ===

ئەبوو عەلی کوڕی بەننا

ئەبوو بەکر ئەنساری

ئیبن عەقیل

== بەرھەمەکان ==
ڕیزقوڵڵا تەمیمی خاوەنی چەندین بەرھەم بووە، ھەرچەندە زۆربەیان نەماون، بەڵام گرنگترینیان بریتییە لە تەواوکردنی کتێبی &quot;طبقات الحنابلة&quot;ی مامۆستاکەی، قازی ئەبوو یەعلا.

== کۆچی دوایی ==
ڕیزقوڵڵا تەمیمی لە ساڵی ٤٨٨ی کۆچی، لە تەمەنی ٨٨ ساڵیدا، لە شاری بەغدا کۆچی دوایی کرد و لە گۆڕستانی باب ئەلئەزج بە خاک سپێردرا.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

لەسەر بنەمای وتاری ویکیپیدیای [https://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%B1%D8%B2%D9%82_%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%85%D9%8A%D9%85%D9%8A عەرەبی] و سەرچاوە ئاماژەپێکراوەکانییەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیسلام|فیقھ|بەغدا|قورئان}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{قورئان-کۆلکە}}
{{ئیسلام-کۆلکە}}

[[پۆل:زانایانی حەنبەلی]]
[[پۆل:مێژوونووسانی موسڵمان]]
[[پۆل:شاعیرانی عەرەب]]
[[پۆل:زانایانی موسڵمانی سەدەی یازدەیەم]]
[[پۆل:خەڵکی بەغدا]]
[[پۆل:مردووەکانی ١٠٩٦]]</text>
      <sha1>5s7t9vybkfn5j7fia641pbnfmssk5ir</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێزدێنت ئیڤڵ (کایەی ڤیدیۆییی ١٩٩٦)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288224</id>
    <revision>
      <id>1694348</id>
      <parentid>1531596</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:35:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5542" sha1="4ifd3fojzo2hjd14ul2v7udmcommsx5" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ڕێزدێنت ئیڤڵ''' ({{بە ئینگلیزی|Resident Evil}}) یارییەکی [[ترس و مانەوە]]ی ساڵی ١٩٩٦ە کە لەلایەن [[کاپکۆم]]ەوە بۆ [[پلەیستەیشن ١|پلەیستەیشن]] پەرەی پێدراوە و بڵاوکراوەتەوە. ئەمە یەکەم یارییە لە فرەنچایزی ''[[ڕێزدێنت ئیڤڵ]]''ی کاپکۆم. ڕووداوەکانی لە ناوچەی شاخاوی خەیاڵیی ئارکلەی لە [[ویلایەتەکانی ڕۆژاوای ناوەڕاستی ئەمریکا|ڕۆژاوای ناوەڕاستی ئەمریکا]] جێگیر کراون، و یاریزانان کۆنترۆڵی [[کریس ڕێدفیڵد]] و [[جیڵ ڤالێنتاین]] دەکەن، کە ئەندامی ھێزی تایبەتی [[پێرستی کەسایەتییەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵ|ئێس-تی-ئەی-ئار-ئێس]]ن و دەبێت لە کۆشکێک ھەڵبێن کە پڕە لە [[زۆمبی]] و دڕندەی تر.

''ڕێزدێنت ئیڤڵ'' لەلایەن بەرھەمھێنەر تۆکۆرۆ فوجیواراوە وەک ڕیمەیکێکی یارییە ترسناکەکەی ساڵی ١٩٨٩ی خۆی بە ناوی ''سویت ھۆم'' بیری لێکرایەوە. یارییەکە لەلایەن [[شینجی میکامی]]یەوە دەرھێنراوە. یارییەکە بە چەندین دیزاینی جیاوازدا تێپەڕی، سەرەتا وەک یارییەکی [[سوپەر نینتێندۆ]] لە ساڵی ١٩٩٣، پاشان یارییەکی تەواو سێ ڕەھەندیی [[کەسی یەکەم (کایەی ڤیدیۆیی)|کەسی یەکەم]] بۆ پلەیستەیشن لە ساڵی ١٩٩٤، و لە کۆتاییدا بووە یارییەکی کەسی سێیەم. یاریکردنەکەی پێکدێت لە ئەکشن، گەڕان، شیکارکردنی مەتەڵ و بەڕێوەبردنی ئینڤێنتۆری. ''ڕێزدێنت ئیڤڵ'' چەندین بنەمای داھێنا کە دواتر لە زنجیرەکە و یارییەکانی تری ترس و مانەوەدا بینران، وەک سیستەمی ئینڤێنتۆری، سیستەمی پاشەکەوتکردن، و بەکارھێنانی سیستەمێکی چاودێریی باری ژیانی لەبری ژمێرەری تەندروستی.

''ڕێزدێنت ئیڤڵ'' ستایشی کرا بۆ گرافیک، یاریکردن، دەنگ و کەشوھەواکەی، ھەرچەندە ھەندێک ڕەخنەشی لێگیرا بەھۆی دیالۆگ و نواندنی دەنگییەوە. یارییەکە بووە پڕفرۆشێکی نێودەوڵەتی، و لەو کاتەدا بووە پڕفرۆشترین یاریی پلەیستەیشن. تا کانوونی یەکەمی ١٩٩٧، نزیکەی ٤ ملیۆن دانەی لێ فرۆشرابوو لە سەرانسەری جیھاندا و زیاتر لە ٢٠٠ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی داھاتی ھەبوو.

''ڕێزدێنت ئیڤڵ'' زۆرجار وەک یەکێک لە گەورەترین یارییە ڤیدیۆیییەکانی مێژوو ناوی دەھێنرێت. شانازیی پێناسەکردنی ژانری ترس و مانەوە و گەڕاندنەوەی زۆمبییەکانی بۆ [[چاندی باو]] پێ دەبەخشرێت، کە بووە ھۆی نوێبوونەوەی حەز بۆ [[فیلمی زۆمبی]] لە ساڵانی ٢٠٠٠ەکاندا. فرەنچایزێکی دروست کرد کە یاریی ڤیدیۆیی، فیلم، کۆمیک، ڕۆمان و کاڵای تری [[ڕێزدێنت ئیڤڵ|لێ کەوتەوە]]. یارییەکە بۆ سێگا ساتورن، [[مایکرۆسۆفت ویندۆز|ویندۆز]] و [[نینتێندۆ دی ئێس]] گواستراوەتەوە. ''ڕێزدێنت ئیڤڵ ٢'' لە ساڵی ١٩٩٨ بڵاوکرایەوە، و ڕیمەیکێکیشی لە ساڵی ٢٠٠٢ بۆ [[گەیم کیوب]] بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٧ی ئابی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Resident Evil}}
{{شریتی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژاپۆن|دەیەی ١٩٩٠}}

{{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}}

[[پۆل:ھۆڵی ناودارانی کایەب ڤیدیۆییی جیھانی]]
[[پۆل:یارییەکانی ویندۆز]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان بە وێنەی سێ ڕەھەندیی پێشوەخت-ئامادەکراو]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان کە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا داندراون]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان بە بەشداریی کەسایەتیی سەرەکیی مێ]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان]]
[[پۆل:کایەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵ]]
[[پۆل:یارییەکانی تۆڕی پلەیستەیشن]]
[[پۆل:یارییەکانی پلەیستەیشن (کۆنسڵ)]]
[[پۆل:کایەکانی نینتێندۆ دی ئێس]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزان و فرەیاریزانەکان]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن جۆیستیک]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە سانسۆرکراوەکان]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ١٩٩٦]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]]</text>
      <sha1>4ifd3fojzo2hjd14ul2v7udmcommsx5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێزدێنت ئیڤڵ ٢</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288254</id>
    <revision>
      <id>1694355</id>
      <parentid>1531603</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:36:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2825" sha1="9apj2nazhbqjyp6b5xbse8s646nt5r0" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ڕێزدێنت ئیڤڵ ٢''' ({{بە ئینگلیزی|Resident Evil 2}}) کایەیەکی ڤیدیۆییی [[ترس و مانەوە]]ی ساڵی ١٩٩٨ە کە لەلایەن [[کاپکۆم]]ەوە پەرەی پێدراوە و بڵاوکراوەتەوە بۆ [[پلەیستەیشن ١|پلەیستەیشن]]. یاریزان کۆنترۆڵی پۆلیسی تازەکار [[لیان سکات کێنێدی|لیان ئێس. کێنێدی]] و خوێندکاری کۆلێژ [[کڵێر ڕێدفیڵد]] دەکات، کە دەبێت لە شاری ڕاکوون ھەڵبێن دوای ئەوەی دانیشتووانەکەی دەگۆڕێن بۆ [[زۆمبی]] بەھۆی [[چەکی میکرۆبی|چەکێکی بایۆلۆجییەوە]] دوو مانگ دوای ڕووداوەکانی یارییەکەی پێشووی ''[[ڕێزدێنت ئیڤڵ (کایەی ڤیدیۆییی ١٩٩٦)|ڕێزدێنت ئیڤڵ]]''. یاریکردنەکە تیشک دەخاتە سەر گەڕان، مەتەڵ، و شەڕکردن؛ جیاوازیی سەرەکی لەگەڵ ئەوەی پێش خۆی ڕێچکە لێکجیابووەکانە، کە ھەر [[کەسایەتیی یاریزان|کارەکتەرێکی یاریزان]] چیرۆکی تایبەت بە خۆی، ھاوبەش و ئاستەنگی ھەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٨ی ئابی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Resident Evil 2}}
{{شریتی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژاپۆن|دەیەی ١٩٩٠}}

{{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}}

[[پۆل:یارییەکانی ویندۆز]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان بە وێنەی سێ ڕەھەندیی پێشوەخت-ئامادەکراو]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان کە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا داندراون]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان بە بەشداریی کەسایەتیی سەرەکیی مێ]]
[[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە]]
[[پۆل:پاشکۆکانی یارییە ڤیدیۆییەکان]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان]]
[[پۆل:کایەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵ]]
[[پۆل:یارییەکانی تۆڕی پلەیستەیشن]]
[[پۆل:یارییەکانی پلەیستەیشن (کۆنسڵ)]]
[[پۆل:یارییەکانی نینتێندۆ گەیم کیوب]]
[[پۆل:کایەکانی ئەکشن-سەرکێشی]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ١٩٩٨]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]]</text>
      <sha1>9apj2nazhbqjyp6b5xbse8s646nt5r0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێزدێنت ئیڤڵ: ئافتەر ڵایف</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288255</id>
    <revision>
      <id>1694335</id>
      <parentid>1546165</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:33:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3601" sha1="594mox2mfbhwwhj2zf9nt9p7j5e5cq7" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ڕێزدێنت ئیڤڵ: ئافتەرلایف''' ({{بە ئینگلیزی|Resident Evil: Afterlife}}) [[فیلمی ئەکشن|فیلمێکی ترسناکی ئەکشنی]] ساڵی ٢٠١٠ە لە نووسین و دەرھێنانی پۆڵ دەبلیوو. ئێس. ئاندرسن. ئەمە دووەم فیلمی زنجیرەکەیە کە ئەو دەری ھێناوە، دوای [[ڕێزدێنت ئیڤڵ (فیلم)|فیلمی یەکەم]]. پاشکۆیەکی ڕاستەوخۆی فیلمی ''ڕێزدێنت ئیڤڵ: ئێکسنێکشن'' (٢٠٠٧)ە، و چوارەم فیلمە لە [[ڕێزدێنت ئیڤڵ (زنجیرە فیلم)|زنجیرە فیلمی ''ڕێزدێنت ئیڤڵ'']]، کە بە شێوەیەکی ئاڵۆز لەسەر [[ڕێزدێنت ئیڤڵ|زنجیرە یارییە ڤیدیۆیییەکانی ھەمان ناو]] وەرگیراوە، و یەکەم فیلمە کە بە [[فیلمی سێ ڕەھەندی|سێ ڕەھەندی]] وێنەگیراوە. فیلمەکە لە پاڵەوانێتی [[میللا جۆڤۆڤیچ|میلا جۆڤۆڤیچ]]، ئالی لارتەر، [[کیم کۆتس]]، شۆن ڕۆبێرتس، سپێنسەر لۆک، بۆریس کۆجۆ و [[وێنتوۆرت میلەر]]ە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٨ی ئابی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Resident Evil: Afterlife}}
{{شریتی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ئەڵمانیا|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|تۆکیۆ|دەیەی ٢٠١٠|فەڕەنسا|کەنەدا}}

{{فیلم-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمە ئەڵمانییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمە فەرەنسییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمە کەنەدییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی پۆڵ دەبلیو. ئێس. ئەندێرسەن]]
[[پۆل:ڕێزیدێنت ئیڤڵ (زنجیرەفیلم)]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە خەیاڵییەکانی ئەڵمانیا]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری تۆرنتۆ وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری تۆکیۆ وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لە کەشتییەکان ڕوودەدەن]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ژاپۆن بەرھەمھێنراون]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لە تۆکیۆ داندراون]]
[[پۆل:فیلمەکان لە لۆس ئەنجلۆس دانراون]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئالاسکا دانراون]]
[[پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی پاوڵ دەبلیو ئێس ئەندەرسۆن]]
[[پۆل:فیلمە ئەڵمانییەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمە فەرەنسییەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمە کەنەدییەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمەکان لە چەشنی کارەسات]]
[[پۆل:فیلمە ترسناکەکانی ساڵی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی ئایماکس]]
[[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمە وروژێنەرە ئاکشنە ئینگلیزی-زمانەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی کچان بە چەکەوە]]</text>
      <sha1>594mox2mfbhwwhj2zf9nt9p7j5e5cq7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێزدڵنت ئیڤڵ زیرۆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288257</id>
    <revision>
      <id>1694333</id>
      <parentid>1531576</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:33:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3325" sha1="cweb8zn3otq88wkrmgcjaoyqekh19kn" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ڕێزدێنت ئیڤڵ زیرۆ''' (یان '''ڕێزدێنت ئیڤڵ ٠''') ({{بە ئینگلیزی|Resident Evil Zero}}) کایەیەکی ڤیدیۆییی [[ترس و مانەوە]]ی ساڵی ٢٠٠٢ە کە لەلایەن [[کاپکۆم]]ەوە پەرەی پێدراوە و بڵاوکراوەتەوە بۆ [[گەیم کیوب]]. کایەکە پێشینەیەکە بۆ ''[[ڕێزدێنت ئیڤڵ (کایەی ڤیدیۆییی ١٩٩٦)|ڕێزدێنت ئیڤڵ]]'' (١٩٩٦)، و ئەو ناخۆشیانە دەگێڕێتەوە کە یەکەی ھێزی پۆلیسی تایبەت، تیمی براڤۆی [[پێرستی کەسایەتییەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵ|ستارز]]، لە چیاکانی ئارکلەی تووشی بوون. چیرۆکەکە لە تەممووزی ١٩٩٨ ڕوودەدات و بەدوای ئەفسەر [[پێرستی کەسایەتییەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵ|ڕیبێکا چامبەرز]] و تاوانبار [[پێرستی کەسایەتییەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵ|بیلی کۆین]] دەکەوێت کاتێک ئەوان دەگەڕێن بەنێو دامەزراوەیەکی مەشقیی چۆڵکراوی کارمەندانی کۆمپانیای دەرمانسازیی [[پێرستی کەسایەتییەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵ|ئەمبرێلا]]. شێوازی یاریکردنەکەی ھاوشێوەی کایەکانی تری ''ڕێزدێنت ئیڤڵ''ە، بەڵام توانای گۆڕینی کارەکتەرەکانی بۆ زیاد کراوە بۆ شیکارکردنی مەتەڵەکان و بەکارھێنانی توانای تایبەت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٨ی ئابی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژاپۆن|دەیەی ٢٠٠٠}}

{{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}}

[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە ترسناکەکانی دەیەی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:گەمەکانی ئێکس بۆکس وان]]
[[پۆل:یارییەکانی ئێکس بۆکس ٣٦٠]]
[[پۆل:یارییەکانی ویندۆز]]
[[پۆل:یارییەکانی وی]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان بە وێنەی سێ ڕەھەندیی پێشوەخت-ئامادەکراو]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان کە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا داندراون]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان بە بەشداریی کەسایەتیی سەرەکیی مێ]]
[[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان]]
[[پۆل:کایەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵ]]
[[پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٤]]
[[پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٣]]
[[پۆل:کایەکانی نینتێندۆ سویچ]]
[[پۆل:یارییەکانی نینتێندۆ گەیم کیوب]]
[[پۆل:کایەکانی ئەکشن-سەرکێشی]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکانی ٢٠٠٢]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]]</text>
      <sha1>cweb8zn3otq88wkrmgcjaoyqekh19kn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێزدێنت ئیڤڵ: ئێکستینکشن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288258</id>
    <revision>
      <id>1694337</id>
      <parentid>1531581</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:33:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3953" sha1="83rhhp0tx65vu9zgufetosdfm8r1kxc" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ڕێزدێنت ئیڤڵ: ئێکستێنکشن''' ({{بە ئینگلیزی|Resident Evil: Extinction}}) [[فیلمی ئەکشن|فیلمێکی ترسناکی ئەکشنی]] ساڵی ٢٠٠٧ە لە دەرھێنانی ڕەسڵ مولکاھی و نووسینی پۆڵ دەبلیوو. ئێس. ئاندرسن. پاشکۆیەکی ڕاستەوخۆی فیلمی ''[[ڕێزدێنت ئیڤڵ: کارەساتی زۆمبی|ڕێزدێنت ئیڤڵ: ئەپۆکالیپس]]'' (٢٠٠٤)ە، و سێیەم فیلمە لە [[ڕێزدێنت ئیڤڵ (زنجیرە فیلم)|زنجیرە فیلمی ''ڕێزدێنت ئیڤڵ'']]، کە بە شێوەیەکی ئاڵۆز لەسەر [[کاپکۆم]] [[ترس و مانەوە]]ی [[ڕێزدێنت ئیڤڵ|زنجیرە یارییە ڤیدیۆیییەکانی ھەمان ناو]] وەرگیراوە. فیلمەکە بەدوای پاڵەوان [[ڕێزدێنت ئیڤڵ (زنجیرە فیلم)|ئالیس]] دەکەوێت، لەگەڵ کۆمەڵێک ڕزگاربوو لە [[ڕێزدێنت ئیڤڵ|شاری ڕاکوون]]، کاتێک ھەوڵ دەدەن بەنێو چۆڵەوانی [[بیابانی مۆجاڤی]]دا بۆ [[ئالاسکا]] گەشت بکەن و لە [[کارەساتی زۆمبی|کارەساتێکی زۆمبی]] ھەڵبێن.&lt;ref name=&quot;Production Notes&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=پاییزی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://www.sonypictures.com/movies/residentevilextinction/site/download.php?file=library/ResidentEvilExtinction_ProductionNotes.pdf|سەردێڕ=Site Maintenance |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121010022409/http://www.sonypictures.com/movies/residentevilextinction/site/download.php?file=library%2FResidentEvilExtinction_ProductionNotes.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|وێبگە=sonypictures.com}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ئەڵمانیا|ھۆڵیوود|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|تۆکیۆ|دەیەی ٢٠٠٠|فەڕەنسا|کەنەدا}}

{{فیلم-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمە ئەڵمانییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:فیلمە کەنەدییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:ڕێزیدێنت ئیڤڵ (زنجیرەفیلم)]]
[[پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی پۆڵ دەبلیو. ئێس. ئەندێرسەن]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە مەکسیک گیراون]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیڤادا داندراون]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لە لاس ڤێگاس ڤالی ڕوودەدەن]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە بیابانەکاندا ڕوودەدەن]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لە تۆکیۆ داندراون]]
[[پۆل:فیلمەکان لە بەرھەمھێنانی پاوڵ دەبلیو ئێس ئەندەرسۆن]]
[[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمە ئەڵمانییەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمە کەنەدییەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە خەیاڵییەکانی بەڕیتانیا]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان سەبارەت بە زۆمبییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ترسناکە ڕۆژاوایییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٧]]
[[پۆل:فیلمەکانی کچان بە چەکەوە]]</text>
      <sha1>83rhhp0tx65vu9zgufetosdfm8r1kxc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێزدێنت ئیڤڵ: ڕیتریووپشن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288259</id>
    <revision>
      <id>1694344</id>
      <parentid>1546898</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:35:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4199" sha1="2flexbnqq89yf40dki8p1to6piv9se2" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ڕێزدێنت ئیڤڵ: ڕیتریبیووشن''' ({{بە ئینگلیزی|Resident Evil: Retribution}}) [[فیلمی ئەکشن|فیلمێکی ترسناکی ئەکشنی]] ساڵی ٢٠١٢ە لە نووسین و دەرھێنانی پۆڵ دەبلیوو. ئێس. ئاندرسن.&lt;ref name=&quot;collider1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ناونیشان=https://collider.com/paul-ws-anderson-resident-evil-retribution-interview|سەردێڕ=Paul W.S. Anderson RESIDENT EVIL 5 Set Interview |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt; پاشکۆی فیلمی ''[[ڕێزدێنت ئیڤڵ: ئافتەر ڵایف|ڕێزدێنت ئیڤڵ: ئافتەرلایف]]'' (٢٠١٠)ە، و پێنجەم فیلمە لە [[ڕێزدێنت ئیڤڵ (زنجیرە فیلم)|زنجیرە فیلمی ''ڕێزدێنت ئیڤڵ'']]، کە بە شێوەیەکی ئاڵۆز لەسەر [[ڕێزدێنت ئیڤڵ|فرانچایزی یارییە ڤیدیۆیییەکانی]] ھەمان ناو وەرگیراوە. ھەروەھا سێیەم فیلمە کە لەلایەن ئاندرسنەوە نووسراوە و دەرھێنراوە دوای [[ڕێزدێنت ئیڤڵ (فیلم)|فیلمی یەکەم]] و ''ئافتەرلایف''. فیلمەکە تیشک دەخاتە سەر [[ڕێزدێنت ئیڤڵ (زنجیرە فیلم)|ئالیس]] (میلا جۆڤۆڤیچ) کە لەلایەن [[پێرستی کەسایەتییەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵ|کۆمپانیای ئەمبڕێلاوە]] گیراوە، و ناچاری دەکات لە دامەزراوەیەکی ژێر ئاو لە باکووری ئەوپەڕی ھەڵبێت، کە بۆ تاقیکردنەوەی ڤایرۆسی تی بەکاردەھێنرێت.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ئەڵمانیا|ھۆڵیوود|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|تۆکیۆ|دەیەی ٢٠١٠|فەڕەنسا|کەنەدا}}

{{فیلم-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمە ئەڵمانییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمە کەنەدییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی پۆڵ دەبلیو. ئێس. ئەندێرسەن]]
[[پۆل:فیلمەکان لە بەرھەمھێنانی پاوڵ دەبلیو ئێس ئەندەرسۆن]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە واشینگتن داندراون]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی یاخیبوونەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی کۆنترۆڵکردنی دەروون]]
[[پۆل:فیلمە ئەڵمانییەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمە کەنەدییەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری تۆرنتۆ وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری تۆکیۆ وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک وێنەیگیراون]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری مۆسکۆ وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لە تۆکیۆ داندراون]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک داندراون]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لە مۆسکۆدا دانراون]]
[[پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی پاوڵ دەبلیو ئێس ئەندەرسۆن]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی ئایماکس]]
[[پۆل:ڕێزیدێنت ئیڤڵ (زنجیرەفیلم)]]
[[پۆل:فیلمە ترسناکەکانی ساڵی ٢٠١٢]]
[[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١٢]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٢]]
[[پۆل:فیلمەکانی کچان بە چەکەوە]]</text>
      <sha1>2flexbnqq89yf40dki8p1to6piv9se2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێزدێنت ئیڤڵ: بەخێربێن بۆ شاری ڕاکوون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288260</id>
    <revision>
      <id>1694338</id>
      <parentid>1546900</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:34:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4094" sha1="698usz2j4dvciy8uwhferoe0dxoiit1" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''ڕێزدێنت ئیڤڵ: بەخێربێن بۆ شاری ڕاکوون''' ({{بە ئینگلیزی|Resident Evil: Welcome to Raccoon City}}) [[فیلمی ئەکشن|فیلمێکی ترسناکی ئەکشنی]] ساڵی ٢٠٢١ە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bbfc.co.uk/release/resident-evil-welcome-to-raccoon-city-q29sbgvjdglvbjpwwc01mzqxodc|سەردێڕ=BBFC {{!}} BBFC |وێبگە=[[British Board of Film Classification]] |وتەگێڕانەوە=RESIDENT EVIL: WELCOME TO RACOON CITY is a US action horror film in which a group of survivors race against time to escape a city during a zombie outbreak.}}&lt;/ref&gt; لە نووسین و دەرھێنانی یۆھانس ڕۆبێرتس. فیلمەکە لە چیرۆکەکانی یارییەکانی [[ڕێزدێنت ئیڤڵ (کایەی ڤیدیۆییی ١٩٩٦)|یەکەم]] و [[ڕێزدێنت ئیڤڵ ٢|دووەم]]ی [[کاپکۆم]]ەوە وەرگیراوە، و وەک [[ڕیبووت (وێژە)|ڕیبووتێک]]ی [[ڕێزدێنت ئیڤڵ (زنجیرە فیلم)|زنجیرە فیلمی ''ڕێزدێنت ئیڤڵ'']] کاردەکات و حەوتەمین فیلمی لایڤ-ئاکشنە کە لەسەر [[ڕێزدێنت ئیڤڵ|زنجیرە یارییە ڤیدیۆیییەکە]] دروست کراوە. فیلمەکە لە پاڵەوانێتی کایا سکۆدێلاریۆ، ھانا جۆن-کەیمن، [[ڕۆبی ئەمێل|ڕۆبی ئامێڵ]]، تۆم ھۆپەر، ئاڤان جۆگیا، دۆناڵ لۆگ، و [[نیل مەکدۆنۆ|نیڵ مەکدۆنۆ]]یە. چیرۆکەکەی لە ساڵی ١٩٩٨ ڕوودەدات، و بەدوای کۆمەڵێک ڕزگاربوودا دەگەڕێت لە کاتی بڵاوبوونەوەی زۆمبی لە [[ڕێزدێنت ئیڤڵ|شاری ڕاکوون]]. ئەمە یەکەم فیلمی لایڤ-ئاکشنی زنجیرەکەیە کە [[میللا جۆڤۆڤیچ|میلا جۆڤۆڤیچ]] ڕۆڵی سەرەکیی کارەکتەرەکەی، [[ڕێزدێنت ئیڤڵ (زنجیرە فیلم)|ئالیس]]، ی تێدا نابینێت.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ئەڵمانیا|ھۆڵیوود|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|دەیەی ١٩٩٠|دەیەی ٢٠٢٠|کەنەدا}}

{{فیلم-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمە بەریتانییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:ڕێزیدێنت ئیڤڵ (زنجیرەفیلم)]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی دووبارە دروست کراوەتنەوە]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە خەیاڵییەکانی ئەڵمانیا]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری تۆرنتۆ وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لە گرەیتەر سودبێری وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئەمریکا دانراون]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی بەھۆی پەتای کۆڤید-١٩ بەرھەمھێنانیان ڕاگیرابوو]]
[[پۆل:فیلمە ئەڵمانییەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە خەیاڵییەکانی بەڕیتانیا]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان سەبارەت بە زۆمبییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەھریمەنە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەھریمەنەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢١]]
[[پۆل:فیلمەکانی کچان بە چەکەوە]]</text>
      <sha1>698usz2j4dvciy8uwhferoe0dxoiit1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێزدێنت ئیڤڵ (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288262</id>
    <revision>
      <id>1694346</id>
      <parentid>1531594</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:35:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3345" sha1="6qflgh1w11miarq2cqwhu4efeyezcao" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''ڕێزدێنت ئیڤڵ''' ({{بە ئینگلیزی|Resident Evil}}) زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی [[وێژەی ترسناک|ترسناکی]] ئەکشنە کە لەلایەن ئاندرێو داب بۆ [[نێتفلیکس]] پەرەی پێدراوە؛ کە بە شێوەیەکی ئاڵۆز لەسەر زنجیرە یارییە ڤیدیۆیییەکەی [[ڕێزدێنت ئیڤڵ|ھەمان ناو]]ی [[کاپکۆم]] وەرگیراوە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Drezner |یەکەم=Daniel |ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://slate.com/culture/2022/07/netflix-resident-evil-series-review.html|سەردێڕ=Netflix’s Resident Evil Is Surprisingly Good. There’s One Scene That Proves It. |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220725003319/https://slate.com/culture/2022/07/netflix-resident-evil-series-review.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=Slate}}&lt;/ref&gt; ئەمە دووەم وەرگێڕانی تەلەڤیزیۆنیی فرانچایزەکەیە لەدوای کورتەزنجیرەی ئەنیمەیتکراوی ''ئینفینیت دارکنێس'' (٢٠٢١)، و سێیەم وەرگێڕانی لایڤ-ئاکشنە لەدوای زنجیرە فیلمی [[ڕێزدێنت ئیڤڵ (زنجیرە فیلم)|ھەمان ناو]] و فیلمە [[ڕیبووت (وێژە)|ڕیبووتکراوەکەی]] ''وێڵکەم تو ڕاکوون سیتی'' (٢٠٢١). زنجیرەکە لە گەردوونی تایبەت بە خۆیدا دانراوە، بەڵام چیرۆکی یارییە ڤیدیۆیییەکان وەک بنەما و چیرۆکی پشتەوەی خۆی بەکاردەھێنێت.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|دەیەی ٢٠٢٠}}

{{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}}
{{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}}

[[پۆل:زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی پاش کۆتاییی جیھانی]]
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە پاشکۆیە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:زنجیرە ئەکشنییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠٢٢]]
[[پۆل:ڕێزدێنت ئیڤڵ]]
[[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزی-زمانە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:زۆمبییەکان لە تەلەڤیزیۆندا]]
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە دراما ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ترسناکە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:کۆتاییی زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکانی ٢٠٢٢]]
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە دراما ترسناکەکان]]
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان سەبارەت بە بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی]]</text>
      <sha1>6qflgh1w11miarq2cqwhu4efeyezcao</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێزدێنت ئیڤڵ - کۆد: ڤیرۆنیکا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288265</id>
    <revision>
      <id>1694350</id>
      <parentid>1531598</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:36:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3267" sha1="fhnvy396zzqhfd4ks2xeaxlj6r8ps42" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''ڕێزدێنت ئیڤڵ – کۆد: ڤیرۆنیکا''' ({{بە ئینگلیزی|Resident Evil – Code: Veronica}}) کایەیەکی ڤیدیۆییی [[ترس و مانەوە]]ی ساڵی ٢٠٠٠ە کە لەلایەن [[کاپکۆم]]ەوە پەرەی پێدراوە و بڵاوکراوەتەوە و لە بنەڕەتدا بۆ [[دریم کاست]] دەرچووە. یەکێکە لە بەشە سەرەکییەکانی زنجیرەی ''[[ڕێزدێنت ئیڤڵ]]'' و یەکەم بەشە کە لەسەر پلاتفۆرمێکی جیاواز لە [[پلەیستەیشن ١|پلەیستەیشن]] دەربکەوێت. چیرۆکەکە سێ مانگ دوای ڕووداوەکانی ''[[ڕێزدێنت ئیڤڵ ٢]]'' (١٩٩٨) و لەگەڵ وێرانبوونی ھاوکاتی شاری ڕاکووندا ڕوودەدات وەک لە ''[[ڕێزدێنت ئیڤڵ ٣: نێمەسس]]'' (١٩٩٩)دا بینرا. بەدوای [[کڵێر ڕێدفیڵد]] و براکەی [[کریس ڕێدفیڵد]] دەکەوێت لە ھەوڵەکانیاندا بۆ ڕزگاربوون لە بڵاوبوونەوەیەکی ڤایرۆسی لە دوورگەیەکی زیندانیی دوورەدەست لە [[ئۆقیانووسی بەستووی باشوور|ئۆقیانووسی باشوور]] و دامەزراوەیەکی توێژینەوە لە [[ئانتارکتیکا]]. کایەکە کۆنترۆڵ و شێوازی یاریکردنی ترس و مانەوەی لاسایی کایەکانی پێشووی ھێشتووەتەوە؛ بەڵام، بەپێچەوانەی باکگراوندە پێش-ڕەندەرکراوەکانی کایەکانی پێشوو، ''کۆد: ڤیرۆنیکا'' ژینگەی [[وێنەی سێ ڕەھەندی|سێ ڕەھەندیی]] کاتی-ڕاستەقینە و جووڵەی کامێرای داینامیکی بەکاردەھێنێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٨ی ئابی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;


== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Resident Evil - Code: Veronica}}
{{شریتی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ژاپۆن|دەیەی ٢٠٠٠}}

{{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}}

[[پۆل:یارییەکانی ئێکس بۆکس ٣٦٠]]
[[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی کە لە ئەنتارکتیکا دانراون]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان بە بەشداریی کەسایەتیی سەرەکیی مێ]]
[[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان]]
[[پۆل:کایەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵ]]
[[پۆل:یارییەکانی تۆڕی پلەیستەیشن]]
[[پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٣]]
[[پۆل:گەمەکانی پلەیستەیشن ٢]]
[[پۆل:یارییەکانی نینتێندۆ گەیم کیوب]]
[[پۆل:کایەکانی ئەکشن-سەرکێشی]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]]</text>
      <sha1>fhnvy396zzqhfd4ks2xeaxlj6r8ps42</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێزدێنت ئیڤڵ (کایەی ڤیدیۆییی ٢٠٠٢)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288267</id>
    <revision>
      <id>1694349</id>
      <parentid>1531597</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:35:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3365" sha1="lqymri0ndnkchv0gni4m0ccxrm7zl63" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ڕێزدێنت ئیڤڵ''' ({{بە ئینگلیزی|Resident Evil}}) کایەیەکی [[ترس و مانەوە]]ی ساڵی ٢٠٠٢ە کە لەلایەن [[کاپکۆم]]ەوە پەرەی پێدراوە و بڵاوکراوەتەوە بۆ [[گەیم کیوب]]. کایەکە [[دووبارە-دروستکردنەوە (کایەی ڤیدیۆیی)|دووبارە-دروستکردنەوە]]ی کایەی ساڵی ١٩٩٦ی [[پلەیستەیشن ١|پلەیستەیشن]] ''[[ڕێزدێنت ئیڤڵ (کایەی ڤیدیۆییی ١٩٩٦)|ڕێزدێنت ئیڤڵ]]''ە، کە یەکەم بەشە لە زنجیرە کایەی ڤیدیۆیی ''[[ڕێزدێنت ئیڤڵ]]''. چیرۆکەکە لە ساڵی ١٩٩٨ لە نزیک شارۆچکەی خەیاڵیی ڕاکوون سیتی لە [[ویلایەتەکانی ڕۆژاوای ناوەڕاستی ئەمریکا|ڕۆژاوای ناوەڕاست]] ڕوودەدات، کە زنجیرەیەک کوشتنی نامۆ تێیدا ڕوویانداوە. یاریزان ڕۆڵی یان [[کریس ڕێدفیڵد]] یان [[جیڵ ڤالێنتاین]] دەگرێتە ئەستۆ، کە ئەفسەرانی [[پێرستی کەسایەتییەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵ|ستارز]]ن و لەلایەن شار و [[پێرستی کەسایەتییەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵ|ئاڕ. پی.دی.]]یەوە نێردراون بۆ لێکۆڵینەوە لە کوشتنەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٨ی ئابی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;


== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Horror video games}}
{{شریتی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژاپۆن|دەیەی ٢٠٠٠}}

{{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}}

[[پۆل:گەمەکانی ئێکس بۆکس وان]]
[[پۆل:یارییەکانی ئێکس بۆکس ٣٦٠]]
[[پۆل:یارییەکانی ویندۆز]]
[[پۆل:یارییەکانی وی]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان بە وێنەی سێ ڕەھەندیی پێشوەخت-ئامادەکراو]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان کە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا داندراون]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان بە بەشداریی کەسایەتیی سەرەکیی مێ]]
[[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان سەبارەت بە زۆمبی]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان سەبارەت بە بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان]]
[[پۆل:کایەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵ]]
[[پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٤]]
[[پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٣]]
[[پۆل:کایەکانی نینتێندۆ سویچ]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە ترسناکەکانی دەیەی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن جۆیستیک]]
[[پۆل:یارییەکانی نینتێندۆ گەیم کیوب]]
[[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکانی ٢٠٠٢]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]]</text>
      <sha1>lqymri0ndnkchv0gni4m0ccxrm7zl63</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژنامەی کورد گڵۆب</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288524</id>
    <revision>
      <id>1693832</id>
      <parentid>1530913</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:34:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2324" sha1="t4cezse2l9htn2trxovz8i1921nif2f" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{Databox}}'''ڕۆژنامەی کورد گڵۆب''' کە پێشتر بە '''زە ھەولێر گڵۆب''' ناسرابوو، یەکەم [[ڕۆژنامە]]ی زمانی [[زمانی ئینگلیزی| ئینگلیزییە]] کە لە شاری [[ھەولێر| ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] دەردەچێت.

بۆ یەکەمجار لە ٣١ی ئازاری ٢٠٠٥ بڵاوکراوەتەوە. سەرنوسەر و دامەزرێنەری [[جەواد قادر]]ە. ناوەکە لە ''گڵۆبی ھەولێرەوە'' گۆڕدرا بۆ زە کوردیش گڵۆب بەو پێیەی چاپەکە ژمارەکانی سروشتی کوردی خۆگرتبوو، ھەموو بەشەکانی کوردستان لە [[تورکیا]] [[ئێران|و ئێران]] و عێراق [[سووریا|و سووریاش]] لەخۆگرتبوو، نەک تەنھا لە ھەولێر.

ئەم ھەفتەنامەیە ھەموو سێشەممەیەک بڵاودەکرێتەوە و بە پلەی یەکەم تیشک دەخاتە سەر پرسە کوردییەکان لە [[سیاسەت]]ەوە تا [[چاند]] و ھەروەھا پرس و سیاسەتەکانی پەیوەست بە [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست|ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]].

ڕکابەرە سەرەکییەکەی ''[[سوما دایجست|سۆما دایجستە]]'' کە دووەم ڕۆژنامەی زمانی ئینگلیزییە لە ھەرێمی کوردستان. لەکاتێکدا ''ڕۆژنامەی کورد گڵۆب'' لە ڕووانگەی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|حکوومەتی ھەرێمی کوردستانەوە]] دەستکاری کراوە، ''سۆما دایجست'' لە نزیکەوە پەیوەندی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|بە یەکێتیی نیشتمانیی کوردستانەوە]] ھەیە.

== سەرچاوەکان ==
{{شریتی دەروازە|کوردستان|عێراق}}

{{کوردستان-کۆلکە}}
{{عێراق-کۆلکە}}

[[پۆل:دامەزراوەکانی ٢٠٠٥ لە باشووری کوردستان]]
[[پۆل:ماس میدیا لە ھەولێر]]
[[پۆل:ھەفتەنامەکان]]</text>
      <sha1>t4cezse2l9htn2trxovz8i1921nif2f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>محەممەد ڕەفعەت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288556</id>
    <revision>
      <id>1694033</id>
      <parentid>1678727</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T21:28:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:Muhammad rifaat|Muhammad rifaat]] بۆ [[:Commons:Category:Muhammad Rif'at|Muhammad Rif'at]]</comment>
      <origin>1694033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9966" sha1="r88epca3lh8vlut4mrgx6gkdger1srf" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کەسایەتی|ناو=محەممەد ڕەفعەت|ناوی خۆماڵی=محمد رفعت|زمانی ناوی خۆماڵی=ar|وێنە=Great Rifat.jpg|ڕێکەوتی لەدایکبوون=٩ی ئایاری ١٨٨٢|شوێنی لەدایکبوون=[[قاھیرە]]، [[میسر]]|ڕێکەوتی مەرگ=٩ی ئایاری ١٩٥٠ (٦٨ ساڵ)|شوێنی مەرگ=[[قاھیرە]]، میسر|شوێنی گۆڕ=لە تەنیشت مزگەوتی سەییدە نەفیسە، قاھیرە|نەتەوە=میسری|پیشە=قورئانخوێن|ناوبانگ=قیسارەی ئاسمان، یەکەم قورئانخوێنی ڕادیۆی میسر|ئایین=[[ئیسلام]] ([[ئەھلی سوننە]])}}

'''شێخ محەممەد ڕەفعەت''' (بە عەرەبی: محمد رفعت؛ لەدایکبووی ٩ی ئایاری ١٨٨٢ – کۆچکردووی ٩ی ئایاری ١٩٥٠) [[قورئانخوێن|قورئانخوێنێکی]] دیاری [[میسرییەکان|میسری]] بوو، کە بە یەکێک لە ستوونە سەرەکییەکان و دەنگە ھەرە ناوازەکانی مێژووی خوێندنەوەی [[قورئان]] دادەنرێت. ئەو بە نازناوی ئامێری &quot;چەنگی ئاسمان&quot; ناسراوە و یەکەم کەس بوو کە دەنگی بە خوێندنەوەی قورئان لە ڕادیۆی فەرمیی میسردا بڵاوبووەوە.

== ژیانی سەرەتایی و خوێندن ==
محەممەد ڕەفعەت لە ساڵی ١٨٨٢ لە گەڕەکی مەغەربلین لە [[قاھیرە]] لەدایک بوو. لە تەمەنی دوو ساڵیدا بەھۆی نەخۆشییەوە بیناییی چاوەکانی لەدەست دا. باوکی لە تەمەنی پێنج ساڵیدا ناردییە کوتتابی مزگەوتی فازڵ پاشا بۆ [[لەبەرکردنی قورئان]]. بەھرە و توانای وای کرد کە پێش ئەوەی تەمەنی بگاتە دە ساڵ، ھەموو قورئان لەبەر بکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/article/44345/%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D8%B1%D8%A6-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D8%AE-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B1%D9%81%D8%B9%D8%AA/ |سەردێڕ=القارئ الشيخ محمد رفعت - إسلام ويب |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt; لە تەمەنی نۆ ساڵیدا باوکی کۆچی دوایی کرد و ئەو وەک منداڵێکی بچووک بووە سەرپەرشتیاری خێزانەکەی. دواتر، زانستی [[قیڕائات]] و [[تەجوید|تەجویدی]] لەسەر دەستی شێخ عەبدولفەتاح ھونەیدی خوێند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://islamonline.net/الشيخ-محمد-رفعت-قيثارة-السماء-وسيد-قر/ |سەردێڕ=الشيخ محمد رفعت .. قيثارة السماء وسيد قراء هذا الزمن |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

== ژیانی پیشەیی ==
لە تەمەنی پازدە ساڵیدا، وەک قورئانخوێنی فەرمی لە مزگەوتی فازڵ پاشا دامەزرا، ھەمان ئەو مزگەوتەی کە تێیدا قورئانی لەبەر کردبوو، و نزیکەی ٣٠ ساڵ لەبەر وەفاداری بۆ ئەو شوێنە، لەوێ مایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2023/6/1/%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D8%AE-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D8%B1%D8%A6-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B1%D9%81%D8%B9%D8%AA-%D9%82%D9%8A%D8%AB%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%A1 |سەردێڕ=الشيخ القارئ محمد رفعت.. قيثارة السماء |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt; ناوبانگی بە خێرایی بڵاوبووەوە و خەڵکێکی زۆر لە ناوەوە و دەرەوەی مزگەوتەکە کۆدەبوونەوە بۆ گوێگرتن لێی.

=== یەکەم دەنگ لە ڕادیۆی میسر ===
[[پەڕگە:Rifaat_quran.jpg|وێنۆک|شێخ محەممەد ڕەفعەت لە کاتی خوێندنەوەی قورئاندا]]
لە ٣١ی ئایاری ١٩٣٤، کاتێک ڕادیۆی فەرمیی میسر دەستی بە پەخش کرد، دوای ڕاوێژ و وەرگرتنی فەتوا لە شێخی ئەزھەر، شێخ محەممەد ڕەفعەت یەکەم قورئانخوێن بوو کە دەنگی لە ڕادیۆوە بڵاوبووەوە. یەکەم ئایەت کە خوێندییەوە بریتی بوو لە: &quot;إِنَّا فَتَحْنَا لَكَ فَتْحًا مُبِينًا&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2023/6/1/%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D8%AE-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D8%B1%D8%A6-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B1%D9%81%D8%B9%D8%AA-%D9%82%D9%8A%D8%AB%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%A1 |سەردێڕ=الشيخ القارئ محمد رفعت.. قيثارة السماء |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt; ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی ناوبانگی بە شێوەیەکی بێوێنە لە ھەموو جیھانی عەرەبیدا بڵاوببێتەوە. لە کاتی [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیھانیی دووەمدا]]، ڕادیۆکانی [[لەندەن]]، [[بەرلین]] و [[پاریس]] خوێندنەوەکانی ئەویان پەخش دەکرد بۆ ڕاکێشانی سەرنجی گوێگرانی عەرەب.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://islamonline.net/الشيخ-محمد-رفعت-قيثارة-السماء-وسيد-قر/ |سەردێڕ=الشيخ محمد رفعت .. قيثارة السماء وسيد قراء هذا الزمن |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;


== شێوازی خوێندنەوە و تایبەتمەندییەکانی ==
شێخ محەممەد ڕەفعەت بە شێوازێکی خوێندنەوەی ناوازە و کاریگەر ناسرابوو. ئەو توانایەکی دەنگیی بێھاوتای ھەبوو و دەیانتوانی بە شێوەیەکی سەرسوڕھێنەر لە نێوان [[مەقام|مەقامە]] مۆسیقییەکاندا ھاتوچۆ بکات بۆ گەیاندنی واتای ئایەتەکان. مۆسیقاژەنی گەورە [[محەممەد عەبدولوەھاب]] دەنگی بە &quot;دەنگێکی فریشتەیی&quot; وەسف کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://islamonline.net/الشيخ-محمد-رفعت-قيثارة-السماء-وسيد-قر/ |سەردێڕ=الشيخ محمد رفعت .. قيثارة السماء وسيد قراء هذا الزمن |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt; شێخ [[محەممەد موتەوەلی شەعراوی]] لە بارەیەوە دەڵێت: &quot;ئەگەر هەموو قورئانخوێنە گەورەکانت لە یەک کەسدا بوێت، ئەوا دەبێت گوێ لە شێخ محەممەد ڕەفعەت بگریت.&quot;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/article/44345/%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D8%B1%D8%A6-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D8%AE-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B1%D9%81%D8%B9%D8%AA/ |سەردێڕ=القارئ الشيخ محمد رفعت - إسلام ويب |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;


== کەسایەتی و ڕەوشت ==
سەرچاوەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە شێخ ڕەفعەت کەسێکی زۆر دڵنەرم، بە بەزەیی و زاھید بووە. زۆرجار لە کاتی خوێندنەوەی قورئاندا فرمێسک بە چاوەکانیدا دەھاتە خوارەوە. ئەو ڕێزێکی زۆری بۆ قورئان دادەنا و باوەڕی وابوو کە &quot;قورئانخوێن ھەرگیز سووکایەتیی پێ ناکرێت&quot;. ھەر بۆیە کاتێک لە کۆتاییی ژیانیدا تووشی نەخۆشی بوو، ئامادە نەبوو ھیچ یارمەتییەکی دارایی بۆ چارەسەری خۆی قبوڵ بکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://islamonline.net/الشيخ-محمد-رفعت-قيثارة-السماء-وسيد-قر/ |سەردێڕ=الشيخ محمد رفعت .. قيثارة السماء وسيد قراء هذا الزمن |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

== نەخۆشی و کۆچی دوایی ==
لە ساڵی ١٩٤٣دا، شێخ ڕەفعەت تووشی نەخۆشییەکی قورگ بوو (کە پێدەچێت [[شێرپەنجەی قورگ]] بووبێت) و ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی کە نەتوانێت چیتر بەردەوام بێت لە خوێندنەوە. دوای حەوت ساڵ ململانێ لەگەڵ نەخۆشیدا، لە ڕۆژی لەدایکبوونی خۆیدا، لە ٩ی ئایاری ١٩٥٠، لە تەمەنی ٦٨ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد و لە تەنیشت مزگەوتی سەییدە نەفیسە لە قاھیرە بە خاک سپێردرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=محمد رفعت - ویکیبیدیا |ناونیشان=https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%B1%D9%81%D8%B9%D8%AA |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیسلام|قورئان|میسر}}
{{پۆلی کۆمنز|Muhammad Rif'at}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{قورئان-کۆلکە}}
{{ئیسلام-کۆلکە}}

[[پۆل:قورئانخوێنانی میسر]]
[[پۆل:قورئانخوێنان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٢]]
[[پۆل:مردووەکانی ١٩٥٠]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٥٠]]
[[پۆل:موسڵمانانی میسری]]
[[پۆل:قورئانخوێنە میسرییەکان]]</text>
      <sha1>r88epca3lh8vlut4mrgx6gkdger1srf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆنی کلایتن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288590</id>
    <revision>
      <id>1693776</id>
      <parentid>1530847</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T13:36:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، وەرزش-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8201" sha1="m8927gkzvat1vwbgknoxiybqv00vyqg" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدانی کەسایەتی|ناو=ڕۆنی کلایتن|ناوی خۆماڵی=Ronnie Clayton|زمانی ناوی خۆماڵی=en|وێنە=Ronnie Clayton.jpg|ڕێکەوتی لەدایکبوون=٥ی ئابی ١٩٣٤|شوێنی لەدایکبوون=[[پرێستۆن]]، لانکاشیر، [[ئینگلتەرا]]|ڕێکەوتی مەرگ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠ (٧٦ ساڵ)|شوێنی مەرگ=[[بلاکبێرن]]، لانکاشیر، [[ئینگلتەرا]]|باڵا=٥ پێ و ٨ ئینج (١.٧٣ مەتر)|نەتەوە=ئینگلیزی|پیشە=یاریزانی تۆپی پێ|پۆست=یاریزانی ھێڵی ناوەڕاست (Wing-half)|ناوبانگ=کاپتنی ھەڵبژاردەی ئینگلتەرا و یاریزانی ئەفسانەیی بلاکبێرن ڕۆڤەرز}}

'''ڕۆناڵد &quot;ڕۆنی&quot; کلایتن''' (بە ئینگلیزی: Ronald &quot;Ronnie&quot; Clayton؛ لەدایکبووی ٥ی ئابی ١٩٣٤ – کۆچکردووی ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠) یاریزانێکی تۆپی پێی پیشەگەری ئینگلیزی بوو کە بە درێژایی نزیکەی دوو دەیە وەک یاریزانی ھێڵی ناوەڕاست (wing-half) یاریی کردووە. ئەو بە یەکێک لە ئەفسانەکانی [[یانەی تۆپی پێی بلاکبێرن ڕۆڤەرز]] دادەنرێت و ٣٥ یاریی نێودەوڵەتیشی بۆ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئینگلتەرا|ھەڵبژاردەی ئینگلتەرا]] ئەنجام داوە، کە لە پێنج یارییاندا کاپتنی ھەڵبژاردەکە بووە.

== ژیانی سەرەتایی و کاروانی یانە ==
ڕۆنی کلایتن لە شاری [[پرێستۆن]] لەدایک بووە، بەڵام کاروانی وەرزشیی بە شێوەیەکی سەرەکی لەگەڵ یانەی ڕکابەری ناوچەکە، بلاکبێرن ڕۆڤەرز، بەسەر بردووە. لە تەمەنی ١٥ ساڵیدا وەک کارمەندی خاوێنکردنەوەی یاریگا پەیوەندی بە یانەکەوە کرد و لە تەمەنی ١٧ ساڵیدا یەکەم گرێبەستی پیشەگەریی خۆی واژۆ کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Ronnie Clayton obituary |ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2010/oct/31/ronnie-clayton-obituary |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

کلایتن یەکەم یاریی خۆی بۆ تیپی یەکەمی بلاکبێرن لە ساڵی ١٩٥١ ئەنجام دا و بە خێرایی بووە یاریزانێکی سەرەکی لە پێکھاتەی یانەکەدا. ئەو بە درێژایی ١٧ وەرز، زیاتر لە ٥٨٠ یاریی لە خولدا بۆ یانەکە ئەنجام دا. یەکێک لە دیارترین ساتەکانی کاروانی لەگەڵ یانەکەدا گەیشتنیان بوو بە یاریی کۆتایی [[جامی یەکێتیی ئینگلتەرا]] لە ساڵی ١٩٦٠، ھەرچەندە یارییەکەیان بە ئەنجامی ٣-٠ بە یانەی [[یانەی تۆپی پێ وۆڵڤەرھامپتۆن واندەرز|وۆڵڤەرھامپتۆن]] دۆڕاند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Ronnie Clayton: Footballer who captained England and played at wing-half for Blackburn Rovers for 20 years |ناونیشان=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/ronnie-clayton-footballer-who-captained-england-and-played-at-winghalf-for-blackburn-rovers-for-20-years-2122434.html |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

== کاروانی نێودەوڵەتی ==
[[پەڕگە:England_national_football_team,_11_April_1959.jpg|وێنۆک|ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئینگلتەرا لە یاریگای ئیمپایەر، لەندەن لە ١١ی نیسانی ١٩٥٩. لە چەپەوە، ڕاوەستاوەکان: ڕۆنی کلایتن، بیلی ڕایت (کاپتن)، دۆن ھاو، ئیدی ھۆپکینسن، ڕۆن فڵاوەرز، گراھام شۆ، جۆ شۆ؛ دانیشتووەکان: برایان دۆگلاس، پیتەر بڕۆدبێنت، بۆبی، جۆنی ھەینس و دۆگ ھۆڵدن.]]
کلایتن یەکەم یاریی نێودەوڵەتیی خۆی بۆ ھەڵبژاردەی ئینگلتەرا لە ساڵی ١٩٥٥ ئەنجام دا. ئەو بەشێک بوو لە پێکھاتەی ھەڵبژاردەی ئینگلتەرا بۆ [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٨]] لە سوید و لە ھەموو یارییەکانی ھەڵبژاردەکەدا بەشدار بوو. لە کۆی ٣٥ یاریی نێودەوڵەتیدا، لە پێنج یارییاندا وەک کاپتنی ھەڵبژاردەی ئینگلتەرا یاریی کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Ronnie Clayton |ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/sport-obituaries/8102976/Ronnie-Clayton.html |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

== شێوازی یاریکردن ==
کلایتن بە یاریزانێکی ھێڵی ناوەڕاستی بەرگریکاری بەھێز و ماندوونەناس ناسرابوو. ئەو بە توانای تاکلکردنی توند و وزەیەکی بێ کۆتا ناسرابوو، کە وای لێدەکرد ببێتە بزوێنەری ھێڵی ناوەڕاست. سەرەڕای شێوازە بەرگرییە توندەکەی، توانایەکی باشی لە پاسدان و دابەشکردنی تۆپدا ھەبوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Ronnie Clayton |ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/sport-obituaries/8102976/Ronnie-Clayton.html |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

== ژیانی دوای وازھێنان ==
دوای وازھێنانی لە یاریکردنی پیشەگەری، کلایتن بۆ ماوەیەکی کورت لە یانە ناوخۆییەکانی وەک &quot;گرەیت ھاروود تاون&quot; یاریی کرد. دواتر، لە بواری بازرگانیدا کاری کرد و بۆ ماوەیەک لە کۆمپانیای وۆکەرستیل کاری کرد، کە خاوەنەکەی [[جاک وۆکەر]] بوو، ھەمان ئەو کەسەی کە دواتر بووە خاوەنی یانەی بلاکبێرن ڕۆڤەرز.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Ronnie Clayton obituary |ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2010/oct/31/ronnie-clayton-obituary |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

== کۆچی دوایی و میرات ==
ڕۆنی کلایتن لە ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠، لە تەمەنی ٧٦ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد. وەک ڕێزلێنانێک بۆ خزمەتە گەورەکانی، یەکێک لە ھۆڵەکانی یاریگای [[یاریگای ئیوود پارک|ئیوود پارک]] بە ناوی &quot;ھۆڵی ڕۆنی کلایتن&quot; (The Ronnie Clayton Suite) ناونراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Ronnie Clayton (footballer, born 1934) - Wikipedia |ناونیشان=https://en.wikipedia.org/wiki/Ronnie_Clayton_(footballer,_born_1934) |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|وەرزش|تۆپی پێ|ئینگلتەرا|شانشینی یەکگرتوو}}
{{پۆلی کۆمنز|Ronnie Clayton}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{وەرزش-کۆلکە}}
{{تۆپی پێ-کۆلکە}}

[[پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی بلاکبێرن ڕۆڤێرز]]
[[پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئینگلتەرا]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٨]]
[[پۆل:خەڵکی پرێستۆن]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠١٠]]
[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئینگلتەرا]]
[[پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئینگلتەرا]]
[[پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ئینگلیز]]</text>
      <sha1>m8927gkzvat1vwbgknoxiybqv00vyqg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆن ئاتکینسن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288789</id>
    <revision>
      <id>1693763</id>
      <parentid>1554362</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T13:34:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە، وەرزش-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11396" sha1="0c2pdynano1x1luk6y2cz92ii90l38h" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کەسایەتی
| ناو = ڕۆن ئاتکینسن
| ناوی خۆماڵی = Ron Atkinson
| زمانی ناوی خۆماڵی = en
| وێنە = Atkinson, Ron.jpg
| شرۆڤەی وێنە = وێنەیەکی ڕۆن ئاتکینسن
| ناوی تەواو = ڕۆناڵد فرێدریک ئاتکینسن
| ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٨ی ئازاری ١٩٣٩
| شوێنی لەدایکبوون = لیڤەرپوول، [[ئینگلتەرا]]
| نەتەوە = ئینگلیزی
| پیشە = یاریزانی تۆپی پێ، ڕاھێنەر، شرۆڤەکاری وەرزشی
| نازناو = بیگ ڕۆن (Big Ron)
}}
'''ڕۆناڵد فرێدریک ئاتکینسن''' (بە ئینگلیزی: ''Ronald Frederick Atkinson''؛ لەدایکبووی ١٨ی ئازاری ١٩٣٩)، ناسراو بە '''بیگ ڕۆن'''، یاریزان و ڕاھێنەرێکی پێشووی تۆپی پێی ئینگلیزییە. لە ماوەی کاروانی ڕاھێنەرایەتیدا، سەرپەرشتیی چەندین یانەی دیاری ئینگلتەرای کردووە و چەندین نازناوی گرنگی بەدەستھێناوە. دوای وازھێنانی لە ڕاھێنەرایەتی، بووە یەکێک لە شرۆڤەکارە وەرزشییە ناسراوەکانی بەریتانیا.
== کاروانی یاریکردن ==
ئاتکینسن لە تەمەنی ١٧ ساڵیدا گرێبەستی لەگەڵ [[یانەی تۆپی پێی ئەستۆن ڤێلا]] واژۆ کرد، بەڵام ھیچ کاتێک بۆ تیپی یەکەمی یانەکە یاریی نەکرد. لە ساڵی ١٩٥٩، پەیوەندیی بە [[ئەم بابەتەم لەژێر نووسینەوەیە و بەمزوانە بڵاودەکرێتەوە.|یانەی تۆپی پێی ئۆکسفۆرد یونایتدەوە]] کرد (کە ئەوکات ناوی ھێدینگتۆن یونایتد بوو). ئەو بۆ ماوەی ١٢ ساڵ لەو یانەیە بەردەوام بوو و زیاتر لە ٥٠٠ یاریی ئەنجام دا وەک یاریزانی ھێڵی بەرگری. بەھۆی شێوازی یاریکردن و جەستە بەھێزەکەیەوە، نازناوی &quot;تانک&quot; (The Tank)ی پێ درابوو و بۆ ماوەیەکی زۆر کاپتنی یانەکە بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=SUPREMOS: The career of former Sky Blues boss Ron Atkinson |ناونیشان=https://www.ccfc.co.uk/news/2019/may/supremos-the-career-of-former-sky-blues-boss-ron-atkinson/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;
== کاروانی ڕاھێنەرایەتی ==
دوای وازھێنانی لە یاریکردن، ئاتکینسن ڕووی لە کاری ڕاھێنەرایەتی کرد و سەرکەوتنی بەرچاوی لەگەڵ چەندین یانە بەدەستھێنا.
=== سەرەتاکان: کێتەرینگ و کامبریج ===
ئاتکینسن سەرەتای کاری ڕاھێنەرایەتیی لەگەڵ [[ئەم بابەتەم لەژێر نووسینەوەیە و بەمزوانە بڵاودەکرێتەوە.|یانەی کێتەرینگ تاون]] لە ساڵی ١٩٧١ دەست پێکرد و دواتر ڕووی لە [[ئەم بابەتەم لەژێر نووسینەوەیە و بەمزوانە بڵاودەکرێتەوە.|یانەی کامبریج یونایتد]] کرد. لەگەڵ کامبریجدا سەرکەوتنی گەورەی بەدەستھێنا و یانەکەی لە خولی چوارەمەوە بۆ خولی دووەم سەرخست.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://en.wikipedia.org/wiki/Ron_Atkinson |سەردێڕ=Ron Atkinson |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;
=== وێست برۆمیچ ئەلبیۆن ===
لە ساڵی ١٩٧٨، بووە ڕاھێنەری [[یانەی تۆپی پێی وێست برۆمیچ ئەلبیۆن]]. لەوێ تیپێکی بەھێزی بنیات نا کە یاریزانی وەک [[لۆری کەنینگھام]]، [[سیریل ڕیجیس]] و [[برێندن باتسن]]ی لەخۆگرتبوو. ئەو یەکێک بوو لە یەکەم ڕاھێنەران لە ئینگلتەرا کە بە بەردەوامی پشتی بە یاریزانە ڕەشپێستەکان دەبەست. لە وەرزی ١٩٧٨-١٩٧٩، یانەکەی گەیاندە پلەی سێیەمی خولی ئینگلیزی و قۆناغی چارەکی کۆتایی جامی یەکێتیی ئەورووپا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://en.wikipedia.org/wiki/Ron_Atkinson |سەردێڕ=Ron Atkinson |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;
=== مانچستەر یونایتد ===
لە حوزەیرانی ١٩٨١، ئاتکینسن بووە ڕاھێنەری [[یانەی تۆپی پێی مانچستەر یونایتد]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Ron Atkinson, English footballer and manager |ناونیشان=https://www.calendarz.com/on-this-day/march/18/ron-atkinson |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt; لە ماوەی کارکردنیدا، دوو جار [[جامی یەکێتیی ئینگلتەرا]]ی لە ساڵانی ١٩٨٣ و ١٩٨٥دا بەدەستھێنا. سەرەڕای سەرکەوتن لە جامەکاندا، نەیتوانی نازناوی خولەکە بۆ یانەکە مسۆگەر بکات، ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی لە تشرینی دووەمی ١٩٨٦ لە پۆستەکەی دووربخرێتەوە و [[ئەلێکس فێرگوسۆن|ئەلێکس فێرگسۆن]] جێگەی گرتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Ronald Frederick &quot;Big Ron&quot; Atkinson |ناونیشان=https://academickids.com/encyclopedia/index.php/Ron_Atkinson |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;
=== گەڕانەوەی کورت و ئەزموونی ئیسپانیا ===
دوای مانچستەر یونایتد، ئاتکینسن بۆ ماوەیەکی کورت گەڕایەوە بۆ وێست برۆمیچ ئەلبیۆن. لە ساڵی ١٩٨٨، ئەزموونێکی نوێی لە دەرەوەی بەریتانیا تاقیکردەوە و بووە ڕاھێنەری یانەی [[ئەتلەتیکۆ مەدرید]]ی ئیسپانی، بەڵام ماوەکەی لەوێ کورت بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://en.wikipedia.org/wiki/Ron_Atkinson |سەردێڕ=Ron Atkinson |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;
=== شێفیڵد وێنزدەی و ئەستۆن ڤێلا ===
ئاتکینسن لە ساڵی ١٩٨٩ بووە ڕاھێنەری [[ئەم بابەتەم لەژێر نووسینەوەیە و بەمزوانە بڵاودەکرێتەوە.|یانەی تۆپی پێی شێفیڵد وێنزدەی]]. سەرەڕای دابەزینی یانەکە لە یەکەم وەرزیدا، لە کارەکەیدا مایەوە و وەرزی دواتر یانەکەی گەڕاندەوە خولی پلە یەک و لە ھەمان ساڵدا (١٩٩١) جامی خولی ئینگلتەرای بردەوە. پاشان ڕووی لە [[یانەی تۆپی پێی ئەستۆن ڤێلا]] کرد و لە یەکەم وەرزی [[پرێمیەرلیگ]] (١٩٩٢-١٩٩٣) پلەی دووەمی بەدەستھێنا و لە ساڵی ١994دا جامی خولی بردەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Ronald Frederick &quot;Big Ron&quot; Atkinson |ناونیشان=https://academickids.com/encyclopedia/index.php/Ron_Atkinson |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;
=== ساڵانی کۆتایی کاروانی ڕاھێنەرایەتی ===
دوای ئەستۆن ڤێلا، ئاتکینسن سەرپەرشتیی چەند یانەیەکی دیکەی کرد، لەوانە [[ئەم بابەتەم لەژێر نووسینەوەیە و بەمزوانە بڵاودەکرێتەوە.|یانەی تۆپی پێی کۆڤێنتری سیتی]] (١٩٩٥-١٩٩٦)، گەڕانەوە بۆ شێفیڵد وێنزدەی (١٩٩٧-١٩٩٨)، و کۆتا کاری ڕاھێنەرایەتیی لەگەڵ [[ئەم بابەتەم لەژێر نووسینەوەیە و بەمزوانە بڵاودەکرێتەوە.|یانەی تۆپی پێی نۆتینگھام فۆڕێست]] بوو لە ساڵی ١٩٩٩.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://en.wikipedia.org/wiki/Ron_Atkinson |سەردێڕ=Ron Atkinson |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;
== کاری میدیایی و مشتومڕەکان ==
[[پەڕگە:RonAtkinson.JPG|وێنۆک|ڕۆن ئاتکینسن لەسەر کورسیی یەدەگ لە یارییەکی نێوان ھاڵسۆوین تاون و براکلی تاون لە ساڵی ٢٠٠٧.]]
دوای وازھێنانی لە ڕاھێنەرایەتی، ئاتکینسن بووە شرۆڤەکارێکی دیاری تۆپی پێ. بەڵام لە نیسانی ٢٠٠٤، کاروانی میدیایی ئاتکینسن بە شێوەیەکی چاوەڕواننەکراو کۆتایی ھات. دوای یارییەکی [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]]، لە کاتێکدا کە پێی وابوو مایکرۆفۆنەکەی کوژاوەتەوە، لێدوانێکی ڕەگەزپەرستانەی دژی [[مارسیل دیسایلی|مارسێل دیسایی]] دا. لە ئەنجامدا، ئاتکینسن دەستبەجێ لە کارەکەی لە ITV دەستی لەکارکێشایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Atkinson quits over racist slur |ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/3648051.stm |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt; [[ئەم بابەتەم لەژێر نووسینەوەیە و بەمزوانە بڵاودەکرێتەوە.|کارڵتۆن پاڵمەر]]، یاریزانێکی پێشووی ڕەشپێست کە لەژێر دەستی ئاتکینسن یاریی کردبوو، بە ئاشکرا بەرگریی لێکرد و تۆمەتەکانی ڕەگەزپەرستیی بە &quot;قسەی پووچ&quot; وەسف کرد. سەرەڕای ئەمە، ڕووداوەکە زیانێکی گەورەی بە ناوبانگی گەیاند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://en.wikipedia.org/wiki/Ron_Atkinson |سەردێڕ=Ron Atkinson |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|تۆپی پێ|ئینگلتەرا|وەرزش|شانشینی یەکگرتوو}}
{{پۆلی کۆمنز|Ron Atkinson}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{تۆپی پێ-کۆلکە}}
{{وەرزش-کۆلکە}}

[[پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی ئۆکسفۆرد یونایتد]]
[[پۆل:ڕاھێنەرانی یانەی تۆپی پێی مانچستەر یونایتد]]
[[پۆل:ڕاھێنەرانی یانەی تۆپی پێی ئەستۆن ڤێلا]]
[[پۆل:ڕاھێنەرانی یانەی تۆپی پێی وێست برۆمیچ ئەلبیۆن]]
[[پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ئینگلیزی]]
[[پۆل:خەڵکی لیڤەرپوول]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٩]]
[[پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئینگلتەرا]]
[[پۆل:وەرزشکارانی تاراوگەی ئینگلیزی لە ئیسپانیا]]
[[پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ئینگلیز]]
[[پۆل:زیندووان]]</text>
      <sha1>0c2pdynano1x1luk6y2cz92ii90l38h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژھەڵاتی ویلایەتە یەکگرتووەکان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>289199</id>
    <revision>
      <id>1693930</id>
      <parentid>1530947</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T19:33:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6808" sha1="ecqecc0pylkk9huhe6kcpc3ekqhf5zh" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:U.S._Territorial_Acquisitions.png|وێنۆک|ئەو ناوچەیەی کە لە ساڵی ١٧٨٣ لەلایەن [[شانشینی بەریتانیای مەزن|بەریتانیای مەزنەوە]] بە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] درا (بە قاوەیی کاڵ) دوای سەرکەوتنی [[جۆرج واشینگتن]] و [[سوپای کیشوەری]] لە [[شەڕی شۆڕشگێڕیی ئەمریکا|شەڕی شۆڕشگێڕیدا]]، وەک ڕۆژھەڵاتی ویلایەتە یەکگرتووەکان ناسراوە.]]
[[پەڕگە:Aurora_Borealis_and_eastern_United_States_at_Night.ogv|وێنۆک|ڤیدیۆیەکی ڕۆژھەڵاتی ویلایەتە یەکگرتووەکان کە لەلایەن تاقمی ئیکسپێدیشن ٢٩ەوە لە [[وێستگەی بۆشاییی نێونەتەوەیی|وێستگەی بۆشاییی نێودەوڵەتی]]یەوە گیراوە کاتێک بەسەر ناوچەکەدا تێپەڕیوە]]
'''ڕۆژھەڵاتی ویلایەتە یەکگرتووەکان'''، کە زۆرجار بە سادەیی وەک '''ڕۆژھەڵات''' کورت دەکرێتەوە، ناوچەیەکی گەورەی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانە]] کە دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی [[ڕووباری میسیسیپی]]یەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.thefreedictionary.com/Eastern+U.S.+states|سەردێڕ=Eastern U.S. states |وێبگە=TheFreeDictionary.com}}&lt;/ref&gt; ١٧–٢٦ ویلایەت و [[واشینگتن دی سی]]، پایتەختی نیشتمانی، لەخۆدەگرێت.

تا ساڵی ٢٠١١، ڕۆژھەڵاتی ویلایەتە یەکگرتووەکان ژمارەی دانیشتووانی خەمڵێنراوی لە ١٧٩ ملیۆن کەس تێپەڕاندبوو، کە نوێنەرایەتیی زۆرینەی (زیاتر لە ٥٨ لەسەد) کۆی دانیشتووانی ئەمریکای دەکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Whitaker, John O.|سەردێڕ=Mammals of the Eastern United States|ڕێکەوت=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=Comstock Pub. Associates|ئەوانی تر=Hamilton, William J. (William John) Jr. , 1902-1990.|ژپنک=٠-٨٠١٤-٣٤٧٥-٠|edition=3rd|شوێن=Ithaca|پەڕە=٤|oclc=٣٨٤٣٨٦٤٠|وتەگێڕانەوە=eastern United States—that part of the nation east of the Mississippi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Quandt|یەکەم=Sara A.|سەردێڕ=Latino Farmworkers in the Eastern United States: Health, Safety and Justice|ڕێکەوت=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Springer-Verlag New York|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٨٧-٨٨٣٤٧-٢|پەڕە=١٨|oclc=٩٠١٢٥٤٣٨١|وتەگێڕانەوە=The eastern US considered in this volume includes 22 states. This includes the southeastern states bordering the Gulf of Mexico and Atlantic Ocean (Florida, Georgia, Alabama, Mississippi, South Carolina, North Carolina, and Virginia), the Mid-Atlantic states (Maryland, Pennsylvania, Delaware, New Jersey, and the Ivory Coast), interior states (Tennessee, Kentucky, West Virginia, and Ohio), and New England (New York, Massachusetts, Connecticut, Rhode Island, New Hampshire, Vermont, and Maine).}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://acronyms.thefreedictionary.com/Minnesota%2c+Iowa%2c+Missouri%2c+Arkansas+and+Louisiana|سەردێڕ=Minnesota%2c Iowa%2c Missouri%2c Arkansas and Louisiana |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221117053813/https://acronyms.thefreedictionary.com/Minnesota%2C+Iowa%2C+Missouri%2C+Arkansas+and+Louisiana |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=The Free Dictionary}}&lt;/ref&gt;

سێ شاری پڕ دانیشتووانترین لە ڕۆژھەڵاتی ویلایەتە یەکگرتووەکاندا بریتین لە [[نیوویۆرک|شاری نیویۆرک]]، [[شیکاگۆ]]، و [[فیلادێلفیا]].

== باکووری ڕۆژھەڵاتی ویلایەتە یەکگرتووەکان ==
بەپێی [[نووسینگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|نووسینگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، باکووری ڕۆژھەڵاتی ویلایەتە یەکگرتووەکان نۆ ویلایەت لەخۆدەگرێت، لەوانە (لە باکوورەوە بۆ باشوور): [[مەین]]، [[نیوھەمپشیر]]، [[ڤێرمۆنت]]، [[ماساچووسیتس]]، [[ڕۆد ئایلەند]]، [[کۆنێتیکت]]، [[نیوجێرزی]]، [[نیویۆرک (ویلایەت)|نیویۆرک]]، و [[پێنسیلڤانیا]].

باکووری ڕۆژھەڵاتی سەردەم بە شێوەیەکی بەرچاو بچووکترە لە ناوچەی کولتووریی دارستانەکانی باکووری ڕۆژھەڵات. باکووری ڕۆژھەڵاتی [[پێش سەردەمی کۆڵومبس|پێش-کۆڵۆمبی]] سێ ناوچەی سەرەکیی ھەبوو: ناوچەی کەنار، نزمایییەکانی سەینت لۆرێنس، و ناوچەکانی دەریاچە گەورەکان-ڕووباری. ناوچەی کەنار [[کەنەدای ئەتڵەسی|ھەرێمە ئەتڵەسییەکانی]] کەنەدا و کەناری ئەتڵەسیی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] تا باشووری [[کارۆلینای باکوور]] دەگرێتەوە. ناوچەی نزمایییەکانی سەینت لۆرێنس بەشێک لە باشووری [[ئانتاریۆ|ئۆنتاریۆ]]، باکووری ویلایەتی [[نیویۆرک (ویلایەت)|نیویۆرک]]، زۆربەی ناوچەی ڕووباری سەینت لۆرێنس، و دۆڵی ساسکویھانا لەخۆدەگرێت. ناوچەی دەریاچە گەورەکان-ڕووباری ئەو ناوچە ناوخۆییانەی تری باکووری ڕۆژھەڵات دەگرێتەوە، کە نیشتمانی قسەکەرانی ئەلگۆنکیی ناوەندی و سیووان بوون. ناوچەی دەریاچە گەورەکان ھەندێک جار وەک ناوچەیەکی کولتووریی جیاواز دادەنرێت بەھۆی کۆبوونەوەی گەورەی ھۆزە ئەمریکییە ڕەسەنەکانییەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Eastern United States}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}</text>
      <sha1>ecqecc0pylkk9huhe6kcpc3ekqhf5zh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیمال</title>
    <ns>0</ns>
    <id>289758</id>
    <revision>
      <id>1694138</id>
      <parentid>1474793</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T01:39:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4909" sha1="jc9a457om0jlqux27cf6bcg1drawjth" xml:space="preserve">{{Databox}}'''گەڕەکی ڕیمال''' ({{Langx|ar|حی الرمال}}) گەڕەکێکە لە [[غەززە|شاری غەززە]] و دەکەوێتە {{Convert|3|km|mi|0}} لە ناوەندی شارەوە. بەدرێژایی کەناراوەکان ھەڵکەوتووە، بە ئاوەدانترین گەڕەکی غەززە دادەنرا. شەقامی سەرەکی کە بە غەززەدا تێدەپەڕێت، شەقامی عومەر موختار، لە باکووری ڕۆژئاوا-باشووری ڕۆژھەڵات لە قەزاکەدا دەڕوات و ڕێگای سەرەکی کەنار دەریا، ئەحمەد ئۆرابی/شەقامی ڕەشید، باکووری ڕۆژھەڵات-باشووری ڕۆژاوا. ڕیمال دابەش بووە بەسەر قەزاکانی شار لە ڕیمالی باشوور و ڕیمالی باکوور. گەڕەکەکە شوێنی چەندین وەزارەتی حکوومەتە و لە کاتی [[شەڕی غەززە|شەڕی غەززەدا]] زیانێکی زۆری بەرکەوتووە.&lt;ref name=&quot;AP2023&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Adwan |یەکەم=Issam |ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://apnews.com/article/gaza-rimal-israel-hamas-incursion-war-0411aa82d51fc801c117213e508a1a1d|سەردێڕ=Unprecedented Israeli bombardment lays waste to upscale Rimal, the beating heart of Gaza City |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231013071759/https://apnews.com/article/gaza-rimal-israel-hamas-incursion-war-0411aa82d51fc801c117213e508a1a1d |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=apnews.com}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Ucas20.jpg|ناوەڕاست|وێنۆک|449x449پیکسڵ|دیمەنی پانۆرامای گەڕەکی ڕیمال، ساڵی ٢٠١٨]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== کتێبنامە ==
{{refbegin}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Cities of the Middle East and North Africa: A Historical Encyclopedia |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=3SapTk5iGDkC&amp;q=Cities+of+the+Middle+East |یەکەم١=J. |دوایین١=Abu-Lughod |بەستەری نووسەر١=Janet Abu-Lughod |یەکەم٢=Michael |دوایین٢=Dumper |ساڵ=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO |ژپنک=٩٧٨-١-٥٧٦٠٧-٩١٩-٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Violence Against Women in Difficult Contexts, A Network Between Three Cities: Gaza, Haifa and Torino |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=zPfK5YhA-L4C |یەکەم١=Franca |دوایین١=Balsamo |ساڵ=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=University of Torino - CIRSDe |ژپنک=٩٧٨٨٨٩٠٥٥٥٦٦٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Life at the crossroads: a history of Gaza |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=WnttAAAAMAAJ&amp;q=Butt+Radwan+Daraj |یەکەم١=Gerald |دوایین١=Butt |ساڵ=١٩٩٥|بڵاوکەرەوە=[[rimalbooks|Rimal Publications]] |ژپنک=١-٩٠٠٢٦٩-٠٣-١}}
* {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Disciples of the Desert: Monks, Laity, and Spiritual Authority in Sixth-century Gaza |یەکەم١=Jennifer Lee |دوایین١=Hevelone-Harper |ساڵ=١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=JHU Press |ژپنک=٠-٨٠١٨-٨١١٠-٢}}
* {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Israel Handbook: With the Palestinian Authority Areas |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Q0suiJ7Gj1QC&amp;q=Great+Mosque+of+Gaza+Mamluk&amp;pg=PA429 |یەکەم١=Dave |دوایین١=Winter |ساڵ=٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=Footprint Travel Guides |ژپنک=٩٧٨-١-٩٠٠٩٤٩-٤٨-٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Israel and the Palestinian territories |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=JXoY2vCZ5AEC&amp;q=Omar+Mukhtar+Street+Gaza&amp;pg=RA5-PA453 |یەکەم١=Daniel |دوایین١=Jacobs |ساڵ=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=Rough Guides |ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٨٢٨-٢٤٨-٠}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Palestine in Late Antiquity |یەکەم١=Hagith |دوایین١=Sivan |ساڵ=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٢٨٤١٧-٧}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Renouncing the World Yet Leading the Church: The Monk-bishop in Late Antiquity |یەکەم١=Andrea |دوایین١=Sterk |ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press |ژپنک=٠-٦٧٤-٠١١٨٩-٩}}
{{refend}}
{{پۆلی کۆمنز|Rimal}}
{{شریتی دەروازە|جوگرافیا|فەلەستین}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی دەیەی ١٩٣٠]]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]]</text>
      <sha1>jc9a457om0jlqux27cf6bcg1drawjth</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:دەلتای گەنجس</title>
    <ns>1</ns>
    <id>290445</id>
    <revision>
      <id>1693737</id>
      <parentid>1481308</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:18:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1693737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2842" sha1="12m3l2ruypjdzgyj6tvse7qa4arpxs6" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[دەلتای گەنجس]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1481307 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240227185241/http://www.delta-alliance.org/deltas/ganges-brahmaputra-delta بۆ http://www.delta-alliance.org/deltas/ganges-brahmaputra-delta زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ١١:٣٧، ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==
سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[دەلتای گەنجس]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1693736 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211020014709/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Bengal_Delta بۆ http://en.banglapedia.org/index.php?title=Bengal_Delta زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ١٢:١٨، ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>12m3l2ruypjdzgyj6tvse7qa4arpxs6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژە سپییەکان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290935</id>
    <revision>
      <id>1693965</id>
      <parentid>1482779</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T19:38:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئیسلام-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3363" sha1="m5mbf6jq0vy32j2jty3uhxt9rw41719" xml:space="preserve">{{ئیسلام}}[[پەڕگە:Mid-Sha'ban_1439_AH,_Jamkaran_Mosque,_Qom_20.jpg|alt=The White Days of certain months such as Rajab, Sha'ban, and Ramadan, are considered more important, and are days of celebration. [[Jamkaran Mosque]], Qom.|وێنۆک| ڕۆژە سپییەکانی چەند مانگێکی دیاریکراو وەک ڕەجەب و شەعبان و ڕەمەزان، بە گرنگتر دادەنرێت، و ڕۆژانی ئاھەنگگێڕانن (بەپێی شیعە).]]
'''ڕۆژە سپییەکان''' ({{Langx|ar|ایّام البیض}}) سێ ڕۆژی دیاریکراوی ھەر مانگێکی ئیسلامین؛ ڕۆژانی پیرۆزن بەپێی ئیسلام ڕۆژووگرتن تێیان دا سوننەتە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=گەر سێ ڕۆژ لەمانگی شەوال بەڕۆژوو بێت بەنیەتی ئەوەی ڕۆژووی شەشەڵان و13 و14 و 15 مانگ (ڕۆژە سپیەکان) خێری ھەردووکیانی دەس دەکەوێت؟ : ماڵپەڕی وەڵامەکان |ناونیشان=https://walamakan.com/2220 |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=walamakan.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=فەرموودە: ئەگەر لە مانگێکدا سێ (ڕۆژ) بەڕۆژوو بوویت؛ ئەوا (ڕۆژانی) سێزدە وچواردە وپانزە بەڕۆژوو بە |ناونیشان=https://hadeethenc.com/ku/browse/hadith/10108 |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=فرەفەرھەنگی فەرموودە وەرگێڕاوەکانی پێغەمبەر -صلی اللە علیە وسلم- |زمان=ku}}&lt;/ref&gt; ئەم ڕۆژانە ڕۆژانی ١٣ و ١٤ و ١٥ی ھەموو مانگێکە بەپێی [[ڕۆژژمێری کۆچی]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=معین|یەکەم=محمد|ناونیشان=|سەردێڕ=[[Moin Encyclopedic Dictionary|فرھنگ معین]]|ڕێکەوت=|بڵاوکەرەوە=[[Amirkabir (publisher)|انتشارات امیرکبیر]]|ژپنک=|بەرگ=|شوێن=سرواژھٔ «ایام البیض»|پەڕە=|زمان=fa|بەستەری نووسەر=Mohammad Moin}}&lt;/ref&gt; [[شیعە]] پێیان وایە ''ڕۆژە سپییەکانی'' مانگەکانی مانگی [[ڕەجەب]] و [[شەعبان]] و [[ڕەمەزان]] زۆر گەورەترن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|trans-title= |ناونیشان=https://www.iribnews.ir/fa/news/49768/ایام-البیض-چھ-روزھایی-است-|سەردێڕ=ایام البیض چه روزهایی است ؟ |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢١|زمان=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشان=https://seekersguidance.org/answers/general-counsel/why-prophet-fast-white-days-month/|سەردێڕ=Why Did the Prophet Fast on the White Days of the Month? |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|وێبگە=SeekersGuidance |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;


== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|ئیسلام|ڕۆژژمێر|کات}}

{{ئیسلام-کۆلکە}}

[[پۆل:ھەڵسوکەتە ئیسلامییەکان]]
[[پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان]]
[[پۆل:خواناسی ئیسلامی]]</text>
      <sha1>m5mbf6jq0vy32j2jty3uhxt9rw41719</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:شەڕی سارد</title>
    <ns>1</ns>
    <id>291364</id>
    <revision>
      <id>1693921</id>
      <parentid>1554042</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:50:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1693921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2791" sha1="97au0wqwzqynaj08s3r4rlx40um8eyq" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شەڕی سارد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1554041 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20080624210152/http://www.systemicpeace.org/PC2005.pdf بۆ http://www.systemicpeace.org/PC2005.pdf زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ٠٦:١١، ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==
سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شەڕی سارد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1693920 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210224091229/https://persuasivemaps.library.cornell.edu/browse-subject بۆ https://persuasivemaps.library.cornell.edu/browse-subject زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ١٧:٥٠، ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>97au0wqwzqynaj08s3r4rlx40um8eyq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژنامەی وەقائیعی عێراق</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291849</id>
    <revision>
      <id>1693829</id>
      <parentid>1584350</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:34:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1860" sha1="57edlbfym5yic3iwvu4zt13y5otbdh0" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}}
}}
{{Databox}}'''ڕۆژنامەی وەقائیعی عێراق''' یەکەم [[ڕۆژنامە]]ی فەرمی [[عێراق]] بوو. لە [[ئاب|مانگی ئابی]] [[١٩٢٢|ساڵی ١٩٢٢]] دامەزراوە، یاساکانی عێراقی وەک [[یاسا]] و [[ڕێسا]] و ڕێنمایی و فەرمان بۆ فەرمانبەرانی [[حکوومەتی عێراق]] و ھاووڵاتیان و کۆمەڵگەی نێونەتەوەیی بڵاودەکردەوە. یەکەم ژمارەی فەرمی ڕۆژنامەکە لە [[٨ی کانوونی یەکەم|٨ی کانوونی یەکەمی]] [[١٩٢٢]] بوو، لەوێ دەستیکرد بە بڵاوکردنەوەی یاسا و لێدوانی فەرمی و خولەکی دانیشتنەکانی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق|ئەنجومەنی نوێنەران]] و ئەنجومەنی [[ئایار|پیران]][[١٩٥٨|،]] و تا [[ساڵ|ساڵی ١٩٥٨]] [[١٩٥٨|بەردەوام]] بوو. سەر بە وەزارەتی داد بوو کە سەرپەرشتی بڵاوکردنەوەی ڕۆژنامەکەی دەکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.moj.gov.iq/tashkelat.15/|سەردێڕ=وزارة العدل - جمهورية العراق |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210417185822/https://www.moj.gov.iq/tashkelat.15/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.moj.gov.iq}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|عێراق}}

{{عێراق-کۆلکە}}

[[پۆل:حکوومەتی عێراق]]</text>
      <sha1>57edlbfym5yic3iwvu4zt13y5otbdh0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێزانۆک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292833</id>
    <revision>
      <id>1694332</id>
      <parentid>1649089</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:33:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8834" sha1="nzm23odk6w5bnvpoaghket91qbw46ho" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ڕێزانۆک
| ناوی_فەرمی	    =  '''{{lang-ar| ریزانوک}}&lt;br&gt;{{lang-en| Rezanok}}'''
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=  
| جۆری_نیشتنگە		=     '''[[گوند]]'''
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  نەخشەی قەزاکانی(ڕەواندز، سۆران، چۆمان و خەلیفان).png
| شرۆڤەی_وێنە		= نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ڕەواندز|ڕەواندز]]، [[قەزای سۆران|سۆران]]، [[قەزای چۆمان|چۆمان]]، [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان)
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.59536| 44.71621}}}}
| قەبارەی_نەخشە  =200px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''گوندی ڕێزانۆک'''
| دەرزیی_نەخشە  =  Kurdistan Region#Iraq#Asia
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە            = 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە          = 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە      = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا
| بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە           = ١
| پۆتانەکان              = {{coord| 36.59536| 44.71621 |region:IQ|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای ڕەواندز|ڕەواندز]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=  [[ناحیە]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[ناحیەی وەرتێ]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			    =  ٧٢٠
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		= - کەس&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە			= [[١٩٧٧]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧)
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  ٠٬٧٥٨&lt;ref name=&quot;GlobalDataLab&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST		= [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST	= +٤:٣٠
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}

'''ڕێزانۆک''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی وەرتێ]] لە [[قەزای ڕەواندز]] لە [[ئیدارەی سۆران|ئیدارەی سەربەخۆی سۆران]] [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].&lt;ref&gt; https://www.hawlergov.org/app/node/393&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}&lt;/ref&gt;.

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}


{{قەزای ڕەواندز}}
{{تووڵی دەروازە|کوردستان}}

{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:جوگرافیای کوردستان]]</text>
      <sha1>nzm23odk6w5bnvpoaghket91qbw46ho</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژنامەی وەقایعی کوردستان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292860</id>
    <revision>
      <id>1693830</id>
      <parentid>1564053</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:34:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1311" sha1="8crg1tnuiadbud1zml8xv55ox38ruu4" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}}
}}
'''ڕۆژنامەی وەقایعی کوردستان''' [[ڕۆژنامە|ڕۆژنامەی]] فەرمی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]ە کە لەلایەن [[وەزیری داد|وەزارەتی داد]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.mojkurdistan.com/Kurdish_Malper.aspx |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120215112357/http://www.mojkurdistan.com:80/Kurdish_Malper.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی شوباتی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt; ھەفتانە دەردەچێت، ھەموو دووشەممەیەک، ئەگەر بابەتەکان لەبەردەستدا بن. ڕۆژنامەکە بەپێی [[یاسا|یاسای]] ژمارە (٤)ی ساڵی [[١٩٩٩]] لەلایەن سەرۆکایەتی پەرلەمانی کوردستانەوە دەرچووە. یەکەم ژمارەی لە [[٤ی ئایار|٤ی ئایاری]] [[٢٠٠٠]] دەرچووە و تا ئێستاش چاپ دەکرێت.

== سەرچاوەکان ==

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|عێراق}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}}

{{عێراق-کۆلکە}}</text>
      <sha1>8crg1tnuiadbud1zml8xv55ox38ruu4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆیاڵ ڕۆد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293285</id>
    <revision>
      <id>1694073</id>
      <parentid>1566781</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:36:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تورکیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2488" sha1="97cjlujf36skqvjwqpwao3juf7bf6ss" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Achaemenid_Empire_at_its_greatest_extent_according_to_Oxford_Atlas_of_World_History_2002.jpg|وێنۆک|نەخشەی ئیمپراتۆرییەتیی ھەخامەنشی و ئەو بەشەی ڕۆیاڵ ڕۆد کە لەلایەن [[ھێرۆدۆت]]ەوە ئاماژەی پێکراوە]]
'''ڕۆیاڵ ڕۆد''' [[شاڕێگە|شاڕێگەیەکی]] کۆنە کە لە سەدەی ٥ی پ. ز لە [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]] بۆ بازرگانی ڕێکخرایەوە و دووبارە دروستکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Graf|یەکەم=David F.|ناونیشان=http://www.nino-leiden.nl/publication/continuity-and-change|سەردێڕ=Continuity &amp; Change: Proceedings of the Last Achaemenid History Workshop 1990|بڵاوکەرەوە=Nederlands Instituut voor het Nabije Oosten|ساڵ=١٩٩٤|ژپنک=٩٠-٦٢٥٨-٤٠٨-X|بەرگ=٨|پەڕەکان=١٦٧–١٨٩|chapter=The Persian Royal Road System}}&lt;/ref&gt; [[ڕێگە|ڕێگەکە]] بۆ ئاسانکاریی پەیوەندیی خێرا لە بەشی ڕۆژاوای ئیمپراتۆریەتە گەورەکە لە [[شاری کۆنینەی شۆش|شۆشەوە]] بۆ ساردیس دروست کرابوو&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Fox|یەکەم=Robin Lane|سەردێڕ=Alexander the Great|بڵاوکەرەوە=Penguin|ساڵ=١٩٧٣|ژپنک=٠-٨٦٠٠٧-٧٠٧-١|شوێن=London|پەڕە=٩٦}}&lt;/ref&gt; و پێدەچێت لە سەردەمی دارایوشی یەکەمدا تەواو کرابێت. وابڕیار بوو نامەبەرە ئەسوارەکانی ئەنگاریۆم مەودای {{Convert|1677|mi|km}} لە شۆشەوە بۆ ساردیس لە نۆ ڕۆژدا ببڕن؛ گەشتەکە بە پێ نەوەد ڕۆژی دەخایاند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kia|یەکەم=Mehrdad|ناونیشان=https://books.google.com/books?isbn=1610693914|سەردێڕ=The Persian Empire: A Historical Encyclopedia|ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO|ژپنک=٩٧٨-١-٦١٠٦٩-٣٩١-٢|شوێن=Santa Barbara|پەڕە=١٢٧}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Royal Road}}
{{شریتی دەروازە|ئەندازیاری|تورکیا|ئێران|مێژوو}}

{{تورکیا-کۆلکە}}
{{ئێران-کۆلکە}}

[[پۆل:بابل]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>97cjlujf36skqvjwqpwao3juf7bf6ss</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیچارد مادن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293862</id>
    <revision>
      <id>1694170</id>
      <parentid>1570435</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T04:36:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694170</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3169" sha1="56t7i22am8wyh656hmhhzyi97x0hb1s" xml:space="preserve">{{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ڕیچارد مادن''' (لەدایکبووی ١٨ی حوزەیرانی ١٩٨٦) ئەکتەرێکی سکۆتلەندییە. لە تەمەنی ١١ ساڵیدا لە یەکەم ڕۆڵیدا بەشداربوو و لە ساڵی ٢٠٠٠دا یەکەم دەرکەوتنی ئەکتەریی لەسەر شاشە ئەنجامدا. دواتر لە کاتی خوێندنیدا لە کۆنسێرڤاتۆری شاھانەی سکۆتلەندا دەستی بە نواندن لەسەر شانۆ کرد. لە ٢٠٠٧دا، لەگەڵ کۆمپانیای شێکسپیر گڵۆب گەشتێکی کرد وەک [[ڕۆمیۆ]] لە ''[[ڕۆمیۆ و جولیەت|ڕۆمیۆ و جوولییەت]]''دا، ڕۆڵێک کە لە ٢٠١٦دا لە وێست ئێند دووبارەی کردەوە. مادن بە ڕۆڵی ڕۆب ستارک لە زنجیرە درامای خەیاڵیی ''[[کایەی تەختە پاشایەتییەکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|کایەی تەختە پاشایەتییەکان]]'' لە ٢٠١١ تا ٢٠١٣ بەناوبانگ بوو.

مادن ڕۆڵی شازادە کیتی لە فیلمی خەیاڵیی ڕۆمانسیی سیندرێلا (٢٠١٥) و بانکداری ئیتاڵی کۆزیمۆ دی مێدیچی لە وەرزی یەکەمی زنجیرە خەیاڵییە مێژووییەکەی مێدیچی (٢٠١٦) گێڕا. لە ٢٠١٨دا، ستایشی زۆری بۆ نواندنەکەی وەک ئەفسەرێکی پۆلیس لە زنجیرە تریلەری بۆدیگارد بەدەستھێنا، کە بەھۆیەوە خەڵاتێکی [[خەڵاتەکانی گۆڵدن گڵۆب|گۆڵدن گڵۆب]]ی بردەوە. ساڵی دواتر، مادن لەلایەن کۆواری ''[[تایم (کۆوار)|تایم]]''ەوە وەک یەکێک لە [[تایم ١٠٠|١٠٠ کاریگەرترین کەسایەتییەکانی جیھان]] ناونرا، و ڕۆڵی پاڵپشتی ھەبوو وەک بەڕێوەبەری مۆسیقا جۆن ڕید لە فیلمی ژیاننامەی ڕۆکێت مان و لیوا بلەیک لە فیلمی جەنگیی ''[[١٩١٧ (فیلمی ٢٠١٩)|١٩١٧]]''. لەو کاتەوە وەک [[کەسایەتییەکانی جیھانی سینەماییی مارڤڵ|ئیکاریس]] لە فیلمی سووپەرھیرۆی [[جیھانی سینەماییی مارڤڵ]] بە ناوی ''[[نەمرەکان (فیلم)|نەمرەکان]]'' (٢٠٢١) و وەک سیخوڕێک لە زنجیرە تریلەری ئەکشنی سیتادێل (٢٠٢٣–ئێستا) بەشداری کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Richard Madden}}
{{شریتی دەروازە|ژیاننامە|شانشینی یەکگرتوو|فیلم}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{فیلم-کۆلکە}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>56t7i22am8wyh656hmhhzyi97x0hb1s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیفراندۆمی دەستووریی ٢٠٢٦ی ئیتاڵیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293897</id>
    <revision>
      <id>1694130</id>
      <parentid>1574333</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T01:37:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (یاسا-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3729" sha1="ft29zljpv9xreuv5mke39im62ktu0yl" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}

ڕیفراندۆمێکی دەستووری سەبارەت بە چاکسازیی سیستەمی دادوەری لە [[ئیتاڵیا]] لە ٢٢ و ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٦ بەڕێوەچوو. مەبەست لێی پێداچوونەوە بوو بە بەشی دووەم و بەشی چوارەمی تاقمی دووەمی [[دەستووری ئیتاڵیا]]. ئەمە پێنجەمین ڕیفراندۆمی دەستووری بوو لە مێژووی کۆماری ئیتاڵیادا.

داوا لە دەنگدەران کرا کە ئایا یاسایەکی دەستووری پەسەند دەکەن، کە زۆرجار بە &quot;چاکسازیی نۆردیۆ&quot; (ڕیفۆرما نۆردیۆ) ناودەبرێت بەناوی وەزیری داد کارلۆ نۆردیۆ، کە دەستووری ئیتاڵیا لە لایەنی جیاوازدا ھەموار دەکاتەوە، دیارترینیان بە پێشنیارکردنی جیاکردنەوەی دەستووریی ڕێڕەوی کار لەنێوان [[دادوەر|دادوەران]] و داواکارانی گشتی، دابەشکردنی ئەنجومەنی باڵای دادوەری (سی ئێس ئێم) بۆ دوو دەستەی جیاواز، و ھەڵبژاردنی ئەندامان بە تیروپشک لەبری ھەڵبژاردنی تەقلیدی، ھەروەھا دامەزراندنی دادگایەکی باڵای تەمبێکاری بۆ چاودێریکردنی ڕێکارەکانی تەمبێکاری.

پڕۆژەیاسای دەستووری کە لەلایەن حکوومەتەوە دەستپێشخەریی بۆ کرابوو، لە ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ لەلایەن ئەنجومەنی پیرانی کۆمارەوە پەسەند کرا. لەبەر ئەوەی لە کاتی پرۆسەی پەسەندکردنی پەرلەمانیدا نەگەیشتە زۆرینەی دوو لەسەر سێی پێویست لە ھەر کام لە ژوورەکانی پەرلەمانی ئیتاڵیا، بەپێی ماددەی ١٣٨ی دەستووری ئیتاڵیا، زوو واژووە پێویستەکان کۆکرانەوە بۆ داواکردنی ڕیفراندۆمێکی دەستووریی پشتڕاستکەرەوە.

لە ڕێژەی بەشدارییەکی زیاتر لەوەی چاوەڕوان دەکرا و بە پێچەوانەی ڕاپرسییەکانی کۆتایی کە ھەڵبژاردنێکی نزیکیان نیشان دەدا، دوای ئەوەی ڕاپرسییەکانی پێشوو لە سەرەتادا سوودێکی بەرچاویان بۆ لایەنگران نیشان دابوو، دەنگدەران بە ڕێژەی ٥٣٫٢٪ بەرامبەر ٤٦٫٨٪ چاکسازییە دەستوورییەکەیان ڕەتکردەوە. ئەمە وەک گورزێکی گەورە بۆ حکوومەتی مێلۆنی بینرا. ڕێژەی یاسایی بۆ کارا بوونی ڕیفراندۆمەکە پێویست نەبوو، و یاسای نۆردیۆ کە خرایە ڕیفراندۆمەوە دەردەچوو ئەگەر لەلایەن زۆرینەی دەنگە دروستەکانەوە پشتڕاست بکرایەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Italian constitutional referendum, 2026}}

{{یاسا-کۆلکە}}
{{سیاسەت-کۆلکە}}

[[پۆل:CS1 Italian-language sources (it)]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>ft29zljpv9xreuv5mke39im62ktu0yl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆکی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293973</id>
    <revision>
      <id>1694063</id>
      <parentid>1574016</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:35:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7391" sha1="ozys6n9gjy5i2eji1ucys85tkoseqe1" xml:space="preserve">'''''ڕۆکی''''' [[فیلمی وەرزشی|فیلمێکی درامای وەرزشی]] [[فیلمی سەربەخۆ|سەربەخۆی]] ئەمریکییە لە &lt;ref name=&quot;filmsite.org&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.filmsite.org/70sintro.html|سەردێڕ=Film History of the 1970s |وێبگە=www.filmsite.org}}&lt;/ref&gt; لە دەرهێنانی جۆن جی ئەڤیلدسن و لەلایەن [[سیلڤستەر ستالۆن|سیلڤێستەر ستاڵۆنەوە]] نووسراوە و ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕێت. یەکەم قۆناغە لە [[ڕۆکی (زنجیرەفیلم)|زنجیرەی ''ڕۆکی'']] و هەروەها تالیا شایر و [[بێرت یۆنگ]] و [[کارل وێزەرز]] و بێرگێس مێردیس ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕن . لە فیلمەکەدا، ڕۆکی بالبۆا ([[سیلڤستەر ستالۆن|ستالۆن]])، پیاوێکی هەژاری یاریزانی [[مستانی]] و کۆکەرەوەی قەرزەکانی قەرزدەرێکە لە [[فیلادێلفیا|فیلادلفیا]] ، هەلێک بەدەستدۆهێنێت بۆ پاڵەوانێتی مستانی کێشگرانی دەهێنێت کە لەلایەن ئەپۆلۆ کرید ([[کارل وێزەرز|وێزەرز]])ەوە بەڕێوەدەبرێت.

ڕۆکی دەستی پێکرد بە پەرە لە مانگی ئازاری ١٩٧٥، دوای ئەوەی ستاڵۆن سیناریۆوەکەی بە سێ ڕۆژ نووسی. کەوتە دۆخێکی بەرھەمھێنانی ئاڵۆز دوای ئەوەی ستاڵۆن فیلمەکەی ڕەتکردەوە ئەگەر خۆی ڕۆڵە سەرەکییەکە نەبێت؛ لە کۆتاییدا [[یوونایتد ئارتیستس|یونایتد ئارتیستس]] ڕازی بوون بۆ ھێشتنی ستاڵۆن لە ڕۆڵە سەرەکییەکە دوای ئەوەی گرێبەستێکی شەش ملیۆن دۆلاریی ڕەتکردەوە بۆ فرۆشتنی مافی فیلمەکە. [[وێنەگرییی سەرەکی|فۆتۆگرافی سەرەکی]] لە مانگی یەکی ساڵی ١٩٧٦ دەستی پێکرد، تۆمارکردنی فیلمەکە بە شێوەیەکی سەرەکی لە [[فیلادێلفیا|فیلادلفیا]] بەڕێوەچوو؛ چەندین شوێن کە لە فیلمەکەدا تۆمارکران، وەکو هەنگاوی ڕۆکی, ئێستا بە شوێنەواری کولتووری دادەنرێن. &lt;ref name=&quot;Rocky&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.tcm.com/tcmdb/title/20655/rocky|سەردێڕ=Watch Turner Classic Movies on TCM.com |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160311113915/http://www.tcm.com/tcmdb/title/20655/Rocky/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=TCM database}}&lt;/ref&gt; بە بودجەیەکی بەرهەمهێنانی مەزەندەکراو، کە لە خوار ١.١ ملیۆن دۆلار بوو، ''ڕۆکی'' تەوری ھەژاریی بۆ دەوڵەمەندیی و [[خەونی ئەمەریکی|خەونی ئەمریکی]] لە دراما وەرزشییەکان بەناوبانگ کرد کە پێش فیلمەکەش بوونیان ھەبوو.
[[پەڕگە:Sylvester_Stallone_-_1977.jpg|وێنۆک|[[سیلڤستەر ستالۆن|سیلڤێستەر ستالۆن]] لە ساڵی ١٩٧٧]]

* [[سیلڤستەر ستالۆن|سیلڤێستەر ستاڵۆن]] وەک ڕۆبەرت &quot;ڕۆکی&quot; بالبۆا
* تالیا شایر وەک ئەدریانا &quot;ئادریان&quot; پێنینۆ
* [[بێرت یۆنگ]] وەک پاولی پێنینۆ
* [[کارل وێزەرز]] وەک ئەپۆلۆ کرید
* بێرگێس مێردیس وەک مایکل &quot;میکی&quot; گۆڵدمیل
* [[تایەر دەیڤد]] وەک جۆرج &quot;مایڵز&quot; جێرگنس
* جۆ سپینێل وەک تۆنی گازۆ
* جیمی گامبینا وەک مایک
* [[تۆنی بێرتۆن]] وەک تۆنی &quot;دوک&quot; ئێڤەرز
* پێدرۆ لۆڤێل وەک سپایدەر ڕیکۆ
* [[ستان شاو]] وەک &quot;بیگ دیپەر&quot; براون
* جۆدی لێتیزیا وەک ماری
* [[فرانک ستاڵۆن]] وەک گۆرانیبێژی ستریتکۆرنەر
* جۆ فرازیەر وەک خۆی


=== ڕۆمانسازی ===
لەگەڵ بڵاوبوونەوەی فیلمەکە، ڕۆمانێک ساغکرا لەبارەی فیلمەکە لەلایەن ڕۆسەلین درێکسلەر لەژێر ناوی جولیا سۆڕێڵ، و بڵاوکرا لەلایەن بالانتین بوکس. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Rocky (Book, 1976)|بڵاوکەرەوە=WorldCat.org|oclc=٢٨٥١٧٤٨}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sorel|یەکەم=Julia|ناونیشان=https://archive.org/details/rockysore00sore|سەردێڕ=Rocky|ڕێکەوت=١٩٧٦|بڵاوکەرەوە=[[Ballantine Books]]|ژپنک=٠-٣٤٥-٢٥٣٢١-٣|بەستەری نووسەر=Rosalyn Drexler|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}&lt;/ref&gt;

=== پارۆدییەکان ===
''ڕۆکی'' بەدرێژایی ساڵان زۆر پارۆدی کراوە، تەنانەت لە ساڵی ١٩٨٨دا فیلمێکی درێژی لاساییکردنی لەسەر کرا  بەناوی ڕیکی ١. لە ساڵی ١٩٨٨، دەرھێنەری فینلەندی ئاکی کاوریسماکی لاساییکردنێکی ٨- خولەکی دروست کرد لەسەر فیلمی ''Rocky IV'' بەناوی ''Rocky VI.''
== سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}
== بەستەری دەرەکی ==

* {{IMDb title|0075148}}
* {{AFI film|53862}} 
* [https://www.espn.com/page2/s/stallone/011207.html The Making of ''Rocky''] by Sylvester Stallone
* [https://www.espn.com/page2/s/webb/011207.html A Movie of Blood, Spit and Tears] by Royce Webb
* [https://www.espn.com/page2/s/wiley/011212.html Six Little Known Truths about ''Rocky''] by Ralph Wiley
* [https://proxy.espn.com/espn/page2/story?page=simmons/011207 Which ''Rocky'' is the real champ?] by Bill Simmons
* [https://totalrocky.com/the-films/rocky-1976/production-notes Rocky: Behind the Scenes]
* [https://www.thefightcity.com/rihn-curcio-calling-of-rocky-boxing-cinema/ ''Rocky,'' a critical discussion]
{{شریتی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم}}
{{پۆلی کۆمنز|Rocky (franchise)}}

{{فیلم-کۆلکە}}

[[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]]
[[پۆل:فیلمەکانی ئەمریکا بۆ تۆمارکردنی فیلمی نەتەوەیی]]
[[پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی سیلڤستەر ستالۆن]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی کە دەرھێنەرەکەیان خەڵاتی ئۆسکاری بۆ باشترین دەرھێنان بەدەستھێناوە]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە کالیفۆرنیا وێنەیگیراون]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لە پەنسێلڤانیا داندراون]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین فیلم]]
[[پۆل:براوەکانی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین فیلمی درامی]]
[[پۆل:فیلمە سەربەخۆیە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی ١٩٧٦]]</text>
      <sha1>ozys6n9gjy5i2eji1ucys85tkoseqe1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆمۆالد واداگنی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294533</id>
    <revision>
      <id>1693758</id>
      <parentid>1575736</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T13:33:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1390" sha1="sih4khlqfocctsc9txjm6kwgm5cypfa" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}

'''ڕۆمۆالد واداگنی''' (لەدایکبووی ٢٠ی حوزەیرانی ١٩٧٦) سیاسەتمەدارێکی بێبینییە کە سەرۆکی ھەڵبژێردراوی بێنینە. لەوەتەی نیسانی ٢٠١٦وە وەک وەزیری ئابووری و داراییی بێنین خزمەت دەکات. پێش چوونە ناو بواری سیاسەتەوە، واداگنی بۆ ماوەی ١٧ ساڵ لە کۆمپانیای ڕاوێژکاری [[دیلۆیت]] کاری کردووە. ئەو بۆ یەکەمجار لە ٧ی نیسانی ٢٠١٦ لە یەکەم حکوومەتی تالۆندا وەک وەزیری ئابووری و دارایی دەستنیشان کرا، و دواتر لە ساڵی ٢٠٢١دا بە پلەی وەزیری باڵا دووبارە دەستنیشانکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Romuald Wadagni}}
{{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|زانستی سیاسەت}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦]]
[[پۆل:زیندووان]]</text>
      <sha1>sih4khlqfocctsc9txjm6kwgm5cypfa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1693983</id>
      <parentid>1693758</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T20:06:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1693983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1310" sha1="3qh81ikx4x3ao898jo0w24yfsqzd6qm" xml:space="preserve">{{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}

'''ڕۆمۆالد واداگنی''' (لەدایکبووی ٢٠ی حوزەیرانی ١٩٧٦) سیاسەتمەدارێکی بێبینییە کە سەرۆکی ھەڵبژێردراوی بێنینە. لەوەتەی نیسانی ٢٠١٦وە وەک وەزیری ئابووری و داراییی بێنین خزمەت دەکات. پێش چوونە ناو بواری سیاسەتەوە، واداگنی بۆ ماوەی ١٧ ساڵ لە کۆمپانیای ڕاوێژکاری [[دیلۆیت]] کاری کردووە. ئەو بۆ یەکەمجار لە ٧ی نیسانی ٢٠١٦ لە یەکەم حکوومەتی تالۆندا وەک وەزیری ئابووری و دارایی دەستنیشان کرا، و دواتر لە ساڵی ٢٠٢١دا بە پلەی وەزیری باڵا دووبارە دەستنیشانکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Romuald Wadagni}}
{{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|زانستی سیاسەت}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦]]
[[پۆل:زیندووان]]</text>
      <sha1>3qh81ikx4x3ao898jo0w24yfsqzd6qm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کیێل ھێنریکسن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295892</id>
    <revision>
      <id>1694390</id>
      <parentid>1585516</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T11:50:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1694390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2036" sha1="6fwi9qmk16f05y8doi5xcai2545oapy" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''کیێل ھێنریکسن''' ({{بە نەرویژی|Kjell Henriksen}}؛ ١ی شوباتی ١٩٣٨ – ٣ی نیسانی ١٩٩٦)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Kjell Gunnar Henriksen |ناونیشان=https://www.slektogdata.no/gravminner/grav/7f67f6a7-e499-4111-bc5b-200233d15710 |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٤ |وێبگە=Slekt og Data |زمان=no |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211228124333/https://www.slektogdata.no/gravminner/grav/7f67f6a7-e499-4111-bc5b-200233d15710 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; زانا، مامۆستای [[زانکۆی جەمسەری باکووری نەرویژ]] و توێژەرێکی نەرویژی بوو کە سەرنجێکی تایبەتی بۆ [[ئۆڕۆڕا|ڕووناکییە جەمسەرییەکان]] ھەبوو. بەھۆی ھەوڵەکانی ئەو بۆ لێکۆڵینەوە لە ڕووناکییە جەمسەرییەکان، ڕوانگەیەکی نوێ بەناوی ڕوانگەی کیێل ھێنریکسن لە [[سڤالبارد]] کرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٧ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [https://aurora.unis.no/ ڕوانگەی کیێل ھێنریکسن]
* [https://web.archive.org/web/20070613043416/http://haldde.unis.no/nordlysstasjon_history.htm پێشکەشکردنی پێوانە نوورییەکانی ڕووناکییە جەمسەرییەکان لە سڤالبارد بە ئاماژەدان بە ھەوڵەکانی ھێنریکسن]

{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|زانست|فیزیک|گەردوون|نەرویژ}}
{{فیزیکزان-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٨]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٩٦]]</text>
      <sha1>6fwi9qmk16f05y8doi5xcai2545oapy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕایەن داڵ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296226</id>
    <revision>
      <id>1693730</id>
      <parentid>1692168</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:16:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4757" sha1="kfpkdmcd35pokqxhb3jhgdul2t3f50q" xml:space="preserve">{{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}}
{{زانیاریدانی کەسایەتی|name=Ryan Dahl|image=Ryan Dahl.jpg|caption=Dahl (2010; age 29).|birth_name=|birth_date={{Birth year and age|1981}}|birth_place=[[San Diego]], California, U.S|education=[[UC San Diego]]{{ھن}}[[University of Rochester]]|known_for=[[Node.js]] and [[Deno (software)|Deno]]|website=https://tinyclouds.org/}}

'''ڕایەن داڵ'''  ({{بە ئینگلیزی|Ryan Dahl}}؛ لەدایکبووی ١٩٨١) [[ئەندازیاریی نەرمامێر]]، کە بەھۆی دروستکردنی ژینگەی ڕەنتایمی جاڤاسکریپتی (Node.js) و ھەروەھا ژینگەی ڕەنتایمی (Deno) بۆ جاڤاسکریپت و تایپسکریپت ناسراوە.

== ژیاننامە ==
ڕایەن لە [[سان دیێگۆ|شاری سان دیێگۆ]] لە ویلایەتی کالیفۆرنیا گەورە بووە. کاتێک تەمەنی شەش ساڵ بوو دایکی ئۆتۆمبێلێکی جۆری Apple IIcی بۆ کڕی، ئەمەش یەکێک بوو لە یەکەم ئەزموونەکانی لەگەڵ تەکنەلۆژیادا. داڵ لە کۆلێژێکی کۆمەڵایەتی لە سان دیێگۆ خوێندوویەتی و دواتر گواستراوەتەوە بۆ زانکۆی سان دیێگۆ و لەوێ [[ماتماتیک|بیرکاری]] خوێندووە. دواتر لە زانکۆی ڕۆچێستەر خوێندکاری خوێندنی باڵای بیرکاری کرد و لەوێ تۆپۆلۆژیای جەبریی خوێند، کە بۆ یەک دوو ساڵ «زۆر ئەبستراکت و جوان»ی زانی بەڵام دواتر بێزار بوو لێی چونکە «ھێندە بۆ ژیانی ڕاستەقینە ناگونجێت».&lt;ref name=&quot;interview&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Okhotnikov |یەکەم=Andrey |ناونیشان=https://www.linkedin.com/pulse/interview-ryan-dahl-creator-nodejs-andrey-okhotnikov |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=LinkedIn}}&lt;/ref&gt;

=== کاری ڕوبی ===
دوای تەواوکردنی خوێندن، ڕایەن چووە ناو بڕوانامەی دکتۆرا؛ بەڵام لە کۆتاییدا وازی لە خوێندن ھێنا، بەو پێیەی نەیدەویست تەواوی ژیانی بۆ بیرکاری تەرخان بکات. لەبری ئەوە بەرەو ئەمریکای باشوور بەڕێکەوت و لەوێ دەستی کرد بە پەرەپێدانی بەرنامەی وێب بە زمانی [[ڕووبی|Ruby]].&lt;ref name=&quot;interview&quot;/&gt;

=== Node.js ===
لە ٢٧ی ئایاری ٢٠٠٩ داھل پڕۆژەکەی بڵاو کردەوە کە بریتی بوو لە [[نۆد جەی ئێس|Node.js]] runtime.&lt;ref name=&quot;nodehistory&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشان=http://blog.builtinnode.com/post/a-history-of-node-js|سەردێڕ=A history of Node.js|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=BuiltInNode.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190504123238/http://blog.builtinnode.com/post/a-history-of-node-js|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠١٢، دوای ئەوەی لە ساڵی ٢٠٠٩ەوە کاری لەسەر پڕۆژەی Node.js کردووە، ڕایەن ڕای گەیاند کە لە پڕۆژەکە دوور دەکەوێتەوە و بەڕێوەبردنی کارگێڕی دەداتە دەست دروستکەری NPM و کارمەندی پێشووی کۆمپانیای جۆینت، ئیسحاق ز.&lt;ref name=&quot;nodehistory&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.joyent.com/blog/one-year-with-nodejs|سەردێڕ=One Year with Node.js|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=Joyent.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190430175616/https://www.joyent.com/blog/one-year-with-nodejs|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Ryan Dahl}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆمپیوتەر}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{کۆمپیوتەر-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١]]
[[پۆل:ئەندازیارانی نەرمەواڵەی ئەمریکا]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>kfpkdmcd35pokqxhb3jhgdul2t3f50q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێدمۆنت، واشینگتن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296365</id>
    <revision>
      <id>1694252</id>
      <parentid>1588826</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T07:39:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2673" sha1="2g9mnbf13fu1crs3l012zneo1egvgoh" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ڕێدمۆند''' شارێکە لە کەرتی کینگ، واشینگتن، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، کە دەکەوێتە {{Convert|15|mi}} لە ڕۆژھەڵاتی [[سیاتڵ]]. ژمارەی دانیشتووانی ٧٣٬٢٥٦ کەس بوو لە [[سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠٢٠)|سەرژمێریی ٢٠٢٠دا]].&lt;ref name=&quot;2020 Census (City)&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://data.census.gov/profile/Redmond_city,_Washington?g=160XX00US5357535|سەردێڕ=Explore Census Data |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

ڕێدمۆند زیاتر وەک مۆڵگەی [[مایکرۆسۆفت]] و [[نینتێندۆ|نینتێندۆی ئەمریکا]] ناسراوە. شارەکە خاوەنی پیشەسازییەکی تەکنەلۆژیی گەورەیە، جگە لەوەی ناوچەیەکی نیشتەجێبوونە بۆ ئەو کەسانەی لە سیاتڵ کار دەکەن، کە لە ئەوبەری دەریاچەی واشینگتن لەسەر ڕێڕەوی ویلایەتی ٥٢٠ ھەڵکەوتووە.

بەھۆی پێشبڕکێیەکی ساڵانەی پاسکیل لەسەر شەقامەکانی شارەکە و بوونی تاقە ڤێلۆدرۆمی (گۆڕەپانی پاسکیلسواری) ویلایەتەکە، ڕێدمۆند ھەروەھا بە «پایتەختی پاسکیلی باکووری ڕۆژاوا» ناسراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.epodunk.com/slogans/sports.html|سەردێڕ=Community slogans about sports - ePodunk |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150519001923/http://www.epodunk.com/slogans/sports.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئایاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AboutRedmond&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.redmond.gov/840/About-Redmond|سەردێڕ=About Redmond {{!}} Redmond, WA |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئایاری ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Redmond, Washington}}

{{بێپۆل|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}

{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>2g9mnbf13fu1crs3l012zneo1egvgoh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆک وێڵ ئینتەرناشناڵ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296677</id>
    <revision>
      <id>1694050</id>
      <parentid>1592080</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:33:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپانیا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2660" sha1="ietajnrbammg4ajwwa8fdg2ggjzgn2l" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ڕۆک وێڵ ئینتەرناشناڵ''' کۆمپانیایەکی تێکەڵاوی گەورەی بەرھەمھێنانی ئەمریکی بوو. لە بوارەکانی فڕۆکە، پیشەسازیی بۆشاییی ئاسمان، ئەلکترۆنیاتی بەرگری و بازرگانی، پارچەکانی پیشەسازیی ئۆتۆمۆبیل، چاپخانەکان، ئاڤیۆنیک و بەرھەمە پیشەسازییەکاندا چالاک بوو. لە لووتکەی کارەکانیدا، ڕۆک وێڵ ئینتەرناشناڵ لە ڕیزبەندیی ٢٧ەمی لیستی فۆڕچن ٥٠٠دا بوو، کە خاوەنی زیاتر لە ٨ ملیار دۆلار دارایی، ٢٧ ملیار دۆلار فرۆش و ١١٥٬٠٠٠ کارمەند بوو.

پێشینەی ڕۆک وێڵ ئینتەرناشناڵ کۆمپانیای بەرھەمھێنانی ڕۆک وێڵ بوو، کە لە ساڵی ١٩١٩ لەلایەن ویلارد ڕۆک وێڵەوە دامەزرا. لە ساڵی ١٩٦٨دا، کۆمپانیای بەرھەمھێنانی ڕۆک وێڵ حەوت بەشی کارپێکردنی لەخۆدەگرت کە ڤاڵڤی پیشەسازی، بزوێنەری ٢-خولیی ئەڵمانی، ئامێرە کارەبایییەکان، و پێوەرەکانی گاز و ئاویان بەرھەم دەھێنا. لە ساڵی ١٩٧٣دا، لەگەڵ بەرھەمە فڕۆکەوانی و بۆشایییەکانی نۆرس ئەمریکان ڕۆک وێڵ تێکەڵ کرا و ناوی گۆڕدرا بۆ ڕۆک وێڵ ئینتەرناشناڵ. لە سەرەتای ھەشتاکانی سەدەی بیستەمەوە دابەش کرا بۆ چەندین کۆمپانیای جیاواز، لەوانە دابەشبوونی کۆتایی لە ساڵی ٢٠٠١ بۆ ڕۆک وێڵ ئۆتۆمەیشن و ڕۆک وێڵ کۆڵینز.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Rockwell}}
{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی|کۆمپانیا|فڕین|دەیەی ٢٠٠٠}}

{{کۆمپانیا-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:کۆمپانیاکانی تەکنەلۆجیا کە لە لۆس ئەنجلۆسی گەورە جێگیرن]]
[[پۆل:کۆمپانیاکانی فڕۆکەوانی ئەمریکا]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>ietajnrbammg4ajwwa8fdg2ggjzgn2l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پڕۆژەی میوانداریکردنی یەکگرتوو بۆ جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296774</id>
    <revision>
      <id>1693751</id>
      <parentid>1688526</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:23:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4190" sha1="b2md1n4kt0750l2s2h1gduhlzdndrsy" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس
|وێنە = United States-Canada-Mexico 2026 FIFA World Cup bid.svg
}}
'''یونایتد ٢٠٢٦'''، کە ھەروەھا بە '''پڕۆژەی میوانداریکردنی ٢٠٢٦ی ئەمریکای باکوور''' دەناسرێت، پڕۆژەیەکی میوانداریکردنی ھاوبەشی سەرکەوتوو بوو کە لەلایەن فیدراسیۆنی تۆپی پێی ویلایەتە یەکگرتووەکان، پێکەوە لەگەڵ کۆمەڵەی تۆپی پێی کەنەدا و فیدراسیۆنی تۆپی پێی مەکسیکەوە بەڕێوەچوو، بۆ میوانداریکردنی [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦]] لە [[کەنەدا]]، [[مەکسیک]]، و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]].

لەکاتێکدا فیدراسیۆنەکانی تۆپی پێی کەنەدا، مەکسیک و ویلایەتە یەکگرتووەکان بە جیا پلانی خۆیان بۆ پڕۆژەی میوانداریکردنی جامی جیھانیی ٢٠٢٦ ڕاگەیاندبوو، چەمکی پڕۆژەیەکی ھاوبەش لە نێوان سێ وڵاتەکەی ئەمریکای باکوور بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠١٦ پێشنیار کرا. پڕۆژە ھاوبەشەکە بە فەرمی لە ١٠ی نیسانی ٢٠١٧ پەردەی لەسەر لادرا، کە بەپێی ئەو پڕۆژەیە پاڵەوانێتییەکە لە یاریگاکانی ھەر سێ وڵاتەکەدا بەڕێوەدەچێت. لیستێکی کورتی ٢٣ شاری بەربژێر لە پڕۆژە فەرمییەکەدا ناویان ھێنرا، کە ١٧یان لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، ٣ لە کەنەدا، و ٣ لە مەکسیک بوون. لیستی کۆتایی ١١ شاری ویلایەتە یەکگرتووەکان لەخۆدەگرێت کە دەچنە پاڵ دوو شاری کەنەدی و سێ شاری مەکسیکی، بۆ پێکھێنانی لیستی ١٦ شار کە میوانداریی یارییەکانی جامی جیھانی دەکەن. ھەرچەندە پڕۆژەیەکی ھاوبەشە، بەڵام زۆرینەی یارییەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکان بەڕێوەدەچن. پڕۆژە سەرەتایییەکە پێشنیاری ئەوەی کردبوو کە ویلایەتە یەکگرتووەکان میوانداریی ٦٠ یاری لە کۆی ٨٠ یاری بکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Carlise |یەکەم=Jeff |ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشان=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup|سەردێڕ=U.S., Mexico and Canada officially launch bid to co-host 2026 World Cup |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی نیسانی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt; دوای ئەوەی شێوازی پاڵەوانێتییەکە لە ئازاری ٢٠٢٣دا ھەموارکرایەوە، دابەشکردنی یارییەکان بەم شێوەیەی لێھات: لە کۆی ١٠٤ یاری، کەنەدا میوانداریی ١٣ یاری دەکات، مەکسیک ١٣ یاری، و ویلایەتە یەکگرتووەکان ٧٨ یاری میوانداری دەکات، لەوانە ھەموو یارییەکانی چارەکی کۆتایی و قۆناغەکانی دواتر.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تۆپی پێ|کەنەدا}}

{{تۆپی پێ-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}
{{کەنەدا-کۆلکە}}

[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>b2md1n4kt0750l2s2h1gduhlzdndrsy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پۆل:میللەت محەممەد</title>
    <ns>14</ns>
    <id>296903</id>
    <revision>
      <id>1693698</id>
      <parentid>1593461</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:06:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dropboxdropbox43</username>
        <id>79226</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1693698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="113" sha1="iz7ikilymbrexzz8xsyk9ughlqkjojq" xml:space="preserve">{{وتاری سەرەکیی پۆل}}

[[پۆل:نووسەرانی کورد]]
[[پۆل:شاعیرانی کورد]]</text>
      <sha1>iz7ikilymbrexzz8xsyk9ughlqkjojq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1693711</id>
      <parentid>1693698</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:10:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dropboxdropbox43</username>
        <id>79226</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1693711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76" sha1="24tt5y9dthhghe8dnedqs3ce2om2zya" xml:space="preserve">{{وتاری سەرەکیی پۆل}}

[[پۆل:نووسەرانی کورد]]</text>
      <sha1>24tt5y9dthhghe8dnedqs3ce2om2zya</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژژمێر (ئەپڵ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297038</id>
    <revision>
      <id>1693842</id>
      <parentid>1594755</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:36:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپیوتەر-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1314" sha1="7p2gwfiue2cv4mckvdbpaezzrl7uz4b" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''ساڵنامە''' یان '''ڕۆژژمێر''' ئەپڵیکەیشنێکی ڕۆژژمێری کەسییە کە لەلایەن [[ئەپڵ]] بۆ [[سیستمی بەکارخەری|سیستەمەکانی کارپێکردنی]] [[مەک ئۆئێس]]، [[ئای ئۆ ئێس]]، [[ئایپاد ئۆ ئێس]]، [[واچ ئۆ ئێس]] و ڤیژن ئۆ ئێس دروست کراوە. ئەم ئەپڵیکەیشنە پاڵپشتی ھەوریی سەرھێڵ بۆ ڕۆژژمێرەکان دابین دەکات بە بەکارھێنانی خزمەتگوزاریی [[ئای کڵاود]]ی ئەپڵ، یان دەتوانێت لەگەڵ خزمەتگوزارییەکانی تری ڕۆژژمێردا ھاوکات بکرێت، لەوانە [[ڕۆژژمێری گووگڵ]] و مایکرۆسۆفت ئێکسچەینج سێرڤەر.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ئەپڵ|زانستی کۆمپیوتەر}}

{{کۆمپیوتەر-کۆلکە}}

[[پۆل:نەرمامێرەکانی ئای ئۆ ئێس]]</text>
      <sha1>7p2gwfiue2cv4mckvdbpaezzrl7uz4b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێدوود ستی، کالیفۆرنیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297128</id>
    <revision>
      <id>1694254</id>
      <parentid>1594990</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T07:39:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1746" sha1="ddxx6tpejkw3hsa6rep6dgon4bzbdae" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ڕێدوود ستی''' شارێکە لە ناوچەی سان ماتیۆ، [[کالیفۆڕنیا|کالیفۆڕنیا]]، ویلایەتە یەکگرتووەکان، لەسەر نیمچەدوورگەی سان فرانسیسکۆ لە [[ناوچەی کەنداوی سان فرانسیسکۆ|ناوچەی کەنداو]] لە [[باکووری کالیفۆڕنیا|باکووری کالیفۆڕنیا]]، کە نزیکەی {{Convert|27|mi}} لە باشووری [[سان فرانسیسکۆ|سان فرانسیسکۆ]] و {{Convert|24|mi}} لە باکووری ڕۆژاوای [[سان خۆسێ، کالیفۆرنیا|سان خۆسێ]]وە دوورە. ژمارەی دانیشتووانی شارەکە ٨٤،٢٩٢ کەس بووە بەپێی [[سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠٢٠)|سەرژمێریی ٢٠٢٠]]. بەندەری ڕێدوود ستی تاقە بەندەری قووڵاییی ئاوە لەسەر کەنداوی سان فرانسیسکۆ لە باشووری سان فرانسیسکۆ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Redwood City, California}}
{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا|کالیفۆڕنیا}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:شار و شارۆچکەکانی کالیفۆرنیا]]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]</text>
      <sha1>ddxx6tpejkw3hsa6rep6dgon4bzbdae</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298239</id>
    <revision>
      <id>1694369</id>
      <parentid>1604470</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:39:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، فەڕەنسا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6522" sha1="cmkia27mdorxln2rxjf0xm4ox24brmo" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ڕێن'''&lt;ref&gt;{{Langx|br|Roazhon}} {{IPA|br|ˈrwɑ:õn|}}; {{Langx|fr-gallo|Resnn}}; {{Langx|la|[[Condate Riedonum|کۆندات ڕێدۆنوم]]}})&lt;/ref&gt; شارێکە لە ڕۆژھەڵاتی بریتانی لە باکووری ڕۆژاوای [[فەڕەنسا]] لە شوێنی یەکگرتنی ڕووبارەکانی ئیل و ڤیلێن. ڕێن مەڵبەندی کارگێڕیی [[ناوچەکانی فەڕەنسا|ناوچەی]] بریتانی و دێپارتمانی ئیل-ئێ-ڤیلێنە. لە ساڵی ٢٠٢٣دا، ژمارەی دانیشتووانی شارەکە ٢٣٠٬٨٩٠ کەس بووە، لەکاتێکدا ناوچەی مێترۆپۆلیتانی گەورەتر، بە دەیەمین پڕدانیشتووترین ناوچە لە فەڕەنسا دادەنرێت کە ژمارەی دانیشتووانی دەگاتە ٧٨٩٬٥١٦ کەس. بە دانیشتووانی ڕێن بە زمانی [[زمانی فەڕەنسی|فەڕەنسی]] دەوترێت «ڕێنێ» (Rennais بۆ نێر) و «ڕێنێز» (Rennaises بۆ مێ).

مێژووی ڕێن بۆ زیاتر لە ٢٬٠٠٠ ساڵ پێش ئێستا دەگەڕێتەوە، بۆ ئەو سەردەمەی کە تەنیا گوندێکی بچووکی گالی بوو بە ناوی «کۆندات». لەگەڵ ڤان و [[نانت]]، یەکێک بوو لە شارە سەرەکییەکانی دووکنشینی کۆنی بریتانی. لە سەرەتای سەدەی شازدەیەمەوە تا کاتی [[شۆڕشی فەڕەنسا]]، ڕێن شارێکی پەرلەمانی، کارگێڕی و سەربازیی ویلایەتی مێژوویی بریتانی بوو لە شانشینی فەڕەنسا، کە کۆشکی پەرلەمانی سەدەی حەڤدەیەمی شایەتی ئەمەیە. ڕێن ڕۆڵێکی گرنگی ھەبوو لە ڕاپەڕینی کاغەزی مۆرکراو (Revolt of the papier timbré) لە ساڵی ١٦٧٥دا. دوای ئاگرکەوتنەوە وێرانکەرەکەی ساڵی ١٧٢٠، ناوەندی دارینی سەدەکانی ناوەڕاستی شارەکە بەشێکی بە بەرد سەرلەنوێ دروستکرایەوە. ڕێن کە تا پێش [[جەنگی جیھانیی دووەم]] بە شێوەیەکی سەرەکی بە [[ناوچەی گوندی|گوندنشینی]] مابووەوە، لە سەدەی بیستەمدا گەشەسەندنێکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینی.

لە ساڵانی ١٩٥٠وە، گرنگیی ڕێن لە ڕێگەی [[کۆچی گوندی]] و گەشەسەندنی پیشەسازیی مۆدێرن، بە تایبەتی لە کەرتی ئۆتۆمۆبیلدا، زیادی کردووە. شارەکە پلانگەلێکی بەرفراوانی بیناسازیی پەرەپێدا بۆ جێگیرکردنی زیاتر لە ٢٠٠٬٠٠٠ دانیشتوو. لە ماوەی ساڵانی ١٩٨٠دا، ڕێن بوو بە یەکێک لە ناوەندە سەرەکییەکانی بواری [[دوورپەیوەندی]] و پیشەسازیی تەکنەلۆجیای پێشکەوتوو. ئێستا ئەم شارە ناوەندێکی گرنگی داھێنانی دیجیتاڵییە لە فەڕەنسا. لە ساڵی ٢٠٠٢ تا ٢٠٠٨، ڕێن بچووکترین شاری جیھان بوو کە خاوەنی ھێڵی میترۆ بێت.

ئەم شارە کە نازناوی شاری ھونەر و مێژووی لێنراوە، میراتێکی گرنگی [[سەدەکانی ناوین]] و کلاسیکی لە ناوەندە مێژووییەکەیدا پاراستووە، کە زیاتر لە ٩٠ باڵەخانەی وەک شوێنەواری مێژوویی پارێزراون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www2.culture.gouv.fr/redir_pop/index.html?ACTION=CHERCHER&amp;FIELD_1=INSEE&amp;DOM=MH&amp;VALUE_1=35238|سەردێڕ=Ministère de la Culture - Maintenance|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=www2.culture.gouv.fr}}{{بەستەری مردوو|url=http://www2.culture.gouv.fr/redir_pop/index.html?ACTION=CHERCHER&amp;FIELD_1=INSEE&amp;DOM=MH&amp;VALUE_1=35238 |date=تەممووزی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt; ھەروەھا ئەم شارە لە ساڵی ٢٠١٦دا زیاتر لە [[شارۆچکەی کۆلێژ|٦٦٬٠٠٠ خوێندکاری]] تێدا نیشتەجێ بووە، و ھەشتەم گەورەترین کەمپی زانکۆییە لە [[فەڕەنسا]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://cache.media.enseignementsup-recherche.gouv.fr/file/Atlas_2012-2013/27/8/Atlas_1213_Web_316278.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140427212456/http://cache.media.enseignementsup-recherche.gouv.fr/file/Atlas_2012-2013/27/8/Atlas_1213_Web_316278.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٥|وێبگە=cache.media.enseignementsup-recherche.gouv.fr}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١٨دا، گۆڤاری لێکسپرێس ڕێنی وەک شیاوترین شار بۆ ژیان لە فەڕەنسادا دەستنیشان کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.lexpress.fr/emploi/le-palmares-2018-des-villes-ou-il-fait-bon-vivre-et-travailler_1984924.html|سەردێڕ=Le palmarès 2017 des villes où il fait bon vivre et travailler}}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
[[پەڕگە:Rennes_de_hermitage_2.JPG|وێنۆک|کەمەربەندی سەوز لە نێوان ڕێن و لێرمیتاژ]]
ناوەندی دێرینی شارەکە لەسەر گردێک دروست کراوە، کە لای باکووری بەرزترە لە لای باشووری. شارەکە لە شوێنی یەکگرتنی دوو ڕووباردایە: ئیل و ڤیلێن.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Rennes}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|فەڕەنسا}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{فەڕەنسا-کۆلکە}}

[[پۆل:پارێزگاکانی فەڕەنسا]]
[[پۆل:شارەکانی فەڕەنسا]]
[[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فەڕەنسی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی برێتۆن]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>cmkia27mdorxln2rxjf0xm4ox24brmo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ماچوو پیکچوو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298247</id>
    <revision>
      <id>1694210</id>
      <parentid>1604181</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T05:51:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1694210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15815" sha1="llx0x7bgrq8pf7mckt600jbl45mya04" xml:space="preserve">{{Databox}}'''ماچوو پیکچوو''' {{تێبینی|For most English or Spanish speakers, the first 'c' in ''Picchu'' is silent. In English, the name is pronounced {{IPAc-en|ˌ|m|ɑː|tʃ|uː|_|ˈ|p|iː|tʃ|uː}} {{respell|MAH|choo|_|PEE|choo}}&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia |url=http://www.lexico.com/definition/Machu_Picchu |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128211416/https://www.lexico.com/definition/machu_picchu |archive-date=28 January 2021 |title=Machu Picchu |dictionary=[[Lexico]] UK English Dictionary |publisher=[[Oxford University Press]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=MW&gt;{{MW|Machu Picchu||accessdate=2024-08-13}}&lt;/ref&gt; or {{IPAc-en|ˌ|m|æ|tʃ|uː|_|ˈ|p|iː|k|tʃ|uː}} {{respell|MATCH|oo|_|PEEK|choo}},&lt;ref name=MW/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= How to say: Machu Picchu |ناونیشان= https://www.bbc.co.uk/blogs/theeditors/2006/09/how_to_say_machu_picchu.html |وێبگە= BBC Blogs |بڵاوکەرەوە= BBC |ڕێکەوت= ٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان= ١٢ی ئابی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt; in {{IPA|es|ˈmatʃu ˈpitʃu|lang|audio=LL-Q1321 (spa)-flor de colombia (Beat Ruest)-Machu Picchu.wav}} or {{IPA|es|ˈmatʃu ˈpiɣtʃu|}},&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= Machu Picchu se escribe con doble «c» en «Picchu» |ناونیشان= https://www.fundeu.es/recomendacion/machu-picchu-se-escribe-con-doble-c-en-picchu-999/ |وێبگە= [[FundéuRAE]] |ڕێکەوت= ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان= ١٧ی ئابی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt; and in [[Cuzco Quechua language|Cuzco Quechua]] ({{lang|qu|Machu Pikchu}}) as {{IPA|qu|ˈmatʃu ˈpixtʃu|}}.{{sfn|Rufino|Alosilla|Choque|2014|p=70}}}} قەڵایەکی سەدەی پازدەھەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ئینکا|ئینکاکانە]] و دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی کۆردیلێرا لە باشووری [[پێروو]] لەسەر ڕیزێکی شاخ بە {{Convert|2430|m|ft}}. دەکەوێتە ناوچەی ماچوو پیکچوو لە پارێزگای ئوروبامبا {{Sfn|SERNANP|DCC|2026}} {{Sfn|Astete|2020a}} نزیکەی {{Convert|80|km|miles}} لە باکووری ڕۆژاوای کوسکۆ، لە سەرووی دۆڵی پیرۆز و بەدرێژایی ڕووباری ئوروبامبا، کە دۆڵێکی قووڵ پێکدەھێنێت کە کەشوھەوای شاخاوی ژێر گەرمە. {{Sfn|Spizzichino|Masini|Lasaponara|Margottini|2022}}

زۆرجار بە «شاری ونبووی ئینکاکان» ناودەبرێت، &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hearn |یەکەم=Kelly |دوایین٢=Golomb |یەکەم٢=Jason |ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.nationalgeographic.com/history/article/machu-picchu-mystery|سەردێڕ=Machu Picchu |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=[[National Geographic]]}}&lt;/ref&gt; ماچوو پیکچوو یەکێکە لە ھێما ئایکۆنییەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی ئینکا|شارستانیەتی ئینکاکان]] و شوێنێکی شوێنەواریی سەرەکییە لە ئەمریکا. بەپێی خەمڵاندنەکان لە دەوروبەری ساڵی ١٤٥٠ دروستکراوە، پێدەچێت وەکو موڵکێک بۆ ئیمپراتۆری ئینکا پاچاکوتی بووبێت، ھەرچەندە ھیچ تۆمارێکی نووسراوی ھاوچەرخ بوونی نییە بۆ پشتڕاستکردنەوەی. شوێنەکە نزیکەی سەدەیەک دواتر جێھێڵرا، پێدەچێت لە کاتی داگیرکردنی ئیسپانیادا. [[ھەژمێری ڕادیۆکاربۆن|مێژووی مۆدێرن بۆ ڕادیۆکاربۆن]] داگیرکردنی لە نێوان ١٤٢٠ و ١٥٣٠.{{Sfn|Burger|Salazar|Nesbitt|Washburn|2021}}

ماچوو پیکچوو بە شێوازی کلاسیکی ئینکا دروستکراوە، [[وشکەبەرد|دیواری بەردی وشکی]] وردی تێدایە. پێکھاتە دیارەکان بریتین لە ''پەرستگای خۆر'', ''پەرستگای سێ پەنجەرە'', و بەردی ڕێوڕەسمی ''ئینتیواتانا.'' ھەرچەندە شوێنەکە لە ناوخۆدا ناسرابوو و لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا لەلایەن گەڕانی پیرۆیی ئاگوستین لیزاراگاوە گەیشتە ئەوێ، بەڵام لە ساڵی ١٩١١ لەلایەن مێژوونووسی ئەمریکی ھیرام بینگھامی سێیەمەوە خرایە بەردەم سەرنجی نێونەتەوەیی. ناوی ڕەسەنی ئینکاکانی شوێنەکە ڕەنگە ''ھواینا پیکچوو'' بووبێت، کە ناوی ئەو شاخەیەیە کە بەشێک لە کۆمەڵگەکە لەسەری وەستاوە. {{Sfn|Amado Gonzales|Bauer|2022}}

ماچوو پیکچوو لە ساڵی ١٩٨١ لەلایەن پێرووەوە وەک پارێزگایەکی مێژوویی نیشتمانی و لە ساڵی ١٩٨٣ وەک [[کەلەپووری جیھانیی یوونێسکۆ|میراتی جیھانیی یوونێسکۆ]] دەستنیشانکرا، ھەروەھا لە ساڵی ٢٠٠٧دا وەک یەکێک لە [[حەوت سەرسووڕھێنەرەکەی جیھان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی تەممووزی ٢٠٠٧|ناونیشان=https://www.nbcnews.com/id/wbna19652635|سەردێڕ=New Seven Wonders of the World chosen |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=NBC News |agency=Associated Press}}&lt;/ref&gt;

==مێژوو==
کڕۆنۆلۆژیای پێشووی ماچوو پیکچوو بەردەوامە لەوەی ببێتە بابەتێکی مشتومڕی زانستی. مۆدێلە کڕۆنۆلۆژییەکانی پێشووتر، کە بە شێوەیەکی سەرەکی لەسەر بنەمای ئاوەدانکردنەوەی مێژوویی جۆن ئێچ ڕۆو بۆ سەردەمی دەسەڵاتی پاچاکوتی ئینکا یووپانکی دامەزراون، دەستپێکی بیناسازییان لە دەوروبەری ١٤٥٠ داناوە، ١٠ ساڵ دوای دەستبەکاربوونی.{{sfn|Rowe|1945|p=277}}{{sfn|Burger|Salazar|2004|p=27}}{{sfn|Ziółkowski|Pawlyta|Sieczkowska|Rakowski|2022|p=86}} بەڵام، لێکۆڵینەوەیەکی ساڵی ٢٠٢١ بە سەرۆکایەتی ڕیچارد ئێڵ بێرگەر، مامۆستای مرۆڤناسی لە زانکۆی یێڵ، کە ٢٦ پێوانەی ڕادیۆکاربۆنی ئەی ئێم ئێسی پاشماوەی مرۆڤی ڕاگەیاندووە، گەیشتە ئەو دەرەنجامەی کە ماچوو پیکچوو لە دەوروبەری ١٤٢٠–١٥٣٠ ئاوەدان بووە.{{sfn|Burger|Salazar|Nesbitt|Washburn|2021|p=1273}} دەرەنجامی ھاوشێوە کە پشتگیری لە کڕۆنۆلۆژیایەکی پێشوەختەی سەدەی ١٥ دەکەن لەلایەن لێکۆڵینەوەکانی تری ڕادیۆکاربۆنەوە ڕاگەیەندراون.{{sfn|Ziółkowski|Bastante|Hogg|Sieczkowska|2021|pp=1146}}{{sfn|Lane|Marsh|2024|pp=21,24}} وادیارە بیناسازییەکە دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی دوو ساپا ئینکا، پاچاکوتێک ئینکا یووپانکی (١٤٣٨–١٤٧١) و تووپاک ئینکا یووپانکی (١٤٧٢–١٤٩٣).{{sfn|Bastante|Fernández|2020a|pp=269–288}}{{sfn|Bingham|2003|pp=xxxvi}}

کۆدەنگییەک لە نێوان شوێنەوارناساندا ھەیە کە پاچاکوتێک فەرمانی دروستکردنی بنکەی پاشایەتیی داوە دوای داگیرکردنی ئورووبامبای ناوەڕاست و خواروو، ئەمەش وەک بەشێک لە بەرنامەیەکی بەرفراوانتر بۆ دامەزراندنی بنکە پاشایەتییەکان لە درێژایی ڕووباری ئورووبامبا لێکدراوەتەوە.{{sfn|Quave|2018|pp=109–110}}{{sfn|Niles|2015|pp=233–246}}{{sfn|Burger|Salazar|2004|pp=25–27}}{{sfn|Rowe|1990|pp=140, 142–144}} پێدەچێت کۆمەڵگەی کۆشکی ماچوو پیکچوو وەک شوێنێکی پشوودانی وەرزیی پاشایەتی کاری کردبێت. ھەرچەندە ماچوو پیکچوو وەک بنکەیەکی پاشایەتی دادەنرێت، بەڵام لە ڕێگەی ڕیزبەندی جێنشینییەوە نەگوێزراوەتەوە. بەڵکو بۆ ماوەی ٨٠ ساڵ بەکارھاتووە پێش ئەوەی چۆڵ بکرێت، دیارە بەھۆی داگیرکارییەکانی ئیسپانیا لە بەشەکانی تری ئیمپراتۆرییەتی ئینکا.{{sfn|Burger|Salazar|2004|p=27}} ئەگەری ئەوە ھەیە کە زۆربەی دانیشتووانەکەی بەھۆی نەخۆشیی ھاوڵە کە لەلایەن گەشتیارانەوە ھێنرابوو گیانیان لەدەستدابێت پێش ئەوەی کۆنکیستادۆرە ئیسپانییەکان بگەنە ناوچەکە.{{sfn|McNeill|2010|p=216}}

===پێش گەیشتنی ئیسپانییەکان===
====ژیانی ڕۆژانە لە ماچوو پیکچوو====
[[پەڕگە:Machu Picchu, Perú, 2015-07-30, DD 47.JPG|وێنۆک|alt=Terraced slopes and stone buildings of Machu Picchu with surrounding Andean mountains.|خانووە کۆنەکانی شارۆچکەی خواروو ({{lang|qu|Hurin}}) لەناو کەرتی شاردا]]
لە ماوەی بەکارھێنانی وەک بنکەیەک، مەزەندە دەکرێت نزیکەی ٧٥٠ کەس لەوێ ژیاون، کە زۆربەیان وەک کارمەندی پشتیوانی ({{lang|qu|[[Yanakuna|yanaconas]]}}){{sfn|Burger|Salazar|2004|p=24}}{{sfn|Turner|2010|p=516}} کاریان کردووە کە بە بەردەوامی لەوێ ژیاون. ھەرچەندە بنکەکە سەر بە پاچاکوتێک بووە، پسپۆڕانی ئایینی و کرێکارانی کاتیی پسپۆڕ (mayocs) لەوێ ژیاون، بە ئەگەرێکی زۆرەوە بۆ باشی و چێژوەرگرتنی فەرمانڕەواکە. لە ماوەی زستاندا، کە بەزۆری وەرزە سەختەکە بوو، ژمارەی کارمەندان بۆ چەند سەد خزمەتکارێک کەم دەکرایەوە، و چەند پسپۆڕێکی ئایینی تەنھا سەرنجیان لەسەر چاککردنەوە بوو.{{sfn|Burger|Salazar|2004|pp=86–87}}

لێکۆڵینەوە لە پاشماوەی ئێسکەپەیکەرەکان کە لە ماچوو پیکچوو دۆزراونەتەوە نیشانی دەدەن کە زۆربەی ئەو کەسانەی لەوێ ژیاون کۆچبەری پاشبنەمای جۆراوجۆر بوون.{{sfn|Salazar|Burger|Forst|Barquera|2023|pp=1–8}}{{sfn|Turner|Armelagos|2012|pp=1–5}} شیکارییە جینۆمییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە کۆمەڵگەی خزمەتکاران ({{lang|qu|yanacona}} و {{lang|qu|[[aclla]]}}ی پێشوو) لە ڕووی بۆماوەیییەوە جۆراوجۆر بوون، لەوانە ڕەچەڵەکی ئەندێز، کەناراوەکان، ئێکوادۆر، و ئەمازۆن، لەگەڵ کەسانێک لە ڕەچەڵەکی جیاواز کە پێکەوە دەژیان، زاوزێیان دەکرد و پێکەوە دەنێژران.{{sfn|Salazar|Burger|Forst|Barquera|2023|pp=1–8}} ئەوان بێبەش بوون لە نیشانە کیمیایییەکان و نیشانە ئۆستیۆلۆژییەکان کە دەبوو ھەیانبێت ئەگەر تەواوی تەمەنیان لەوێ بژیانایە. لە جیاتی ئەوە، توێژینەوە لەسەر پاشماوەی ئێسکەپەیکەرەکان زیانی ئێسکیان دۆزیوەتەوە کە بەھۆی جۆرە جیاوازەکانی مشەخۆرە ئاوییەکانەوە بووە کە بومی ناوچە جیاوازەکانی پێروون. ھەروەھا فشاری جیاوازی ئێسکناسی و چڕی کیمیایی جیاواز ھەبووە، کە پێشنیاری خۆراکی درێژخایەنی جیاوازی تایبەت بە ناوچە دیاریکراوەکان دەکەن کە لە یەکدی دوور بوون.{{sfn|Turner|Armelagos|2012|pp=1–5}} ئەم خۆراکانە لە ئاستی جیاوازی گەنمەشامی، پەتاتە، دانەوێڵە، پاقلەمەنییەکان و ماسی پێکھاتبوون، بەڵام دواین خۆراکی کورتخایەنی ناسراوی ئەم کەسانە بە گشتی لە ماسی کەمتر و گەنمەشامی زیاتر پێکھاتبوو. ئەمەش ئەوە دەگەیەنێت کە چەندین کۆچبەر لە ناوچە کەنارییەکانەوە ھاتبوون و گواستبوویانەوە بۆ ماچوو پیکچوو، کە گەنمەشامی بەشێکی گەورەتری خۆراکەکە بوو.{{sfn|Turner|2010|pp=526–529}} زۆربەی پاشماوەی ئێسکەپەیکەرەکان کە لەو شوێنەدا دۆزراونەتەوە ئاستی ھەوکردنی جومگەکان و شکاوی ئێسکیان کەمتر بووە لەوەی کە لە زۆربەی شوێنەکانی ئیمپراتۆرییەتی ئینکا دۆزراونەتەوە. ئەو کەسانەی ئینکا کە ھەوکردنی جومگە و شکاوی ئێسکیان ھەبوو، بە شێوەیەکی ئاسایی ئەوانە بوون کە کاری جەستەیی قورسیان ئەنجام دەدا (وەک Mit'a){{تێبینی|
«میتا» (Mit'a) سیستمێکی کاری زۆرەملێی ناچاری بوو لە ئیمپراتۆرییەتی ئینکا. بەپێی ئەم سیستمە ھەموو دانیشتووانە تەندروستەکان دەبوو بۆ ماوەیەکی دیاریکراو لە ساڵدا کارە قورسەکانی دەوڵەت ئەنجام بدەن، وەک دروستکردنی ڕێگاوبان، پەرستگە، پرد و پڕۆژە گەورەکانی بیناسازی، یان خزمەتکردن لە سوپادا.}} لە سوپای ئینکا خزمەتیان دەکرد.{{sfn|Burger|Salazar|2004|p=88}}

گومان دەکرێت ئاژەڵیش ھێنرابێتە ماچوو پیکچوو، چونکە چەندین ئێسک دۆزراونەتەوە کە بومی ناوچەکە نەبوون. زۆربەی ئێسکە ئاژەڵە دۆزراوەکان ھی لاما و ئەلپاکا بوون. ئەم ئاژەڵانە بە شێوەیەکی سروشتی لە بەرزایییەکانی {{convert|4000|m|-3|sp=us}} دەژین نەک لە بەرزاییی {{convert|2400|m|-2|sp=us}}ی ماچوو پیکچوو. بە ئەگەرێکی زۆرەوە، ئەم ئاژەڵانە لە ناوچەی پونا بۆ خواردنی گۆشت و بۆ پێستەکەیان ھێنراون.{{sfn|Burger|Salazar|2004|pp=86–94}}{{sfn|Miller|2003|pp=8}} بەرازە دەریایییەکانیش لە ئەشکەوتە تایبەتەکانی گۆڕەکاندا دۆزراونەتەوە، کە ئەوە دەگەیەنێت کە لانیکەم بۆ ڕێوڕەسمی پرسە بەکارھاتوون،{{sfn|Burger|Salazar|2004|p=94}} چونکە لە تەواوی ئیمپراتۆرییەتی ئینکادا باو بووە بۆ قوربانی و گۆشت بەکاریان بھێنن.{{sfn|Malpass|2009|p=38}} شەش سەگیش لەو شوێنە دۆزراونەتەوە. بەھۆی جێگیرکردنیان لە نێوان پاشماوەی مرۆڤەکاندا، پێدەچێت وەک ھاوەڵی مردووەکان بووبن.{{sfn|Burger|Salazar|2004|p=94}}
== تێبینییەکان==
{{تێبینییەکان}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Machu Picchu}}
{{تووڵی دەروازە|ھونەرەکان}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی دەیەی ١٤٥٠]]
[[پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە پێروو]]</text>
      <sha1>llx0x7bgrq8pf7mckt600jbl45mya04</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێڕەوی زەبەلاح</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298855</id>
    <revision>
      <id>1694256</id>
      <parentid>1688946</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T08:06:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1694256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44487" sha1="h1m07nal75vwffxrweauuda97so5w72" xml:space="preserve">{{Short description|ستوونە بەردینییەکانی بازیڵت لە ئیرلەندای باکوور}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}

{{Infobox historic site
| name = ڕێڕەوی زەبەلاح و کەناراوەکانی ڕێڕەو
| native_name = &lt;bdi&gt;Clochán an Aifir/Clochán na bhFomhórach&lt;/bdi&gt;&lt;ref name=placenames&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://www.logainm.ie/en/118031 |بڵاوکەرەوە= Placenames Commission |سەردێڕ= Clochán an Aifir / Giant's Causeway – Placenames Database of Ireland |ڕێکەوتی سەردان= ٨ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20140908111539/http://www.logainm.ie/en/118031 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
| native_name_lang = ga
| native_name2 = &lt;bdi&gt;Tha Giant's Causey&lt;/bdi&gt;&lt;ref&gt;[https://www.questia.com/read/1G1-78939500 &quot;The Crack: Yin giant step for mankind&quot;] {{بەستەری مردوو|url=https://www.questia.com/read/1G1-78939500 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }} ''[[The News Letter]]''. Retrieved 16 October 2011.&lt;/ref&gt;
| native_name_lang2 = sco
| image = Causeway-code poet-4.jpg
| caption = ڕێڕەوی زەبەلاح
| map_type = Northern Ireland
| coordinates = {{Coord|55|14|27|N|6|30|42|W|region:GB-CCG_type:landmark|format=dms|display=inline,title}}
| location = [[کاونتی ئەنتریم]]، [[ئیرلەندای باکوور]]
| designation1 = WHS
| designation1_offname = ڕێڕەوی زەبەلاح و کەناراوەکانی ڕێڕەو
| designation1_date = 1986 (خولی ١٠ی [[لیژنەی کەلەپووری جیھانی]])
| designation1_number = [https://whc.unesco.org/en/list/369 369]
| designation1_criteria = (vii), (viii)
| designation1_type = سروشتی
| designation1_free1name = ناوچە
| designation1_free1value = [[پێڕستی شوێنەوارەکانی کەلەپووری جیھانی لە ئەورووپا|ئەورووپا]]
}}

'''ڕێڕەوی زەبەلاح''' (بە ئیرلەندی: {{lang|ga|Clochán an Aifir}} یان {{lang|ga|Clochán na bhFomhórach}})&lt;ref name=placenames/&gt; ناوچەیەکە کە نزیکەی &lt;bdi&gt;٤٠٬٠٠٠&lt;/bdi&gt; ستوونی بەردینی [[بازیڵت]]ی لێکدراوی تێدایە، کە دەرەنجامی تەقینەوەیەکی کۆنی [[بورکان|بورکانی]]یە لە درزێکی زەوی، و بەشێکە لە [[ناوچەی ئاگرینی باکووری ئەتڵەسی]] کە لەو ناوچەیەدا لە سەردەمی [[پالیۆجین]]دا چالاک بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Matthew |یەکەم١=Parkes |دوایین٢=Sarah |یەکەم٢=Gatley |دوایین٣=Vincent |یەکەم٣=Gallagher |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٢١|سەردێڕ=Old Volcanic Stories—Bringing Ancient Volcanoes to Life in Ireland's Geological Heritage Sites |ناونیشان=https://www.mdpi.com/2076-3263/11/2/52 |journal=Geosciences |زمان=en |بەرگ=١١|issue=2 |doi=10.3390/geo |doi-broken-date=1 July 2025 |doi-access=free |issn=2076-3263}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;unesco&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Giant's Causeway and Causeway Coast |ناونیشان=https://whc.unesco.org/en/list/369 |بڵاوکەرەوە=UNESCO World Heritage Centre |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080119193930/http://whc.unesco.org/en/list/369 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=OCPpuYTH83cC&amp;q=giants+causeway+interlocking |بڵاوکەرەوە=Southwater |ڕێکەوت=٢٠٠٤|سەردێڕ=Rocks, Minerals and the Changing Earth |پەڕە=١٩|نووسەر١=Jack Challoner |نووسەر٢=John Farndon |نووسەر٣=Rodney Walshaw |ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٢١٥-٩٧٥-٠|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240125012748/https://books.google.com/books?id=OCPpuYTH83cC&amp;q=giants+causeway+interlocking |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; دەکەوێتە [[کاونتی ئەنتریم]] لە کەناراوەکانی باکووری [[ئیرلەندای باکوور]]، نزیکەی &lt;bdi&gt;{{Convert|3|mi|km|spell=in}}&lt;/bdi&gt; لە باکووری ڕۆژھەڵاتی شارۆچکەی [[بوشمیڵز]] دوورە.

لە ساڵی &lt;bdi&gt;١٩٨٦&lt;/bdi&gt;دا لەلایەن [[یوونێسکۆ]]وە وەک [[شوێنەواری کەلەپووری جیھانی]] ڕاگەیەندرا و لە ساڵی &lt;bdi&gt;١٩٨٧&lt;/bdi&gt;دا لەلایەن [[وەزارەتی ژینگەی ئیرلەندای باکوور]]ەوە وەک [[پارێزراوی سروشتی نەتەوەیی (شانشینی یەکگرتوو)|پارێزراوی سروشتی نەتەوەیی]] ناسێنرا. لە ڕاپرسییەکی ساڵی &lt;bdi&gt;٢٠٠٥&lt;/bdi&gt;ی خوێنەرانی ''[[ڕادیۆ تایمز]]''دا، ڕێڕەوی زەبەلاح وەک چوارەم گەورەترین [[سەرسوڕھێنەرەکانی جیھان|سەرسوڕھێنەری سروشتی]] لە [[شانشینی یەکگرتوو]]دا دیاری کرا.&lt;ref&gt;[https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/mid_/4735935.stm &quot;Caves win 'natural wonder' vote&quot;] . BBC, 2 August 2005. Retrieved 10 December 2006.&lt;/ref&gt;

سەری ستوونەکان شێوەی بەردی پێپیان دروست کردووە کە لە بناری کەنارەبەردەکە دەست پێدەکەن و لەژێر دەریادا ون دەبن. زۆربەی ستوونەکان [[شەش-پاڵوو]]ن، ھەرچەندە ھەندێکیان چوار، پێنج، حەوت، یان ھەشت لایان ھەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Meng |یەکەم١=Qingxiang |دوایین٢=Yan |یەکەم٢=Long |دوایین٣=Chen |یەکەم٣=Yulong |دوایین٤=Zhang |یەکەم٤=Qiang |ڕێکەوت=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Generation of numerical models of anisotropic columnar jointed rock mass using modified centroidal Voronoi diagrams |journal=Symmetry |بەرگ=١٠|issue=11 |پەڕە=٦١٨|bibcode=2018Symm...10..618M |doi=10.3390/sym10110618 |doi-access=free|s2cid=56483226}}&lt;/ref&gt; بەرزترینیان نزیکەی &lt;bdi&gt;{{Convert|12|m|ft}}&lt;/bdi&gt; بەرزە، و گڕکانە ڕەقبووەکە لە کەنارەبەردەکاندا لە ھەندێک شوێن &lt;bdi&gt;{{Convert|28|m|ft}}&lt;/bdi&gt; ئەستوورە.{{Citation needed|date=April 2025}}

بەشێکی زۆری شوێنەواری کەلەپووری جیھانیی ڕێڕەوی زەبەلاح و کەناراوەکانی ڕێڕەو خاوەندارێتی و بەڕێوەبردنی لەلایەن [[نەشناڵ تراست]]ەوەیە. ئەمە یەکێکە لە بەناوبانگترین شوێنە گەشتیارییەکان لە ئیرلەندای باکوور،&lt;ref&gt;{{cite press release|title=Giant's Causeway remains Northern Ireland's Top Attraction |publisher=[[Northern Ireland Tourist Board]] |date=18 August 2008 |url=http://www.nitb.com/DocumentPage.aspx?path=b019d219-34a1-48eb-8e21-900525c4e543,b863bc15-f1a4-4c29-bb52-0a82ba59257c,4870b6cb-ec7f-4a61-8cae-027c591c188b,aaab5041-6a69-414e-8406-5eeedd548382,1a3ca69c-3386-46b4-93eb-5239112cc00e,6645f4a7-a521-4858-817f-a6af1a709454 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110714185239/http://www.nitb.com/DocumentPage.aspx?path=b019d219-34a1-48eb-8e21-900525c4e543%2Cb863bc15-f1a4-4c29-bb52-0a82ba59257c%2C4870b6cb-ec7f-4a61-8cae-027c591c188b%2Caaab5041-6a69-414e-8406-5eeedd548382%2C1a3ca69c-3386-46b4-93eb-5239112cc00e%2C6645f4a7-a521-4858-817f-a6af1a709454 |archive-date=14 July 2011 |access-date=19 March 2009 }}&lt;/ref&gt; کە لە ساڵی &lt;bdi&gt;٢٠١٩&lt;/bdi&gt;دا نزیکەی یەک ملیۆن سەردانکەری ھەبووە.&lt;ref name=&quot;ALVA 2019 visitor numbers&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Visits Made in 2022 to Visitor Attractions in Membership with ALVA |ناونیشان=https://www.alva.org.uk/details.cfm?p=423 |بڵاوکەرەوە=Association of Leading Visitor Attractions |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150413023806/http://www.alva.org.uk/details.cfm?p=423 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; گەیشتن بە خودی ڕێڕەوی زەبەلاح بێبەرامبەرە: پێویست ناکات بە ناو سەنتەری سەردانکەراندا تێپەڕیت کە پارە وەردەگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|بڵاوکەرەوە=[[BBC News]] |سەردێڕ=Giant's Causeway: Public right of way to be protected |ڕێکەوت=١٤ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-43385000 |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180830062648/https://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-43385000 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بەشەکەی تری شوێنەکە خاوەندارێتی لەلایەن [[کڕاون ئێستەیت]] و چەند خاوەن زەوییەکی تایبەتەوە دەکرێت.

== زەویناسی ==
نزیکەی &lt;bdi&gt;٥٠&lt;/bdi&gt; بۆ &lt;bdi&gt;٦٠&lt;/bdi&gt; ملیۆن ساڵ لەمەوبەر،&lt;ref name=&quot;unesco&quot;/&gt; لە سەردەمی پالیۆسیندا، ناوچەی ئەنتریم ڕووبەڕووی چالاکییەکی توندی بورکانی بووەوە، کاتێک بەردی شلی [[بازیڵت]] بە ناو جێگاکانی [[کلس]]دا تێپەڕی بۆ ئەوەی فەلاتێکی فراوانی بورکانی دروست بکات. کاتێک گڕکانەکە سارد بووەوە، گرژبوون (contraction) ڕوویدا. گرژبوونی ئاسۆیی بووە ھۆی درزبردنی بەردەکە بە شێوەیەک کە لە قوڕی وشکبووەوە دەچێت، و درزەکان بەرەو خوارەوە ڕۆیشتن لەگەڵ ساردبوونەوەی بارستەکە، بەمەش پێکھاتەی کۆڵەکەیی دروست بوو کە بە ئاسۆییش درزیان برد و بوون بە شێوەی &quot;بسکیت&quot;. لە زۆر حاڵەتدا، درزە ئاسۆیییەکە بووەتە ھۆی ئەوەی ڕووی خوارەوە گۆپکەدار (convex) بێت، لەکاتێکدا ڕووی سەرەوەی پارچەی خوارەوە قوپاو (concave) بێت، کە جومگەی ناسراو بە &quot;تۆپ و کڵاوە&quot; (ball and socket) دروست دەکەن. قەبارەی ستوونەکان بە پلەی یەکەم لەلایەن ئەو خێرایییەی گڕکانەکەی تێدا سارد بووەوە دیاری کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=University of Toronto (2008, December 25). Mystery of Hexagonal Column Formations |ناونیشان=https://www.sciencedaily.com/releases/2008/12/081216104325.htm |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190205191210/https://www.sciencedaily.com/releases/2008/12/081216104325.htm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; تۆڕی درزە فراوانەکان ستوونە جیاوازەکانی ئەمڕۆیان بەرھەمھێناوە. بازیڵتەکان لە بنەڕەتدا بەشێک بوون لە فەلاتێکی گەورەی بورکانی بە ناوی [[فەلاتی سولیان]] کە لە سەردەمی پالیۆسیندا دروست ببوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم١=Laurent|دوایین١=Geoffroy|یەکەم٢=Françoise|دوایین٢=Bergerat|یەکەم٣=Jacques|دوایین٣=Angelier|ناونیشان=http://www3.interscience.wiley.com/cgi-bin/abstract/61005289/ABSTRACT|ناونیشانی ئەرشیڤ=http://www3.interscience.wiley.com/cgi-bin/abstract/61005289/ABSTRACT|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئابی ٢٠١١|سەردێڕ=Brittle tectonism in relation to the Palaeogene evolution of the Thulean/NE Atlantic domain: a study in Ulster|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|journal=Geological Journal|بەرگ=٣١|issue=3|پەڕەکان=٢٥٩–٢٦٩|ڕێکەوت=ئەیلوولی ١٩٩٦|doi=10.1002/(SICI)1099-1034(199609)31:3&lt;259::AID-GJ711&gt;3.0.CO;2-8|bibcode=1996GeolJ..31..259G |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}&lt;/ref&gt;

=== شوێنەواری کەلەپووری زەویناسی ===
بەھۆی ڕۆڵی سەرەکی لە گەشەپێدانی زانستی [[بورکانناسی]] وەک لقێکی زانستە زەویناسییەکان، و بەتایبەتی بنەچەی بازیڵت، بەردەکانی سەردەمی پالیۆسینی ڕێڕەوی زەبەلاح و کەناراوەکانی ڕێڕەو لەلایەن [[یەکێتیی نێودەوڵەتیی زانستە زەویناسییەکان]] (IUGS) لە لیستی ١٠٠ &quot;شوێنەواری کەلەپووری زەویناسی&quot; جیھاندا لە بڵاوکراوەی تشرینی یەکەمی &lt;bdi&gt;٢٠٢٢&lt;/bdi&gt;دا جێگیر کران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The First 100 IUGS Geological Heritage Sites |ناونیشان=https://iugs-geoheritage.org/videos-pdfs/iugs_first_100_book_v2.pdf |وێبگە=IUGS International Commission on Geoheritage |بڵاوکەرەوە=IUGS |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221027114156/https://iugs-geoheritage.org/videos-pdfs/iugs_first_100_book_v2.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== ئەفسانە ==
بەپێی ئەفسانەکان، کە جۆرێکن لە [[ئەفسانەی زەویناسی|ئەفسانەزانیی زەوی]] (geomyth)، ئەم ستوونانە پاشماوەی ڕێڕەوێکن کە لەلایەن زەبەلاحێکەوە دروست کراون. چیرۆکەکە دەڵێت کە زەبەلاحی ئیرلەندی [[فیۆن ماک کۆمھایل]] (فین ماککووڵ)، لە [[خولەی فینیان]]ی [[میتۆلۆژیای گایلی]]، لەلایەن زەبەلاحی سکۆتلەندی بێناندۆنەرەوە بۆ شەڕ بانگھێشت کرا. فیۆن بانگھێشتەکەی قبوڵ کرد و ڕێڕەوەکەی بەسەر [[کەناڵی باکوور (بەریتانیا و ئیرلەندا)|کەناڵی باکووردا]] دروست کرد بۆ ئەوەی ھەردووکیان یەک ببینن. لە وەشانێکی چیرۆکەکەدا، فیۆن بێناندۆنەر دەبەزێنێت.&lt;ref&gt;&quot;The Giant's Causeway&quot;. ''The [[Dublin Penny Journal]]'', issue 5 (1832), p.33&lt;/ref&gt; گێڕانەوەیەکی تری باو دەڵێت کە فیۆن خۆی لە بێناندۆنەر دەشارێتەوە کاتێک دەزانێت دوژمنەکەی زۆر لە ئەو گەورەترە. سادڤی ژنی فیۆن، مێردەکەی وەک ساوایەک دەگۆڕێت و دەیخاتە ناو بێشکەیەکەوە. کاتێک بێناندۆنەر قەبارەی &quot;ساواکە&quot; دەبینێت، وا خەیاڵ دەکات کە باوکی (فیۆن) دەبێت زەبەلاحێکی یەکجار گەورە بێت. ئەویش لە ترساندا بەرەو سکۆتلەندا ڕادەکات و ڕێڕەوەکە لە دوای خۆی تێکدەدات بۆ ئەوەی فیۆن نەتوانێت بەدوایدا بڕوات.&lt;ref&gt;Jones, Richard. ''Myths and Legends of Britain and Ireland''. New Holland Publishers, 2006. p.131&lt;/ref&gt; لە ئەودیوی دەریاکە، ھەمان ستوونی بازیڵتی (کە بەشێکە لە ھەمان گڕکانی کۆن) لە [[ئەشکەوتی فینگاڵ]] لە دوورگەی [[ستافا]]ی سکۆتلەندا ھەیە، و ئەگەری ھەیە چیرۆکەکە لەژێر کاریگەریی ئەمەدا دروست بووبێت.&lt;ref name=crystal&gt;[http://giantcrystals.strahlen.org/europe/basalt.htm Formation of basalt columns / pseudocrystals] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071107063242/http://giantcrystals.strahlen.org/europe/basalt.htm |date=7 November 2007 }}&lt;/ref&gt;

بە گشتی، لە [[میتۆلۆژیای ئیرلەندی|میتۆلۆژیای ئیرلەندیدا]]، فیۆن ماک کۆمھایل زەبەلاح نییە، بەڵکو پاڵەوانێکە خاوەن توانای سەرووسروشتی، بە پێچەوانەی ئەوەی ئەم ئەفسانە تایبەتە پێشنیاری دەکات. لە کتێبی ''[[کتێبناسیی دەبلیوو. بی. یەیتس|چیرۆکە ئەفسانەیی و میللییەکانی جووتیارانی ئیرلەندی]]'' (١٨٨٨)دا، ئاماژە بەوە کراوە کە، بە تێپەڕبوونی کات، &quot;خوداوەندە بتپەرستەکانی ئیرلەندا [...] لە خەیاڵی خەڵکدا بچووک و بچووکتر بوونەوە تا بوون بە پەری؛ پاڵەوانە بتپەرستەکان گەورە و گەورەتر بوون تا بوون بە زەبەلاح&quot;.&lt;ref&gt;[http://www.sacred-texts.com/neu/yeats/fip/fip68.htm &quot;Giants&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130425163214/http://www.sacred-texts.com/neu/yeats/fip/fip68.htm |date=25 April 2013 }}. ''Fairy and Folk Tales of the Irish Peasantry'' (1888). Sacred-Texts.com.&lt;/ref&gt; ھیچ چیرۆکێکی پێش مەسیحییەت دەربارەی ڕێڕەوی زەبەلاح نەماوەتەوە، بەڵام لەوانەیە لە بنەڕەتدا پەیوەندی بە [[فۆمۆرییەکان]] (''Fomhóraigh'')ەوە ھەبووبێت؛&lt;ref&gt;Lyle, Paul. ''Between Rocks and Hard Places: Discovering Ireland's Northern Landscapes''. The Stationery Office, 2010. p.3&lt;/ref&gt; ناوی ئیرلەندی ''Clochán na bhFomhóraigh'' یان ''Clochán na bhFomhórach'' بە واتای &quot;بەردە پێپەکانی فۆمۆرییەکان&quot; دێت. فۆمۆرییەکان ڕەگەزێکن لە بوونەوەرە ئەفسانەیییەکان لە میتۆلۆژیای ئیرلەندیدا کە ھەندێک جار وەک زەبەلاح وەسف دەکران و ڕەنگە لە بنەڕەتدا خوداوەند بووبن لە ناو [[پانتێۆن]]ێکی پێش مەسیحییەتدا.&lt;ref&gt;Monaghan, Patricia. ''The Encyclopedia of Celtic Mythology and Folklore''. Infobase Publishing, 2004. p.198&lt;/ref&gt;

[[لەتیتیا ئەلیزابێس لاندۆن]] کۆمێنتی لەسەر ئەم پەیوەندییە ئەفسانەیییانە داوە لە تێبینییەکانی بۆ &quot;ڕێڕەوی زەبەلاح&quot;، کە وێناکردنێکی شیعرییە بۆ تابلۆیەکی تۆماس مان باینز.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Landon|یەکەم=Letitia Elizabeth|سەردێڕ=Fisher's Drawing Room Scrap Book, 1832|ناونیشان=https://play.google.com/books/reader?id=8MpcAAAAcAAJ&amp;pg=GBS.PP178|section=picture|ساڵ=١٨٣١|بڵاوکەرەوە=Fisher, Son &amp; Co.|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221111192828/https://play.google.com/books/reader?id=8MpcAAAAcAAJ&amp;pg=GBS.PT88|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Landon|یەکەم=Letitia Elizabeth|سەردێڕ=Fisher's Drawing Room Scrap Book, 1832|ناونیشان=https://play.google.com/books/reader?id=8MpcAAAAcAAJ&amp;pg=GBS.PP180|section=poetical illustration|پەڕە=٤٣|ساڵ=١٨٣١|بڵاوکەرەوە=Fisher, Son &amp; Co.|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221111192827/https://play.google.com/books/reader?id=8MpcAAAAcAAJ&amp;pg=GBS.PT91|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== گەشتیاری ==
[[File:Chaussee geants prismes rouges.jpg|thumb|left|پریزمە سوورەکانی بازیڵت]]
[[ویلیام کینگ (قەشە)|ویلیام کینگ]]، قەشەی دێری، لە ساڵی ١٦٩٢ سەردانی شوێنەکەی کرد. بوونی ڕێڕەوەکە ساڵی دواتر لە ڕێگەی پێشکەشکردنی توێژینەوەیەک بۆ [[کۆمەڵەی شاھانە]] لەلایەن سێر ڕیچارد بولکێلی، ئەندامی [[کۆلێژی ترینیتی، دەبلین]] بە جیھان ڕاگەیەندرا. ڕێڕەوی زەبەلاح سەرنجی نێودەوڵەتیی ڕاکێشا کاتێک ھونەرمەندی دەبلینی [[سوسانا دروری]] لە ساڵی &lt;bdi&gt;١٧٣٩&lt;/bdi&gt;دا تابلۆی ئاویی لێ دروست کرد؛ ئەوان یەکەم خەڵاتیان بۆ دروری بردەوە کە لەلایەن [[کۆمەڵەی شاھانەی دەبلین]] لە ساڵی &lt;bdi&gt;١٧٤٠&lt;/bdi&gt;دا بەخشرا و لە ساڵی ١٧٤٣ نەخشێنران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Arnold |یەکەم= Bruce |ڕێکەوت= ٢٠٠٢|سەردێڕ= Irish Art: A Concise History |شوێن= New York |بڵاوکەرەوە= [[Thames &amp; Hudson]] |ژپنک= ٠-٥٠٠-٢٠١٤٨-X|پەڕە= ٦٢}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٧٦٥دا، بابەتێک دەربارەی ڕێڕەوەکە لە بەرگی ١٢ی ئینسایکلۆپیدیای فەڕەنسی (''[[Encyclopédie]]'')دا دەرکەوت، کە لەسەر بنەمای کارەکانی دروری نووسرابوو؛ نەخشێنراوی &quot;East Prospect&quot; لە ساڵی ١٧٦٨ لە بەرگێکی تابلۆکانی ئینسایکلۆپیدیادا بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;[http://www.lindahall.org/events_exhib/exhibit/exhibits/vulcan/16.shtml &quot;Susanna Drury, the Causeway, and the Encyclopédie, 1768&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060928071442/http://www.lindahall.org/events_exhib/exhibit/exhibits/vulcan/16.shtml |date=28 September 2006 }}. Lindahall.org. Retrieved 14 March 2007.&lt;/ref&gt; لە تێبینییەکانی سەر تابلۆکاندا، زەویناسی فەڕەنسی [[نیکۆلاس دێسمارێست]] بۆ یەکەم جار لە مێژوودا پێشنیاری ئەوەی کرد کە ئەم جۆرە پێکھاتانە بنەچەی بورکانییان ھەیە.

ئەم شوێنە لە سەدەی نۆزدەھەمدا لەنێو گەشتیاراندا ناوبانگی پەیدا کرد، بەتایبەتی دوای کردنەوەی [[تراموای ڕێڕەوی زەبەلاح]]. ئیمپراتۆر [[پێدرۆی دووەمی بەڕازیل]] لە ٩ی تەممووزی &lt;bdi&gt;١٨٧٧&lt;/bdi&gt;دا سەردانی شوێنەکەی کرد وەک بەشێک لە گەشتە سێ ڕۆژەیییەکەی بۆ ئیرلەندا کە زۆر دەنگی نەدایەوە. تەنیا دوای ئەوەی نەشناڵ تراست لە ساڵانی &lt;bdi&gt;١٩٦٠&lt;/bdi&gt;ەکاندا سەرپەرشتییەکەی گرتە دەست، ھەندێک لە پاشماوە بازرگانییەکان لادران.&lt;ref name = JL&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Logan|یەکەم=John |ناونیشان= https://ccght.org/an-emperors-secret-visit-to-the-causeway/ |ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە= [[Causeway Coast and Glens]] Heritage Trust |وێبگە= ccght.org |سەردێڕ= An Emperor's Secret Visit to the Causeway |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = NIA&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://niarchive.org/wp-content/uploads/2023/03/Dom-Pedro-Emperor-Brazil-at-Causeway.pdf |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە= Northern Ireland archive |وێبگە= niarchive.org |سەردێڕ= Some Portrush/Brazil Connections...  |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = BN&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان= https://bndigital.bn.gov.br/multi-idioma-expo/irish-in-brazil/dom-pedro-ii-in-ireland/ |بڵاوکەرەوە= BN Digital Brasil |وێبگە= bndigital.bn.gov.br |سەردێڕ= Dom Pedro II in Ireland |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی تەممووزی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20260105184242/https://bndigital.bn.gov.br/multi-idioma-expo/irish-in-brazil/dom-pedro-ii-in-ireland/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=  ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ |url-status= dead}}&lt;/ref&gt;

=== سەنتەری سەردانکەران ===
[[File:Giant's Causeway (14).JPG|thumb|ڕێڕەوی زەبەلاح لە کاتی ئاوابوونی خۆر]]

ڕێڕەوەکە لە نێوان ساڵانی &lt;bdi&gt;٢٠٠٠&lt;/bdi&gt; بۆ &lt;bdi&gt;٢٠١٢&lt;/bdi&gt; بەبێ سەنتەرێکی ھەمیشەیی سەردانکەران بوو، چونکە باڵەخانەی پێشوو، کە لە ساڵی &lt;bdi&gt;١٩٨٦&lt;/bdi&gt;دا دروستکرابوو، لە ساڵی &lt;bdi&gt;٢٠٠٠&lt;/bdi&gt;دا سووتا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/northern_ireland/731267.stm |ئیش= BBC News |سەردێڕ= Investigation into Causeway blaze |ڕێکەوت= ٣٠ی نیسانی ٢٠٠٠|ڕێکەوتی سەردان= ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٤ی نیسانی ٢٠٠٤|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20040414051449/http://news.bbc.co.uk/1/hi/northern_ireland/731267.stm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەرچەندە ڕەزامەندی سەرەتایی درا بۆ پەرەپێدانێک بە بوودجەی گشتی (بەڵام بە بەڕێوەبردنی کەرتی تایبەت) لەلایەن وەزیری ئەو کاتی ژینگە و ئەندامی [[پارتی دیموکراتی یەکێتیخواز|DUP]] [[ئارلین فۆستەر]] لە ساڵی ٢٠٠٧دا، بەڵام بوودجە گشتییەکە بەھۆی ھەبوونی گومانی بەرژەوەندیی تایبەت لە نێوان پەرەپێدەرە پێشنیارکراوەکە و پارتی DUP ڕاگیرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/northern_ireland/6987303.stm |ئیش= BBC News |سەردێڕ= Developer set to get Causeway nod |ڕێکەوت= ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان= ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20200919001723/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/northern_ireland/6987303.stm/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/northern_ireland/6989808.stm |ئیش= BBC News |سەردێڕ= Developer's DUP link &quot;no bearing&quot; |ڕێکەوت= ١١ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان= ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20090111222253/http://news.bbc.co.uk/1/hi/northern_ireland/6989808.stm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://news.bbc.co.uk/1/hi/northern_ireland/6990569.stm |ئیش= BBC News |سەردێڕ= Causeway must be public ; council |ڕێکەوت= ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان= ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٧ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20170827174356/http://news.bbc.co.uk/1/hi/northern_ireland/6990569.stm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; دواجار پەرەپێدەرە تایبەتەکە دەستی لە سکاڵا یاسایییەکەی کێشایەوە دژی پلانی بوودجە گشتییەکە،&lt;ref name=&quot;may09&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://news.bbc.co.uk/1/hi/northern_ireland/8057342.stm |ئیش= BBC News |سەردێڕ= Developer ends Causeway challenge |ڕێکەوت= ئایاری ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان= ٢٥ی تەممووزی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٤ی ئازاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20170314180249/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/northern_ireland/8057342.stm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و سەنتەرە نوێیەکە لە ساڵی &lt;bdi&gt;٢٠١٢&lt;/bdi&gt;دا بە فەرمی کرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.belfasttelegraph.co.uk/news/local-national/northern-ireland/causeway-visitors-centre-a-giant-leap-forward-16180933.html|سەردێڕ=Causeway visitors' centre: A giant leap forward?|ئیش=Belfast Telegraph|یەکەم=Anna|دوایین=Maguire|ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تەممووزی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120708013641/http://www.belfasttelegraph.co.uk/news/local-national/northern-ireland/causeway-visitors-centre-a-giant-leap-forward-16180933.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; دروستکردنەکەی لەلایەن نەشناڵ تراست، [[بۆردی گەشتیاریی ئیرلەندای باکوور]]، و سندووقی میراتی لۆتەری و بەخشینە گشتییەکانەوە دابینکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/northern_ireland/8579615.stm|سەردێڕ=Giants Causeway gets £9m tourist board grant|ڕێکەوت=٢٢ی ئازاری ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=BBC|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170712054818/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/northern_ireland/8579615.stm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لەو کاتەوەی کراوەتەوە، سەنتەرەکە ڕاوبۆچوونی جیاوازی لێکەوتووەتەوە لەلایەن سەردانکەرانەوە سەبارەت بە نرخ، دیزاین، ناوەڕۆک و شوێنەکەی کە کەوتووەتە ناوەڕاستی ڕێگای پیاسەکردن بۆ ڕێڕەوەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.tripadvisor.co.uk/Attraction_Review-g209948-d2281662-Reviews-Giant_s_Causeway_Visitor_Centre-Bushmills_County_Antrim_Northern_Ireland.html|سەردێڕ=Giants Causeway Visitor Centre Reviews, Trip Advisor|ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Trip Advisor}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی &lt;bdi&gt;٢٠١٨&lt;/bdi&gt;دا، &lt;bdi&gt;١٬٠١١٬٤٧٣&lt;/bdi&gt; کەس سەردانی سەنتەرەکەیان کردووە.&lt;ref name=&quot;ALVA 2018 visitor numbers&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ALVA – Association of Leading Visitor Attractions |ناونیشان=http://www.alva.org.uk/details.cfm?p=423 |وێبگە=alva.org.uk |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171223011220/http://www.alva.org.uk/details.cfm?p=423 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

مشترمڕێک ھەبوو سەبارەت بە ناوەڕۆکی ھەندێک لە پێشانگاکانی سەنتەرەکە، کە ئاماژەیان بە دیدگای [[دروستکردنی زەویی گەنج]] (Young Earth Creationist) دەکرد سەبارەت بە تەمەنی زەوی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/national-trust-in-giants-causeway-creationism-row-7917687.html|سەردێڕ=National Trust in Giant's Causeway creationism row|ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠١٢|ئیش=[[The Independent]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190527035301/https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/national-trust-in-giants-causeway-creationism-row-7917687.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.u.tv/News/Causeway-centre-gives-creationist-view/530750a4-b3bb-4c0e-baf1-4cc65e7e6652|سەردێڕ=Causeway centre gives creationist view|ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=U TV|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120706035642/http://www.u.tv/News/Causeway-centre-gives-creationist-view/530750a4-b3bb-4c0e-baf1-4cc65e7e6652|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تەممووزی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt; لە کاتێکدا ئەم بابەتە لەلایەن سەرۆکی گرووپە ئینجیلخوازەکانی ئیرلەندای باکوورەوە، [[دامەزراوەی کالێب]]، پێشوازی لێ کرا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-18728703|سەردێڕ=Online group calls for removal of creationist exhibit at Giant's Causeway|بڵاوکەرەوە=BBC Northern Ireland|ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190419053156/https://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-18728703|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; نەشناڵ تراست ڕایگەیاند کە ئەمانە تەنھا بەشێکی بچووکی پێشانگاکەن و تراست &quot;بە تەواوی پشتگیری لە ڕوونکردنەوە زانستییەکە دەکات بۆ دروستبوونی بەردەکان لە ٦٠ ملیۆن ساڵ لەمەوبەر&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.independent.ie/breaking-news/national-news/trust-in-causeway-creationism-row-3160230.html|سەردێڕ=Trust in Causeway creationism row|ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٢|ئیش=[[Irish Independent]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تەممووزی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120707233640/http://www.independent.ie/breaking-news/national-news/trust-in-causeway-creationism-row-3160230.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; دوای کەمپەینێکی ئۆنلاین بۆ لابردنی بابەتە [[ئەفسانەی دروستبوون|دروستبوونخوازەکان]] لە ساڵی ٢٠١٢، تراست پێداچوونەوەی بۆ کرد و گۆڕانکاریی تێدا کرد تاوەکو ڕوونکردنەوە زانستییەکە جەختی سەرەکی بێت. لێکدانەوە دروستبوونخوازەکان ھێشتا ئاماژەیان پێ دەکرێت، بەڵام وەک بڕوایەکی نەریتیی ھەندێک لە پێکھاتە ئایینییەکان باس دەکرێن نەک وەک لێکدانەوەیەکی زانستیی ھاوشان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-19814284 |سەردێڕ= Trust amends Causeway centre &quot;Creationist&quot; exhibit |ئیش= [[BBC News]] |ڕێکەوت= ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان= ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20121216054128/http://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-19814284 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== تایبەتمەندییە دیارەکان ==
ھەندێک لە پێکھاتەکانی ناوچەکە بەھۆی ملیۆنان ساڵ لە [[داخوران]] (weathering)، لە شتومەک دەچن، وەک &quot;ئۆرگان&quot; و &quot;پۆستاڵی زەبەلاح&quot;. تایبەتمەندییەکانی تر بریتین لە چەندین ستوونی نزمی داخوراو و سوورباو کە بە &quot;چاوەکانی زەبەلاح&quot; ناسراون، کە بەھۆی جووڵانی تاشەبەردە بازیڵتییەکان دروست بوون، وەک &quot;پێپلیکانەکانی شوان&quot;، &quot;ھەنگوێنی مێش&quot;، &quot;چەنگی زەبەلاح&quot;، &quot;دووکەڵکێشەکان&quot;، &quot;دەروازەی زەبەلاح&quot;، و &quot;پشتی وشتر&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Giants Causeway, Northern Ireland |ناونیشان=https://www.great-britain.co.uk/world-heritage/giants-causeway.htm#:~:text=After%20eons%20of%20weathering%2C%20clumps%20of%20rock%20have%20been%20given%20names%20to%20describe%20what%20they%20look%20like%20%2D%20the%20Organ%2C%20Giant%27s%20Boot%2C%20Giants%20Eyes%2C%20the%20Shepherd%27s%20Steps%3B%20the%20Honeycomb%3B%20the%20Giant%27s%20Harp%3B%20the%20Chimney%20Stacks%3B%20the%20Giant%27s%20Gate%20and%20the%20Camel%27s%20Hump. |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;

&lt;gallery widths=&quot;220&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
Image:Giants boot Dec2004 SeanMcClean.jpg|پۆستاڵی زەبەلاح
Image:giants causeway closeup.jpg|ستوونە بازیڵتییەکان
Image:The Chimney Stacks, Giants Causeway, County Antrim.jpg|دووکەڵکێشەکان
&lt;/gallery&gt;

== ڕووەک و ئاژەڵ ==
ئەم ناوچەیە پەناگەیەکە بۆ باڵندە دەریایییەکانی وەک [[فولمار]]ی باکوور، [[پێترێڵ]]، [[قورینگ]]ی گەورە، [[شاگ]]ی ئەورووپی، [[ڕێدشانک]]ی باو، [[گیلیمۆت]]، و [[ڕازۆربێڵ]]، لە کاتێکدا پێکھاتە بەردینە داخوراوەکان چەندین جۆری ڕووەکیان تێدایە، وەک (sea spleenwort) و جۆرەھا گوڵ و گیا کێوییەکان. کۆلۆنییەکی [[سترۆماتۆلیت]] بەپێی ڕاپۆرتەکان لە تشرینی یەکەمی &lt;bdi&gt;٢٠١١&lt;/bdi&gt;دا لە ڕێڕەوی زەبەلاح دۆزرایەوە – کە دۆزینەوەیەکی نائاسایی بوو، چونکە سترۆماتۆلیتەکان زیاتر لە ئاوە گەرمەکاندا دەدۆزرێنەوە کە ڕێژەی خوێیان بەرزتر بێت لەوەی لە ڕێڕەوەکەدا ھەیە.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-15299220 Stromatolite colony found in Giant's Causeway] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111229203751/http://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-15299220 |date=29 December 2011 }}, BBC News. 14 October 2011.&lt;/ref&gt;

== پێکھاتە ھاوشێوەکان ==
{{Main|پێڕستی ئەو شوێنانەی بورکانی ستوونییان تێدایە}}
ستوونە بازیڵتییەکان تایبەتمەندییەکی باوی بورکانین. ئەوان لە چەندین قەبارە و بە ھەندێک جیاوازی لە پێکھاتندا ڕوودەدەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= The Formation of Mountains |یەکەم= Florian |دوایین= Neukirchen |ڕێکەوت= ٢٠٢٢|پەڕەکان= ١٧, ١٨|وتەگێڕانەوە= Basalt columns are formed when lava that has already solidified cools down [..] The most famous location is certainly Giant's Causeway on the coast of Northern Ireland, but there are also occurrences [in Scotland, Iceland, USA, etc.] |ژپنک= ٩٧٨-٣-٠٣١-١١٣٨٥-٧|بڵاوکەرەوە= Springer International}}&lt;/ref&gt;

== گەیشتن بە گواستنەوە ==
[[ھێڵی ئاسنی بێلفاست-دێری]] کە لەلایەن [[ھێڵی ئاسنی ئیرلەندای باکوور]]ەوە بەڕێوەدەبرێت، دەبەستێتەوە بە [[وێستگەی شەمەندەفەری کۆلێرەین]] و بە درێژایی [[ھێڵی ئاسنی کۆلێرەین-پۆرتڕەش]] بۆ [[وێستگەی شەمەندەفەری پۆرتڕەش]]. لەوێشەوە پاسەکانی ئەڵستەرباس پەیوەندی بە وێستگەکانی شەمەندەفەرەوە دابین دەکەن. پیاسەیەکی جوان بە درێژیی &lt;bdi&gt;{{convert|7|mi}}&lt;/bdi&gt; لە [[پۆرتڕەش]]ەوە ھەیە لە تەنیشت [[قەڵای دونلووس]] و [[ھێڵی ئاسنی ڕێڕەوی زەبەلاح و بوشمیڵز]].{{Citation needed|date=July 2022}}

== سەرچاوەکان ==
{{reflist}}

== بۆ خوێندنەوەی زیاتر ==
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Deane |یەکەم=C. Douglas |ساڵ=١٩٨٣|سەردێڕ=The Ulster Countryside |شوێن=Belfast |بڵاوکەرەوە=Century Books |ژپنک=٠-٩٠٣١٥٢-١٧-٧|oclc=١٣٣٠٨٦٨٠٧٤}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Jagla |یەکەم١=E. A. |دوایین٢=Rojo |یەکەم٢=A. G. |ساڵ=٢٠٠٢|سەردێڕ=Sequential fragmentation: the origin of columnar quasihexagonal patterns |journal=[[Physical Review E]] |بەرگ=٦٥|issue=2 |article-number=026203 |arxiv=cond-mat/0003312|s2cid=33030461 |bibcode = 2002PhRvE..65b6203J |doi=10.1103/PhysRevE.65.026203 |pmid=١١٨٦٣٦٢٨}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Watson |یەکەم=Philip S. |ساڵ=٢٠٠٠|سەردێڕ=The Giant's Causeway and the North Antrim coast |شوێن=Dublin |بڵاوکەرەوە=O'Brien Press |ژپنک=٠-٨٦٢٧٨-٦٧٥-٤|oclc=٤٥٨٢٩٦٠٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{Commons category}}
{{wikivoyage|Giant's Causeway}}
{{EB1911 poster|Giant's Causeway}}
* [https://www.nationaltrust.org.uk/giants-causeway زانیاریی ڕێڕەوی زەبەلاح لە نەشناڵ تراست]
* [http://giantscauseway.ccght.org/ ماڵپەڕ و ڤیدیۆی ڕێڕەوی کەناراوەکە]
* [http://www.causewaycoastandglens.com/ گەشتیاریی کەناراوەکە] – زانیاریی فەرمیی بۆردی گەشتیاری بۆ ڕێڕەوەکە و ناوچەکانی دەوروبەری
* [https://www.bbc.co.uk/northernireland/landscapes/ Landscapes Unlocked] – دیمەنی ئاسمانی لە زنجیرە فیلمی BBC ''Sky High'' کە جوگرافیای فیزیکی، کۆمەڵایەتی و ئابووریی ئیرلەندای باکوور ڕووندەکاتەوە.

{{Authority control}}

[[پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٨٦ لە شانشینی یەکگرتوو]]
[[پۆل:ستوونە بازیڵتییەکانی شانشینی یەکگرتوو]]
[[پۆل:بورکانناسیی خامۆش]]
[[پۆل:خولەی فینیان]]
[[پۆل:١٠٠ یەکەمین شوێنەوارە کەلەپوورییە زەویناسییەکانی IUGS]]
[[پۆل:ئەفسانە زەویناسییەکان]]
[[پۆل:زەویناسیی ئیرلەندای باکوور]]
[[پۆل:زەویناسی-گەشتیاری لە شانشینی یەکگرتوو]]
[[پۆل:شێوەزەوییەکانی کاونتی ئەنتریم]]
[[پۆل:موڵکەکانی نەشناڵ تراست لە ئیرلەندای باکوور]]
[[پۆل:مۆزەخانەکانی مێژووی سروشتی لە ئیرلەندای باکوور]]
[[پۆل:پارێزراوە سروشتییەکان لە ئیرلەندای باکوور]]
[[پۆل:کەناراوەکانی ئیرلەندای باکوور]]
[[پۆل:ئیرلەندای پالیۆجین]]
[[پۆل:بورکانناسیی پالیۆجین]]
[[پۆل:زەوییە نەخشێنراوەکان]]
[[پۆل:ناوچە پارێزراوە دامەزراوەکانی ١٩٨٦]]
[[پۆل:ناوچە پارێزراوەکانی کاونتی ئەنتریم]]
[[پۆل:پێکھاتە بەردینەکانی ئیرلەندای باکوور]]
[[پۆل:شوێنە سەرنجڕاکێشە گەشتیارییەکان لە کاونتی ئەنتریم]]
[[پۆل:بورکانناسیی ئیرلەندای باکوور]]
[[پۆل:شوێنەوارەکانی کەلەپووری جیھانی لە ئیرلەندای باکوور]]</text>
      <sha1>h1m07nal75vwffxrweauuda97so5w72</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کۆمەڵە پیشەسازییەکەی کانزای خەڵووزی زۆلفەراین</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298861</id>
    <revision>
      <id>1694388</id>
      <parentid>1652461</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T11:17:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1694388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27803" sha1="4row9q1fdc2jc5q01bqc0tr4sqr5cx0" xml:space="preserve">{{Short description| ناوچەیەکی پیشەسازی گەورەی پێشوو لە شاری ئێسن، باکووری ڕاین-وێستفالیا، ئەڵمانیا}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}

{{Infobox UNESCO World Heritage Site
| WHS           = کۆمەڵگەی پیشەسازیی کانزای خەڵووزی زۆڵڤێرلاین لە ئێسن
| image         = Zeche Zollverein abends.jpg
| image_upright = 1.2
| caption       = کانزای خەڵووزی زۆڵڤێرلاین، شەفتی ١٢
| location      = [[ئێسن]]، [[باکووری ڕاین-وێستفالیا]]، [[ئەڵمانیا]]
| criteria      = {{UNESCO WHS type|(ii), (iii)}}(ii), (iii)
| ID            = 975
| website       = {{URL|http://www.zollverein.de/}}
| locmapin      = Germany#Germany North Rhine-Westphalia
| map_caption   =
| embedded       = 
}}
{{OSM Location map 
| coord = {{Coord|51|29|29|N|07|02|46|E}}
| zoom = 15
| caption = کۆمەڵگەی پیشەسازیی کانزای خەڵووزی زۆڵڤێرلاین، ئێسن
| label = کۆمەڵگەی پیشەسازیی کانزای خەڵووزی زۆڵڤێرلاین
| mark-coord = {{Coord|51|29|29|N|07|02|46|E}}
| label-pos = top
| mark-title = کۆمەڵگەی پیشەسازیی کانزای خەڵووزی زۆڵڤێرلاین
| mark-image =
| mark-description =
}} 
'''کۆمەڵگەی پیشەسازیی کانزای خەڵووزی زۆڵڤێرلاین''' (بە ئەڵمانی: &lt;bdi&gt;'''Zeche Zollverein'''&lt;/bdi&gt;) ناوچەێکی پیشەسازیی گەورەی پێشووە لە شاری [[ئێسن]]، [[باکووری ڕاین-وێستفالیا]]، [[ئەڵمانیا]]. یەکەم [[کانزاکاری خەڵووز|کانزای خەڵووز]] لەو ناوچەیە لە ساڵی &lt;bdi&gt;١٨٤٧&lt;/bdi&gt; دامەزراوە، و چالاکییەکانی کانزاکاری لە ساڵی &lt;bdi&gt;١٨٥١&lt;/bdi&gt; تا ٢٣ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٦ بەردەوام بوون. بۆ ماوەی چەندین دەیە، لە کۆتایییەکانی پەنجاکانی سەدەی ڕابردووەوە، دوو بەشی ناوچەکە، ''کانزای خەڵووزی زۆڵڤێرلاین'' و ''کارگەی کۆکی زۆڵڤێرلاین'' (لە نێوان ساڵانی &lt;bdi&gt;١٩٥٧–١٩٦١&lt;/bdi&gt; دروستکرا، لە ٣٠ی حوزەیرانی ١٩٩٣ داخرا)، لە ڕیزبەندی گەورەترینەکانی جۆری خۆیان بوون لە [[ئەورووپا]]. شەفتی ١٢، کە بە شێوازی [[بابەتییەتی نوێ (تەلارسازی)|بابەتییەتی نوێ]] دروستکراوە، لە ساڵی &lt;bdi&gt;١٩٣٢&lt;/bdi&gt; کرایەوە و وەک شاکارێکی تەلارسازی و تەکنیکی دادەنرێت، کە ناوبانگی &quot;جوانترین کانزای خەڵووز لە جیھاندا&quot;ی بەدەستھێناوە.&lt;ref name = &quot;erih&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.erih.net/about-erih/route-system/european-theme-routes |سەردێڕ=European Route of Industrial Heritage |بڵاوکەرەوە= ERIH |ڕێکەوتی سەردان= ٢١ی ئابی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt; 

بەھۆی تەلارسازییەکەی و وەک شایەتێک بۆ گەشەپێدانی پیشەسازی قورس لە ئەورووپادا، ئەم کۆمەڵگە پیشەسازییە لە ١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠١ خرایە ناو [[پێڕستی شوێنەوارەکانی کەلەپووری جیھانی|لیستی میراتی جیھانیی یوونێسکۆ]]، و یەکێکە لە خاڵە بنەڕەتییەکانی [[ڕێڕەوی میراتی پیشەسازیی ئەورووپا]].&lt;ref name = &quot;unesco&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://whc.unesco.org/en/list/975 |سەردێڕ= Zollverein Coal Mine Industrial Complex in Essen |وێبگە= UNESCO World Heritage Centre |بڵاوکەرەوە= United Nations Educational, Scientific, and Cultural Organization |ڕێکەوتی سەردان= ٢١ی ئابی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = &quot;erih&quot;/&gt;

== مێژوو ==
=== ١٨٤٧–١٨٩٠ ===
کانزای خەڵووزی زۆڵڤێرلاین لەلایەن پیشەسازی لەدایکبووی شاری [[دویسبورگ]]، فرانس ھانیێل (&lt;bdi&gt;١٧٧٩–١٨٦٨&lt;/bdi&gt;) دامەزرا، کە پێویستی بە [[کۆک (سووتەمەنی)|سووتەمەنی کۆک]] ھەبوو بۆ [[پۆڵا|بەرھەمھێنانی پۆڵا]]. ھەڵکەندنی تاقیکاری لە ناوچەی ''کاتێرنبێرگ'' ڕێڕەوێکی زۆر دەوڵەمەندی خەڵووزی ئاشکرا کردبوو. لە ساڵی &lt;bdi&gt;١٨٤٧&lt;/bdi&gt;دا، ھانیێل کۆمپانیایەکی دامەزراند کە ناوی نا ''&lt;bdi&gt;bergrechtliche Gewerkschaft Zollverein&lt;/bdi&gt;'' (سەندیکای کرێکارانی یاسای کانزاکاریی زۆڵڤێرلاین). [[یاسای کانزاکاری]] (&lt;bdi&gt;''Bergrecht''&lt;/bdi&gt;) لە [[پرووسیا]] ھەبوو بۆ ھاندانی بەکارھێنانی [[سەرچاوە سروشتییەکان]]. یاساکە داوای دروستکردنی شێوازێکی تایبەتی کۆمپانیای دەکرد کە پێی دەوترا 'سەندیکای کرێکاران' (&lt;bdi&gt;''Gewerkschaft''&lt;/bdi&gt;) بەڵام لە ڕاستیدا کۆمپانیایەکی سەرمایەداری بوو. ھانیێل ناوەکەی لە [[زۆڵڤێرلاین|یەکێتی گومرگی ئەڵمانیا (''Zollverein'')]] وەرگرت کە لە ساڵی &lt;bdi&gt;١٨٣٤&lt;/bdi&gt; دامەزرابوو. ھانیێل پشکەکانی کۆمپانیا نوێیەکەی لە نێوان ئەندامانی خێزانەکەی و خاوەنی ئەو زەوییەدا دابەشکرد کە بڕیار بوو کانزاکەی لەسەر دروست بکرێت.

داکوتانی شەفتی ١ لە ١٨ی شوباتی ١٨٤٧ دەستی پێکرد، و لە قووڵایی &lt;bdi&gt;١٣٠&lt;/bdi&gt; مەتردا گەیشتنە یەکەم چینی خەڵووز. یەکەم چالاکییەکانی کانزاکاری لە ساڵی &lt;bdi&gt;١٨٥١&lt;/bdi&gt; دەستی پێکرد. شەفتی ٢ کە لە ھەمان کاتی شەفتی ١دا داکوترا، لە ساڵی &lt;bdi&gt;١٨٥٢&lt;/bdi&gt; کرایەوە. ھەردوو شەفتەکە خاوەنی بورجی بەردینی ھاوشێوە بوون و یەک خانەی مەکینەیان ھەبوو. ئەم چەمکە دواتر لەلایەن چەندین کانزای خەڵووزی دوو-شەفتییەوە وەرگیرا.

لە ساڵی &lt;bdi&gt;١٨٥٧&lt;/bdi&gt;ەوە، [[بەرھەمھێنەری خەڵووز|کەڵەکەی خەڵووزی دار]] بۆ بەرھەمھێنانی کۆک بەکاردەھێنرا. لە ساڵی &lt;bdi&gt;١٨٦٦&lt;/bdi&gt;دا، ئەم کەڵەکانە بە کارگەیەکی مۆدێرنی کۆک و کورەی مەکینەیی گۆڕدران.

لە ساڵی &lt;bdi&gt;١٨٨٠&lt;/bdi&gt;دا، داکوتانی شەفتێکی تر، شەفتی ٣، لە ناوچەی دراوسێی ''شۆنێبێک'' دەستی پێکرد. خاوەنی چوارچێوەیەکی پۆڵا بوو بۆ ڕاگرتنی بورجی کێشانەکەی و لە ساڵی &lt;bdi&gt;١٨٨٣&lt;/bdi&gt; کرایەوە. تا ساڵی &lt;bdi&gt;١٨٩٠&lt;/bdi&gt;، سێ شەفتەکە گەیشتبوونە بەرھەمھێنانی یەک ملیۆن تۆن، کە زۆڵڤێرلاینی کردە بەرهەمدارترین لە نێوان ھەموو کانزاکانی ئەڵمانیا.

=== ١٨٩٠–١٩١٨ ===
بەو پێیەی پیشەسازییەکانی خەڵووز و ئاسن و پۆڵا لە [[ناوچەی ڕور]] لە کۆتاییی سەدەی ١٩ و سەرەتای سەدەی ٢٠دا گەشەیان کرد، کانزاکە بە شێوەیەکی بەرچاو فراوانکرا.

لە نێوان ساڵانی &lt;bdi&gt;١٨٩١&lt;/bdi&gt; و &lt;bdi&gt;١٨٩٦&lt;/bdi&gt;دا، شەفتە دووانەکانی ٤ و ٥ لەسەر سنووری ''ھێسلەر'' (کە ئێستا گەڕەکێکی [[گێڵزێنکیرشێن]]ە) دروستکران. ھەریەکەیان بەرزکەرەوەی تایبەتیان ھەبوو بۆ دەرھێنانی خەڵووز و گواستنەوەی کرێکارانی کان، و خاوەنی ڕێڕەوی ھەواگۆڕکێ بوون. شەفتێکی تر بە ژمارە ٦ لە ساڵی &lt;bdi&gt;١٨٩٧&lt;/bdi&gt; کرایەوە.

تا ساڵی &lt;bdi&gt;١٨٩٧&lt;/bdi&gt;، زۆڵڤێرلاین بۆ ماوەیەکی درێژ بەدەست چەندین ڕووداوی کانزاکارییەوە دەیناڵاند بەھۆی [[گازی کانزا|گازی مەترسیدار]] کە بەھۆی کێشەی [[ھەواگۆڕکێی ناو کانی ژێر زەوی|ھەواگۆڕکێ]] دروست دەبوو. بۆ چارەسەرکردنی ئەم کێشانە، شەفتی زیادەی تەنھا بۆ ھەواگۆڕکێ لە نزیک شەفتەکانی کانزاکاریی ئێستا کرانەوە: لە ساڵی &lt;bdi&gt;١٨٩٩&lt;/bdi&gt; شەفتی ٧ لە نزیک شەفتی ٣ کرایەوە، لە ساڵی &lt;bdi&gt;١٩٠٠&lt;/bdi&gt; شەفتی ٨ لە نزیک شەفتەکانی ١ و ٢ کرایەوە، و لە ساڵی &lt;bdi&gt;١٩٠٥&lt;/bdi&gt; شەفتی ٩ لە نزیک شەفتی ٦ کرایەوە.

ساڵانی دواتر نۆژەنکردنەوەی بەردەوام و فراوانبوونی زیاتری بەدوای خۆیدا ھێنا. دوای دروستکردنی شەفتەکانی ھەواگۆڕکێی ٧، ٨ و ٩، شەفتە کۆنەکانی ١ و ٢ و کارگەی کۆکەکەیان نۆژەنکرانەوە، و یەکێک لە بورجە دووانەکانیان لادرا و بە چوارچێوەیەکی مۆدێرنی پۆڵا گۆڕدرا. لە ساڵی &lt;bdi&gt;١٩١٤&lt;/bdi&gt;دا، شەفتی ١٠ و کارگەیەکی نوێی کۆک کرانەوە، و شەفتی ٩ لە شەفتێکی ھەواگۆڕکێوە گۆڕدرا بۆ شەفتێکی کارکردن.

تا سەروبەندی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، بەرھەمی زۆڵڤێرلاین بۆ نزیکەی &lt;bdi&gt;٢٫٥&lt;/bdi&gt; ملیۆن تۆن لە ساڵێکدا بەرزبووەوە.

=== ١٩١٨–١٩٣٢ ===
لە ساڵی &lt;bdi&gt;١٩٢٠&lt;/bdi&gt;دا، خێزانی ھانیێل کە تا ئەو کاتە خاوەنی زۆڵڤێرلاین بوون، دەستیان بە ھاوکاری کرد لەگەڵ کۆمپانیای ''&lt;bdi&gt;Phönix AG&lt;/bdi&gt;''، کە کۆمپانیایەکی کانزاکاری بوو و دواتر [[بەڕێوەبردن|بەڕێوەبردنی]] ناوچەکەی گرتە ئەستۆ. لەژێر بەڕێوەبردنی فۆنیکسدا، چەندین شەفت دووبارە مۆدێرن کرانەوە، و شەفتی یازدەھەم تا ساڵی &lt;bdi&gt;١٩٢٧&lt;/bdi&gt; کرایەوە. کاتێک فۆنیکس لە ساڵی &lt;bdi&gt;١٩٢٦&lt;/bdi&gt;دا لەگەڵ ''&lt;bdi&gt;Vereinigte Stahlwerke&lt;/bdi&gt;'' یەکیگرت، زۆڵڤێرلاین کەوتە ژێر کۆنترۆڵی کۆمپانیای ''&lt;bdi&gt;Gelsenkirchener Bergwerks-AG (GBAG)&lt;/bdi&gt;'' کە دەستی کرد بە داخستنی زۆربەی [[کارگەی کۆک|کارگەکانی کۆک]]ە کۆنەکان.

=== شەفتی ١٢ ===
[[File:RedDotDesignMuseum 3344.jpg|thumb|left|خانەی [[کازان|بوێلەری]] پێشووی شەفتی ١٢ بە شێوازێکی تاقانەی [[باوھاوس]] بە ستوونی پۆڵای سوور. ئەمڕۆ مۆزەخانەی [[خەڵاتی دیزاینی ڕێد دۆت|ڕێد دۆت]]ی تێدایە.]]
[[File:Bundesarchiv Bild 183-R80414, Essen, Zeche &quot;Zollverein&quot;.jpg|thumb|left|زۆڵڤێرلاین، ١٩٤٩]]

لە ساڵی &lt;bdi&gt;١٩٢٨&lt;/bdi&gt;دا، کۆمپانیای &lt;bdi&gt;GBAG&lt;/bdi&gt; بڕیاری دا بۆ دروستکردنی شەفتێکی دوانزەھەمی تەواو نوێ کە وەک دامەزراوەیەکی ناوەندیی کانزاکاری دیزاین کرابوو. کاتێک شەفتەکە لە ساڵی &lt;bdi&gt;١٩٣٢&lt;/bdi&gt; کرایەوە، بەرھەمی ڕۆژانەی گەیشتە &lt;bdi&gt;١٢٬٠٠٠&lt;/bdi&gt; تۆن، کە بەرھەمی چوار دامەزراوەکەی تری لەگەڵ ١١ شەفتەکەیاندا کۆکردبووەوە.

''شەفتی [[ئەلبێرت ڤۆگلەر]]''، وەک شەفتە زۆر مۆدێرنەکە بە ناوی بەڕێوەبەری گشتیی &lt;bdi&gt;GBAG&lt;/bdi&gt;وە ناونرا، لەلایەن تەلارسازان [[فریتز شوپ]] و مارتن کرێمەرەوە دیزاین کرابوو و زوو سەرنجی ڕاکێشا بەھۆی دیزاینە سادە و کاراکەی بە ستایلی [[باوھاوس]] بە باڵەخانە [[شەشپاڵوو|شەشپاڵووییەکان]]ی کە لە [[کۆنکرێتی چەکراو]] و [[ستوونی نۆرە|ستوونی]] [[پۆڵا]] دروستکرابوون.

بورجی کێشانی تایبەتی شەفتەکە (&lt;bdi&gt;Doppelbock&lt;/bdi&gt;) لە ساڵانی دواتردا نەەک تەنھا بوو بە نموونەی سەرەکی بۆ زۆرێک لە دامەزراوە ناوەندییەکانی کانزاکاریی دواتر، بەڵکو بوو بە ھێمایەکی [[پیشەسازی قورس]]ی [[ئەڵمانیا]]. 
[[Image:Essen - Zeche-Zollverein - Eingangstor - 2013.jpg|thumb|[[بورجی کێشان|بورجی کێشان]]ی شەفتی ١٢ بە نووسراوی ''&lt;bdi&gt;Zollverein&lt;/bdi&gt;'' بووەتە ھێمایەکی ناسراوی [[ئێسن]] و تەواوی [[ناوچەی ڕور]].]]

لەکاتێکدا لەوانەیە ئەم ھێمایە وردە وردە لەبیر کرابێت کاتێک پیشەسازی قورسی ئەڵمانیا لە نیوەی دووەمی سەدەی ٢٠ەمدا ڕووی لە کەمی کرد، بەڵام ئەم شەفتە و بەتایبەتی بورجی کێشانە تاقانەکەی بوون کە بوونە ھێمای [[گۆڕانی پێکھاتەیی]] ناوچەی ڕور.

=== ١٩٣٢–١٩٦٨ ===
لە ساڵی &lt;bdi&gt;١٩٣٧&lt;/bdi&gt;دا، زۆڵڤێرلاین &lt;bdi&gt;٦٩٠٠&lt;/bdi&gt; کەسی دامەزراندبوو و بەرھەمەکەی &lt;bdi&gt;٣٫٦&lt;/bdi&gt; ملیۆن تۆن بوو، کە زۆربەی لەلایەن شەفتی ١٢ی نوێوە دابین دەکرا. شەفتەکانی تر بە تەواوی دانەخران، و ھەندێکیان، وەک شەفتی ٦، تەنانەت بورجی کێشانی نوێیان بۆ دانرا (ھەرچەندە لە چاو شەفتی ١٢دا زۆر لە ئاستێکی نزمتردا بوون). لە ناوچەی کارگەی کۆکی کۆنی شەفتەکانی ١، ٢ و ٨، دامەزراوەیەکی بچووک لە ٥٤ کورەی نوێ کرایەوە کە بەرھەمی ساڵانەی &lt;bdi&gt;٢٠٠٬٠٠٠&lt;/bdi&gt; تۆن کۆک بوو.

زۆڵڤێرلاین بە زیانی کەمەوە لە [[جەنگی جیھانیی دووەم]] ڕزگاری بوو و تا ساڵی &lt;bdi&gt;١٩٥٣&lt;/bdi&gt; دووبارە کەوتەوە پلەی یەکەمی ھەموو کانزاکانی ئەڵمانیا، بە بەرھەمی &lt;bdi&gt;٢٫٤&lt;/bdi&gt; ملیۆن تۆن. لە ساڵی &lt;bdi&gt;١٩٥٨&lt;/bdi&gt;دا، شەفتی ١ بە باڵەخانەیەکی تەواو نوێ گۆڕدرا؛ [[دروستکردنەوە (تەلارسازی)|دروستکردنەوە]]ی تەواوی دامەزراوەی شەفتەکانی ٢/٨/١١ لە ساڵی &lt;bdi&gt;١٩٦٠&lt;/bdi&gt; تا &lt;bdi&gt;١٩٦٤&lt;/bdi&gt; دووبارە لەلایەن فریتز شوپەوە پلانی بۆ دانرا. بەڵام ئەم نۆژەنکردنەوانە تەنھا تا ساڵی &lt;bdi&gt;١٩٦٧&lt;/bdi&gt; بەردەوام بوون، کاتێک ١١ شەفت داخران و تەنھا شەفتی ١٢ بە کراوەیی مایەوە.

[[Image:Kokerei Zollverein.jpg|thumb|[[کارگەی کۆک|کارگەی کۆکی]] زۆڵڤێرلاین]]
بەم شێوەیە شەفتی ١٢ بوو بە دابینکەری سەرەکی بۆ کارگەی کۆکی ناوەندی نوێ لە ساڵی &lt;bdi&gt;١٩٦١&lt;/bdi&gt;ەوە بە ١٩٢ کورەکەیەوە، کە ئەویش دووبارە لەلایەن فریتز شوپەوە دیزاین کرابوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Industriedenkmal-Stiftung NRW |ناونیشان=http://www.industriedenkmal-stiftung.de/docs/9977874944135_de.php |سەردێڕ=Industriedenkmal-Stiftung &amp;#124; Denkmale &amp;#124; Kokerei Zollverein &amp;#124; Geschichte |بڵاوکەرەوە=Industriedenkmal-stiftung.de |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180407182826/http://www.industriedenkmal-stiftung.de/docs/9977874944135_de.php |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; دوای فراوانبوونێک لە سەرەتای حەفتاکاندا، زۆڵڤێرلاین کەوتە ڕیزی بەرهەمدارترین کارگەکانی کۆک لە جیھاندا بە نزیکەی &lt;bdi&gt;١٬٠٠٠&lt;/bdi&gt; کرێکار و بەرھەمی تا &lt;bdi&gt;٨٬٦٠٠&lt;/bdi&gt; تۆن [[کۆک (سووتەمەنی)|کۆک]] لە ڕۆژێکدا لەو بەشەی کە پێی دەوترا ''دیوی تاریک''. ''دیوی سپی''ی کارگەکە بەرھەمە لاوەکییەکانی وەک [[ئەمۆنیا]]، [[بێنزین|بێنزینی خاو]] و [[قەتران|قەترانی خاو]]ی بەرھەم دەھێنا.

لە ساڵی &lt;bdi&gt;١٩٦٨&lt;/bdi&gt;دا، زۆڵڤێرلاین ڕادەستی کۆمپانیای &lt;bdi&gt;Ruhrkohle AG (RAG)&lt;/bdi&gt; کرا، کە گەورەترین کۆمپانیای کانزاکاریی ئەڵمانیایە.

=== ١٩٦٨–١٩٩٣ ===
[[File:Zeche Zollverein - Essen - letzter Arbeitstag 23 12 1986.jpg|thumb|٢٣ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٦: کۆتا ڕۆژی کارکردن]]

کۆمپانیای &lt;bdi&gt;RAG&lt;/bdi&gt; دەستی کرد بە [[میکانیزەکردن]] و [[بەھێزکردن (ئابووری)|یەکخستنی]] زیاتری چالاکییەکانی کانزاکاری. لە ساڵی &lt;bdi&gt;١٩٧٤&lt;/bdi&gt;دا، زۆڵڤێرلاین خرایە ناو ''&lt;bdi&gt;Verbundbergwerk&lt;/bdi&gt;'' (کانە یەکخراوەکان) لەگەڵ کانەکانی خەڵووزی ''بۆنیفاسیۆس'' و ''ھۆڵاند'' لە ''کرای'' و [[گێڵزێنکیرشێن]]. لە ساڵی &lt;bdi&gt;١٩٨٢&lt;/bdi&gt;دا، کانی خەڵووزی ''نۆردستێرن''ی گێڵزێنکیرشێنیش چووە ناو ئەو یەکێتییە.

چینی خەڵووزی ''&lt;bdi&gt;Flöz Sonnenschein&lt;/bdi&gt;'' لە باکووری خاکی زۆڵڤێرلاین دواھەمین چین بوو کە چالاکیی کانزاکاری تێدا ئەنجام درا لەسەر خاکی زۆڵڤێرلاین، کە لە ساڵی &lt;bdi&gt;١٩٨٠&lt;/bdi&gt; دەستی پێکرد. بەرھەمی ''کانە یەکخراوەکانی نۆردستێرن-زۆڵڤێرلاین'' نزیکەی &lt;bdi&gt;٣٫٢&lt;/bdi&gt; ملیۆن تۆن بوو، بەڵام ئەمە بە ڕادەی پێویست پڕداھات نەبوو و لە ساڵی &lt;bdi&gt;١٩٨٣&lt;/bdi&gt;دا بڕیاردرا بۆ داخستنی تەواوەتی ناوچەی زۆڵڤێرلاین.

کاتێک داخرا، زۆڵڤێرلاین دوایین کانی خەڵووزی چالاک بوو لە [[ئێسن]]. لەکاتێکدا کارگەی کۆکەکە تا ٣٠ی حوزەیرانی ١٩٩٣ بە کراوەیی مایەوە، چالاکییەکانی کانزاکاری لە شەفتی ١٢ لە ٢٣ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٦ وەستان. ھەرچەندە شەفتی ١٢ شەفتی ناوەندیی ناوچەی میراتی کولتوورییە، بەڵام ناتوانرێت سەردان بکرێت چونکە بۆ کاری دەرھێنانی ئاو ئامادەکراوە وەک بەشێک لە سیستەمی بەڕێوەبردنی ئاوی کانەکان لە ناوەڕاستی [[ناوچەی ڕور]] لەگەڵ شەفتی ٢دا. بۆری خراوەتە ناو ھەردوو شەفتەکە و بۆشایییەکەی تر بە کۆنکرێت پڕکراوەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Backfilling of shafts XII and 2 at Zollverein completed |ناونیشان=https://mining-report.de/english/blog/backfilling-of-shafts-xii-and-2-at-zollverein-completed/ |وێبگە=Mining Report |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوت=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Backfilling the Zollverein colliery |ناونیشان=https://schwing-stetter.com/de_en/news-stories/news-stories/backfilling-the-zollverein-colliery.html |وێبگە=Schwing Stetter |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

=== ١٩٩٣– ===

زۆڵڤێرلاین یەکێکە لە شوێنەکانی ڕووداوەکانی ڕۆمانی ''[[ھەموو ئەو ڕووناکییەی کە ناتوانین بیبینین]]''ی نووسەر [[ئەنتۆنی دۆر]] کە لە ساڵی &lt;bdi&gt;٢٠١٤&lt;/bdi&gt; خەڵاتی پۆلیتزەری بۆ چیرۆکی خەیاڵی بردەوە.

زۆڵڤێرلاین وەک &quot;سەرسوڕھێنەرێک&quot; لە کایەی ڤیدیۆیی ''[[Civilization VI]]'' دەرکەوت، کە نوێنەرایەتی [[ناوچەی ڕور|دۆڵی ڕور]] دەکات.

=== بوون بە مۆنۆمێنت ===
وەک زۆربەی ناوچەکانی پیشەسازییە قورسەکان کە داخرابوون، پێشبینی دەکرا زۆڵڤێرلاین ڕووبەڕووی قۆناغێکی داڕمان ببێتەوە. بە شێوەیەکی سەرسوڕھێنەر، ویلایەتی [[باکووری ڕاین-وێستفالیا]] (&lt;bdi&gt;NRW&lt;/bdi&gt;) خاکی کانی خەڵووزەکەی لە کۆمپانیای [[کۆمپانیای RAG|RAG]] کڕییەوە ڕاستەوخۆ دوای ئەوەی لە کۆتاییی ساڵی &lt;bdi&gt;١٩٨٦&lt;/bdi&gt;دا داخرابوو، و شەفتی ١٢ی وەک [[شوێنەواری میرات]] ڕاگەیاند. ئەمە لەگەڵ [[پابەندبوون]] بە پاراستنی ناوچەکە لە دۆخی ڕەسەنی خۆیدا و کەمکردنەوەی کاریگەرییەکانی [[داخوران]] بوو. لە ساڵی &lt;bdi&gt;١٩٨٩&lt;/bdi&gt;دا، شاری ئێسن و ویلایەتی &lt;bdi&gt;NRW&lt;/bdi&gt; دەزگای ''&lt;bdi&gt;Bauhütte Zollverein Schacht XII&lt;/bdi&gt;''یان دامەزراند کە دەبوو چاودێری ناوچەکە بکات و لە ساڵی &lt;bdi&gt;١٩٩٨&lt;/bdi&gt;دا بە ''&lt;bdi&gt;Stiftung Zollverein&lt;/bdi&gt;'' (دەزگای زۆڵڤێرلاین) گۆڕدرا.

دوای ئەوەی لە ساڵی &lt;bdi&gt;١٩٩٣&lt;/bdi&gt;دا داخرا، بڕیار وابوو کارگەی کۆکەکە بە [[چین]] بفرۆشرێت. وتووێژەکان شکستیان ھێنا و دواتر ھەڕەشەی [[ڕووخاندن|ڕووخاندنی]] لێکرا. بەڵام پڕۆژەیەکی تری ویلایەتی &lt;bdi&gt;NRW&lt;/bdi&gt; کانی خەڵووزەکەی خستە ناو لیستێکی ناوچەکانی داھاتوو بۆ [[ھۆڵی پێشانگا|پێشانگا]]، کە بووە ھۆی ئەنجامدانی یەکەم گۆڕانکارییە نەرمەکان و کارگەی کۆکەکەش لە ساڵی &lt;bdi&gt;٢٠٠٠&lt;/bdi&gt;دا بوو بە ناوچەێکی میراتی فەرمی.

لە ٢٥ەمین خولی خۆیدا لە کانوونی دووەمی ٢٠٠١، [[یوونێسکۆ|ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەروەردە، زانست و کولتوور (UNESCO)]] ھەردوو ناوچەی شەفتەکانی ١٢ و ١/٢ و کارگەی کۆکەکەی وەک [[شوێنەواری کەلەپووری جیھانی]] ڕاگەیاند.

=== مۆزەخانەی ڕور ===
[[مۆزەخانەی ڕور]] لە شوێنی پێشووی خاوێنکردنەوەی خەڵووز، کە دەکەوێتە سەر ناوچەی میراتی جیھانیی یوونێسکۆ زۆڵڤێرلاین، مۆزەخانەی ناوچەیی ناوچەی ڕورە. لە پێشانگا ھەمیشەیییەکەیدا، مۆزەخانەی ڕور بە زیاتر لە &lt;bdi&gt;٦٬٠٠٠&lt;/bdi&gt; پارچە، مێژووی یەکێک لە گەورەترین ناوچە پیشەسازییەکانی جیھان پێشکەش دەکات، لە دروستبوونی خەڵووز لە ٣٠٠ ملیۆن ساڵ لەمەوبەرەوە تاوەکو بارودۆخی سەردەم. مۆزەخانەی ڕور خاوەنی کۆمەڵەی بەرفراوانە لەسەر زەویناسی، شوێنەوارناسی، مێژووی پیشەسازی و کۆمەڵایەتی و ھەروەھا فۆتۆگرافیی ناوچەی ڕور. جگە لە پێشانگا ھەمیشەیییەکەی، مۆزەخانەی ڕور بە شێوەیەکی ڕێکخراو پێشانگای تایبەت نیشان دەدات و بەرنامەیەکی ھەمەجۆر پێشکەش دەکات لەگەڵ وۆرکشۆپ، گەشتی ڕێبەریکراو، گەشتە دەرەکییەکان، وانەوتنەوە، شەوی فیلم و ڕێبەرە دەنگییەکان.

&lt;gallery&gt;
Zeche Zollverein1.jpg|کانی خەڵووزی پێشووی مێژوویی لە شاری ئێسن لە باکووری ڕاین وێستفالیا
Zeche Zollverein Essen Kanal.JPG|دیمەنێکی فۆتۆگرافیی کارگەی کۆکەکە کە تا ناوەڕاستی ساڵی ١٩٩٣ &quot;ناوچەی قەدەغەکراو&quot; بوو. کەناڵە دەستکردەکە لە زستاندا بۆ [[خلیسکێنەی سەر سەھۆڵ]] دەکرێتەوە.
Zeche Zollverein - Schacht 12 - Rückansicht - 2013.jpg|دیمەنی دواوەی شەفتی ١٢
Zeche-Zollverein - Fördermaschine der Maschinenfabrik Gustav Schade - 2013.jpg|مەکینەی کۆکەرەوە و ھەڵگرەوە
Zeche Zollverein Rolltreppe IMGP5125 wp.jpg|پێپلیکانەی کارەبایی بۆ کارگەی پێشووی خاوێنکردنەوەی خەڵووز
Rolltreppe Zeche Zollverein.JPG|پێپلیکانەی کارەبایی بۆ کارگەی پێشووی خاوێنکردنەوەی خەڵووز
&lt;/gallery&gt;

== تێبینییەکان ==
{{Reflist}}

== سەرچاوەکان ==
* زۆربەی بەشەکانی ئەم وتارە وەرگێڕدراون لە ویکیپیدیای ئەڵمانییەوە. ئەو وەشانانەی بەکارھێنراون دەکرێت لەم بەستەرانەی خوارەوەدا بدۆزرێنەوە: [&lt;bdi&gt;http://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Zeche_Zollverein&amp;oldid=36562945&lt;/bdi&gt;]، [&lt;bdi&gt;http://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Zeche_Zollverein&amp;oldid=37116619&lt;/bdi&gt;] و [&lt;bdi&gt;http://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Zeche_Zollverein&amp;oldid=43526023&lt;/bdi&gt;]. نووسەرە ئەسڵییەکانی وەشانی زمانی ئەڵمانی دەتوانرێت لێرەدا بدۆزرێنەوە [&lt;bdi&gt;http://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Zeche_Zollverein&amp;action=history&lt;/bdi&gt;] {{بەستەری مردوو|url=http://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Zeche_Zollverein&amp;action=history%3C%2Fbdi%3E |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}.

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{Commons category|Zollverein Coal Mine industrial complex}}
* [https://whc.unesco.org/en/list/975 کۆمەڵگەی پیشەسازیی کانزای خەڵووزی زۆڵڤێرلاین لە ئێسن / ماڵپەڕی فەرمیی یوونێسکۆ]
* {{Official website|www.zollverein.de}}
{{Portal bar|ئەڵمانیا|وزە}}
{{Authority control}}

[[پۆل:شوێنەوارەکان لە ئەڵمانیا]]
[[پۆل:کانەکانی خەڵووز لە ئەڵمانیا]]
[[پۆل:شوێنەوارەکانی کەلەپووری جیھانی لە ئەڵمانیا]]
[[پۆل:خاڵە بنەڕەتییەکانی ڕێڕەوی میراتی پیشەسازی ئەورووپا]]
[[پۆل:ناوچەکانی ڕێڕەوی میراتی پیشەسازیی ئەڵمانیا]]
[[پۆل:کانە ژێرزەمینییەکان لە ئەڵمانیا]]
[[پۆل:ناوچەکانی میراتی مۆدێرنیست]]
[[پۆل:مۆزەخانەکان لە ئێسن]]
[[پۆل:شوێنە گەشتیارییەکان لە باکووری ڕاین-وێستفالیا]]</text>
      <sha1>4row9q1fdc2jc5q01bqc0tr4sqr5cx0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بەکارھێنەر:SakuraBot/وتارە کورتەکان دەربارەی ژنان</title>
    <ns>2</ns>
    <id>299999</id>
    <revision>
      <id>1694305</id>
      <parentid>1689155</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T09:54:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <comment>بۆت: نوێکردنەوەی پێڕستی وتارە کورتەکان دەربارەی ژنان</comment>
      <origin>1694305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14241" sha1="nf3vo7dtv5wwo7yp94a8cdqpvdiwl2h" xml:space="preserve">{{Center|''ئەم پەڕەیە بە شێوەی خۆکار نوێدەکرێتەوە. ئەو وتارانەی دەربارەی ژنانن و کورتن لێرەدا ڕیز کراون، لە کورتترینەوە، بۆ ئەوەی بزانرێت کام وتار زۆرترین پێویستی بە کارکردن ھەیە. ژمارەکان بە بایتی ناوەڕۆک تەواون واتا: سەرچاوە و داڕێژە و خشتەکان ژمار ناکرێن.''}}

'''کۆی وتارەکان دەربارەی ژنان:''' 2847 · '''پێویستیان بە کارکردن ھەیە:''' 200 · '''دوایین نوێکردنەوە:''' 2026-10-25 09:54 UTC

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin:1em auto;&quot;
! # !! وتار !! ناوەڕۆک (بایت) !! قەبارەی پەڕە !! کۆلکە؟
|-
|1
|[[لۆرن ھۆڵی]]
|68
|1177
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|2
|[[ھان نا-نا]]
|79
|1841
|{{Red|نەخێر}}
|-
|3
|[[سوزان رۆکێت]]
|80
|581
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|4
|[[ھا جی-یۆنگ]]
|82
|1269
|{{Red|نەخێر}}
|-
|5
|[[جوونۆ]]
|96
|466
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|6
|[[ھۆنگ ڕی-نا]]
|97
|1275
|{{Red|نەخێر}}
|-
|7
|[[رافایلا دێ لۆرنتیس]]
|103
|765
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|8
|[[کواک جی-مین]]
|103
|1901
|{{Red|نەخێر}}
|-
|9
|[[مریەم بووبانی]]
|109
|1477
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|10
|[[ماریسۆل گۆنزالێز]]
|114
|732
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|11
|[[سێریس (میتۆلۆژیا)]]
|117
|527
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|12
|[[ھان سوو-یۆن]]
|120
|1359
|{{Red|نەخێر}}
|-
|13
|[[ھۆنگ جی-یوون]]
|120
|1414
|{{Red|نەخێر}}
|-
|14
|[[کیم یوو-ری]]
|120
|1797
|{{Red|نەخێر}}
|-
|15
|[[فو جینگ]]
|120
|1821
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|16
|[[کیم ھێ-جون]]
|122
|1912
|{{Red|نەخێر}}
|-
|17
|[[ڤینوس (میتۆلۆژیا)]]
|124
|679
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|18
|[[چۆی یوو-جونگ (خانمەکتەر)]]
|124
|1672
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|19
|[[ھان چی-ئاھ]]
|124
|1910
|{{Red|نەخێر}}
|-
|20
|[[ھۆنگ یۆ-جین]]
|126
|1396
|{{Red|نەخێر}}
|-
|21
|[[ژانگ یوچی]]
|128
|1850
|{{Red|نەخێر}}
|-
|22
|[[ئەڵایڤ فیلمز]]
|132
|512
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|23
|[[ھۆنگ سوو-ھیون]]
|132
|1832
|{{Red|نەخێر}}
|-
|24
|[[ھیۆ یی-جەی]]
|134
|1465
|{{Red|نەخێر}}
|-
|25
|[[چو یێ-جین]]
|135
|1503
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|26
|[[ھوانگ سیۆک-جیۆنگ]]
|135
|1680
|{{Red|نەخێر}}
|-
|27
|[[ھۆنگ سیونگ-ھی]]
|136
|1613
|{{Red|نەخێر}}
|-
|28
|[[چۆی یو-ھوا]]
|137
|1353
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|29
|[[ڤیرۆنیکا کووپەر]]
|138
|1040
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|30
|[[کیم ئیون-سووک]]
|140
|1690
|{{Red|نەخێر}}
|-
|31
|[[ھان سونگ-یون]]
|140
|1710
|{{Red|نەخێر}}
|-
|32
|[[بۆن مۆت پرۆداکشنز]]
|141
|936
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|33
|[[ھان جی-ئان]]
|141
|1628
|{{Red|نەخێر}}
|-
|34
|[[ھۆنگ ئین-یۆنگ]]
|142
|1391
|{{Red|نەخێر}}
|-
|35
|[[سالی بلەین]]
|142
|1660
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|36
|[[ستەیسی تایتڵ]]
|147
|833
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|37
|[[ماریا بێڵۆ]]
|147
|1510
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|38
|[[ئان سێر]]
|149
|1741
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|39
|[[یوو دا-ئین]]
|149
|1864
|{{Red|نەخێر}}
|-
|40
|[[کیم کۆت-بی]]
|149
|1904
|{{Red|نەخێر}}
|-
|41
|[[ئاڤا ئاکریس]]
|150
|1165
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|42
|[[پێگی ئەھێرن]]
|150
|1310
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|43
|[[ھوانگ سون-ھی]]
|150
|1493
|{{Red|نەخێر}}
|-
|44
|[[ئان سکات]]
|151
|1669
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|45
|[[بانگ ئیون-جین]]
|151
|1881
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|46
|[[ھان یۆ-ریوم]]
|152
|1525
|{{Red|نەخێر}}
|-
|47
|[[ھان ھێ-رین]]
|152
|1943
|{{Red|نەخێر}}
|-
|48
|[[ڕۆبن توونی]]
|153
|1572
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|49
|[[ئان پوارێ]]
|153
|1606
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|50
|[[ئان کەلیف]]
|153
|1606
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|51
|[[ئان گۆدار]]
|153
|1686
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|52
|[[لیو ڕوشی]]
|153
|1786
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|53
|[[گیدیەن ئادڵن]]
|154
|1646
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|54
|[[لورانس ئیشێ]]
|155
|1685
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|55
|[[میشێل لێبر]]
|155
|1835
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|56
|[[ماریاما با]]
|155
|1868
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|57
|[[لویس لابێ]]
|155
|1930
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|58
|[[ئیبرۆ تیمتیک]]
|156
|1349
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|59
|[[کارێل مێنین]]
|157
|1621
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|60
|[[فاتوو دیۆمێ]]
|157
|1679
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|61
|[[ماری نۆئێل]]
|157
|1733
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|62
|[[ژی بروونۆ]]
|157
|1748
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|63
|[[ئانی دۆگرۆت]]
|157
|1752
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|64
|[[فرێد ڤارگاس]]
|157
|1903
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|65
|[[ماریز کۆندێ]]
|157
|1904
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|66
|[[ئیزابێڵا ئاکریس]]
|158
|1089
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|67
|[[بێڤەرڵی ئادڵەند]]
|158
|1269
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|68
|[[ئەلێگرا ئاکۆستا]]
|158
|1281
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|69
|[[ئابی وۆلکە]]
|159
|1024
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|70
|[[بێاتریس لێکا]]
|159
|1716
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|71
|[[سۆفی کۆتەن]]
|159
|1864
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|72
|[[ئامێلی نۆتوم]]
|159
|1890
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|73
|[[ماری ئێندیای]]
|159
|1902
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|74
|[[سەمیرا بێلیل]]
|159
|1919
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|75
|[[ئان-ماری سیمۆن]]
|160
|1674
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|76
|[[سکایلەر وایت]]
|161
|738
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|77
|[[میریەم سێلاسو]]
|161
|900
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|78
|[[نێلی ئارکان]]
|161
|1447
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|79
|[[بێئاتریکس بێک]]
|161
|1683
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|80
|[[جیۆنگ دا-بین]]
|161
|1897
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|81
|[[دۆمینیک ڕۆلەن]]
|161
|1911
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|82
|[[ماری شرایدەر]]
|162
|859
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|83
|[[ئەلێکس ھیرشی]]
|163
|827
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|84
|[[کلۆئێ دولۆم]]
|163
|1049
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|85
|[[ئێدیت پیاف]]
|163
|1244
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|86
|[[جێسیکا سترۆپ]]
|163
|1358
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|87
|[[فرانسواز نیمال]]
|163
|1595
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|88
|[[ڤیڤیەن موور]]
|163
|1627
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|89
|[[کیکوو یاماتا]]
|163
|1669
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|90
|[[مادلێن بوردووک]]
|163
|1698
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|91
|[[بێئاتریس ئامێر]]
|163
|1729
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|92
|[[کارۆلین لامارش]]
|163
|1741
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|93
|[[ماریلین دێبیۆل]]
|163
|1760
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|94
|[[ئاندرێ بروونن]]
|163
|1847
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|95
|[[گابریێل ڤیتکاپ]]
|163
|1912
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|96
|[[فرانسین دو سێلڤ]]
|164
|1644
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|97
|[[دێلفین دو ڤیگان]]
|164
|1900
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|98
|[[ماریاما ئێندوای]]
|165
|1630
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|99
|[[نیکۆل مالانکۆنی]]
|165
|1701
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|100
|[[تاوۆس ئامراوش]]
|165
|1827
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|101
|[[مارگۆریت ئۆدو]]
|165
|1860
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|102
|[[فران واڵش]]
|166
|1019
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|103
|[[ژانین بواسار]]
|166
|1766
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|104
|[[سیمۆن شڤارز-بارت]]
|166
|1787
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|105
|[[کلۆد پووژاد-رۆنو]]
|166
|1836
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|106
|[[لوییز دو ڤیلمۆرا]]
|166
|1935
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|107
|[[ھان سۆ-ھی]]
|166
|1936
|{{Red|نەخێر}}
|-
|108
|[[کەتی ڕێمی]]
|167
|1599
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|109
|[[لوویز درێڤێ]]
|167
|1762
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|110
|[[ژۆنڤیێ فۆکۆنیێ]]
|167
|1839
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|111
|[[لیندا ماریا بارۆس]]
|168
|1292
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|112
|[[مێلیس دو کێرانگێل]]
|168
|1819
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|113
|[[ھوانگ وو-سیول-ھێ]]
|168
|1924
|{{Red|نەخێر}}
|-
|114
|[[ڕاندی زووکەربێرگ]]
|169
|1026
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|115
|[[ژۆئێل برێت]]
|169
|1613
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|116
|[[ھا یۆن-سوو]]
|169
|1841
|{{Red|نەخێر}}
|-
|117
|[[ڕووت ڕۆز]]
|170
|948
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|118
|[[ھۆنگ سوو-ئاھ]]
|170
|1738
|{{Red|نەخێر}}
|-
|119
|[[گیل ئیون-ھێ]]
|171
|1666
|{{Red|نەخێر}}
|-
|120
|[[ئیلا مایار]]
|171
|1784
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|121
|[[ڤیۆلات لۆدیوک]]
|171
|1943
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|122
|[[پاتی کار]]
|172
|1008
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|123
|[[ھۆپ بووت]]
|172
|1064
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|124
|[[ماری ئان باربیێ]]
|172
|1699
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|125
|[[لیندا ھامیڵتن]]
|173
|1290
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|126
|[[لێسلی کاپلان]]
|173
|1873
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|127
|[[مەی بەکڵی]]
|174
|963
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|128
|[[ماگی کیلی]]
|174
|1108
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|129
|[[لۆرن جۆنز]]
|174
|1156
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|130
|[[کاتی کێلی]]
|174
|1218
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|131
|[[ڕائوول دو نێڤری]]
|174
|1745
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|132
|[[گرێتە ھێرمان]]
|174
|1892
|{{Red|نەخێر}}
|-
|133
|[[مێرسێدێس دێئامبرۆزیس]]
|175
|977
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|134
|[[ئێلین دو مۆنفێران]]
|175
|1830
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|135
|[[کریستی بوس]]
|176
|1012
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|136
|[[سابرا جۆنز]]
|176
|1050
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|137
|[[ستۆرم لارج]]
|176
|1284
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|138
|[[ژۆرژ دو بێربروون]]
|176
|1835
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|139
|[[ئیرێن ئاموا]]
|177
|1861
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|140
|[[کاترین پوتزی]]
|177
|1896
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|141
|[[فۆرتونا]]
|178
|474
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|142
|[[جۆنیکا بووت]]
|178
|909
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|143
|[[کینان کامپا]]
|178
|1137
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|144
|[[فرانسواز اوربان-منینگر]]
|178
|1645
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|145
|[[مەنسوورە خوجەستە باقرزادە]]
|179
|1192
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|146
|[[شایلا ستایلز]]
|179
|1490
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|147
|[[فیدجا سیمۆ]]
|180
|909
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|148
|[[جولی ڕۆبینسن]]
|180
|958
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|149
|[[جۆنستن بێنێت]]
|180
|1005
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|150
|[[باربارا لانگ]]
|180
|1018
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|151
|[[ئانیکا بۆراس]]
|180
|1108
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|152
|[[ئالیسن مارتن]]
|180
|1313
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|153
|[[ڕەی سیھۆرن]]
|180
|1453
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|154
|[[دیمە ئەکتا]]
|180
|1694
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|155
|[[بریتانی لاودا]]
|181
|1359
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|156
|[[ھاروکا ئابێ]]
|181
|1741
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|157
|[[سیۆ وو]]
|181
|1921
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|158
|[[نانسی کوان]]
|182
|1406
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|159
|[[مارسولین دێبۆردو ڤالمۆر]]
|182
|1788
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|160
|[[کاترین لابووبێ]]
|183
|1647
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|161
|[[ڕووچی سانگڤی]]
|184
|782
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|162
|[[لۆرا فرایزەر]]
|184
|967
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|163
|[[ئاریانا مادیکس]]
|184
|1257
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|164
|[[بێتسی بڕاندت]]
|184
|1477
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|165
|[[مۆنیک تۆماسێتیێ]]
|184
|1653
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|166
|[[فاننی کەدێو]]
|184
|1714
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|167
|[[لوویز ڤیکتۆرین ئاکلارمان]]
|184
|1866
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|168
|[[ئۆقیانووسەکان]]
|185
|957
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|169
|[[سۆفی فونتانێل]]
|185
|1685
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|170
|[[ئاتیا شیتی]]
|186
|1220
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|171
|[[جیۆ سۆ-مین]]
|187
|1114
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|172
|[[ئاروشی نیشانک]]
|187
|1364
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|173
|[[یاسکۆ سەواگوچی]]
|187
|1449
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|174
|[[بێلیندا کانۆن]]
|187
|1629
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|175
|[[لۆرانس کۆسێ]]
|187
|1830
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|176
|[[لیندسی ئێڵیس جۆنز]]
|188
|1473
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|177
|[[شانتال تۆما]]
|188
|1895
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|178
|[[لیتۆ]]
|189
|677
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|179
|[[سۆفی لووبیێر]]
|189
|1696
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|180
|[[چۆی یوو-یۆنگ]]
|190
|1935
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|181
|[[مارتو بیبێسکو]]
|191
|1842
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|182
|[[مادلێن دو سکوودێری]]
|192
|1347
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|183
|[[فرانسواز مال-ژۆریس]]
|192
|1892
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|184
|[[ئینسا]]
|193
|590
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|185
|[[جەین جۆزێف]]
|193
|1164
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|186
|[[یویوکۆ تاکێمیا]]
|193
|1432
|{{Red|نەخێر}}
|-
|187
|[[ڤیرژینی دێپانت]]
|194
|1292
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|188
|[[ژیزێل پینو]]
|194
|1859
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|189
|[[ئاولا پۆڵسن]]
|195
|816
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|190
|[[ئوم ئاینگ-ڕان]]
|195
|1883
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|191
|[[مۆ کۆلینز]]
|196
|1643
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|192
|[[لین کۆلینز]]
|196
|1712
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|193
|[[سۆفیا ھوبلیتز]]
|198
|810
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|194
|[[ئێمیڵی کینی]]
|198
|1458
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|195
|[[لۆرن ڕیدلۆف]]
|198
|1601
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|196
|[[ئیدی پاتەرسن]]
|199
|1240
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|197
|[[پاولا لازارۆ]]
|200
|952
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|198
|[[ئەنجێڵ تیۆری]]
|200
|1105
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|199
|[[کاتلین ناکۆن]]
|200
|1208
|{{Green|بەڵێ}}
|-
|200
|[[لەیلا ڕۆبینز]]
|200
|1351
|{{Green|بەڵێ}}
|}</text>
      <sha1>nf3vo7dtv5wwo7yp94a8cdqpvdiwl2h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێبوار کەریم مەحموود</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300087</id>
    <revision>
      <id>1694231</id>
      <parentid>1625995</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T07:35:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، عێراق-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4446" sha1="mvlu2mb6thtj7yu619zv84r3qfecx5f" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئابی ٢٠٢٦}}
{{بنبەست|ڕێکەوت=ئابی ٢٠٢٦}}
}}
[[پەڕگە:د. رێبوار کریم.jpg|وێنۆک|333x333پیکسڵ|د. رێبوار کریم]]
'''ڕێبوار کەریم مەحموود''' (لەدایکبووی ١٩٨١ لە پێنجوێن، سلێمانی) سیاسەتمەدار، ئەکادیمیست و پرۆفیسۆرێکی کوردە. لە ئێستادا ئەندامی خولی شەشەمی پەرلەمانی عێراقە، ھەروەھا سەرۆکی فراکسیۆنی ڕەوتی ھەڵوێستی نیشتمانی و ئەندامی لیژنەی داراییە لە پەرلەمانی عێراق.&lt;ref&gt;https://sites.google.com/a/univsul.edu.iq/rebwar-karim&lt;/ref&gt;

== ژیان و خوێندن ==
ڕێبوار کەریم لە ساڵی ١٩٨١ لە قەزای پێنجوێنی سەر بە پارێزگای سلێمانی لەدایکبووە. ھەڵگری بڕوانامەی دکتۆرایە و پلەی زانستیی پرۆفیسۆرە.

* دکتۆرا لە زانستە سیاسییەکان - پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان، زانکۆی سلێمانی (٢٠١١).
* ماجستێر لە توێژینەوە نێودەوڵەتییەکان، زانکۆی بەغدا (٢٠٠٦).
* بەکالۆریۆس لە زانستە سیاسییەکان، زانکۆی سەڵاحەدین - ھەولێر (٢٠٠٣).

== کار و ژیانی سیاسی ==
لە ژیانی پیشەیی و سیاسیدا چەندین پۆستی جیاوازی وەرگرتووە:

* سەرۆکی فراکسیۆنی ھەڵوێست لە خولی شەشەمی پەرلەمانی عێراق.
* ئەندامی لیژنەی دارایی لە پەرلەمانی عێراق.
* ئەندامی پەرلەمانی عێراق لە خولی پێشوودا (٢٠١٨ - ٢٠٢١).
* ئەندامی لیژنەی پەیوەندییە دەرەکییەکانی پەرلەمان (٢٠١٨ - ٢٠٢٠).
* ئەندامی لیژنەی دەستپاکی پەرلەمان (٢٠٢٠ - ٢٠٢١).
* مامۆستای زانکۆ لە زانکۆکانی (سلێمانی، چەرموو، گەشەپێدانی مرۆیی).
* بەڕێوەبەری تۆماری گشتی لە زانکۆی گەشەپێدانی مرۆیی.
* سەرپەرشتیاری چەندین پرۆژەی تایبەت بە بنیاتنانی تواناکانی گەنجان لە عێراق و ھەرێمی کوردستان.

== بەرھەم و بڵاوکراوەکان ==
د. ڕێبوار کەریم خاوەنی چەندین کتێب و زیاتر لە ١٦ توێژینەوەی ئەکادیمییە، لە دیارترین کتێبەکانی:

* ''الأحزاب السياسية والرأي العام'' (پارتە سیاسییەکان و ڕای گشتی) - بە زمانی کوردی، ٢٠٠٩.
* ''عملية صنع قرار الحرب على العراق في الولايات المتحدة الامريكية'' (پرۆسەی بڕیاردانی جەنگ دژی عێراق لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا) - بە زمانی عەرەبی، ٢٠١٣.
* ''العلاقات العراقية -الامريكية منذ عام ١٩٨٩ وافاقها المستقبلية'' (پەیوەندییەکانی عێراق-ئەمریکا لە ساڵی ١٩٨٩ەوە و ئاسۆکانی داھاتووی) - بە زمانی عەرەبی، ٢٠٠٧.

لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی و ناوخۆیی، بەشداری لە چەندین کۆنفڕانسی زانستی و سیاسیدا کردووە لە وڵاتانی وەک قەتەر، تورکیا، مەغریب، ئوردن و لوبنان.


https://sites.google.com/a/univsul.edu.iq/rebwar-karim

https://www.dengiamerika.com/a/5422796.html

https://www.rudaw.net/authors/drrebwarkarimmahmud
__NOEDITSECTION__

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|عێراق}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{عێراق-کۆلکە}}

[[پۆل:سیاسەت]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١]]
[[پۆل:سیاسەتمەدارانی سەدەی ٢١ەمی عێراق]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق]]
[[پۆل:خەڵکی سلێمانی]]
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی سەلاحەدین]]
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی بەغدا]]</text>
      <sha1>mvlu2mb6thtj7yu619zv84r3qfecx5f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژگیرانی ١٢ی ئابی ٢٠٢٦</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300223</id>
    <revision>
      <id>1693860</id>
      <parentid>1626088</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:38:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئایسلەند-کۆلکە، فیزیک-کۆلکە، گەردوون-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8874" sha1="autk36w25kbzmiej57frtd25ahgovjw" xml:space="preserve">{{Databox}}

[[ڕۆژگیران|ڕۆژگیرانێکی]] تەواو لە گرێی دابەزینی خولگەی [[مانگ|مانگدا]] لە ڕۆژی چوارشەممە، ١٢ی ئابی ٢٠٢٦ ڕوویدا،&lt;ref name=&quot;August 12, 2026&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.timeanddate.com/eclipse/solar/2026-august-12 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240826075731/https://www.timeanddate.com/eclipse/solar/2026-august-12 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠٢٤|سەردێڕ=August 12, 2026 Total Solar Eclipse |بڵاوکەرەوە=timeanddate |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بە گەورەییی ١٫٠٣٨٦. ڕۆژگیران کاتێک ڕوودەدات کە مانگ دەکەوێتە نێوان [[زەوی]] و [[خۆر]]، و بە تەواوی یان بەشەکی بینینی خۆر بۆ بینەرێک لەسەر زەوی دەشارێتەوە. ڕۆژگیرانی تەواو کاتێک ڕوودەدات کە تیرەی دیاری مانگ لە هی خۆر گەورەتر بێت، و هەموو تیشکی ڕاستەوخۆی خۆر دەگرێت. تەواویی ڕۆژگیرانەکە لەسەر ڕێڕەوێکی تەسک بەسەر ڕووی زەویدا ڕوودەدات، لە کاتێکدا ڕۆژگیرانی بەشەکی بەسەر ناوچەیەکی دەوروبەری بە پانیی هەزاران کیلۆمەتر دەبینرێت. لەبەر ئەوەی ڕۆژگیرانەکە نزیکەی ٢٫٣ ڕۆژ دوای نزیکترین خاڵی مانگ لە زەوی (لە ١٠ی ئابی ٢٠٢٦، کاتژمێر ١١:١٨ بە کاتی جیھانیی ھەماھەنگ) ڕوویدا، تیرەی دیاری مانگ لە ڕووی بینینەوە زۆر گەورەتر دەرکەوت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Espenak |یەکەم=Fred |ناونیشان=https://astropixels.com/ephemeris/moon/moonperap2001.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260720160713/http://astropixels.com/ephemeris/moon/moonperap2001.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢٦|وێبگە=AstroPixels |سەردێڕ=Moon at Perigee and Apogee: 2001 to 2100 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

ڕێڕەوی ڕۆژگیرانی تەواو بەسەر باکووری سیبریا، جەمسەری باکوور، گرینلەند، ئایسلەند، ئۆقیانووسی ئەتڵەسی، باکووری ئیسپانیا، بەشێکی بچووک لە باکووری ڕۆژهەڵاتی پورتوگال، دەریای ناوین و دوورگەکانی بالیاریکدا تێپەڕی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Jamie Carter |ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.space.com/where-to-see-total-solar-eclipse-2026-maps |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240918113725/https://www.space.com/where-to-see-total-solar-eclipse-2026-maps |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=Space.com |زمان=en |سەردێڕ=Where can I see the total solar eclipse on Aug. 12, 2026? |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; خاڵەکانی زۆرترین ماوە و گەورەترین ڕۆژگیران تەنیا {{cvt|45|km}} لە کەناراوەکانی ڕۆژئاوای ئایسلەندەوە لە نزیک ٦٥°٣٠' باکوور و ٢٥°٢٥' ڕۆژئاوا بوون، کە تێیدا تەواویی ڕۆژگیرانەکە ٢ خولەک و ١٨٫٢ چرکەی خایاند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEpath/SEpath2001/SE2026Aug12Tpath.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260810164745/https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEpath/SEpath2001/SE2026Aug12Tpath.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢٦|وێبگە=nasa.gov |سەردێڕ=Path of the Total Solar Eclipse of 2026 Aug 12 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بەشێکی نائاسایی سەرەتای ڕێڕەوی ڕۆژگیرانی تەواو، لە ڕۆژهەڵاتەوە بۆ ڕۆژئاوا لە ڕووسیاوە بەرەو گرینلەند تێپەڕی، و کەمێک لە جەمسەری باکوور دوور کەوتەوە. ڕۆژگیرانی بەشەکی زیاتر لە ٩٠٪ی خۆری لە ئیرلەند، بەریتانیای مەزن، پورتوگال، فەڕەنسا، ئیتاڵیا، بەڵکان و باکووری ئەفریقا داپۆشی و بە ڕێژەیەکی کەمتر لە زۆربەی ئەورووپا، ڕۆژئاوای ئەفریقا و باکووری ئەمریکای باکوور بینرا. ڕۆژگیرانی تەواو بەسەر باکووری ئیسپانیادا لە کەناراوەکانی ئەتڵەسییەوە بۆ کەناراوەکانی دەریای ناوین و هەروەها دوورگەکانی بالیاریک تێپەڕی. ڕۆژگیرانی تەواو لە شارەکانی [[لا کۆرونیا]]، [[ڤالێنسیا|ڤالەنسیا]]، [[سەرەگۆسا|ساراگۆسا]]، پاڵما و [[بیلباو]]  بینرا، بەڵام هەردوو شاری [[مەدرید]] و [[بارسێلۆنا]] کەمێک لە دەرەوەی ڕێڕەوی ڕۆژگیرانی تەواودا بوون.

دواین ڕۆژگیرانی تەواو لە کیشوەری ئەورووپا لە [[ڕۆژگیرانی ٢٩ی ئازاری ٢٠٠٦|٢٩ی ئازاری ٢٠٠٦]] ڕوویدابوو،&lt;ref&gt;بۆ نموونە بڕوانە: [https://www.timeanddate.com/eclipse/in/russia/astrakhan?iso=20060329 Eclipse] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250122052225/https://www.timeanddate.com/eclipse/in/russia/astrakhan?iso=20060329|date=22 January 2025}} لە [[ئاستراخان]]، کە دەکەوێتە [[ڕووسیای ئەورووپی]]&lt;/ref&gt; و دواین لە بەشی کیشوەریی یەکێتیی ئەورووپا لە [[ڕۆژگیرانی ١١ی ئابی ١٩٩٩|١١ی ئابی ١٩٩٩]] ڕوویدابوو. ئەمە یەکەمین ڕۆژگیرانی تەواو بوو کە لە ئایسلەند ببینرێت لە دوای [[ڕۆژگیرانی ٣٠ی حوزەیرانی ١٩٥٤|٣٠ی حوزەیرانی ١٩٥٤]]، کە ئەویش سەر بە [[سارۆسی خورشیدی ١٢٦|زنجیرەی سارۆسی ١٢٦ (گرێی دابەزین)]] بوو، و تاکە ڕۆژگیرانە کە لە سەدەی بیست و یەکەمدا لەوێ ڕووبدات؛ ڕۆژگیرانی تەواوی دواتر کە لەسەر ئایسلەند دەبینرێت لە ساڵی ٢١٩٦ دەبێت. دواین ڕۆژگیرانی تەواو کە لە خاکی ئێستای ئیسپانیا پێش ساڵی ٢٠٢٦ بینرابێت لە [[ڕۆژگیرانی ٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٩|٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٩]] ڕوویدابوو، کە تێیدا ڕۆژگیرانی تەواو تەنها لە دوورگەکانی کەناری بینرابوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://eclipses.ign.es/en/introduccion.html |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Three eclipses that will amaze Spain |بڵاوکەرەوە=[[Instituto Geográfico Nacional (Spain)|Instituto Geográfico Nacional]]}}&lt;/ref&gt; ڕۆژگیرانی تەواوی دواتر کە لە ئیسپانیا دەبینرێت کەمتر لە ساڵێکی تر لە [[ڕۆژگیرانی ٢ی ئابی ٢٠٢٧|٢ی ئابی ٢٠٢٧]] ڕوودەدات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Lagatta |یەکەم=Eric |ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2024/04/10/total-solar-eclipses-rare-minutephysics-video/73275302007/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240918113725/https://www.usatoday.com/story/news/nation/2024/04/10/total-solar-eclipses-rare-minutephysics-video/73275302007/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=USA TODAY |زمان=en-US |سەردێڕ=Total solar eclipses are becoming more rare. Here's why 'it's all downhill from here.' |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== ئاماژەکان ==
&lt;references /&gt;{{ڕۆژگیرانەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Solar eclipse of 2026 August 12}}
{{تووڵی دەروازە|ئایسلەند|ئیسپانیا|پورتوگال|فیزیک|ڕووسیا|دەیەی ٢٠٢٠|گەردوون|زانست}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=ئابی ٢٠٢٦}}

{{ئایسلەند-کۆلکە}}
{{فیزیک-کۆلکە}}
{{گەردوون-کۆلکە}}</text>
      <sha1>autk36w25kbzmiej57frtd25ahgovjw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad/Meta</title>
    <ns>3</ns>
    <id>300330</id>
    <revision>
      <id>1694255</id>
      <parentid>1693566</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T08:00:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: open advanced-rights requests</comment>
      <origin>1694255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18813" sha1="oegqduqw82ct6cwqa5u0wav14w9h37j" xml:space="preserve">{{Center|''This page collects SakuraBot's notes about advanced-rights requests on Meta and Simple English Wikipedia, which used to be posted on [[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|the talk page]]. New notes are added here automatically.''}}

&lt;!--- ئەرشیڤ بۆت ---&gt;
{{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot
|archive = لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad/Meta/ئەرشیڤی %(localcounter)s
|algo = old(20d)
|counter = 1
|maxarchivesize = 150K
|archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}}
|minthreadsleft = 0
|minthreadstoarchive = 2
}}

{{ئەرشیڤەکان}}

== Advanced-rights requests (4 October 2026) ==

The following requests are open and may be worth your comment:

=== [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] ===
* [[:m:Steward requests/Permissions#MOIBARDE@ffwikipedia|MOIBARDE@ffwikipedia]] — &lt;small&gt;Administrator access · filed 2026-10-03&lt;/small&gt;
* [[:m:Steward requests/Permissions#Ilya Discuss@ffwikipedia|Ilya Discuss@ffwikipedia]] — &lt;small&gt;Administrator access · filed 2026-10-03&lt;/small&gt;
* [[:m:Steward requests/Permissions#Alpham@Global|Alpham@Global]] — &lt;small&gt;Removal of access · filed 2026-10-03&lt;/small&gt;

: &lt;small&gt;3 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).&lt;/small&gt;

— [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)

== Advanced-rights requests (5 October 2026) ==

The following requests are open and may be worth your comment:

=== [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] ===
* [[:m:Steward requests/Permissions#Vivairan2@fa.wikibooks|Vivairan2@fa.wikibooks]] — &lt;small&gt;Administrator access · filed 2026-10-05&lt;/small&gt;
* [[:m:Steward requests/Permissions#Alphama@Global|Alphama@Global]] — &lt;small&gt;Removal of access · filed 2026-10-03&lt;/small&gt;
* [[:m:Steward requests/Permissions#Sam Paris@global|Sam Paris@global]] — &lt;small&gt;Removal of access · filed 2026-10-04&lt;/small&gt;

=== [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] ===
* [[:m:Meta:Requests for bureaucratship/Barras 2|Barras 2]] — &lt;small&gt;Requests for bureaucratship&lt;/small&gt;
* [[:m:Meta:Requests for bureaucratship/EggRoll97|EggRoll97]] — &lt;small&gt;Requests for bureaucratship&lt;/small&gt;

: &lt;small&gt;5 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).&lt;/small&gt;

— [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)

== Advanced-rights requests (6 October 2026) ==

The following requests are open and may be worth your comment:

=== [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] ===
* [[:m:Steward requests/Global permissions#Global CAPTCHA exemptions for Kent Wang|Global CAPTCHA exemptions for Kent Wang]] — &lt;small&gt;Requests for other global permissions · filed 2026-10-04&lt;/small&gt;

=== [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] ===
* [[:m:Steward requests/Permissions#Yivan000@tlwiktionary|Yivan000@tlwiktionary]] — &lt;small&gt;Administrator access · filed 2026-10-05&lt;/small&gt;
* [[:m:Steward requests/Permissions#Làm Việc Thiện@viwikivoyage|Làm Việc Thiện@viwikivoyage]] — &lt;small&gt;Administrator access · filed 2026-10-06&lt;/small&gt;

: &lt;small&gt;4 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).&lt;/small&gt;

— [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)

== Advanced-rights requests (7 October 2026) ==

The following request is open and may be worth your comment:

=== [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] ===
* [[:m:Steward requests/Permissions#Sibiru45@bjnwiktionary|Sibiru45@bjnwiktionary]] — &lt;small&gt;Administrator access · filed 2026-10-07&lt;/small&gt;

: &lt;small&gt;3 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).&lt;/small&gt;

— [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)

== Advanced-rights requests (10 October 2026) ==

The following requests are open and may be worth your comment:

=== [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] ===
* [[:m:Steward requests/Permissions#咽頭べさ@piwikipedia|咽頭べさ@piwikipedia]] — &lt;small&gt;Administrator access · filed 2026-10-10&lt;/small&gt;
* [[:m:Steward requests/Permissions#Castelobranco@eowikibooks|Castelobranco@eowikibooks]] — &lt;small&gt;Interface administrator access · filed 2026-10-10&lt;/small&gt;

: &lt;small&gt;2 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).&lt;/small&gt;

— [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)

== Advanced-rights requests (11 October 2026) ==

The following requests are open and may be worth your comment:

=== [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] ===
* [[:m:Steward requests/Permissions#Exec8@cebWikipedia|Exec8@cebWikipedia]] — &lt;small&gt;Administrator access · filed 2026-10-11&lt;/small&gt;
* [[:m:Steward requests/Permissions#روتانا@arwikiquote|روتانا@arwikiquote]] — &lt;small&gt;Administrator access · filed 2026-10-10&lt;/small&gt;
* [[:m:Steward requests/Permissions#BabulB@aswikisource|BabulB@aswikisource]] — &lt;small&gt;Administrator access · filed 2026-10-10&lt;/small&gt;
* [[:m:Steward requests/Permissions#Sakura emad@ckbwiktionary|Sakura emad@ckbwiktionary]] — &lt;small&gt;Interface administrator access · filed 2026-10-10&lt;/small&gt;
* [[:m:Steward requests/Permissions#Editor Master Plus@ptwiki|Editor Master Plus@ptwiki]] — &lt;small&gt;Oversight access · filed 2026-10-10&lt;/small&gt;

: &lt;small&gt;3 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).&lt;/small&gt;

— [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)

== Advanced-rights requests (12 October 2026) ==

The following requests are open and may be worth your comment:

=== [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] ===
* [[:m:Steward requests/Permissions#Robertsky@tetwiki|Robertsky@tetwiki]] — &lt;small&gt;Administrator access · filed 2026-10-11&lt;/small&gt;
* [[:m:Steward requests/Permissions#Filtre antiabus@multiple projects|Filtre antiabus@multiple projects]] — &lt;small&gt;Removal of access · filed 2026-10-11&lt;/small&gt;

=== [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] ===
* [[:m:Meta:Requests for adminship/Sohom Datta|Sohom Datta]] — &lt;small&gt;Requests for regular adminship&lt;/small&gt;
* [[:m:Meta:Requests for translation adminship/Christopher Schwarzkopf (WMDE)|Christopher Schwarzkopf (WMDE)]] — &lt;small&gt;Requests for translation adminship&lt;/small&gt;

: &lt;small&gt;3 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).&lt;/small&gt;

— [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)

== Advanced-rights requests (13 October 2026) ==

The following requests are open and may be worth your comment:

=== [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] ===
* [[:m:Steward requests/Permissions#The Discoverer@gomwiki|The Discoverer@gomwiki]] — &lt;small&gt;Administrator access · filed 2026-10-12&lt;/small&gt;
* [[:m:Steward requests/Permissions#Xmwdcytbpbzcamw@global|Xmwdcytbpbzcamw@global]] — &lt;small&gt;Removal of access · filed 2025-10-12&lt;/small&gt;

=== [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] ===
* [[:m:Meta:Requests for checkuser/SHB|SHB]] — &lt;small&gt;Requests for CheckUser access&lt;/small&gt;

: &lt;small&gt;3 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).&lt;/small&gt;

— [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)

== Advanced-rights requests (14 October 2026) ==

The following requests are open and may be worth your comment:

=== [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] ===
* [[:m:Steward requests/Permissions#Gayobah13@ff.wikipedia|Gayobah13@ff.wikipedia]] — &lt;small&gt;Administrator access · filed 2026-10-13&lt;/small&gt;
* [[:m:Steward requests/Permissions#Flipdot@ruewiki|Flipdot@ruewiki]] — &lt;small&gt;Administrator access · filed 2026-10-13&lt;/small&gt;
* [[:m:Steward requests/Permissions#Aoke1989@zhwiki|Aoke1989@zhwiki]] — &lt;small&gt;Removal of access · filed 2026-10-14&lt;/small&gt;

: &lt;small&gt;1 other request is also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).&lt;/small&gt;

— [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)

== Advanced-rights requests (15 October 2026) ==

The following requests are open and may be worth your comment:

=== [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] ===
* [[:m:Steward requests/Permissions#Ar choler@brWiktionary|Ar choler@brWiktionary]] — &lt;small&gt;Administrator access · filed 2026-10-14&lt;/small&gt;
* [[:m:Steward requests/Permissions#Isma4l@sowikipedia|Isma4l@sowikipedia]] — &lt;small&gt;Administrator access · filed 2026-10-14&lt;/small&gt;
* [[:m:Steward requests/Permissions#Rzuwig@plwikivoyage|Rzuwig@plwikivoyage]] — &lt;small&gt;Interface administrator access · filed 2026-10-15&lt;/small&gt;

: &lt;small&gt;1 other request is also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).&lt;/small&gt;

— [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)

== Advanced-rights requests (16 October 2026) ==

The following requests are open and may be worth your comment:

=== [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] ===
* [[:m:Steward requests/Permissions#Volstand@bjnwikipedia|Volstand@bjnwikipedia]] — &lt;small&gt;Administrator access · filed 2026-10-15&lt;/small&gt;
* [[:m:Steward requests/Permissions#Làm Việc Thiện@viwikivoyage|Làm Việc Thiện@viwikivoyage]] — &lt;small&gt;Interface administrator access · filed 2026-10-16&lt;/small&gt;

: &lt;small&gt;1 other request is also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).&lt;/small&gt;

— [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)

== Advanced-rights requests (17 October 2026) ==

The following requests are open and may be worth your comment:

=== [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] ===
* [[:m:Steward requests/Permissions#Ranjithsiji@mlwikibooks|Ranjithsiji@mlwikibooks]] — &lt;small&gt;Administrator access · filed 2026-10-16&lt;/small&gt;
* [[:m:Steward requests/Permissions#Bicolino34@ukwikisource|Bicolino34@ukwikisource]] — &lt;small&gt;Administrator access · filed 2026-10-16&lt;/small&gt;

: &lt;small&gt;1 other request is also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).&lt;/small&gt;

— [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)

== Advanced-rights requests (18 October 2026) ==

The following requests are open and may be worth your comment:

=== [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] ===
* [[:m:Steward requests/Permissions#MarwanMHD@gorwiktionary|MarwanMHD@gorwiktionary]] — &lt;small&gt;Administrator access · filed 2026-10-18&lt;/small&gt;

=== [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] ===
* [[:m:Meta:Requests for translation adminship/Mohammed Qays|Mohammed Qays]] — &lt;small&gt;Requests for translation adminship&lt;/small&gt;
* [[:m:Meta:Requests for translation adminship/Eduardogobi|Eduardogobi]] — &lt;small&gt;Requests for translation adminship&lt;/small&gt;

: &lt;small&gt;1 other request is also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).&lt;/small&gt;

— [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)

== Advanced-rights requests (19 October 2026) ==

The following requests are open and may be worth your comment:

=== [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] ===
* [[:m:Steward requests/Permissions#BJ Sinaga@tet.wikipedia.org|BJ Sinaga@tet.wikipedia.org]] — &lt;small&gt;Administrator access · filed 2026-10-19&lt;/small&gt;
* [[:m:Steward requests/Permissions#MarwanMHD@gorwikiquote|MarwanMHD@gorwikiquote]] — &lt;small&gt;Administrator access · filed 2026-10-19&lt;/small&gt;

=== [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] ===
* [[:m:Meta:Requests for translation adminship/A826|A826]] — &lt;small&gt;Requests for translation adminship&lt;/small&gt;

: &lt;small&gt;1 other request is also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).&lt;/small&gt;

— [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠١، ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)

== Advanced-rights requests (20 October 2026) ==

The following request is open and may be worth your comment:

=== [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] ===
* [[:m:Steward requests/Permissions#Saiphani02@tewikisource|Saiphani02@tewikisource]] — &lt;small&gt;Administrator access · filed 2026-10-20&lt;/small&gt;

: &lt;small&gt;1 other request is also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).&lt;/small&gt;

— [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)

== Advanced-rights requests (22 October 2026) ==

The following requests are open and may be worth your comment:

=== [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] ===
* [[:m:Steward requests/Global permissions#Global Rollbacker, and captcha expemtion for Aesthetic of me|Global Rollbacker, and captcha expemtion for Aesthetic of me]] — &lt;small&gt;Requests for other global permissions · filed 2026-10-21&lt;/small&gt;

=== [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] ===
* [[:m:Steward requests/Permissions#J. Patrick Fischer@tet.wikipedia.org|J. Patrick Fischer@tet.wikipedia.org]] — &lt;small&gt;Administrator access · filed 2026-10-20&lt;/small&gt;
* [[:m:Steward requests/Permissions#Rulwarih@mswikibooks|Rulwarih@mswikibooks]] — &lt;small&gt;Administrator access · filed 2026-10-21&lt;/small&gt;
* [[:m:Steward requests/Permissions#Rulwarih@mswikiquote|Rulwarih@mswikiquote]] — &lt;small&gt;Administrator access · filed 2026-10-21&lt;/small&gt;
* [[:m:Steward requests/Permissions#Ndahiro derrick@rw.wikipedia|Ndahiro derrick@rw.wikipedia]] — &lt;small&gt;Administrator access · filed 2026-10-21&lt;/small&gt;
* [[:m:Steward requests/Permissions#أبو هشام@arwiktionary|أبو هشام@arwiktionary]] — &lt;small&gt;Administrator access · filed 2026-10-21&lt;/small&gt;

: &lt;small&gt;1 other request is also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).&lt;/small&gt;

— [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ١٥:٠٢، ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)

== Advanced-rights requests (23 October 2026) ==

The following request is open and may be worth your comment:

=== [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] ===
* [[:m:Steward requests/Permissions#Robins7@cswikipedia|Robins7@cswikipedia]] — &lt;small&gt;Removal of access · filed 2026-10-22&lt;/small&gt;

: &lt;small&gt;1 other request is also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).&lt;/small&gt;

— [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)

== Advanced-rights requests (24 October 2026) ==

The following requests are open and may be worth your comment:

=== [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] ===
* [[:m:Steward requests/Global permissions#Global rollback for Aesthetic of me|Global rollback for Aesthetic of me]] — &lt;small&gt;Requests for global rollback permissions · filed 2026-10-23&lt;/small&gt;

=== [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] ===
* [[:m:Steward requests/Permissions#Onegaborg@olo.wikipedia|Onegaborg@olo.wikipedia]] — &lt;small&gt;Administrator access · filed 2026-10-23&lt;/small&gt;

: &lt;small&gt;1 other request is also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).&lt;/small&gt;

— [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)

== Advanced-rights requests (25 October 2026) ==

The following request is open and may be worth your comment:

=== [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] ===
* [[:m:Steward requests/Permissions#Badak Jawa@bew.wikipedia|Badak Jawa@bew.wikipedia]] — &lt;small&gt;Administrator access · filed 2026-10-25&lt;/small&gt;

: &lt;small&gt;1 other request is also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).&lt;/small&gt;

— [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>oegqduqw82ct6cwqa5u0wav14w9h37j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لیزڵ ماری جۆنز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>303281</id>
    <revision>
      <id>1693996</id>
      <parentid>1693512</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T20:13:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1693996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30123" sha1="fuj1l46qg28j5zuokyyp9rl30ufdo4r" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}
{{Infobox sportsperson|name=لیزڵ جۆنز&lt;br/&gt;(ئۆ.ئەی.ئێم)|image=Leisel Jones at the Queen's Baton Relay, Sydney, Australia, 2018-02-03.jpg|image_size=|alt=|caption=جۆنز لە ٢٠١٨|full_name=لیزڵ ماری جۆنز|nickname=&quot;دیزڵ&quot;، &quot;لیزڵی کوشندە&quot;|national_team={{flagicon|AUS}} [[ئوسترالیا]]|sport=[[مەلەوانی]]|event=[[مەلەی سنگ]]|club=|coach=|college_team=|birth_name=لیزڵ ماری جۆنز|birth_date={{Birth date and age|1985|8|30|df=y}}|birth_place=[[کاترین، ناوچەی باکوور|کاترین]]، [[ناوچەی باکوور (ئوسترالیا)|ناوچەی باکوور]]، [[ئوسترالیا]]|death_date=|death_place=|height=١٧٤ سم|weight=٦٨ کگ|spouse={{marriage|دەیمۆن مارتین|٢٠١٨}}|medaltemplates={{MedalCountry|{{flagicon|AUS}} [[ئوسترالیا]]}}
{{MedalSport|[[مەلەوانی]]ی ژنان}}
{{MedalCount
|[[مەلەوانی لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد|یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد]]|٣|٥|١
|[[پاڵەوانیەتیی جیهانیی مەلەوانی|پاڵەوانیەتیی جیهانی (کۆرسەی درێژ)]]|٧|٤|٣
|[[پاڵەوانیەتیی جیهانیی مەلەوانی|پاڵەوانیەتیی جیهانی (کۆرسەی کورت)]]|٠|١|١
|[[پاڵەوانیەتیی پەن پاسیفیک بۆ مەلەوانی|پاڵەوانیەتیی پەن پاسیفیک]]|١|٤|١
|[[مەلەوانی لە یارییەکانی کۆمۆنوێلس|یارییەکانی کۆمۆنوێلس]]|١٠|١|٠
|'''کۆی گشتی'''|'''٢١'''|'''١٥'''|'''٦'''
}}
{{MedalCompetition | [[مەلەوانی لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد|یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد]]}}
{{MedalGold | [[مەلەوانی لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤|ئەتینای ٢٠٠٤]] | ٤×١٠٠ مەتری تێکەڵ}}
{{MedalGold | [[مەلەوانی لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨|پەکینی ٢٠٠٨]] | ١٠٠ مەتری مەلەی سنگ}}
{{MedalGold | پەکینی ٢٠٠٨ | ٤×١٠٠ مەتری تێکەڵ}}
{{MedalSilver | [[مەلەوانی لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠|سیدنی ٢٠٠٠]] | ١٠٠ مەتری مەلەی سنگ}}
{{MedalSilver | سیدنی ٢٠٠٠ | ٤×١٠٠ مەتری تێکەڵ}}
{{MedalSilver | ئەتینای ٢٠٠٤ | ٢٠٠ مەتری مەلەی سنگ}}
{{MedalSilver | پەکینی ٢٠٠٨ | ٢٠٠ مەتری مەلەی سنگ}}
{{MedalSilver | [[مەلەوانی لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢|لەندەنی ٢٠١٢]] | ٤×١٠٠ مەتری تێکەڵ}}
{{MedalBronze | ئەتینای ٢٠٠٤ | ١٠٠ مەتری مەلەی سنگ}}
{{MedalCompetition | [[پاڵەوانیەتیی جیهانیی مەلەوانی|پاڵەوانیەتیی جیهانی (کۆرسەی درێژ)]]}}
{{MedalGold | [[پاڵەوانیەتیی جیهانیی مەلەوانی ٢٠٠١|فوکوئۆکای ٢٠٠١]] | ٤×١٠٠ مەتری تێکەڵ}}
{{MedalGold | [[پاڵەوانیەتیی جیهانیی مەلەوانی ٢٠٠٥|مۆنتریالی ٢٠٠٥]] | ١٠٠ مەتری مەلەی سنگ}}
{{MedalGold | مۆنتریالی ٢٠٠٥ | ٢٠٠ مەتری مەلەی سنگ}}
{{MedalGold | مۆنتریالی ٢٠٠٥ | ٤×١٠٠ مەتری تێکەڵ}}
{{MedalGold | [[پاڵەوانیەتیی جیهانیی مەلەوانی ٢٠٠٧|مێلبۆرنی ٢٠٠٧]] | ١٠٠ مەتری مەلەی سنگ}}
{{MedalGold | مێلبۆرنی ٢٠٠٧ | ٢٠٠ مەتری مەلەی سنگ}}
{{MedalGold | مێلبۆرنی ٢٠٠٧ | ٤×١٠٠ مەتری تێکەڵ}}
{{MedalSilver | فوکوئۆکای ٢٠٠١ | ١٠٠ مەتری مەلەی سنگ}}
{{MedalSilver | [[پاڵەوانیەتیی جیهانیی مەلەوانی ٢٠٠٣|بەرشەلۆنەی ٢٠٠٣]] | ٢٠٠ مەتری مەلەی سنگ}}
{{MedalSilver | مێلبۆرنی ٢٠٠٧ | ٥٠ مەتری مەلەی سنگ}}
{{MedalSilver | [[پاڵەوانیەتیی جیهانیی مەلەوانی ٢٠١١|شانگهای ٢٠١١]] | ١٠٠ مەتری مەلەی سنگ}}
{{MedalBronze | بەرشەلۆنەی ٢٠٠٣ | ١٠٠ مەتری مەلەی سنگ}}
{{MedalBronze | بەرشەلۆنەی ٢٠٠٣ | ٤×١٠٠ مەتری تێکەڵ}}
{{MedalBronze | شانگهای ٢٠١١ | ٤×١٠٠ مەتری تێکەڵ}}
{{MedalCompetition | [[پاڵەوانیەتیی جیهانیی مەلەوانی|پاڵەوانیەتیی جیهانی (کۆرسەی کورت)]]}}
{{MedalSilver | [[پاڵەوانیەتیی جیهانیی مەلەوانی ٢٠١٠|دوبەی ٢٠١٠]] | ١٠٠ مەتری مەلەی سنگ}}
{{MedalBronze | دوبەی ٢٠١٠ | ٤×١٠٠ مەتری تێکەڵ}}
{{MedalCompetition | [[پاڵەوانیەتیی پەن پاسیفیک بۆ مەلەوانی|پاڵەوانیەتیی پەن پاسیفیک]]}}
{{MedalGold | [[پاڵەوانیەتیی پەن پاسیفیک بۆ مەلەوانی ٢٠٠٢|یۆکۆهامای ٢٠٠٢]] | ٤×١٠٠ مەتری تێکەڵ}}
{{MedalSilver | یۆکۆهامای ٢٠٠٢ | ٢٠٠ مەتری مەلەی سنگ}}
{{MedalSilver | [[پاڵەوانیەتیی پەن پاسیفیک بۆ مەلەوانی ٢٠١٠|ئیرڤاینی ٢٠١٠]] | ١٠٠ مەتری مەلەی سنگ}}
{{MedalSilver | ئیرڤاینی ٢٠١٠ | ٢٠٠ مەتری مەلەی سنگ}}
{{MedalSilver | ئیرڤاینی ٢٠١٠ | ٤×١٠٠ مەتری تێکەڵ}}
{{MedalBronze | ئیرڤاینی ٢٠١٠ | ٥٠ مەتری مەلەی سنگ}}
{{MedalCompetition | [[مەلەوانی لە یارییەکانی کۆمۆنوێلس|یارییەکانی کۆمۆنوێلس]]}}
{{MedalGold | [[مەلەوانی لە یارییەکانی کۆمۆنوێلس ٢٠٠٢|مانچستەری ٢٠٠٢]] | ١٠٠ مەتری مەلەی سنگ}}
{{MedalGold | مانچستەری ٢٠٠٢ | ٢٠٠ مەتری مەلەی سنگ}}
{{MedalGold | مانچستەری ٢٠٠٢ | ٤×١٠٠ مەتری تێکەڵ}}
{{MedalGold | [[مەلەوانی لە یارییەکانی کۆمۆنوێلس ٢٠٠٦|مێلبۆرنی ٢٠٠٦]] | ٥٠ مەتری مەلەی سنگ}}
{{MedalGold | مێلبۆرنی ٢٠٠٦ | ١٠٠ مەتری مەلەی سنگ}}
{{MedalGold | مێلبۆرنی ٢٠٠٦ | ٢٠٠ مەتری مەلەی سنگ}}
{{MedalGold | مێلبۆرنی ٢٠٠٦ | ٤×١٠٠ مەتری تێکەڵ}}
{{MedalGold | [[مەلەوانی لە یارییەکانی کۆمۆنوێلس ٢٠١٠|دەلهی ٢٠١٠]] | ١٠٠ مەتری مەلەی سنگ}}
{{MedalGold | دەلهی ٢٠١٠ | ٢٠٠ مەتری مەلەی سنگ}}
{{MedalGold | دەلهی ٢٠١٠ | ٤×١٠٠ مەتری تێکەڵ}}
{{MedalSilver | دەلهی ٢٠١٠ | ٥٠ مەتری مەلەی سنگ}}}}

'''لیزڵ ماری جۆنز'''، (ئۆ.ئەی.ئێم) (لەدایکبووی ٣٠ی ئابی ١٩٨٥) مەلەوانێکی پێشبڕکێکاری پێشووی ئوسترالییە لە [[مەلەوانی]] و براوەی مەدالیای زێڕی ئۆڵۆمپیادە. وەک بەشداربوویەک لە [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠]] – تەنیا لە تەمەنی ١٥ ساڵیدا – و [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤]]، ئەو بەشێک بوو لە تیمی براوەی مەدالیای زێڕی ئوسترالیا لە پێشبڕکێی ٤×١٠٠ مەتری تێکەڵی ژنان لە یارییەکانی ٢٠٠٤ی ئەتینا و براوەی مەدالیای زێڕی ١٠٠ مەتری مەلەی سنگ بوو لە [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨]] لە پەکین.

لە ١٧ی ئازاری ٢٠١٢، جۆنز هەڵبژێردرا بۆ بەشداریکردن لە [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢]] لە لەندەن، و بووە یەکەم مەلەوانی ئوسترالی کە لە چوار خولی یارییەکانی ئۆڵۆمپیاددا بەشداری بکات. لەوێ، نۆیەمین مەدالیای ئۆڵۆمپیادی خۆی بەدەستهێنا، کە مەدالیایەکی زیو بوو لە پێشبڕکێی ٤×١٠٠ مەتری تێکەڵ.

جۆنز بە بەکارهێنانی تەکنیکێکی کلاسیکیی مەلەی سنگ ناسراوە، کە تایبەتمەندە بە سووڕێکی لێدانی خاو بەڵام قووڵتر و هەروەها بە دەستپێکردنە خاوەکانی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.theage.com.au/news/swimming/victory-falls-in-jones-lap/2006/03/17/1142582529677.html|سەردێڕ=Victory falls in Jones' lap|بڵاوکەرەوە=The Age|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠٠٩|شوێن=Melbourne|ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠٠٦|یەکەم١=Michael|دوایین١=Cowley|یەکەم٢=Chloe|دوایین٢=Saltau}}&lt;/ref&gt; لەپاڵ پاڵەوانی باشووری ئەفریقا پێنی هێینز، وەک یەکێک لە مەزنترین مەلەوانەکانی مەلەی سنگ لە مێژوودا دادەنرێت.

== کاروانی وەرزشی ==
جۆنز تەنیا لە تەمەنی ١٤ ساڵیدا بۆ تیمی ئوسترالیا هەڵبژێردرا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.news.com.au/heraldsun/story/0,21985,21377678-14641,00.html|سەردێڕ=I'm feeling lethal, Leisel warns|بڵاوکەرەوە=Herald Sun|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٠٩|یەکەم=Jim|دوایین=Wilson|ڕێکەوت=١٤ی ئازاری ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; دوای ئەوەی لە پاڵەوانیەتیی ئوسترالیا لە ئایاری ٢٠٠٠ لە سیدنی پلەی یەکەمی لە ١٠٠ مەتری مەلەی سنگدا بەدەستهێنا و سەرکەوتنی بۆ قۆناغی داهاتوو مسۆگەر کرد، ئەمەش کۆتایی بە کاروانی وەرزشیی نێودەوڵەتیی پاڵەوانی پێشووی جیهان سامانتا ڕایلی هێنا.

=== ئۆڵۆمپیادی ٢٠٠٠ ===
جۆنز لە یاریی کۆتاییی [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠|ئۆڵۆمپیادی سیدنی]] باشترین ژمارەی پێوانەییی کەسیی خۆی تۆمار کرد و مەدالیایەکی زیوی چاوەڕواننەکراوی لە دوای مەلەوانی ئەمریکی مێگن کوان بەدەستهێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://static.espn.go.com/oly/summer00/swimming/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090522073053/http://static.espn.go.com/oly/summer00/swimming/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئایاری ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٠٩|سەردێڕ=ESPN Sydney Swimming |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; هەروەها لەگەڵ دیانا کالوب، پێتریا تۆماس و سوزی ئۆنیڵ لە پێشبڕکێی ٤×١٠٠ مەتری تێکەڵدا بەشداریی کرد و مەدالیای زیویان بردەوە، کە لێرەشدا لە دوای ئەمریکییەکانەوە بوون. جۆنز لە تەمەنی ١٥ ساڵیدا وازی لە قوتابخانە هێنا بۆ ئەوەی تیشک بخاتە سەر مەلەوانی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.abc.net.au/local/stories/2007/05/10/1919431.htm |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٠٩|سەردێڕ=Leisel Jones takes on Year 8s |بڵاوکەرەوە=ABC Online}}&lt;/ref&gt;

لە پاڵەوانیەتیی جیهانیی مەلەوانی ٢٠٠١ لە فوکوئۆکای ژاپۆن، جۆنز ئیتر یەکێک بوو لە مەلەوانە ناسراوەکان و چاوەڕوان دەکرا مەدالیا بباتەوە. ئەو لە دوای لۆ شوجیوانی چینییەوە پلەی دووەمی بەدەستهێنا. پاڵەوانیەتییەکە هەروەها یەکەم دەرکەوتنی نێودەوڵەتیی ئەو بوو لە ٢٠٠ مەتری مەلەی سنگدا، کە تێیدا پلەی چوارەمی بەدەستهێنا (٢:٢٥.٤٦). هەروەها لەگەڵ کالوب، تۆماس و سارا ڕایان مەدالیای زێڕیان لە پێشبڕکێی تێکەڵدا بردەوە، کە ئەمە یەکەم جار بوو ژنانی ئەمریکا لەسەر ئاستی جیهان یان ئۆڵۆمپیاد لەم پێشبڕکێیەدا شکست بهێنن، ئەگەر تیمەکانی ئەڵمانیای ڕۆژهەڵات و چین (کە بە شێوەیەکی سیستماتیک ماددەی وزەبەخشیان بەکاردەهێنا) هەژمار نەکرێن.

لە ساڵی ٢٠٠٢دا، جۆنز یەکەمین نازناوەکانی خۆی لە گۆڕەپانی نێودەوڵەتیدا بەدەستهێنا، کاتێک لە یارییەکانی کۆمۆنوێلسی ٢٠٠٢ لە مانچستەری ئینگلتەرا هەردوو پێشبڕکێی مەلەی سنگی بردەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/sport3/commonwealthgames2002/bsp/statistics/results.stm|سەردێڕ=BBC Sport Commonwealth Games 2002 Statistics|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٠٧|ئیش=BBC News}}&lt;/ref&gt; ئوسترالیا پێشبڕکێی تێکەڵیشی بردەوە.

لە پاڵەوانیەتیی جیهانیی مەلەوانی ٢٠٠٣ لە بەرشەلۆنە، جۆنز ژمارەیەکی پێوانەییی جیهانیی لە قۆناغی پێش کۆتاییی ١٠٠ مەتری مەلەی سنگدا تۆمار کرد (١:٠٦.٣٧). بەڵام لە یاریی کۆتاییدا بەهۆی دڵەڕاوکێوە نەیتوانی ئاستی خۆی بپارێزێت و پلەی سێیەمی بەدەستهێنا، کە لۆ دووبارە پێشبڕکێیەکەی بردەوە. هەروەها مەدالیایەکی زیوی لە ٢٠٠ مەتری مەلەی سنگ لە بەرشەلۆنە بەدەستهێنا، لە دوای [[ئاماندا بیێرد]] بە کاتی (٢:٢٤.٣٣). مەدالیایەکی بڕۆنزیشی لە پێشبڕکێی تێکەڵدا بردەوە.

لەو مانگەی کە پێش [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤|ئۆڵۆمپیادی ئەتینا]] بوو، جۆنز ژمارەیەکی پێوانەییی جیهانیی (٢:٢٢.٩٦) لە ٢٠٠ مەتری مەلەی سنگدا لە پاڵەوانیەتییەک لە بریزبەینی ئوسترالیا تۆمار کرد. ئەمە بووە هۆی دروستبوونی چاوەڕوانییەکی زۆر بۆ ئاستێکی باشتر لە ئەتینا، چونکە جۆنز پێش تۆمارکردنی ئەم ژمارە پێوانەیییە پشووی نەدابوو. بەڵام، تەنیا چەند ڕۆژێک دواتر لە تاقیکردنەوەکانی ئۆڵۆمپیادی ئەمریکا، بیێرد ژمارە پێوانەیییەکەی شکاندەوە و بۆ خۆی بردەوە.

=== ئۆڵۆمپیادی ٢٠٠٤ ===
لە ئەتینا، جۆنز دووبارە  سەرکەوتوو بوو لە ١٠٠ مەتری مەلەی سنگ، دوای ئەوەی ژمارەیەکی پێوانەییی ئۆڵۆمپیادی (١:٠٦.٧٨) لە قۆناغی پێش کۆتاییدا تۆمار کرد، کە نزیکەی دوو چرکە خێراتر بوو لە دووەم خێراترین مەلەوانی ئەوکاتەی مێژووی پێشبڕکێیەکە، ئاماندا بیێرد. بەڵام، لە یاریی کۆتاییدا پلەی سێیەمی (بڕۆنز) بەدەستهێنا. لە ٢٠٠ مەتری مەلەی سنگدا، هەوڵیدا شێوازێکی هێرشبەرانە بگرێتەبەر، بەڵام لە ٥٠ مەتری کۆتاییدا هێزی کەم بووەوە و ئاماندا بیێرد پێشی کەوت، بەمەش مەدالیای زیوی بردەوە. دواتر ئوسترالیا پێشبڕکێی ٤×١٠٠ مەتری تێکەڵی بردەوە، کە ئەمەش یەکەم مەدالیای زێڕی ئۆڵۆمپیادی بە جۆنز بەخشی.

ژمارە پێوانەیییە جیهانییەکەی جۆنز لە ١٠٠ مەتری مەلەی سنگ لە پاڵەوانیەتیی جیهانیی مەلەوانی ٢٠٠٥ لە مۆنتریالی کەنەدا لەلایەن جێسیکا هاردی ئەمریکییەوە بە کاتی ١:٠٦.٢٠ شکێنرا، ئەوەش دووبارە لە قۆناغی پێش کۆتاییدا. بەڵام، ئەمجارە چاوەڕوانییەکان کەوتبوونە سەر هاردی، جۆنزیش دۆخەکەی پێچەوانە کردەوە و پێشی کەوت، بەمەش یەکەمین سەرکەوتنی لەسەر ئاستی جیهان یان ئۆڵۆمپیاد بەدەستهێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.fina.org/events/WC/Montreal_2005/results/sw.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070128064425/http://www.fina.org/events/WC/Montreal_2005/results/sw.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Montreal 2005 Results |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە ٢٩ی تەممووزی ٢٠٠٥دا ژمارەی پێوانەییی جیهانیی بۆ ٢٠٠ مەتری مەلەی سنگ شکاند (٢:٢١.٧٢). لەو پێشبڕکێیەدا مەدالیای زێڕی بردەوە، و ڕکابەرەکانی زیاتر لە شەش مەتر لە دوای خۆیەوە جێهێشت. بەهۆی ئەم هەوڵانەوە لەلایەن گۆڤاری ''Swimming World''ەوە وەک باشترین مەلەوانی ژنی ساڵ لە جیهاندا بۆ ساڵی ٢٠٠٥ دەستنیشان کرا.

ئەو گۆڕانکارییانەی لە ساڵی ٢٠٠٥ ڕوویاندا بەردەوام بوون لە بەرهەمهێنانی ئەنجامی باش لە تاقیکردنەوەکانی مەلەوانیی یارییەکانی کۆمۆنوێلسی ئوسترالیا لە سەرەتای ٢٠٠٦دا، کاتێک جۆنز باشترین ژمارەی کەسیی خۆی لە ٥٠ مەتری مەلەی سنگدا شکاند (٣٠.٨٥) و ١.١٨ چرکەی لە ژمارە پێوانەیییە جیهانییەکەی پێشووی خۆی لە ٢٠٠ مەتری مەلەی سنگ کەم کردەوە (٢.٢٠:٥٤). لە ڕۆژی ٥ەمی پاڵەوانیەتیی نیشتمانیی ئوسترالیا، جۆنز لە یاریی کۆتاییی ١٠٠ مەتری مەلەی سنگ ژمارەیەکی پێوانەییی جیهانیی تۆمار کرد. جۆنز پاڵەوانیەتیی ئوسترالیای بە کاتی ١:٠٥.٧١ بردەوە کە بە بڕی ٠.٤٩ چرکە لە ژمارە پێوانەیییەکەی پێشووی کەمتر بوو.

جۆنز لە یارییەکانی کۆمۆنوێلسی ٢٠٠٦دا گشت پێشبڕکێکانی مەلەی سنگی (٥٠، ١٠٠، و ٢٠٠ مەتر) بردەوە، کە ئەمە تەنیا جارە لە مێژووی یارییەکاندا ئەمە لە پێشبڕکێکانی مەلەی سنگدا بەدەست بهێنرێت. لە پێشبڕکێکانی پەپوولەدا (٥٠، ١٠٠، و ٢٠٠ مەتر) لە یارییەکانی ٢٠٠٢ی مانچستەر، [[پێتریا تۆماس]] یەکەم مەلەوان بوو لە مێژووی یارییەکانی کۆمۆنوێلس کە گشت پێشبڕکێکانی جۆرەکەی خۆی بباتەوە. پێشبڕکێکانی ٥٠ مەتر لە یارییەکانی مانچستەردا بۆ یەکەمین جار زیاد کران. لە ٥٠ مەتری مەلەی سنگدا، کە پێشبڕکێیەک بوو تەنیا ماوەیەکی کەم بوو دەستی بە بەشداریکردن تێیدا کردبوو، توانی بەسەر پاڵەوانی جیهان و هەڵگری ژمارەی پێوانەییی جیهانی [[جەید ئێدمیستۆن|جەید ئێدمیستۆندا]] سەربکەوێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.melbourne2006.com.au/Schedule+and+Results/By+Sport/Aquatics%20Swimming |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070811124308/http://www.melbourne2006.com.au/Schedule%2Band%2BResults/By%2BSport/Aquatics%2BSwimming |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئابی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Swimming Schedule and Results |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; دواتر زێڕێکی تری لە ٢٠٠ مەتری مەلەی سنگ بردەوە و بە بردنەوەی زێڕی ١٠٠ مەتر بە ژمارەیەکی پێوانەییی جیهانیی کە ١:٠٥.٠٩ بوو، کۆنترۆڵکردنی تەواوی پێشبڕکێکانی تەواو کرد – ئەمە هەوڵێک بوو کە تیایدا ژمارە پێوانەیییەکەی خۆی بە بڕی ٠.٦٢ چرکە کەم کردەوە و لەلایەن ڕۆژنامەنووسی وەرزشە ئاوییەکان کرەیگ لۆرد بە &quot;بیمۆنیسک&quot; (Beamonesque) وەسف کرا، کە ئاماژەیەکە بۆ بازدانی درێژی ئەفسانەییی بۆب بیمۆن لە ئۆڵۆمپیادی مەکسیکۆ سیتی. بەدەستهێنانی چوارەمین مەدالیای زێڕ بە ژمارەیەکی پێوانەییی جیهانییەوە لە ٤×١٠٠ مەتری تێکەڵ لەگەڵ سۆفی ئێدینتۆن، جێسیکا شیپەر و لیبی لێنتۆن کۆتایی بە یارییەکانی کۆمۆنوێلسی ئەو هێنا.

لە ساڵی ٢٠٠٧دا، بەشداریی لە پاڵەوانیەتییەکانی جیهان کرد و ١٠٠ مەتری مەلەی سنگی بردەوە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.fina.org/events/WC/Melbourne_2007/results/swimming.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070606111744/http://www.fina.org/events/WC/Melbourne_2007/results/swimming.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|سەردێڕ=12th FINA World Championships |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لەگەڵ ٢٠٠ مەتری مەلەی سنگ، و ٤×١٠٠ مەتری تێکەڵ، کە لە تێکەڵەکەدا ژمارەیەکی پێوانەییی جیهانیی تۆمار کرد. هەروەها مەدالیای زیوی لە ٥٠ مەتری مەلەی سنگدا بردەوە. دواتر بریزبەین و ڕاهێنەرەکەی (ویدمەر)ی بەجێهێشت و ڕووی لە مێلبۆرن کرد بۆ ئەوەی لەژێر سەرپەرشتیی ڕۆهان تەیلۆر مەشق بکات، تاوەکو بتوانێت لەگەڵ دەزگیرانەکەی مارتی پاسک بژی، کە یاریزانێکی [[تۆپی پێی ئوسترالی|تۆپی پێی ئوسترالییە]] لە یانەی وێسترن بوڵدۆگز. هەڵوەشاندنەوەی ئەم هاوبەشییە سەرکەوتووەی بووە جێگەی سەرنج و زۆر کەس پرسیاریان دەکرد ئایا پێشخستنی ژیانی کەسی بەسەر شێوازێکی سەرکەوتووی کێبڕکێدا کاریگەریی پێچەوانەی لەناو مەلەوانگەدا نابێت.

لە سەرەتای ٢٠٠٨دا، هەردوو پێشبڕکێی مەلەی سنگی لە [[پاڵەوانیەتیی مەلەوانیی ئوسترالیای ٢٠٠٨]] بردەوە بۆ ئەوەی سەرکەوێت بۆ ئۆڵۆمپیادی پەکین.

سەرەڕای بەشدارینەکردنی لە پاڵەوانیەتیی جیهانیی کۆرسەی کورت لە مانچستەر بەهۆی ئامادەکارییەکان بۆ ئۆڵۆمپیادی پەکینی ٢٠٠٨، بەڵام ژمارە پێوانەیییە جیهانییەکەی خۆی لە ١٠٠ مەتری مەلەی سنگ (کۆرسەی کورت) شکاند بە تۆمارکردنی کاتی ١:٠٣.٧٢ لە تێلسترا گراند پری لە کانبێرا.

=== ئۆڵۆمپیادی ٢٠٠٨ ===
[[پەڕگە:2008_Australian_Olympic_team_Leisel_Jones_-_Sarah_Ewart.jpg|ڕاست|وێنۆک|جۆنز لە ساڵی ٢٠٠٨]]
جۆنز لە [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨|ئۆڵۆمپیادی پەکینی ٢٠٠٨]] لە ١٠٠ مەتری مەلەی سنگدا مەدالیای زێڕی بردەوە، و بە درێژیی تەواوی جەستەیەک لە پێش ڕکابەرەکەیەوە گەیشتە هێڵی کۆتایی. کاتەکەی کە ١:٠٥.١٧ بوو بە بڕی ١.٦٦ چرکە خێراتر بوو لە براوەی مەدالیای زیوی ئەمریکی ڕێبێکا سۆنی. لە کاتێکدا ئەو پاڵێوراوی سەرەکی بوو بۆ بردنەوەی ٢٠٠ مەتری مەلەی سنگ، بەڵام لەلایەن سۆنییەوە شکستی پێهێنرا کە مەدالیای زێڕی بە ژمارەیەکی پێوانەییی جیهانیی بردەوە. جۆنز مەدالیای زیوی بردەوە. هەروەها مەدالیایەکی زێڕی لە ٤×١٠٠ مەتری تێکەڵ بردەوە، کاتێک تیمی ئوسترالیا ژمارە پێوانەیییە جیهانییەکەی پێشوویان بە سێ چرکە شکاند.{{citation needed|date=March 2012}}

لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨ لە سیدنی، جۆنز خەڵاتی مەلەوانی ساڵی تێلسترای پێبەخشرا وەک بەشێک لە تیمی ئەستێرەکانی جیهان بۆ ئەو ساڵە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Daily Telegraph|سەردێڕ=Leisel Jones leaves Swimmer of the Year Awards trophy in back of taxi|ئیش=The Daily Telegraph|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|ناونیشان=http://www.news.com.au/dailytelegraph/story/0,22049,24573702-5012964,00.html|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئازاری ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090318103807/http://www.news.com.au/dailytelegraph/story/0,22049,24573702-5012964,00.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

لە قۆناغی [[جامی جیهانیی مەلەوانیی فینا ٢٠٠٩|جامی جیهانی]] لە بەرلینی ئەڵمانیا، جۆنز ژمارەی پێوانەییی جیهانیی لە ١٠٠ و ٢٠٠ مەتری مەلەی سنگ (کۆرسەی کورت) تۆمار کرد. جۆنز ساڵێکی هێمنی هەبوو و بڕیاریدا بەشداریی [[پاڵەوانیەتیی جیهانیی مەلەوانی ٢٠٠٩]] نەکات.

=== ئۆڵۆمپیادی ٢٠١٢ ===


جۆنز پشتڕاستی کردەوە کە ئامانجی ئۆڵۆمپیادی ٢٠١٢ی لەندەنە و لە ساڵی ٢٠١٠دا لە پاڵەوانیەتییەکانی پەن پاسیفیک و یارییەکانی کۆمۆنوێلس بەشداریی کرد. جۆنز جێگەی خۆی لەم تیمانەدا مسۆگەر کرد بە بردنەوەی ٥٠، ١٠٠، و ٢٠٠ مەتری مەلەی سنگ لە پاڵەوانیەتیی مەلەوانیی تێلسترای ئوسترالیای ٢٠١٠.

لە پاڵەوانیەتیی مەلەوانیی پەن پاسیفیک لە ئیرڤاینی کالیفۆرنیا، لە ساڵی ٢٠١٠دا جۆنز سێ مەدالیای زیو و یەک بڕۆنزی بەدەستهێنا. لە پێشبڕکێکانی ٥٠ مەتری مەلەی سنگ (بڕۆنز)، ١٠٠ مەتری مەلەی سنگ (زیو)، ٢٠٠ مەتری مەلەی سنگ (زیو)، و ٤×١٠٠ مەتری تێکەڵ (زیو) بەشداریکرد. لە هەر چوار پێشبڕکێیەکەدا، لە دوای ئەمریکییەکانەوە بوو؛ لە ٥٠ مەتردا لە دوای جێسیکا هاردی و هاونیشتمانیی ئوسترالی لەیستۆن پیکێتەوە بوو، وە لە ١٠٠ و ٢٠٠ مەتردا لە دوای ڕێبێکا سۆنییەوە کۆتاییی پێهێنا.

دوای ئەوەی هەڵبژێردرا بۆ بەشداریکردن لە ئۆڵۆمپیادی ٢٠١٢ی لەندەن، جۆنز بووە یەکەم مەلەوانی ئوسترالی کە لە چوار خولی ئۆڵۆمپیاددا بەشداری بکات.&lt;ref name=&quot;fourth olympics&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠١٢|ناونیشان=https://www.espn.com/olympics/swimming/story/_/id/7700711/australian-swimmer-leisel-jones-makes-fourth-olympics |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠١٢|سەردێڕ=Australian swimmer Leisel Jones makes fourth Olympics |بڵاوکەرەوە=ESPN}}&lt;/ref&gt; لەگەڵ ئێمیلی سیبۆم، ئالیشا کوتز و مێلانی شلانگەر، مەدالیای زیویان بۆ ئوسترالیا لە ٤×١٠٠ مەتری تێکەڵ بردەوە.

== ئاماژەکان ==

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئۆڵۆمپیاد|ژن|وەرزش|دەیەی ٢٠١٠}}
{{پۆلی کۆمنز|Leisel Jones}}

[[پۆل:براوەکانی مەدالیای زیوی ئۆڵمپیاد لە مەلەوانی]]
[[پۆل:براوەکانی مەدالیای زێری ئۆڵمپیاد لە مەلەوانی]]
[[پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠٠٤]]
[[پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠٠٨]]
[[پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠١٢]]
[[پۆل:براوەکانی مەدالیای بڕۆنزی ئۆڵمپیاد لە مەلەوانی]]
[[پۆل:ئوسترالیا براوەکانی مەدالیای بڕۆنز]]
[[پۆل:ئوسترالیا براوەکانی مەدالیای زیو]]
[[پۆل:ئوسترالیا براوەکانی مەدالیای زێڕ]]
[[پۆل:مەلەوانانی ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢]]
[[پۆل:مەلەوانانی ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨]]
[[پۆل:مەلەوانانی ئۆڵمپیاد لە ئوسترالیا]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٥]]</text>
      <sha1>fuj1l46qg28j5zuokyyp9rl30ufdo4r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕوەکی دووساڵە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>303503</id>
    <revision>
      <id>1693702</id>
      <parentid>1693413</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:07:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2835" sha1="7t8eor9eg39ua186taiujfjeii0qrj7" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Parsley Curled.jpg|وێنۆک|[[جافری (ڕوەک)|جافری]] ڕوەکێکی دووساڵەیە]]
'''ڕوەکی دووساڵە''' [[ڕوەکی گوڵدار|ڕوەکێکی گوڵدارە]] کە [[سووڕی ژینی ژینناسانە|سووڕی ژینی ژینناسانەی]] دوو ساڵ دەخایێنێ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=VanDerZanden |یەکەم=Ann Marie |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٨ |سەردێڕ=Know the life cycles of plants — annuals, biennials and perennials |ناونیشان=https://extension.oregonstate.edu/catalog/em-9899-know-life-cycles-plants-annuals-biennials-perennials |journal=Ag - Community Horticulture/Landscape |زمان=en |بڵاوکەرەوە=Oregon State University Extension Service}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی یەکەمی دا، پێکھاتە ڕوەکییەکانی ([[گەڵا]]، [[لاسک]] و [[ڕەگ]]) گەشە دەکەن. عادەتەن، لاسکی ڕوەکەکە کورت دەمێنێ، و گەڵاکانی نزیک بە زەوی دەبن و ڕۆزێتێک دروست دەکەن. لە مانگە ساردەکان دا مات دەبێ. ڕوەکی دووساڵە دەبێ [[بەھاراندن|ببەھارێ]] تا بپشکوێ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Amasino |یەکەم=Richard |ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨ |سەردێڕ=A path to a biennial life history |ناونیشان=https://www.nature.com/articles/s41477-018-0265-z |journal=Nature Plants |زمان=en |بەرگ=٤ |issue=١٠ |پەڕەکان=٧٥٢–٧٥٣ |doi=10.1038/s41477-018-0265-z |issn=2055-0278}}&lt;/ref&gt; لە [[بەھار]] یان [[ھاوین|ھاوینی]] دواتر دا، لاسکەکەی درێژ دەبێ. پاش ئەوە ڕوەکەکە دەپشکوێ و [[میوە|بەر]] و [[تۆو]] بەرھەم دەھێنێ.

[[پیاز]]، [[کەلەرم]]،&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Bolting in Vegetables {{!}} RHS Advice |ناونیشان=https://www.rhs.org.uk/vegetables/bolting |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ |وێبگە=www.rhs.org.uk |زمان=en}}&lt;/ref&gt; [[جافری (ڕوەک)|جافری]]، [[ڕازیانە]]،&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; چەند جۆرێک [[شەوبۆ]]، [[سڵق]]، [[گوڵەقووچەی زەرد]]، [[گێزەر]]،&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; و ھێندێک [[ھێرۆ]] ڕوەکی دووساڵەن.

== ئەمانیش ببینە ==
* [[ڕوەکی یەکساڵە]]
* [[ڕوەکی فرەساڵە]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Biennials}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}

{{تووڵی دەروازە|ڕوەک|ژینناسی}}

{{ژینناسی-کۆلکە}}

[[پۆل:ڕوەکە دووساڵەکان]]</text>
      <sha1>7t8eor9eg39ua186taiujfjeii0qrj7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بۆچوونە دینییەکانی ئایزک نیووتن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>303580</id>
    <revision>
      <id>1693727</id>
      <parentid>1692251</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:15:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23413" sha1="48cctq551xtqbhy8j5fnimozxc6j7p6" xml:space="preserve">[[پەڕگە:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|وێنۆک| سێر ئیسحاق نیووتن لە تەمەنی ٤٦ ساڵیدا لە وێنەکێشانێکی گۆدفری کنێلەر لە ساڵی ١٦٨٩]]
[[ئایزک نیوتن|ئیسحاق نیووتن]] (٤ی کانوونی دووەمی ١٦٤٣ – ٣١ی ئازاری ١٧٢٧)&lt;ref name=&quot;Christianson&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Christianson|یەکەم=Gale E.|ناونیشان=https://archive.org/details/isaacnewtonscie00chri|سەردێڕ=Isaac Newton and the scientific revolution|ڕێکەوت=١٩ی ئەیلوولی ١٩٩٦|بڵاوکەرەوە=– 155 pages Oxford portraits in science Oxford University Press|ژپنک=٠-١٩-٥٠٩٢٢٤-٤|پەڕە=[https://archive.org/details/isaacnewtonscie٠٠chri/page/٧٤ ٧٤]|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}&lt;/ref&gt; فیزیکزان، بیرکار، فەلەکناس و کیمیاگەری گەورەی ئینگلیز، لەلایەن ھاوچەرخە [[پرۆتێستانت|پرۆتێستانتەکانی]] خۆیەوە بە زانایێکی دینی یان دینناس و شارەزایەکی دینیش دادەنرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Austin |یەکەم=William H. |سەردێڕ=Isaac Newton on Science and Religion |ئیش=Journal of the History of Ideas |بەرگ=٣١|issue=4 |پەڕەکان=٥٢١–٥٤٢|ساڵ=١٩٧٠|doi=10.2307/2708258 |jstor=2708258}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Iliffe &amp; Mandelbrote&quot;&gt;[ENGLISH &amp; LATIN] {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.newtonproject.sussex.ac.uk/prism.php?id=73|سەردێڕ=Newton's Views on the Corruptions of Scripture and the Church {{!}} Newton Project |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Iliffe2&quot;&gt;[http://www.sussex.ac.uk/profiles/200167 Professor Rob Iliffe] (AHRC Newton Papers Project)  [[Newton Project|THE NEWTON PROJECT]] – ''Newton's Religious Writings''  [ENGLISH &amp; LATIN] {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=http://www.newtonproject.sussex.ac.uk/prism.php?id=44|سەردێڕ=prism.php44|بڵاوکەرەوە=University of Sussex|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt; وێڕای بوارە زانستییەکانی، زانایێکی ئایینیش بوو و زۆر بەرھەمی نووسیوە کە ئێستا وەک لێکۆڵینەوەی غەیبی و ئایینی پۆلێن دەکرێن و نامیلکەی ئایینیی نووسیوە کە باسیان لە لێکدانەوەی وشەییی کتێبی پیرۆز دەکرد.&lt;ref name=&quot;newtonproject&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی نیسانی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://www.newtonproject.sussex.ac.uk/prism.php?id=74|سەردێڕ=Welcome to the Newton Project |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; بەڵام ئیسحاق نیووتن بیروباوەڕە ئاینییەکانی خۆی بەتایبەتی و بەنھێنی دەھێشتەوە.

چەمکی نیووتن بۆ جیھانی فیزیکی مۆدێلێکی جیھانیی سروشتیی دابینکرد کە سەقامگیری و ھاوئاھەنگیی لە جیھانی مەدەنیدا بەھێزتر بکات. ئیسحاق نیووتن یەکتاپەرستێکی توند بوو و ئەو [[خوا|خودایەکی تاکی]] وەک خالق پەروەردگار دەبینی کە لە بەرامبەر گەورەییی ئەو ھەموو دروستکراو و مەخلووقانەدا ناتوانرێت ئینکاری لە بوونیدا بکرێت.&lt;ref name=&quot;Principia, Book III 1953&quot;&gt;Principia, Book III; cited in; Newton's Philosophy of Nature: Selections from his writings, p. 42, ed. H.S. Thayer, Hafner Library of Classics, NY, 1953.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;A Short Scheme of the True Religion, manuscript quoted in Memoirs of the Life, Writings and Discoveries of Sir Isaac Newton by Sir David Brewster, Edinburgh, 1850; cited in; ibid, p. 65.&lt;/ref&gt; ئەو لە خێزانێکی ئەنگلیکان لەدایکبووە و بووەتە کەسێکی بەدین، بەڵام بووەتە [[مەسیحی|مەسیحییەکی]]&lt;ref name=&quot;Newton - 12&quot;&gt;[[Richard S. Westfall]] – [[Indiana University]] {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=http://galileo.rice.edu/Catalog/NewFiles/newton.html|سەردێڕ=The Galileo Project|بڵاوکەرەوە=([[Rice University]])|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt; پرۆتێستانتی ھێتێرۆدۆکس.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|url=https://www.worldhistory.org/Isaac_Newton/|title=Isaac Newton|access-date=February 21, 2025|author=[[Mark Cartwright]]|date=September 19, 2023|encyclopedia=[[World History Encyclopedia]]|archive-url=|archive-date=22 February 2025|url-status=live}}. Quote: &quot;Newton was also a Protestant Christian (although an unorthodox one in private).&quot;&lt;/ref&gt; نیووتن لە تەمەنی سییەکانیدا [[مەسیحییەت|باوەڕێکی مەسیحیی]] ھەبوو کە ئەگەر بەئاشکرا ھەبووایە، لەلایەن مەسیحییە سەرەکییەکانەوە بە ئۆرتۆدۆکس نەدەزانرا.&lt;ref name=&quot;Newton - 13&quot;&gt;[[Richard S. Westfall]] – [[Indiana University]] {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=http://galileo.rice.edu/Catalog/NewFiles/newton.html|سەردێڕ=The Galileo Project|بڵاوکەرەوە=([[Rice University]])|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt; ئێستا زۆرێک لە زانایان نیووتن بە [[ئاریانیزم|ئاریانییێکی]] [[ناسیانەپەرستی|ناسیانەپەرست]] دەزانن کە سێ خودای ڕەتکردووەتەوە و بڕوای وابووە تەنھا یەک خودا ھەیە و عیسا نێردراوی ئەوە.

ئەو لەوانەیە لە ژێر کاریگەریی مەسیحناسیی سۆسیانیدا بووبێت (باوەڕی ڕەتکردنەوەی سێخودایەتی و خوداییی عیسا).

== مەسیحییەکی بیدعەچی ==
بەپێی زۆربەی زانایان نیووتن [[ئاریانیزم|ئاریانی]] بووە، وە بە ھەموو شێوەیەک [[سیانەیی پیرۆز|سێخوداییی]] ڕەتکردووەتەوە.&lt;ref name=&quot;heretic2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Snobelen |یەکەم=Stephen D. |بەستەری نووسەر=Stephen Snobelen |ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=Isaac Newton, heretic : the strategies of a Nicodemite |ناونیشان=http://www.toriah.org/articles/snobelen-1999-1.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |journal=British Journal for the History of Science |بەرگ=٣٢|issue=4 |پەڕەکان=٣٨١–٤١٩|doi=10.1017/S0007087499003751 |s2cid=145208136 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140908043029/http://www.toriah.org/articles/snobelen-1999-1.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dulles&quot;&gt;Avery Cardinal Dulles. [http://www.firstthings.com/article.php3?id_article=143 The Deist Minimum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081218173442/http://www.firstthings.com/article.php3?id_article=143|date=18 December 2008}}. 2005.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;neveratrest&quot;&gt;Richard Westfall, '' Never at Rest: A Biography of Isaac Newton,'' (1980) pp. 103, 25.&lt;/ref&gt; زانایان بەگشتی گەیشتوونەتە ئەو ئەنجامەی کە باوەڕە دینییەکانی نیووتن سەربەخۆ بوون و خۆی ئەو باوەڕانەی بۆ دروستبووە، بەڵام ڕەنگە ھێشتا لەژێر کاریگەریی نووسینە دینییەکانی ئەوکاتیشدا بووبێت؛ کە لەو کاتەدا مشتومڕەکان لەسەر یەکخودایی و ڕەتکردنەوەی سێ خودا بوون لە دینی مەسیحییەتدا.&lt;ref name=&quot;heretic&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Snobelen |یەکەم=Stephen D. |بەستەری نووسەر=Stephen Snobelen |ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=Isaac Newton, heretic : the strategies of a Nicodemite |ناونیشان=http://www.toriah.org/articles/snobelen-1999-1.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |journal=British Journal for the History of Science |بەرگ=٣٢|issue=4 |پەڕەکان=٣٨١–٤١٩|doi=10.1017/S0007087499003751 |s2cid=145208136 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140908043029/http://www.toriah.org/articles/snobelen-1999-1.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;

وێڕای [[ناسیانەپەرستی|ڕەتکردنەوەی سێخودایی]]، توێژینەوەکانی نیووتن وای لێکرد کە باوەڕھێنان بە [[نەمری|نەمریش]] ڕەت بکاتەوە.&lt;ref name=&quot;heretic&quot; /&gt;

== خودا وەک بەدیھێنەرێکی شارەزا ==
نیووتن خودای وەک خالقێکی شارەزا دەبینی کە لە بەرامبەر گەورەییی ھەموو مەخلووقەکاندا ناتوانرێت ئینکاری لە بوونی بکرێت.&lt;ref&gt;Webb, R.K. ed. Knud Haakonssen. &quot;The emergence of Rational Dissent.&quot; Enlightenment and Religion: Rational Dissent in eighteenth-century Britain. Cambridge University Press, Cambridge: 1996. p19.&lt;/ref&gt; سەرەڕای ئەوەش، ئەو تێزی [[گۆتفرید لایبنیتس|لایبنیتسی]] ڕەتکردەوە کە دەڵێت خودا بەپێویستی زانیوە کە جیھانێکی تەواو بخوڵقێنێت کە ئیدی پێویستی بە ھیچ دەستێوەردانێکی دیکەی خالق نییە.

جگەلەوەی نیووتن ھەنگاوی نا بۆ باسی پێکھێنانی [[سیستمی خۆری|کۆمەڵەی خۆر]]، کە بانگەوازی دەستێوەردانی چالاکانەی خودای دەکرد بۆ ڕێگریکردن لە کەوتنەخوارەوەی ئەستێرەکان بەسەر یەکتردا.&lt;ref&gt;H.W. Alexander 1956, p. xvii&lt;/ref&gt; لە نامەیێکی تایبەتدا، نیووتن ھەندێک جار ئاماژەی بەوە دەکرد کە ھێزی کێشکردن بەھۆی کاریگەرییەکی ناماددییەوەیە.

ڕوانگەی نیووتن بە نزیک لە [[خواپەرستی|دییزم]] دادەنرا و چەندین ژیاننامەناس و زانایان بە دییستێکیان ناوبردووە کە بەتوندی کاریگەریی ئایینی مەسیحیی لەسەر بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Force|یەکەم=James E.|سەردێڕ=Essays on the Context, Nature, and Influence of Isaac Newton's Theology|ناونیشان=https://archive.org/details/bwb_C0-CBU-874|دوایین٢=Popkin|یەکەم٢=Richard Henry|بڵاوکەرەوە=Springer|ساڵ=١٩٩٠|ژپنک=٩٧٨٠٧٩٢٣٠٥٨٣٥|editor-last=Force|editor-first=James E.|پەڕە=[https://archive.org/details/bwb_C٠-CBU-٨٧٤/page/٥٣ ٥٣]|وتەگێڕانەوە=Newton has often been identified as a deist. ...In the 19th century, William Blake seems to have put Newton into the deistic camp. Scholars in the 20th-century have often continued to view Newton as a deist. Gerald R. Cragg views Newton as a kind of proto-deist and, as evidence, points to Newton's belief in a true, original, monotheistic religion first discovered in ancient times by natural reason. This position, in Cragg's view, leads to the elimination of the Christian revelation as neither necessary nor sufficient for human knowledge of God. This agenda is indeed the key point, as Leland describes above, of the deistic program which seeks to &quot;set aside&quot; revelatory religious texts. Cragg writes that, &quot;In effect, Newton ignored the claims of revelation and pointed in a direction which many eighteenth-century thinkers would willingly follow.&quot; John Redwood has also recently linked anti-Trinitarian theology with both &quot;Newtonianism&quot; and &quot;deism.&quot;|editor-last2=Popkin|editor-first2=Richard Henry}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gieser|یەکەم=Suzanne|ناونیشان=https://archive.org/details/innermostkernel00gies|سەردێڕ=The Innermost Kernel: Depth Psychology and Quantum Physics. Wolfgang Pauli's Dialogue with C.G. Jung|ڕێکەوت=١٤ی شوباتی ٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Springer|ژپنک=٩٧٨٣٥٤٠٢٠٨٥٦٣|پەڕەکان=[https://archive.org/details/innermostkernel٠٠gies/page/n١٨٩ ١٨١]–١٨٢|وتەگێڕانەوە=Newton seems to have been closer to the deists in his conception of God and had no time for the doctrine of the Trinity. The deists did not recognize the divine nature of Christ. According to Fierz, Newton's conception of God permeated his entire scientific work: God's universality and eternity express themselves in the dominion of the laws of nature. Time and space are regarded as the 'organs' of God. All is contained and moves in God but without having any effect on God himself. Thus space and time become metaphysical entities, superordinate existences that are not associated with any interaction, activity or observation on man's part.|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=McCauley|یەکەم=Joseph L.|ناونیشان=https://archive.org/details/classicalmechani00mcca_918|سەردێڕ=Classical Mechanics: Transformations, Flows, Integrable and Chaotic Dynamics|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=١٩٩٧|ژپنک=٩٧٨٠٥٢١٥٧٨٨٢٠|پەڕە=[https://archive.org/details/classicalmechani٠٠mcca_٩١٨/page/n٢١ ٣]|وتەگێڕانەوە=Newton (1642–1727), as a seventeenth century nonChristian Deist, would have been susceptible to an accusation of heresy by either the Anglican Church or the Puritans.|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Philosophical problems of modern physics|بڵاوکەرەوە=Reidel|ساڵ=١٩٨٢|editor-last=Hans S. Plendl|پەڕە=٣٦١|وتەگێڕانەوە=Newton expressed the same conception of the nature of atoms in his deistic view of the Universe.}}&lt;/ref&gt; بەڵام جیاوازیی ھەبوو لەگەڵ لایەنگرانی توندی دییزم، چوونکە بانگەوازی خودای دەکرد وەک ھۆکارێکی فیزیکیی تایبەت بۆ ئەوەی ھەسارەکان لە خولگەدا بمێننەوە و باوەڕی بە دەستوەردانی خودا ھەبوو نەوەک خودا گەردوونی دروست کردبێت و وازی لێھێنابێت. نیووتن ھۆشداریشی دا لە بەکارھێنانی [[گرانایی|یاسای کێشکردن]] بۆ سەیرکردن و ڕوانین لە گەردوون وەک ئامێر یان مەکینەیەکی سادە، ڕوونتر وەک کاتژمێرێکی گەورە و وتی:&lt;blockquote&gt;''ئەو سیستەمە خۆر و ئەو ھەسارە و کلکدارە جوانانە، دەکرێت تەنھا لە دەسەڵات و حەکیمیی زاتێکی دانا و زیرەکەوە سەرھەڵبدات. [...] ئەو زاتە حوکمی ھەموو شتێک دەکات و بەڕێوەی دەبات، نەک وەک ڕۆحی جیھان، بەڵکوو وەک پەروەردگار بەسەر ھەموو شتێکەوە. [...] خودای عالی زاتێکی ھەمیشەیی، بێکۆتا، [و] بەتەواوی کامڵ و بێکەموکوڕییە.''&lt;ref name=&quot;Principia, Book III 19532&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;''دژایەتیکردنی خوداپەرستی بێباوەڕییە و لە پراکتیکدا وەک بتپەرستییە. بێدینی و ئیلحاد ئەوەندە بێمانا و قێزەونە بۆ مرۆڤایەتی کە ھەرگیز کەسانێکی ئەوەندە زۆر ئیعترافیان پێی نەکردووە.''&lt;ref&gt;Brewster, Sir David. ''A Short Scheme of the True Religion, manuscript quoted in Memoirs of the Life, Writings and Discoveries of Sir Isaac Newton'' Edinburgh, 1850.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.newtonproject.sussex.ac.uk/view/texts/normalized/THEM00007 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130403145716/http://www.newtonproject.sussex.ac.uk/view/texts/normalized/THEM00007 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی نیسانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠١٣|وێبگە=The Newton Project |سەردێڕ=A short Schem of the true Religion |بڵاوکەرەوە=[[University of Sussex]] |شوێن=East Sussex |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

== کتێبی پیرۆز (ئینجیل) ==
[[پەڕگە:Newton window, Hill Bark.jpg|وێنۆک|نەخشاندنێکی وێنەی ئیسحاق نیووتن لەسەر پەنجەرەیەکی شووشە]]

نیووتن کاتێکی زۆری بەسەربرد لە ھەوڵی دۆزینەوەی پەیامە شاراوەکان لەنێو کتێبی پیرۆزدا. لە دوای ساڵی ١٦٩٠ نیووتن کۆمەڵێک نامیلکەی ئایینیی نووسی کە باس لە لێکدانەوەی وشەیی [[کتێبی پیرۆز]] دەکەن. لە دەستنووسێکدا کە نیووتن لە ساڵی ١٧٠٤دا نووسیویەتی، باس لە ھەوڵەکانی دەکات بۆ دەرھێنانی زانیاریی زانستی لە کتێبی پیرۆز. ئەو لە پێشبینییەکەیدا لەسەر بنەمای کتێبی پیرۆز مەزەندەی کرد کە ''جیھان لە ساڵی ٢٠٦٠ کۆتاییی دێت'' و زیاتر لەو بەروارە ناخایەنێت. لە پێشبینیکردنی ئەمەدا وتی: «''ئەوا من باسی ئەوە دەکەم نەک وەک جەختکردنەوەیەک لەوەی کە ڕۆژی دوایی کەی دێت، بەڵکوو بۆ ئەوەی وەستانێک دابنێم بۆ گریمانە بێباکانەکانی پیاوە خەیاڵاوییەکان کە زۆرجار پێشبینیی ڕۆژی دوایی دەکەن و بەم کارەش پێشبینییە پیرۆزەکان بێناوبانگ دەکەن و وایان لێدەکەن وەک درۆ سەیر بکرێن ھەرکاتێک کە پێشبینییەکانیان شکست دەھێنێت''».&lt;ref name=&quot;paper&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Papers Show Isaac Newton's Religious Side, Predict Date of Apocalypse|agency=Associated Press|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://www.christianpost.com/article/20070619/28049_Papers_Show_Isaac_Newton%27s_Religious_Side%2C_Predict_Date_of_Apocalypse.htm|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070629231937/http://www.christianpost.com/article/20070619/28049_Papers_Show_Isaac_Newton%27s_Religious_Side%2C_Predict_Date_of_Apocalypse.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئایاری ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

ھەروەھا زانیارییە زانستییەکان وەک زانیارییە کیمیایییەکانی نیووتن کاریگەریی لەسەر بۆچوونە ئایینییەکانی ھەبووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Zanon, Irene|ناونیشان=http://dspace.unive.it/handle/10579/3022|سەردێڕ=The Alchemical Apocalypse of Isaac Newton|نووسەر٢=Villari, Enrica|نووسەر٣=Innocenti, Loretta|ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Ca' Foscari University of Venice]] - Department of Languages, Cultures and Society|پەڕە=abstract|format=PDF|ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130903132315/http://dspace.unive.it/bitstream/handle/10579/3022/The%20Alchemical%20Apocalypse%20of%20Isaac%20Newton.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} Quote: &quot;Yet nothing has been said about a possible influence of alchemical knowledge over Newton's Biblical exegesis.&quot; ([[Open Access]] PhD dissertation)&lt;/ref&gt;

=== سێخودایی ===
بەرھەمی نیووتن لە ڕەخنەی دەقی پەیمانی نوێ، ''باسێکی مێژوویی دوو گەندەڵیی بەرچاوی کتێبی پیرۆز''، لە نامەیەکدا بۆ جۆن لۆک لە ١٤ی تشرینی دووەمی ١٦٩٠ نێردراوە. لەوێدا پێداچوونەوە بە بەڵگەکان دەکات کە مەسیحییە سەرەتایییەکان ھەرگیز باوەڕیان بە سێخودایی نەبووە و دواتر ئەمە داھێنراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Parker |یەکەم=Kim Ian |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Newton, Locke and the Trinity: Sir Isaac's comments on Locke's: ''A Paraphrase and Notes on the Epistle of St Paul to the Romans'' |journal=Scottish Journal of Theology |بەرگ=٦٢|issue=1 |پەڕەکان=٤٠–٥٢|doi=10.1017/s0036930608004626}}&lt;/ref&gt;

== ئیسلام ==
لەسەر بیر و بۆچوونی ئیسحاق نیووتنێکی یەکتاپەرست لەسەر دینی [[ئیسلام]] و پێغەمبەر محەممەد، ڕاپۆرتێک کە لەلایەن جەی ئێدلێستۆنەوە وەرگیراوە، باس لەوە دەکات کە زانای سویدی جێکۆب جۆناس بیۆرنستال، لە کاتی سەردانێکیدا بۆ لای بانگخوازی ئەناباپتیست فۆنتێن لە ئەمستردام لە ساڵی ١٧٧٤، پێی وتراوە کە نیووتن پێی وابووە کە پێغەمبەر [[محەممەد]] لەلایەن خوداوە نێردراوە بۆ ئەوەی گەلەکەی لە تاریکی بھێنێتە دەرەوە و بەرەو ''یەکتاپەرستی'' ڕێنموویییان بکات، بەڵام لە ھەمان کاتیشدا ئەفسانە و موعجیزەکانی ڕەتکردووەتەوە کە لە قورئان و لە گێڕانەوەکانی ژیانی پێغەمبەر محەممەددا ھاتوون.&lt;ref&gt;J. Edleston, ed., ''Correspondence of Sir Isaac Newton and Professor Cotes'' (London: John W. Parker, 1850), p. lxxx.&lt;/ref&gt; وێڕای ئەم گێڕانەوەیەی بۆچوونی نیووتن لەسەر ئیسلام و پێغەمبەر محەممەد، ئیسحاق نیووتن ڕوانگە دژبەرەکانی بەرامبەر بە سێخودایی لە ڕێگەی ڕەخنە مەسیحییەکانی کتێبی پیرۆزی مەسیحی و مێژووی مەسیحییە سەرەتایییەکانەوە پەرەی پێدراوە نەوەک لە ڕێگەی پەیوەندییەکی بەردەوام لەگەڵ کتێبی پیرۆزی ئیسلام، بەڵکوو ئەمە بۆچوونێکی نیووتن بووە لەسەر دینی یەکتاپەرستیی ئیسلام و دەبێت جیابکرێتەوە لە نووسراوە دینناسییە ڕاستەوخۆکانی خۆی.

== سەرچاوەکان ==
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|دین|کتێبی پیرۆز|مەسیحییەت|ئیسلام|گەردوونناسی|زانست|فەلسەفە|10=گەردوون|گەردوون}}
[[پۆل:ڕەخنە لە دین]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی لاتینی]]
[[پۆل:ئایزک نیوتن]]</text>
      <sha1>48cctq551xtqbhy8j5fnimozxc6j7p6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕوەکی یەکساڵە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>303644</id>
    <revision>
      <id>1693701</id>
      <parentid>1693415</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:07:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1860" sha1="gtwg5m7ikvgni6mtlh2hec3rj6sf85x" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Doperwt rijserwt peulen Pisum sativum.jpg|وێنۆک|[[پۆڵکە]] ڕوەکێکی یەکساڵەیە]]
'''ڕوەکی یەکساڵە''' ڕوەکێکە کە [[سووڕی ژینی ژینناسانە|سووڕی ژینی]] – لە [[چەکەرەکردن|چەکەرەکردنەوە]] تا بەرھەمھێنانی [[تۆو]] – بە یەک ساڵ تەواو دەکا، و ئەوجا دەمرێ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=What is an Annual? |ناونیشان=https://yardandgarden.extension.iastate.edu/article/1996/4-26-1996/annie.html |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ |وێبگە=Yard and Garden |زمان=en|دوایین=Rindels|یەکەم=Sherry|ڕێکەوتی بڵاوکردنەوە=٢٦ی نیسانی ١٩٩٦}}&lt;/ref&gt; ٪٦ی ھەموو ڕوەکەکان و ٪١٥ی گژوگیاکان ڕوەکی یەکساڵەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Poppenwimer |یەکەم=Tyler |دوایین٢=Mayrose |یەکەم٢=Itay |دوایین٣=DeMalach |یەکەم٣=Niv |ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ |سەردێڕ=Revising the global biogeography of annual and perennial plants |ناونیشان=https://www.nature.com/articles/s41586-023-06644-x |journal=Nature |زمان=en |بەرگ=٦٢٤ |issue=٧٩٩٠ |پەڕەکان=١٠٩–١١٤ |doi=10.1038/s41586-023-06644-x |issn=0028-0836 |pmc=١٠٨٣٠٤١١|pmid=٣٧٩٣٨٧٧٨}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانیش ببینە ==
* [[ڕوەکی دووساڵە]]
* [[ڕوەکی فرەساڵە]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Annuals}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}

{{تووڵی دەروازە|ڕوەک|ژینناسی}}

{{ژینناسی-کۆلکە}}

[[پۆل:ڕوەکە یەکساڵەکان]]</text>
      <sha1>gtwg5m7ikvgni6mtlh2hec3rj6sf85x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆڵکێ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>303747</id>
    <revision>
      <id>1694067</id>
      <parentid>1663712</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:35:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1694067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10567" sha1="6r0b31bxcthpveohx46sqaeoxv802mn" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ڕۆڵکێ
| ناوی_فەرمی	    =  '''{{lang-ar|رولکي}}&lt;br&gt;{{lang-en| Rollke}}'''
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=  
| جۆری_نیشتنگە		=     '''[[دێ|گوند]]'''
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  قەزای شێخان.png
| شرۆڤەی_وێنە		= نەخشەی کارگێڕی [[قەزای شێخان]]
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord|         36.77743| 43.55242}}}}
| قەبارەی_نەخشە  =200px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''گوندی ڕۆڵکێ'''
| دەرزیی_نەخشە  =  Kurdistan Region#Iraq#Asia
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە            = 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە          = 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە      = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا
| بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە           = ١
| پۆتانەکان              = {{coord|                                    36.77743| 43.55242  |region:IQ|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&amp;book=2010122214410518828  | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&amp;book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای شێخان|شێخان]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=  [[ناحیە]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[ناحیەی قەسرۆک|قەسرۆک]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			    =  ٥٠٣
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		= ١٣٢ کەس&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە			= [[٢٠٢٤]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[دین|ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[دین|ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]] ([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٠٠
| کاتناوچە١_DST		= 
| جیاوازی١_لە_DST	= 
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}

'''ڕۆڵکێ''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی قەسرۆک]] لە [[قەزای شێخان]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&amp;lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&amp;q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = سنووری کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&amp;lng=1  | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&amp;lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;

== دانیشتوان ==
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (١١٠)کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (١٣) [[خێزان]] و (١٣٢) کەس، کە (٦٣) [[نێر]] و (٦٩) [[مێ]]یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}


{{گوندەکانی قەزای شێخان}}
{{تووڵی دەروازە|کوردستان}}

{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>6r0b31bxcthpveohx46sqaeoxv802mn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆبێرت ڕیکۆرد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>303910</id>
    <revision>
      <id>1693697</id>
      <parentid>1693489</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:06:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: چاکسازیی ژمارەکان؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7711" sha1="la51yos1zaytkcgq5kulwd7mvca1vo7" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}}
{{زانیاریدانی زانا|image=|ناو=ڕۆبێرت ڕیکۆرد|وێنە=Robert Recorde @ St Mary, Tenby (geograph 6264760).jpg|ڕێکەوتی لەدایکبوون={{Circa|١٥١٠}}|شوێنی لەدایکبوون=تێنبی لە ویلایەتی پێمبرۆکشایر لە [[وێڵز]]|ڕێکەوتی مردن={{Circa|١٥٥٨}}|شوێنی مردن=زیندانی کینگز بینچ لە ساوزوارک|نەتەوە=[[خەڵکی وێڵز|وێڵزی]]|بواری زانستی=پزیشک، [[ماتماتیکزان]] (بیرکاریزان)|پەیمانگای کار=[[زانکۆی ئۆکسفۆرد]]{{ھن}}[[زانکۆی کامبریج]]|ناسراو بەھۆی=داھێنانی [[نیشانەی یەکسان]] (=)}}

'''ڕۆبێرت ڕیکۆرد''' ({{Circa|١٥١٠ – ١٥٥٨}}) پزیشک، ماتماتیکزان یان بیرکاریزانێکی [[خەڵکی وێڵز|وێڵزی]] بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Mazur|یەکەم=Joseph|ڕێکەوت=٢١ی ئایاری ٢٠١٤|سەردێڕ=Notation, notation, notation: a brief history of mathematical symbols|زمان=en-GB|ئیش=The Guardian|ناونیشان=https://www.theguardian.com/science/alexs-adventures-in-numberland/2014/may/21/notation-history-mathematical-symbols-joseph-mazur|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٣|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.britishnewspaperarchive.co.uk/viewer/bl/0000104/19280324/188/0006|سەردێڕ=Article|بڵاوکەرەوە=Western Mail|ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ١٩٢٨|via=www.britishnewspaperarchive.co.uk}}&lt;/ref&gt; ئەو [[نیشانەی یەکسان]] (=)ی داھێنا و ھەروەھا نیشانەکانی [[نیشانەکانی کۆکردنەوە و لێدەرکردن|کۆکردنەوە]] (+) و [[نیشانەکانی کۆکردنەوە و لێدەرکردن|کەمکردنەوە]] (−)، کە پێشتر داھێنرابوون، بە خەڵکی [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیززمانی]] ناساند لە ساڵی ١٥٥٧.

== ژیاننامە ==
ڕۆبێرت ڕیکۆرد لە شاری تێنبی لە ویلایەتی پێمبرۆکشایر لە [[وێڵز]].&lt;ref name=&quot;ODNB&quot;&gt;{{Cite ODNB|url=http://www.oxforddnb.com/view/article/23241}}&lt;/ref&gt; لە دەوروبەری ساڵی ١٥١٠ لەدایکبووە، دووەم و کۆتا کوڕی تۆماس ڕیکۆرد و ڕۆز ڕیکۆرد بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.thenational.wales/news/19900552.robert-recorde-welshman-invented-equals-sign/|سەردێڕ=Wales News |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220206174552/https://www.thenational.wales/news/19900552.robert-recorde-welshman-invented-equals-sign/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=The National Wales |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

ڕیکۆرد لە نزیکەی ساڵی ١٥٢٥ چووە [[زانکۆی ئۆکسفۆرد]]. دوای ئەوەی پزیشکیی وەک پیشەیەک بەدەستھێنا، لە ساڵی ١٥٤٥دا چووە [[زانکۆی کامبریج]] بۆ وەرگرتنی بڕوانامەی دکتۆرا. دواتر گەڕایەوە بۆ ئۆکسفۆرد و لەوێ بۆ گشتی وانەی بیرکاریی دەگوتەوە، وەک چۆن پێش ئەوەی بچێتە کامبریج. ئەو نیشانەی «یەکسان» (=)ی داھێنا، کە لە دوو ھێڵی ھاوتەریبی ئاسۆیی پێکدێت، کە ڕۆبێرت ئاماژەی پێدا ھیچ دوو شتێک ناتوانن لەوە یەکسانتر بن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/uk-wales-34259108/|سەردێڕ=Tenby man who invented the equals sign remembered in exhibit |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=BBC |زمان=en}}&lt;/ref&gt; وا دیارە دواتر چووە لەندەن، و وەک پزیشکێک بۆ شا [[ئێدواردی شەشەم]] و شاژن [[ماریی یەکەمی ئینگلستان|ماریی یەکەم]] کاری کردووە، کە ھەندێک لە کتێبەکانی تەرخانکراون بۆیان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Newman|یەکەم=James R.|ناونیشان=https://archive.org/details/worldofmathemati00newm|سەردێڕ=The World of Mathematics|ساڵ=١٩٥٦|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}&lt;/ref&gt; دوای ئەوەی لەلایەن دوژمنێکی سیاسییەوە بە تۆمەتی ناوزڕاندن سکاڵای لەسەر تۆمارکرا، بەھۆی قەرزەوە دەستگیرکرا و لە ناوەڕاستی مانگی حوزەیرانی ساڵی ١٥٥٨ لە زیندانی کینگز بینچ لە ساوزوارک کۆچی دواییی کرد.

== داھێنانی نیشانەی یەکسان ==
ڕۆبێرت ڕیکۆرد لە ساڵی ١٥٥٧دا «نیشانەی یەکسان» ('''=''')ی داھێنا بۆ ئەوەی لە حیساباتە بیرکارییەکانیدا دەستەواژەی «''یەکسانە بە''» ئەوەندە دووبارە و سێبارە نەنووسرێتەوە.[[File:First_Equation_Ever.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| یەکەم ھاوکێشەی ناسراو بە بەکارھێنانی نیشانەی یەکسان، کە بە شێوەیەکی مۆدێرن بەو شێوەیە دەنووسرێت: {{Nowrap|14''x''&amp;nbsp;+&amp;thinsp;15 {{=}} 71}} (بە عەرەبی: {{Nowrap|١٤''س''&amp;nbsp;+&amp;thinsp;١٥ {{=}} ٧١}}) لە کتێبی ''The Whetstone of Witte''ی ڕۆبێرت ڕیکۆرد، کە تێیدا نیشانەی (=)ی بڵاوکردەوە و نیشانەکانی (+) و (-)ی بە ئینگلیززمانەکان ناساند. (شیکاری ھاوکێشەکە بریتییە لە ''x''&amp;nbsp;=&amp;nbsp;4 (س=٤))|ناوەڕاست]]
[[پەڕگە:OOjs UI-like equal progressive.svg|وێنۆک|220x220پیکسڵ|[[نیشانەی یەکسان]] لە سەردەمی ئێستادا]]
پێش داھێنانی نیشانەی یەکسانبوون، خەڵک لە نووسینی ھاوکێشەکاندا دەستەواژەی «''یەکسانە بە''»ی بەکاردەھێنا، ھەربۆیە ڕۆبێرت ڕیکۆرد ھەستا بە بەکارھێنانی ''دوو ھێڵی تەریبی ئاسۆیی'' لەجیاتی ئەمە. کە ھەردووکیان یەکسان بوون بە یەکتری، ئەمەش لەدواتردا نیشانەیەکی ڕێکی بۆ دەرخستنی ''یەکسانبوون'' پێکھێنا.
[[پەڕگە:Recorde_-_The_Whetstone_of_Witte_-_equals.jpg|وێنۆک|350x350پیکسڵ| ناساندنی [[نیشانەی یەکسان]] لەلایەن ڕۆبێرت ڕێکۆردەوە لە کتێبی ''Whetstone of Witte''، کە تێیدا ئاماژە دەدات بە «بۆ ڕێگریکردن لە دووبارەبوونەوەی بێزارکەر».|ناوەڕاست]]

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|وێڵز|شانشینی یەکگرتوو|ماتماتیک|فەلسەفە}}
{{پۆلی کۆمنز|Robert Recorde}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{ماتماتیک-کۆلکە}}
{{فەلسەفە-کۆلکە}}

[[پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ١٦یەم]]
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی ئۆکسفۆرد]]
[[پۆل:مردووانی ١٥٥٨]]
[[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٥١٠]]
[[پۆل:Articles with hCards]]
[[پۆل:ماتماتیکزانانی وێڵزی]]
[[پۆل:فەیلەسووفانی وێڵزی]]</text>
      <sha1>la51yos1zaytkcgq5kulwd7mvca1vo7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆزماری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304206</id>
    <revision>
      <id>1693682</id>
      <parentid>1693616</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:02:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ پارامەترە واڵاکان لابران (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4103" sha1="bvvbiei86hxf1m5yh0lr8yc0t3t8no1" xml:space="preserve">{{Speciesbox
| image =  Rosemary in bloom.JPG
| genus = Salvia
| species = rosmarinus
| authority = [[فریدۆلین کارل لیۆپۆلت شپێنەر]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Salvia rosmarinus Spenn. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |ناونیشان=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:457138-1 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ |وێبگە=Plants of the World Online |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Drew |یەکەم=Bryan T. |دوایین٢=González-Gallegos |یەکەم٢=Jesús Guadalupe |دوایین٣=Xiang |یەکەم٣=Chun-Lei |دوایین٤=Kriebel |یەکەم٤=Ricardo |دوایین٥=Drummond |یەکەم٥=Chloe P. |دوایین٦=Walked |یەکەم٦=Jay B. |دوایین٧=Sytsma |یەکەم٧=Kenneth J. |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠١٧ |سەردێڕ=Salvia united: The greatest good for the greatest number |ناونیشان=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.12705/661.7 |journal=TAXON |زمان=en |بەرگ=٦٦ |issue=١ |پەڕەکان=١٣٣–١٤٥ |doi=10.12705/661.7 |issn=0040-0262}}&lt;/ref&gt;
| synonyms_ref=&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|synonyms = 
{{collapsible list | style = margin-left: 1em; text-indent: -1em; |
*''Rosmarinus angustifolius'' {{small|Mill.}}
*''Rosmarinus communis'' {{small|Noronha}}
*''Rosmarinus flexuosus'' {{small|Jord. &amp; Fourr.}}
*''Rosmarinus latifolius'' {{small|Mill.}}
*''Rosmarinus ligusticus'' {{small|Gand.}}
*''Rosmarinus officinalis'' {{small|L.}}
*''Rosmarinus palaui'' {{small|(O.Bolòs &amp; Molin.) Rivas Mart. &amp; M.J.Costa}}
*''Rosmarinus prostratus'' {{small|Mazziari}}
*''Rosmarinus rigidus'' {{small|Jord. &amp; Fourr.}}
*''Rosmarinus tenuifolius'' {{small|Jord. &amp; Fourr.}}
*''Salvia fasciculata'' {{small|Fernald}}
}}
}}

'''ڕۆزماری''' (ناوی زانستی: Salvia rosmarinus) [[دەوەن|دەوەنێکی]] چێویی [[ھەمیشەسەوز|ھەمیشەسەوزی]] [[ڕوەکی فرەساڵە|فرەساڵەیە]]. سەر بە خێزانی [[نەعنایان|نەعنایانە]]. ئەم جۆرە خۆجێی [[لەگەنەی زرێی ناوەڕاست|لەگەنەی زرێی ناوەڕاستە]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Badjo |یەکەم=Ibrahima |دوایین٢=Del Rosario García |یەکەم٢=Henoc |دوایین٣=Rijo |یەکەم٣=Patrícia |ڕێکەوت=٢٢ی ئایاری ٢٠٢٦ |سەردێڕ=Rosmarinus officinalis (rosemary) |ناونیشان=https://www.cabidigitallibrary.org/doi/10.1079/cabicompendium.47678 |journal=CABI Compendium |بڵاوکەرەوە=CABI |بەرگ=CABI Compendium |doi=10.1079/cabicompendium.47678}}&lt;/ref&gt;

== وەسف ==
ڕۆزماری ١٫٢ تا ١٫٨ مەتر بەرز دەبێ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Rosemary, Salvia rosmarinus (= Rosemarinus officinalis) |ناونیشان=https://hort.extension.wisc.edu/articles/rosemary-rosemarinus-officinalis/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ |وێبگە=Wisconsin Horticulture |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; [[گەڵا|گەڵاکانی]] بۆنخۆش و دەرزیئاسان، ٢ تا ٤ سانتیمەتر درێژ و ٢ تا ٥ میلیمەتر پانن. [[گوڵ|گوڵەکانی]] ئەرخەوانی، سپی، پەمەیی، یان شینن. ڕۆزماری نزیک بە ٣٥ ساڵ دەژی.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|}}

{{Taxonbar|from1=Q102240169|from2=Q122679}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ڕوەک|خۆراک|پزیشکی|کیمیا}}

{{خۆراک-کۆلکە}}
{{پزیشکی-کۆلکە}}
{{کیمیا-کۆلکە}}

[[پۆل:گژوگیاکان]]
[[پۆل:ڕوەکە باخییەکان]]
 [[پۆل:ڕوەکە خۆڕاگرەکان لە وشکەساڵی]]
[[پۆل:ڕوەکە پزیشکییەکانی ئەورووپا]]
[[پۆل:ڕوەکەکان، وەسفکراوی ١٧٥٣]]
[[پۆل:ڕوەکەکان، بەکارگیراو لە بۆنسای]]</text>
      <sha1>bvvbiei86hxf1m5yh0lr8yc0t3t8no1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کاتێدراڵی سانت جۆزێف (عەنکاوە)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304239</id>
    <revision>
      <id>1693722</id>
      <parentid>1692429</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:14:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3935" sha1="d73glcifroxkx3uyilgsyho0aolwag0" xml:space="preserve">[[File:Chaldean_Catholic_Cathedral_of_Saint_Joseph_in_Ankawa_near_Erbil,_Iraq.jpg|وێنۆک]]
'''کاتدرایی سانت جۆزێف، عەنکاوە'''، ناسراو بە '''کاتدراڵی مار یوسف'''،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.gcatholic.org/churches/asia/5517.htm|سەردێڕ=Cathedral of St. Joseph, Ankawa, Iraq (Chaldean)|وێبگە=www.gcatholic.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Ye-tRB-usb0C&amp;q=Cathedral%252520of%252520St.%252520Joseph%252520Ankawa&amp;pg=PR9|سەردێڕ=St. Peter's Bones|دوایین=Timmerman|یەکەم=Kenneth R.|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Kenneth R. Timmerman|ژپنک=٩٧٨٠٩٧٩٧٢٢٩١٢|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠١٦}}{{dead link|date=August 2020|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}&lt;/ref&gt; کاتدراڵی [[کڵێسای کاسۆلیکی کلدانی|کاسۆلیکی کلدان]] و شوێنی دانیشتنی [[کاتدراڵی ماریوسف|ئەپستۆریای کاسۆلیکی کلدانەکانی هەولێرە]] لە [[باشووری کوردستان|کوردستانی عێراق]] ({{Langx|la|Archieparchia Arbilensis Chaldaeorum}}، {{Langx|ar|إيبارشية أربيل الكلدانية}}) لە ژێر دەسەڵاتی پاپا پاوڵی شەشەمدا دروستکراوە . کاتدراییلەکە بەناوی سانت یوسفەوە ناونراوە، ڕێوڕەسمی ڕۆژهەڵاتی سریانی (&quot;ڕێوڕەسمی کلدانی&quot;)ی [[کڵێسای کاسۆلیکی کلدانی|کەنیسەی کاسۆلیکی کلدان]] پەیڕەو دەکات، یەکێکە لە کڵێسا تایبەتەکانی کاسۆلیکی ڕۆژهەڵاتی sui iuris کە [[کڵێسای کاتۆلیک|کەنیسەی کاسۆلیکی]] پێکدەهێنن بە هاوبەشی تەواو لەگەڵ کورسی پیرۆز لە [[ڕۆما]].

== مێژوو ==

دروستکردنی کڵێسای سەینت جۆزێف لەسەر ڕووبەرێکی 1000 مەتر چوارگۆشە لە دەروازەی [[عەنکاوە]] [[ھەولێر|لە هەولێر]] لە ساڵی 1978 دەستیپێکرد لەکاتێکدا [[Stephan Babaka|ستیفان باباکا]] قەشە سەرەکییەکەی [[کاتدراڵی ماریوسف|ئەپستۆریای کاسۆلیکی کلدانی هەولێر]] بوو. کڵێساکە لەسەر حیسابی حکومەت بە کاری خۆبەخشانەی خەڵکی [[عەنکاوە]] دروستکراوە و لە ساڵی ١٩٨١ پیرۆزکراوە. کڵێسای سانت جۆزێف بە شێوازی جیاوازی [[شارستانیەتی بابل|بابلی]] دیزاین کراوە لەنێویاندا دەروازەیەکی سەرەکی کە مۆدێلەکەی لەسەر [[دەروازەی عەشتار|دەروازەی ئیشتار]], لەگەڵ [[یارد|حەوشەیەکی]] گەورە, و باخچەی گەورە.

لە ساڵی ٢٠١٤ سەینت جۆزێف بووە پەناگەیەک بۆ ئەو پەنابەرانەی کە لە توندوتیژییەکانی [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|دەوڵەتی ئیسلامی عێراق و سوریا]] هەڵاتوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ishtartv.com/en/viewarticle,36391.html|سەردێڕ=Ankawa |وێبگە=www.ishtartv.com}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەری دەرەکی ==
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Side box/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Sister project/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{پۆلی کۆمنز|Saint Joseph's Cathedral, Ankawa}}&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|36.2274|N|43.9922|E|source:wikidata}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>d73glcifroxkx3uyilgsyho0aolwag0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پەیوەندییەکانی هەرێمی کوردستان و پۆڵەندا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304257</id>
    <revision>
      <id>1693739</id>
      <parentid>1692113</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:19:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11411" sha1="k9ckttys9uhou1hpjsprm5mx9yxasvt" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;border-collapse:collapse;&quot;
|+ class=&quot;infobox-title&quot; id=&quot;6&quot; |پەیوەندییەکانی هەرێمی کوردستان و پۆڵەندا
|- alt=&quot;Map indicating locations of Kurdistan Region and Poland&quot; class=&quot;mw-file-element&quot; data-file-height=&quot;253&quot; data-file-type=&quot;bitmap&quot; data-file-width=&quot;342&quot; decoding=&quot;async&quot; height=&quot;185&quot; loading=&quot;lazy&quot; resource=&quot;./File:Kurdistan_Region_Poland_Locator.png&quot; src=&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9a/Kurdistan_Region_Poland_Locator.png/250px-Kurdistan_Region_Poland_Locator.png?utm_source=en.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail&quot; srcset=&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/9a/Kurdistan_Region_Poland_Locator.png?utm_source=en.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail_unscaled 2x&quot; width=&quot;250&quot;
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[File:Kurdistan_Region_Poland_Locator.png|250x250پیکسڵ|Map indicating locations of Kurdistan Region and Poland]] 
|- class=&quot;infobox-hiddenrow&quot;
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background:lightgrey;color:inherit;&quot; |
|- style=&quot;height:0.6em&quot;
| style=&quot;background:#339933;color:inherit;&quot; |
| style=&quot;background:#E08020;color:inherit;&quot; |
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:50%; text-align:center&quot; | [[File:Flag_of_Kurdistan.svg|link=|alt=|سنوور|45x45پیکسڵ]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Kurdistan Region|هەرێمی کوردستان]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:50%; text-align:center; border-left:thin solid lightgrey;&quot; | [[File:Flag_of_Poland.svg|link=|alt=|سنوور|48x48پیکسڵ]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Poland|پۆڵەندا]]
|- style=&quot;display:none&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |
|}
'''پەیوەندییەکانی هەرێمی کوردستان و پۆڵەندا''' پەیوەندییە دووقۆڵییەکانی نێوان [[ھەرێمی کوردستان|هەرێمی کوردستان]]{{Refn|While Kurdistan Region refers to the autonomous Kurdish region in Northern Iraq, [[Iraqi Kurdistan]] is a geographical term referring to the Kurdish area of [[Iraq]]}} و [[پۆڵەندا]]. هەرێمی کوردستان لە ساڵی 2004ەوە لە ڕێگەی نوێنەرایەتییەوە لە [[وارشۆ]] نوێنەرایەتی لە پۆڵەندا هەیە،&lt;ref name=&quot;historykrgoffice&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://poland.gov.krd/krg-office-in-poland/history-of-the-krg-office-in-poland/|سەردێڕ=COMING SOON |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160213051357/http://poland.gov.krd/krg-office-in-poland/history-of-the-krg-office-in-poland/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt; لە کاتێکدا پۆڵەندا لە ساڵی 2012ەوە کونسوڵخانەی گشتی لە [[ھەولێر|هەولێر]] هەیە&lt;ref name=&quot;Poland's mission&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.msz.gov.pl/en/travel_to_poland/polands_missions_abroad/polish_missions_abroad;jsessionid=52E18CFC8D875B3BBB2CF6AEAE3384B8.cmsap1p|سەردێڕ=Poland's missions abroad |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٧|زمان=pl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.dfr.gov.krd/p/p.aspx?p=136&amp;l=12&amp;s=020100&amp;r=363 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170601170712/http://www.dfr.gov.krd/p/p.aspx?p=136&amp;l=12&amp;s=020100&amp;r=363 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt; ساڵی 2005، ماریک بێلکا ، سەرۆکوەزیرانی پۆڵەندا، ئادەم ڕۆتفێڵد ، وەزیری دەرەوە، جێرزی شماجدزینسکی، وەزیری بەرگریی نیشتمانی و والدێمار دیبرۆڤسکی وەزیری ڕۆشنبیری، لە هەولێر چاویان بە [[مەسعوود بارزانی|مەسعوود بارزانی،]] سەرۆکی هەرێمی کوردستان و [[نێچیرڤان بارزانی|نێچیرڤان بارزانی،]] سەرۆکوەزیرانی هەرێمی کوردستان کەوت و پشتیوانی خۆیان بۆ ئاوەدانکردنەوەی [[عێراق]] بە هەرێمی کوردستانیشەوە ڕاگەیاند.&lt;ref name=&quot;historykrgoffice&quot; /&gt;

== مێژوو ==
لە میانی دیدارێکی لەگەڵ بەرپرسی فەرمانگەی پەیوەندییەکانی دەرەوەی [[پارتی دیموکراتی کوردستان|حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] ، دیپلۆماتکاری پۆڵۆنیا بیتا پەکسا ڕایگەیاند، پەیوەندییەکانی نێوان پۆڵەندا و کوردستان بۆ ساڵانی چلەکان دەگەڕێتەوە، ئەو کاتەی لە [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیهانی دووەمدا]] هێزەکانی پۆڵەندا لە هەرێمی کوردستان جێگیر بوون. ئاماژەی بەوەشکرد، هێزەکانی پۆڵەندا ئەزموونێکی ئەرێنییان لەگەڵ دانیشتوانی ناوچەکەدا هەبووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kdp-fro.krd/en/article/1442|سەردێڕ=Head of KDP Foreign Relation Office Hoshyar Siwaily received H.E. Mrs. Beata Pęksa, the ambassador of the Republic of Poland to Iraq and Mr. Dominik Musiał, the Polish Consul and Head of Mission of the Republic of Poland to the Kurdistan R {{!}} KDP – Foreign Relations Office |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٦|وێبگە=www.kdp-fro.krd}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٩١ هاوکاری مرۆیی و ئەرکێکی پزیشکی لە [[کڕاکۆف|شاری کراکۆڤی]] پایتەختی پۆڵەندا بۆ ئەو کوردانەی لە سەربازانی عێراق هەڵهاتبوون ڕێکخرا.&lt;ref name=&quot;kra&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/zobacz_takze___/225048,105,komunikat,drzewo__krakow__posadzone_w_kurdystanie_na_stulecie_polskiej_niepodleglosci.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|زمان=pl}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٩٢ کۆمەڵەی دۆستایەتی پۆڵەندی-کورد لە شاری کراکۆڤ دامەزرا، دواتر کرا بە ناوەندی زانیاری و بەڵگەنامەی کورد.&lt;ref name=&quot;kra&quot; /&gt;

کاتێک پۆڵەندا لە ساڵی 2003دا پەیوەندی بە [[داگیرکردنی عێراق ٢٠٠٣|داگیرکارییەکانی عێراقەوە کرد بە سەرکردایەتی ئەمریکا]] ، ویستی بەرپرسیارێتی بەشەکانی باکووری وڵاتەکە بە هەرێمی کوردستانیشەوە لە ئەستۆ بگرێت، ئەمەش زیاتر بەهۆی ئاسایشی ناوچەکەوە بوو. دواجار پۆڵەندا بەرپرسیارێتی دابەشکردنی فرەنەتەوەیی ناوەڕاست-باشوور (ناوچەی پۆڵەندی لە عێراق )ی بەدەستهێنا، بەڵام پەیوەندی باش لەگەڵ هەرێمی کوردستان بوو بە دەرئەنجامی تێوەگلانی پۆڵەندا لە شەڕەکەدا. لە ساڵانی یەکەمی دوای ئەوەی هەرێمی کوردستان لە ساڵی 2005 بە ئۆتۆنۆمی بەدەستهێنا، پۆڵەندا سیاسەتێکی وردی بەرامبەر هەرێم هەبوو، لە پێناو یەکپارچەیی خاکی عێراق و پەیوەندییە باشەکانی لەگەڵ بەغدا. سەرەڕای ئەوەش ئەم سیاسەتە هێواش هێواش بە کردنەوەی کونسوڵخانەی پۆڵەندا لە ساڵی ٢٠١٢ گۆڕا، بەڵام هێشتا لە نەبوونی پشتیوانی سەربازی بۆ سەربازانی کورد ( [[پێشمەرگە]]) دەبینرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Dylan O’Driscoll, Patrycja Sasnal |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.files.ethz.ch/isn/194259/PISM%20Policy%20Paper%20no%2030%20(132).pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٧|وێبگە=ETH zürich}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی 2018 دا نەمامێک بە ناوی ''کراکۆڤ'' لە شاری هەولێری پایتەختی هەرێمی کوردستان بە بۆنەی یادی سەد ساڵەی گەڕانەوەی سەربەخۆیی پۆڵەندا چێنرا.&lt;ref name=&quot;kra&quot; /&gt;


لە ساڵی ٢٠١٤ حکومەتی پۆڵەندا هەشت تۆن هاوکاری مرۆیی بۆ هەولێر نارد بۆ زیادبوونی ژمارەی ئاوارە ناوخۆییەکان. لە ساڵی ٢٠١٧ دوای ئەوەی مەحموود ساڵح حەمە وەزیری کاروباری شەهیدان و ئەنفالکراوانی کورد سەردانی پۆڵەندا و یادەوەری و مۆزەخانەی ئاوشڤیتز-بیرکێناوی سەر بە دەوڵەتی کرد, هەرێمی کوردستان و شارەزایانی مۆزەخانەکە گەیشتنە ڕێککەوتنێک سەبارەت بە بەڵگەنامەکردنی [[شاڵاوی ئەنفال|جینۆسایدەکەی دژی کورد]]. جێگری مارشاڵی سێجم ستانیسلاڤ تیسکا ڕایگەیاند کە پۆڵەندا [[گشتپرسیی سەربەخۆییی باشووری کوردستان (٢٠١٧)|ڕیفراندۆمی سەربەخۆیی کورد]] پەسەند دەکات کە لە ئەیلوولی ٢٠١٧ بەڕێوەچوو.

== نوێنەرایەتییە دیپلۆماسییە نیشتەجێیەکان ==

* هەرێمی کوردستان نوێنەرایەتی لە [[وارشۆ]] هەیە .&lt;ref name=&quot;historykrgoffice&quot; /&gt;
* پۆڵەندا کونسوڵخانەی گشتی لە [[ھەولێر|هەولێر]] هەیە.&lt;ref name=&quot;Poland's mission&quot; /&gt;
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
File:KG_RP_w_Irbilu.jpg|alt=Consulate-General of Poland in Erbil| کونسوڵخانەی گشتی پۆڵەندا لە هەولێر
File:53_Jerozolimskie_Avenues_in_Warsaw,_2021.jpg|alt=Building hosting the Kurdistan Regional Government Representation in Warsaw| بینایەک کە میوانداری نوێنەرایەتی حکومەتی هەرێمی کوردستان دەکات لە وارشۆ
File:Under_the_Tailstock_tenement_house,_39_Main_Market_square,_Old_Town,_Kraków,_Poland.jpg|alt=Building hosting the Kurdistan Regional Government Representation in Kraków| بینایەک کە میوانداری نوێنەرایەتی حکومەتی هەرێمی کوردستان دەکات لە [[کڕاکۆف|شاری کراکۆڤ]]
&lt;/gallery&gt;

== هەروەها سەیری بکە ==

* [[پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان|پەیوەندییەکانی دەرەوەی هەرێمی کوردستان]]
* پەیوەندییەکانی دەرەوەی پۆڵەندا
* پەیوەندی عێراق و پۆڵەندا

== ئاماژەکان ==
{{سەرچاوەکان}}{{Foreign relations of Kurdistan Region}}{{Foreign relations of Poland}}{{تووڵی دەروازە|Politics|Poland|Kurdistan|سیاسەت|پۆڵەندا|کوردستان}}

{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{پۆڵەندا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]</text>
      <sha1>k9ckttys9uhou1hpjsprm5mx9yxasvt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پەیوەندییەکانی هەرێمی کوردستان و سوید</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304261</id>
    <revision>
      <id>1693738</id>
      <parentid>1692114</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:18:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5839" sha1="6xtuka3pl0q47emwejzq9o2p3799ptu" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;border-collapse:collapse;&quot;
|+ class=&quot;infobox-title&quot; id=&quot;6&quot; |پەیوەندییەکانی هەرێمی کوردستان و سوید
|- alt=&quot;Map indicating locations of Kurdistan Region and Sweden&quot; class=&quot;mw-file-element&quot; data-file-height=&quot;253&quot; data-file-type=&quot;bitmap&quot; data-file-width=&quot;342&quot; decoding=&quot;async&quot; height=&quot;185&quot; loading=&quot;lazy&quot; resource=&quot;./File:Kurdistan_Region_Sweden_Locator.png&quot; src=&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/28/Kurdistan_Region_Sweden_Locator.png/250px-Kurdistan_Region_Sweden_Locator.png?utm_source=en.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail&quot; srcset=&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/28/Kurdistan_Region_Sweden_Locator.png?utm_source=en.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail_unscaled 2x&quot; width=&quot;250&quot;
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[File:Kurdistan_Region_Sweden_Locator.png|250x250پیکسڵ|Map indicating locations of Kurdistan Region and Sweden]] 
|- class=&quot;infobox-hiddenrow&quot;
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background:lightgrey;color:inherit;&quot; |
|- style=&quot;height:0.6em&quot;
| style=&quot;background:#339933;color:inherit;&quot; |
| style=&quot;background:#E08020;color:inherit;&quot; |
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:50%; text-align:center&quot; | [[File:Flag_of_Kurdistan.svg|link=|alt=|سنوور|45x45پیکسڵ]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[هەرێمی کوردستان]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:50%; text-align:center; border-left:thin solid lightgrey;&quot; | [[File:Flag_of_Sweden.svg|link=|alt=|سنوور|48x48پیکسڵ]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[سوید]]
|- style=&quot;display:none&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |
|}
'''پەیوەندییەکانی هەرێمی کوردستان و سوید''' پەیوەندییە دووقۆڵییەکانی نێوان [[ھەرێمی کوردستان|هەرێمی کوردستان]]{{Refn|While Kurdistan Region refers to the autonomous Kurdish region in Northern Iraq, [[Iraqi Kurdistan]] is a geographical term referring to the Kurdish area of [[Iraq]]}} و[[سوێد|سوید]]. هەرێمی کوردستان لە ساڵی ٢٠١١ەوە لە سوید لە ڕێگەی نوێنەرایەتییەکەوە لە [[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]] نوێنەرایەتی دەکرێت،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ناونیشان=http://www.dfr.gov.krd/a/d.aspx?l=12&amp;a=41323|سەردێڕ=StackPath |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190222161758/http://www.dfr.gov.krd/a/d.aspx?l=12&amp;a=41323 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt; لە کاتێکدا سوید لە ساڵی ٢٠١٢ەوە باڵیۆزخانەی لە [[ھەولێر|هەولێر]] هەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.dfr.gov.krd/p/p.aspx?p=59&amp;l=12&amp;s=020100&amp;r=363 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200418164732/http://dfr.gov.krd/p/p.aspx?p=59&amp;l=12&amp;s=020100&amp;r=363 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٧|وێبگە=Department of Foreign Relations - Kurdistan Regional Government}}&lt;/ref&gt;

ئاڵوگۆڕی بازرگانی نێوان هەردوو لایەن لە ساڵی ٢٠١٢دا ١٥٤ ملیۆن دۆلار بووە. لەو ساڵەدا 56 کۆمپانیای سویدی تۆمارکراو لە هەرێمی کوردستان تۆمارکرابوون.  
فرێدریک مالم، پەرلەمانتاری سوید ڕایگەیاند، &quot;ئێمە دۆستی گەلی کوردین و لە نزیکەوە بەدواداچوون بۆ ڕووداوەکان دەکەین، ئامانجی سەرەکیشمان پاڵپشتیکردنی چارەنووسی گەلی کوردە&quot;. 

مارگۆت والسترۆم وەزیری دەرەوەی سوید لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠١٥ لەگەڵ فەلاح مستەفا وەزیری دەرەوەی کورد کۆبووەوە و هاوکاری مرۆیی بۆ ئاوارەکانی ناوخۆی ناوچەکە تاوتوێ کرد.  لە مانگی نۆڤەمبەری هەمان ساڵدا، والسترۆم و پیتەر هولتکڤیست وەزیری بەرگری سوید گەشتیان بۆ هەولێر کرد و بەڵێنی پشتگیریکردنیان بۆ هێزە کوردییەکان کە شەڕی [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|داعش]] دەکەن.  
70 سەربازی سویدی ڕەوانەی هەولێر کراون بۆ مەشق و ڕاهێنان بە سەربازانی کورد لە شەڕی شارەکان و چاودێری تەندروستی و پاراستن لە چەکی کیمیاوی.  
لە مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦، ستیفان لۆڤێن، سەرۆکوەزیرانی سوید سەردانی هەولێری کرد، لەوێ چاوی بە [[مەسعوود بارزانی|مەسعوود بارزانی،]] سەرۆکی کورد و [[نێچیرڤان بارزانی]] ، سەرۆکوەزیرانی سوید و سەربازە جێگیرەکانی سوید کەوت. 

== هەروەها سەیری بکە ==
* [[پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان|پەیوەندییەکانی دەرەوەی هەرێمی کوردستان]]
* پەیوەندییەکانی دەرەوەی سوید
* [[پەیوەندییەکانی سوێد و عێراق|پەیوەندییەکانی عێراق و سوید]]
* [[کوردانی سوێد|کورد لە سوید]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان}}

{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|کوردستان}}

{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان]]</text>
      <sha1>6xtuka3pl0q47emwejzq9o2p3799ptu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پەیوەندییەکانی هەرێمی کوردستان و سلۆڤاکیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304265</id>
    <revision>
      <id>1693735</id>
      <parentid>1692115</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:18:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5628" sha1="ffok8h2bd87fftje2ize77f5i53ia66" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;border-collapse:collapse;&quot;
|+ class=&quot;infobox-title&quot; id=&quot;6&quot; |پەیوەندییەکانی هەرێمی کوردستان و سلۆڤاکیا
|- alt=&quot;Map indicating locations of Kurdistan Region and Slovakia&quot; class=&quot;mw-file-element&quot; data-file-height=&quot;253&quot; data-file-type=&quot;bitmap&quot; data-file-width=&quot;342&quot; decoding=&quot;async&quot; height=&quot;185&quot; loading=&quot;lazy&quot; resource=&quot;./File:Kurdistan_Region_Slovakia_Locator.png&quot; src=&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a4/Kurdistan_Region_Slovakia_Locator.png/250px-Kurdistan_Region_Slovakia_Locator.png?utm_source=en.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail&quot; srcset=&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/a4/Kurdistan_Region_Slovakia_Locator.png?utm_source=en.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail_unscaled 2x&quot; width=&quot;250&quot;
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[File:Kurdistan_Region_Slovakia_Locator.png|250x250پیکسڵ|Map indicating locations of Kurdistan Region and Slovakia]] 
|- class=&quot;infobox-hiddenrow&quot;
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background:lightgrey;color:inherit;&quot; |
|- style=&quot;height:0.6em&quot;
| style=&quot;background:#339933;color:inherit;&quot; |
| style=&quot;background:#E08020;color:inherit;&quot; |
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:50%; text-align:center&quot; | [[File:Flag_of_Kurdistan.svg|link=|alt=|سنوور|45x45پیکسڵ]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Kurdistan Region|هەرێمی کوردستان]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:50%; text-align:center; border-left:thin solid lightgrey;&quot; | [[File:Flag_of_Slovakia.svg|link=|alt=|سنوور|45x45پیکسڵ]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Slovakia|سلۆڤاکیا]]
|- style=&quot;display:none&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |
|}
'''پەیوەندییەکانی هەرێمی کوردستان و سلۆڤاکیا''' پەیوەندییە دووقۆڵییەکانی نێوان [[ھەرێمی کوردستان|هەرێمی کوردستان]]{{Refn|While Kurdistan Region refers to the autonomous Kurdish region in Northern Iraq, [[Iraqi Kurdistan]] is a geographical term referring to the Kurdish area of [[Iraq]]}} و [[سلۆڤاکیا]]. هەرێمی کوردستان لە سلۆڤاکیا نوێنەرایەتی نییە و ئەم دوواییەش نوێنەرایەتی لە هەرێمی کوردستاندا نییە. سەرۆکی دەستەی وەبەرهێنانی کوردستان هێریش موحەرەم لە ساڵی ٢٠١٢ بۆ بەرزکردنەوەی پەیوەندییە ئابوورییەکان سەردانی براتیسلاڤای کرد. موحەرەم لەگەڵ وەزارەتی دەرەوە و ئەوروپای سلۆڤاکیا و وەزیری ئابووری و بەڕێوەبەری جێبەجێکاری دەزگای گەشەپێدانی وەبەرهێنان و بازرگانی سلۆڤاکیا و ئەمینداری گشتی ژووری بازرگانی و پیشەسازی سلۆڤاکیا کۆبووەوە.

لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠١٤، میرۆسلاڤ ناد، باڵیۆزی سلۆڤاکیا لە عێراق، لەگەڵ [[فەلاح مستەفا|فەلاح مستەفا بەکر]]، وەزیری پەیوەندییە دەرەوەکانی هەرێمی کوردستان، لە [[ھەولێر|هەولێر]] کۆبووەوە. لە کۆبوونەوەکەدا، هەردوو لایەن گفتوگۆیان لەسەر ڕێگاکانی پتەوکردن و پەرەپێدانی پەیوەندییە دووقۆڵییەکانی نێوان سلۆڤاکیا و هەرێمی کوردستان کرد. لە مانگی ئایاری ٢٠١٤، مستەفا بەکر گەشتێکی کرد بۆ براتیسلاڤا بۆ یارییەکانی گڵۆبسێک ٢٠١٤، لەوێ لەگەڵ وەزیری دەرەوەی سلۆڤاکیا میرۆسلاڤ لاچاک کۆبووەوە. لاجچاک ڕایگەیاندووە کە: &quot;ئێمە پەیوەندییەکان لەگەڵ عێراق، بە کوردستانیشەوە، بە ئایندەیەکی بەرز دەبینین-و بازرگانی و بازرگانی لەم ڕووەوە گرنگییەکی سەرەکیی هەیە&quot;. هەر لەو ساڵەدا سلۆڤاکیا بڕێکی ئاشکرا نەکراوی کۆگای چەکی بۆ سەربازانی کورد لە شەڕی [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|داعشدا]] ناردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠١٥|ناونیشان=http://kurdstrat.com/2015/07/08/global-support-for-peshmerga-forces/|سەردێڕ=Global Support for Peshmerga Forces {{!}} Kurdstrat |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt; هاوکاری مرۆیی بۆ هەرێمی کوردستانیش ڕەوانەی هەرێمی کوردستان کراوە. لە ساڵانی ٢٠١٥ و ٢٠١٧شدا مستەفا بەکر لە گڵۆبسێک ئامادەبوو، جارێکی دیکە چاوی بە میرۆسلاڤ لاجچاک کەوت بۆ بەهێزکردنی پەیوەندییە سیاسی و ئابوورییەکان.

== هەروەها سەیری بکە ==

* [[پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان|پەیوەندییەکانی دەرەوەی هەرێمی کوردستان]]
* پەیوەندییەکانی دەرەوەی سلۆڤاکیا

== ئاماژەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان}}
{{تووڵی دەروازە|کوردستان|ئەڵمانیا|سیاسەت}}

{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}
{{ئەڵمانیا-کۆلکە}}

[[پۆل:پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]</text>
      <sha1>ffok8h2bd87fftje2ize77f5i53ia66</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پەیوەندییەکانی ئوسترالیا و هەرێمی کوردستان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304266</id>
    <revision>
      <id>1693733</id>
      <parentid>1692118</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:17:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5979" sha1="0t3ecovg1s7o7gyjxcro83vk3ef5kkw" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;border-collapse:collapse;&quot;
|+ class=&quot;infobox-title&quot; id=&quot;6&quot; |پەیوەندییەکانی ئوسترالیا و هەرێمی کوردستان
|- alt=&quot;Map indicating locations of Australia and Kurdistan Region&quot; class=&quot;mw-file-element&quot; data-file-height=&quot;438&quot; data-file-type=&quot;bitmap&quot; data-file-width=&quot;1024&quot; decoding=&quot;async&quot; height=&quot;107&quot; loading=&quot;lazy&quot; resource=&quot;./File:Iraqi_Kurdistan_Australia_locator.png&quot; src=&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7b/Iraqi_Kurdistan_Australia_locator.png/250px-Iraqi_Kurdistan_Australia_locator.png?utm_source=en.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail&quot; srcset=&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7b/Iraqi_Kurdistan_Australia_locator.png/500px-Iraqi_Kurdistan_Australia_locator.png?utm_source=en.wikipedia.org&amp;utm_campaign=parser&amp;utm_content=thumbnail 2x&quot; width=&quot;250&quot;
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[File:Iraqi_Kurdistan_Australia_locator.png|250x250پیکسڵ|Map indicating locations of Australia and Kurdistan Region]] 
|- class=&quot;infobox-hiddenrow&quot;
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background:lightgrey;color:inherit;&quot; |
|- style=&quot;height:0.6em&quot;
| style=&quot;background:#339933;color:inherit;&quot; |
| style=&quot;background:#E08020;color:inherit;&quot; |
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:50%; text-align:center&quot; | [[File:Flag_of_Australia_(converted).svg|link=|alt=|سنوور|60x60پیکسڵ]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[ئوسترالیا]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:50%; text-align:center; border-left:thin solid lightgrey;&quot; | [[File:Flag_of_Kurdistan.svg|link=|alt=|سنوور|45x45پیکسڵ]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[هەرێمی کوردستان]]
|- style=&quot;display:none&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |
|}
'''پەیوەندییەکانی ئوسترالیا و هەرێمی کوردستان''' پەیوەندییە دووقۆڵییەکانی نێوان [[ئوسترالیا]] و [[ھەرێمی کوردستان|هەرێمی کوردستانە]].{{Refn|While Kurdistan Region refers to the autonomous Kurdish region in Northern Iraq, [[Iraqi Kurdistan]] is a geographical term referring to the Kurdish area of [[Iraq]]}} لە کاتێکدا ئوسترالیا نوێنەرایەتی لە کوردستان نییە، کوردستان نوێنەرایەتی لە [[کانبێرا]] هەیە.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://gov.krd/dfr-en/krg-representations/krg-representation-in-commonwealth-of-australia/|سەردێڕ=KRG Representation in Commonwealth of Australia |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.krgaustralia.org/en/|سەردێڕ=KRG AUSTRALIA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211028020037/http://www.krgaustralia.org/en/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٩|وێبگە=www.krgaustralia.org}}&lt;/ref&gt; جگە لەوەش لە ئوسترالیا لۆبی کوردی هەیە.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.kurdishlobbyaustralia.com/wp-content/uploads/2018/01/KRG-letter-20-November-2017.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt; لە کۆتایی ساڵی ٢٠١٤، [[تۆنی ئەبۆت|تۆنی ئابۆت،]] سەرۆکوەزیرانی ئوسترالیا ڕێگەی بە مەشق و ڕاهێنانی سەربازە کوردەکان یان [[پێشمەرگە]] دا و هەروەها لە مانگی ئەیلولی ٢٠١٤دا [[لەشکرگێڕیی سەربازی|چەکی]] بۆ کورد دابین کرد.   فڕۆکەیەکی جۆری C-130J بەشداربوو لە گواستنەوەی چەک و تەقەمەنی بە ئاسمانی بۆ هێزە کوردییەکان.  لە مانگی نیسانی ٢٠١٦دا ئاشکرا بوو کە کارمەندانی گروپی ئەرکی ئۆپەراسیۆنە تایبەتەکانی [[سوپای ئوسترالیا]] لە &quot;ئاستی فیرقە&quot; کە لەگەڵ فەرماندە باڵاکانی پێشمەرگەی کورددا چەسپاون، هاوکاری دەکەن. 

لە ساڵی ٢٠١٥ فەلاح مستەفا وەزیری دەرەوەی کورد سەفەری بۆ ئوسترالیا کرد و لەگەڵ جولی بیشۆپ وەزیری دەرەوەی ئوسترالیا کۆبووەوە و بارودۆخی ئەمنی کوردستان و پەیوەندییە دووقۆڵییەکان تاوتوێی کرد. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشان=http://dfr.gov.krd/a/d.aspx?l=12&amp;a=45168|سەردێڕ=KRG Foreign Minister discusses bilateral ties and ISIS with Australian Foreign Minister |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160729063758/http://dfr.gov.krd/a/d.aspx?l=12&amp;a=45168 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٩|وێبگە=dfr.gov.krd}}&lt;/ref&gt; جگە لەوەش مستەفا لەگەڵ داواکاری گشتی جۆرج براندیس کۆبووەوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://dfr.gov.krd/a/d.aspx?l=12&amp;a=45170 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٩|وێبگە=dfr.gov.krd |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151023064920/http://dfr.gov.krd/a/d.aspx?l=12&amp;a=45170 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان}}

{{تووڵی دەروازە|کوردستان|سیاسەت}}

{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]</text>
      <sha1>0t3ecovg1s7o7gyjxcro83vk3ef5kkw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پەیوەندییەکانی بەلجیکا و هەرێمی کوردستان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304279</id>
    <revision>
      <id>1693734</id>
      <parentid>1692117</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:18:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8602" sha1="haqbfmtx5jgsrlf30r3gu8uwcsl0p15" xml:space="preserve">{{Infobox bilateral relations|پەیوەندییەکانی بەلجیکا و هەرێمی کوردستان|Belgium|Kurdistan Region}}
'''پەیوەندییەکانی بەلجیکا و هەرێمی کوردستان''' پەیوەندییە دوو قۆڵییەکانی نێوان [[بەلجیکا]] و [[ھەرێمی کوردستان|هەرێمی کوردستانە]].{{Refn|While Kurdistan Region refers to the autonomous Kurdish region in Northern Iraq, [[Iraqi Kurdistan]] is a geographical term referring to the Kurdish area of [[Iraq]]}} بەلجیکا نوێنەرایەتی لە هەرێمی کوردستان نییە و ئەم دووەمیان نوێنەرایەتی لە بەلجیکادا نییە. نوێنەرایەتی هەرێمی کوردستان لە [[یەکێتیی ئەورووپا|یەکێتی ئەوروپا]] دەکەوێتە [[بروکسێل|برۆکسلی]] پایتەختی بەلجیکا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.dfr.gov.krd/p/p.aspx?p=210&amp;l=12&amp;r=364|سەردێڕ=KRG Representative in the Belgium |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160326044250/http://www.dfr.gov.krd/p/p.aspx?p=210&amp;l=12&amp;r=364 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠١٧|وێبگە=Department of Foreign Relations - Kurdistan Regional Government}}&lt;/ref&gt; بەلجیکا ئامادەیی سەربازی لە هەرێمی کوردستان هەیە و نزیکەی ٣٠ سەرباز مەشق بە سەربازە کوردەکان ([[پێشمەرگە]]) دەکەن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Les militaires belges sont &quot;au front&quot; dans le nord de l'Irak|ناونیشان=http://www.7sur7.be/7s7/fr/31902/La-menace-EI/article/detail/3143108/2017/04/26/Les-militaires-belges-sont-au-front-dans-le-nord-de-l-Irak.dhtml|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠١٧|agency=7sur7.be|ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی 2017 [[مەسعوود بارزانی|مەسعود بارزانی]] سەرۆکی کورد سەردانی بەلجیکای کرد و لەگەڵ گیرت بۆرژوازی وەزیر-سەرۆکی هەرێمی فیدراڵی فلاندەرز کۆبووەوە، کە دووەمیان ڕایگەیاندبوو کە پێویستە ڕێز لە [[گشتپرسیی سەربەخۆییی باشووری کوردستان (٢٠١٧)|ڕیفراندۆمی داهاتووی کورد]] لە ئەیلوولی 2017 بگیرێت&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=UPDATES: Belgian deputy PM sees referendum as 'step up' for Kurds|ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/world/110720171|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠١٧|agency=Rudaw|ڕێکەوت=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt; و جێگری سەرۆکی حکومەتی فیدراڵی لە بەلجیکا یان جامبۆن ڕایگەیاندووە کە هەموو گەلان مافی چارەی خۆنووسینیان هەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Belgian Deputy PM says all nations have the right to self-determination|ناونیشان=http://www.nrttv.com/en/Details.aspx?Jimare=15016|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧|agency=NRT|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170924230924/http://www.nrttv.com/en/Details.aspx?Jimare=15016|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
[[File:Kurdish_demonstration_at_Schuman,_Brussels,_25_October_2017.jpg|وێنۆک| خۆپیشاندانی کورد لە شومان، برۆکسل، ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧]]
کارێل دی گوخت وەزیری دەرەوەی بەلجیکا لە مانگی ئایاری 2009 سەردانی [[ھەولێر|هەولێری]] کرد بۆ تاوتوێکردنی پەیوەندییە ئابوورییەکان لەگەڵ [[مەسعوود بارزانی]] سەرۆکی کورد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Belgian Deputy Prime Minister Karel de Gucht promotes commercial ties with Kurdistan Region|ناونیشان=http://cabinet.gov.krd/a/d.aspx?r=223&amp;l=12&amp;s=02010100&amp;a=29744&amp;s=010000|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠١٧|agency=Kurdistan Regional Government|ڕێکەوت=٢٩ی ئایاری ٢٠٠٩}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١٦ حکومەتی بەلجیکا ٤١ باری هاوکاری پزیشکی گەیاندە سەربازانی کورد،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Belgium to send aid to Peshmerga|ناونیشان=http://waarmedia.com/english/20858-2/|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠١٧|ئیش=Waarnews|ڕێکەوت=٥ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170923121348/http://waarmedia.com/english/20858-2/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; و حکومەتی هەرێمی فلاندەرز بڕیاریدا هاوکاری پزیشکی بۆ پێشمەرگە بریندارەکان دابین بکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Belgium’s Flanders to treat group of wounded Peshmerga: KRG|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/news/bfdc20b7-7f41-4db9-9b80-4566471264e8/belgium%E2%80%99s-flanders-to-treat-group-of-wounded-peshmerga--krg|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠١٧|agency=Kurdistan24|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١٤ فلاندەرن پێشتر هاوکاری هەرێمی کوردستانی کردبوو بە بڕی ٤٠٠ هەزار یۆرۆ بۆ پاکوخاوێنی و ئاو لە ڕێگەی [[بزووتنەوەی نێونەتەوەییی خاچی سوور و مانگیلەی سوور|خاچی سوورەوە]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=KRG delegation in Belgium for talks on economic ties, refugees|ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/300820163|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠١٧|agency=Rudaw|ڕێکەوت=٣٠ی ئابی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; هەر لەو ساڵەدا سیاسەتمەداری بەلجیکی جۆرج دالیماگن وتی: &quot;هەرێمی کوردستان کاری سەرنجڕاکێشی کردووە لە داڵدەدانی ئاوارەکان و پەنابەران و پاراستن و بەرگریکردن لە خەڵکی مەدەنی و کەمینە نەتەوەیی و ئایینییەکان لە بەرامبەر کردەوە بەربەرییەکانی تیرۆریستانی دەوڵەتی ئیسلامی&quot;. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Minister Mustafa receives a delegation from the Belgium Parliament|ناونیشان=http://www.dfr.gov.krd/a/d.aspx?l=12&amp;a=44027|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠١٧|agency=Department of Foreign Relations - Kurdistan Regional Government|ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٤}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 

هەروەها بەلجیکا بڕیاریدا بڕی 13 ملیۆن و 500 هەزار یۆرۆ بۆ هەرێمی کوردستان تەرخان بکات بۆ ڕوبەڕوبونەوەی زیادبوونی ژمارەی ئاوارە ناوخۆییەکان. لە ساڵی ٢٠١٧ بەلجیکا و هەرێمی کوردستان ڕێککەوتنێکیان لەسەر دیپۆرتکردنەوەی پەنابەرە سزادراوەکانی کورد لە بەلجیکا واژۆ کرد.

== هەروەها سەیری بکە ==

* پەیوەندییەکانی دەرەوەی بەلجیکا
* [[پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان|پەیوەندییەکانی دەرەوەی هەرێمی کوردستان]]
* [[پەیمانگای کوردی لە بروکسێل|پەیمانگای کوردی برۆکسل]]
* کورد لە بەلجیکا

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان}}

{{تووڵی دەروازە|کوردستان|سیاسەت|بەلجیکا}}

{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}
{{بەلجیکا-کۆلکە}}

[[پۆل:پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]</text>
      <sha1>haqbfmtx5jgsrlf30r3gu8uwcsl0p15</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>یەزید کوڕی عەبدولمەلیک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304280</id>
    <revision>
      <id>1693820</id>
      <parentid>1693084</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:31:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Yazid II}}</comment>
      <origin>1693820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39482" sha1="6ew6hf1vcqnm8t3r4tc2qkhp8h9fd6j" xml:space="preserve">{{Databox}}'''یەزید کوڕی عەبدولمەلیک کوڕی مەروان''' ({{Langx|ar|یَزِید ٱبْن عَبْد الْمَلِک ٱبْن مَرْوَان}} ; {{Circa|690/91}} — ٢٦ی ژانویەی ٧٢٤)، کە بە شێوەیەکی گشتی بە '''یەزیدی دووەم''' ناسراوە، نۆیەمین [[خەلافەت|خەلیفەی]] [[خەلافەتی ئومەوی|ئومەوی]] بووە، لە ساڵی ٧٢٠ تا مردنی لە ساڵی ٧٢٤ فەرمانڕەوایی کردووە. ھەرچەندە ئەزموونی کارگێڕی یان سەربازی نەبوو، بەڵام لە ڕەچەڵەکی خۆیەوە شکۆمەندی وەرگرتووە، نەوەی ھەردوو لقی فەرمانڕەوای شانشینی ئومەوی بووە، سوفیانییەکان کە خەلافەتی ئومەوییان دامەزراندووە لە ساڵی ٦٦١ و مەروانیەکان کە لە ساڵی ٦٨٤ شوێنیان گرتەوە. لەلایەن برایەکەیەوە، خەلیفە [[سلێمان کوڕی عەبدولمەلیک]] ({{Reign|715|717}})، وەک دووەم لە ڕیزدا بۆ جێنشینی داندراوە دوای ئامۆزاکەیان [[عومەر کوڕی عەبدولعەزیز|عومەر]] ({{Reign|717|720}})، وەک سازشێک لەگەڵ کوڕەکانی [[عەبدولمەلیک کوڕی مەروان|عەبدولمەلیک]] ({{Reign|685|705}}).

سیاسەتە چاکسازیخوازەکانی عومەری پێچەوانە کردەوە، بە شێوەیەکی سەرەکی بە سەپاندنەوەی [[جزیە]] لەسەر مەوالی (موسڵمانە غەیرە عەرەبەکان) و دەستپێکردنەوەی ھەوڵەکانی جەنگ لە سنوورەکانی خەلافەت، بە تایبەت دژی [[خەزەرەکان|خەزارەکان]] لە [[باشووری قەوقاز]] و [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|بیزەنتینەکان]] لە [[ئاناتۆلیا|ئەنادۆڵ]]. ھەنگاوەکانی یەزید لەگەڵ خواستەکانی ئۆردوگای میلیتاریستی عەرەبی و بنەماڵەی ئومەویدا ھاوتەریب بوو بەڵام قەیرانی دارایی خەلافەتی چارەسەر نەکرد چونکە غەنیمەتەکانی جەنگ بەس نەبوون و سەپاندنەوەی جزیە بەرخۆدانی توندی دانیشتووانی گۆڕاو لە پارێزگا گەورەکانی [[خۆراسان|خوراسان]] و [[ئیفریقیە]] بەرەوڕوو بووەوە. ئەو فەرمانێکی ئایکۆنۆکلاستیکی دەرکرد کە تێیدا ئایکۆنە مەسیحییەکان لە کڵێساکانی سەرانسەری خەلافەتدا لەناو دەبرێن، ئەمەش کاریگەری لەسەر ئیمپراتۆری بیزەنتین لیۆی سێیەم ({{Reign|717|741}}) بۆ دامەزراندنی فەرمانێکی ھاوشێوە لە دۆمەینەکانیدا.

یەزید سەربازانی سووریای ناساندەوە بۆ سەپاندنی دەسەڵاتی ئومەوییەکان لە عێراق، کە لە مێژە ھەژموونیان ناڕەزایی دەربڕیوە. یەکێک لە یەکەم ڕووداوەکانی سەردەمی ئەو یاخیبوونی بەرفراوانی عێراقییەکان بوو لە سەردەمی یەزیدی کوڕی موهەلەب کە سەرکوتکردنی کۆتایی ھاتنی ڕاپەڕینە جددییەکانی دژە ئومەوییەکان بوو لە پارێزگا نائارامەکەدا. ئیبن موهەلەب پاڵەوانی یەمەنییەکان بوو و دانانی لایەنگرانی قەیسی لەلایەن یەزیدەوە بۆ حوکمڕانی عێراق گرژییە کوتلەیییەکانی لەوێ پەرەپێدا، ھەرچەندە لە شوێنەکانی دیکەدا یەزید بەرژەوەندییەکانی دوو کوتلەی ڕکابەرەکەی ھاوسەنگ کرد. سەرکوتکردنی کوشندە و کوشتنی موهەلەبییەکان بوو بە ھاوارێکی گردبوونەوە بۆ تۆڵەسەندنەوە لە سەردەمی [[شۆڕشی عەباسی|شۆڕشی عەباسیدا]] کە لە ساڵی ٧٥٠دا ئومەوییەکانی ڕووخاند.

== سەرەتای ژیان ==
یەزید لە [[دیمەشق|شاری دیمەشق]] لەدایک بووە کە پایتەختی [[خەلافەتی ئومەوی]] بووە، {{Circa|690/91}}. {{Sfn|Lammens|Blankinship|2002}} کوڕی خەلیفە [[عەبدولمەلیک کوڕی مەروان]] ({{Reign|685|705}}) و ھاوسەرە کاریگەرەکەی عاتیکە، کچی ناوی یەزیدی دووەم، خەلیفە [[یەزید کوڕی موعاویە|یەزیدی یەکەم]] ({{Reign|680|683}}). {{Sfn|Lammens|Blankinship|2002}} سەرچاوەکان ناوبەناو بە 'ئیبن عاتیکە' ناوی دەبەن. {{Sfn|Marsham|2022}} کونیەی ئەبو وخالید بوو و نازناوی {{Transliteration|ar|al-Fata}} ({{دەقاودەق|the Youth}}). {{Sfn|Powers|1989}} نەسەبی یەزیدی دووەم لقی [[مەڕوان کوڕی حەکەم|مەروانی]] باوکی لە بنەماڵەی ئومەوی یەکخست، کە لە ساڵی ٦٨٤ەوە دەسەڵاتی بەدەستھێناوە، و لقی [[خەلافەتی ئومەوی|سوفیانی]] یەزیدی یەکەم و باوکی دووەمیان [[موعاویە کوڕی ئەبوو سوفیان]] ({{Reign|661|680}})، دامەزرێنەری خەلافەتی ئومەوی. {{Sfn|Lammens|Blankinship|2002}}

یەزید پێش سەردەمی خۆی خاوەنی ئەزموونی سەربازی و ئیداری نەبووە. {{Sfn|Lammens|Blankinship|2002}} بە دەگمەن سووریای بەجێھێشت جگە لە ژمارەیەک سەردان بۆ [[حیجاز]] (ڕۆژاوای [[نیمچەدوورگەی عەرەبی]]، شوێنی شارە پیرۆزەکانی ئیسلامی [[مەککە]] و [[مەدینە]])، {{Sfn|Lammens|Blankinship|2002}} لەنێویاندا جارێک بۆ زیارەتی ساڵانەی [[حەج]] لەکاتێکدا لە نێوان ساڵانی ٧١٥ بۆ 717. {{Sfn|Powers|1989}}
[[پەڕگە:Qasr_al-Qastal_1.jpg|وێنۆک| بینایەک لە کۆمەڵگەی کۆشکی ئەلقەستەڵ ''(وێنەکە لە ساڵی ٢٠١٨)'' کە لەلایەن یەزیدەوە دروست کراوە]]
لەوانەیە لەلایەن عەبدولمەلیکەوە کۆنترۆڵی ناوچەی دەوروبەری [[عەممان]] پێدرابێت. {{Sfn|Bacharach|1996}} کۆشکی بیابانی ئەلقەستاڵ و ئەلمواققاری دروست کرد، ھەردووکیان لە دەوروبەری گشتی عەمان بوون. کۆشکەکان بە شێوەیەکی ئاسایی مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ خەلافەتەکەی، ھەرچەندە ژمارەیەک شوێنەوارناس پێشنیاری ئەوە دەکەن کە یەزید پێش ساڵی ٧٢٠ دەستی بە دروستکردنیان {{Sfn|Bacharach|1996}}

== خێزان ==
یەزید پەیوەندی ھاوسەرگیری لەگەڵ بنەماڵەی [[حەجاج بن یووسف سەقەفی]] (کۆچی دوایی ٧١٤) دامەزراند، کە جێگری بەھێزی پاشای عێراق بوو بۆ باوکی، خەلیفە عەبدولمەلیک و براکەی، [[وەلید کوڕی عەبدولمەلیک]] ({{Reign|705|715}}). ھاوسەرگیری لەگەڵ خوشکەزای حەجاج کردووە بە ناوی ئوم الحجاج کە کچی محەممەدی کوڕی یوسف ئەلتەقافی بووە. {{Sfn|Wellhausen|1927}} {{Sfn|Powers|1989}} لە تەمەنی مامیدا کوڕەکانی یەزیدی لەدایک بووە: ئەلحەجاج کە بە گەنجی کۆچی دوایی کردووە و [[وەلید کوڕی یەزید]] کە لە ساڵی ٧٤٣ بووەتە {{Sfn|Wellhausen|1927}} ھەروەھا یەزید ھاوسەرگیری لەگەڵ سوعدە بنت عەبداللە کوڕی عەمر کردووە کە نەوەیەکی گەورەی خەلیفە [[عوسمان کوڕی عەفان|عوسمان]] ({{Reign|644|656}})، کە دایکی کوڕ و کچەکەی عەبددوڵڵا و عائیشەی یەزید بووە. {{Sfn|Ahmed|2011}} ئامۆزای سوعدە، سەعیدی کوڕی خالید کوڕی عەمری کوڕی عوسمان، لەلایەن مێژوونووسی سەدەی نۆیەم [[یەعقوبی|ئەلیەعقوبی]] پێی وایە &quot;زۆرترین کاریگەری لەسەر یەزید ھەبووە&quot;. {{Sfn|Gordon|Robinson|Rowson|Fishbein|2018}} {{تێبینی|Sa'id ibn Khalid ibn Amr ibn Uthman was &quot;among the wealthiest people of his time&quot;, according to the historian Asad Ahmed, who had forged strong links with his Umayyad kinsmen from the ruling Marwanid branch of the family. He was married to Yazid II's paternal aunt, Umm Amr bint Marwan, and wed two of his daughters to Yazid's half-brother, Caliph [[Hisham]], and son, Caliph [[al-Walid II]], respectively.{{sfn|Ahmed|2011|pp=١١٩–١٢٠}}}} یەزید ھەروەھا دوو گۆرانیبێژی سەلامە ئەلقاس و حەبابەی وەک خەزوور وەرگرتبوو. {{Sfn|Roded|1994}} بە گشتی یەزید لە دوو ژنەکەی شەش منداڵی بووە و ھەشت منداڵیش لەلایەن خەزوورە کۆیلەدارەکانەوە بووە. {{Sfn|Marsham|2022}} کوڕەکانی دیکەی بریتی بوون لە ئەلنوعمان، {{Sfn|Hillenbrand|1989}} یەحیا، محەممەد، ئەلغامر، سلێمان، عەبدولجەبار، داود، ئەبو سلێمان، ئەلئەوام و ھاشم. {{Sfn|Gordon|Robinson|Rowson|Fishbein|2018}}

== خەلافەت ==
بەھۆی ڕەچەڵەکییەوە، یەزید کاندیدێکی سروشتی بوو بۆ جێنشینی خەلافەت. {{Sfn|Lammens|Blankinship|2002}} ڕەچەڵەکی دایکی عەرەبی بەرز لەم قۆناغەدا لە مێژووی خەلافەتدا قورسایی سیاسی ھەبوو، {{Sfn|Wellhausen|1927}} و یەزید شانازی بە ڕەچەڵەکی سوفیانی دایکی خۆیەوە دەکرد، خۆی لە نیوە براکانی باوکی باڵاتر دەزانی. {{Sfn|Wellhausen|1927}} لەلایەن خەلیفە [[سلێمان کوڕی عەبدولمەلیک|سلێمان]] ({{Reign|715|717}}) وەک دووەم ڕیز لە یەک لە دوای یەکەکانی خەلافەتدا دوای ئامۆزای یەکەمیان، [[عومەر کوڕی عەبدولعەزیز|عومەر]]، کە لە ساڵی ٧١٧ تا ٧٢٠ حوکمڕانی {{Sfn|Lammens|Blankinship|2002}} یەزید لە تەمەنی ٢٩ ساڵیدا دوای کۆچی دوایی عومەر لە ٩ی شوباتی ٧٢٠ پەیوەندی بە ڕیزەکانیەوە کرد. {{Sfn|Lammens|Blankinship|2002}} {{Sfn|Powers|1989}} زۆربەی ماوەی دەسەڵاتی خۆی لە دیمەشق یان لە زەوی و زارەکانی لە جوند ئەلئوردون (ناوچەی سەربازی ئوردن) نیشتەجێ بووە، {{Sfn|Lammens|Blankinship|2002}} کە ناوەندەکەی لە [[تەبەریە]] بووە و بە نزیکەیی لەگەڵ پارێزگای بیزەنتین لە پالاستینا سێکوندا دەگونجێت. {{Sfn|Cobb|2000}}

=== سەرکوتکردنی موهەلەبییەکان ===
[[پەڕگە:Dihram_of_Yazid_II,_721-722.jpg|وێنۆک|300x300پیکسڵ| [[درھەم]]ی زیویی یەزیدی دووەم، لە ساڵی ٧٢١/٢٢ دروست کراوە]]
ماوەیەکی کەم پێش یان ڕاستەوخۆ دوای دەستبەکاربوونی یەزید، فەرماندەی دێرین و پارێزگاری ڕیسواکراوی عێراق و پارێزگای بەرفراوانی ڕۆژھەڵاتی [[خۆراسان|خوراسان]]، یەزیدی کوڕی موهەلەب، لە [[حەلەب]] ھەڵھات و عومەر لەوێ زیندانیکردنی کرد. {{Sfn|Wellhausen|1927}} {{Sfn|Powers|1989}} لە سەردەمی سلێماندا، ئیبن موهەلەب کە دوژمنی حەجاج بوو، بەرپرسیار بوو لە ئەشکەنجەدان و کوژرانی ئەندامانی بنەماڵەی حەجاج، خەزووری یەزید و ترسی خراپ مامەڵەی تۆڵەسەندنەوەی ھەبوو کاتێک ھاتنە سەر ئیزید بە ئاشکرا دەرکەوت. {{Sfn|Wellhausen|1927}} یەزید لە مێژە گومانی لە کاریگەری و تەماحی بنەماڵەی موهەلەبی لە عێراق و خەلافەتی ڕۆژھەڵات ھەبوو. {{Sfn|Wellhausen|1927}}

ئیبن موهەلەب بە خۆدزینەوە لە ڕاوەدوونانی فەرماندەکانی ئومەوی، گەیشتە [[بەسرە]]، کە یەکێکە لە شارۆچکە سەرەکییەکانی گاریسۆنی عێراق و ناوەندی بنەماڵە و ھۆزەکەی، [[ئەزد]]. {{Sfn|Wellhausen|1927}} لەسەر فەرمانی یەزید، ئەدی کوڕی ئارتەت الفزاری پارێزگاری بەسرە، پێش گەیشتنی بۆ شارەکە، زۆرێک لە برا و ئامۆزاکانی ئیبن موحەللەبی دەستگیرکرد. {{Sfn|Wellhausen|1927}} {{Sfn|Powers|1989}} ئیبن موهەلەب بە پاڵپشتی ھاوپەیمانە کوتلە یەمانیەکانی لە گاریسۆنی بەسرە، ئیبن ئارتاتی تێکشکاند و گرت. لایەنە قەیس-مودارەکانی بەسرە، ھەرچەندە ڕکابەری نەریتی یەمان بوون و ھاوسۆزی ئیبن موحەللەب نەبوون، بەڵام دژایەتییان نەکرد. {{Sfn|Wellhausen|1927}} یەزید لە ئیبن موحەللەب خۆش بوو، بەڵام ئیبن موحەللەب [[جیھاد]] (جەنگی پیرۆز)ی لە دژی خەلیفە و ئەو سەربازە سووریانەی ڕاگەیاند کە دەسەڵاتی ئومەوییان لە عێراقدا سەپاند. {{Sfn|Wellhausen|1927}} زۆربەی سوورییەکان پێشتر لە بنکەکەیان لە واست لە سەردەمی عومەر کشابوونەوە و ئیبن موهەلەب بە ئاسانی شارەکەی گرت. {{Sfn|Wellhausen|1927}} زۆربەی ([[قورئان|قورئانخوێنە]] خواپەرستەکان) و مەوالی (موسڵمانە غەیرە عەرەبە موسڵمانەکان)ی بەسرە پشتگیریان لە دۆزی ئیبن موهەلەب دەکرد، جگە لە ئیلاھیاتی دیار [[حەسەنی بەسری|ئەلحەسەن ئەلبەسری]]. {{Sfn|Wellhausen|1927}} وابەستە [[مێژووی ئێران|ئێرانییەکانی]] بەسرە، واتە [[ئەھواز]]، فارس و [[کرمان]]، بەشدارییان لە ڕاپەڕینەکەدا کرد، ھەرچەندە خوراسان نەبوون، کە سەربازانی قەیس-مودار ھاوسەنگییان لە فراکسیۆنی یامانی لایەنگری موهەلەبید لە گاریسۆنەکانی پارێزگاکەدا بەرپەرچ دایەوە. {{Sfn|Wellhausen|1927}}
[[پەڕگە:Iraq_in_812.svg|وێنۆک| نەخشەی عێراق لە سەرەتای سەدەی نۆیەم]]
ئیبن موهەلەب پێشڕەوی کرد لەسەر [[کووفە]]، ناوەندی سەرەکی تری گاریسۆنەکانی عێراق، لەوێ پشتگیری لە سەرانسەری سپێکتری ھۆزەکان و لەنێو زۆرێک لە ماڵە عەرەبە بەرزەکانیدا ڕاکێشا. {{Sfn|Wellhausen|1927}} لەم نێوەندەدا یەزید خزمەکانی خۆی، فەرماندە دێرینەکانی مەسلەمەی کوڕی عەبدولمەلیک و عەباسی کوڕی وەلید، ڕەوانە کرد بۆ سەرکوتکردنی ڕاپەڕینەکە. {{Sfn|Powers|1989}} لە ٢٤ی ئابی ٧٢٠دا ئیبن ئەلمحەللەبیان کوشت و لە نزیک کوفە سوپاکەیان تێکشکاند {{Sfn|Wellhausen|1927}} یەزید فەرمانی لەسێدارەدانی ئەو نزیکەی دوو سەد دیلانەی لە ئۆردوگای ئیبن موهەلەب گیرابوو، ھاوکات موعاویەی کوڕی ئیبن موهەلەب فەرمانی لە سێدارەدانی ئیبن ئارتات و سی لایەنگرەکەی دەرکرد کە لە واست زیندانیکراون. {{Sfn|Powers|1989}} دواتر دەسەڵاتدارانی ئومەوی زۆرێک لە موهەلەبیەکان بەدواداچوون و کوشتیان، لەنێویاندا نۆ بۆ چواردە کوڕ کە ڕەوانەی یەزید کران و بە فەرمانی ئەو لە سێدارە دراون. {{Sfn|Wellhausen|1927}} {{Sfn|Powers|1989}} سەرکوتکردنی ڕاپەڕینی موهەلەبیەکان دوا ڕاپەڕین بوو لە ڕاپەڕینە گەورەکانی دژە ئومەوی لە عێراقدا. {{Sfn|Kennedy|2004}}

==== پەرەسەندنی کوتلەگەرایی قەیس-یامان ====
شکستی موهەلەبیەکانی یامانی ئاماژەیە بۆ سەرکەوتن بۆ فراکسیۆنی قەیس-مودار لە پارێزگاکە و وابەستە ڕۆژھەڵاتییەکانی. وەک پارێزگاری عێراق، یەزید مەسڵەمەی لایەنگری قەیسی دامەزراند کە بەھۆی نەناردنی زیادەی باجی پارێزگاکان بۆ خەزێنەی خەلیفە لە کارەکەی دوورخرایەوە، پاشان نەقیبی قەیسی مەسلەمە، عومەر کوڕی ھوبەیرە ئەلفەزاری. {{Sfn|Wellhausen|1927}} بە گوێرەی مێژوونووس جوولیۆس ویلھاوسن، &quot;قەدەغەکردنی تەواوی بنەماڵەی دیار و بەھێزی [موهەلەبید]، ڕێوشوێنێک کە تا ئێستا لە مێژووی ئومەیییەکان [sic]دا نەبیستراوە، وەک ڕاگەیاندنی شەڕ لە دژی [فراکسیۆنی یەمەن] بە گشتی ھاتە ئاراوە و دەرئەنجامەکەی ئەوە بوو کە حکومەت خەریکە بەرەو حوکمڕانی حزبی قەیسی دەڕوات&quot;. {{Sfn|Wellhausen|1927}} ویلھاوسن خەلیفەی بە ھۆکاری پەرەسەندنی کوتلەگەرایی زانی و دانانی ئیبن ھوبەیرەی بۆ خواستی خۆی بۆ تۆڵەسەندنەوە لە پشتیوانانی یامانی موهەلەبیەکان گەڕاندەوە. {{Sfn|Wellhausen|1927}} ھۆزەکانی خوراسان کە سەر بە یامانی بوون، ڕووداوەکانیان وەک زەلیلێک سەیر دەکرد و لە سەردەمی [[شۆڕشی عەباسی|شۆڕشی عەباسیدا]] کە لە ساڵی ٧٥٠دا ئومەویەکانی ڕووخاند، وەک یەکێک لە دروشمەکانیان &quot;تۆڵەکردنەوە لە بەنو موحەللەب [موهەلەبیەکان]&quot;یان گرتەبەر. {{Sfn|Hawting|2000}}

ڕۆژھەڵاتناس ھێنری لامێنس وێناکردنی یەزید وەک «توندڕەوێکی لایەنگری مودار و دژە یامان» بە «نادادپەروەرانە دەزانێت، وەک چۆن لە ڕاستیدا ھەوڵیدا ھاوسەنگی لە نێوان گرووپە ناکۆکەکاندا دروست بکات، ھەروەک چۆن فەرمانڕەواکانی تری ئومەوی کردیان». {{Sfn|Lammens|Blankinship|2002}} لە سووریا، یەزید پاڵپشتی قەیسەکانی نەکرد بەسەر قوداعەدا، کە پێکھاتەی سەرەکی یامانەکانی ئەوێ بوو. {{Sfn|Wellhausen|1927}} بەڕاستی ئەندامانی ھۆزی سەرەکی قودەع، بەنو کەلب، لە کاتی سەرکوتکردن و ڕاوەدوونانی و نەھێشتنی موهەلەبیەکاندا ناوەکی سوپای خەلیفەیان پێکھێنابوو. {{Sfn|Wellhausen|1927}} پارێزگاری یامانی بۆ پارێزگا گەورەکانی [[ئیفریقیە|ئیفریقییە]] (ناوەندی باکووری ئەفریقا) و جەزیرە (میزۆپۆتامیای سەرەوە) و پارێزگا وابەستەکراوەکانی [[ئازەربایجان (ھەرێم)|ئەدھاربایجان]] و [[ئەرمینیە|ئەرمینیا]] دانا. {{Sfn|Lammens|Blankinship|2002}}

=== سیاسەتی دارایی و سەربازی ===
خەرجییەکانی سەپاندنی دەسەڵاتی ئومەوی لە عێراق و ھەوڵەکانی شەڕی فراوانخوازی بەدرێژایی چەندین بەرە، لەنێویاندا تێچووی گەورەی گەمارۆ شکستخواردووەکانی قوستەنتینیە لە ساڵانی ٧١٧–٧١٨، بەشێکی زۆری دەستکەوتە دراوییەکانی فەتحکردنی [[ماوەرائەننەھر|ترانسۆکسیانا]] و سند و [[نیمچەدوورگەی ئیبیریا|نیمچە دوورگەی ئیبەری]] لە سەردەمی ئەلوەلیدی یەکەمدا سڕییەوە، کە بووە ھۆی قەیرانی دارایی لە خەلافەت. {{Sfn|Blankinship|1994}} لەنێو چارەسەرەکانی پێشووی یەزید بۆ بارگرانی دارایی، کشانەوەی سوورییەکان لە عێراق، وەستاندنی فەتحییەکان و نزیکبوونەوەی نەھێشتنی یارمەتییەکان بۆ شازادەکانی ئومەوی، ھەروەھا ئامانجێکی نەھاتوو بۆ کشانەوەی ھێزەکانی عەرەب بە تەواوی لە ترانسۆکسیانا و نیمچە دوورگەی ئیبەری و [[کیلیکیە|سیلیسیا]]. {{Sfn|Blankinship|1994}} گرنگترین چاکسازییەکانی عومەر یەکسانییان بە مەوالی لە خوراسان، سند، ئیفریقییە و نیمچە دوورگەی ئیبەری بەخشی بە ھەڵوەشاندنەوەی [[جزیە]]، باجی ڕاپرسی کە بە شێوەیەکی نەریتی لەسەر کەسانی غەیرە موسڵمان دەدرا بەڵام لە پراکتیکدا درێژبووەوە بۆ موسڵمانانی غەیرە عەرەب کە موسڵمان بوون، و دامەزراندنی مووچەی یەکسان بۆ مەوالی لە ڕیزەکانی سوپای خەلافەتدا کە عەرەبن. {{Sfn|Lammens|Blankinship|2002}} {{Sfn|Blankinship|1994}} بەگوێرەی بلانکینشیپ، ئەو چاکسازیانەی لە بەرژەوەندی مەوالی بوون، ڕەنگە بەھۆی تەقوای عومەرەوە ڕێنمایی کرابێت بەڵام ڕەچاوکردنی داراییش بوو: ئەگەر مامەڵەی یەکسان لەگەڵ عەرەبەکاندا حکوومەتەکەی بە مەوالی جەماوەر کردبێت ئەوە دەتوانێت وەربگێڕێت بۆ ڕادەستکردنی ڕۆڵی ئەمنی زیاتر بۆ مەوالی لە پارێزگا زێدیەکانیان و بەرگریکردنیان بە جۆش و خرۆشەوە لە میحوەرەکانی خەلافەت، بەمەش تێچووی بڵاوەپێکردن و گاریسۆنکردنی عەرەب کەم دەبێتەوە سەربازەکان. {{Sfn|Blankinship|1994}}

یەزید، بە سەرکەوتنێکی سنووردار، چاکسازییەکانی عومەر پێچەوانە کردەوە، کە لەلایەن ئۆردوگای میلیتاریستی عەرەبی لە خەلافەت و بنەماڵەی فەرمانڕەوای ئومەوی دژایەتی کرابوو. {{Sfn|Lammens|Blankinship|2002}} لە سەردەمی دەسەڵاتی عومەردا، ڕەنگە ئۆردوگای میلیتاریستی بە سەرۆکایەتی مەسلەمە وەستانێکی کاتی لە چالاکییەکاندا قبوڵ کردبێت بۆ ئەوەی لە شکستی قوستەنتینیە ڕزگاری بێت. {{Sfn|Blankinship|1994}} لە سەردەمی یەزیددا، مەسڵەمە و پارێزراوەکانی، لەوانەش ئیبن ھوبەیرە، گەڕێنرانەوە یان دامەزران بۆ فەرماندەیی باڵا، گاریسۆنەکانی سووریا ناسێنرانەوە بۆ عێراق، ھەڵمەتە تەقلیدییەکانی ساڵانەی دژی بیزەنتینەکان و شەڕ لەگەڵ خەزارەکان دەستیان پێکردەوە و بەخشینی موڵک و ماڵی یان بڕە پارەیەکی بەخشندە بە شازادەکانی ئومەوی دەستیپێکردەوە. {{Sfn|Blankinship|1994}} ھەرچەندە پێدەچێت سیاسەتەکانی یەزید بۆ بەدەستھێنانی پشتیوانی نوخبەی دەسەڵاتدار و گەڕاندنەوەی ڕەوتی غەنیمەتەکانی جەنگ بووبێت، بەڵام سەلماندی کە بەس نین بۆ دابینکردنی دارایی سەربازانی خەلافەت، بەتایبەتی کە تادێت غەنیمەت لەلایەن ھێزە گەشتیارییە عەرەبییەکانەوە دەستکەوتنی قورستر بوو. {{Sfn|Blankinship|1994}}

بۆ پڕکردنەوەی خەزێنەی کەمبووی خەزێنەی خەلیفە، یەزید ڕووی لە پێنجەمی داھاتی باجی پارێزگاکان کرد کە بە فەرمی قەرزاری خەلیفە بوو. لە ڕووی مێژووییەوە پارێزگاکان کەمتەرخەم بوون لە ناردنی داھاتەکان ئەگەر بارودۆخی سیاسی ڕێگەی پێدا و زۆرجار پارێزگارەکان ئەو جۆرە پارانەیان دزی. بۆ دڵنیابوون لەوەی داھاتەکان دەڕژێنە خەزێنە، یەزید لەسەر بنەمای ئەو نموونەیەی کە حەجاج دای نابوو، والی دانا- واتە ڕاستگۆ و بە وردی دڵسۆز و بێبەزەییانە لە کۆکردنەوەی باجدا. {{Sfn|Blankinship|1994}} بە ڵام بە پێچە وانە ی سە ڕدە می ئە لحجاج، یەزید بۆ یە کە مجار ئە م بنە مایە ی بۆ ئیفرقییە و خوراسان و سند و نیمچە دوورگە ی ئیبریا بە کارھێنا. {{Sfn|Blankinship|1994}} لایەنێکی بەرچاوی سیاسەتەکەی گەڕاندنەوەی جیزیا بوو لەسەر مەوالی، {{Sfn|Blankinship|1994}} کە {{Transliteration|ar|mawali}} لە پارێزگاکانی سەرەوەدا نامۆ کرد. {{Sfn|Lammens|Blankinship|2002}}

لە ئیفریقییە، حاکمی خەلیفە یەزید کوڕی دەبی موسلیم کە خۆی مەوالی خەڵکی عێراقە و پارێزەری حەجاج بوو، لە ساڵی ٧٢٠ لەلایەن پاسەوانەکەی [[ئەمازیغ|بەربەرییەوە]] تیرۆرکرا، دوای ماوەیەکی کەم لە دامەزراندنی، بەھۆی ھەوڵدان بۆ گەڕاندنەوەی جزییە. {{Sfn|Lammens|Blankinship|2002}} زۆرێک، ئەگەر زۆربەیان نەبن، بەربەرەکان ئیسلامیان لە باوەش گرتبوو و فەرماندەیی پێگەیەکی بەھێزیان لە سوپادا ھەبوو، بە پێچەوانەی مەوالی لە ناوچەکانی دیکەی خەلافەت. {{Sfn|Blankinship|1994}} بەربەرەکان ئیسماعیل کوڕی عوبەیدوڵڵای کوڕی دەبی موھاجیری پێش ئیبن دەبی موسلیمیان دامەزراندەوە و یەزیدیان ئاگادار کردەوە و ئەویش گۆڕانکارییەکەی پەسەند کرد. {{Sfn|Wellhausen|1927}} ڕووداوەکەی ئیفریقییە زەربەیەک بوو لە شکۆمەندی خەلافەت لە باکووری ئەفریقا و وەک پێشبینییەک بۆ ڕاپەڕینی بەربەرەکان لە ساڵانی ٧٤٠–٧٤٣دا کاری کرد. {{Sfn|Lammens|Blankinship|2002}} گەڕاندنەوەی جزیە لە خوراسان لە ساڵی ٧٢١/٢٢ لەلایەن سەعیدی کوڕی عەمر ئەلحەرەشی جێگری ئیبن ھوبەیرە بووە ھۆی ڕاپەڕین و شەڕ لە پارێزگاکەدا کە بیست ساڵ بەردەوام بوو و بەشێکی بەشدار بوو لە شۆڕشی عەباسی. {{Sfn|Lammens|Blankinship|2002}} لە میسر زیادکردنی مووچەی دەریاوانە ڕەسەنەکانی مەوالی بەلەمی موسڵمانان پێچەوانە بووەوە. {{Sfn|Blankinship|1994}}

=== شەڕ لە دژی خەزارەکان ===
لە مانگی ئازاری ساڵی ٧٢٢دا، سوپای سووریای پارێزگاری یەزید لە ئەرمینیا و ئەدربایجان، میعلەقی کوڕی سەفار ئەلبەھرانی، لەلایەن [[خەزەرەکان|خەزارەکانەوە]] لە ئەرمینیا لە باشووری [[قەوقاز]] دۆڕاند. ئەم شکستە لووتکەی ھەڵمەتی زستانەی خەلافەت بوو لە دژی خەزارەکان و لە ئەنجامدا زیانێکی بەرچاوی سووریای لێکەوتەوە. {{Sfn|Blankinship|1994}} بۆ تۆڵەسەندنەوەی ئەم شکستە، یەزیدی دووەم ئەلجەرای کوڕی عەبدوڵڵای بە سەرۆکایەتی سوپایەکی ٢٥ ھەزار کەسی سووری نارد، کە پاڵیان نایەوە ناو خاکی قەوقازی خەزارەکان و لە ٢٢ی ئابدا پایتەختەکەیان بەلانجاریان گرت. {{Sfn|Blankinship|1994}} جەستەی سەرەکی خەزارە زۆر جووڵاوەکان خۆیان لە ڕاوەدوونانی موسڵمانان بەدوور گرت و بوونی ئەوان ئەلجەراحی ناچار کرد کە بکشێتەوە بۆ وارثان لە باشووری قەوقاز و داوای بەھێزکردنی ھێز لە یەزید بکات. {{Sfn|Blankinship|1994}} لە ساڵی ٧٢٣ سەرکردایەتی ھێرشێکی دیکەی کرد لە باکووری باڵەنجەر بەڵام ھیچ دەستکەوتێکی جەوھەری بەدەست نەھێنا. {{Sfn|Blankinship|1994}}

=== فەرمانی ئایکۆنۆکلاستیک ===
بەپێی سەرچاوە یۆنانیەکان، لەوانە پاتریاک یۆحەنا پێنجەمی قودس (کۆچی دوایی ٧٣٥)، تیۆفانیس دانپێدانەر (کۆچی دوایی ٨١٨) و پاتریاک نیکیفۆرۆسی یەکەمی قوستەنتینیە (کۆچی دوایی ٨٢٨)، یەزید فەرمانێکی دەرکرد کە فەرمانی لەناوبردنی ھەموو ئایکۆنەکانی کڵێسا مەسیحییەکانی سەرانسەری خەلافەتەکەی دەرکرد، دوای ئەوەی لەگەڵ ساحیرێکی [[تەبەریە|تبری]] کە بە ڕەچەڵەک [[جوو|جوولەکە]] بوو بە ناوی بێسەر لە تێساراکۆنتاپێچیس، کە لە بەرامبەردا بەڵێنی تەمەن درێژی بەختی بە یەزید دابوو. {{Sfn|Vasiliev|1956}} سەرچاوە سریانیەکان زیاتر ئاماژە بەوە دەکەن کە یەزید مەسلەمەی سپاردووە بۆ جێبەجێکردنی فەرمانەکە و ئەو ئەرکە کاریگەری لەسەر ئیمپراتۆری بیزەنتین لیۆی سێیەم ({{Reign|717|741}}) بۆ ئەوەی سیاسەتی ئایکۆنۆکلاستی خۆی بۆ ئیمپراتۆریەتی بیزەنتین دەربکات. {{Sfn|Vasiliev|1956}} ھەروەھا مێژوونووسانی عەرەبی میسری ئەلکیندی (کۆچی دوایی ٩٦١)، قەشە سیڤێرسی کوڕی موقەفە (کۆچی دوایی ٩٨٧) و ئەلمەقریزی (کۆچی دوایی ١٤٤٢) تێبینییەک لەسەر فەرمانەکە دەکەن و باسی لەسێدارەدانی لە میسر دەکەن. {{Sfn|Vasiliev|1956}} مێژوونووسانی سەدەی ناوەڕاست بۆ فەرمانەکەی یەزید ساڵانی جیاواز دەھێننەوە، بەڵام مێژوونووسی مۆدێرن ئەلێکساندەر ڤاسیلیڤ پێی وایە کە ساڵی ٧٢١ی تەممووز، ئەو ڕێکەوتەی کە پاتریارک جۆن پێنجەم ئاماژەی پێکردووە، جێی متمانەترینە. {{Sfn|Vasiliev|1956}} ئەم فەرمانە لەلایەن خەلیفە [[ھیشام کوڕی عەبدولمەلیک]] ({{Reign|724|743}}). {{Sfn|Vasiliev|1956}}

== مەرگ ==
[[پەڕگە:Capitolas_theater_2.jpg|وێنۆک| وێرانەکانی بەیت ڕاس (کاپیتۆلیاس)]]
یەزید بەھۆی [[دەردەباریکە|خواردنەوە]] {{Sfn|Pellat|1971}} لە ئیربید، شارۆچکەیەک لە ناوچەی بەلقەی جوند دیمەشق (بەشی سەربازی دیمەشق کە ھاوتایە لەگەڵ ترانسئۆردن) لە ٢٤ی شەعبانی ١٠٥ی کۆچی (٢٦ی ژانویەی ٧٢٤) کۆچی دوایی کرد. {{Sfn|Lammens|Blankinship|2002}} {{تێبینی|The 9th-century historians [[al-Tabari]] and [[al-Ya'qubi]] place Yazid's death on 28 January and 29 January, respectively.{{sfn|Powers|1989|p=194}}{{sfn|Gordon|Robinson|Rowson|Fishbein|2018|p=١٠٣١}}}} کوڕەکەی ئەلوەلید یان ھیشامی نیوە برای سەرکردایەتی نوێژی پرسەکەی دەکرد. {{Sfn|Powers|1989}} یەزید بەنیازی ئەوە بوو ئەلوەلید وەک جێنشینی دەستبەجێی خۆی دابنێت بەڵام لەلایەن مەسلەمە ڕازی کرا کە لەبری ئەوە ھیشام دابنێت، دواتر وەلید. {{Sfn|Blankinship|1989}}

== وێناکردن لە سەرچاوەکاندا ==
لە سەرچاوە ئیسلامییە تەقلیدییەکاندا، یەزید و ئەلوەلیدی کوڕی «ناوبانگیان ھەیە بۆ ئیسرافی بێ شەرم و چێژوەرگرتن»، بە پێچەوانەی تەقوای عومەر و خۆپارێزی ھیشام. {{Sfn|Fowden|2004}} بە گوێرەی مێژوونووس خالید یەحیا بلانکینشیپ، سەرەڕای «ڕووداوە زەقەکانی سەردەمی حوکمڕانییەکەی»، ھەردوو سەرچاوەی نەریتی و مۆدێرن زۆرجار یەزید وەک «کۆیلەیەکی بێ بایەخی سۆز» وێنا دەکەن، بەتایبەتی بۆ کچە کۆیلە گۆرانیبێژەکانی حەبابا و سەلاما، {{Sfn|Lammens|Blankinship|2002}} کە دوای دەستبەکاربوونی بەدەستی ھێناون. {{Sfn|Pellat|1971}} گوایە بەھرە و جوانی و سۆز و سۆزەکانی حەبابا خەلیفەی بە دیل گرت و وای لێکرد کە ئەرکەکانی پشتگوێ بخات، ئەمەش بووە ھۆی خەمباری بازنەی ناوەوەی و بەتایبەت مەسڵەمە. {{Sfn|Pellat|1971}} بەپێی ئەم گێڕانەوەیە، یەزید لەگەڵ حەبابا لە موڵکەکەی خۆی لە وڵاتی شەرابی بەیت ڕاس (کاپیتۆلیاس)، نزیک ئیربید، خۆی جیا کردبووەوە. لەوێ حەبابا مرد کاتێک بە تۆوی ترێ یان ھەنارێک کە یەزید بە یاریکردنەوە فڕێیدایە ناو دەمی خۆیەوە خنکاند. خەمبار بوو، دوای چەند ڕۆژێک کۆچی دوایی کرد. {{Sfn|Fowden|2004}} بلانکینشیپ وێناکردنی یەزید بە «زۆر زیادەڕەوی» دەزانێت، ھەرچەندە پێدەچێت شاعیرانی پاڵپشتی کردبێت و «سەلیقەیەکی ھونەری پاڵاوتە»ی ھەبووە. {{Sfn|Lammens|Blankinship|2002}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== کتێبنامە ==
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ahmed|یەکەم=Asad Q.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=v1dwdBDDjcUC|سەردێڕ=The Religious Elite of the Early Islamic Ḥijāz: Five Prosopographical Case Studies|ڕێکەوت=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=University of Oxford Linacre College Unit for Prosopographical Research|ژپنک=٩٧٨-١-٩٠٠٩٣٤-١٣-٨|شوێن=Oxford}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Bacharach |یەکەم=Jere L. |بەستەری نووسەر=Jere L. Bacharach |ساڵ=١٩٩٦ |سەردێڕ=Marwanid Umayyad Building Activities: Speculations on Patronage |journal=Muqarnas: An Annual on the Visual Cultures of the Islamic World |بڵاوکەرەوە=Brill |بەرگ=١٣ |پەڕەکان=٢٧–٤٤ |doi=10.1163/22118993-90000355 |issn=2211-8993 |jstor=١٥٢٣٢٥٠}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gordon|یەکەم=Matthew S.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=OHxTDwAAQBAJ|سەردێڕ=The Works of Ibn Wāḍiḥ al-Yaʿqūbī (Volume 3): An English Translation|دوایین٢=Robinson|یەکەم٢=Chase F.|دوایین٣=Rowson|یەکەم٣=Everett K.|دوایین٤=Fishbein|یەکەم٤=Michael|ڕێکەوت=٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Brill|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٣٥٦٢١-٤|شوێن=Leiden|editor-link2=Chase F. Robinson|editor-link3=Everett K. Rowson}}
* {{The History of al-Tabari|volume=٢٥}}
* {{The End of the Jihad State}}
* {{Encyclopaedia of Islam, New Edition}}
* {{The First Dynasty of Islam|edition=Second}}
* {{The History of al-Tabari|volume=٢٦}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Fowden|یەکەم=Garth|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=3_okDQAAQBAJ|سەردێڕ=Qusayr 'Amra: Art and the Umayyad Elite in Late Antique Syria|ڕێکەوت=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=University of California Press|ژپنک=٠-٥٢٠-٢٣٦٦٥-٣|شوێن=Berkeley and Los Angeles|بەستەری نووسەر=Garth Fowden}}
* {{The Prophet and the Age of the Caliphates|edition=Second}}*{{Encyclopaedia of Islam, New Edition}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Marsham|یەکەم=Andrew|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=kQmWEAAAQBAJ|سەردێڕ=The Historian of Islam at Work: Essays in Honor of Hugh N. Kennedy|ڕێکەوت=٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Brill|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٥٢٥٢٣-٨|شوێن=Leiden|پەڕەکان=١٢–٤٥|chapter=Kinship, Dynasty, and the Umayyads}}
* {{Encyclopaedia of Islam, New Edition}}
* {{The History of al-Tabari|volume=٢٤}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Vasiliev |یەکەم=A. A. |بەستەری نووسەر=Alexander Vasiliev (historian) |ڕێکەوت=١٩٥٦ |سەردێڕ=The Iconoclastic Edict of the Caliph Yazid II, A. D. 721 |journal=Dumbarton Oaks Papers |بەرگ=٩ |پەڕەکان=٢٣–٤٧ |doi=10.2307/1291091 |jstor=١٢٩١٠٩١}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Roded|یەکەم=R.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=9jWkanrLpz4C|سەردێڕ=Women in Islamic Biographical Collections: From Ibn Saʻd to Who's who|بڵاوکەرەوە=L. Rienner Publishers|ساڵ=١٩٩٤|ژپنک=٩٧٨-١-٥٥٥٨٧-٤٤٢-١}}
* {{The Arab Kingdom and its Fall}}
{{خەلیفەکانی موسڵمانان}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئەفغانستان|مێژوو|سیاسەت}}
{{پۆلی کۆمنز|Yazid II}}

[[پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٨ەم]]
[[پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نادڵنیا]]
[[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٦٩٠]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
[[پۆل:مردووانی ٧٢٤]]</text>
      <sha1>6ew6hf1vcqnm8t3r4tc2qkhp8h9fd6j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>یەزید کوڕی وەلید</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304283</id>
    <revision>
      <id>1693817</id>
      <parentid>1693131</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:30:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Yazid III}}</comment>
      <origin>1693817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10808" sha1="dnff6n6xgy6zspdn3f5fumxu7qpt5mg" xml:space="preserve">{{Databox}}'''یەزید کوڕی وەلید کوڕی عەبدولمەلیک''' ({{Langx|ar|یزید بن الولید بن عبد الملک}} ; ٧٠١ – ٣/٤ی تشرینی یەکەمی ٧٤٤)، کە بە شێوەیەکی گشتی بە '''یەزیدی سێیەم''' ناسراوە، دوازدەھەمین [[خەلافەت|خەلیفەی]] [[خەلافەتی ئومەوی|ئومەوی]] بووە، لە ساڵی ٧٤٤ تا چەند مانگێک دواتر حوکمڕانی کردووە.

== سەرەتای ژیان ==
یەزید ئەندامی شانشینی کاریگەرانەی ئومەوی بووە. باوکی، وەلید چەند کوڕێکی بەجێھێشتووە {{Sfn|Biesterfeldt|Günther|2018}} لەکاتێکدا مێژوونووس [[محەممەد کوڕی جەریر تەبەری]] (کۆچی دوایی ٩٢٣) ناوی نۆزدە کوڕی ھێناوە. {{Sfn|Hinds|1990}} یەزیدی سێیەم نەوەی خەلیفەی گەورەی ئومەوی [[عەبدولمەلیک کوڕی مەروان]] بووە .

یەزید کوڕی شازادەیەکی فارس بوو کە وەک خەزوورێک درابوو بە خەلیفەی [[وەلید کوڕی عەبدولمەلیک|وەلیدی یەکەم]]. دایکی ناوی شا عەفرید بوو، کچی پێرۆز بوو. [[محەممەد کوڕی جەریر تەبەری|تەبەری]] دوو دووانەی یەزید لەسەر ڕەچەڵەکی خۆی دەھێنێتەوە:

: من کوڕی [[خەسرەوی دووەم|خەسرەوم]]، باپیرم [[مەڕوان کوڕی حەکەم|مەروان]] بوو،
: قەیسەر باپیرم بوو و باپیرمیش [[خاگان]] بوو.

تەبەری زیاتر وەسفەکانی یەزید بە باڵا بەرز و قۆز تۆمار دەکات.

=== ڕۆڵی لە ڕووخانی وەلید ===
لە سەردەمی [[وەلید کوڕی یەزید]]ی ئامۆزایدا، یەزید لە دژی «بێ ئەخلاقی» وەلید قسەی کرد کە جیاکاری بەناوی عەرەبی بەنو قەیس لە دژی یەمەنییەکان و موسڵمانانی غەیرە عەرەبی لەخۆگرتبوو، و یەزید پشتگیری زیاتری لەلایەن قەدەرییە و مورجییە (باوەڕداران بە [[خواستی ئازاد|ئیرادەی ئازادی]] مرۆڤەوە) وەرگرت. یەزید خۆی خستە ناو دیمەشق و بە کودەتایەک وەلیدی لە پۆستەکەی لابرد و دوابەدوای ئەمە بە خەرجکردنی پارە لە خەزێنە.

بەگوێرەی گێڕانەوەی خودی یەزید، یەزید عەبدولعەزیزی کوڕی حەجاجی کوڕی عەبدولمالیکی ناردووە بۆ ئەوەی لە ئەلبەخرە چاوی بە وەلید بکەوێت. عەبدولعەزیز پێشنیاری دامەزراندنی مەجلیسی خێڵەکی (''[[شورا]]'')ی کرد بۆ بڕیاردان لەسەر داھاتووی شانشینییەکە. وەلید ئەم پێشنیارەی ڕەتکردەوە و ھێرشی کردە سەر، بەو کارە ژیانی لەدەستدا. یەزید سەری وەلیدی بەرزکردبووەوە «لە سەر نەیزێک و بە دەوری دیمەشقدا نمایشی کرد»؛ پاشان یەزید کوڕەکانی وەلیدی عوسمان و حەکامی زیندانی کرد، کە وەلید وەک میراتگری خۆی دەستنیشان کردبوو.

== حوکمڕانی ==
[[پەڕگە:Al-Walid_ibn_Abdul-Rahman_-_Inscribed_Pound_Weight_-_Walters_476_-_Top_edited.jpg|وێنۆک|نووسراوەکەی کێشی پاوند کە لە سەرەوەی بە ڕێنووسێکی گۆشەیی ناسراوە بە کوفیک مۆر کراوە، یەزیدی سێیەم وەبیر دەھێنێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://art.thewalters.org/detail/11026|سەردێڕ=Inscribed Pound Weight, 126 AH/AD 743 (Early Medieval). Acquired by Henry Walters, 1914, 47.6 {{!}} The Walters Art Museum}}&lt;/ref&gt;]]
یەزید لە کاتی دەستبەکاربوونیدا ڕوونی کردەوە کە بەناوی کتێبی خوا و سوننەتی پێغەمبەرەکەیەوە یاخی بووە و ئەمەش دڵنیابوونە لەوەی کە بەھێزەکان نێچیری لاوازەکان نەبن. بەڵێنیدا «سەرقاڵی ھیچ کارێکی بیناسازی نەبێت، ھیچ پارەیەک لە ژن و منداڵدا بەفیڕۆ نەدات، ھیچ پارەیەک لە پارێزگایەکەوە بۆ پارێزگایەکی دیکە نەگوازێتەوە» بەبێ ھۆکار، «ھیچ سەربازێک بۆ ماوەیەکی زۆر لە مەیدانەکەدا نەھێڵێتەوە»، و باجی زیادە لەسەر [[زیمە]] نەکات؛ بەڵکو خۆی لە ھەڵاواردن دەپاراست و لە کاتی خۆیدا پارەکانی دەدا. بەڵێنی دەستلەکارکێشانەوەی دا ئەگەر نەیتوانی ئەم ئامانجانە بەدەست بھێنێت، و لە بنەڕەتدا دەستی بە [[شورا]] گرت – بۆ خەلافەتێکی ھەڵبژێردراو.

بۆ پشتگیری سیاسی لە سەرانسەری پارێزگاکاندا دوای کودەتاکەی، یەزید ستراتیژیەتی فراوانکردنی پشتیوانی دەوڵەتی پەیڕەو کرد. فەرمانی بە نوێنەرانی خۆی لە میسر کرد کە مووچەی سەربازی گەورە بکەن و سی ھەزار چەکداری نوێیان بۆ تۆمارەکە زیاد کرد، ئەمەش بە سەرکەوتوویی دڵسۆزی گاریسۆنی عەرەبی میسری بۆ ڕژێمەکەی مسۆگەر کرد. {{Sfn|Lev|2022}}

تەبەری نازناوی یەزید «کەمکەرەوە» (''نەقیس'') تۆمار دەکات، کە بەھۆی ئەوەی ساڵانەی سەربازی بە ڕێژەی ١٠٪ کەمکردووەتەوە، لەکاتێکدا کە سەرۆکی پێشووی بەڵێنی زیادکردنی دابوو. بەپێی نەریتی جەماوەری ئیسلامی کە بە شێوازێکی ئاپۆکالیپتیک تۆمار کراوە، یەزید خۆی دەچووە ناو بازاڕەوە.

شاری [[حومس]] بەیعەتیان بە یەزید ڕەتکردەوە و چەندین بزووتنەوەی ناڕازی دیکەش لە دژی یەزید ھەبوون. ئامۆزایەکی دیکەی بە ناوی مەروان کوڕی محەممەد والی ئەرمینیا سەرەتا پشتگیری لە وەلید کردبوو و لە کاتی مردنی وەلیددا چووە ناو عێراق بۆ تۆڵەسەندنەوە. لە کۆتاییدا مەروان لە دەوری یەزید گردبوونەوە.

=== ئیدارەی یەزیدی سێیەم ===
یەزید مەنسووری کوڕی جومھوری بۆ جێگرتنەوەی یوسف کوڕی عومەر وەک پارێزگاری عێراق دەستنیشان کرد. لە ١٥ی ئایاردا، یەزید نامەیەکی نووسی، کە لە سەرچاوە زارەکییەکان لە ئەلمەدائینی (بە تەبەری بەرھەم ھێنراوەتەوە) و لە ئەلبەلادوریدا پارێزراو بووە. پشتگیری لە بنەماڵەی ئومەوی دەکات تا بەڵام «دوژمنی خوا» ئەلوەلیدی دووەم ناگرێتەوە، لەو کاتەدا وەشانی یەزید لە ڕووداوەکەی ئەلبەخرەدا دەخاتە ڕوو. لە کۆتاییدا، وەرگێڕانی تەبەری وای کردووە یەزید ھانی عێراقییەکان بدات کە شوێن مەنسووری کوڕی جومھور بکەون.

دواتر یوسف کوڕی عومەر زیندانی کرا و دواتر لەلایەن کوڕی خالید کوڕی عەبدوڵڵای قەسرییەوە کوژرا. مەنسوور ھەوڵیدا نەسر کوڕی سەیار پارێزگاری خوراسانی لە کارەکەی دووربخاتەوە، بەڵام نەسر ڕەتیکردەوە ئەمە قبوڵ بکات. لە بەرامبەر دژایەتی جودای کرمانی، نەسر بانگھێشتی حەریسی کوڕی سوورەیجی کرد بۆ گەڕانەوە لە مانەوەی سێزدە ساڵەی لە خاکی تورگێش. ئەلحەریث بە عەزی زرێپۆشێکی وردەوە کە خاقان پێی بەخشیبوو گەیشتە لای و پشتیوانی زۆر کەسی لە خوراسان بەدەستھێنا.

== مەرگ ==
یەزید لە نیسانی ٧٤٤ تا ٤ی تشرینی یەکەمی ٧٤٤ حوکمڕانی [[خەلافەتی ئومەوی]] کردووە. یەزید ناوی ئیبراھیمی برای وەک جێنشینی خۆی ناوە. یەزید بەھۆی وەرەمێکی مێشکەوە نەخۆش کەوت و لە ٣ یان ٤ی تشرینی یەکەمی ساڵی ٧٤٤ کۆچی دوایی کرد. ئیبراھیم بەپێی پێویست شوێنی گرتەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

=== کتێبنامە ===
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=al-Tabari|یەکەم=Muhammad ibn Jarir|سەردێڕ=The Waning of the Umayyad Caliphate|بڵاوکەرەوە=SUNY|ساڵ=١٩٨٩|زنجیرە=History|بەرگ=٢٦|شوێن=Albany|translator-last=Hillenbrand|translator-first=Carole|بەستەری نووسەر=Muhammad ibn Jarir al-Tabari|translator-link=Carole Hillenbrand}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Biesterfeldt|یەکەم=Hinrich|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=OHxTDwAAQBAJ|سەردێڕ=The Works of Ibn Wāḍiḥ al-Yaʿqūbī (Volume 3): An English Translation|دوایین٢=Günther|یەکەم٢=Sebastian|ڕێکەوت=٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Brill|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٣٥٦٢١-٤|شوێن=Leiden}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Glubb|یەکەم=John|سەردێڕ=The Empire of the Arabs|بڵاوکەرەوە=Hodder and Stoughton|ساڵ=١٩٦٣|شوێن=London}}
** {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lev|یەکەم=Yaacov|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=6GVjEAAAQBAJ|سەردێڕ=War and Society in the Eastern Mediterranean, 7th-15th Centuries|بڵاوکەرەوە=[[Brill Publishers|BRILL]]|ساڵ=٢٠٢٢|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٤٧٤٤٧-٥|بەستەری نووسەر=Yaacov Lev}}
{{خەلیفەکانی موسڵمانان}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیسلام|مێژووی ئیسلام|سیاسەت}}
{{پۆلی کۆمنز|Yazid III}}

[[پۆل:مردووانی ٧٤٤]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ٧٠١]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>dnff6n6xgy6zspdn3f5fumxu7qpt5mg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پۆل:لەدایکبووانی ٧٠٩</title>
    <ns>14</ns>
    <id>304284</id>
    <revision>
      <id>1694041</id>
      <parentid>1672698</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T21:57:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|709 births}}</comment>
      <origin>1694041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="105" sha1="t8prjsljlz6ly9phheo7evq77ch0xj4" xml:space="preserve">{{پۆلی کۆمنز|709 births}}

[[پۆل:٧٠٩]]
[[پۆل:لەدایکبووان بەپێی ساڵ]]</text>
      <sha1>t8prjsljlz6ly9phheo7evq77ch0xj4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شاھید ١٣٦</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304296</id>
    <revision>
      <id>1693818</id>
      <parentid>1693130</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:30:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Shahed 136}}</comment>
      <origin>1693818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15201" sha1="6hhgc1g0b2s34luj0grva2k14xo3g78" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}}
{{Infobox weapon|name=شاھید ١٣٦|image=2023 IRGC Aerospace Force achievements Exhibition in Qom (33).jpg|image_size=300|caption=شاھید ١٣٦ێک لە پێشانگایەکدا|type=فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی هێرشبەری یەک ئاڕاستە|designer=پیشەسازییەکانی ئاسمانیی شاھید|manufacturer=پیشەسازییەکانی ئاسمانیی شاھید؛&lt;ref name=&quot;manufacturer&quot;/&gt; ڕووسیا&lt;ref name=jensen/&gt;|origin=[[ئێران]]|used_by=ئێران&lt;br&gt;[[ڕووسیا]] (وەک گێران-٢)|is_missile=Yes|wingspan={{cvt|2.5|m|ft}}|length={{cvt|3.5|m|ft}}|weight={{cvt|200|kg|lb}}|is_ranged=Yes|guidance=[[ڕێنیشاندەری مانگی دەستکرد|GNSS]]، [[سیستەمی ڕێنیشاندەری سڕکەر|INS]]،&lt;ref name=&quot;#0700&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ئیش=eurasiantimes.com |ناونیشان=https://www.eurasiantimes.com/hitting-bulls-eye-russia-has-upgraded-iranian-shahed-136-kamikaze/ |سەردێڕ=Russia Has 'Upgraded' Iranian Shahed-136 Kamikaze Drones to Boost Its Lethality &amp; Accuracy -- Military Experts |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|یەکەم=Ashish |دوایین=Dangwal |ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt; ئەگەری [[ناسرینەوەی خۆکارانەی ئامانج]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://en.defence-ua.com/weapon_and_tech/whats_the_russias_new_ai_powered_shahed_136_and_what_its_capable_of-13011.html |سەردێڕ=What's the russia's New AI-Powered Shahed-136 and What It's Capable of |وێبگە=Defense Express}}&lt;/ref&gt;|number=نەزانراو|propellant=|ceiling=|altitude=|accuracy=|launch_platform=[[JATO|فڕینی بەھۆی مووشەک]]|speed=دەوروبەری {{cvt|185|km/h|mph}}|wars=* [[ھێرشی ڕووسیا بۆ ئوکراینا]]
* [[ھێرشەکانی ٢٠٢٢ی ئێران بۆ سەر ھەرێمی کوردستان]]
* [[ھێرشی نیسانی ٢٠٢٤ی ئێران بۆ سەر ئیسرائیل|پەلامارەکانی نیسانی ٢٠٢٤ی ئێران لە ئیسرائیل]]
* [[جەنگی ٢٠٢٦ی ئێران]]|unit_cost=$١٩٣٬٠٠٠&lt;ref name=Buncombe /&gt; (ھەناردەکردن؛ خەمڵاندنە جیاوازەکان بۆ تێچووی بەرهەمهێنانی ناوخۆیی لە $١٠٬٠٠٠ بۆ $٥٠٬٠٠٠)&lt;ref name=elpais-20221012&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://english.elpais.com/international/2022-10-12/iranian-suicide-drones-russias-new-favorite-weapon-in-ukraine-war.html |سەردێڕ=Iranian 'suicide' drones: Russia's new favorite weapon in Ukraine war |دوایین=Segura |یەکەم=Cristian |وێبگە=El Pail |ڕێکەوت=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221017191033/https://english.elpais.com/international/2022-10-12/iranian-suicide-drones-russias-new-favorite-weapon-in-ukraine-war.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Newdick&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;guardian-20221019&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Financial toll on Ukraine of downing drones 'vastly exceeds Russian costs' |ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2022/oct/19/financial-toll-ukraine-downing-drones-vastly-exceeds-russia-costs |دوایین=Boffey |یەکەم=Daniel |newspaper=The Guardian |ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;airspacemag20jan23&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Chris |دوایین=Gordon |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.airandspaceforces.com/article/cheap-uavs-exact-high-costs/ |سەردێڕ=Cheap UAVs Exact High Costs |ئیش=Air &amp; Space Forces Magazine |ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;|filling_weight={{convert|50|kg}};&lt;ref name=&quot;janes17may23&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=IRGC confirms specs for Shahed-136 attack UAV|ناونیشان=https://www.janes.com/defence-news/news-detail/irgc-confirms-specs-for-shahed-136-attack-uav|وێبگە=[[Janes Information Services]]|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230528183124/https://www.janes.com/defence-news/news-detail/irgc-confirms-specs-for-shahed-136-attack-uav|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
{{convert|90|kg}} (ڕووسیا لە دوای ٢٠٢٤)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی شوباتی ٢٠٢٥|سەردێڕ=IRGC confirms specs for Shahed-136 attack UAV|ناونیشان=https://militarnyi.com/en/news/ukrainian-defense-intelligence-russians-significantly-modernized-shahed-and-gerbera-drones/}}&lt;/ref&gt;|engine=[[Limbach L550E|بزوێنەری پەیستۆنی MD-550]]|vehicle_range={{cvt|2500|km}}&lt;ref name=&quot;janes17may23&quot;/&gt;}}'''شاھید ١٣٦''' ({{langx|fa|شاهد ۱۳۶}})، کە بە ناوی ڕووسییەکەی '''گێران-٢''' ({{langx|ru|Геرانь-2}}؛)فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی هێرشبەری یەک ئاڕاستەی بەرهەمهێنراوی [[ئێران|ئێرانە]]،&lt;ref name=&quot;Russia's Changes in the Conduct of War Based on Lessons from Ukraine&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Andreika |یەکەم١=Vytis |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Russia's Changes in the Conduct of War Based on Lessons from Ukraine: Adapting Technology, Force Structures, and the Defence Industry |ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/399507848_Russia%27s_Changes_in_the_Conduct_of_War_Based_on_Lessons_from_Ukraine_Adapting_Technology_Force_Structures_and_the_Defence_Industry |journal=Mūsų žinynas |بەرگ=٤١|issue=1 |پەڕەکان=٢٧٤–٣٠٣|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CSIS_Cost&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.csis.org/analysis/calculating-cost-effectiveness-russias-drone-strikes |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Calculating the Cost-Effectiveness of Russia's Drone Strikes |بڵاوکەرەوە=Center for Strategic and International Studies (CSIS)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SensusQ Analysis on the Shahed 131, 136, 238 One-Way Attack UAVs&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.sensusq.com/blog/sensusq-analysis-on-the-shahed-131-136-238-one-way-attack-uavs |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250914214954/https://www.sensusq.com/blog/sensusq-analysis-on-the-shahed-131-136-238-one-way-attack-uavs |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=SensusQ |سەردێڕ=SensusQ Analysis on the Shahed 131, 136, 238 One-Way Attack UAVs |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; هەروەها وەک فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی [[کامیکازێ|کامیکازی]] یان فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی خۆکوژ ناسراوە،&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.gov.uk/government/news/uk-sanctions-iran-over-kamikaze-russian-drones |وێبگە=gov.uk |ref=Shahed Aviation Industries: the Iranian manufacturer of the Shahed drones which have been used by Russia during its illegal invasion of Ukraine. Shahed Aviation Industries is subject to an asset freeze |سەردێڕ=UK sanctions Iran over kamikaze Russian drones}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;defex&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;usip-20221017&quot; /&gt; لە شێوەی [[فڕۆکەی بێفڕۆکەوان|فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی]] سەربەخۆی پاڵنراو بە پەروانەی دواوە. لەلایەن کۆمپانیای دەوڵەتیی ئێرانی ھێسا بە هاوکاریی پیشەسازییەکانی ئاسمانیی دیزاین و دروست کراوە.&lt;ref name=&quot;manufacturer&quot;&gt;{{cite press release|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/jy1104|title=Treasury Targets Actors Involved in Production and Transfer of Iranian Unmanned Aerial Vehicles to Russia for Use in Ukraine|author=&lt;!--Not stated--&gt;|date=November 15, 2022|website=[[United States Department of the Treasury|U.S. Department of the Treasury]]|access-date=13 September 2023|quote=Shahed Aviation Industries Research Center (SAIRC), subordinate to the IRGC ASF, has designed and manufactured several Shahed-series UAV variants, including the Shahed-136 one-way attack UAV ...}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite press release|author=&lt;!--Not stated--&gt;|title=Ukrainian experts identify Iranian producer of Shahed drones|url=https://www.ukrinform.net/amp/rubric-ato/3798050-ukrainian-experts-identify-iranian-producer-of-shahed-drones.html|location=Kyiv|publisher=[[Ukrinform]]|agency=|date=10 December 2023|access-date=2024-01-11|quote=The Shahed-131\136 type one-way attack drones, which Russia has been using to attack Ukraine since September 2022, are produced by the Iranian state-run Iran Aircraft Manufacturing Industrial Company}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

تەقەمەنییەکەی بۆ هێرشکردنە سەر ئامانجەکانی سەر زەوی لە دوورەوە دیزاین کراوە. فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکە بە شێوەیەکی ئاسایی بە کۆمەڵ لە سەکۆی هەڵدانی تایبەتەوە دەهاویژرێن. یەکەم دیمەنی گشتیی فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکە لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ بڵاوکرایەوە.&lt;ref name=&quot;Newdick&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Newdick|یەکەم١=Thomas|سەردێڕ=Russia Bombards Ukraine With Iranian 'Kamikaze Drones'|ناونیشان=https://www.thedrive.com/the-war-zone/russia-bombards-ukraine-with-iranian-kamikaze-drones|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ئیش=The Drive|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221017191044/https://www.thedrive.com/the-war-zone/russia-bombards-ukraine-with-iranian-kamikaze-drones|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|زمان=en|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ڕووسیا کەڵکی زۆری لە شاهیدد ١٣٦/گێران-٢ وەرگرتووە لە [[ھێرشی ڕووسیا بۆ ئوکراینا|جەنگی ڕووسیا و ئوکراینا]]، بە تایبەتی لە پەلامارەکانی بۆ سەر ژێرخانی ئوکراینا، و وەشانێکی خۆی بە کۆمەڵ بەرهەم دەهێنێت.&lt;ref name=&quot;jensen&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Jensen|یەکەم١=Benjamin|دوایین٢=Atalan|یەکەم٢=Yasir|سەردێڕ=Drone Saturation: Russia's Shahed Campaign|وێبگە=CSIS|ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.csis.org/analysis/drone-saturation-russias-shahed-campaign}}&lt;/ref&gt;

لە وەڵامی کاریگەریی ئەم فڕۆکە بێفڕۆکەوانانەدا، ئوکراینا لە ساڵی ٢٠٢٥ هاوشێوەکانی شاهید-١٣٦ی خۆی بۆ هێرشی دوورمەودا پەرەپێدا. باتیاری ئوکراینی لەلایەن دیپسترایک‌ تەک لە ئایاری ٢٠٢٥ و ئارتێمیس ALM-20ی ئەمریکی-ئەورووپی لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ ڕاگەیەندرا. فڕۆکەی بێفڕۆکەوان لە شێوەی ALM-20 لە هێرشەکانی ناوچەکانی [[مۆسکۆ|موسکۆ]] و [[ڕۆستۆڤ لەسەر دۆن|ڕۆستۆڤ لەسەر دۆندا]] بەکارهێنران،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Syngaivska |یەکەم=Sofiia |ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://en.defence-ua.com/weapon_and_tech/auterion_shows_test_footage_of_the_artemis_alm_20_the_ai_guided_drone_used_in_attacks_on_russia-16175.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=en.defence-ua.com |زمان=en |سەردێڕ=Auterion Shows Test Footage of the Artemis ALM-20 – the AI-Guided Drone Used in Attacks on russia {{!}} Defense Express}}&lt;/ref&gt; لەکاتێکدا فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوانی هاوشێوەی باتیار لە هێرشێکدا بۆ سەر وێستگەی ھەناردەکردنی نەوتی ئوست لووگا بینرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی میدیای دەنگوڕەنگی|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=edMSuVR3Iqw|سەردێڕ=Ust-Luga Fuel Terminal Attacked Again! By Ukrainian Shahed Variants|ڕێکەوت=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦|دوایین=Suchomimus|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦|via=YouTube}}&lt;/ref&gt;

لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥، [[سوپای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سوپای ویلایەتە یەکگرتووەکان]] ڕایگەیاند کە فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی لوکاس پەرەپێداوە، کە کۆپییەکی شاهید ١٣٦ە و لە ڕێگەی ئەندازیاریی پێچەوانەی شاهید ١٣٦ی دیزاینکراوی ئێرانەوە دروستکراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Britzky |یەکەم=Haley |ڕێکەوت=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.cnn.com/2025/12/03/politics/drones-us-iran-middle-east |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=CNN |زمان=en |سەردێڕ=US sets up one-way attack drone squadron in the Middle East after reverse-engineering Iranian drone}}&lt;/ref&gt; یەکەم بەکارهێنانی بە فەرمی پشتڕاستکراوەی لوکاس لە شوباتی ٢٠٢٦ بوو، لە دژی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|هێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران]] لە سەردەمی [[جەنگی ٢٠٢٦ی ئێران]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://militarnyi.com/en/news/u-s-presents-low-cost-lucas-strike-drone-inspired-by-shahed/ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Militarnyi |زمان=en-US |سەردێڕ=U.S. Presents Low-Cost LUCAS Strike Drone Inspired by Shahed}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Fletcher |یەکەم=Zita |ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.defensenews.com/unmanned/2025/12/04/centcom-launches-new-suicide-drone-attack-force-in-middle-east/ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Defense News |زمان=en |سەردێڕ=CENTCOM launches new 'suicide drone' attack force in Middle East}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوە ==
&lt;references /&gt;
{{تووڵی دەروازە|ئێران|شەڕ|فڕین}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}}
{{پۆلی کۆمنز|Shahed 136}}</text>
      <sha1>6hhgc1g0b2s34luj0grva2k14xo3g78</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تەرلان پەروانە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304330</id>
    <revision>
      <id>1693828</id>
      <parentid>1692966</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:34:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Tarlan Parvaneh}}</comment>
      <origin>1693828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7622" sha1="5f61p31upn4m57rke3fnzv0p1p5av8j" xml:space="preserve">{{short description|ئەکتەری ئێرانی (لەدایکبووی ١٩٩٨)}}
{{Infobox person|name=تەرلان پەروانە|image=Tarlan Parvaneh (cropped).jpg|alt=|caption=پەروانە لە [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر|٤٠ەمین فێستیڤاڵی فیلمی فەجر لە ساڵی ٢٠٢٢]]|birth_name=&lt;!-- خۆگەر جیاواز بێت لە ناو --&gt;|birth_date={{birth date and age|1998|07|09}}|birth_place=[[شیراز]]، ئێران|death_date=|death_place=|occupation=ئەکتەر|years_active=٢٠٠٢–ئێستا}}
'''تەرلان پەروانە''' ({{langx|fa|ترلان پروانه}}؛ لەدایکبووی ٩ی تەممووزی ١٩٩٨) ئەکتەرێکی [[ئێران|ئێرانییە]]. چەندین خەڵاتی بەدەستھێناوە، لەوانە پاڵێوراوکردن بۆ [[خەڵاتەکانی حافز|خەڵاتی حافز]] و خەڵاتی فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی شار. خەڵاتی فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی منداڵان و مێرمنداڵانی بەدەستھێناوە بۆ ڕۆڵگێڕانی لە فیلمی ''ئۆکتۆپۆس ١: ئەنکەوت سەپید'' (٢٠١١).

== کاری ھونەری ==
تەرلان پەروانە یەکەم دەرکەوتنی سینەمایی خۆی لە ساڵی ٢٠٠٥دا بە فیلمی «چەپدەست» ئەنجامدا و لەو کاتەوە لە زیاتر لە ٦٠ پڕۆژەی سینەمایی و تەلەڤیزیۆنیدا بەشداری کردووە.

تواناکانی خۆی لە فیلمی منداڵانی «ئۆکتۆپۆس» (٢٠١١) پیشاندا.

بەشێک لەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی کە تێیاندا دەرکەوتووە بریتیین لە «خەڵاتی گەورە» (٢٠٠٤)، «لەژێر تیغ» (٢٠٠٦)، «مەلەکوت» (٢٠١٠) و «سەرزەمینی دایکم» (٢٠١٣).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.entekhab.ir/fa/news/817171/ |سەردێڕ=Tarlan Parvaneh}} Entekhab News&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1392/07/19/163378/ |سەردێڕ=Tarlan Parvaneh}} [[ئاژانسی هەواڵی تەسنیم]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://namnak.com/%D8%AA%D8%B1%D9%84%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%87.p67299 |سەردێڕ=Tarlan Parvaneh}} Namnak News&lt;/ref&gt;

== فیلمۆگرافی ==

=== فیلم ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot; style=&quot;font-size:100%&quot;
! scope=&quot;col&quot; |ساڵ
! scope=&quot;col&quot; |ناونیشان
! scope=&quot;col&quot; |ڕۆڵ
! scope=&quot;col&quot; |دەرهێنەر
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; |تێبینییەکان
|-
! scope=&quot;row&quot; |٢٠٠٤
|''دوا خەون''
|
|مێھرداد خۆشبەخت
|
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; |٢٠٠٦
|''چەپدەست''
|کچی سارا
|ئارش مەعیریان
|
|-
|''عاشق''
|
|ئەفشین شێرکەت
|
|-
|''نیوەی من، نیوەی تۆ''
|
|وەحید نیکاھـ ئازاد
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |٢٠٠٧
|''پاپیتال''
|کچی جەلیلی
|ئەردەشێر شالیلە
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |٢٠١١
|''ئۆکتۆپۆس ١: ئەنکەوت سەپید''
|ئەنکەوت سەپید
|جەواد ھاشمی
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; |٢٠١٢
|''بێ ماڵئاوایی''
|مەریەم
|ئەحمەد ئەمینی
|
|-
|''مرۆڤەکان''
|
|موحسین تەوەکولی
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |٢٠١٣
|''بەخاطری پۆنە''
|
|ھاتف عەلیمەردانی
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; |٢٠١٤
|''ژیانی ھاوسەرگیریی بەڕێز مەحموودی و ھاوسەرەکەی''
|نگین مەحموودی
|ڕووحوڵڵا حیجازی
|
|-
|''مردن لە شەھریوەردا''
|
|ھاتف عەلیمەردانی
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |٢٠١٥
|''شەفتی شەو''
|سارا
|[[نیکی کەریمی]]
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |٢٠١٦
|''دەستەکانی سیاوەش''
|
|ئەمیر ئەسکەندەری
|
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; |٢٠١٧
|''فێراری''
|گوڵنار
|عەلیرەزا داوودنژاد
|
|-
|''گەیست ٢''
|نوقرە
|سائید سۆھیلی
|
|-
|''پەریسا''
|
|مەحمەدرەزا ڕەحمانی
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; |٢٠١٨
|''جادەی کۆن''
|شەیدا
|مەنیژە حیکمەت
|
|-
|''ئەنکەوت سەپید ٢''
|ئەنکەوت سەپید
|جەواد ھاشمی
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; |٢٠١٩
|''ئەنکەوت سەپید ٣''
|ئەنکەوت سەپید
|جەواد ھاشمی
|
|-
|''مصائب شیرین ۲''
|مانا
|عەلیرەزا داوودنژاد
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; |٢٠٢٠
|''پشیلەی ڕەش''
|ڕەھا
|کەریم مەحەمەد ئەمینی
|
|-
|''بۆ ھەمیشە''
|
|ئومێد ئەمین نگارشی
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |٢٠٢١
|''خەونی سۆھراب''
|
|عەلی قەویتەن
|
|-
| scope=&quot;row&quot; |٢٠٢٢
|''عەلەفزار''
|ئیلھام
|کازم دانشی
|
|}

=== زنجیرە ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot; style=&quot;font-size:100%&quot;
! scope=&quot;col&quot; |ساڵ
! scope=&quot;col&quot; |ناونیشان
! scope=&quot;col&quot; |ڕۆڵ
! scope=&quot;col&quot; |دەرهێنەر
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; |پلاتفۆرم
|-
! scope=&quot;row&quot; |٢٠١٣
|''نفوذ''
|مێھرنووش
|ئارش تەمورنژاد
| rowspan=&quot;3&quot; |[[ڤی سی دی|ڤیدیۆ سی دی]]
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; |٢٠١٩
|''ڕالی ئێرانی''
|خۆی
|ئارش مەعیریان
|-
|''ڕەقس لەسەر شووشە''
|نگار
|مەھدی گوڵستانە
|-
! scope=&quot;row&quot; |٢٠٢٠
|''ئێم شوو''
|خۆی
|[[مەجید ساڵحی]]
|نماوا
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; |٢٠٢١
|''سیاوەش''
|مارال خالقی
|سرووش مەحەمەدزادە
|نماوا
|-
!''شەوەکانی مافیا''
|خۆی
|سەعید ئەبوتالیب
|[[فیلیمۆ]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |٢٠٢٢–٢٠٢٣
|''باوکی ڕۆحی''
|خۆی
|سەعید ئەبوتالیب
|[[فیلمنێت]]
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; |٢٠٢٤
|''گەردنبڕین''
|تناز سابتی
|سامان سالوور
|[[فیلمنێت]]
|-
|''غەریبی''
|وەحیدە
|ئەمیر پورکیان
|نماوا
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; |٢٠٢٥–٢٠٢٦
|''سووشوون''
|فیردەوس
|[[نێرگز ئابیار]]
|نماوا
|-
|[[کازیوەی خومار (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)]]
|مەحبوبە
|[[نێرگز ئابیار]]
|شەیدا
|}

== خەڵات و ڕێزلێنانەکان ==

* ھەڵبژێردراوی ھەمایشی «ڕۆڵی مێرمنداڵان لە پێشبردنی ئامانجەکانی شۆڕشی ئیسلامی»&lt;ref&gt;[http://isna.ir/fa/news/93041609371/نویسندگان-و-هنرمندان-برگزیده-حوزه-نوجوان برگزیده همایش «نقش نوجوانان در پیشبرد اهداف انقلاب اسلامی»]&lt;/ref&gt;
* وەرگرتنی پەڕوانەی زێڕین لە بیست و پێنجەمین فێستیڤاڵی فیلمی منداڵان و مێرمنداڵانی [[ئەسفەھان|ئیسفەھان]] (لە ساڵی ٢٠١١دا)&lt;ref&gt;[http://www.sourehcinema.com/Festival/People/Activity.aspx?Id=138403170113&amp;Kind=Full جشنواره‌های مربوط به ترلان پروانه]&lt;/ref&gt;

== بەستەرە دەرەکییەکان ==

* {{IMDb name|id=nm5503403}}
* {{Instagram|tarlan_parvanee}}

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;
{{پۆلی کۆمنز|Tarlan Parvaneh}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٨]]
[[پۆل:ئەکتەرانی شیراز]]
[[پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکان]]
[[پۆل:زیندووان]]</text>
      <sha1>5f61p31upn4m57rke3fnzv0p1p5av8j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڤیلهێلم کاناریس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304367</id>
    <revision>
      <id>1694077</id>
      <parentid>1675266</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:37:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Wilhelm Canaris}}</comment>
      <origin>1694077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4942" sha1="0ddo949e8m3nd9ox5b65tdx34icdyon" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific_prefix = 
| name             = ڤیلهێلم کاناریس
| honorific_suffix = 
| image            = Bundesarchiv Bild 146-1979-013-43, Wilhelm Canaris.jpg
| image_size       = 
| caption          = کاناریس لە ساڵی ١٩٤٠دا
| order            = پێنجەمین
| office           = سەرۆکی [[ئابڤێر]]
| term_start       = ١ی کانونی دووەمی ١٩٣٥
| term_end         = ١٢ی شوباتی ١٩٤٤
| deputy           = [[هانس ئۆستەر]]
| predecessor      = [[کۆنڕاد پاتسیگ]]
| successor        = [[گەورگ هانسن]]
| birth_name       = ڤیلهێلم فرانز کاناریس
| birth_date       = {{birth date|df=y|١٨٨٧|٠١|٠١}}
| birth_place      = [[ئاپلێربێک]]، دورتموند، [[پارێزگای ڤێستفالیا]]، [[شانشینی پرووسیا]]، [[ئیمپراتۆریەتیی ئەڵمانی]]
| death_date       = {{death date and age|df=y|١٩٤٥|٠٤|٠٩|١٨٨٧|٠١|٠١}}
| death_place      = کامپی دەستبەسەرکردنی فلۆسنبوورگ، [[فلۆسنبوورگ]]، [[ئەڵمانیای نازی]]&lt;br/&gt;{{Coord|49.734958|12.35577|display=inline|region:DE-BY_type:landmark|name=شوێنی لەسێدارەدانی ئەندامانی پیلانی ٢٠ی تەممووز}}
| death_cause      = لەسێدارەدان بە هەڵواسین
| resting_place    = 
| citizenship      = 
| party            = 
| spouse           = ئێریکا ڤاگ (١٩١٩)
| children         = ٢
| education        = ئەکادیمیای دەریاییی ئیمپراتۆریی ئەڵمانی
| allegiance       = [[ئیمپراتۆریەتیی ئەڵمانی]]&lt;br /&gt;[[کۆماری ڤایمەر]]&lt;br /&gt;[[ئەڵمانیای نازی]]&lt;br /&gt;[[بەرەنگاربوونی ئەڵمانی بۆ نازیزم]]
| branch           = {{plainlist|
* [[هێزی دەریاییی ئیمپراتۆریی ئەڵمانی]]
* ''[[ڕایخسمارینە]]''
* ''[[کریگسمارینە]]''
}}
| service_years    = ١٩٠٥–١٩٤٤
| rank             = ئەدمیراڵ
| unit             = 
| commands         = {{plainlist|
* SM U-38
* SM UC-27
* SM U-47
* SM U-34
* SM UB-128
* [[کەشتیی شلێزیەن|SMS Schlesien]]
* [[قەڵای سوینەموندە]]
* [[ئابڤێر]]}}
| battles          = {{tree list}}
* [[جەنگی جیهانیی یەکەم]]
** [[شەڕی کۆرۆنێل]]
** [[شەڕی دوورگەکانی فۆڵکلاند]]
** [[شەڕی ماس ئا تیێرا]]
* [[جەنگی جیھانیی دووەم]]
{{tree list/end}}
| mawards          = [[خاچی ئاسنین]] (پۆلی یەکەم)&lt;br&gt;[[نیشانەی جەنگی ژێردەریایی]]&lt;br&gt;[[خاچی ئەڵمانی]] (زیو)
}}

'''ڤیلهێلم فرانز کاناریس''' (١ی کانونی دووەمی ١٨٨٧ – ٩ی نیسانی ١٩٤٥) ئەدمیراڵێکی ئەڵمانی و سەرۆکی دەزگای هەواڵگریی سەربازیی ئەڵمانیا (''[[ئابڤێر]]'') بوو لە ساڵانی ١٩٣٥ تا ١٩٤٤.{{sfn|Höhne|1979|p=4}} لە سەرەتادا پشتیوانی [[ئەدۆڵف ھیتلەر|ئەدۆلف هیتلەر]] و [[پارتی نازی]] بوو، بەڵام لە دوای داگیرکردنی پۆڵەندا لە ساڵی ١٩٣٩دا، کاناریس هەڵوێستی دژبەریانەی بەرامبەر هیتلەر وەرگرت و لە سەردەمی [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیهانیی دووەمدا]] دەستی کرد بە ئەنجامدانی جۆرەکانی بەرەنگاریی چالاک و ناچالاک.{{sfn|Höhne|1979|p=4}}

وەک سەرۆکی دەزگای هەواڵگریی سەربازیی [[ئەڵمانیای نازی]]، لە پێگەیەکی بەهێزدا بوو بۆ بەشداری لە بەرەنگاربوونەوە و تێکدانی هەوڵە جەنگییەکانی نازییەکاندا. کاتێک دۆخی جەنگەکە لە دژی ئەڵمانیا شکایەوە، کاناریس و چەندین ئەفسەری تر دژایەتییە نهێنییەکانی خۆیانیان بۆ دەسەڵاتی نازییەکان بەهێزتر کرد. تا ساڵی ١٩٤٥، کارەکانی بەرەنگاربوونەوە و تێکدانی پلانەکانی لە دژی ڕژێمی نازی ئاشکرا بوون؛ لە ئەنجامدا کاناریس بە تۆمەتی «خیانەتی گەورە» لە کامپی فلۆسنبوورگدا لەسێدارە درا، ڕێک لەو کاتەی هێزەکانی هاوپەیمانان بەرەو باشووری ئەڵمانیا پێشڕەوییان دەکرد.{{sfn|Bassett|2011|pp=63–65}}

== سەرچاوەکان ==
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئەڵمانیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Wilhelm Canaris}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٧]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٤٥]]
[[پۆل:دژە جوولەکەکان لە ئەڵمانیا]]</text>
      <sha1>0ddo949e8m3nd9ox5b65tdx34icdyon</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بیتینیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304375</id>
    <revision>
      <id>1693819</id>
      <parentid>1693117</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:30:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Bithynia}}</comment>
      <origin>1693819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18164" sha1="4lxwvrqafkvo3zuzkzigiin5r5tj9fu" xml:space="preserve">{{Infobox
| bodyclass        = geography
| abovestyle       = background:#DEB887;
| subheader        = ناوچەی دێرینی ئاناتۆلیا
| above            = بیتینیا (Βιθυνία)
| image            = [[پەڕگە:Bithynian Kingdom.png|300px]]
| caption          = شانشینی بیتینیا لە کۆتایی سەردەمی دەسەڵاتی پڕووسیاسی یەکەم (١٨٢ پ.ز).
| label1           = شوێن
| data1            = باکووری [[ئاناتۆلیا]]، [[تورکیا]]ی ئێستا
| label2           = ماوەی بوونی دەوڵەت
| data2            = ٢٩٧–٧٤ پ.ز
| label4           = پایتەختە مێژووییەکان
| data4            = نیکۆمیدیا ([[ئیزمیت]])، نیسیا (ئیزنیک)
| label5           = پارێزگای ڕۆمانی
| data5            = بیتینیا
| data8            = [[پەڕگە:Asia Minor in the Greco-Roman period - general map - regions and main settlements.jpg|وێنۆک|300px|شوێنی بیتینیا لەنێو [[ئاسیای بچووک]]/[[ئاناتۆلیا]]]]
}}
[[پەڕگە:Roman Empire - Bythinia et Pontus (125 AD).svg|وێنۆک|300px|بیتینیا و پۆنتۆس وەک پارێزگایەکی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم لە ساڵی ١٢٥ی زایینی]]
'''بیتینیا''' (بە [[گریکی کوەینە]]: Βιθυνία) ناوچەیەکی جوگرافییە لە باکووری ڕۆژاوای [[ئاسیای بچووک]] (لە [[تورکیا]]ی ئەمڕۆدا)، کە ھاوسنوورە لەگەڵ [[دەریای مەڕمەڕە]]، [[بۆسفۆر]] و [[دەریای ڕەش]]. لە باشووری ڕۆژاواوە لەگەڵ میسیا، لە باکووری ڕۆژھەڵاتەوە بەدرێژایی کەناری دەریای ڕەش لەگەڵ پافلاگۆنیا، و لە باشووری ڕۆژھەڵاتیشەوە بەرەو ناوەوەی ئاسیای بچووک لەگەڵ [[فەریگیا]] ھاوسنوورە.

شانشینی بیتینیا لە [[سەردەمی ھێلینیستی]]دا لە سەدەی سێیەمی پێش زایینەوە شانشینێکی سەربەخۆ بوو. نیکۆمیدیای پایتەختی لە ساڵی ٢٦٤ی پ.ز لەسەر شوێنەواری شاری کۆنی ئاستاکۆس لەلایەن نیکۆمیدیسی یەکەمەوە بنیات نرایەوە. بیتینیا لە ساڵی ٧٤ی پ.ز بەپێی وەسیەتنامەیەک بەخشرایە [[کۆماری ڕۆمانی]]، و لەگەڵ ناوچەی پۆنتۆس یەکی گرت و بوو بە پارێزگای بیتینیا و پۆنتۆس.

لە سەدەی حەوتەمی زایینیدا، ناوچەکە خرایە نێو تێمای ئۆپسیکیۆنی بیزەنتییەوە. لە سەدەی سێزدەھەمدا بوو بە ناوچەیەکی سنووری لەگەڵ [[ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی]]، و لە کۆتاییدا لە نێوان ساڵانی ١٣٢٥ بۆ ١٣٣٣ لە گەمارۆدانی نیکۆمیدیادا لەلایەن تورکە عوسمانییەکانەوە داگیر کرا.

== خەسڵەت ==
چەندین شاری گەورە لەسەر کەناراوە بەپیتەکانی پرۆپۆنتیس (کە ئێستا بە [[دەریای مەڕمەڕە]] ناسراوە) ھەڵکەوتبوون، لەوانە: نیکۆمیدیا، خالسیدۆن، سیۆس و ئاپامیا. ھەروەھا بیتینیا شاری نیسیای لەخۆ دەگرت، کە بە شوێنی لەدایکبوونی باوەڕنامەی نیسیا ناسراوە.

بەپێی گێڕانەوەی [[سترابۆ]]، بیتینیا لە لای ڕۆژھەڵاتەوە بە ڕووباری سانگاریۆس (ڕووباری ساکاریای ئەمڕۆ) سنووردار بوو، بەڵام دابەشکارییە باوەکە سنوورەکەی تا بیلاسیۆس (ڕووباری فیلیۆس) درێژ دەکردەوە کە لە پافلاگۆنیای جیا دەکردەوە، بەمەش ئەو ناوچەیەی دەگرتەوە کە ماریاندینییەکانی تێدا دەژیان. بۆچوونێکی کەمتر باویش پێی وایە کە ڕووباری پارتینیۆس (ڕووباری بارتنی ئەمڕۆ) سنووری ڕۆژھەڵاتی بیتینیا بووە. لە ڕۆژاوا و باشووری ڕۆژاواوە بە ڕووباری ڕینداکۆس لە میسیا جیا دەکرایەوە و لە باشووریشەوە دەگەیشتە [[فەریگیا]] و گالاتیا.&lt;ref name=&quot;Chisholm1911p12&quot;&gt;{{EB1911 |wstitle = Bithynia |volume = 4 |pages = 12–13 }}&lt;/ref&gt;

ناوچەکە بە چیا و دارستان داپۆشرابوو، بەڵام دۆڵ و کەناراوەکانی لە ڕادەبەدەر بەپیت بوون. گرنگترین زنجیرەچیا بریتی بوو لە ئۆڵیمپۆسی میسی یان بیسنی (کە بەرزییەکەی ٢،٥٠٠ مەترە)، کە بەسەر پرۆسادا (شاری [[بورسا]]ی ئەمڕۆ) دەڕوانێت و بە ڕوونی لە شوێنێکی دووریشەوە وەکوو [[ئەستەمبوڵ]] (١١٠ کم) دەبینرێت. لوتکەکانی زۆربەی مانگەکانی ساڵ بە بەفر داپۆشراون.&lt;ref name=&quot;Chisholm1911p12&quot; /&gt; لە ڕۆژھەڵاتی ئەم چیاوە، زنجیرەکە بۆ زیاتر لە ١٦٠ کم درێژ دەبێتەوە، لە ساکاریاوە تا پافلاگۆنیا.

ئەو دەشتاییە بەرفراوانەی بەرەو ڕۆژاوا تا کەنارەکانی [[بۆسفۆر]] دەڕوات، ھەرچەندە گردە و بە دارستان داپۆشراوە (ئەمڕۆ لە تورکیادا بە ''Ağaç Denizi'' یان «دەریای دارەکان» ناسراوە)، بەڵام ھیچ زنجیرەچیایەکی پێدا تێناپەڕێت. کەناری ڕۆژاوای دوو کەنداوی قووڵی تێدایە: کەنداوی باکووری، کەنداوی ئاستاکۆسە (کەنداوی ئیزمیتی ئەمڕۆ)، کە ٦٠ بۆ ٨٠ کم بەرەو ناوەوە تا دەگاتە نیکۆمیدیا ([[ئیزمیت]]ی ئەمڕۆ) دەڕوات و بە [[باریکە]]یەکی تەنیا نزیکەی ٤٠ کم لە [[دەریای ڕەش]] جیا دەبێتەوە؛ کەنداوی دووەمیش کەنداوی سیۆسە (کەنداوی گێملیکی ئەمڕۆ)، کە درێژییەکەی نزیکەی ٤٠ کم دەبێت. لە کۆتایی دووەمیاندا شارۆچکەی بچووکی سیۆس (گێملیکی ئەمڕۆ) لە دەمی دۆڵێکدا ھەڵکەوتبوو کە دەگەیشتە دەریاچەی ئاسکانیا (دەریاچەی ئیزنیک)، کە شاری نیسیا لەسەری بنیاد نرابوو.&lt;ref name=&quot;Chisholm1911p12&quot; /&gt;

ڕووبارە سەرەکییەکان بریتی بوون لە: سانگاریۆس، کە لە باشوورەوە بەرەو باکوور بە پارێزگاکەدا تێدەپەڕی؛ ڕینداکۆس، کە لە میسیای جیا دەکردەوە؛ و بیلاسیۆس، کە لە ئالاداغەوە ھەڵدەقوڵا لە دووریی نزیکەی ٨٠ کم لە دەریاوە، و دوای تێپەڕبوونی بەلای [[بۆڵو]]ی ئەمڕۆدا (شاری دێرینی بیسنیۆن/کلاودیۆپۆلیس) دەڕژایە ناو دەریای ڕەشەوە، لە نزیک وێرانەکانی شاری دێرینی تیۆم، نزیکەی ٦٥ کم لە باکووری ڕۆژھەڵاتی ھێراکلیای پۆنتیکا (کارادەنیز ئێرێگلیی ئەمڕۆ)، بە درێژایی ڕێڕەوەکەی زیاتر لە ١٦٠ کم بوو.

دۆڵەکانی بەرەو دەریای ڕەش پڕ بوون لە دارمیوەی جۆراوجۆر، وەک پڕتەقاڵ، لە کاتێکدا دۆڵی سانگاریۆس و دەشتەکانی نزیک پرۆسا و نیسیا زۆر بەپیت بوون و بە چڕی کاری کشتوکاڵییان تێدا دەکرا. باخە فراوانەکانی داری [[توو]] ئەو ئاوریشمەیان دابین دەکرد کە پرۆسا لە مێژەوە پێی ناوبانگی دەرکردبوو و لەوێ بە قەبارەیەکی گەورە بەرھەم دەھێنرا.&lt;ref name=&quot;Chisholm1911p12&quot; /&gt;

== مێژوو ==
[[پەڕگە:15th century map of Turkey region.jpg|وێنۆک|نەخشەیەکی سەدەی ١٥ کە بیتینیا پیشان دەدات]]

=== سەردەمی ئاسن ===
ناوی بیتینیا لە ھۆزی تراسیی «بیسنی»وە وەرگیراوە، کە لەلایەن [[ھێرۆدۆت]] (VII.75) شانبەشانی «سینی»یەکان باسیان لێوە کراوە. کۆچی تراکۆ-فریگییەکان لە باڵکانەوە بۆ ئاسیای بچووک لە دوای داڕمانی سەردەمی بڕۆنز یان لە سەرەتای سەردەمی ئاسندا ڕووی داوە. وادیارە سینی و بیسنییەکان لە یەک کاتدا لە ناوچە ھاوسنوورەکانی ئاسیادا نیشتەجێ بوون، کە تێیدا میسییەکان، کاوکۆنەکان و ھۆزە بچووکەکانی تریان دەرکرد یان ژێردەستە کرد. بەپێی بۆچوونێک، گەلە ڕەسەنە بچووکەکان، وەک ماریاندینییەکان، توانییان لە زەوییەکانی باکووری ڕۆژھەڵاتی بیتینیادا بمێننەوە. بەپێی [[سترابۆ]]، ماریاندینییەکان لقێک بوون لە بیسنییەکان و بە ڕەچەڵەک تراسی بوون، و لە ڕۆژھەڵاتی ڕووباری ھیپیۆس (ئەمڕۆ بویوک مەلەن سو) نیشتەجێ بوون.&lt;ref&gt;''Geography'' 7. 3. 2&lt;/ref&gt; بۆچوونە جیاوازەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە خەڵکی ماریاندینی لەوانەیە ھۆزێکی ڕەسەنی ھاوشێوەی پافلاگۆنییەکان بووبن یان لەگەڵ ئەواندا باپیرەیەکی ھاوبەشیان ھەبووبێت.&lt;ref&gt;''Histories'' 3.90&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Geography'' 8. 3. 17&lt;/ref&gt; ھێرۆدۆت باس لەوە دەکات کە سینی و بیسنییەکان لە تەنیشت یەکتر نیشتەجێ بوون.&lt;ref name=&quot;Chisholm1911p12&quot; /&gt; ھیچ شوێنەوارێکی زمانی ڕەسەنی ئەوان نەماوەتەوە، بەڵام ھێرۆدۆت ئەوان وەک خەڵکێکی بە ڕەچەڵەک تراسی باس دەکات.

دواتر یۆنانییەکان لەسەر کەناراوەکان کۆلۆنییەکانی سیۆس، خالسیدۆن (کادیکۆیی ئەمڕۆ) و ھێراکلیای پۆنتیکایان دامەزراند.&lt;ref name=&quot;Chisholm1911p13&quot;&gt;{{EB1911 |wstitle = Bithynia |volume = 4 |pages = 12–13 }}&lt;/ref&gt;

بیسنییەکان لەلایەن پاشا کرۆیسۆسەوە خرانە نێو شانشینی [[لیدیا]]وە، کە دواتر لە ساڵی ٥٤٦ی پ.ز لەلایەن فارسەکانەوە داگیر کرا. بیتینیا خرایە نێو [[ساتراپ|ساتراپیی]] [[فەریگیا]]وە، کە ھەموو ناوچەکانی تا ھێلیسپۆنت و بۆسفۆر لەخۆ دەگرت.&lt;ref name=&quot;Chisholm1911p12&quot; /&gt;

=== شانشینی بیتینیا ===
تەنانەت پێش داگیرکارییەکانی [[ئەسکەندەری مەزن]]، بیسنییەکان توانیبوویان سەربەخۆیی خۆیان بەدەستبھێنن، و لەژێر دەسەڵاتی دوو شازادەی ناوخۆییدا بە سەرکەوتوویی پاراستیان، کە باس و زیپۆیتسی یەکەم بوون، و زیپۆیتس لە ساڵی ٢٩٧ی پ.ز نازناوی پاشای (باسیلۆس) وەرگرت.

کوڕ و جێنشینەکەی، نیکۆمیدیسی یەکەم، شاری نیکۆمیدیای دامەزراند کە بە خێرایی گەشەیەکی گەورەی بەخۆیەوە بینی. لە ماوەی دەسەڵاتی درێژخایەنیدا (نزیکەی ٢٧٨–٢٥٥ی پ.ز)، ھەروەھا لە سەردەمی جێنشینەکانیدا، پڕووسیاسی یەکەم، پڕووسیاسی دووەم و نیکۆمیدیسی دووەم (١٤٩–٩١ی پ.ز)، پاشاکانی بیتینیا پێگە و کاریگەرییەکی بەرچاویان لەنێو شانشینە بچووکەکانی ئاسیای بچووکدا ھەبوو. بەڵام دوایین پاشا، نیکۆمیدیسی چوارەم، نەیتوانی دەسەڵاتی خۆی بەرامبەر بە میتریداتیسی شەشەمی پۆنتۆس بپارێزێت. پاش ئەوەی لەلایەن ئەنجومەنی پیرانی ڕۆمەوە گەڕێندرایەوە سەر تەختەکەی، لە ڕێگەی وەسیەتنامەکەیەوە شانشینەکەی بەخشی بە [[کۆماری ڕۆمانی]] (٧٤ی پ.ز).&lt;ref name=&quot;Chisholm1911p13&quot; /&gt;

دراوی ئەم پاشایانە وێنەی دەموچاویان نیشان دەدات، کە بە شێوازێکی ھێلینیستیی زۆر لێھاتووانە نەخشێنراون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.asiaminorcoins.com/gallery/thumbnails.php?album=31|سەردێڕ=Kings of Bithynia - Asia Minor Coins - Photo Gallery|وێبگە=www.asiaminorcoins.com}}&lt;/ref&gt;

=== پارێزگای ڕۆمانی ===
وەک پارێزگایەکی ڕۆمانی، سنوورەکانی بیتینیا بەردەوام دەگۆڕان. لەم ماوەیەدا، بیتینیا بۆ مەبەستی کارگێڕی بەزۆری لەگەڵ پارێزگای پۆنتۆس یەکدەخرایەوە. ئەمە بارودۆخەکە بوو لە سەردەمی ئیمپراتۆر [[تراجان]]دا، کاتێک پلینی لاو وەک پارێزگاری پارێزگا یەکگرتووەکان دەستنیشان کرا (١٠٩/١١٠–١١١/١١٢)، ڕووداوێک کە زانیاریی بەنرخی سەبارەت بە کارگێڕیی پارێزگاکانی ڕۆم لەو سەردەمەدا بۆ مێژوونووسان تۆمار کرد.

=== پارێزگای بیزەنتی ===
[[پەڕگە:Istanbul Gate, Iznik, Turkey (37659560615).jpg|وێنۆک|250px|دەروازەی قوستەنتینیە لە نیسیا]]
[[پەڕگە:Bizancum-temy 717.svg|وێنۆک|پارێزگاکانی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] لە ساڵی ٧١٧]]

لەژێر دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]]دا، بیتینیا دیسانەوە دابەشکرایەوە سەر دوو پارێزگا، کە بە ڕووباری سانگاریۆس لە یەکتر جیا دەکرانەوە. تەنیا ئەو ناوچەیەی دەکەوتە ڕۆژاوای ڕووبارەکەوە ناوی بیتینیای ھەڵگرتبوو.&lt;ref name=&quot;Chisholm1911p13&quot; /&gt;

بیتینیا بەھۆی ڕێگاکانی و پێگە ستراتیژییەکەی لە نێوان سنوورەکانی [[دانووب]] لە باکوور و [[فورات]] لە باشووری ڕۆژھەڵاتەوە سەرنجی زۆری بۆ لای خۆی ڕادەکێشا. بۆ مسۆگەرکردنی پەیوەندییەکان لەگەڵ پارێزگاکانی ڕۆژھەڵاتدا، پردی گەورەی سانگاریۆس لەسەر ڕووباری سانگاریۆس لە دەوروبەری ساڵی ٥٦٢ دروست کرا. ھێزە سەربازییەکان زۆرجار زستانیان لە نیکۆمیدیا بەسەر دەبرد.

لەو ماوەیەدا، گرنگترین شارەکانی بیتینیا بریتی بوون لە نیکۆمیدیا و نیسیا. ئەم دوو شارە ڕکابەرییەکی درێژخایەنیان لەگەڵ یەکتردا ھەبوو لەسەر ئەوەی کامەیان پلەی پایتەختی پێ بدرێت.

== کەسایەتییە دیارەکان ==
* [[ھیپارکۆس]]ی نیسیا (سەدەی ٢ی پ.ز)، فەلەکناسی یۆنانی، کە دۆزەرەوەی جووڵەی خولانەوەی تەوەرەی زەوی بوو و پێشبینیکردنی کاتی مانگگیران و ڕۆژگیرانی دۆزییەوە.
* تیۆدۆسیۆسی بیسنی (سەدەی ٢ی پ.ز)، فەلەکناس و بیرکاریزانی یۆنانی.
* ئاسکلیپیادیسی بیسنی (نزیکەی ١٦٩ پ.ز – نزیکەی ١٠٠ پ.ز)، پزیشکی یۆنانی.
* ئەنتینۆس (سەدەی ٢)، دڵخوازی ئیمپراتۆری ڕۆمانی [[ھادریان]].
* کاسیۆس دیۆ (نزیکەی ١٥٥ – نزیکەی ٢٣٥)، مێژوونووسی ڕۆمانی، سیناتۆر، و [[کۆنسوڵی ڕۆم]].
* ئاریان (لووسیۆس فلاڤیۆس ئاریانوس)، مێژوونووسی یۆنانی (نزیکەی ٨٦–١٦٠).
* ھێلێنا، دایکی [[کۆنستانتینی مەزن]] (نزیکەی ٢٥٠ – ٣٣٠).
* فرینیکۆس ئارابیۆس (سەدەی ٢)، زمانەوان.
* ئۆکسێنتیۆسی بیسنی (نزیکەی ٤٠٠ – ٤٧٣)، دەروێش.
* ھیپاتیۆسی بیسنی (مردووی نزیکەی ٤٥٠)، دەروێش.
* ڤێندێمیانۆسی بیسنی (سەدەی ٦)، دەروێش.
* [[سوڵتان عوسمانی یەکەم]] (نزیکەی ١٢٥٤ – ١٣٢٣)، دامەزرێنەری [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]].

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{DEFAULTSORT:Bithynia}}
{{تووڵی دەروازە|مێژوو}}
{{پۆلی کۆمنز|Bithynia}}
[[پۆل:ناوچە مێژووییەکانی ئاناتۆلیا]]
[[پۆل:پارێزگاکانی ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]]
[[پۆل:مێژووی پارێزگای بورسا]]
[[پۆل:مێژووی پارێزگای کۆجائێلی]]
[[پۆل:مێژووی پارێزگای ساکاریا]]
[[پۆل:مێژووی پارێزگای بۆڵو]]
[[پۆل:مێژووی پارێزگای بارتن]]
[[پۆل:دامەزراندنەکانی سەدەی سێیەمی پێش زایین]]
[[پۆل:ھەڵوەشاندنەوەکانی سەدەی یەکەمی پێش زایین]]
[[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی سەدەی ١ەمی پ.ز]]
[[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی سەدەی ٣یەمی پ.ز]]</text>
      <sha1>4lxwvrqafkvo3zuzkzigiin5r5tj9fu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نێرڤا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304376</id>
    <revision>
      <id>1694093</id>
      <parentid>1674930</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:43:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Nerva}}</comment>
      <origin>1694093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25837" sha1="qd8n0dcr1048a2ag6sa1toy8r57frsp" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
| name            = نێرڤا
| title           = [[ئیمپراتۆری ڕۆم]]
| image           = Togato, I sec dc. con testa di restauro da un ritratto di nerva, inv. 2286.JPG
| caption         = پەیکەری نێرڤا لە مۆزەخانەی کیارامۆنتی، ڤاتیکان
| reign           = ١٨ی ئەیلوولی ٩٦ – ٢٧ی کانوونی دووەمی ٩٨
| predecessor     = [[دۆمیتیان]]
| successor       = [[تراجان]]
| birth_name      = مارکۆس کۆکیۆس نێرڤا
| birth_date      = ٨ی تشرینی دووەمی ٣٠ی زایینی
| birth_place     = نارنی، [[ئیتاڵیا]]، ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم
| death_date      = ٢٧ی کانوونی دووەمی ٩٨ی زایینی (تەمەنی ٦٧ ساڵ)
| death_place     = باخچەکانی سالوست، ڕۆما، ئیتاڵیا
| burial_place    = مەزارگەی [[ئەگوستوس]]، ڕۆما
| issue           = [[تراجان]] (ھەڵگیراوە)
| regnal_name     = ئیمپراتۆر نێرڤا قەیسەر ئەگوستوس
| dynasty         = [[خانەدان|خانەدانی]] نێرڤا-ئەنتۆنی
| father          = مارکۆس کۆکیۆس نێرڤا
| mother          = سێرجیا پلاوتیلا
}}

'''نێرڤا''' (بە لاتینی: ''Marcus Cocceius Nerva''؛ ٨ی تشرینی دووەمی ٣٠ – ٢٧ی کانوونی دووەمی ٩٨) لە ساڵی ٩٦ تا ٩٨ی زایینی [[ئیمپراتۆری ڕۆم]] بوو. نێرڤا لە تەمەنی نزیکەی ٦٦ ساڵیدا گەیشتە تەختی ئیمپراتۆری، ئەمەش دوای تەمەنێک لە خزمەتی دەرباری لە سەردەمی فەرمانڕەوایی [[نیرۆ]] و فەرمانڕەواکانی دواتری خانەدانی فلاڤی.

لە سەردەمی نیرۆدا، ئەندامی دەستەی ڕاوێژکارانی ئیمپراتۆر بوو و ڕۆڵێکی بەرچاوی لە ئاشکراکردنی پیلانگێڕیی پیزۆنیدا لە ساڵی ٦٥ گێڕا. دواتر وەک لایەنگرێکی دڵسۆزی فلاڤییەکان، لە ساڵانی ٧١ و ٩٠ لە سەردەمی فەرمانڕەوایی ڤێسپاسیان و دۆمیتیاندا پلەی [[کۆنسوڵی ڕۆم]]ی پێبەخشرا. پاش ئەوەی لە ١٨ی ئەیلوولی ٩٦ دۆمیتیان لە پیلانگێڕییەکی کۆشکدا بە دەستی ئەندامانی [[پاسەوانی پریتۆرین]] و ژمارەیەک لە ئازادکراوەکانی کوژرا، ئەنجومەنی پیرانی ڕۆم نێرڤای وەک ئیمپراتۆر ھەڵبژارد. لە سەردەمی دەسەڵاتیدا، بەڵێنی دا ئەو ئازادییانە بگێڕێتەوە کە لە ماوەی دەسەڵاتی تاکڕەوانەی دۆمیتیاندا سنووردار کرابوون.

ماوەی کورتی فەرمانڕەوایی نێرڤا تووشی کێشەی دارایی و بێدەسەڵاتی بوو لە سەپاندنی فەرمانەکانی بەسەر سوپای ڕۆمدا. ڕاپەڕینێکی پاسەوانی پریتۆرین لە تشرینی یەکەمی ٩٧ ناچاری کرد کە جێنشینێک بۆ خۆی ھەڵبژێرێت. دوای بیرکردنەوە، ژەنەڕاڵێکی گەنج و دڵخوازی سوپا بە ناوی [[تراجان]]ی وەک کوڕی خۆی و جێنشینی تەخت دیاری کرد. دوای تەنھا پازدە مانگ لە دەسەڵات، نێرڤا لە ٢٧ی کانوونی دووەمی ٩٨ بە مەرگی سروشتی کۆچی دوایی کرد. لە دوای مردنی، تراجان شوێنی گرتەوە و نێرڤای بە پیرۆز ناساند. ھەرچەندە زۆربەی ژیانی نادیار ماوەتەوە، بەڵام مێژوونووسانی کۆن نێرڤایان بە ئیمپراتۆرێکی ژیر و لەسەرخۆ داناوە. گەورەترین سەرکەوتنی نێرڤا ئەوە بوو کە گواستنەوەیەکی ئاشتییانەی دەسەڵاتی مسۆگەر کرد، بەمەش بناغەی [[خانەدان|خانەدانی]] نێرڤا-ئەنتۆنیی دانا. ئەو بە یەکەم پاشا لە دەستەی «پێنج ئیمپراتۆرە باشەکە» دادەنرێت.

== سەرەتای ژیان و خزمەت ==
=== سەرەتای ژیان ===
[[File:Nerva head, Rome, Vatican Museums, Pius-Clementine Museum, 96-98 CE.jpg|thumb|left|190px|پەیکەری سەری نێرڤا لە مۆزەخانەی پیۆ-کلێمێنتینۆ، ڤاتیکان]]
مارکۆس کۆکیۆس نێرڤا لە گوندی نارنی، ٥٠ کیلۆمەتر لە باکووری ڕۆما لەدایک بووە. کوڕی مارکۆس کۆکیۆس نێرڤا (کۆنسوڵی جێگر لە سەردەمی [[کالیگولا]]) و سێرجیا پلاوتیلا بوو.&lt;ref name=&quot;grainger-29&quot;&gt;Grainger (2003), p. 29&lt;/ref&gt; مێژوونووس دیۆ کاسیۆس ئاماژە بەوە دەکات کە نێرڤا دانیشتوویەکی بەڕەچەڵەک یۆنانی بووە لە [[ئیتاڵیا]]، بەڵام دەستنیشانی پارێزگاکەی نەکردووە.&lt;ref&gt;Elliott (1852), pp. 135–136&lt;/ref&gt; لە بەرامبەردا، ئۆریلیۆس ڤیکتۆر دەڵێت بنەچەی دەگەڕێتەوە بۆ دوورگەی [[کریت]].&lt;ref&gt;Czajkowski (2020), p. 251&lt;/ref&gt;

نێرڤا لە ٨ی تشرینی دووەم لەدایک بووە، بەڵام لەسەر ساڵی لەدایکبوونی ناکۆکی ھەیە؛ سەرچاوە کۆنەکان ساڵی ٣٠ یان ٣٥ی زایینی تۆمار دەکەن.&lt;ref&gt;Wend (1998)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Syme (1958), p. 653&lt;/ref&gt; خوشکێکی ھەبوو بە ناوی کۆکییا کە ھاوسەرگیری لەگەڵ لوسیۆس سالڤیۆس ئۆتۆ تیتانیۆس کردبوو (کە برای ئیمپراتۆر [[ئۆتۆ]] بوو).&lt;ref name=&quot;grainger-29&quot;/&gt; نێرڤا وەک ڤێسپاسیان سەر بە چینی خانەدانە نوێیەکانی ئیتاڵیا بوو لە خەڵکی ئاسایی، نەک بەشێک لە چینی کۆنی بەڕێزانی [[زنجیرە فەرمانرەوایەتیی جولیۆ-کلاودیوس]].&lt;ref name=&quot;syme-rubellius-83&quot;&gt;Syme (1982), p. 83&lt;/ref&gt; سەرەڕای ئەوەش، بنەماڵەی کۆکییا لە دیارترین بنەماڵە سیاسییەکانی کۆتایی سەردەمی [[کۆماری ڕۆمانی]] و سەرەتای سەردەمی ئیمپراتۆری بوون و لە ھەر نەوەیەکدا پۆستی کۆنسوڵیان بەدەستھێنابوو.&lt;ref name=&quot;grainger-28&quot;&gt;Grainger (2003), p. 28&lt;/ref&gt;

باوباپیرانی ڕاستەوخۆی نێرڤا، کە ھەموویان ناویان مارکۆس کۆکیۆس نێرڤا بوو، لە سەردەمی ئیمپراتۆر [[ئەگوستوس]]ەوە پەیوەندییان بە بازنەی دەسەڵاتەوە ھەبوو.&lt;ref name=&quot;grainger-28&quot;/&gt; باپیری گەورەی لە ساڵی ٣٦ی پێش زایین کۆنسوڵ بوو، و باپیریشی لە تەممووزی ساڵی ٢١ یان ٢٢ بوو بە کۆنسوڵی جێگر و ھاوڕێیەکی نزیکی ئیمپراتۆر [[تایبیریەس]] بوو. ھەروەھا باوکی نێرڤا لە سەردەمی کالیگولادا گەیشتە پلەی کۆنسوڵ. لە لای دایکییەوە، بنەماڵەکە بەھۆی ھاوسەرگیریی خزمەکانیانەوە پەیوەندییان بە بنەماڵەی جولیۆ-کلاودیوسەوە ھەبوو.&lt;ref name=&quot;syme-rubellius-83&quot;/&gt;

=== خزمەتی دەربار و ئیمپراتۆری ===
زانیارییەکی زۆر لەسەر سەرەتای ژیانی نێرڤا لەبەردەستدا نییە، بەڵام دەردەکەوێت کە ڕێڕەوی باوی سەربازی یان کارگێڕیی نەگرتووەتەبەر. لە ساڵی ٦٥دا بە پریتۆر ھەڵبژێردرا و وەک دیپلۆماتکار و ستراتیژزانێک لە دەرباری ئیمپراتۆریدا کاری دەکرد.&lt;ref name=&quot;grainger-29&quot;/&gt; وەک ڕاوێژکارێکی ئیمپراتۆر [[نیرۆ]]، یارمەتییەکی زۆری دەرباری دا لە ئاشکراکردنی پیلانگێڕیی پیزۆنیدا لە ساڵی ٦٥. پاداشتی گەورەی بۆ ئەم کارە وەرگرت و ڕێگەی پێدرا پەیکەری لە تەواوی کۆشکدا دابنرێت.&lt;ref name=&quot;grainger-29&quot;/&gt;

بە وتەی شاعیری ھاوچەرخی مارتیاڵ، نیرۆ ڕێزێکی زۆری لە توانای ئەدەبیی نێرڤا گرتووە و بە «تیبولوسی سەردەمی ئێمە» ناوزەندی کردووە.&lt;ref name=&quot;murison-148&quot;&gt;Murison (2003), p. 148&lt;/ref&gt; ھاوکات نێرڤا پەیوەندیی ھاوڕێیەتی لەگەڵ ڤێسپاسیاندا دروست کرد، کە ژەنەڕاڵێکی ناسراوی دەربار بوو.&lt;ref name=&quot;murison-149&quot;&gt;Murison (2003), p. 149&lt;/ref&gt;

خۆکوشتنی نیرۆ لە ساڵی ٦٨ کۆتایی بە دەسەڵاتی جولیۆ-کلاودیوس ھێنا و بووە ھۆی سەردەمی پڕ لە ئاژاوەی [[ساڵی چوار ئیمپراتۆرەکە]]، کە تێیدا یەک لە دوای یەک [[گالبا]]، ئۆتۆ و ڤیتێلیۆس دەسەڵاتیان گرتە دەست تا ئەوەی ڤێسپاسیان لە کانوونی یەکەمی ٦٩ بوو بە ئیمپراتۆر. سەرەڕای ئەوەی ئۆتۆ برازاوای نێرڤا بوو، نێرڤا یەکێک بوو لە پێشەنگترین و بەھێزترین پشتیوانانی فلاڤییەکان.&lt;ref name=&quot;murison-150&quot;&gt;Murison (2003), p. 150&lt;/ref&gt;

لەبەر خزمەتەکانی، ڤێسپاسیان لە سەرەتای دەسەڵاتیدا لە ساڵی ٧١ پلەی کۆنسوڵی ئاسایی پێبەخشی. دوای ساڵی ٧١، نێرڤا لە بەڵگەنامە مێژووییەکاندا کەمتر دەردەکەوێت و وا دەردەکەوێت وەک ڕاوێژکارێکی بێدەنگ لە سەردەمی ڤێسپاسیان و دواتر کوڕەکانیدا (تیتوس و دۆمیتیان) بەردەوام بووبێت.&lt;ref name=&quot;geer-48-49&quot;&gt;Geer (1936), pp. 48–49&lt;/ref&gt;

لە کاتی [[سەربزێوی|سەربزێویی]] ساتورنینۆس لە ساڵی ٨٩، فەرمانڕەوای جێرمانیای باڵا لە شاری [[ماینتس]] دژی ئیمپراتۆریەت ڕاپەڕی. دوای ئەوەی یاخیبوونەکە سەرکوت کرا، دۆمیتیان لە ساڵی ٩٠ پۆستی کۆنسوڵی لەگەڵ نێرڤادا بەش کرد، ئەمەش بۆ نیشاندانی سەقامگیری و پاراستنی [[باری باو]] لە دەوڵەتدا بوو.&lt;ref name=&quot;murison-150&quot;/&gt;

== سەردەمی ئیمپراتۆری ==
=== گەیشتن بە دەسەڵات ===
[[File:Tempio di Minerva detto Le colonnacce.jpg|thumb|190px|پاشماوەی ستوونەکانی پەرستگای مینێرڤا لە گۆڕەپانی نێرڤا (Forum of Nerva)]]
لە ١٨ی ئەیلوولی ٩٦، دۆمیتیان لە پیلانگێڕییەکی کۆشکدا کوژرا.&lt;ref name=&quot;jones-domitian-193&quot;&gt;Jones (1992), p. 193&lt;/ref&gt; ڕۆژژمێری ئۆستیا تۆماری کردووە کە لە ھەمان ڕۆژدا ئەنجومەنی پیران مارکۆس کۆکیۆس نێرڤای وەک ئیمپراتۆر ناساند.&lt;ref name=&quot;murison-153&quot;&gt;Murison (2003), p. 153&lt;/ref&gt; ئەمە یەکەم جار بوو ئەنجومەنی پیران بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ ئیمپراتۆرێکی نوێ ھەڵبژێرێت لەبری ئەوەی تەنھا بڕیاری سوپا یان ئیمپراتۆری پێشوو پەسەند بکات.&lt;ref&gt;Brouwer (2016), p. 39&lt;/ref&gt; نێرڤا کەسێکی بەتەمەن و بێ منداڵ بوو، زۆربەی ژیانی لە دەرەوەی کایەی گشتی بەسەربردبوو، بەڵام کەسێکی پەسەند بوو چونکە نەدەبووە مەترسی بۆ سەر دەسەڵاتداران.&lt;ref name=&quot;jones-domitian-195&quot;&gt;Jones (1992), p. 195&lt;/ref&gt;

ئەنجومەنی پیران پاش دەستبەکاربوونی نێرڤا، بڕیاری لەناوبردنی ناوبانگی (damnatio memoriae) بۆ دۆمیتیان دەرکرد: پەیکەرەکانی تواندرانەوە، [[تاق|تاقەکانی]] ڕووخێنران و ناوی لە ھەموو تۆمارە فەرمییەکاندا سڕدرایەوە.&lt;ref name=&quot;suetonius-domitian-23&quot;&gt;Suetonius, Life of Domitian, 23&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dio-history-lxviii-1&quot;&gt;Cassius Dio, LXVIII.1&lt;/ref&gt; پەیکەر و وێنەکانی دۆمیتیان دووبارە تاشرانەوە بۆ ئەوەی لە نێرڤا بچن. ھەروەھا کۆشکە گەورەکەی دۆمیتیان ناوی لێنرا «ماڵی گەل»، و نێرڤا خۆی لە ڤێلای پێشووی ڤێسپاسیان لە باخچەکانی سالوست نیشتەجێ بوو.

=== بەڕێوەبردن و چاکسازییەکان ===
گۆڕینی دەسەڵات بە دڵی ئەندامانی ئەنجومەنی پیران بوو کە لە سەردەمی دۆمیتیاندا ئازارێکی زۆریان چەشتبوو. نێرڤا لە دەستپێکی کارەکانیدا سوێندی خوارد کە لە ماوەی دەسەڵاتیدا فەرمانی کوشتنی ھیچ ئەندامێکی ئەنجومەنی پیران دەرنەکات.&lt;ref name=&quot;dio-history-lxviii-2&quot;&gt;Cassius Dio, LXVIII.2&lt;/ref&gt; دادگاییکردن بە تۆمەتی خیانەتی گەورەی ڕاگرت، زیندانییەکانی ئازاد کرد و لێخۆشبوونی بۆ دوورخرایەوەکان دەرکرد.&lt;ref name=&quot;dio-history-lxviii-1&quot;/&gt; ھەموو ئەو موڵکانەی دەستیان بەسەردا گیرابوو، بۆ خاوەنەکانیان گەڕێنرانەوە.&lt;ref name=&quot;dio-history-lxviii-1&quot;/&gt;

بۆ بەدەستھێنانی پشتیوانیی جەماوەر، بڕی ٧٥ دیناری بەخشییە ھەر ھاووڵاتییەک، و سەربازانی پاسەوانی پریتۆرین دیارییەکی گەورەیان پێدرا کە گەیشتە ٥،٠٠٠ دینار بۆ ھەر سەربازێک.&lt;ref name=&quot;syme-finances-65&quot;&gt;Syme (1930), pp. 63–65&lt;/ref&gt; چەندین چاکسازیی ئابووریی بۆ سووککردنی بارگرانیی باج ئەنجام دا:
* بە بڕی ٦٠ ملیۆن سێستێرس زەویی بەسەر ھەژارترین خێزانەکاندا دابەش کرد.&lt;ref name=&quot;dio-history-lxviii-2&quot;/&gt;
* باوکان و منداڵانی لە باجی ٥٪ی میرات بەخشین دەرکرد.
* قەرزی بە سووی ٥٪ بە خاوەن زەوییەکانی ئیتاڵیا دا، بەو مەرجەی قازانجەکەی بۆ دابینکردنی بژێویی منداڵانی خێزانە ھەژارەکان تەرخان بکرێت؛ پڕۆژەیەک کە دواتر لەلایەن تراجان، ئەنتۆنینۆس پیوس و [[مارکۆس ئۆریلیۆس]] پەرەی پێدرا.&lt;ref name=&quot;ashley-alimenta&quot;&gt;Ashley (1921), pp. 5–16&lt;/ref&gt;
* ستەم و گەندەڵیی باجی تایبەت بە جوولەکەکانی (Fiscus Iudaicus) ھەڵوەشاندەوە، و دراوی لێدا کە لەسەری نووسرابوو سزای ناڕەوا لەسەر باجی جوولەکەکان لابراوە.&lt;ref name=&quot;Shotter1983&quot;&gt;Shotter (1983), p. 223&lt;/ref&gt;
* یاریی نوێی لە مەیدانی گەورە بۆ ڕێزلێنان لە خوداوەندی دەریاکان [[نێپتوون]] ڕێکخست.&lt;ref&gt;Shotter (2013), pp. 94–104&lt;/ref&gt;

ئەم خەرجییە زۆرانە باری دارایی ڕۆمای لەرزۆک کرد، بۆیە دەستەیەکی تایبەتی بۆ کەمکردنەوەی خەرجییەکان پێکھێنا.&lt;ref name=&quot;syme-finances-61&quot;&gt;Syme (1930), p. 61&lt;/ref&gt; قوربانییە ئایینییە زیادەکان، یارییەکان و کێبڕکێکانی [[ئەسپسواری]] قەدەغە کران. داھاتی نوێ لە فرۆشتنی کەلوپەل و کەشتی و کۆشکەکانی دۆمیتیان بەدەستھات؛ پەیکەرە ئاڵتوونی و زیوییەکانی دۆمیتیان تواندرانەوە و نێرڤا دروستکردنی پەیکەری لە [[زێڕ]] و [[زیو]] بۆ خۆی قەدەغە کرد.&lt;ref name=&quot;dio-history-lxviii-1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;dio-history-lxviii-2&quot;/&gt; نێرڤا پڕۆژەکانی پێشووی تەواو کرد، لەوانە چاککردنەوەی فراوانی [[ڕێگە ڕۆمانییەکان]] و پەرەپێدانی کەناڵەکانی ئاو، و دروستکردنی کۆگای گەورەی دانەوێڵە و تەواوکردنی گۆڕەپانی نێرڤا (Forum of Nerva).

=== قەیرانی جێنشینی ===
[[File:Nerva Aureus Concordia.png|thumb|left|280px|دراوی زێڕینی ئۆریۆس کە لە سەردەمی نێرڤادا لێدراوە (نزیکەی ساڵی ٩٧). دروشمی پاشەوەی دراوەکە دڵسۆزی و یەکگرتوویی لەگەڵ سوپادا دەردەبڕێت.]]
سەرەڕای چاکسازییەکانی بۆ بەدەستھێنانی ڕەزامەندیی خەڵک و ئەنجومەنی پیران، پشتیوانی بۆ دۆمیتیان لە نێو سوپای ڕۆمدا بە بەھێزی مابووەوە. پاسەوانانی پریتۆرین داوای لەسێدارەدانی بکوژانی دۆمیتیانیان دەکرد، بەڵام نێرڤا ڕەتیکردەوە.&lt;ref&gt;Aurelius Victor, Epitome de Caesaribus, 12.7&lt;/ref&gt; ھاوکات نەبوونی جێنشینێکی دیاریکراو و نەخۆشی و پیریی نێرڤا بارودۆخەکەی ئاڵۆزتر کردبوو. لە سەرەتای ساڵی ٩٧ پیلانگێڕییەک دژی نێرڤا لەلایەن سیناتۆر کالپورنیۆس کراسوسەوە پووچەڵکرایەوە، بەڵام نێرڤا ئامادە نەبوو پیلانگێڕەکان بکوژێت و تەنھا دووری خستنەوە.&lt;ref&gt;Aurelius Victor, Epitome de Caesaribus, 12.6&lt;/ref&gt;

نێرڤا بیر لەوە دەکردەوە کە مارکۆس کۆرنێلیۆس نیگرینوس، فەرمانڕەوای بەھێزی [[سووریا]]، وەک جێنشینی خۆی ھەڵبژێرێت.&lt;ref name=&quot;lendering-pliny-nerva&quot;&gt;Lendering (2005)&lt;/ref&gt; بەڵام لە تشرینی یەکەمی ٩٧دا تەنگژەکان گەیشتنە لوتکە؛ پاسەوانی پریتۆرین بە سەرکردایەتیی کاسپێریوس ئایلیانوس [[گەمارۆدان|گەمارۆی]] کۆشکی ئیمپراتۆریان دا و نێرڤایان بە بارمتە گرت.&lt;ref name=&quot;dio-history-lxviii-3&quot;&gt;Cassius Dio, LXVIII.3&lt;/ref&gt; نێرڤا ناچار بوو ملکەچی داواکارییەکانیان بێت و ئەو کەسانەی بەرپرس بوون لە کوشتنی دۆمیتیان ڕادەستی پاسەوانەکان بکات تا بیانکوژن، تەنانەت وتارێکی پێشکەش کرد و سوپاسی پاسەوانە یاخیبووەکانی کرد.&lt;ref&gt;Aurelius Victor, Epitome de Caesaribus, 12.8&lt;/ref&gt;

نێرڤا زانی کە بەبێ پشتیوانیی ژەنەڕاڵێکی بەھێز پێگەکەی پارێزراو نابێت و لەوانەیە [[شەڕی ناوخۆ]] سەربھاوێژێت. لەبەر ئەوە بڕیاری دا [[تراجان]] کە ژەنەڕاڵێکی گەنج و بەناوبانگی سوپا بوو لەسەر سنووری جێرمانیا، وەک کوڕی خۆی و جێنشینی تەخت ھەڵبژێرێت.&lt;ref name=&quot;dio-history-lxviii-3&quot;/&gt; نازناوی قەیسەری بەخشییە تراجان و لە ساڵی ٩٨ پۆستی کۆنسوڵی لەگەڵدا بەش کرد. ئەم ھەنگاوە ڕێگری لە ھەر [[کوودەتا|کوودەتایەکی]] سەربازی کرد و دەسەڵاتی ئیمپراتۆریەتی سەقامگیر کرد.&lt;ref name=&quot;syme-finances-62&quot;&gt;Syme (1930), p. 62&lt;/ref&gt; بە وتەی مێژوونووسان، ڕەچەڵەکی بنەماڵەی تراجانیش وەک نێرڤا دەگەڕایەوە بۆ ناوچەی [[ئومبریا]] لە ئیتاڵیا.

== مردن و میرات ==
[[File:Trajan Divi Nerva.jpg|thumb|280px|دراوی زێڕینی ئۆریۆس کە لە سەردەمی تراجاندا لێدراوە (نزیکەی ١١٥). لە پاشەوەی دراوەکەدا وێنەی نێرڤای پیرۆزکراو (چەپ) و باوکی ڕاستەقینەی تراجان (ڕاست) داندراوە.]]
لە ١ی کانوونی دووەمی ٩٨، لە سەرەتای چوارەمین ماوەی کۆنسوڵییەکەیدا، نێرڤا لە کاتی دیدارێکدا تووشی [[جەڵدەی مێشک]] بوو.&lt;ref name=&quot;victor-caesaribus-12-10&quot;&gt;Roman Emperors (2023)&lt;/ref&gt; پاش ماوەیەکی کەم تووشی تا بوو و لە ٢٧ی کانوونی دووەمی ٩٨ لە ڤێلاکەی لە باخچەکانی سالوست کۆچی دوایی کرد. لەلایەن ئەنجومەنی پیرانەوە بە پیرۆز ناسێندرا و خۆڵەمێشی تەرمەکەی لە مەزارگەی [[ئەگوستوس]] بە خاک سپێردرا؛ ئەو دوا ئیمپراتۆری ڕۆم بوو کە لەو مەزارگەیەدا بنێژرێت.&lt;ref&gt;Aurelius Victor, Epitome de Caesaribus, 12.12&lt;/ref&gt; تراجان بە ئاشتی و بەبێ ھیچ کێشەیەک جێگەی گرتەوە.

مێژوونووسانی کۆن ستایشی حوکمڕانیی کورتی نێرڤایان کردووە. مێژوونووسی ھاوچەرخی، تاسیتوس، لە پێشەکیی پەڕتووکەکەیدا دەڵێت نێرڤا دوو شتی کۆکردەوە کە پێشتر دژ بەیەک بوون: «دەسەڵاتی پاشایەتی و ئازادی».&lt;ref&gt;Tacitus, Agricola, 3&lt;/ref&gt; ھەروەھا دیۆ کاسیۆس و ئۆریلیۆس ڤیکتۆر ستایشی دانایی و میانڕەویی ئەویان کردووە.&lt;ref name=&quot;dio-history-lxviii-2&quot;/&gt; دواتر مێژوونووسی سەدەی ھەژدەھەم، ئێدوارد گیبۆن، نێرڤای وەک یەکەم ئیمپراتۆر لە دەستەی «پێنج ئیمپراتۆرە باشەکە» پۆلێن کرد، کە تێیدا ئیمپراتۆریەت لەنێوان ساڵانی ٩٦ تا ١٨٠ بە دادپەروەری و ژیری بەڕێوەدەبرا.

لە مێژووی ھاوچەرخدا، نێرڤا وەک دەسەڵاتدارێکی دڵسۆز بەڵام کەم دەسەڵات لە بەرامبەر سوپادا وەسف دەکرێت. بەڵام گەورەترین دەستکەوتی ئەو دانانی تراجان بوو وەک جێنشین، کە توانی دەسەڵاتێکی بەھێز لە سەردەمی خانەدانی نێرڤا-ئەنتۆنیدا بنیات بنێت. ئێستا دوو پەیکەری نوێ بۆ یادکردنەوەی نێرڤا دروست کراون: یەکەمیان لە شاری گلۆستەر لە ئینگلتەرا (کە شارێک بوو بە فەرمانی ئەو ئاوەدان کرایەوە)، و دووەمیان لە زێدی لەدایکبوونی خۆی لە شاری نارنی لە ئیتاڵیا.

&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;150px&quot; heights=&quot;190px&quot;&gt;
File:Bust of emperor Nerva.jpg|پەیکەری سەری نێرڤا لە بەردی کالسێدۆنی، کۆتایی سەدەی یەکەمی زایینی
File:Head of Marcus Cocceius Nerva in Museo Nazionale Romano.jpg|پەیکەری نێرڤا، مۆزەخانەی نیشتمانیی ڕۆم
File:Nerva pushkin.jpg|نێرڤا لە شێوەی خوداوەند [[جووپیتەر]]، مۆزەخانەی پوشکین لە مۆسکۆ
File:NervaBronzoRosso.jpg|پەیکەری نێرڤا لە شاری نارنی لە ئیتاڵیا
File:Nerva bust Cologne cropped left.png|پەیکەری نێرڤا لە مۆزەخانەی ڕۆمانی-جێرمانی لە شاری [[کۆلن]]، ئەڵمانیا
&lt;/gallery&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی]]
* [[تراجان]]
* [[پاسەوانی پریتۆرین]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{s-start}}
{{s-hou|[[خانەدان|خانەدانی نێرڤا-ئەنتۆنی]]|٨ی تشرینی دووەمی|٣٠|٢٧ی کانوونی دووەمی|٩٨}}
{{s-reg}}
{{s-bef|before=[[دۆمیتیان]]}}
{{s-ttl|title=[[ئیمپراتۆری ڕۆم]]|years=٩٦–٩٨}}
{{s-aft|after=[[تراجان]]}}
|-
{{s-off}}
{{s-bef|before=لوسیۆس ئانیۆس باسوس}}
{{s-ttl|title=[[کۆنسوڵی ڕۆم]]|years=کانوونی دووەم–شوباتی ٧١|with=ڤێسپاسیان}}
{{s-aft|after=دۆمیتیان}}
{{s-bef|before=ئاولوس ڤیکیریوس پرۆکولوس}}
{{s-ttl|title=کۆنسوڵی ڕۆم|years=کانوونی دووەم–شوباتی ٩٠|with=دۆمیتیان}}
{{s-aft|after=لوسیۆس ئەنتیستیوس ڕوستیکوس}}
{{s-bef|before=تیبێریوس کاتیوس سێسیوس فرۆنتۆ}}
{{s-ttl|title=کۆنسوڵی ڕۆم|years=کانوونی دووەم–شوباتی ٩٧|with=لوسیۆس ڤێرگینیوس ڕوفوس}}
{{s-aft|after=گنایۆس ئاریوس ئەنتۆنینۆس}}
{{s-bef|before=تاسیتوس}}
{{s-ttl|title=کۆنسوڵی ڕۆم|years=١–١٣ی کانوونی دووەمی ٩٨|with=[[تراجان]]}}
{{s-aft|after=گنایۆس دۆمیتیوس تولوس}}
{{s-end}}

{{DEFAULTSORT:Nerva}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ژن}}
{{پۆلی کۆمنز|Nerva}}
[[پۆل:لەدایکبووانی ٣٠]]
[[پۆل:مردووانی ٩٨]]
[[پۆل:ئیمپراتۆرەکانی ڕۆم]]
[[پۆل:ئیمپراتۆرەکانی سەدەی یەکەمی ڕۆم]]
[[پۆل:کۆنسوڵەکانی ڕۆم]]
[[پۆل:خەڵکی ئیتاڵیا]]
[[پۆل:خانەدانی نێرڤا-ئەنتۆنی]]
[[پۆل:ئیمپراتۆرە ڕۆمانییەکانی سەدەی یەکەم]]</text>
      <sha1>qd8n0dcr1048a2ag6sa1toy8r57frsp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دۆمیتیان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304377</id>
    <revision>
      <id>1693743</id>
      <parentid>1692000</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:20:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54349" sha1="fn9d5r97oszi8kik6fmu4t7l15f7qiw" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
| image = Domiziano da collezione albani, fine del I sec. dc. 02.JPG
| alt = پەیکەری مەڕمەڕیی سپیی دۆمیتیان
| caption = پەیکەری دۆمیتیان لە مۆزەخانەی [[لووڤر]]
| succession = ئیمپراتۆری ڕۆم
| reign = ١٤ی ئەیلوولی ٨١ – ١٨ی ئەیلوولی ٩٦
| predecessor = [[تایتەس|تیتوس]]
| successor = [[نێرڤا]]
| birth_name = تیتوس فلاڤیوس دۆمیتیانووس
| birth_date = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٥١
| birth_place = [[ڕۆما]]، ئیتالیا، [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]]
| death_date = ١٨ی ئەیلوولی ٩٦ (لە تەمەنی ٤٤ ساڵیدا)
| death_place = [[ڕۆما]]، ئیتالیا
| burial_place = ڕۆما
| spouse = دۆمیتیا لۆنگینا
| issue = تیتوس فلاڤیوس قەیسەر&lt;br&gt;فلاڤیا
| full_name = قەیسەر دۆمیتیانووس
| regnal_name = ئیمپراتۆر قەیسەر دۆمیتیانووس ئۆگوستوس
| dynasty = [[خانەدان|خانەدانی]] فلاڤی
| father = [[ڤێسپاسیان]]
| mother = دۆمیتیلای گەورە
}}

'''دۆمیتیان''' (بە [[زمانی لاتینی|لاتینی]]: Titus Flavius Caesar Domitianus Augustus؛ ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٥١ – ١٨ی ئەیلوولی ٩٦) لە ساڵی ٨١ تا ٩٦ ئیمپراتۆری ڕۆم بوو. وەک کوڕی ڤێسپاسیان و برای بچووکی تیتوس، کە ھەردووکیان پێش ئەو لەسەر تەخت بوون، دواھەمین فەرمانڕەوای [[خانەدان|خانەدانی]] فلاڤی بوو. مێژوونووس برایان جۆنز بە «فەرمانڕەوایەکی سەرکوتکەر بەڵام لێھاتوو لە [[ئۆتۆکراسی|دەسەڵاتی ڕەھادا]]» وەسفی کردووە؛ شێوازی فەرمانڕەواییە دەسەڵاتخوازەکەی وای کرد بکەوێتە ململانێیەکی توند لەگەڵ ئەنجومەنی پیرانی ڕۆم (سێنات) و دەسەڵاتەکانی ئەوانی بە شێوەیەکی بەرچاو کەم کردەوە.&lt;ref name=&quot;jones-i&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jones |یەکەم=Brian W. |سەردێڕ=The Emperor Domitian |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=١٩٩٢|شوێن=London |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٠١٩٥-٠|پەڕە=i}}&lt;/ref&gt;

لە سەردەمی باوک و براکەیدا، دۆمیتیان ڕۆڵێکی لاوەکی و زیاتر ڕێوڕەسمیی ھەبوو. پاش مردنی براکەی، [[پاسەوانی پریتۆرین]] ئەویان وەک ئیمپراتۆر ڕاگەیاند. دەسەڵاتە ١٥ ساڵییەکەی درێژترین ماوەی حوکمڕانی بوو لە دوای سەردەمی [[تایبیریەس]]. وەک ئیمپراتۆر، بە بەرزکردنەوەی بەھای دراوی ڕۆمانی ئابووریی وڵاتی بەھێز کرد، سنوورەکانی ئیمپراتۆریەتەکەی قایم کرد، و بەرنامەیەکی بەرفراوانی بیناسازیی دەستپێکرد بۆ نۆژەنکردنەوەی شاری [[ڕۆما]] کە پێشتر زیانی پێگەیشتبوو. لە بەریتانیا جەنەراڵەکەی بە ناوی ئاگریکۆلا پێشڕەوی بەرچاوی کرد بۆ گرتنی کالدۆنیا ([[سکۆتلاند]])، ھەروەھا لە داسیا (ڕۆمانیای ئێستا) جەنگ بەرپابوو، بەڵام دۆمیتیان نەیتوانی سەرکەوتنێکی یەکلاکەرەوە بەسەر پاشا دێسیبالوسدا بەدەستبھێنێت. حکوومەتەکەی دۆمیتیان سیمایەکی بەھێزی دەسەڵاتخوازیی پێوە دیار بوو؛ بە پشتبەستن بە [[پرۆپاگەندە]]ی ئایینی، سەربازی و کلتووری، [[کەس پەرستی]]ی برەوپێدا و بە دانانی خۆی وەک چاودێری ھەمیشەیی، بە توندی چاودێریی ڕەوشتی گشتی و تایبەتیی کۆمەڵگەی دەکرد.

لەبەر ئەم ھەنگاوانە، دۆمیتیان لەلایەن خەڵکی ئاسایی و سوپاوە خۆشەویست بوو، بەڵام ئەندامانی ئەنجومەنی پیران وەک ستەمکارێک سەیریان دەکرد. لە ساڵی ٩٦دا لە ڕێگەی پیلانگێڕییەکی دەربارەوە [[تیرۆرکردن|تیرۆر کرا]] و کۆتایی بە دەسەڵاتەکەی ھات. لە ھەمان ڕۆژدا ڕاوێژکارەکەی بە ناوی [[نێرڤا]] بوو بە جێنشینی. پاش مردنی، ئەنجومەنی پیران بڕیاری لەبیربردن و سڕینەوەی یادەوەریی دۆمیتیانی دا (damnatio memoriae)، و نووسەرانی وەک تاسیتوس، پلینی بچووک و سوێتۆنیۆس لە نووسینەکانیاندا وەک ستەمکارێکی دڵڕەق و بەگومان وەسفیان کرد. بەڵام مێژوونووسانی نوێ بۆچوونێکی جیاوازیان ھەیە و دۆمیتیان وەک دەسەڵاتدارێکی توند بەڵام کارامە دەبینن کە بەرنامە ئابووری، سیاسی و کلتوورییەکانی بوونە بنەمای سەقامگیریی سەدەی دووەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]].

== سەرەتای ژیان ==
=== پاشخان و خێزان ===
[[File:Flavian family tree.png|thumb|دارە ڕەچەڵەکی [[خانەدان|خانەدانی]] فلاڤی]]
دۆمیتیان لە ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٥١ لە [[ڕۆما]] لەدایک بوو،&lt;ref name=&quot;suetonius-domitian&quot;&gt;[[سوێتۆنیۆس]]، ''ژیانی دوازدە قەیسەرەکە''، «ژیانی دۆمیتیان»، بەشی ١&lt;/ref&gt; بچووکترین کوڕی تیتوس فلاڤیوس ڤێسپاسیانووس (کە بە [[ڤێسپاسیان]] ناسراوە) و فلاڤیا دۆمیتیلای گەورە بوو.&lt;ref name=&quot;jones-1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jones |یەکەم=Brian W. |سەردێڕ=The Emperor Domitian |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=١٩٩٢|شوێن=London |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٠١٩٥-٠|پەڕە=١}}&lt;/ref&gt; خوشکێکی لە خۆی گەورەتری ھەبوو بە ناوی دۆمیتیلای بچووک، و برایەکی گەورەتر بە ناوی تیتوس.&lt;ref name=&quot;townend-62&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Townend |یەکەم=Gavin |سەردێڕ=Some Flavian Connections |journal=The Journal of Roman Studies |بەرگ=٥١|issue=1–2 |پەڕەکان=٥٤–٦٢|ساڵ=١٩٦١|doi=10.2307/298836}}&lt;/ref&gt; دەیان ساڵ لە [[شەڕی ناوخۆ]] لە سەدەی یەکەمی پێش زایین بووە ھۆی لاوازبوونی چینی کۆنی [[ئەرستۆکراسی]] لە ڕۆما، کە دواتر لە سەدەی یەکەمدا لەلایەن چینی نوێی دەستڕۆیشتووی ئیتاڵییەوە جێگەیان گیرایەوە.&lt;ref name=&quot;jones-3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jones |یەکەم=Brian W. |سەردێڕ=The Emperor Domitian |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=١٩٩٢|شوێن=London |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٠١٩٥-٠|پەڕە=٣}}&lt;/ref&gt; یەکێک لەم بنەماڵانە فلاڤییەکان بوون، کە تەنیا لە چوار نەوەدا لە گمنامییەوە گەیشتنە پێگەیەکی باڵا و لە سەردەمی ئیمپراتۆرەکانی [[زنجیرە فەرمانرەوایەتیی جولیۆ-کلاودیوس]]دا سامان و پێگەیان بەدەستھێنا.&lt;ref name=&quot;jones-1&quot;/&gt;

باپیری گەورەی دۆمیتیان، تیتوس فلاڤیوس پێترۆ، لە کاتی شەڕی ناوخۆی سیزاردا لەژێر فەرمانی پۆمپەی خزمەتی کردبوو. لە ساڵی ٤٨ی پێش زایین پاش ھەڵاتنی لە گۆڕەپانی شەڕی فارسالوس، ناوبانگی سەربازیی لەکەدار بوو.&lt;ref name=&quot;jones-1&quot;/&gt; سەرەڕای ئەوەش، پێترۆ بە ھاوسەرگیری لەگەڵ تێرتولای دەوڵەمەند پێگەی خۆی بەرز کردەوە، و سامانەکەی بووە ھۆی دەستەبەرکردنی پێشکەوتنی کوڕەکەی، تیتوس فلاڤیوس سابینوس (باپیری دۆمیتیان).&lt;ref name=&quot;jones-2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jones |یەکەم=Brian W. |سەردێڕ=The Emperor Domitian |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=١٩٩٢|شوێن=London |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٠١٩٥-٠|پەڕە=٢}}&lt;/ref&gt; سابینوس لە ڕێگەی کۆکردنەوەی باج لە ئاسیا و کاری بانکداری لە سویسرا سامانی زیاتری کۆکردەوە. بە ھاوسەرگیری لەگەڵ ڤێسپاسیا پۆلا، بنەماڵەکەی بەستەوە بە بنەماڵەیەکی بەناوبانگتر، بەمەش دەرفەتی ڕەخساند بۆ کوڕەکانی (سابینوس و ڤێسپاسیان) کە بگەنە پلەی ئەنجومەنی پیران.&lt;ref name=&quot;jones-2&quot;/&gt;

پلەبەندیی سیاسیی ڤێسپاسیان پۆستەکانی کوایستۆر، ئێدیل و پرایتۆری گرتەوە، و لە ساڵی ٥١دا، لە ساڵی لەدایکبوونی دۆمیتیاندا، بوو بە [[کۆنسوڵی ڕۆم]]. وەک فەرماندەیەکی سەربازی، لە ساڵی ٤٣دا بەشداری لە لەشکرکێشی بۆ سەر بەریتانیا کرد و ناوبانگی دەرکرد.&lt;ref name=&quot;jones-8&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jones |یەکەم=Brian W. |سەردێڕ=The Emperor Domitian |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=١٩٩٢|شوێن=London |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٠١٩٥-٠|پەڕە=٨}}&lt;/ref&gt; سەرچاوە دێرینەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە بنەماڵەی فلاڤی لە کاتی گەورەبوونی دۆمیتیاندا ھەژار بوون و گوایە ڤێسپاسیان لە سەردەمی ئیمپراتۆر [[کالیگولا]] و [[نیرۆ]]دا لەبەرچاو کەوتبوو.&lt;ref name=&quot;suetonius-domitian&quot;/&gt; بەڵام توێژینەوە نوێیەکان ئەم دەنگۆیانە ڕەتدەکەنەوە و دەریدەخەن کە ئەم چیرۆکانە دواتر وەک [[پرۆپاگەندە]] بڵاوکراونەتەوە بۆ کەمکردنەوەی بەھای سەرکەوتنەکانی ئیمپراتۆرەکانی پێشوو و بەرزنرخاندنی دەستکەوتەکانی سەردەمی ئیمپراتۆر [[کلاودیوس]] و کوڕەکەی بریتانیکوس.&lt;ref name=&quot;jones-7&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jones |یەکەم=Brian W. |سەردێڕ=The Emperor Domitian |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=١٩٩٢|شوێن=London |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٠١٩٥-٠|پەڕە=٧}}&lt;/ref&gt;

فلاڤییەکان لە ساڵانی پەنجا و شەستەکاندا لە پێگەیەکی زۆر باشدا بوون. لە ساڵی ٦٦دا کاتێک جوولەکەکانی پارێزگای یەھوودیا دژی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم ڕاپەڕین و یەکەمین جەنگی جوولەکە و ڕۆم دەستی پێکرد، ڤێسپاسیان وەک فەرماندەی سوپای ڕۆم دەستنیشان کرا و تیتوسی کوڕیشی فەرماندەیی یەکەیەکی سەربازیی پێسپێردرا.&lt;ref name=&quot;jones-11&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jones |یەکەم=Brian W. |سەردێڕ=The Emperor Domitian |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=١٩٩٢|شوێن=London |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٠١٩٥-٠|پەڕە=١١}}&lt;/ref&gt;

=== گەنجێتی و کەسایەتی ===
[[File:Domiziano, 75-81 ca., 6058, 02.JPG|thumb|upright|پەیکەری دۆمیتیان بە تاجی مەدەنییەوە، مۆزەخانەی ناپۆلی]]
لە نێوان سێ ئیمپراتۆرەکەی بنەماڵەی فلاڤیدا، دۆمیتیان درێژترین ماوە فەرمانڕەوایی کرد، سەرەڕای ئەوەی سەرەتای ژیانی لەژێر سێبەری تیتوسی برای گەورەیدا تێپەڕی. پاش ئەوەی باوکیان لە ساڵی ٦٩دا و دوای شەڕی ناوخۆی ناسراو بە [[ساڵی چوار ئیمپراتۆرەکە]] بوو بە ئیمپراتۆر، تیتوس چەندین پۆستی گرنگی وەرگرت، لە کاتێکدا دۆمیتیان تەنیا نازناوی شەرەفیی پێدرا بەبێ دەسەڵاتی کردەیی. کاتێک گەیشتە تەمەنی ١٦ ساڵی، دایک و خوشکەکەی مابوونەوە و کۆچی دواییان کردبوو، لە کاتێکدا باوک و براکەی لە سەفەری بەردەوامی سەربازیدا بوون لە جێرمانیا و یەھوودیا؛ بەم شێوەیە دۆمیتیان بەشێکی زۆری نەوجەوانیی خۆی بە تەنیا و دوور لە خێزانەکەی بەسەر برد.&lt;ref name=&quot;jones-13&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jones |یەکەم=Brian W. |سەردێڕ=The Emperor Domitian |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=١٩٩٢|شوێن=London |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٠١٩٥-٠|پەڕە=١٣}}&lt;/ref&gt;

لە کاتی جەنگەکانی ڕۆم و جوولەکەدا، ڕەنگە لەژێر چاودێریی مامی، تیتوس فلاڤیوس سابینوسی دووەمدا بووبێت کە سەرپەرشتیاری شاری ڕۆما بوو، یان تەنانەت مارکۆس کۆکسیۆس [[نێرڤا]] کە دۆستێکی نزیکی بنەماڵەی فلاڤی بوو.&lt;ref name=&quot;jones-13&quot;/&gt; ئەو پەروەردەیەکی باڵای وەرگرت و لە بواری [[ڕەوانبێژی]] و [[وێژە]]دا خوێندی. لە کتێبی ''ژیانی دوازدە قەیسەرەکە''دا، سوێتۆنیۆس ئاماژە بە توانای دۆمیتیان دەکات لە ھێنانەوەی وتەی شاعیران و نووسەرانی وەک [[ھۆمیرۆس]] و [[ڤێرجیل]]، و وەک گەنجێکی خوێندەوار و لێھاتوو لە قسەکردندا باسی دەکات.&lt;ref name=&quot;suetonius-20&quot;&gt;[[سوێتۆنیۆس]]، ''ژیانی دوازدە قەیسەرەکە''، «ژیانی دۆمیتیان»، بەشی ٢٠&lt;/ref&gt; یەکەمین بەرھەمە بڵاوکراوەکانی لە بواری [[شیعر]] و نووسین بوون لەسەر یاسا و بەڕێوەبردن.&lt;ref name=&quot;jones-13&quot;/&gt; بە پێچەوانەی تیتوسی برایەوە، دۆمیتیان لە دەربار پەروەردە نەکرا، بەڵام بەپێی وتەی سوێتۆنیۆس، شارەزاییەکی سەرسوڕھێنەری لە نیشانەشکێنی بە تیر و کەواندا ھەبووە.&lt;ref name=&quot;suetonius-19&quot;&gt;[[سوێتۆنیۆس]]، ''ژیانی دوازدە قەیسەرەکە''، «ژیانی دۆمیتیان»، بەشی ١٩&lt;/ref&gt;

سوێتۆنیۆس لە وەسفی ڕووخساری دۆمیتیاندا دەڵێت:
{{وتە|باڵابەرز بوو، ڕووخسارێکی شەرمن و ڕەنگێکی گەشی ھەبوو. چاوەکانی گەورە بوون، بەڵام بینایی کەمێک کز بوو. بەتایبەت لە گەنجیدا پیاوێکی قۆز و ڕێکپۆش بوو لە تەواوی جەستەیدا، جگە لە پەنجەکانی پێی کە کەمێک کێشەیان ھەبوو. لە تەمەنی پیریدا، کچەڵی و زگی گەورە و قاچی باریک سیماکەیان تێکدابوو کە بەھۆی نەخۆشییەکی درێژخایەنەوە دروست ببوو.&lt;ref name=&quot;suetonius-18&quot;&gt;[[سوێتۆنیۆس]]، ''ژیانی دوازدە قەیسەرەکە''، «ژیانی دۆمیتیان»، بەشی ١٨&lt;/ref&gt;}}

دۆمیتیان زۆر ھەستیار بوو بەرامبەر کچەڵییەکەی و لە تەمەنی دواییدا بە بەکارھێنانی کڵاوپەڕ دەیپۆشی، و تەنانەت کتێبێکیشی لەسەر پاراستنی قژ نووسی.&lt;ref name=&quot;suetonius-18&quot;/&gt; مێژوونووس برایان جۆنز ئاماژە بەوە دەکات کە خەسڵەتەکانی کەسایەتیی دۆمیتیان بریتی بوون لە بێبەشبوون لەو کاریزمایەی باوک و براکەی ھەیانبوو، گوماناوی بوو، خاوەنی ھەستێکی نامۆی [[خۆنکۆڵی]] و نوکتەبازی بوو، و حەزی لە گۆشەگیری دەکرد کە لە پەروەردەبوونی تەنیایی سەردەمی گەنجییەوە سەرچاوەی گرتبوو.&lt;ref name=&quot;jones-13&quot;/&gt;

== سەرکەوتنی فلاڤییەکان ==
=== ساڵی چوار ئیمپراتۆرەکە ===
{{سەرەکی|ساڵی چوار ئیمپراتۆرەکە}}
[[File:Roman Empire in AD 69.pdf|thumb|300px|ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم لە [[ساڵی چوار ئیمپراتۆرەکە]]دا (٦٩)]]
لە ٩ی حوزەیرانی ٦٨دا، لە کاتێکدا ناڕەزایەتیی ئەنجومەنی پیران و سوپا زیادی کردبوو، نیرۆ پەنای بۆ [[خۆکوشتن]] برد و بەم شێوەیە کۆتایی بە [[زنجیرە فەرمانرەوایەتیی جولیۆ-کلاودیوس]] ھات. لە دوای ئەو پشێوییەکی گەورە دروست بوو کە بووە ھۆی شەڕێکی ناوخۆیی خوێناوی بە ناوی [[ساڵی چوار ئیمپراتۆرەکە]]، کە تێیدا چوار ژەنەڕاڵی کاریگەری ئیمپراتۆریەتەکە—[[گالبا]]، [[ئۆتۆ]]، ڤیتێلیوس و ڤێسپاسیان—ململانێیان لەسەر دەسەڵات کرد.&lt;ref name=&quot;sullivan-69&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Sullivan |یەکەم=Philip B. |سەردێڕ=A Note on the Flavian Accession |ناونیشان=https://archive.org/details/sim_classical-journal_1953-11_49_2/page/67 |journal=The Classical Journal |بەرگ=٤٩|issue=2 |ساڵ=١٩٥٣|پەڕەکان=٦٧–٧٠}}&lt;/ref&gt; دەنگوباسی مردنی نیرۆ گەیشتە ڤێسپاسیان کاتێک خەریکی ئامادەکاری بوو بۆ گەمارۆدانی شاری [[ئورشەلیم]].

کاتێک ئۆتۆ لە شەڕی بەدریاکوم لەلایەن ڤیتێلیوسەوە شکا، سوپای ڕۆم لە یەھوودیا و میسر لە ١ی تەممووزی ٦٩دا ڤێسپاسیانیان وەک ئیمپراتۆر ڕاگەیاند.&lt;ref name=&quot;sullivan-68&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Sullivan |یەکەم=Philip B. |سەردێڕ=A Note on the Flavian Accession |ناونیشان=https://archive.org/details/sim_classical-journal_1953-11_49_2/page/67 |journal=The Classical Journal |بەرگ=٤٩|issue=2 |ساڵ=١٩٥٣|پەڕەکان=٦٧–٧٠}}&lt;/ref&gt; ڤێسپاسیان لەگەڵ گایوس لیسینیوس موسیانووس، فەرمانڕەوای سووریا، ھاوپەیمانییەکی بەست. لە کاتێکدا موسیانووس بە سوپاوە بەرەو ڕۆما بەڕێکەوت، ڤێسپاسیان چوو بۆ [[ئەسکەندەریە]] و تیتوسی بەجێھێشت تا کۆتایی بە ڕاپەڕینی جوولەکەکان بھێنێت.

لە ڕۆما، ڤیتێلیوس دۆمیتیانی خستە ژێر دەستبەسەری لە ماڵەوە بۆ ئەوەی وەک بارمتە بەکاریبھێنێت. لە ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٦٩دا، ھێزەکانی ڤێسپاسیان بە سەرکردایەتیی ئەنتۆنیۆس پریموس لە دووەمین شەڕی بەدریاکومدا سوپای ڤیتێلیوسیان تێکشکاند. لە ١٩ی کانوونی یەکەمدا، لایەنگرانی ڤیتێلیوس ھێرشیان کردە سەر گردی کاپیتۆل کە سابینوس و دۆمیتیانی لێ پەناگیر ببوون؛ سابینوس دەستگیرکرا و کوژرا، بەڵام دۆمیتیان توانی بە پۆشینی جلی یەکێک لە پەرستەرانی [[ئیزیس]] خۆی دەرباز بکات و لە ماڵی لایەنگرێکی باوکیدا خۆی بشارێتەوە.&lt;ref name=&quot;jones-14&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jones |یەکەم=Brian W. |سەردێڕ=The Emperor Domitian |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=١٩٩٢|شوێن=London |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٠١٩٥-٠|پەڕە=١٤}}&lt;/ref&gt; پاش نیوەڕۆی ٢٠ی کانوونی یەکەم، ڤیتێلیوس کوژرا و لەشکرەکانی فلاڤی ڕۆمایان گرت. دۆمیتیان لە شوێنی خۆی دەرکەوت و بە ناونیشانی «قەیسەر» پێشوازیی لێکرا، و ڕۆژی دواتر ئەنجومەنی پیران بە فەرمی ڤێسپاسیانی وەک ئیمپراتۆر ناساند.

=== پاشھاتەکانی شەڕ ===
[[File:Rembrandt Harmensz. van Rijn 047b.jpg|thumb|190px|تابلۆی پیلانگێڕیی کلاودیوس سیڤیلیس لەلایەن [[ڕامبرانت]]]]
ھەرچەندە شەڕ بە فەرمی کۆتایی ھاتبوو، بەڵام بۆ ماوەیەک دۆخێکی [[ئەنارکی]] باڵی بەسەر پایتەختدا کێشا تا لە سەرەتای ساڵی ٧٠دا موسیانووس گەیشتە شارەکە و ئارامیی گەڕاندەوە. لەم نێوەندەدا، دۆمیتیان نوێنەرایەتیی بنەماڵەی فلاڤیی دەکرد لە ئەنجومەنی پیراندا و پۆستی پرایتۆری بە دەسەڵاتی کۆنسولییەوە وەرگرت.&lt;ref name=&quot;jones-15&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jones |یەکەم=Brian W. |سەردێڕ=The Emperor Domitian |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=١٩٩٢|شوێن=London |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٠١٩٥-٠|پەڕە=١٥}}&lt;/ref&gt; مێژوونووس تاسیتوس یەکەم وتاری دۆمیتیان لە ئەنجومەنی پیراندا بە کورت و پێوانەکراو وەسف دەکات. لە ڕاستیدا دەسەڵاتی دۆمیتیان لەو کاتەدا تەنیا ڕواڵەتی بوو، و موسیانووس دەسەڵاتی ڕاستەقینەی لە دەستدا بوو و ڕێگریی لە دۆمیتیان دەکرد سنووری خۆی ببەزێنێت.&lt;ref name=&quot;jones-15&quot;/&gt;

کاتێک ڕاپەڕینی باتاڤییەکان لە گال بە سەرکردایەتیی کلاودیوس سیڤیلیس لەسەر ڕووباری [[ڕاین]] بەرپابوو، دۆمیتیان ھەوڵیدا فەرماندەیی سوپایەک وەربگرێت تا دەستکەوتی سەربازی بەدەستبھێنێت، بەڵام موسیانووس و جەنەراڵە باڵاکان داواکەیان ڕەتکردەوە. بە گەڕانەوەی ڤێسپاسیان بۆ ڕۆما لە ئەیلوولی ٧٠دا، ڕۆڵی سیاسیی دۆمیتیان بە تەواوی کەمکرایەوە، و ئەویش کاتەکانی بۆ ھونەر و ئەدەب تەرخان کرد.&lt;ref name=&quot;jones-17&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jones |یەکەم=Brian W. |سەردێڕ=The Emperor Domitian |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=١٩٩٢|شوێن=London |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٠١٩٥-٠|پەڕە=١٧}}&lt;/ref&gt;

=== ھاوسەرگیری ===
[[File:Domitia.JPG|thumb|173px|left|پەیکەری دۆمیتیا لۆنگینا لە مۆزەخانەی [[لووڤر]]]]
لە ساڵی ٧٠دا، ڤێسپاسیان ھەوڵیدا ھاوسەرگیرییەک لە نێوان دۆمیتیان و کچەکەی تیتوس، جولیا فلاڤیا ڕێکبخات، بەڵام دۆمیتیان ئاشقی دۆمیتیا لۆنگینا ببوو و ھاوسەرەکەی ئەوی ناچار کرد کە لێی جیا ببێتەوە تا خۆی ھاوسەرگیریی لەگەڵدا بکات.&lt;ref name=&quot;jones-33&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jones |یەکەم=Brian W. |سەردێڕ=The Emperor Domitian |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=١٩٩٢|شوێن=London |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٠١٩٥-٠|پەڕە=٣٣}}&lt;/ref&gt; دۆمیتیا کچی جەنەراڵی بەناوبانگ گنایوس دۆمیتیوس کۆربولۆ و نەوەی ئیمپراتۆر [[ئەگوستوس]] بوو. ئەم ھاوسەرگیرییە سوودێکی زۆری بە پێگەی بنەماڵەی فلاڤی گەیاند.

لە ساڵی ٨٠دا، تاکە کوڕی دۆمیتیان و دۆمیتیا لەدایک بوو، بەڵام لە ساڵی ٨٣دا لە تەمەنی منداڵیدا کۆچی دوایی کرد و دواتر وەک خوداوەند ناسێنرا.&lt;ref name=&quot;jones-36&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jones |یەکەم=Brian W. |سەردێڕ=The Emperor Domitian |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=١٩٩٢|شوێن=London |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٠١٩٥-٠|پەڕە=٣٦}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٨٣دا کێشەیەک لە نێوان دۆمیتیان و ھاوسەرەکەیدا ڕوویدا و بۆ ماوەیەکی کورت دۆمیتیای دوورخستەوە، بەڵام لە ساڵی ٨٤دا گەڕاندیەوە بۆ کۆشک و تا کۆتایی دەسەڵاتی پێکەوە مانەوە.&lt;ref name=&quot;varner-200&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Varner |یەکەم=Eric R. |سەردێڕ=Domitia Longina and the Politics of Portraiture |ناونیشان=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-archaeology_1995-04_99_2/page/187 |journal=American Journal of Archaeology |بەرگ=٩٩|issue=2 |ساڵ=١٩٩٥|پەڕەکان=١٨٧–٢٠٦|doi=10.2307/506339}}&lt;/ref&gt;

=== میراتگری ڕێوڕەسمی (٧١–٨١) ===
[[File:The Triumph of Titus Alma Tadema.jpg|thumb|210px|''سەرکەوتنی تیتوس'' لەلایەن لۆڕێنس ئالما-تادیما (١٨٨٥)]]
لە حوزەیرانی ٧١دا، تیتوس دوای سەرکەوتنی لە جەنگی یەھوودیا گەڕایەوە بۆ ڕۆما. لەو جەنگەدا شاری [[ئورشەلیم]] و پەرستگاکەی بە تەواوی وێران کران و نزیکەی ١٠٠،٠٠٠ کەس بە دیل گیران.&lt;ref name=&quot;josephus-wars-vi-9&quot;&gt;[[یوسفوس]]، ''جەنگی جوولەکەکان''، پەڕتووکی ٦، بەشی ٩، بڕگەی ٣&lt;/ref&gt; ئەنجومەنی پیران ڕێوڕەسمی سەرکەوتنی سەربازیی بۆ تیتوس سازکرد، کە تێیدا ڤێسپاسیان و تیتوس لە پێشەوە دەڕۆیشتن و دۆمیتیان بە ئەسپێکی سپییەوە بەدوایاندا دەھات.&lt;ref name=&quot;suetonius-2&quot;&gt;[[سوێتۆنیۆس]]، ''ژیانی دوازدە قەیسەرەکە''، «ژیانی دۆمیتیان»، بەشی ٢&lt;/ref&gt;

تیتوس بە فەرمی بوو بە ھاوبەشی دەسەڵاتی باوکی و دەسەڵاتی پشکنین، فەرماندەیی [[پاسەوانی پریتۆرین]] و حەوت جاریش پۆستی کۆنسولی پێبەخشرا. لە بەرامبەردا، دۆمیتیان تەنیا ناونیشانی فەخری و پلەی ئایینیی ھەبوو، و ھیچ دەسەڵاتێکی کردەیی سەربازی یان حوکمڕانیی پێ نەدرا.&lt;ref name=&quot;jones-18&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jones |یەکەم=Brian W. |سەردێڕ=The Emperor Domitian |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=١٩٩٢|شوێن=London |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٠١٩٥-٠|پەڕە=١٨}}&lt;/ref&gt; بەم شێوەیە دەسەڵات بە تەواوی لە دەستی لایەنگرانی فلاڤیدا چڕ ببووەوە و ئەنجومەنی پیران تەنیا ڕواڵەتێکی لاوازی [[دیموکراسی]] پاراستبوو.&lt;ref name=&quot;jones-163&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jones |یەکەم=Brian W. |سەردێڕ=The Emperor Domitian |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=١٩٩٢|شوێن=London |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٠١٩٥-٠|پەڕە=١٦٣}}&lt;/ref&gt;

لە سەردەمی کورتی تیتوسدا (٧٩–٨١)، دوو کارەساتی گەورە ڕوویاندا: تەقینەوەی چیای ڤیزۆڤ لە ساڵی ٧٩ کە بووە ھۆی ژێرخاککەوتنی شارەکانی [[پۆمپی]] و ھێرکۆلانیۆم، و ئاگرکەوتنەوەیەکی گەورە لە ڕۆما لە ساڵی ٨٠دا کە سێ ڕۆژی خایاند.&lt;ref name=&quot;jones-80&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jones |یەکەم=Brian W. |سەردێڕ=The Emperor Domitian |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=١٩٩٢|شوێن=London |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٠١٩٥-٠|پەڕە=٨٠}}&lt;/ref&gt; لە ١٣ی ئەیلوولی ٨١دا، تیتوس لە تەمەنی ٤١ ساڵیدا بە نەخۆشی کۆچی دوایی کرد. دەستبەجێ دۆمیتیان چوو بۆ سەربازگەی پاسەوانی پریتۆرین و لەوێ وەک ئیمپراتۆر ناسێنرا، و ڕۆژی دواتر ئەنجومەنی پیران دەسەڵاتەکانی پەسەند کرد.&lt;ref name=&quot;jones-21&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jones |یەکەم=Brian W. |سەردێڕ=The Emperor Domitian |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=١٩٩٢|شوێن=London |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٠١٩٥-٠|پەڕە=٢١}}&lt;/ref&gt;

== سەردەمی ئیمپراتۆری (٨١–٩٦) ==
=== شێوازی فەرمانڕەوایی ===
[[File:Domitian Tetradrachm 1.jpg|thumb|دراوێکی زیویی دۆمیتیان، ساڵی ٩١–٩٢]]
وەک ئیمپراتۆر، دۆمیتیان دەستبەجێ ڕواڵەتی کۆماریخوازیی وەلا نا کە باوک و براکەی پاراستبوویان.&lt;ref name=&quot;jones-22&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jones |یەکەم=Brian W. |سەردێڕ=The Emperor Domitian |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=١٩٩٢|شوێن=London |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٠١٩٥-٠|پەڕە=٢٢}}&lt;/ref&gt; ناوەندی بڕیاردانی گواستەوە بۆ دەرباری پاشایەتی و بە ئاشکرا دەسەڵاتی ئەنجومەنی پیرانی کەمکردەوە. بەپێی وتەی پلینی بچووک، دۆمیتیان پێیوابوو کە دەبێت ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم وەک پاشایەتییەکی خودایی بەڕێوەببرێت و خۆیشی لە لوتکەی دەسەڵاتدا بێت.&lt;ref name=&quot;jones-99&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jones |یەکەم=Brian W. |سەردێڕ=The Emperor Domitian |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=١٩٩٢|شوێن=London |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٠١٩٥-٠|پەڕە=٩٩}}&lt;/ref&gt; ئەو ھەوڵیدا شکۆمەندیی سەردەمی ئیمپراتۆر [[ئەگوستوس]] بگێڕێتەوە.

دۆمیتیان بە وردی دەستوەردانی لە کاروباری بەڕێوەبردندا دەکرد. بەپێی وتەی سوێتۆنیۆس، [[بیرۆکراسی]] لە سەردەمی دۆمیتیاندا بە باشترین شێوە کاری دەکرد، و بەھۆی چاودێرییە توندەکانیەوە ئاستی گەندەڵی لە نێو فەرمانڕەوایانی پارێزگاکاندا گەیشتە نزمترین ئاست لە مێژووی ڕۆمدا.&lt;ref name=&quot;suetonius-8&quot;&gt;[[سوێتۆنیۆس]]، ''ژیانی دوازدە قەیسەرەکە''، «ژیانی دۆمیتیان»، بەشی ٨&lt;/ref&gt; بە پێچەوانەی باوک و براکەی، ئەو لە دابەشکردنی پۆستەکاندا پەیڕەوی لە [[خزمگەریەتی]] نەکرد و زۆربەی پۆستە ھەستیارەکانی بە چینی سوارچاکەکان (ئیکوایتس) دەسپارد نەک ئەندامانی ئەنجومەنی پیران یان خێزانەکەی خۆی.&lt;ref name=&quot;jones-164&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jones |یەکەم=Brian W. |سەردێڕ=The Emperor Domitian |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=١٩٩٢|شوێن=London |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٠١٩٥-٠|پەڕە=١٦٤}}&lt;/ref&gt;

=== بەرنامەی بیناسازی ===
[[File:Stadion Domitian Nord.jpg|thumb|مۆدێلی یاریگای دۆمیتیان لە ڕۆما]]
لە کاتی دەستبەکاربوونی دۆمیتیاندا، ڕۆما ھێشتا لەژێر کاریگەریی وێرانییەکانی ئاگرەکەی ساڵی ٨٠ و شەڕی ناوخۆدا بوو. دۆمیتیان بەرنامەیەکی بیناسازیی گەورەی دەستپێکرد کە نزیکەی ٥٠ بینای نوێ و نۆژەنکراوەی لەخۆگرتبوو، کە دوای دەستکەوتەکانی ئەگوستوس بە گەورەترین پڕۆژە دادەنرێت.&lt;ref name=&quot;jones-79&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jones |یەکەم=Brian W. |سەردێڕ=The Emperor Domitian |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=١٩٩٢|شوێن=London |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٠١٩٥-٠|پەڕە=٧٩}}&lt;/ref&gt; گرنگترین بینا نوێیەکان بریتی بوون لە یاریگای دۆمیتیان (کە ئێستا گۆڕەپانی ناڤۆنایە) و ئۆدیۆنی دۆمیتیان بۆ ڕکابەرییە وەرزشی و ھونەرییەکان.&lt;ref name=&quot;jones-79&quot;/&gt;

پەرستگای گەورەی [[جووپیتەر]] لەسەر گردی کاپیتۆل بە سەقفێکی زێڕپۆش نۆژەنکرایەوە کە تێچووەکەی زیاتر لە ١٢،٠٠٠ تالنت بوو. ھەروەھا کۆشکە گەورەکەی لەسەر گردی پالاتین (کۆشکی فلاڤی) دروست کرد، و تەواوکردنی پڕۆژەی [[کلۆسیۆم]]یش بە زیادکردنی نھۆمی چوارەم و شوێنی دانیشتنی ناوەوە لە سەردەمی ئەودا ئەنجامدرا.&lt;ref name=&quot;jones-93&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jones |یەکەم=Brian W. |سەردێڕ=The Emperor Domitian |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=١٩٩٢|شوێن=London |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٠١٩٥-٠|پەڕە=٩٣}}&lt;/ref&gt; لە میسریشدا، وێنەی دۆمیتیان وەک [[فیرعەون]] لەسەر دەروازەی پەرستگای حاتحوور لە دێندێرا و پەرستگای خنووم لە ئێسنا نەخشێنراوە.&lt;ref name=&quot;PAS&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Stadter |یەکەم١=Philip A. |دوایین٢=Stockt |یەکەم٢=L. Van der |سەردێڕ=Sage and Emperor: Plutarch, Greek Intellectuals, and Roman Power in the Time of Trajan (98–117 A.D.) |ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Leuven University Press |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٥٨٦٧-٢٣٩-١|پەڕە=٧٥}}&lt;/ref&gt;

=== ئابووری ===
دۆمیتیان گرنگییەکی زۆری بە سیاسەتی دارایی دەدا. لە سەرەتای دەسەڵاتیدا بەھای دراوی ڕۆمانی بەرزکردەوە و ڕێژەی زیوی لە دیناری ڕۆمانیدا لە ٩٠٪ەوە بۆ ٩٨٪ بەرزکردەوە. لە ساڵی ٨٥دا قەیرانێکی دارایی ناچاری کرد کە ڕێژەکەی بۆ ٩٣.٥٪ دابەزێنێت، بەڵام ئەمەش ھێشتا لە ئاستی سەردەمی باوک و براکەی بەرزتر بوو.&lt;ref name=&quot;jones-75&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jones |یەکەم=Brian W. |سەردێڕ=The Emperor Domitian |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=١٩٩٢|شوێن=London |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٠١٩٥-٠|پەڕە=٧٥}}&lt;/ref&gt; داھاتی ساڵانەی حکوومەتەکەی بە زیاتر لە ١.٢ ملیار سێستێرس مەزەندە دەکرا، کە زیاتر لە سێیەکی بۆ مووچە و خەرجییەکانی سوپا بەکاردەھات.&lt;ref name=&quot;jones-73&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jones |یەکەم=Brian W. |سەردێڕ=The Emperor Domitian |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=١٩٩٢|شوێن=London |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٠١٩٥-٠|پەڕە=٧٣}}&lt;/ref&gt; ئەو ھەروەھا مووچەی سەربازانی بە ڕێژەی یەک لەسەر سێ زیاد کرد و بەخششی زۆری بەسەر خەڵکی ڕۆمادا دابەش کرد.

=== ھەڵمەتە سەربازییەکان ===
[[File:Qobustan inscription.jpg|thumb|350px|نەخشەبەردینەی قۆبوستان لە [[ئازەربایجان]] کە ناوی دۆمیتیانی لەسەرە؛ ڕۆژھەڵاتیترین بەڵگەی بوونی سوپای ڕۆم]]
سیاسەتی سەربازیی دۆمیتیان زیاتر بەرگریکارانە بوو، و باوەڕی بە فراوانخوازیی بێسەروبەر نەبوو. گەورەترین دەستکەوتی دروستکردنی تۆڕێکی فراوانی قەڵا و ڕێگاوبان بوو بەدرێژایی ڕووباری [[ڕاین]] بۆ پاراستنی سنوورەکان کە بە «لیمێسی جێرمانی» ناسراوە.&lt;ref name=&quot;jones-131&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jones |یەکەم=Brian W. |سەردێڕ=The Emperor Domitian |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=١٩٩٢|شوێن=London |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٠١٩٥-٠|پەڕە=١٣1}}&lt;/ref&gt; لە بەریتانیا، جەنەراڵ گنایوس جولیوس ئاگریکۆلا پێشڕەویی کرد بەرەو کالدۆنیا ([[سکۆتلاند]]) و لە ساڵی ٨٤دا لە شەڕی مۆنس گراوپیوس سەرکەوتنی بەدەستھێنا، بەڵام دۆمیتیان لە ساڵی ٨٥دا بانگی کردەوە بۆ ڕۆما لەبەر ئەوەی بەردەوامبوونی جەنگەکە خەرجییەکی زۆری دەویست بەبێ دەستکەوتی ئابووری.&lt;ref name=&quot;jones-132&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jones |یەکەم=Brian W. |سەردێڕ=The Emperor Domitian |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=١٩٩٢|شوێن=London |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٠١٩٥-٠|پەڕە=١٣2}}&lt;/ref&gt; بەردەنەخشێنراوێک لە قۆبوستان لە [[ئازەربایجان]] کە ناوی دۆمیتیانی لەسەرە، بە دوورترین شوێنی ڕۆژھەڵات دادەنرێت کە سوپای ڕۆمی لێ تۆمار کرابێت.

لە سنوورەکانی ڕووباری [[دانووب]] مەترسیی گەورە لەلایەن داسییەکانەوە دروست بوو. لە ساڵی ٨٤ یان ٨٥دا، داسییەکان بە سەرکردایەتیی پاشا دێسیبالوس لە ڕووباری دانووب پەڕینەوە و فەرمانڕەوای پارێزگای مۆسیایان کوشت.&lt;ref name=&quot;jones-138&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jones |یەکەم=Brian W. |سەردێڕ=The Emperor Domitian |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=١٩٩٢|شوێن=London |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٠١٩٥-٠|پەڕە=١٣8}}&lt;/ref&gt; ڕۆمەکان تووشی شکستی قورس بوون و فەرماندەی پاسەوانی پریتۆرین کوژرا. دواتر لە ساڵی ٨٨دا سوپای ڕۆم توانی سەرکەوتن بەسەر دێسیبالوسدا بەدەستبھێنێت، بەڵام لەبەر سەرھەڵدانی ئاڵۆزی لە جێرمانیا، دۆمیتیان ناچار بوو پەیمانێکی ئاشتی لەگەڵ داسییەکان ببەستێت کە بەپێی ئەو پەیمانە ساڵانە باج بە دێسیبالوس دەدرا لە بەرامبەر پاراستنی سنوورەکاندا؛ ئەم ڕێککەوتنە لەلایەن ئەندامانی ئەنجومەنی پیرانەوە بە شەرمەزاری بۆ ڕۆم لەقەڵەم درا.&lt;ref name=&quot;jones-150&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jones |یەکەم=Brian W. |سەردێڕ=The Emperor Domitian |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=١٩٩٢|شوێن=London |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٠١٩٥-٠|پەڕە=١٥0}}&lt;/ref&gt;

=== سیاسەتی ئایینی ===
[[File:Genius Domitian Musei Capitolini MC1130.jpg|thumb|پەیکەری دۆمیتیان لە مۆزەخانەی کاپیتۆلین لە ڕۆما]]
دۆمیتیان پەیڕەوی لە ئایینی نەریتیی ڕۆم دەکرد و گرنگییەکی زۆری بە خوداوەند [[جووپیتەر]] و خاتوونەخوداوەند مینێرڤا دەدا. پەرستگای گەورەی بۆ بنەماڵەی فلاڤی دروست کرد و براکەی و کوڕەکەی بە فەرمی بە خوداوەند ناساند. بەپێی وتەی سوێتۆنیۆس، ئەو داوای دەکرد بە «پەروەردگار و خوداوەند» (Dominus et Deus) بانگ بکرێت، ھەرچەندە مێژوونووسان پێیانوایە ئەم نازناوە لەلایەن زمانلووسەکانەوە بەکارھێنراوە نەک لە بەڵگەنامە فەرمییەکاندا.&lt;ref name=&quot;jones-108&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jones |یەکەم=Brian W. |سەردێڕ=The Emperor Domitian |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=١٩٩٢|شوێن=London |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٠١٩٥-٠|پەڕە=١٠٨}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ٨٥دا، خۆی کردە پشکنەری ھەمیشەیی بۆ چاودێریی ڕەوشتی گشتی. یاساکانی دژی زینای توندتر کرد و چەندین فەرمانبەری گەندەڵی لەسەر کار لادا. لە ساڵی ٨٧دا کاتێک دەرکەوت چەند کەنیزەیەکی پەرستگای ڤێستا سوێندی پاکیزەیی خۆیان شکاندووە، فەرمانی دا بە شێوازی نەریتی بە زیندوویی بنێژرێن، چونکە ئەم کارە وەک [[زینا لەگەڵ مەحاریم]] سەیر دەکرا بەرامبەر بە دەوڵەت.&lt;ref name=&quot;jones-101&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jones |یەکەم=Brian W. |سەردێڕ=The Emperor Domitian |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=١٩٩٢|شوێن=London |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٠١٩٥-٠|پەڕە=١٠١}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٩٤دا، فەرمانی دەرکردنی تەواوی فەیلەسووفەکانی لە شاری ڕۆما دەرکرد، کە بووە ھۆی ئەوەی فەیلەسووفی بەناوبانگ ئێپیکتێتوس بچێتە یۆنان.&lt;ref name=&quot;epictetus&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Epictetus |سەردێڕ=The Teaching of Epictetus |بڵاوکەرەوە=Walter Scott Ltd |شوێن=London |پەڕە=xviii |translator=T. W. Rolleston}}&lt;/ref&gt; لە کۆتایی دەسەڵاتیدا باجی توندی بەسەر جوولەکەکاندا سەپاند، و سەرچاوە مەسیحییەکانی سەدەی چوارەم ئاماژە بەوە دەکەن کە چەوسانەوەی مەسیحییەکان لە سەردەمی ئەودا زیادی کردووە.&lt;ref name=&quot;eusebius&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Eusebius |سەردێڕ=Church History |ساڵ=٣٢٥}}&lt;/ref&gt;

=== ئۆپۆزیسیۆن و نەیارانی ===
لە ١ی کانوونی دووەمی ٨٩دا، لووسیوس ئەنتۆنیۆس ساتورنینوس، فەرمانڕەوای جێرمانیای باڵا لە شاری [[ماینتس]] لەگەڵ دوو یەکەی سەربازی یاخیبوونی دژی دۆمیتیان ڕاگەیاند.&lt;ref name=&quot;jones-144&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jones |یەکەم=Brian W. |سەردێڕ=The Emperor Domitian |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=١٩٩٢|شوێن=London |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٠١٩٥-٠|پەڕە=١٤4}}&lt;/ref&gt; بەڵام ڕاپەڕینەکە بە خێرایی لە ماوەی ٢٤ ڕۆژدا لەلایەن فەرماندە دڵسۆزەکانەوە سەرکوت کرا و سەرکردەکانی بە توندی سزادران.

ئەم ڕووداوە وای کرد دۆمیتیان زیاتر گوماناوی بێت بەرامبەر بە دەوروبەرەکەی. دوژمنایەتیی نێوان ئەو و ئەنجومەنی پیران ڕۆژ بە ڕۆژ قووڵتر دەبووەوە. لە ساڵی ٨٩ بەدواوە، دۆمیتیان زنجیرەیەک دادگاییکردنی دەستپێکرد و بەلایەنی کەمەوە ٢٠ سیناتۆری لەسێدارە دا، لەنێویاندا ھەندێک لە خزمەکانی خۆی وەک تیتوس فلاڤیوس کلێمێنس.&lt;ref name=&quot;jones-192&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jones |یەکەم=Brian W. |سەردێڕ=The Emperor Domitian |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=١٩٩٢|شوێن=London |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٠١٩٥-٠|پەڕە=١٩٢}}&lt;/ref&gt; ئەمەش وای کرد کە ئەندامانی ئەنجومەنی پیران ئەو بە ستەمکارێکی خوێنڕێژ دابنێن.

== مردن و جێنشینی ==
=== تیرۆرکردن ===
[[File:Athena ciste.jpg|thumb|خاتوونەخوداوەند مینێرڤا، کە دۆمیتیان پەرستشی دەکرد]]
دۆمیتیان لە ١٨ی ئەیلوولی ٩٦دا لە پیلانگێڕییەکی ئەندامانی دەربارەکەیدا [[تیرۆرکردن|تیرۆر کرا]].&lt;ref name=&quot;suetonius-17&quot;&gt;[[سوێتۆنیۆس]]، ''ژیانی دوازدە قەیسەرەکە''، «ژیانی دۆمیتیان»، بەشی ١٧&lt;/ref&gt; سوێتۆنیۆس باس لەوە دەکات کە چەند کەسێک لە نزیکەکانی بەشدارییان تێدا کردبوو، لەوانە ستیفانوس، کارگوزاری برازاکەی دۆمیتیان. دۆمیتیان بەھۆی پێشبینییەکی کۆنەوە باوەڕی وابوو کە لە کاتی نیوەڕۆدا دەمرێت، بۆیە لەو کاتەدا ھەمیشە شڵەژاو بوو.

لە ڕۆژی ڕووداوەکەدا، خزمەتکارێک بە درۆ پێیوت کە کاتی نیوەڕۆ تێپەڕیوە و ئێوارەیە. دۆمیتیان ھێور بووەوە و چوو بۆ سەر مێزەکەی تا واژوو لەسەر چەند نووسراوێک بکات. لەو کاتەدا ستیفانوس بە دەستێکی پێچراوەوە ھاتە ژوورەوە بە بیانووی ئەوەی ڕاپۆرتێک لەسەر پیلانگێڕییەک پێشکەش دەکات، و کاتێک دۆمیتیان خەریکی خوێندنەوەی کاغەزەکە بوو، خەنجەرێکی لە سکی دا. دۆمیتیان بەرگریی لە خۆی کرد، بەڵام پیلانگێڕەکانی تر ھاتنە ژوورەوە و حەوت خەنجەری تریان لێدا و کوشتیان.&lt;ref name=&quot;suetonius-17&quot;/&gt; تەرمەکەی لەلایەن پەرستارەکەیەوە برا و سووتێنرا و خۆڵەمێشەکەی لەگەڵ خۆڵەمێشی جولیای برازای تێکەڵ کرا. لە کاتی مردنیدا تەمەنی ٤٤ ساڵ بوو.

=== جێنشینی و پاشھاتەکان ===
[[File:Nerva Tivoli Massimo.jpg|thumb|left|upright|ئیمپراتۆر [[نێرڤا]]]]
ھەر لە ھەمان ڕۆژی تیرۆرکردنیدا، ئەنجومەنی پیران مارکۆس کۆکسیۆس [[نێرڤا]]ی وەک ئیمپراتۆر ڕاگەیاند.&lt;ref name=&quot;murison-153&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Murison |یەکەم=Charles Leslie |سەردێڕ=M. Cocceius Nerva and the Flavians |journal=Transactions of the American Philological Association |بەرگ=١٣٣|issue=1 |پەڕەکان=١٤٧–١٥٧|ساڵ=٢٠٠٣|doi=10.1353/apa.2003.0008}}&lt;/ref&gt; نێرڤا پیر بوو و منداڵی نەبوو، بەڵام بژاردەیەکی گونجاو بوو بۆ ڕێگریکردن لە بەرپابوونی شەڕی ناوخۆ. ئەنجومەنی پیران بە مردنی دۆمیتیان شادمان بوون و دەستبەجێ بڕیاری لەناوبردنی یادەوەریی دۆمیتیانیان دا (damnatio memoriae)؛ پەیکەرەکانی تێکشکێنران، ناوی لەسەر بینا و نووسراوە فەرمییەکان سڕدرایەوە و دراوەکانی تواندرانەوە.&lt;ref name=&quot;grainger-49&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Grainger |یەکەم=John D. |سەردێڕ=Nerva and the Roman Succession Crisis of AD 96–99 |ناونیشان=https://archive.org/details/nervaromansucces0000grai |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=٢٠٠٣|شوێن=London |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٢٨٩١٧-٧|پەڕە=[https://archive.org/details/nervaromansucces٠٠٠٠grai/page/٤٩ ٤٩]}}&lt;/ref&gt;

بە پێچەوانەی ئەنجومەنی پیرانەوە، سەربازانی سوپا زۆر خەمبار بوون بە بیستنی ھەواڵی مردنی دۆمیتیان و داوایان کرد بکوژەکانی سزا بدرێن. لە تشرینی یەکەمی ٩٧دا، ئەندامانی [[پاسەوانی پریتۆرین]] گەمارۆی کۆشکی ئیمپراتۆریان دا و نێرڤایان ناچار کرد بکوژەکانی دۆمیتیانیان ڕادەست بکات. نێرڤا کە دەسەڵاتی لاواز ببوو، پاش ماوەیەکی کورت [[تراجان]]ی وەک کوڕی خۆی و جێنشینی تەخت ھەڵبژارد.&lt;ref name=&quot;syme-1980&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Syme |یەکەم=Ronald |سەردێڕ=Guard Prefects of Trajan and Hadrian |journal=The Journal of Roman Studies |بەرگ=٧٠|ساڵ=١٩٨٠|پەڕەکان=٦٤–٨٠|doi=10.2307/299556}}&lt;/ref&gt;

== میرات ==
=== سەرچاوە دێرینەکان ===
ڕوانگەی مێژوونووسانی کلاسیک بەرامبەر دۆمیتیان نەرێنییە، چونکە زۆربەی ئەو نووسەرانەی مێژوویان تۆمار کردووە سەر بە چینی ئەنجومەنی پیران بوون کە دۆمیتیان دەسەڵاتی لێسەندبوونەوە.&lt;ref name=&quot;jones-160&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jones |یەکەم=Brian W. |سەردێڕ=The Emperor Domitian |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=١٩٩٢|شوێن=London |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٠١٩٥-٠|پەڕە=١٦٠}}&lt;/ref&gt; مێژوونووسانی وەک تاسیتوس، پلینی بچووک و سوێتۆنیۆس ھەموویان لە سەردەمی فەرمانڕەوایانی دوای ئەودا نووسیویانە، کاتێک یادەوەریی دۆمیتیان نەفرەتلێکراو بوو. لە بەرامبەردا، شاعیرانی دەربارەکەی وەک مارسیال و ستاتیوس ستایشی دەستکەوتەکانیان دەکرد.&lt;ref name=&quot;jones-32&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jones |یەکەم=Brian W. |سەردێڕ=The Emperor Domitian |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=١٩٩٢|شوێن=London |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٠١٩٥-٠|پەڕە=٣٢}}&lt;/ref&gt;

سوێتۆنیۆس لە کارەکانیدا چەندین چیرۆکی نەشیاو لەسەر ژیانی تایبەتیی دۆمیتیان دەگێڕێتەوە، لەوانە پەیوەندی لەگەڵ کچەبراکەی و ڕەفتاری لەگەڵ ھاوسەرەکەی، بەڵام مێژوونووسانی نوێ پێیانوایە ئەم گێڕانەوانە بۆ لەکەدارکردنی ڕووی ئەو فەرمانڕەوایە بووە لە مێژوودا.&lt;ref name=&quot;levick-2002&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Levick |یەکەم=Barbara |سەردێڕ=Corbulo's Daughter |ناونیشان=https://archive.org/details/sim_greece-rome_2002-10_49_2/page/199 |journal=Greece &amp; Rome |بەرگ=٤٩|issue=2 |ساڵ=٢٠٠٢|پەڕەکان=١٩٩–٢١١|doi=10.1093/gr/49.2.199}}&lt;/ref&gt; تاسیتوسیش ڕەخنەی توندی لە سەرکەوتنە سەربازییەکانی گرتووە، لە کاتێکدا مێژوونووسانی سەدەی سێیەم و چوارەمی کەنیسە وەک یەکێک لە ستەمکارە گەورەکانی دژی مەسیحییەت باسیان کردووە.

=== دیدگای مێژوونووسانی نوێ ===
لە سەدەی بیستەمدا، بەھۆی دۆزینەوەکانی بواری [[شوێنەوارناسی]] و لێکۆڵینەوە لە دراوە کۆنەکاندا، بۆچوونی مێژوونووسان بەرامبەر دۆمیتیان گۆڕانکاریی بەسەردا ھات. مێژوونووس برایان جۆنز گەیشتە ئەو ئەنجامەی کە دۆمیتیان دەسەڵاتدارێکی توند بەڵام کارامە بووە، و زۆربەی دانیشتووانی ئیمپراتۆریەتەکە لە دەسەڵاتی ڕازی بوون و تەنیا کەمینەیەکی دەستڕۆیشتووی نێو ئەنجومەنی پیران دژی وەستابوونەوە.&lt;ref name=&quot;gowing-1992&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Gowing |یەکەم=Alain M. |سەردێڕ=Review: The Emperor Domitian |journal=Bryn Mawr Classical Review |ساڵ=١٩٩٢|ناونیشان=http://ccat.sas.upenn.edu/bmcr/1992/03.06.10.html}}&lt;/ref&gt;

سیاسەتی دەرەوەی دۆمیتیان واقیعییانە بوو، و ئابووریی ڕۆم لە سەردەمی ئەودا سەقامگیرترین قۆناغی بەخۆیەوە بینی. چاودێریی توندی بەسەر فەرمانبەرانەوە بووە ھۆی کەمکردنەوەی گەندەڵی. مێژوونووس [[تیۆدۆر مۆمسێن]] سەردەمی حوکمڕانیی ئەوی وەک «دەسەڵاتێکی تاریک بەڵام ژیرانە» وەسف کردووە کە بناغەی سەردەمی زێڕینی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی لە سەدەی دووەمدا داڕشت.&lt;ref name=&quot;gowing-1992&quot;/&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]]
* [[خانەدان|خانەدانی فلاڤی]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{s-start}}
{{s-hou|[[خانەدان|خانەدانی فلاڤی]]|٢٤ی تشرینی یەکەمی|٥١|١٨ی ئەیلوولی|٩٦}}
{{s-off}}
{{s-bef|before=[[تایتەس|تیتوس]]}}
{{s-ttl|title=[[پێڕستی ئیمپراتۆرەکانی ڕۆم|ئیمپراتۆری ڕۆم]]|years=٨١–٩٦}}
{{s-aft|after=[[نێرڤا]]}}
{{s-end}}

{{DEFAULTSORT:Domitian}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت}}
{{پۆلی کۆمنز|Domitianus}}
[[پۆل:دۆمیتیان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ٥١]]
[[پۆل:مردووانی ٩٦]]
[[پۆل:ئیمپراتۆرەکانی ڕۆم]]
[[پۆل:کۆنسوڵەکانی ڕۆم]]
[[پۆل:خانەدانی فلاڤی]]
[[پۆل:کەسایەتییە تیرۆرکراوەکان]]
[[پۆل:خەڵکی ڕۆما]]
[[پۆل:ئیمپراتۆرە ڕۆمانییەکانی سەدەی یەکەم]]</text>
      <sha1>fn9d5r97oszi8kik6fmu4t7l15f7qiw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تیتوس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304381</id>
    <revision>
      <id>1693724</id>
      <parentid>1692278</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:14:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53513" sha1="7dr1bq6mes33pehbvhcoh55p1yen25l" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
| image            = Titus Ny Carlsberg Glyptotek IN3159.jpg
| alt              = پەیکەری نیوەیی تیتوس
| caption          = پەیکەری نیوەیی تیتوس لە مۆزەخانەی نی کارلسبێرگ گلیپتۆتێک
| succession       = ئیمپراتۆری ڕۆم
| reign            = ٢٤ی حوزەیرانی ٧٩ – ١٣ی ئەیلوولی ٨١
| predecessor      = [[ڤێسپاسیان]]
| successor        = [[دۆمیتیان]]
| birth_name       = تیتوس فلاڤیۆس ڤێسپاسیانوس&lt;ref name=&quot;Hammond&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Hammond |یەکەم=Mason |ڕێکەوت=١٩٥٧|سەردێڕ=Imperial Elements in the Formula of the Roman Emperors during the First Two and a Half Centuries of the Empire |journal=Memoirs of the American Academy in Rome |بەرگ=٢٥|پەڕەکان=١٩–٦٤|doi=10.2307/4238646 |jstor=4238646}}&lt;/ref&gt;
| birth_date       = ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٣٩
| birth_place      = [[ڕۆما]]، ئیتالیا
| death_date       = ١٣ی ئەیلوولی ٨١ (تەمەنی ٤١ ساڵ)
| death_place      = ناپۆلی، ئیتالیا
| burial_place     = ڕۆما
| spouses          = ئاریسینا تێرتولا (مردنی لە نزیکەی ٦٥ ز)&lt;br /&gt;مارسیا فورنیلا (جیابوونەوە لە نزیکەی ٦٥ ز)&lt;br /&gt;بێرێنیس (خاتوونی خۆشەویست)
| issue            = یولیا فلاڤیا&lt;br /&gt;فلاڤیا
| full_name        = تیتوس کایسار ڤێسپاسیانوس (٦٩–٧٩ ز)&lt;ref name=&quot;Hammond&quot; /&gt;
| regnal_name      = ئیمپراتۆر تیتوس کایسار ڤێسپاسیانوس ئۆگوستوس
| dynasty          = [[خانەدان|خانەدانی]] فۆلاڤیان
| father           = [[ڤێسپاسیان]]
| mother           = دۆمیتیلای گەورە
}}

'''تیتوس فلاڤیۆس ڤێسپاسیانوس''' (٣٠ی کانوونی یەکەمی ٣٩ – ١٣ی ئەیلوولی ٨١ی زایینی) لە ساڵی ٧٩ تا ٨١ی زایینی ئیمپراتۆری [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم|ڕۆم]] بوو. تیتوس یەکێک بوو لە فەرمانڕەوا دیارەکانی [[خانەدان|خانەدانی]] فۆلاڤیان و دوای مردنی باوکی، [[ڤێسپاسیان]]، دەسەڵاتی گرتە دەست، بەمەش بووە یەکەمین ئیمپراتۆری ڕۆم کە ڕاستەوخۆ لە دوای باوکی خۆی لەسەر تەخت دابنیشێت.

پێش گەیشتنی بە ئیمپراتۆری، وەک فەرماندەیەکی سەربازیی بەتوانا ناوبانگی دەرکرد و لە کاتی [[یەکەم جەنگی جوو و ڕۆم]] لە [[جودیا]] لەژێر دەستی باوکیدا خزمەتی کرد. بە مردنی ئیمپراتۆر [[نیرۆ]] لە ساڵی ٦٨دا، ھەڵمەتە سەربازییەکە بۆ ماوەیەک وەستا، چونکە ڤێسپاسیان لە [[ساڵی چوار ئیمپراتۆرەکە]]دا ھەوڵی بەدەستھێنانی تەختی پاشایەتیی دەدا. کاتێک لە تەممووزی ٦٩ ڤێسپاسیان وەک ئیمپراتۆر ناسێنرا، تیتوسی بەجێھێشت تا کۆتایی بە ڕاپەڕینی جووەکان بێنێت. لە ساڵی ٧٠دا تیتوس شاری [[ئورشەلیم]]ی گەمارۆ دا و داگیری کرد؛ لەو گەمارۆیەدا شارەکە و پەرستگای دووەمی [[جوو]] وێران کران. دوای ئەم سەرکەوتنە لە ڕۆما ڕێوڕەسمی سەرکەوتنی گەورەی بۆ ساز کرا و دواتریش کەوانەی تیتوس بۆ یادکردنەوەی ئەو ڕووداوە لە شارەکەدا دروست کرا.

لە سەردەمی باوکیدا، تیتوس وەک فەرماندەی [[پاسەوانی پریتۆرین]] خزمەتی دەکرد و بەھۆی پەیوەندییە سۆزدارییەکەی لەگەڵ شاژنە بێرێنیسی جوولەکە ناوبانگێکی مشتومڕاوی پەیدا کردبوو. لە دوای مردنی ڤێسپاسیان لە ساڵی ٧٩دا، بەپێچەوانەی ترسی خەڵکەوە، دادپەروەرانە و بەڕێزەوە حوکمی کرد، بە جۆرێک لەلایەن مێژوونووس [[سوتۆنیوس]] و نووسەرانی ھاوچەرخی خۆیەوە وەک ئیمپراتۆرێکی زۆر چاک و دادپەروەر وەسف کرا.

گرنگترین ڕووداوەکانی سەردەمی دەسەڵاتی تیتوس تەواوکردنی بینای گەورەی [[کلۆسیۆم]] و ھەروەھا بەخشندەیی بێوێنەی بوو لە کاتی ڕوودانی دوو کارەساتی گەورەدا: تەقینەوەی گڕکانی ڤیزۆڤ لە ساڵی ٧٩ کە بووە ھۆی لەناوچوونی شاری [[پۆمپی]]، و ئاگرکەوتنەوە گەورەکەی ساڵی ٨٠ی ڕۆما. تەنھا دوای دوو ساڵ لە فەرمانڕەوایەتی، تیتوس بەھۆی تایەکی توندەوە لە ١٣ی ئەیلوولی ٨١ کۆچی دوایی کرد. لەلایەن ئەنجومەنی پیرانی ڕۆمەوە پلەی خودایی پێ بەخشرا و برا بچووکەکەی، [[دۆمیتیان]]، لە شوێنی دانیشت.

== سەرەتای ژیان ==
تیتوس لە شاری [[ڕۆما]] لە ٣٠ی کانوونی یەکەمی ساڵی ٣٩ی زایینیدا لەدایک بوو. ئەو کوڕە گەورەی [[ڤێسپاسیان]] و دۆمیتیلای گەورە بوو.&lt;ref name=&quot;Jones-Milns-91&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Jones |یەکەم١=Brian |دوایین٢=Milns |یەکەم٢=Robert |سەردێڕ=Suetonius: The Flavian Emperors: A Historical Commentary |ساڵ=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Bristol Classical Press |شوێن=London |ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٣٩٩-٦١٣-٩|پەڕە=٩١}}&lt;/ref&gt; خوشکێکی بچووکتری بە ناوی دۆمیتیلای گەنجتر (لەدایکبووی ٤٥) و برایەکی بچووکتری بە ناوی [[دۆمیتیان]] (لەدایکبووی ٥١) ھەبوو.

=== پاشخانی خێزانی ===
جەنگە ناوخۆییەکانی سەدەی یەکەمی پێش زایین بووبوونە ھۆی لەناوچوونی بنەماڵە کۆنەکانی ڕۆما، و لە سەدەی یەکەمی زایینیدا چینێکی نوێ لە خانەدانە ئیتالییەکان جێگەیان گرتنەوە.&lt;ref name=&quot;Jones-3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jones |یەکەم=Brian W. |سەردێڕ=The Emperor Domitian |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=١٩٩٢|شوێن=London |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٠١٩٥-٠|پەڕە=٣}}&lt;/ref&gt; یەکێک لەو بنەماڵانە بنەماڵەی فلاڤیا بوو کە لە ماوەی چوار نەوەدا لە گوندنشینییەکی سادەوە گەیشتە لووتکەی دەسەڵات لە سەردەمی ئیمپراتۆرەکانی [[زنجیرە فەرمانرەوایەتیی جولیۆ-کلاودیوس|جولیۆ-کلاودیوس]]. تیتوس فلاڤیۆس پێترۆ، باپیری گەورەی تیتوس، لە کاتی جەنگی ناوخۆی قەیسەردا وەک فەرماندەی سەد سەرباز لەژێر دەستی پۆمپیۆس خزمەتی کردبوو، بەڵام لە شەڕی فارسالۆس لە ساڵی ٤٨ی پێش زایین ھەڵاتبوو و کۆتایی بە کاروانی سەربازیی ھاتبوو.&lt;ref name=&quot;Jones-1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jones |یەکەم=Brian W. |سەردێڕ=The Emperor Domitian |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=١٩٩٢|شوێن=London |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٠١٩٥-٠|پەڕە=١}}&lt;/ref&gt;

سەرەڕای ئەوە، پێترۆ بە ھاوسەرگیری لەگەڵ تێرتولای دەوڵەمەند توانی پێگەی خێزانەکەی بەرز بکاتەوە، ئەمەش ڕێگەی بۆ تیتوس فلاڤیۆس سابینوسی باپیری تیتوس خۆش کرد کە سەروەتێکی زۆر وەک باجکۆکەرەوە لە ئاسیا و بانکدار لە ھێلڤیتیا کۆبکاتەوە.&lt;ref name=&quot;Jones-2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jones |یەکەم=Brian W. |سەردێڕ=The Emperor Domitian |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=١٩٩٢|شوێن=London |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٠١٩٥-٠|پەڕە=٢}}&lt;/ref&gt; سابینوس بە ھاوسەرگیری لەگەڵ ڤێسپاسیا پۆلا، بنەماڵەکەی بەستەوە بە بنەماڵە بەڕێزە کۆنەکانەوە، بەمەش ھەردوو کوڕەکەی، سابینوسی دووەم و ڤێسپاسیان، گەیشتنە پلەی سیناتۆر لە ئەنجومەنی پیراندا.&lt;ref name=&quot;Jones-2&quot; /&gt;

ڤێسپاسیان لە کاروانی سیاسیدا پلەکانی کایستۆر، ئێدیل و پریتۆری تێپەڕاند و لە ساڵی ٥١دا بوو بە کۆنسوڵ. ئەو بەشداریی لە داگیرکردنی بریتانیا لە ساڵی ٤٣دا کرد و ناوبانگی سەربازیی دەرکرد.&lt;ref name=&quot;Jones-8&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jones |یەکەم=Brian W. |سەردێڕ=The Emperor Domitian |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=١٩٩٢|شوێن=London |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٠١٩٥-٠|پەڕە=٨}}&lt;/ref&gt; لەبارەی منداڵیی تیتوس، مێژوونووس سوتۆنیوس دەگێڕێتەوە کە لە دەرباری شاھانەدا لەگەڵ بریتانیکۆسی کوڕی ئیمپراتۆر [[کلاودیوس]] گەورە بووە، کە دواتر لە ساڵی ٥٥دا لەلایەن ئیمپراتۆر [[نیرۆ]]وە کوژرا.&lt;ref name=&quot;Suet-Titus-2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Suetonius |سەردێڕ=The Lives of Twelve Caesars, Life of Titus 2 |ناونیشان=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Titus*.html#2 |وێبگە=LacusCurtius |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; تەنانەت دەگوترا کە تیتوس لەو شەوەی ژەھر درا بە بریتانیکۆس لە تەنیشتی دانیشتبوو و کەمێک لەو ژەھرەشی خواردبووەوە.&lt;ref name=&quot;Suet-Titus-2&quot; /&gt; تیتوس لە گەنجیدا بەھرەیەکی زۆری لە [[زانستی سەربازی]]دا پێوە دیار بوو و ھاوکات شاعیر و وتاربێژێکی لێھاتوو بوو بە ھەردوو [[زمانی لاتینی]] و [[گریکی کوەینە]].&lt;ref name=&quot;Suet-Titus-3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Suetonius |سەردێڕ=The Lives of Twelve Caesars, Life of Titus 3 |ناونیشان=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Titus*.html#3 |وێبگە=LacusCurtius |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== تەمەنی پێگەیشتن ==
[[File:Titus, Roman, c. 70 AD, marble - Galleria Borghese - Rome, Italy - DSC04762.jpg|thumb|left|پەیکەری تیتوس لە گالێری بۆرگێزی لە ڕۆما]]
لە دەوروبەری ساڵانی ٥٧ تا ٥٩ وەک تریبۆنی سەربازی لە جێرمانیا و دواتریش لە بریتانیا خزمەتی کرد. لە دەوروبەری ساڵی ٦٣ گەڕایەوە ڕۆما و لەگەڵ ئاریسینا تێرتولا ھاوسەرگیریی کرد، کە کچی فەرماندەیەکی پێشووی پاسەوانی پریتۆرین بوو، بەڵام تێرتولا لە دەوروبەری ٦٥ کۆچی دوایی کرد.&lt;ref name=&quot;Jones-Milns-95&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Jones |یەکەم١=Brian |دوایین٢=Milns |یەکەم٢=Robert |سەردێڕ=Suetonius: The Flavian Emperors: A Historical Commentary |ساڵ=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Bristol Classical Press |شوێن=London |ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٣٩٩-٦١٣-٩|پەڕەکان=٩٥–٩٦}}&lt;/ref&gt;

پاشان تیتوس لەگەڵ مارسیا فورنیلا ھاوسەرگیریی کرد، کە سەر بە بنەماڵەیەکی بەناوبانگ بوو. لەبەر ئەوەی خێزانی مارسیا پەیوەندییان بە نەیارەکانی ئیمپراتۆر نیرۆوە ھەبوو و مامی مارسیا لە پیلانگێڕیی پیسۆدا کوژرا، تیتوس لە ترسی گیانی خۆی لێی جیا بووەوە.&lt;ref name=&quot;Jones-11&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jones |یەکەم=Brian W. |سەردێڕ=The Emperor Domitian |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=١٩٩٢|شوێن=London |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٠١٩٥-٠|پەڕە=١١}}&lt;/ref&gt; تیتوس جارێکی تر ھاوسەرگیریی نەکردەوە. ئەو کچێکی ھەبوو بە ناوی یولیا فلاڤیا کە گەورە بوو و لە ژیاندا مابووەوە.&lt;ref name=&quot;Jones-Milns-96&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Jones |یەکەم١=Brian |دوایین٢=Milns |یەکەم٢=Robert |سەردێڕ=Suetonius: The Flavian Emperors: A Historical Commentary |ساڵ=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Bristol Classical Press |شوێن=London |ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٣٩٩-٦١٣-٩|پەڕە=٩٦}}&lt;/ref&gt; لەم ماوەیەدا تیتوس کاری پارێزەریی دەکرد و گەیشتە پلەی کایستۆر.&lt;ref name=&quot;Suet-Titus-4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Suetonius |سەردێڕ=The Lives of Twelve Caesars, Life of Titus 4 |ناونیشان=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Titus*.html#4 |وێبگە=LacusCurtius |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

=== ھەڵمەتەکانی جودیا ===
[[File:First century Iudaea province.gif|thumb|پارێزگای [[جودیا]] لە سەدەی یەکەمی زایینیدا]]
لە ساڵی ٦٦ی زایینیدا، [[جوو|جووەکانی]] پارێزگای [[جودیا]] دژی دەسەڵاتی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم ڕاپەڕین. سێستیۆس گالۆس، فەرمانڕەوای سووریا، لە شەڕی بێت حۆرۆن شکستی ھێنا و ناچار بوو لە [[ئورشەلیم]] پاشەکشە بکات.&lt;ref name=&quot;Josephus-BJ-2-19&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Josephus |سەردێڕ=The Wars of the Jews II.19.9 |ناونیشان=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0148%3Abook%3D2%3Asection%3D556 |وێبگە=Perseus Project |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; شا ئەگریپای دووەم و بێرێنیسی خوشکی بۆ ناوچەی [[جەلیل]] ھەڵاتن و دواتر خۆیان ڕادەستی ڕۆمییەکان کرد.&lt;ref name=&quot;Josephus-BJ-3-1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Josephus |سەردێڕ=The Wars of the Jews III.1.2 |ناونیشان=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0148%3Abook%3D3%3Asection%3D1 |وێبگە=Perseus Project |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

ئیمپراتۆر نیرۆ ڤێسپاسیانی نارد بۆ سەرکوتکردنی ڕاپەڕینەکە. ڤێسپاسیان لەگەڵ دوو لەشکری سەربازی چووە ناوچەکە و دواتر تیتوس بە لەشکری پازدەھەمەوە لە شاری [[عەکا]] پێیان گەیشت.&lt;ref name=&quot;Josephus-BJ-3-4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Josephus |سەردێڕ=The Wars of the Jews III.4.2 |ناونیشان=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0148%3Abook%3D3%3Asection%3D64 |وێبگە=Perseus Project |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; ڕۆمییەکان بە ٦٠،٠٠٠ سەربازەوە پێشڕەوییان بەرەو جەلیل و پاشان ئورشەلیم دەستپێکرد.

مێژوونووسی جوولەکە، [[یوسفوس]]، لە پەڕتووکی ''جەنگی جوودا'' باس لە وردەکاریی ئەو ڕووداوانە دەکات. یوسفوس فەرماندەی شاری یۆدفات بوو لە جەلیل؛ کاتێک لە ساڵی ٦٧ دوای گەمارۆیەکی ٤٧ ڕۆژە شارەکە کەوت، زیاتر لە ٤٠،٠٠٠ کەس کوژران، بەڵام یوسفوس خۆی ڕادەستی ڤێسپاسیان کرد و بوو بە دیل.&lt;ref name=&quot;Josephus-BJ-3-8&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Josephus |سەردێڕ=The Wars of the Jews III.8.8 |ناونیشان=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0148%3Abook%3D3%3Asection%3D392 |وێبگە=Perseus Project |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; تا ساڵی ٦٨ تەواوی کەناراوەکان و باکووری جودیا لەلایەن سوپای ڕۆمەوە کۆنترۆڵ کران، و تیتوس لە شەڕەکانی تاریچیای و گامالادا ئازایەتییەکی زۆری سەربازیی نیشان دا.&lt;ref name=&quot;Suet-Titus-4&quot; /&gt;

==== ساڵی چوار ئیمپراتۆرەکە ====
گرنگترین قەڵای ڕاپەڕیوەکان کە مابووەوە شاری ئورشەلیم بوو. لەو کاتەدا ھەواڵی مردنی ئیمپراتۆر نیرۆ گەیشت، ئەمەش وای کرد ھەڵمەتە سەربازییەکە بوەستێت.&lt;ref name=&quot;Josephus-BJ-4-9&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Josephus |سەردێڕ=The Wars of the Jews IV.9.2 |ناونیشان=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0148%3Abook%3D4%3Asection%3D491 |وێبگە=Perseus Project |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; ئەنجومەنی پیرانی ڕۆم [[گالبا]]ی وەک ئیمپراتۆری نوێ دەستنیشان کرد. ڤێسپاسیان بڕیاری دا چاوەڕێی فەرمانی نوێ بکات و تیتوسی نارد تا پیرۆزبایی لە گالبا بکات.&lt;ref name=&quot;Tacitus-Hist-2-1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Tacitus |سەردێڕ=Histories II.1 |ناونیشان=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0080%3Abook%3D2%3Achapter%3D1 |وێبگە=Perseus Project |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

بەڵام پێش ئەوەی تیتوس بگاتە ئیتالیا، ھەواڵ گەیشت کە گالبا کوژراوە و [[ئۆتۆ]] بووەتە ئیمپراتۆر، و ڤیتێلیۆسیش لە جێرمانیا دەیەوێت بە سوپاکەیەوە پەلاماری پایتەخت بدات. تیتوس لە ترسی ئەوەی بە بارمتە نەگیرێت، گەشتەکەی ھەڵوەشاندەوە و گەڕایەوە جودیا بۆ لای باوکی.&lt;ref name=&quot;Tacitus-Hist-2-2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Tacitus |سەردێڕ=Histories II.2 |ناونیشان=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0080%3Abook%3D2%3Achapter%3D2 |وێبگە=Perseus Project |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لەو ماوەیەدا ئۆتۆ شکستی ھێنا و خۆی کوشت.

لە ١ی تەممووزی ٦٩دا، لەشکرەکانی میسر و جودیا ڤێسپاسیانیان وەک ئیمپراتۆر ڕاگەیاند.&lt;ref name=&quot;Josephus-BJ-4-10&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Josephus |سەردێڕ=The Wars of the Jews IV.10.4 |ناونیشان=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0148%3Abook%3D4%3Asection%3D601 |وێبگە=Perseus Project |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; ڤێسپاسیان دەسەڵاتی گرتە دەست و پاشان بەرەو [[ئەسکەندەریە]] ڕۆیشت، و تیتوسی لە جودیا بەجێھێشت تا کۆتایی بە ڕاپەڕینی جووەکان بێنێت.&lt;ref name=&quot;Josephus-BJ-4-11&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Josephus |سەردێڕ=The Wars of the Jews IV.11.1 |ناونیشان=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0148%3Abook%3D4%3Asection%3D656 |وێبگە=Perseus Project |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە کۆتایی ساڵی ٦٩دا ھێزەکانی ڤیتێلیۆس تێکشکێنران و ئەنجومەنی پیران بە فەرمی ڤێسپاسیانی وەک ئیمپراتۆر ناساند، بەمەش [[ساڵی چوار ئیمپراتۆرەکە]] کۆتایی پێھات.&lt;ref name=&quot;Tacitus-Hist-4-3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Tacitus |سەردێڕ=Histories IV.3 |ناونیشان=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0080%3Abook%3D4%3Achapter%3D3 |وێبگە=Perseus Project |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

==== گەمارۆدانی ئورشەلیم ====
[[File:Nicolas Poussin - The Conquest of Jerusalem by Emperor Titus - Google Art Project.jpg|thumb|داگیرکردنی ئورشەلیم لەلایەن تیتوس، تابلۆی نیکۆلا پۆسین (١٦٣٨)]]
لەو کاتەدا بەرگریکارانی جوو لە ناوخۆی ئورشەلیمدا دابەش ببوون بەسەر چەندین دەستەی نەیاری یەکتردا، لەوانە سیکارییەکان و زێلۆتەکان بە سەرکردایەتیی یۆحەننای گیسکالایی و شیمۆن بار گیۆرا کە کۆنترۆڵی ناوچەکانی [[ئەدۆمیەکان]]یان لە دەستدا بوو.&lt;ref name=&quot;Josephus-BJ-5-1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Josephus |سەردێڕ=The Wars of the Jews V.1.4 |ناونیشان=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0148%3Abook%3D5%3Asection%3D21 |وێبگە=Perseus Project |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; تیتوس بە چوار لەشکری سەربازییەوە گەمارۆی ئورشەلیمی دا. بۆ ئەوەی خەڵکی شارەکە تووشی کەمخۆراکی بکات، ڕێگەی دا زیارەتکاران بچنە ناو شارەکە بۆ جەژنی [[جەژنی پێسح|پێسح]]، بەڵام دواتر ڕێگەی دەرچوونی لێ گرتن.&lt;ref name=&quot;Josephus-BJ-5-2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Josephus |سەردێڕ=The Wars of the Jews V.2.2 |ناونیشان=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0148%3Abook%3D5%3Asection%3D54 |وێبگە=Perseus Project |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

کاتێک داواکارییەکانی یوسفوس بۆ خۆبەدەستەوەدان لەلایەن جووەکانەوە ڕەتکرانەوە، ڕۆمییەکان دەستیان بە ھێرش کرد و شوورەی یەکەم و دووەمی شارەکەیان شکاند.&lt;ref name=&quot;Josephus-BJ-5-6&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Josephus |سەردێڕ=The Wars of the Jews V.6.2 |ناونیشان=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0148%3Abook%3D5%3Asection%3D258 |وێبگە=Perseus Project |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; برسییەتی تەنگی بە خەڵکی شارەکە ھەڵچنیبوو. ڕۆمییەکان پەلاماری قەڵای ئەنتۆنیایان دا و گەیشتنە بەردەم دەروازەکانی پەرستگای دووەم.&lt;ref name=&quot;Josephus-BJ-6-4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Josephus |سەردێڕ=The Wars of the Jews VI.4.1 |ناونیشان=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0148%3Abook%3D6%3Asection%3D220 |وێبگە=Perseus Project |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە کاتی شەڕەکەدا پەرستگاکە ئاگری گرت و بە تەواوی سووتا، و دواتریش بە فەرمانی تیتوس شارەکە بە تەواوی خاپوور کرا.&lt;ref name=&quot;Severus-2-30&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Barnes |یەکەم=T.D. |ڕێکەوت=١٩٧٧|سەردێڕ=The Fragments of Tacitus' Histories |journal=Classical Philology |بەرگ=٧٢|issue=3 |پەڕەکان=٢٢٤–٢٣١|doi=10.1086/366355}}&lt;/ref&gt; سەربازەکانی ڕۆم تیتوسیان بە ئیمپراتۆر و سەرکەوتوو ناوزەند کرد.&lt;ref name=&quot;Josephus-BJ-6-6&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Josephus |سەردێڕ=The Wars of the Jews VI.6.1 |ناونیشان=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0148%3Abook%3D6%3Asection%3D316 |وێبگە=Perseus Project |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

شاری ئورشەلیم تاڵان کرا و خەڵکەکەی کوژران یان پەرتەوازە کران. یوسفوس دەڵێت ١،١٠٠،٠٠٠ کەس لەو گەمارۆیەدا کوژران کە زۆربەیان جوو بوون، بەڵام لێکۆڵینەوە مێژووییە نوێیەکان ئەم ژمارەیە بە زێدەڕۆیی دادەنێن چونکە تەواوی دانیشتووانی ناوچەکە ئەوەندە نەبوون.&lt;ref name=&quot;Schwartz-24&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Schwartz |یەکەم=Seth |editor-last1=Davies |editor-first1=William David |editor-last2=Finkelstein |editor-first2=Louis |editor-last3=Katz |editor-first3=Steven T. |سەردێڕ=The Cambridge History of Judaism: Volume 4, The Late Roman-Rabbinic Period |ناونیشان=https://archive.org/details/cambridgehis_xxxx_1984_004_8494287 |chapter=Political, social and economic life in the land of Israel |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ساڵ=١٩٨٤|پەڕە=[https://archive.org/details/cambridgehis_xxxx_١٩٨٤_٠٠٤_٨٤٩٤٢٨٧/page/٢٤ ٢٤]|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٧٧٢٤٨-٨}}&lt;/ref&gt; نزیکەی ٩٧،٠٠٠ کەس بە دیل گیران، لە نێویاندا شیمۆن بار گیۆرا و یۆحەننای گیسکالایی ھەبوون.&lt;ref name=&quot;Josephus-BJ-6-9&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Josephus |سەردێڕ=The Wars of the Jews VI.9.3 |ناونیشان=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0148%3Abook%3D6%3Asection%3D420 |وێبگە=Perseus Project |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; زۆرێک لە ڕزگاربووان بەرەو کەناراوەکانی [[دەریای ناوین]] ھەڵاتن. بەپێی گێڕانەوەی یوسفوس، جووەکانی دەرەوەی وڵات لە ناوچەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]]، [[شارستانیەتی بابل|بابل]]، [[نیمچەدوورگەی عەرەبی]]، ئەودیوی ڕووباری [[فورات]] و ناوچەی [[ئادیابین]] بڵاو بووبوونەوە.&lt;ref name=&quot;PACEJ-1-5&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The War of the Jews I.1.5 |ناونیشان=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0148%3Abook%3D1%3Asection%3D5 |وێبگە=Perseus Project |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

=== جێنشینی ڤێسپاسیان ===
[[File:04 2022 Roma (Arco di Trionfo di Tito- Bassorilievi) FO228685 bis Photo by Paolo Villa.jpg|thumb|نەخشی کەوانەی تیتوس لە ڕۆما کە تێیدا تاڵانکردنی پەرستگای ئورشەلیم و بردنەوەی مێنۆرا پیشان دەدرێت]]
تیتوس لە زستانی ئەو ساڵەدا لە قەیسەریە و بەیروت یاریی گەورەی ساز کرد و سەردانی شاری ئەنتاکیای کرد و مافە کۆنەکانی جووەکانی لەو شارەدا پاراست.&lt;ref name=&quot;Josephus-BJ-7-3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Josephus |سەردێڕ=The Wars of the Jews VII.3.1 |ناونیشان=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0148%3Abook%3D7%3Asection%3D43 |وێبگە=Perseus Project |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; کاتێک گەیشتە میسر، لە شاری مەمفیس تاجە گوڵینەی پۆشی لە ئاھەنگێکی ئایینیدا، ئەمەش بووە ھۆی ترسی ھەندێک لە ڕۆمییەکان کە نەکا تیتوس بیەوێت دژی باوکی ڕاپەڕێت؛ بەڵام تیتوس بە خێرایی گەڕایەوە ڕۆما تا گومانەکان بڕەوێنێتەوە.&lt;ref name=&quot;Suet-Titus-5&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Suetonius |سەردێڕ=The Lives of Twelve Caesars, Life of Titus 5 |ناونیشان=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Titus*.html#5 |وێبگە=LacusCurtius |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

لە کاتی گەیشتنی بە ڕۆما لە ساڵی ٧١دا، ڕێوڕەسمی سەرکەوتنی گەورەی لەگەڵ ڤێسپاسیانی باوکی و دۆمیتیانی برای ساز کرد.&lt;ref name=&quot;Dio-65-6&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cassius Dio |سەردێڕ=Roman History LXV.6 |ناونیشان=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/65*.html#6 |وێبگە=LacusCurtius |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لەو ڕێپێوانەدا غەنیمەت و کەلوپەلە بەنرخەکانی پەرستگای ئورشەلیم، لەوانە مێنۆرای زێڕین و دەقەکانی [[تەورات]]، بەناو کۆڵانەکانی ڕۆمادا نمایش کران.&lt;ref name=&quot;Josephus-BJ-7-5&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Josephus |سەردێڕ=The Wars of the Jews VII.5.5 |ناونیشان=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0148%3Abook%3D7%3Asection%3D132 |وێبگە=Perseus Project |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; شیمۆن بار گیۆرا لە گۆڕەپانی گشتی لەسێدارە درا. کەوانەی سەرکەوتنی تیتوس کە تا ئەمڕۆش لە ڕۆما ماوەتەوە، بۆ یادکردنەوەی ئەم ڕووداوە بنیات نرا.

تیتوس لەلایەن ئەنجومەنی پیرانەوە نازناوی کایساری پێ درا و لە ماوەی دەسەڵاتی باوکیدا حەوت جار پۆستی [[کۆنسوڵی ڕۆم]]ی بەدەستھێنا.&lt;ref name=&quot;Suet-Titus-6&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Suetonius |سەردێڕ=The Lives of Twelve Caesars, Life of Titus 6 |ناونیشان=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Titus*.html#6 |وێبگە=LacusCurtius |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لەوەش گرنگتر، تیتوس بوو بە سەرۆکی [[پاسەوانی پریتۆرین]]، کە ئەمەش پێگەی باوکی لەسەر تەخت زۆر بەھێز کرد.&lt;ref name=&quot;Suet-Titus-6&quot; /&gt; بەڵام تیتوس لەو سەردەمەدا بەھۆی توندوتیژی لە بەرامبەر گومانلێکراوان ناوبانگی ناخۆش بوو. لە ساڵی ٧٩ پیلانگێڕییەکی دژی باوکی ئاشکرا کرد و دەستبەجێ فەرمانی کوشتنی پیلانگێڕەکانی دەرکرد.&lt;ref name=&quot;Dio-65-16&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cassius Dio |سەردێڕ=Roman History LXV.16 |ناونیشان=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/65*.html#16 |وێبگە=LacusCurtius |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

ھەروەھا پەیوەندییە خۆشەویستییەکەی تیتوس لەگەڵ بێرێنیس، خوشکی شا ئەگریپای دووەم، بووە ھۆی ناڕەزایەتییەکی زۆر لە ڕۆما؛ چونکە خەڵکی ڕۆما ڕقیان لە شاژنە ڕۆژھەڵاتییەکان بوو. لەبەر ئەوە، تیتوس ناچار بوو ملکەچی گوشارەکان بێت و بێرێنیس لە ڕۆما دوور بخاتەوە.&lt;ref name=&quot;Dio-65-15&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cassius Dio |سەردێڕ=Roman History LXV.15 |ناونیشان=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/65*.html#66-15 |وێبگە=LacusCurtius |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەردەمی ئیمپراتۆری ==
=== گەیشتن بە دەسەڵات ===
[[File:Tito, fine I sec. dc..JPG|thumb|پەیکەری تیتوس لە مۆزەخانەی [[لووڤر]]]]
لە ٢٣ یان ٢٤ی حوزەیرانی ٧٩ی زایینیدا، ڤێسپاسیان کۆچی دوایی کرد و تیتوس یەکسەر جێگەی گرتەوە.&lt;ref name=&quot;Dio-66-18&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cassius Dio |سەردێڕ=Roman History LXVI.18 |ناونیشان=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/66*.html#18 |وێبگە=LacusCurtius |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; ئەو یەکەم کەس بوو کە لە دوای باوکی ڕاستەقینەی خۆی بوو بە ئیمپراتۆری ڕۆم. لە میسر، وەک [[فیرعەون]]، نازناوی شاھانەی پێ درا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Titus |ناونیشان=https://pharaoh.se/roman-emperor/Titus |وێبگە=The Royal Titulary of Ancient Egypt |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{بەستەری مردوو|url=https://pharaoh.se/roman-emperor/Titus |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt; زۆرێک لە ڕۆمییەکان ترسیان ھەبوو تیتوس ببێتە ستەمکارێکی وەک نیرۆ، بەڵام ڕەفتاری ژیرانە و کارە چاکەکانی زوو ترسی خەڵکی ڕەواندەوە.&lt;ref name=&quot;Suet-Titus-7&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Suetonius |سەردێڕ=The Lives of Twelve Caesars, Life of Titus 7 |ناونیشان=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Titus*.html#7 |وێبگە=LacusCurtius |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

یەکێک لە یەکەمین بڕیارەکانی تیتوس ڕاگرتنی دادگاییکردنەکان بوو لەسەر تۆمەتی ناپاکیی گەورە (خیانەت)، کە پێشتر لە سەردەمی [[تایبیریەس]]، [[کالیگولا]] و نیرۆدا بۆ لەناوبردنی نەیارانی سیاسی بەکاردەھات.&lt;ref name=&quot;Suet-Titus-8&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Suetonius |سەردێڕ=The Lives of Twelve Caesars, Life of Titus 8 |ناونیشان=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Titus*.html#8 |وێبگە=LacusCurtius |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; تیتوس ڕایگەیاند کە ئەو قەت فەرمانی کوشتنی ھیچ ئەندامێکی ئەنجومەنی پیران نادات و سوێندی خوارد کە دەستەکانی بە خوێن پیس ناکات.&lt;ref name=&quot;Dio-66-19&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cassius Dio |سەردێڕ=Roman History LXVI.19 |ناونیشان=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/66*.html#19 |وێبگە=LacusCurtius |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا سیخوڕەکانی پێشووی لە شارەکە وەدەرنا و سزای دان. کاتێک بێرێنیس گەڕایەوە ڕۆما، تیتوس دووبارە بەڕێزی کردەوە تا کێشەی سیاسی دروست نەبێت.&lt;ref name=&quot;Suet-Titus-7&quot; /&gt;

تیتوس بە بەخشندەیی خۆی بەناوبانگ بوو. سوتۆنیوس دەگێڕێتەوە کە ڕۆژێکیان تیتوس بەبیری ھاتەوە لە ماوەی ئەو ڕۆژەدا چاکەی لەگەڵ ھیچ کەسێکدا نەکردووە، بۆیە ڕووی لە دۆستەکانی کرد و گوتی: «ھاوڕێیان، ڕۆژێکم لەدەست چوو!»&lt;ref name=&quot;Suet-Titus-8&quot; /&gt;

=== کێشە و ئاستەنگەکان ===
[[File:Pompeii Garden of the Fugitives 02.jpg|thumb|شاری [[پۆمپی]] کە بەھۆی تەقینەوەی گڕکانی ڤیزۆڤ لە ساڵی ٧٩ وێران بوو]]
سەرەڕای ئەوەی دەسەڵاتی تیتوس لە جەنگی گەورە بەدوور بوو، بەڵام تووشی چەندین کارەساتی سروشتی بووەوە. چەند مانگێک دوای گەیشتنی بە دەسەڵات، لە ساڵی ٧٩دا گڕکانی ڤیزۆڤ تەقییەوە و شارەکانی [[پۆمپی]] و ھێرکولانیۆمی بە تەواوی لەژێر خۆڵەمێش و بەرددا نوقم کرد و ھەزاران کەس گیانیان لەدەستدا.&lt;ref name=&quot;Dio-66-23&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cassius Dio |سەردێڕ=Roman History LXVI.23 |ناونیشان=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/66*.html#23 |وێبگە=LacusCurtius |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; تیتوس خۆی بە شێوەیەکی کەسی یارمەتیی دارایی پێشکەش بە قوربانییەکان کرد و دوو کۆنسوڵی پێشووی بۆ سەرپەرشتیکردنی ناوچەکە دەستنیشان کرد و خۆیشی سەردانی شوێنە کارەساتبارەکانی کرد.&lt;ref name=&quot;Dio-66-24&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cassius Dio |سەردێڕ=Roman History LXVI.24 |ناونیشان=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/66*.html#24 |وێبگە=LacusCurtius |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

لە بەھاری ساڵی ٨٠دا، ئاگرێکی گەورە لە ڕۆما کەوتەوە و بۆ ماوەی سێ شەو و سێ ڕۆژ بەردەوام بوو. زۆرێک لە بینا گرنگەکان سووتان، لەوانە پانتێۆنی ئەگریپا و پەرستگای یوپیتەر.&lt;ref name=&quot;Dio-66-24&quot; /&gt; تیتوس دیسانەوە لەسەر بودجەی تایبەتیی خۆی قەرەبووی زیانەکانی کردەوە. لە کاتی ئاگرەکەشدا نەخۆشییەکی دەردەباریک لە شارەکەدا بڵاو بووەوە.&lt;ref name=&quot;Suet-Titus-8&quot; /&gt;

لە ھەمان سەردەمدا لە ڕۆژھەڵات کەسێک بە ناوی تێرێنتیۆس ماکسیموس پەیدا بوو کە بانگەشەی ئەوەی دەکرد ئیمپراتۆر نیرۆیە و ڕووی لە [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]] کرد، بەڵام مەترسییەکەی کۆتایی پێھات.&lt;ref name=&quot;Dio-66-19&quot; /&gt; ھەروەھا تیتوس بەڵگەی دەستکەوت کە براکەی، دۆمیتیان، پیلانی لە دژ دەگێڕێت، بەڵام ئامادە نەبوو سزای بدات یان لە دەسەڵاتی دوور بخاتەوە.&lt;ref name=&quot;Suet-Titus-9&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Suetonius |سەردێڕ=The Lives of Twelve Caesars, Life of Titus 9 |ناونیشان=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Titus*.html#9 |وێبگە=LacusCurtius |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

=== کارە گشتییەکان ===
[[File:Colosseum in Rome, Italy - April 2007.jpg|thumb|left|بینای [[کلۆسیۆم]] لە ڕۆما کە لە سەردەمی تیتوس لە ساڵی ٨٠دا کرایەوە]]
دروستکردنی شانۆگەریی فلاڤی، کە ئەمڕۆ بە [[کلۆسیۆم]] ناسراوە، لە ساڵی ٧٠ لەژێر دەستی ڤێسپاسیان دەستی پێکردبوو و لە ساڵی ٨٠ لە سەردەمی تیتوس تەواو کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Roth |یەکەم=Leland M. |سەردێڕ=Understanding Architecture: Its Elements, History and Meaning |ساڵ=١٩٩٣|بڵاوکەرەوە=Westview Press |شوێن=Boulder, CO |ژپنک=٩٧٨-٠-٠٦-٤٣٠١٥٨-٩}}&lt;/ref&gt; ئەم بینایە وەک یادگارییەکی گەورە بۆ سەرکەوتنەکانی خانەدانی فۆلاڤیان لە جەنگی جودیادا بنیات نرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Claridge |یەکەم=Amanda |سەردێڕ=Rome: An Oxford Archaeological Guide |ناونیشان=https://archive.org/details/romeoxfordarchae00aman |ساڵ=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |شوێن=Oxford, UK |پەڕەکان=[https://archive.org/details/romeoxfordarchae٠٠aman/page/٢٧٦ ٢٧٦]–٢٨٢|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٢٨٨٠٠٣-١}}&lt;/ref&gt;

یارییەکانی کردنەوەی کلۆسیۆم بۆ ماوەی ١٠٠ ڕۆژ بەردەوام بوون و زۆر شکۆدار بوون؛ تێیاندا شەڕی گلادیاتۆرەکان، شەڕی ئاژەڵە کێوییەکان (وەک [[فیل]] و [[قوڵنگ]])، و تەنانەت جەنگی دەریایی دەستکرد لە ڕێگەی پڕکردنی گۆڕەپانەکە لە ئاو نمایش کران.&lt;ref name=&quot;Dio-66-25&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cassius Dio |سەردێڕ=Roman History LXVI.25 |ناونیشان=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/66*.html#25 |وێبگە=LacusCurtius |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە تەنیشت کلۆسیۆم، حەمامی تیتوس بە خێرایی دروست کرا تا لەگەڵ کردنەوەی شانۆکە بەکاربھێنرێت.&lt;ref name=&quot;Suet-Titus-7&quot; /&gt;

ھەروەھا بەردی بناغەی پەرستگای ڤێسپاسیان و تیتوس داندرا، کە دواتر لەلایەن دۆمیتیانەوە کارەکانی تەواو کرا.&lt;ref name=&quot;Suet-Domitian-5&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Suetonius |سەردێڕ=The Lives of Twelve Caesars, Life of Domitian 5 |ناونیشان=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Domitian*.html#5 |وێبگە=LacusCurtius |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

=== مردن ===
لە کاتی کۆتاییھاتنی یارییەکان، تیتوس بە فەرمی کلۆسیۆم و حەمامەکانی کردەوە. پاشان بەرەو ناوچەی سابین بەڕێکەوت، بەڵام لە ڕێگە تووشی تایەکی بەھێز بوو لە ھەمان ئەو خانووە گوندییەی کە پێشتر باوکی تێیدا مردبوو، لە ١٣ی ئەیلوولی ٨١ لە تەمەنی ٤١ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد.&lt;ref name=&quot;Suet-Titus-11&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Suetonius |سەردێڕ=The Lives of Twelve Caesars, Life of Titus 11 |ناونیشان=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Titus*.html#11 |وێبگە=LacusCurtius |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دەگێڕنەوە دوا وتەی تیتوس پێش مردنی ئەوە بوو: «تەنھا یەک ھەڵەم کردووە».&lt;ref name=&quot;Suet-Titus-10&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Suetonius |سەردێڕ=The Lives of Twelve Caesars, Life of Titus 10 |ناونیشان=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Titus*.html#10 |وێبگە=LacusCurtius |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

تیتوس تەنھا دوو ساڵ و دوو مانگ و بیست ڕۆژ فەرمانڕەوایەتیی کرد.&lt;ref name=&quot;Dio-66-18&quot; /&gt; لە دوای ئەو، دۆمیتیانی برای بوو بە ئیمپراتۆر و یەکەم کاری بەخشینی پلەی خودایی بوو بە تیتوس لەلایەن ئەنجومەنی پیرانەوە.&lt;ref name=&quot;Suet-Domitian-2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Suetonius |سەردێڕ=The Lives of Twelve Caesars, Life of Domitian 2 |ناونیشان=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Domitian*.html#2 |وێبگە=LacusCurtius |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; مێژوونووسان بیروڕای جیاوازیان ھەیە لەسەر ھۆکاری مردنەکەی و مەبەستی لەو یەک ھەڵەیە؛ ھەندێک پێیان وایە بە ژەھر لەلایەن دۆمیتیانەوە کوژرا، بەڵام کاسیۆس دیۆ پێی وایە ھەڵەکەی بریتی بوو لە لەسێدارەنەدانی براکەی کاتێک دەستی لە پیلانگێڕیدا ھەبوو.&lt;ref name=&quot;Dio-66-26&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cassius Dio |سەردێڕ=Roman History LXVI.26 |ناونیشان=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/66*.html#26 |وێبگە=LacusCurtius |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

==== لە تەلمووددا ====
لە [[تەلموود]]ی بابلی (گیتین 56b)دا ھاتووە کە مردنی تیتوس بەھۆی مێروویەکەوە بووە کە چووەتە نێو لووتییەوە و بۆ ماوەی حەوت ساڵ مێشکی خواردووە، وەک سزایەک لەلایەن خوداوە بۆ وێرانکردنی پەرستگای دووەم، کە ھاوشێوەی چیرۆکەکەی پاشا [[نەمروود]]ە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Tractate Gittin 56b |ناونیشان=https://www.sefaria.org.il/Gittin.56b.13?lang=bi&amp;with=all&amp;lang2=en |وێبگە=Sefaria |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; بەپێی ئەدەبیاتی حاخامەکان، تیتوس وەک ستەمکارێک لە یادەوەریی جووەکاندا ماوەتەوە بە ناوی «تیتوسی بەدکار». زانایانی جوو دواتر ئەم گێڕانەوانەیان بە شێوازێکی مەجازی بۆ سزای ئیلاھی لێکداوەتەوە نەک ڕاستییەکی مێژوویی.

== درەختی خێزانی فۆلاڤیان ==
{{درەختی خێزانی فۆلاڤیوس}}

== میرات ==
=== مێژوونووسی ===
تیتوس لە مێژوونووسیی کۆنی ڕۆمدا یەکێکە لە پەسەندکراوترین ئیمپراتۆرەکان. سەرچاوەکانی ئەو سەردەمە بە چاکە باسی دەکەن، بەتایبەت کاتێک بەراورد دەکرێت بە دۆمیتیانی برای. یوسفوس لە کتێبی ''جەنگی جوودا'' باس لە تیتوس دەکات، ئەگەرچی یوسفوس لەلایەن بنەماڵەی فلاڤیاوە مووچەی پێ دەدرا و خاوەنی مافی ھاووڵاتیبوونی ڕۆم بوو، بۆیە لە نووسینەکانیدا لایەنگریی ئەوانی کردووە.&lt;ref name=&quot;Josephus-Life-76&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Josephus |سەردێڕ=The Life of Flavius Josephus 76 |ناونیشان=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0150%3Asection%3D423 |وێبگە=Perseus Project |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

مێژوونووس تاسیتوس لە سەردەمی تیتوسدا دەستی بە کاروانی سیاسی کرد.&lt;ref name=&quot;Tacitus-Hist-1-1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Tacitus |سەردێڕ=Histories I.1 |ناونیشان=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0080%3Abook%3D1%3Achapter%3D1 |وێبگە=Perseus Project |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; سوتۆنیوس تیتوس بە «خۆشەویست و دڵخوازی مرۆڤایەتی» وەسف دەکات و ستایشی بەخشندەیی و توانای سەربازیی دەکات.&lt;ref name=&quot;Suet-Titus-1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Suetonius |سەردێڕ=The Lives of Twelve Caesars, Life of Titus 1 |ناونیشان=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Titus*.html#1 |وێبگە=LacusCurtius |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

کاسیۆس دیۆ کە زیاتر لە سەد ساڵ دوای تیتوس مێژووی نووسیوەتەوە، دەڵێت تیتوس بەھۆی ئەوەی ماوەیەکی کەم ژیا ناوبانگی چاک مایەوە، چونکە ئەگەر زۆر بژیا trap دەبوو نیشانی بدات کە ئایا ناوبانگەکەی بەھۆی بەختی باشەوە بووە یان بەھۆی لێھاتووییەوە بووە.&lt;ref name=&quot;Dio-66-18&quot; /&gt; پلینیی گەورەش بەر لەوەی لە تەقینەوەی ڤیزۆڤدا بمرێت، پەڕتووکی ''[[مێژووی سرووشتی (پلینی)]]''ی پێشکەش بە تیتوس کردبوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Pliny the Elder |سەردێڕ=Natural Histories, Preface |ناونیشان=http://penelope.uchicago.edu/holland/plinyepistle.html |وێبگە=LacusCurtius |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

=== لە ھونەر و ئەدەبدا ===
[[File:The Triumph of Titus Alma Tadema.jpg|thumb|''سەرکەوتنی تیتوس'' لەلایەن لۆڕێنس ئالما-تادیما (١٨٨٥)]]
ڕووداوەکانی جەنگی جودیا و ژیانی تیتوس، بەتایبەت پەیوەندییەکەی لەگەڵ بێرێنیس، ئیلھامبەخشی چەندین شاکاری ئەدەبی و ھونەری بوون:
* شانۆنامەی ''بێرێنیس'' لەلایەن ژان ڕاسین (١٦٧٠).
* شانۆنامەی ''تیتوس و بێرێنیس'' لەلایەن پیێر کۆرنێی (١٦٧٠).
* [[ئۆپێرا]]ی ''میھرەبانیی تیتوس'' (La clemenza di Tito) لەلایەن مۆسیقاژەنی ناودار [[ڤۆڵفگانگ ئامادیوس مۆتسارت]].
* تابلۆی ''وێرانکردنی ئورشەلیم لەلایەن تیتوس'' لەلایەن ویلھێلم فۆن کاولباخ (١٨٤٦) لە [[میونشن]].
* تابلۆی ''وێرانکردن و تاڵانکردنی پەرستگای ئورشەلیم'' لەلایەن نیکۆلا پۆسین (١٦٢٦).
* تابلۆی ''وێرانکردنی پەرستگای ئورشەلیم'' لەلایەن [[فرانسیسکۆ ھایز]] (١٨٦٧) لە [[ڤێنیز]].
* تابلۆی ''سەرکەوتنی تیتوس و ڤێسپاسیان'' لەلایەن جیولیۆ ڕۆمانۆ (١٥٤٠) لە مۆزەخانەی [[لووڤر]] لە [[پاریس]].
* تابلۆی ''سەرکەوتنی تیتوس'' لەلایەن لۆڕێنس ئالما-تادیما (١٨٨٥).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Prettejohn |یەکەم=Elizabeth |ڕێکەوت=٢٠٠٢|سەردێڕ=Lawrence Alma-Tadema and the Modern City of Ancient Rome |ناونیشان=https://archive.org/details/sim_art-bulletin_2002-03_84_1/page/n116 |journal=The Art Bulletin |بەرگ=٨٤|issue=1 |پەڕەکان=١١٥–١٢٩|doi=10.2307/3177255 |jstor=3177255}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]]
* [[کلۆسیۆم]]
* [[ڤێسپاسیان]]
* [[دۆمیتیان]]
* [[پۆمپی]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{s-start}}
{{s-hou|[[خانەدان|خانەدانی فۆلاڤیان]]|٣٠ی کانوونی یەکەمی|٣٩|١٣ی ئەیلوولی|٨١}}
{{s-off}}
{{s-bef|before=[[ڤێسپاسیان]]}}
{{s-ttl|title=[[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم|ئیمپراتۆری ڕۆم]]|years=٧٩–٨١}}
{{s-aft|after=[[دۆمیتیان]]}}
{{s-bef|before=گنایۆس کایکیلیۆس سیمپلێکس&lt;br /&gt;گایۆس کوینکتۆس ئاتیکۆس}}
{{s-ttl|title=[[کۆنسوڵی ڕۆم]]|years=٧٠|with=[[ڤێسپاسیان]]}}
{{s-aft|after=گایۆس لیسینیۆس موکیانوس&lt;br /&gt;کوینکتۆس پێتیلیۆس سێریالیس}}
{{s-bef|before=گنایۆس پۆمپێیۆس کۆلێگا&lt;br /&gt;کوینکتۆس یولیۆس کۆردوس}}
{{s-ttl|title=[[کۆنسوڵی ڕۆم]]|years=٧٢|with=[[ڤێسپاسیان]]}}
{{s-aft|after=گایۆس لیسینیۆس موکیانوس&lt;br /&gt;تیتوس فلاڤیۆس سابینوس}}
{{s-bef|before=سێکستۆس یولیۆس فرۆنتینوس}}
{{s-ttl|title=[[کۆنسوڵی ڕۆم]]|years=٧٤–٧٧|with=[[ڤێسپاسیان]]&lt;br /&gt;دواتر [[دۆمیتیان]]}}
{{s-aft|after=گایۆس کاتێلیۆس سێلێر&lt;br /&gt;مارکۆس ئارۆنتیۆس ئاکویلا}}
{{s-bef|before=کوینکتۆس ئارتیکولێیۆس پایتوس}}
{{s-ttl|title=[[کۆنسوڵی ڕۆم]]|years=٧٩–٨٠|with=[[دۆمیتیان]]}}
{{s-aft|after=ئاولوس دیدیۆس گالۆس فابریکیۆس ڤێیێنتۆ&lt;br /&gt;لوکیۆس ئایلیۆس لامیا پلوتیۆس ئایلیانوس}}
{{s-end}}

{{DEFAULTSORT:Titus}}
{{پۆلی کۆمنز|Titus}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت}}
[[پۆل:تیتوس]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ٣٩]]
[[پۆل:مردووانی ٨١]]
[[پۆل:ئیمپراتۆرەکانی ڕۆم لە سەدەی یەکەم]]
[[پۆل:خانەدانی فۆلاڤیان]]
[[پۆل:کۆنسوڵەکانی ڕۆم لە سەدەی یەکەم]]
[[پۆل:سەرکردە سەربازییەکانی ڕۆمی کۆن]]
[[پۆل:پاسەوانی پریتۆرین]]
[[پۆل:کەسایەتییەکانی یەکەم جەنگی جوو و ڕۆم]]
[[پۆل:خەڵکی ڕۆما]]
[[پۆل:ئیمپراتۆرە ڕۆمانییەکانی سەدەی یەکەم]]</text>
      <sha1>7dr1bq6mes33pehbvhcoh55p1yen25l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھونەری کۆری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304404</id>
    <revision>
      <id>1693744</id>
      <parentid>1691993</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:20:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63709" sha1="qaeai93t180y5gc4h7g1d5e3dli1f89" xml:space="preserve">{{multiple image
| perrow = 2
| total_width = 270
| caption_align = center
| align = right
| direction = vertical
| header = ھونەری کۆری
| image1 = Celadon Ewer with Openwork Lotus and Child Design.jpg
| caption1 = گۆزەی سەلادۆن بە نەخشی گوڵی لۆتۆس و منداڵ، سەردەمی خانەدانی [[گۆریۆ]]
}}

'''ھونەری کۆری''' نەریتەکانی [[خۆشنووسی]]، مۆسیقا، [[نیگارکێشی]] و [[گۆزەکەری]] دەگرێتەوە، کە زۆرجار بە بەکارھێنانی شێوەی سروشتی، ڕازاندنەوەی ڕووی شتەکان و ڕەنگ یان دەنگی تۆخ جیا دەکرێتەوە.

کۆنترین نموونەکانی ھونەری [[کۆریا]] لە بەرھەمەکانی [[سەردەمی بەردین]] پێکدێن کە مێژووەکەیان بۆ ٣٠٠٠ پێش زایین دەگەڕێتەوە.&lt;ref name=&quot;Lin2016&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Lin |یەکەم=Nancy |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=5,000 Years of Korean Art |journal=History of Collections |بەرگ=٢٨|issue=3 |پەڕەکان=٣٨٣–٤٠٠|doi=10.1093/jhc/fhv047}}&lt;/ref&gt; ئەمانە بە شێوەیەکی سەرەکی لە [[پەیکەرتاشی|پەیکەری نەزری]] و لەم دواییانەشدا لە بەردنگارەکان پێکدێن کە دووبارە دۆزراونەتەوە.

بەدوای ئەم قۆناغە سەرەتاییەدا شێوازە ھونەرییەکانی پاشایەتی و زنجیرە فەرمانڕەواییە جیاوازەکانی کۆریا ھاتن. ھونەرمەندانی کۆری ھەندێک جار گۆڕانکارییان لە نەریتەکانی [[ھونەری چینی]]دا دەکرد و بەرەو سادەیی، سروشتیبوون و بەرزنرخاندنی پاکیی سروشت دەیانبرد.

زنجیرە فەرمانڕەوایی [[گۆریۆ]] (٩١٨–١٣٩٢) یەکێک بوو لە پڕبەرھەمترین قۆناغەکان بۆ کۆمەڵێک بواری ھونەری، بەتایبەتی لە پیشەسازیی گۆزەگەریدا.

بازاڕی ھونەری کۆری لە ناوچەی ئینسادۆنگ لە [[سیئۆل]] چڕ بووەتەوە، کە زیاتر لە ٥٠ گەلەریی بچووکی تێدایە و ناوە ناوە زیادکردنی ئاشکرا بۆ ھونەرە جوانەکان ساز دەکەن. گەلەرییەکان بە شێوەی ھەرەوەزی بەڕێوە دەبرێن و پێشانگای ڕێکخراو و بەوردی دیزاینکراو پێشکەش دەکەن. لە زۆربەی شارۆچکەکاندا گەلەریی ناوچەیی بچووکتر ھەن کە ھونەرمەندانی ناوخۆیی بەرھەمەکانیان لە ڕێگەی میدیای نەریتی و ھاوچەرخەوە پێشان دەدەن. ھەوڵەکان بۆ پێشخستنی ھونەری چەمکسازیی ڕۆژاوایی، بە شێوەیەکی گشتی لە دەرەوەی کۆریا و لە شارەکانی وەک [[نیوویۆرک]]، [[سان فرانسیسکۆ]]، [[لەندەن]] و [[پاریس]] سەرکەوتنی گەورەیان بەدەستھێناوە.

== مێژوو ==
توێژەران دەستیان کردووە بە ناسین و لێکۆڵینەوە لە چاندی ھونەریی بێوێنەی کۆریا و ڕۆڵی گرنگی ئەو وڵاتە نەک تەنیا لە گواستنەوەی چاندی چین، بەڵکوو لە وەرگرتن و دروستکردنی چاندێکی تایبەت بە خۆی: «ئەو ھونەرەی لەلایەن نەتەوەیەکەوە لەدایک دەبێت و گەشە دەکات، ھونەری تایبەت بە خۆیەتی».&lt;ref name=&quot;Basukala2012&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Basukala |یەکەم١=Saloni |دوایین٢=Supriya |ڕێکەوت=٤ی ئەیلوولی ٢٠١٢|سەردێڕ=LASANAA Art Talk: 28 August |ناونیشان=https://lasanaa.wordpress.com/2012/09/04/lasanaa-art-talk-28-august/ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٥|وێبگە=LASANAA}}&lt;/ref&gt;

=== سەردەمی بەردینی نوێ ===
[[پەڕگە:빗살무늬토기.jpg|وێنۆک|چەپ|گۆزەی جۆری جیۆلمون بە نەخشی شانەیی]]
مرۆڤ بەلایەنی کەمەوە لە دەوروبەری ٥٠٬٠٠٠ پێش زایینەوە لە نیمچەدوورگەی کۆریادا ژیاوە.&lt;ref name=&quot;Yi1984&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Yi |یەکەم=Ki-baek |سەردێڕ=New History of Korea |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=g2mdVwXpMzwC&amp;pg=PA1 |ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ساڵ=١٩٨٤|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٦١٥٧٦-٢|پەڕە=١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bae2012&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Bae |یەکەم١=Christopher J. |دوایین٢=Bae |یەکەم٢=Kidong |سەردێڕ=The nature of the Early to Late Paleolithic transition in Korea: Current perspectives |journal=Quaternary International |ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|بەرگ=٢٨١|پەڕەکان=٢٦–٣٥|doi=10.1016/j.quaint.2011.08.044 |bibcode=2012QuInt.281...26B}}&lt;/ref&gt; ئەو گۆزانەی مێژووەکەیان بۆ نزیکەی ٧٬٠٠٠ پێش زایین دەگەڕێتەوە دۆزراونەتەوە. ئەم قاپوقاچانە لە قوڕ دروست دەکران و لە کوورەی کراوە یان نیوەکراوە لە پلەی گەرمیی دەوروبەری ٧٠٠ پلەی سیلیزیدا دەسووتێنران.&lt;ref name=&quot;Heilbrunn&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.metmuseum.org/toah/ht/?period=05&amp;region=eak |سەردێڕ=Heilbrunn Timeline of Art History: Korea, 1–500 A.D. |بڵاوکەرەوە=Metropolitan Museum of Art |ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;

کۆنترین شێوازی گۆزەکەری کە مێژووەکەی بۆ نزیکەی ٧٬٠٠٠ پێش زایین دەگەڕێتەوە، کەلوپەلی بن-تەخت (یونگی-مون) بوون کە بە نەخشی بەرزکراوە، ھێڵی ئاسۆیی و نەخشی تر ڕازێنرابوونەوە.&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;&gt;{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/art/Korean-art |title=Korean art |encyclopedia=Encyclopædia Britannica}}&lt;/ref&gt;

گۆزەی جۆری جیۆلمون (Jeulmun) بە شێوەیەکی گشتی بنی قوچەکی بوو و بە شێوازی شانەیی نەخشی لەسەر دەکێشرا، کە لە دەوروبەری ٦٬٠٠٠ پێش زایین لە تۆماری شوێنەوارناسیدا دەردەکەوێت. ئەم جۆرە گۆزەیە لە شێوازەکانی سیبیریا دەچێت.&lt;ref name=&quot;Britannica&quot; /&gt;

گۆزەی جۆری مومون (Mumun) لە نزیکەی ٢٠٠٠ پێش زایین دەرکەوت و بە گۆزەی گەورە و بێ نەخش دەناسرێتەوە کە زۆربەیان بۆ چێشتلێنان و کۆگاکردن بەکار دەھاتن.

=== سەردەمی بڕۆنز ===
لە نێوان ٢٠٠٠ پێش زایین و ٣٠٠ پێش زاییندا، کەلوپەلی بڕۆنز لە کۆریا ھاوردە و دروست دەکران. لە سەدەی حەوتەمی پێش زایینەوە، چاندێکی بڕۆنزیی ڕەسەن لە کۆریا دامەزرا، کە ئەوەش لەوەدا دەردەکەوێت بڕۆنزی کۆری ڕێژەیەکی تایبەت لە زینکی لەخۆدەگرت.&lt;ref name=&quot;Heilbrunn&quot; /&gt; ئەو کەلوپەلانەی لەم سەردەمەدا دروست دەکران بریتی بوون لە چەکی وەک شمشێر، خەنجەر و سەرە ڕم. ھەروەھا کەلوپەلی ئایینی وەک ئاوێنە، زەنگ و چەقچەقە دروست دەکران. ئەم کەلوپەلانە لەناو دۆڵمێنەکاندا لەگەڵ نوخبەی کۆمەڵایەتی دەنێژران. سەرەڕای ئەوەش، لە دەوروبەری سەدەی شەشەمی پێش زایینەوە گۆزەی سووری دەوڵەمەند بە ئاسن دەستی بە دروستکردن کرد. مۆری شێوە کۆما کە لە نەفریت دروست دەکرا و بە کۆکۆک (kokkok) ناسراوە، لە گۆڕی دۆڵمێنەکاندا دۆزراوەتەوە. ڕەنگە کۆکۆک بە شێوەیەک تاشرابێت کە لاسایی چنگی ورچ بکاتەوە. کاریگەرییەکی تری سیبیریا دەکرێت لە نەخشاندنی سەر بەردی ئاژەڵاندا ببینرێت کە «ھێڵی ژیان» بە شێوازی تیشکی ئێکس لە ھونەری سیبیریادا پێشان دەدات.&lt;ref name=&quot;Britannica&quot; /&gt;

=== سەردەمی ئاسن ===
سەردەمی ئاسن لە کۆریا لە دەوروبەری سەدەی پێنجەم تا چوارەمی پێش زایین بە گەیشتنی چاندی ئاسنی [[چین]] دەستی پێکرد؛&lt;ref name=&quot;Chon1998&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Chŏn |یەکەم=Sang-un |سەردێڕ=A history of science in Korea |ناونیشان=https://archive.org/details/historyofscience0000chon |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=Jimoondang Pub. Co |ژپنک=٨٩-٨٨٠٩٥-١١-١|شوێن=Seoul, Korea |پەڕەکان=[https://archive.org/details/historyofscience٠٠٠٠chon/page/٩ ٩]|oclc=٤٠٨٥٧٣٤٧}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Selin1997&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=[[Encyclopaedia of the History of Science, Technology, and Medicine in Non-Western Cultures]] |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=Kluwer Academic |editor=Helaine Selin |ژپنک=٠-٧٩٢٣-٤٠٦٦-٣|شوێن=Dordrecht |پەڕەکان=٥٠٣|oclc=٣٥٦٢٧٥٢٢}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kim2012&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kim |یەکەم=Jinwung |سەردێڕ=A history of Korea : from &quot;Land of the Morning Calm&quot; to states in conflict |ناونیشان=https://archive.org/details/historyofkoreafr0000kimj |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٥٣-٠٠٠٧٨-١|شوێن=Bloomington, Indiana |پەڕەکان=[https://archive.org/details/historyofkoreafr٠٠٠٠kimj/page/١٤ ١٤]–١٥|oclc=٨٢٦٤٤٩٥٠٩}}&lt;/ref&gt; پێدەچێت لە ڕێگەی پێوەندی لەگەڵ [[ویلایەتی یان]] لە باکووری ڕۆژھەڵاتی چین دەستی پێکردبێت و دواتر لە ڕێگەی فەرمانداریی لێلانگی چینییەوە گەشەی کردبێت.&lt;ref name=&quot;Pratt1999&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Pratt |یەکەم=Keith L. |سەردێڕ=Korea : a historical and cultural dictionary |ناونیشان=https://archive.org/details/koreahistoricalc0000prat |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=Curzon Press |ئەوانی تر=Richard Rutt, James Hoare |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٠٠٧-٠٤٦٤-٤|شوێن=Richmond, Surrey |پەڕەکان=[https://archive.org/details/koreahistoricalc٠٠٠٠prat/page/١٨٨ ١٨٨]|oclc=٤٢٦٧٥٣٦٢}}&lt;/ref&gt; کۆرییەکان بەردەوام ھەوڵیان دەدا تەکنۆلۆژیای چینی ھاوردە بکەن و بە شێوازی خۆیان دایبڕێژنەوە تاوەکوو پەرە بە تەکنۆلۆژیای نوێی خۆماڵی بدەن.&lt;ref name=&quot;Selin1997&quot; /&gt; ھاتنی چاندی ئاسنی چینی بەشداری لە گەشەسەندنی خێرای کۆریای کۆندا کرد.&lt;ref name=&quot;Kim2012&quot; /&gt; دواتر کۆرییەکان چاندی ئاسنی چینییان خۆماڵی کرد و تەکنۆلۆژیای نوێی داڕشتنی ئاسنی کۆرییان دروست کرد.&lt;ref name=&quot;Chon1998&quot; /&gt; تا ساڵی ٣٠٠ پێش زایین ئاسن بە شێوەیەکی بەرفراوان لە کۆریا بەکار دەھات؛ بەڵام چاندی ئاسنی کۆریا بەردەوام بوو لە کەوتنە ژێر کاریگەریی قووڵی چین کە ئەمەش لە ڕێگەی زۆر شوێنەوارەوە سەلمێنراوە.&lt;ref name=&quot;Kim2012&quot; /&gt; گۆزەکەریی کۆری بە ناساندنی چەرخی گۆزەکەری و سووتاندن لە کوورەی لێژدا پێشکەوتنی بەرچاوی بەدەستھێنا.

=== سێ شانشینەکە ===
[[پەڕگە:Maitreya Koryuji.JPG|وێنۆک|چەپ|پەیکەری مایتریای بودا لە سەردەمی شیللا، سەدەی ٧ەم]]
ئەم قۆناغە لە نزیکەی ٥٧ پێش زایین تا ٦٦٨ی زایینی بەردەوام بوو. [[سێ شانشینەکەی کۆریا]]: [[گۆگۆریۆ]]، [[بایکجی]] و [[شیللا]] ڕکابەرییان لەسەر دەسەڵاتی نیمچەدوورگەکە دەکرد.&lt;ref name=&quot;Britannica_TK&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Korean art |ناونیشان=https://www.britannica.com/art/Korean-art |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Encyclopaedia Britannica}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lee1993&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Lee |یەکەم=Junghee |ساڵ=١٩٩٣|سەردێڕ=The Origins and Development of the Pensive Bodhisattva Images of Asia |journal=Artibus Asiae |بەرگ=٥٣|issue=3/4 |پەڕەکان=٣١١–٣٥٣}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lee1993_347&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Lee |یەکەم=Junghee |ساڵ=١٩٩٣|سەردێڕ=The Origins and Development of the Pensive Bodhisattva Images of Asia |journal=Artibus Asiae |بەرگ=٥٣|issue=3/4 |پەڕەکان=٣٤٧}}&lt;/ref&gt;

==== گۆگۆریۆ ====
بانگخوازانی بودیزم لە ساڵی ٣٧٢ی زایینیدا ئایینی بودایان بە گۆگۆریۆ ناساند، کە ئەو کاتە بەشەکانی ناوەڕاست و باشووری [[مەنچوریا]] و نیوەی باکووری کۆریای ئێستای دەگرتەوە. لەگەڵ تێکەڵبوونی بودیزم لە چاندەکەدا، پاشاکانی گۆگۆریۆ دەستیان کرد بە تەرخانکردنی ھونەر و [[نژیاروانی]] بۆ بودا.

===== دیوارنگارییەکانی گۆڕی گۆگۆریۆ =====
لایەنێکی بەرچاوی ھونەری گۆگۆریۆ بریتییە لە دیوارنگارییەکانی ناو [[گڵکۆ|گۆڕەکان]] کە ژیانی ڕۆژانەی پاشایەتییە کۆنەکەی کۆریا و چاندەکەی بە ڕوونی نیشان دەدەن. نیگارەکانی گۆڕی گۆگۆریۆ ھێڵێکی کاتیی ژیانی ڕۆژانە بەپێی کاتی دروستکردن و نەخشاندنی گۆڕەکە دەخەنە ڕوو. نەریتە باوەکان لە ناو نیگارەکانی گۆڕدا نیشان دەدران وەک ھەوڵێک بۆ دەورەدانی کۆچکردوو بە یادەوەرییە ئەرێنییەکانی ژیانی پێشووی. کەسەکان زۆرجار بە تەنیا یان لەگەڵ ھاوسەرەکانیان، بە چێژوەرگرتن لە دیمەنە بەپیتەکانی سروشت وەک دەشت و چیاکانی کۆریا، و بەشداریکردن لە سەماکردن و یاری نیشان دەدرێن.&lt;ref name=&quot;Hotae22&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Jeon |یەکەم=Ho-tae |ساڵ=٢٠٠٤|سەردێڕ=Goguryeo Culture and Mural Paintings |journal=The Review of Korean Studies |بەرگ=٧|پەڕەکان=٢٢}}&lt;/ref&gt; بۆ نموونە لە گۆڕی دیۆکھۆنگ-لی، نیگارێکی دیواری لە ژووری پێشەوەدا گەورەی گۆڕەکە نیشان دەدات کە لەلایەن خزمەتکارەکانی دەورە دراوە، کە گوزارشتە لە ژیانی کامەرانی و خۆشگوزەرانی.&lt;ref name=&quot;Hotae22-23&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Jeon |یەکەم=Ho-tae |ساڵ=٢٠٠٤|سەردێڕ=Goguryeo Culture and Mural Paintings |journal=The Review of Korean Studies |بەرگ=٧|پەڕەکان=٢٢–٢٣}}&lt;/ref&gt; پۆرترێتەکان ھەروەھا پێگەی چینایەتیی کۆمەڵگەی کۆریای ئەو سەردەمەیان دەردەخست، بە کێشانی کەسایەتییەکان بە قەبارەی بچووک یان گەورە بەپێی پێگەی کۆمەڵایەتییان.&lt;ref name=&quot;Hotae22&quot; /&gt; نەخشی ئەبستراکت و توخمی خەیاڵیش لەناو نیگارەکانی گۆڕی گۆگۆریۆدا دەبینرێن. دروستکردنی بنمیچی نەخشێنراو بووە ھۆی دروستکردنی نەخشی وەک کۆمەڵە ئەستێرەکان و ھەورەکان. ئاژەڵە ئەفسانەییەکان لەناو گۆڕەکاندا دەکێشران، چونکە بڕوا وابوو توانای دەرکردنی دێوەکانیان ھەیە.&lt;ref name=&quot;Lena49&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|editor=Kim Lena |سەردێڕ=Koguryo Tomb Murals |بڵاوکەرەوە=International Council on Monuments and Sites Korea |پەڕە=٤٩|ناونیشان=https://jikimi.cha.go.kr/english/heritage_book/korguryo.pdf}}&lt;/ref&gt;

[[یوونێسکۆ]] کۆمەڵەگۆڕەکانی کۆگۆریۆی وەک [[کەلەپووری جیھانیی یوونێسکۆ]] دەستنیشان کردووە. یوونێسکۆ ھەروەھا ڕێوشوێنی پاراستنی بۆ پاراستنی گۆڕەکان و دیوارنگارییەکانیان جێبەجێ کردووە.&lt;ref name=&quot;UNESCO_Koguryo&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Safeguarding Koguryo Tombs &amp; Mural Paintings in the Democratic People's Republic of Korea |ناونیشان=https://whc.unesco.org/en/koguryotombs/ |بڵاوکەرەوە=[[یوونێسکۆ]]}}&lt;/ref&gt;

زۆرێک لە نیگارەکانی گۆڕی گۆگۆریۆ بە شێوازەکانی [[فرێسکۆ]]، تێمپێرا و ھواجانگیبۆپ دروست کراون. ھەموو شێوازەکان بەردی کلس بەکار دەھێنن، بەڵام فرێسکۆ ڕێگە بە ڕەنگەکان دەدات بۆ ماوەیەکی درێژتر لە ئۆکسیدبوون و کاڵبوونەوە پارێزراو بن.&lt;ref name=&quot;Hotae19&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Jeon |یەکەم=Ho-tae |ساڵ=٢٠٠٤|سەردێڕ=Goguryeo Culture and Mural Paintings |journal=The Review of Korean Studies |بەرگ=٧|پەڕەکان=١٩}}&lt;/ref&gt; توێژەران سەرسام بوون بە بەکارھێنانی فرێسکۆ لە نیگارەکانی گۆڕدا، چونکە پێشتر ھیچ ئەزموونێکیان لە دۆزینەوەی ئەم شێوازە لە ناوچەکەدا نەبوو.&lt;ref name=&quot;UNESCO_Koguryo&quot; /&gt; ڕەنگی ڕەش، مۆر، زەرد، شین، سەوز و قاوەیی ڕەنگە باوەکانی ناو دیوارنگارییەکانی گۆڕی گۆگۆریۆ بوون، چونکە ئامانجی سەرەکیی دیوارنگارییەکان بەخشینی ئارامی لە ناو گۆڕەکە و دوورخستنەوەی ڕۆحە خراپەکان بوو. ئەم ڕەنگانە باو بوون چونکە دووکەڵی خەڵووز، کانزاکان و شیلەکان پێکھاتەی بنەڕەتیی تێکەڵەی بۆیەکان بوون. گۆتیت، ھێماتیت و سینابار نموونەی تۆزی کانزایی باون کە لە نیگارەکانی گۆگۆریۆدا بەکار دەھاتن.&lt;ref name=&quot;Hotae21&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Jeon |یەکەم=Ho-tae |ساڵ=٢٠٠٤|سەردێڕ=Goguryeo Culture and Mural Paintings |journal=The Review of Korean Studies |بەرگ=٧|پەڕەکان=٢١}}&lt;/ref&gt; بەداخەوە، بە تێپەڕبوونی کات چینە کلسەکان لە دیوارنگارییەکانی ھەموو گۆڕەکانی گۆگۆریۆ کەوتوونەتە خوارەوە.

نیگارکێشیی گۆگۆریۆ ئیلھامبەخش بوو بۆ دروستکردنی بەرھەمی ھاوشێوە لە بەشەکانی تری [[ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]]، وەکوو [[ژاپۆن]]. ئەمە لە دیوارنگارییەکانی پەرستگای ھۆریو-جی دەبینرێت کە کاریگەریی گۆگۆریۆی لەسەرە. نیگارکێشانی دیوار ھەروەھا بۆ دوو شانشینەکەی تریش بڵاوبووەوە. ئەم دیوارنگارییانە زانیاریی بەنرخ لەبارەی شانشینی گۆگۆریۆ دەردەخەن، لەوانە گرنگیی بودیزم، نژیاروانی و ئەو پۆشاکانەی کە لەو سەردەمەدا بە شێوەیەکی باو لەبەر دەکران. جلوبەرگ بە باشی لە ڕێگەی نیگارەکانی گۆڕی گۆگۆریۆوە بەڵگەدار کراوە. لەو نیگارانەی کە ژنان سەماکانی سەردەمی گۆگۆریۆ ئەنجام دەدەن، سەماکەرەکان جلی سەماکردنی قۆڵدرێژیان لەبەردایە، کە ئەمەش لەگەڵ وەسفە نووسراوەکانی پۆشاکی سەمای گۆگۆریۆ دەگونجێت.&lt;ref name=&quot;Kang66-67&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Kang |یەکەم=E.-S. |ساڵ=٢٠٠٦|سەردێڕ=A Study on clothing in Suhainmyuldo painted on an old tomb of ancient kingdom of Goguryeo between the 4th and late 6th century |journal=Journal of Fashion Business |بەرگ=١٠|issue=3 |پەڕەکان=٦٦–٦٧|ناونیشان=https://citeseerx.ist.psu.edu/document?repid=rep1&amp;type=pdf&amp;doi=4e8525297514da9182b2e037801d350035a3f044}}&lt;/ref&gt; نیگارەکانی گۆڕی گۆگۆریۆ بەڵگەیەکی بەرجەستەی گۆڕانی چاند لە ڕێگەی جلوبەرگەوە پێشان دەدەن. پیاوانی گۆگۆریۆ لە نیگارەکانی گۆڕدا زۆرجار پۆ (Po) لەبەر دەکەن، کە باڵاپۆشێکی نەریتییە. کاتێک بەراوردی پیاوان لەم نیگارانەدا بە درێژایی کات دەکرێت، دەتوانرێت گۆڕانکاری لە قەبارەی قۆڵدا تێبینی بکرێت، ئەمەش دەریدەخات کە شێوەی باڵاپۆشەکە گۆڕانی بەسەردا دەھات.&lt;ref name=&quot;Kang66&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Kang |یەکەم=E.-S. |ساڵ=٢٠٠٦|سەردێڕ=A Study on clothing in Suhainmyuldo painted on an old tomb of ancient kingdom of Goguryeo between the 4th and late 6th century |journal=Journal of Fashion Business |بەرگ=١٠|issue=3 |پەڕەکان=٦٦}}&lt;/ref&gt; کاریگەرییەکانی چین دەکرێت لە ھەندێک تەکنیکی دیواری گۆڕ، جلوبەرگی کەسایەتییەکان لە نیگارەکاندا، یان لە ڕێگەی نەریتی بودیزمەوە ببینرێت. بەم شێوەیە دیوارنگارییەکانی گۆڕی گۆگۆریۆ پەیوەندی و ئاڵوگۆڕی چاندی نێوان ناوچە نزیکەکان نیشان دەدەن.&lt;ref name=&quot;AhnPark29&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Ahn |یەکەم١=Hwi-Joon |دوایین٢=Park |یەکەم٢=Hyun-ah |ساڵ=٢٠١٥|سەردێڕ=Development of Goguryeo tomb murals |journal=The International Journal of Korean Art and Archaeology |بەرگ=٩|پەڕەکان=٢٩}}&lt;/ref&gt; گوڵی لۆتۆس کە ھێمایەکی پەیوەندیدار بە بودیزمە، نەخشێکی باو بوو لەناو نیگارەکانی گۆڕی گۆگۆریۆدا.&lt;ref name=&quot;Hotae23&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Jeon |یەکەم=Ho-tae |ساڵ=٢٠٠٤|سەردێڕ=Goguryeo Culture and Mural Paintings |journal=The Review of Korean Studies |بەرگ=٧|پەڕەکان=٢٣}}&lt;/ref&gt;

ئەم دیوارنگارییانە سەرەتای دەستپێکی نیگارکێشانی دیمەنی سروشتی و پۆرترێتی کۆری بوون. لەگەڵ ئەوەشدا، چونکە گەیشتن بە گۆڕەکان ئاسان بوو، بەشێکی زۆری گەنجینەکانی تاڵان کران و شتومەکی کەم بەجێما. شێواندنی مۆری گۆڕەکان بووە ھۆی زیانگەیاندنی ھۆکارە دەرەکییەکان و شێ بە دیوارنگارییەکان.&lt;ref name=&quot;Hotae18&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Jeon |یەکەم=Ho-tae |ساڵ=٢٠٠٤|سەردێڕ=Goguryeo Culture and Mural Paintings |journal=The Review of Korean Studies |بەرگ=٧|پەڕەکان=١٨}}&lt;/ref&gt;

==== بایکجی ====
[[پەڕگە:백제 금동대향로.jpg|وێنۆک|بخووردانی بڕۆنزی زێڕپۆشی بایکجی]]
[[بایکجی]] لە نێوان ھەر سێ دەوڵەتەکەدا بەو شانشینە دادەنرێت کە مەزنترین دەستکەوتی ھونەریی ھەبووە. بایکجی شانشینێک بوو لە باشووری ڕۆژاوای کۆریا و لەژێر کاریگەریی [[زنجیرە فەرمانڕەواییەکان لە مێژووی چین|زنجیرە فەرمانڕەواییەکانی باشووری چیندا]] بوو، وەک زنجیرەی لیانگ. بایکجی ھەروەھا یەکێک بوو لەو شانشینانەی کاریگەرییەکی بەرچاوی ھونەریی کۆریای گەیاندە ھونەری [[ژاپۆن]].&lt;ref name=&quot;MobileReference2007&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Asian Art |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=NWJI4bK9kQ8C&amp;pg=PT864 |ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=MobileReference |ژپنک=٩٧٨-١-٦٠٥٠١-١٨٧-٥|پەڕە=٨٦٤}}&lt;/ref&gt;

پەیکەرتاشیی بودیی بایکجی بە سروشتیبوون، گەرمی و ڕێژەی ھاوسەنگی خۆی دەناسرێتەوە کە شێوازێکی بێوێنەی کۆری پێشان دەدات.&lt;ref name=&quot;LeeSoyoung2002&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Lee |یەکەم=Soyoung |سەردێڕ=Korean Buddhist Sculpture (5th–9th century) |ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢|ناونیشان=https://www.metmuseum.org/toah/hd/kobs/hd_kobs.htm |ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=The Metropolitan Museum of Art}}&lt;/ref&gt; نموونەیەکی تری ئەم کاریگەرییە بریتییە لە بەکارھێنانی «زەردەخەنەی بایکجی»، کە زەردەخەنەیەکی نھێنی و بێوێنەیە و تایبەتمەندیی زۆرێک لە پەیکەرەکانی بایکجییە.&lt;ref name=&quot;BuddhaMuseum&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=9th Century Korean Bronze Buddha Shakyamuni |ناونیشان=https://www.buddhamuseum.com/korean-buddha.html |بڵاوکەرەوە=BuddhaMuseum.Com |ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; لە کاتێکدا ھیچ نموونەیەکی نژیاروانیی دارین نەماوەتەوە، شوێنەواری پەرستگای میروکسا بەردی بناغەی پەرستگایەکی وێرانبوو و دوو پاگۆدای بەردی گرانیت لەخۆدەگرێت کە نیشانی دەدەن نژیاروانیی بایکجی چۆن بووە. دەکرێت نموونەی نژیاروانیی بایکجی لە پەرستگای ھۆریو-جی لە ژاپۆن بدۆزرێتەوە، چونکە تەلارسازان و پیشەوەرانی بایکجی یارمەتیی دیزاینکردن و دروستکردنی پەرستگە ڕەسەنەکەیان داوە.

گۆڕی شا موریۆنگ گەنجینەیەکی دەوڵەمەند لە شوێنەواری لەخۆگرتبوو کە لە تاڵانکردن ڕزگاریان ببوو. لە نێو ئەو شتانەدا دەرزیی زێڕینی شێوە بڵێسە، پێڵاوی بڕۆنزی زێڕپۆش، پشتێنی زێڕین (ھێمای پاشایەتی) و شمشێر بە دەسکی زێڕین لەگەڵ نەخشی ئەژدیھا و سیمورغ ھەبوون.&lt;ref name=&quot;MuryeongTomb&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Tomb of King Muryeong |ناونیشان=http://gongju.museum.go.kr/html/en/exhibition/exhibition_01.jsp |بڵاوکەرەوە=Gongju National Museum |ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100524125410/http://gongju.museum.go.kr/html/en/exhibition/exhibition_01.jsp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئایاری ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt;

==== شیللا ====
[[پەڕگە:Korean crown and belt from Silla-01.jpg|وێنۆک|چەپ|تاجی زێڕینی شیللا، کۆتایی سەدەی ٤ەم تا سەرەتای سەدەی ٥ەمی زایینی]]
شانشینی [[شیللا]] دابڕاوترین شانشین بوو لە نیمچەدوورگەی کۆریا، چونکە لە بەشی باشووری ڕۆژھەڵاتی نیمچەدوورگەکەدا ھەڵکەوتبوو. بەھۆی ئەم پێگە جوگرافییەوە، شانشینەکە دواھەمین پاشایەتی بوو کە بودیزم و کاریگەرییە چاندیارە بیانییەکانی لە کۆمەڵگەکەیدا وەرگرت.&lt;ref name=&quot;Seth2011&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=A History of Korea |دوایین=Seth |یەکەم=Michael J. |بڵاوکەرەوە=ROWMAN &amp; LITTLLEFIELD PUBLISHERS |ساڵ=٢٠١١|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٤٢٥-٦٧١٥-٣|شوێن=Lanham, MD |پەڕەکان=٤٥–٦٧}}&lt;/ref&gt;

گۆڕەکانی شانشینی شیللا دەستپێڕانەگەیشتوو بوون، بۆیە زۆرێک لە باشترین نموونەکانی ھونەری کۆری لەم شانشینەوە ماونەتەوە. پیشەوەرانی شیللا بە توانای زێڕکاری ناوبانگیان دەرکردبوو کە لێکچوونی لەگەڵ تەکنیکەکانی [[شارستانی ئەتروسکەکان]] و [[یۆنانی کۆن]] ھەیە، وەک لە گوارە و تاجە زێڕینەکاندا دەردەکەوێت.&lt;ref name=&quot;Heilbrunn&quot; /&gt; بەھۆی ئەوەی کەلوپەلە زێڕینەکانی شیللا لێکچوونیان لەگەڵ تەکنیکە ئەورووپییەکان ھەیە لەگەڵ شووشە و مۆری دۆزراوە لە گۆڕە شاھانەییەکان کە کەسانی چاو شین نیشان دەدەن، زۆر کەس پێیان وایە کە [[ڕێگای ئاوریشم]] تا کۆریا درێژ ببووەوە. دیارترین بەرھەمەکانی ھونەری شیللا بریتین لە تاجە زێڕینەکانی کە لە زێڕی بێگەرد دروستکراون و ڕازاندنەوەی شێوە دار و شاخی ئاسکیان ھەیە، کە ئاماژەیە بۆ نەریتی سکیتی-سیبیری و شەمەنیی کۆری.&lt;ref name=&quot;Met_Golden&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.metmuseum.org/toah/hd/sila/hd_sila.htm |سەردێڕ=Golden Treasures: The Royal Tombs of Silla |ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Metropolitan Museum of Art}}&lt;/ref&gt;

=== گایا ===
[[یەکێتیی گایا]] کۆمەڵێک شارھ‌دەوڵەت بوون کە لە یەک شانشینی ناوەندیدا یەکیان نەگرتەوە. لە ھونەرەکەیدا لێکچوونی لەگەڵ دەوروبەر ھەبوو، وەک تاجەکان بە شێوەی دارین کە لە بایکجی و شیللاشدا دەبینرێن. زۆرێک لەو شوێنەوارانەی لە گردەگۆڕەکانی گایادا دۆزراونەتەوە، پەیوەستن بە ئەسپەوە، وەکوو ڕکێف، زین، و زرێی ئەسپ. بەکارھێنانی کەرەستەی ئاسنین لەم سەردەمەدا زۆر فراوان بوو.

=== دەوڵەتانی باکوور و باشوور ===
سەردەمی دەوڵەتانی باکوور و باشوور (٦٩٨–٩٢٦ی زایینی) ئاماژەیە بۆ ئەو ماوەیەی مێژووی کۆریا کە تێیدا شیللا و [[بالھای]] لە بەشی باشوور و باکووری کۆریادا پێکەوە دەژیان.

==== شیللای نوێ ====
[[پەڕگە:Front view of Seokguram from front chamber.jpg|وێنۆک|چەپ|ئەشکەوتی سیۆکگوورام، ساڵی ٧٥١ی زایینی]]
[[شیللای نوێ]] (٦٦٨–٩٣٥) سەردەمێکی پڕ لە بەرھەمی ھونەری بوو لە کۆریا، بەتایبەتی لە ھونەری بودیدا. نموونە دیارەکان بریتین لە ئەشکەوتی سیۆکگوورام و پەرستگای بولگووکسا. دوو پاگۆدا بە ناوەکانی سیۆکگاتاپ و دابۆتاپ نموونەی بێوێنەی بەردتاشی و ھونەری شیللان. پیشەوەران زەنگی گەورەی پەرستگا و پەیکەریان دروست دەکرد. پایتەختی شیللای نوێ بەھۆی بەکارھێنانی زۆری زێڕ لە شتە ھونەرییەکاندا نازناوی «شاری زێڕ»ی لێنرابوو.

==== بالھای ====
سروشتی لێکدراوی ھونەری شانشینی [[بالھای]] (٦٩٨–٩٢٦)ی کۆریای باکوور دەکرێت لە دوو گۆڕی شازادەکانی بالھایدا بدۆزرێتەوە. ھەندێک لە ئەرستۆکراتەکان، جەنگاوەران، مۆسیقاژەنان و خزمەتکارانی بالھای لە نیگاری دیواریی گۆڕی شازادە جیۆنگھیۆ کچی شای بالھایدا کێشراون.

پاشماوەی دە پەرستگای بودی لە سانگگیۆنگی پایتەختی بالھای دۆزراونەتەوە، لەگەڵ پەیکەری بچووکی بودا و فانۆسی بەردین، کە دەریدەخات بودیزم ڕۆڵێکی باڵای لە ژیانی خەڵکی بالھایدا گێڕاوە. ھەروەھا گۆڕی ماجیۆکدال لە سینپۆ لە پارێزگای ھامگیۆنگی باشوور پەیوەستە بە پاگۆدا و پەرستگاکانەوە، کە نیشان دەدات بودیزم کاریگەرییەکی بەھێزی لەسەر ڕێوڕەسمی ناشتنی مردووان ھەبووە.

=== خانەدانی گۆریۆ ===
[[پەڕگە:청자 어룡 모양 주전자.jpg|وێنۆک|گۆزەی سەلادۆن بە شێوەی ماسی-ئەژدیھا]]
زنجیرە فەرمانڕەوایی [[گۆریۆ]] لە ٩١٨ تا ١٣٩٢ی زایینی بەردەوام بوو. بەناوبانگترین ھونەرێک کە پیشەوەرانی گۆریۆ بەرھەمیان دەھێنا بریتی بوو لە گۆزەی سەلادۆن (celadon)ی کۆری کە لە دەوروبەری ١٠٥٠ تا ١٢٥٠ی زایینی دروست دەکرا. لە کاتێکدا سەلادۆن لە چین سەریھەڵدا، گۆزەکەرانی کۆری شێوازی تایبەت بە خۆیان دانا. جینسا (Jinsa) کە تەکنیکێکی بەکارھێنانی ئۆکسیدی [[مس]] بوو بۆ دروستکردنی نەخشی سووری ژێر ڕووپۆش، لە سەدەی دوازدەھەمدا لە کۆریا داھێنرا، و دواتر بووە ئیلھامبەخش بۆ کەرامیکی [[ئیمپراتۆریەتیی یوان]].&lt;ref name=&quot;Lee1981&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lee |یەکەم=Lena Kim |سەردێڕ=Korean Art |بڵاوکەرەوە=Philip Jaisohn Memorial Foundation |پەڕە=١٥|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=DLQ0AQAAIAAJ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠١٧|ساڵ=١٩٨١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BritishMuseumCeladon&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Collection online |ناونیشان=http://www.britishmuseum.org/research/collection_online/collection_object_details.aspx?objectId=257953&amp;partId=1 |وێبگە=British Museum |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sullivan1984&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sullivan |یەکەم=Michael |سەردێڕ=The Arts of China |بڵاوکەرەوە=University of California Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٠٤٩١٨-٥|پەڕە=١٩٦|ناونیشان=https://archive.org/details/bub_gb_CzdICSqnELkC |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٨٤}}&lt;/ref&gt;

سەلادۆنی کۆری ڕووپۆشێکی بێوێنەی بە ڕەنگی سەوزباوی شین لەسەر بنەمای ئاسن ھەبوو کە بە کەمکردنەوەی ئۆکسجین لە کوورەدا دروست دەکرا. سەلادۆنی کۆری شێوەی سروشتیی ماسی، کاڵەک و ئاژەڵەکانی پێشان دەدا. کۆرییەکان تەکنیکێکی نەخشاندنی ناوەکییان بە ناوی سانگگام (sanggam) داھێنا، کە تێیدا گۆزەکەران گۆزەی نیوەوشکیان ھەڵدەکۆڵی و قوڕی سپی یان ڕەشیان تێدا جێگیر دەکرد.

لە ھەمان سەردەمدا، ھونەری دارینی نەخشێنراو بە صەدەف (ناجیۆنچیلگی) گەیشتە لووتکەی پەرەسەندن.&lt;ref name=&quot;KoreaTimes2009&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Rediscovering Nacre Lacquerware |ناونیشان=https://www.koreatimes.co.kr/www/art/2023/12/690_49637.html |ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=The Korea Times}}&lt;/ref&gt; کەرەستەکان بە شێوەی گوڵی ورد کە لە توێکڵی کیسەڵی دەریایی و صەدەف دروست دەکران دەڕازێنرانەوە. بۆ نموونە لەسەر یەک سندووقی بۆیەکراو کە لە مۆزەخانەی کۆشکی نیشتمانیی کۆریا لە سیئۆل پارێزراوە، پیشەوەران نزیکەی ٤٥٬٠٠٠ پارچەی وردی صەدەفیان بەکارھێناوە.&lt;ref name=&quot;KoreaNet2023&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Goryeo-era lacquerware returned from Japan unveiled |ناونیشان=https://www.korea.net/NewsFocus/Culture/view?articleId=238354 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Korea.net}}&lt;/ref&gt;

=== خانەدانی جۆسۆن ===
[[پەڕگە:이명기 필 오재순 초상.jpg|وێنۆک|چەپ|پۆرترێتی ئۆ جایسون (١٧٢٧–١٧٩٢)، نیگارکێشراو لەلایەن یی میۆنگ-گی لە کۆتایی سەدەی ١٨ەم، سەردەمی جۆسۆن]]
[[پەڕگە:이채 초상.jpg|وێنۆک|پۆرترێتی یی چای (١٧٤٥–١٨٢٠)، ساڵی ١٨٠٢]]
[[پەڕگە:Byeon Sangbyeok-dog.jpg|وێنۆک|چەپ|تابلۆی سەگ لەلایەن بیۆن سانگ-بیۆک، سەدەی ١٨ەمی جۆسۆن]]
لە سەردەمی خانەدانی [[جۆسۆن]]دا کاریگەریی کۆنفۆشیۆسیزم شوێنی بودیزمی گرتەوە. بەڵام توخمە بودییەکان ھەر مانەوە. ھونەری بودی بە تەواوی دانەبەزی، بەڵکوو لە دەرەوەی ناوەندە فەرمییەکانی دەسەڵات بەردەوام بوو. لە ماڵە تایبەتەکان و کۆشکە ھاوینەییەکانی پاشاکاندا، سادەیی ھونەری بودی بەرز دەنرخێنرا.

شێوازەکانی نیگارکێشانی ناوەڕاستی زنجیرەکە بەرەو ڕیالیزمی زیاتر ھەنگاویان نا. شێوازێکی نیشتمانیی کێشانی دیمەنی سروشتی بە ناوی «دیمەنی ڕاستەقینە» سەریھەڵدا، کە لە کێشانی دیمەنە خەیاڵییەکانەوە گۆڕدرا بۆ کێشانی شوێنە دیاریکراوەکان بە وردی.

ناوەڕاست تا کۆتایی زنجیرەی جۆسۆن بە سەردەمی زێڕینی نیگارکێشانی کۆری دادەنرێت. ئەمەش ھاوکات بوو لەگەڵ پچڕانی پەیوەندییەکان لەگەڵ [[ئیمپراتۆریەتیی مینگ]] دوای ھاتنە سەر تەختی ئیمپراتۆرە مانچووەکان لە چین، کە ئەمەش ھونەرمەندانی کۆریی ناچار کرد مۆدێلی ھونەریی نوێ لەسەر بنەمای بابەتە تایبەتە کۆرییەکان دروست بکەن. ژانرە نوێیەکانی نیگارکێشانی کۆری گەشەیان کرد، وەکوو چایکگیۆری (chaekgeori - نیگاری پەڕتووکەکان) و مونجادۆ (munjado - نیگاری پیتەکان)، کە نیشاندەری گرنگیدان بوو بە زانست لە چاندنی کۆریدا.&lt;ref name=&quot;Chaekgeori_Encyclopedia&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Chaekgeori |ناونیشان=http://folkency.nfm.go.kr/kr/topic/%EC%B1%85%EA%B1%B0%EB%A6%AC/6591 |وێبگە=Encyclopedia of Korean Folk Culture |بڵاوکەرەوە=National Folk Museum of Korea |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Moon2016&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Moon |یەکەم=So-young |سەردێڕ=Exhibition defies conventions of Korean painting |ناونیشان=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3020712 |وێبگە=Korea JoongAng Daily |ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=JoongAng Ilbo |ڕێکەوتی سەردان=٥ی نیسانی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; ھونەری میللیی کۆری بە ناوی مینھوا (minhwa) لەم سەردەمەدا دەرکەوت.

== ھونەرە سۆماییەکانی تر ==
ھونەری کۆری بە گواستنەوەی نێوان ئایینە سەرەکییەکان لە قۆناغە جیاوازەکاندا پێناسە دەکرێت: سەرەتا لە ھونەری شەمەنییەوە، پاشان ھونەری بودی و ھونەری کۆنفۆشیۆسی، و دواتر لە سەدەی بیستەمدا بەرەو فۆرمە مۆدێرنەکانی ڕۆژاوا.

بەرھەمە ھونەرییەکان لە کانزا، یەشم، بەمبوو و قوماش گەڕانەوەیەکی بەرچاویان بەخۆوە بینیوە. حکوومەتی کۆریای باشوور ھەوڵی داوە بە بەخشینی خەڵات و سکۆلەرشیپ بۆ خوێندکارانی گەنج، فۆرمە دەگمەنەکانی ھونەری کۆری بپارێزێت.

=== خۆشنووسی و چاپ ===
[[پەڕگە:Sehando.jpg|وێنۆک|٤٠٠پێکسڵ|چەپ|''نیگارکێشی لە سەردەمی کەشوھەوای سارددا'' لەلایەن کیم جیۆنگ-ھوی]]
خۆشنووسیی کۆری وەک ھونەرێک دەبینرێت کە تێیدا لێدانی فڵچە کەسایەتیی ھونەرمەندەکە دەردەخات. ئەم ھونەرە نوێنەرایەتیی لووتکەی ھونەری کۆنفۆشیۆسی دەکات.

ھونەری قوماشی کۆری مێژوویەکی دێرینی ھەیە و چنینی نەریتی و گرێی کۆری لەخۆدەگرێت کە لە جلوبەرگ و ڕازاندنەوەی دیواری ماڵەکاندا بەکار دەھات.

ھونەری کاغەزی کۆری کاغەزی دەستکرد (ھانجی) لەخۆدەگرێت، کە بۆ مەبەستی نژیاروانی (پەردەی پەنجەرە، ڕووپۆشی زەوی)، چاپکردن و بەرھەمی ھونەری بەکار دەھات. لە ساڵانی شەستەکاندا، کاغەزی کۆری کە لە ڕەگی دارتوو دروستکرابوو لە کاتی نۆژەنکردنەوەی پەرستگای بولگووکسا لە گیۆنگجو دۆزرایەوە، کە مێژووەکەی بۆ ساڵی ٧٥١ی زایینی دەگەڕایەوە و سەلماندی کاغەزی کۆری توانای مانەوەی بۆ زیاتر لە ھەزار ساڵ ھەیە.

=== نیگارکێشی ===
[[پەڕگە:Mongyudowondo.jpg|وێنۆک|٤٠٠پێکسڵ|چەپ|''گەشتی خەون بۆ خاکی گوڵەخۆخ'' لەلایەن ئان گیۆن]]
[[پەڕگە:Hyewon-Jusa.geobae.jpg|وێنۆک|''مەی خواردنەوە'' لەلایەن سین یون-بۆک]]
[[پەڕگە:Byeongpung, landscape painting by Jangdeok.jpg|وێنۆک|چەپ|پەردەی دیواریی شێوە دیمەنی سروشتی لەلایەن جانگدۆک]]
بۆ بەشێکی زۆری سەدەی بیستەم، نیگارکێشی لە پێشەنگی میدیا ھونەرییەکاندا بوو لە کۆریا. لە سەرەتای ساڵانی ١٩٣٠ بەدواوە، ھونەری ئەبستراکت سەرنجی تایبەتی خرایە سەر.

لە ناوەڕاستی ساڵانی ١٩٦٠ بەدواوە، ھونەرمەندانی وەک کوۆن یۆنگ-وو دەستیان کرد بە دەستکاریکردنی بۆیە، خوساندنی قوماش، کێشانی پێنووس و دڕاندنی کاغەز بۆ تێپەڕاندنی ئەو پۆلێنکردنەی کە ھونەرمەندانی بەسەر نیگارکێشانی مەرەکەبی ئاسیایی و نیگارکێشانی زەیتی دابەش دەکرد. لە ساڵانی ١٩٧٠ و ١٩٨٠دا ئەم شێوازە بووە بنەمای دانسایکھوا (Dansaekhwa) یان نیگارکێشانی یەکڕەنگی کۆری. بەرھەمەکانی ھونەرمەندانی وەک ھا چۆنگ-ھیون، پارک سیۆ-بۆ، لی ئوفان، یون ھیۆنگ-کیون و کیم گویلین لە سیئۆل، تۆکیۆ و پاریس پێشان دران و بوونە نوێنەری نێونەتەوەیی ھونەری ھاوچەرخی کۆری.

تەکنیکەکانی نیگارکێشانی ئەبستراکت لەم کاتەدا لەژێر کاریگەریی پێشکەوتنەکانی نیگارکێشانی ژاپۆنی و ئەورووپیدا بوون. پشتیوانیی حکوومەتی پارک چونگ-ھی لە نیگارکێشانی ئەکادیمیی ناڕامیاری و سانسۆرکردنی ھونەری ڕامیاری، ناڕەزایەتیی ھونەرمەندە گەنجەکانی لێکەوتەوە کە گرووپی ھونەریی ئەزموونییان بۆ بەرەنگاربوونەوەی ئەم بارودۆخە پێکھێنا.&lt;ref name=&quot;Kim2013&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kim |یەکەم=Hee Young |سەردێڕ=Korean Abstract Painting: A Formation of Korean Avant-Garde |بڵاوکەرەوە=Hollym Corp., Publishers |ساڵ=٢٠١٣|شوێن=Seoul, Korea |پەڕە=٢٠}}&lt;/ref&gt;

ھەندێک لە تابلۆ ھاوچەرخەکانی کۆریا گرنگییەکی زۆر بە پێکھاتەی ڕووکەش و لێدانی فڵچە دەدەن کە لە کەرامیکی کۆرییەوە سەرچاوە دەگرێت. ھونەرمەندی ھاوچەرخ سوھ یۆنگسون، کە بە «ھونەرمەندی ساڵی ٢٠٠٩ی کۆریا» دەستنیشان کرا،&lt;ref name=&quot;NMCA2009&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ='Artist of the Year 2009' - Seo Young-Sun |ناونیشان=http://www.moca.go.kr/engN/engNExhibition.do?_method=exhView&amp;exhId=201012280000003&amp;cur_page_name=past |بڵاوکەرەوە=National Museum of Contemporary Art, Korea |ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110930084629/http://www.moca.go.kr/engN/engNExhibition.do?_method=exhView&amp;exhId=201012280000003&amp;cur_page_name=past |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١١}}&lt;/ref&gt; تابلۆکانی بە لێدانی بەھێزی فڵچە دەناسرێنەوە و بابەتەکانی مێژووی کۆریا و دیمەنی شارە ڕۆژاواییەکانی وەک [[نیوویۆرک]] و [[بەرلین]] تێکەڵ دەکات.&lt;ref name=&quot;AlvesRichter2011&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Alves-Richter |یەکەم=Verena |سەردێڕ=Suh Yongsun |ناونیشان=http://www.galerie-son.com/artists/suh/yongsunsuh_text_en.html |بڵاوکەرەوە=Galerie Son |ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304185301/http://www.galerie-son.com/artists/suh/yongsunsuh_text_en.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئازاری ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

=== کۆریای باکوور ===
[[پەڕگە:Artist at Mansudae Art Studio, Pyongyang (10104200854).jpg|وێنۆک|چەپ|ھونەرمەندێک لە ستۆدیۆی ھونەریی مانسودای لە پیۆنگیانگ تابلۆ دەکێشێت]]
لە سەردەمی دەسەڵاتی کیم ئیل سوونگدا، نیگارکێشی تەنیا لە چوارچێوەی ڕیالیزمی سۆسیالیستیدا ڕێگەی پێدەدرا و پۆستەری پڕوپاگەندەیی بەشی سەرەکیی ھونەرە سۆماییەکانی پێکدەھێنا. دوای ساڵی ١٩٩٤ لە سەردەمی کیم جۆنگ ئیلدا، ڕێنماییەکان نەرمتر کران و شێوازی نوێ، لەوانە جۆرێک لە ئیمپڕێشنیزمی تایبەت بە کۆریای باکوور پەرەی سەند.&lt;ref name=&quot;webc_Theg&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The good things in North Korea |یەکەم=Fyodor |دوایین=Tertitskiy |ئیش=NK News |ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.nknews.org/2016/06/the-good-things-in-north-korea/}}&lt;/ref&gt;

جگە لە پۆستەر و وێنەی شۆڕشگێڕانە، ھونەرمەندانی کۆریای باکوور گرنگییان بە دروستکردنی فیلمی نیشتمانپەروەری، نژیاروانیی شکۆدار، و نیگارکێشانی نەریتی داوە. نیگارکێشە ھەڵاتووەکانی کۆریای باکوور، وەک خوشکانی فوانگ لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، دوور لە دروشمی ڕامیاری دیمەنی سروشتییان بە تێکەڵکردنی تەکنیکی ڕۆژاوایی و ڕۆژھەڵاتی کێشا.&lt;ref name=&quot;Cleary1981&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cleary |یەکەم=Fritz |سەردێڕ=Chung Soon O'Dwyer: An Appreciation |بڵاوکەرەوە=Fine Arts Museum |ساڵ=١٩٨١|شوێن=Princeton}}&lt;/ref&gt; نیگارکێشانی کۆریای باکوور بە لێھاتوویی تەکنیکی ناسراون و ئەوانەی پەنا دەبەنە بەر کۆریای باشوور لەوێ کار وەک ھونەرمەند بەدەست دەھێنن.&lt;ref name=&quot;webc_Theg&quot; /&gt;

=== وێنەگری و سینەما ===
{{وتاری سەرەکی|سینەمای کۆریا}}

== کەرامیک و پەیکەرتاشی ==
[[پەڕگە:Pressapochista1.jpg|وێنۆک|٢٠٠پێکسڵ|پەیکەری بودی لە سەردەمی شیللا، سەدەی نۆیەمی زایینی]]
پاشماوەی گۆزەکەریی سەرەتایی بە شێوەیەکی سەرەکی لە ناوچەی گانگجین دەدۆزرێتەوە کە ناوەندی سەرەکیی بەرھەمھێنانی گۆزە لە مێژووی کۆریادا بووە.

گۆزەکەریی کۆری بۆ سێ پۆلی سەرەکی دابەش دەبێت: چیۆنگجا (سەلادۆنی سەوزباوی شین)، بایکجا (پۆرسەلینی سپی) و بونچیۆنگ (بەردینی ڕووپۆشکراو).

=== پەیکەرتاشیی کۆن ===
پەیکەرتاشیی کۆری لە سەردەمی شانشینی بایکجیدا بۆ [[ژاپۆن]] ھەناردە دەکرا. پەیکەرە سەرەکییەکان لە دار، بەرد و دواتر لە کەرامیک دروست دەکران، و پەیکەری نەزری زۆرترین ژمارەیان پێکھێنابوو. ھەروەھا پەیکەری بچووکتر لە یەشم و زێڕ دروست دەکران.

=== پەیکەرتاشیی ھاوچەرخ ===
نموونەیەکی ھاوچەرخ بریتییە لە پەیکەری ناسراوی «پیاوی سڵاوکەر» لەلایەن یوو یۆنگ-ھۆ.

=== ھونەرمەندان و پەیکەرتاشانی کەرامیکی کۆری ===
* یوو گیون-ھیۆنگ
* کیم ییک یونگ
* ئوم تای-جونگ
* چۆ کی-جونگ
* یون کوانگ-چۆ&lt;ref name=&quot;YoonBM&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Collections Online {{!}} British Museum |ناونیشان=https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG16004 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=www.britishmuseum.org}}&lt;/ref&gt;
* کیم سی-یۆنگ
* شین سانگ-ھۆ

=== چیۆنگجا (청자) ===
سەلادۆن جۆرێکە لە کەرامیک کە بە ڕووی شینباوی یەشم و تەکنیکی تایبەتی نەخشاندن دەناسرێتەوە.&lt;ref name=&quot;FactsKorea&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FACTS: KOREA |ناونیشان=https://www.factsaboutkorea.go.kr/bbs/view.do?nttId=&amp;ln=en/%3E |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٠|وێبگە=www.factsaboutkorea.go.kr}}&lt;/ref&gt;

=== بایکجا (백자) ===
لە نێوان سەدەکانی پازدەھەم تا بیستەم، پۆرسەلینی سپی کەرامیکی سەرەکیی کۆریا بوو. بایکجا بە ڕووە سپییە شیرییەکەی دەناسرێتەوە و بە نەخشی کێشراو بە ئۆکسیدی ئاسن، مس، یان ڕەنگی شینی کۆباڵت کە لە ڕێگەی چینەوە لە ئێرانەوە دەھێنرا، دەڕازێنرایەوە.&lt;ref name=&quot;FactsKorea&quot; /&gt;

=== بونچیۆنگ (분청) ===
[[پەڕگە:Sam Taegeuk (LynneCmix).png|وێنۆک|ھێمای تایگووکی سێ ڕەنگ]]
ئەم جۆرە کەرامیکە دوای ڕووخانی شانشینی گۆریۆ لە ساڵی ١٣٩٢ دروست کرا و بە ڕووی ڕووپۆشکراو و نەخشە ڕازاوە سادەکانییەوە دەناسرێتەوە.&lt;ref name=&quot;FactsKorea&quot; /&gt;

== نژیاروانی و دیزاینی ناوەوە ==
باخچە کۆرییەکان مێژوویەکی دێرینیان ھەیە و بە شێوەیەکی فراوان لەگەڵ کۆشکە شاھانەییەکاندا بنیات نراون.

نەخشە کۆنەکان لە بیرۆکەنیگاری سەرەتاییەوە سەرچاوە دەگرن و بەسەر چوار جۆری سەرەکیدا دابەش دەبن: ئەندازەیی، ڕووەکی، ئاژەڵی و سروشتی. نەخشە ئەندازەییەکان سێگۆشە، چوارگۆشە، زیگزاگ، لولپێچ و بازنە لەخۆدەگرن. ئەم نەخشانە لەسەر دەرگای پەرستگەکان، جلوبەرگ، کەلوپەلی ناوماڵ و شتومەکی ڕۆژانەی وەک باوەشێن دەدۆزرێنەوە.

== ھونەرە نمایشییەکان ==
لە ھونەرە نمایشییەکاندا، چیرۆکبێژیی کۆری ھەم بە ڕێوڕەسمی شەمەنی و ھەم لە گۆرانییەکانی زانایاندا دەردەکەوێت، و تێکەڵبوونی نێوان ھونەرە سۆماییەکان و ھونەرە نمایشییەکان لەم چاندەدا زۆر بەھێزە.

ھونەرە نمایشییەکان بەردەوام جلوبەرگی نەریتی، دەمامکی کۆری و چنینی نەریتییان لەخۆگرتووە. بە شێوەیەکی مێژوویی، نمایشەکان دابەش دەبوون بەسەر سەمادا کە زیاتر لەلایەن ژنانەوە دەکرا، و چیرۆکبێژی کە زیاتر لەلایەن پیاوانەوە پێشکەش دەکرا.

=== ڕێوڕەسمی چا ===
ڕێوڕەسمی چای کۆری لە چاخانەی خاوەن تەلارسازیی تایبەت و لەناو باخچە کۆرییەکاندا بەڕێوە دەچێت. ئەم ڕێوڕەسمە گفتوگۆی تایبەت، خوێندنەوەی شیعر لەسەر تابلۆ ھەڵواسراوەکان، گۆزەی کۆری و پۆشینی جلوبەرگی نەریتی لەخۆدەگرێت کە ئەزموونێکی چاندی پێشکەش دەکات.

=== ھونەرەکانی مۆسیقا و شانۆ ===
ھونەرمەندانی نمایشیی کۆری لە ئاستی جیھانیدا لە ژەنینی ئامێرە ژێردارەکان، بەڕێوەبردنی ئۆرکێسترا و گۆرانیبێژیی ئۆپێرادا ناوبانگیان بەدەستھێناوە. مۆسیقای ھاوچەرخی کۆری ھەم شێوازە مۆدێرنەکانی وەک پۆپ (کەی-پۆپ)، جاز و ڕۆک لەخۆدەگرێت و ھەم مۆسیقای نەریتی.

مۆسیقای دەرباری کۆری مێژووەکەی بۆ سەردەمی شیللا دەگەڕێتەوە کە مۆسیقای دەرباری تانگی تێدا دەژەندرا؛ دواتر لە سەردەمی جۆسۆندا وەشانێکی کۆری بە ئامێری چینی بە ناوی «ئا-ئاک» (A-ak) گەشەی پێدرا. چەندین بەرھەمی مۆسیقای دەربار، وەک جۆنگمیۆ جێرییاک، وەک کەلەپووری چاندی جیھانیی یوونێسکۆ تۆمار کراون.

مۆسیقای میللیی کۆری وەک پانۆری بنەمای داڕشتنی زۆرێک لە بەرھەمە نوێیەکانە بەھۆی سادەیی و ڕیتمە بەھێزەکەیەوە. شانۆگەری و درامای سەمای مۆسیقیش پێشینەیەکی مێژوویی لە سەردەمی گۆریۆدا ھەیە. دیزاینی سەکۆی شانۆ ئیلھامی لە سروشت و فەزای کراوە وەرگرتووە. لە ھەمان کاتدا دەمامکە کۆرییەکان کە لە نمایشە کۆنەکاندا بەکار دەھاتن، لە ئێستادا وەک بەرھەمی یادگاریی گەشتیاری بەرھەم دەھێنرێن.

=== چیرۆکبێژی و کۆمیدیا ===
گێڕانەوەی چیرۆکی دراماتیک لەلایەن پیاوانەوە پێشکەش دەکرا. لە کۆریادا بەھۆی بەربەستە چاندیارەکان لەسەر ڕەخنەگرتنی کەسی و ڕێزگرتن لە گەورەکان ستاندئاپ کۆمیدیی باو بوونی نەبووە، بەڵام فیلمە کۆمیدییەکان لەسەر بنەمای ھەڵە و گرژییە کۆمەڵایەتییەکان لە ئاستی جیھانیدا بینەری زۆریان ھەیە.

مێژووی زارەکی ئەفسانە، چیرۆکی میللی و گۆرانیی شەمەنی لەخۆدەگرێت کە بەھاکانی کۆنفۆشیۆسی و بودیزم بە نەوەکانی داھاتوو دەگەیەنن.&lt;ref name=&quot;Howard2004&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Howard |یەکەم=Keith |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤|سەردێڕ=CHAN E. PARK: Voices from the straw mat: Toward an ethnography of Korean story telling |journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies |بەرگ=٦٧|issue=1 |پەڕەکان=١٢٤–١٢٦|jstor=4145779 |doi=10.1017/S0041977X04400068}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Song2017&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Song |یەکەم=Sooho |ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Narrative structures in Korean folktales: A comparative analysis of Korean and English versions. Topics in Linguistics |journal=Topics in Linguistics |بەرگ=١٨|issue=2 |پەڕەکان=١–١٤|doi=10.1515/topling-2017-0007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lee2011&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Lee |یەکەم=Guang-LEA |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Teaching traditional values through folk literature in Korea |ناونیشان=https://archive.org/details/sim_childhood-education_2011_87_6/page/402 |journal=Childhood Education |بڵاوکەرەوە=Association for Childhood Education International |بەرگ=٨٧|issue=6 |پەڕەکان=٤٠٢–٤٠٨|doi=10.1080/00094056.2011.10523223}}&lt;/ref&gt;

=== سەما ===
[[پەڕگە:Korean.dance-Taepyeongmu-01.jpg|وێنۆک|سەمای شاھانەی تایپیۆنگمو]]
سەما توخمێکی دانەبڕاوی چاندی نەریتیی کۆریایە کە لە فێستیڤاڵەکانی وەک درۆینەی بەرھەمدا پێشکەش دەکرێت. لەم سەماکاندا پۆشاکی نەریتیی [[ھانبۆک]] بە قۆڵی درێژ لەبەر دەکرێت بۆ پێشاندانی جووڵەی نەرمی دەست و باڵ، و لە فێستیڤاڵە کراوەکاندا تەپڵ و سەنج دەژەنرێن.

== وێژە ==
پەڕتووکە مێژووییەکان و ئینسایکڵۆپیدیاکانی کۆریا ھەر لە سەدەی حەوتەمەوە لە سەردەمی سێ شانشینەکەدا بە قاڵبی داری چاپ دەکران. لە سەردەمی گۆریۆدا، یەکەم پیتی کانزایی بۆ چاپکردنی پەڕتووک لەسەر ئاستی جیھان دروست کرا.&lt;ref name=&quot;Seth2011&quot; /&gt;

ژانرە وێژەییەکان شیعر، داستان، دەقی ئایینی، لێکدانەوەی فەلسەفی، شانۆگەری و ڕۆمان لەخۆدەگرن.

=== شیعر ===
شیعری کۆری لە سەردەمی سێ شانشینەکەدا گەشەی کرد. لە سەردەمی خانەدانی جۆسۆندا بە شێوەیەکی فراوان پەرەی پێدرا و لە کۆتایی سەدەی ١٨ەمدا گەیشتە لووتکە. لە سەدەی بیستەمدا شێوازی مۆدێرن ناسێندرا و لە ساڵانی ١٩٧٠ بەدواوە شیعری غینایی بووە شێوازی باو.

== زانکۆکان بۆ خوێندنی ھونەر ==
# زانکۆی نیشتمانیی ھونەری کۆری&lt;ref name=&quot;KArts&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Korea National University of Arts main |ناونیشان=https://www.karts.ac.kr/en |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=www.karts.ac.kr}}&lt;/ref&gt;
# زانکۆی نیشتمانیی سیئۆل (SNU)&lt;ref name=&quot;SNU&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Seoul National University |ناونیشان=https://en.snu.ac.kr/ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=Seoul National University}}&lt;/ref&gt;
# زانکۆی ھانیانگ&lt;ref name=&quot;Hanyang&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Home - Hanyang University |ناونیشان=https://www.hanyang.ac.kr/web/eng |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=www.hanyang.ac.kr}}&lt;/ref&gt;
# زانکۆی یۆنسێی&lt;ref name=&quot;Yonsei&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=YONSEI University, Seoul, Korea |ناونیشان=https://www.yonsei.ac.kr/en_sc/index.jsp |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=www.yonsei.ac.kr}}&lt;/ref&gt;
# زانکۆی کۆریا&lt;ref name=&quot;KoreaUniv&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Korea University Homepage |ناونیشان=https://www.korea.edu/mbshome/mbs/en/www.korea.edu |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=www.korea.edu}}&lt;/ref&gt;
# زانکۆی سونگکیونکوان&lt;ref name=&quot;SKKU&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sungkyunkwan University |ناونیشان=https://www.skku.edu:443/eng/index.do |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=성균관대학교, SKKU, 성균관대, 성대, Sungkyunkwan University}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[مێژووی ھونەر]]
* [[سینەمای کۆریا]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ھونەرەکان|ئاسیا|چاند|کۆریای باشوور}}
{{پۆلی کۆمنز|Art of Korea}}

[[پۆل:ھونەری کۆری| ]]
[[پۆل:چاندی کۆری]]
[[پۆل:ھونەر بەپێی وڵات]]
[[پۆل:مێژووی کۆریا]]</text>
      <sha1>qaeai93t180y5gc4h7g1d5e3dli1f89</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>قاسم بەسیر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304448</id>
    <revision>
      <id>1694010</id>
      <parentid>1692955</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T20:18:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1694010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7087" sha1="2bgmq5w39ilzfg7ol3d3zkfy748tn52" xml:space="preserve">{{Short description|موشەکی بالیستیکیی ئێرانی}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}}
{{Infobox weapon|name=قاسم بەسیر|image=&lt;!-- add image from unveiling, e.g. televised reveal --&gt;|caption=پەردەلادان لەسەر موشەکی قاسم بەسیر لەلایەن وەزیری بەرگری عەزیز نەسیرزادە، ئایاری ٢٠٢٥|type=موشەکی بالیستیکیی مەوداناوەند|origin=[[ئێران]]|is_missile=1|used_by=ئێران|designer=هێزی ئاسمانیی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|manufacturer=وەزارەتی بەرگری و پشتیوانیی هێزە چەکدارەکان (ئێران)|production_date=٢٠٢٥|diameter=&lt;!-- unknown --&gt;|propellant=سووتەمەنیی ڕەقی دوو قۆناغی|guidance=ڕێنوێنیی سڕمایی (ئینێرشی) + گەڕۆکی کۆتایی ئەلیکترۆ-ئۆپتیکی/ژێر سوور|launch_platform=سەکۆی هاویشتنی گۆڕاوی سەر ڕێگا (TEL)}}'''قاسم بەسیر''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: قاسم بصیر) موشەکێکی بالیستیکیی مەوداناوەندی [[ئێران|ئێرانییە]] کە لە ئایاری ٢٠٢٥دا پەردەی لەسەر لادرا.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.defensemirror.com/news/39428 |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.defensemirror.com |سەردێڕ=Iran Unveils Qasem Basir Ballistic Missile With Optical Guidance}}&lt;/ref&gt; بە سیستەمێکی دوو قۆناغی و [[سووتەمەنیی ڕەق]]، وەک وەشانی پێشکەوتووی زنجیرە موشەکی حاج قاسمی ئێران پێشکەش کراوە، کە بە ناوی فەرماندەی سوپای قودس [[قاسم سولەیمانی]] ناونراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.france24.com/en/20200820-iran-unveils-missiles-with-increased-range |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=France 24 |زمان=en |سەردێڕ=Iran unveils missiles with increased range}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.intellinews.com/iran-unveils-new-ballistic-missile-vows-to-respond-to-israeli-aggression-379382/?source=iran |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.intellinews.com |زمان=en |سەردێڕ=Iran unveils new ballistic missile, vows to respond to Israeli aggression}}&lt;/ref&gt; بەرپرسانی ئێرانی ڕایدەگەیەنن کە مەودای قاسم بەسیر نزیکەی ١٬٢٠٠&amp;nbsp;کم و خاوەنی ڕێنوێنیی پێشکەوتوو و بەرگرییە لە بەرامبەر ڕێگرییە ئەلیکترۆنییەکاندا.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; موشەکەکان لەلایەن وەزیری بەرگریی ئێران سەرتیپ [[عەزیز نەسیرزادە]] لە تەلەڤیزیۆنی دەوڵەتی ئێران لە ٤ی ئایاری ٢٠٢٥دا ئاشکرا کران،&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; و وەک پێشکەوتووترین موشەک لە کۆگای چەکی ئێراندا هەڵسەنگاندنی بۆ کراوە.&lt;ref&gt;https://sfg.media/en/a/iran-advanced-missiles-reserve-conflict-stage/&lt;/ref&gt;

== تاقیکردنەوەی تەقاندن و پەردەلادان ==
بەگوێرەی وەزارەتی بەرگریی ئێران، موشەکی قاسم بەسیر لە ١٦–١٧ی ئایاری ٢٠٢٥دا بەسەرکەوتوویی تاقیکرایەوە و پێکانی ئامانجێکی زیاتر لە ١٬٢٠٠&amp;nbsp;کم دووری هەبوو.&lt;ref name=&quot;defensemirror.com&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.defensemirror.com/news/39428/Iran_Unveils_Qasem_Basir_Ballistic_Missile_With_Optical_Guidance |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.defensemirror.com |سەردێڕ=Iran Unveils Qassem Bassir Ballistic Missile With Optical Guidance}}&lt;/ref&gt; لە ٤ی ئایاری ٢٠٢٥دا، پەردەلادانی فەرمی لەسەر موشەکەکە ئەنجامدرا، لەکاتێکدا دانوستانەکانی نێوان [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و [[ئێران]] بەهۆی داواکاریی وەزیری دەرەوەی [[عومان|عومانەوە]] ڕاگیرابوون.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|agency=Associated Press|ڕێکەوت=٤ی ئایاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Iran unveils new solid-fueled ballistic missile, state TV reports|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/world/2025/05/04/iran-us-israel-ballistic-missile/7c211cb0-292a-11f0-a724-3bc879c9f843_story.html|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٥|newspaper=The Washington Post|زمان=en-US|issn=0190-8286}}&lt;/ref&gt; لە لێدوانە گشتییەکاندا، وەزیری بەرگریی ئێران [[عەزیز نەسیرزادە]] و دەزگاکانی ڕاگەیاندن جەختیان لەوە کردەوە کە باشترکردنی ڕێنوێنی و مانۆڕدانی موشەکی بەسیر کەموکوڕییەکانی موشەکەکانی پێشووتری چارەسەر کردووە،&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://understandingwar.org/backgrounder/iran-update-may-5-2025 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٥ |وێبگە=Institute for the Study of War |زمان=en |سەردێڕ=Institute for the Study of War |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250513125904/https://understandingwar.org/backgrounder/iran-update-may-5-2025 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠٢٥ |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;defensemirror.com&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; هاوکات ڕاشیانگەیاند کە بنکەکانی ئەمریکا لە ناوچەکەدا دەبنە ئامانجی ڕەوا ئەگەر ئاڵۆزییە سەربازییەکانی ناوچەکە زیاتر ببن.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.ilmessaggero.it/en/iran_unveils_new_ballistic_missile_amid_rising_tensions-8816862.html |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.ilmessaggero.it |زمان=en |سەردێڕ=Iran Unveils New Ballistic Missile Amid Rising Tensions}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی ئایاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.tehrantimes.com/news/512629/Iran-unveils-ballistic-missile-named-Qassem-Basir |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=Tehran Times |زمان=en |سەردێڕ=Iran unveils cutting-edge missile, says U.S. bases are targets if attacked}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

{{ئێران-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئێران|شەڕ}}

[[پۆل:سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]]</text>
      <sha1>2bgmq5w39ilzfg7ol3d3zkfy748tn52</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زانکۆی ئازادی ئیسلامی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304456</id>
    <revision>
      <id>1693853</id>
      <parentid>1692846</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:37:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Islamic Azad University}}</comment>
      <origin>1693853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55778" sha1="rjltxgzifhpbc2qplgk18s1yugi3rtd" xml:space="preserve">{{Short description|سیستمی زانکۆی تایبەت لە ئێران}}
{{Infobox university|name=زانکۆی ئازادی ئیسلامی|native_name={{unbulleted list |{{lang|fa|دانشگاه آزاد اسلامی}}}}&lt;br /&gt; ''Dāneshgāh-e Āzād-e Eslāmi''|native_name_lang=fa|image=Islamic Azad University logo.png|image_size=120px|caption=[[مۆر (نیشانە)|مۆری]] زانکۆی ئازادی ئیسلامی|established={{start date and age|1982|5|21}}&lt;ref name=&quot;statistics&quot; /&gt;|founders=[[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]]|type=[[زانکۆی تایبەتی|تایبەت]] سیستمی زانکۆ&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iranicaonline.org/articles/education-vii-general-survey-of-modern-education|سەردێڕ=Education VII. Survey of Modern Education|ئیش= Encyclopaedia Iranica| via= iranicaonline.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20120126021932/http://www.iranicaonline.org/articles/education-vii-general-survey-of-modern-education|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان= ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;|motto=دروشمی ڕەسمی:
&lt;br /&gt;{{lang|fa|پیشرفت علمی با خودباوری، امید و حرکت}} (٢٠٢٦) ([[زمانی فارسی|فارسی]])|motto_eng=هیچ دروشمێکی ڕەسمی نییە&lt;ref name=&quot;statistics&quot; /&gt;
دروشمی ناڕەسمییەکان بریتیین لە:
زانیاری لە بێشکەوە تا گۆڕ بگەڕێ&lt;br /&gt;ئاواتەکانی ئێرانی بۆ جیهانیبوون&lt;br /&gt;فێر بە و بژی|endowment=١٠ ملیار دۆلار (٢٠٢٦)&lt;ref name=&quot;statistics&quot; /&gt;|budget=٠.٥ ملیار دۆلار (٢٠٢٦)&lt;ref name=&quot;statistics&quot; /&gt;|president=[[بیژەن ڕەنجبەر]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.iau.ac.ir/fa/News/88333/%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B5%D8%A8_%D8%B3%D8%B1%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D8%AA_%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C|سەردێڕ=انتصاب سرپرست دانشگاه آزاد اسلامی|ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170426094210/http://www.iau.ac.ir/fa/News/88333/%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B5%D8%A8_%D8%B3%D8%B1%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D8%AA_%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان= ٢٣ی نیسانی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;statistics2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|وێبگە= mehrnews.com|ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/4957303/%D8%A2%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D9%87-%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF|سەردێڕ=IAU General Catalog 2015-2016|ڕێکەوت=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200626215002/https://www.mehrnews.com/news/4957303/%D8%A2%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D9%87-%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان= ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;statistics&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://intl.iau.ir/en/book/4/iau-statistics-2021-2022|سەردێڕ=General Catalog 2021-2022|وێبگە=intl.iau.ir|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220701211637/https://intl.iau.ir/en/book/4/iau-statistics-2022-2023|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;|vice_president=عەلی سورووری مەجد|chairman=عەلی ئەكبەر وەلایەتی|academic_staff=٤٩،٧٤٤ { ١٩،٤٥٤ (تەواوکات) &amp; ٢٩٠ (پاربەش) + ٣٠،٠٠٠ (میوان، یاریدەدەر و [[یاریدەدەری مامۆستا|TA]]) } (٢٠٢٦)&lt;ref name=&quot;statistics&quot; /&gt;|administrative_staff=٢٣،٩٨٧ (٢٠٢٦)&lt;ref name=&quot;statistics&quot; /&gt;|students=١،٣٧٧،٩٧٧ (٢٠٢٦)&lt;ref name=&quot;statistics&quot; /&gt;|undergrad=~١،١١٦،٦٥٤&lt;ref name=&quot;statistics&quot; /&gt;|postgrad=~١٩٩،١٢٦&lt;ref name=&quot;statistics&quot; /&gt;|doctoral=~٦٢،١٩٧ (لەوانەش دکتۆرای پیشەیی، پزیشکی و نشینگەیی پزیشکی|city=|state=|province=|country={{ubl|ئێران|شانشینی یەکگرتوو|میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|لوبنان|ئەفغانستان}}|campus=٣٤ زانکۆ (٣ زانکۆی سەربەخۆ و ٣١ [[زانکۆی دەوڵەتی]] لە ٣٣٠ بەش) و ٨٤٥ قوتابخانەی سەما لەژێر ئیدارەی ڕاستەوخۆ (٢٠٢٦)|colours={{Color box|#0051BA}}{{Color box|#99c9ff}} شین و شینی کاڵ&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://azad.ac.ir/uploads/1_23_Logotype%20usage%20guidelines.pdf|سەردێڕ=Islamic Azad University Logotype usage guidelines|بڵاوکەرەوە=Islamic Azad University|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131112212806/http://azad.ac.ir/uploads/1_23_Logotype%20usage%20guidelines.pdf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان= ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;|academic_affiliations=[[ئەنجومەنی باڵای شۆڕشی کلتوری|SCRC]]&lt;br /&gt;[[وەزارەتی زانست، توێژینەوە و تەکنۆلۆژیا (ئێران)|MSRT]]&lt;br /&gt;[[وەزارەتی تەندروستی و پەروەردەی پزیشکی|MOHME]]&lt;br /&gt;[[ئەنجومەنی دامەزراوەکانی خوێندنی باڵای باشووری ڕۆژھەڵاتی آسیا|ASAIHL]]&lt;br /&gt;[[لیستی دامەزراوە پەروەردەیییەکانی ئیسلامی|FUIW]]|sporting_affiliations={{ubl|[[یانەی بەسکەی زانکۆی ئازادی تاران]]|[[یانەی پایسکیلسواری زانکۆی ئازادی تاران]]|[[تیمی گەورەی زانکۆی ئازاد]]}}|other_names=IAU، زانکۆی ئازاد|mascot=|free_label=ڕاگەیاندن|free=ڕۆژنامەی فەرهیختەگان، ئاژانسی هەواڵی ئازاد (ANA)، ئاژانسی هەواڵی ئیسکا|affiliations=[[ئەنجومەنی باڵای شۆڕشی کلتوری|SCRC]]&lt;br /&gt;[[وەزارەتی زانست، توێژینەوە و تەکنۆلۆژیا (ئێران)|MSRT]]|website={{URL|www.iau.ac.ir}}|logo=Islamic Azad University logo.PNG|footnotes=}}
'''زانکۆی ئازادی ئیسلامی''' ('''IAU'''؛ {{langx|fa|دانشگاه آزاد اسلامی}}، ''Dāneshgāh-e Āzād-e Eslāmi'') سیستمێکی [[زانکۆی تایبەتی|زانکۆیی تایبەتە]] کە بارەگای سەرەکی لە [[تاران]]، [[ئێران|ئێرانە]]. یەکێکە لە گەورەترین سیستمە گشتگیرەکانی [[زانکۆ|زانکۆکان]] لە جیهاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.worldatlas.com/articles/universities-with-the-largest-enrollments-in-the-world.html |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=WorldAtlas.com |سەردێڕ=The Largest Universities in the World by Enrollment}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Staff Writers |ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|ناونیشان=https://collegestats.org/2009/11/top-10-largest-universities-in-the-world/ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=collegestats.org |سەردێڕ=Top 10 Largest Universities in the World}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
زانکۆی ئازادی ئیسلامی کە بارەگای سەرەکی لە [[تاران|تارانی]] ئێرانە، پێنجەم گەورەترین زانکۆی جیهانە. لە ساڵی ١٩٨٢ لەلایەن ئەنجومەنی باڵای شۆڕشی کلتورییەوە پەسەندکرا، دوای ئەوەی لەلایەن [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی|ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانییەوە]] دامەزرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠١١|ناونیشان=https://www.bbc.com/persian/iran/2011/07/110701_l06_university_entrance_omission |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=BBC.com |زمان=fa |سەردێڕ=کنکور سراسری در ایران به محاق می رود؟ |بڵاوکەرەوە=BBC News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://nationalinterest.org/commentary/back-the-future-irans-election-8477 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190426141406/https://nationalinterest.org/commentary/back-the-future-irans-election-8477 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠١٥|ئیش=The National Interest |سەردێڕ=Back to the Future in Iran's Election |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وەک یەکەم زانکۆی تایبەتی گەورە لە کۆماری ئیسلامی، زانکۆی ئازادی ئیسلامی لە دەیەی ١٩٩٠دا بە خێرایی گەشەی کرد، و لە سەرەتای دەیەی ٢٠٠٠دا لە ڕووی کۆی ژمارەی خوێندکارانی تۆمارکراوەوە لە زانکۆ دەوڵەتییە ئاساییەکان تێپەڕی.&lt;ref name=&quot;Outline&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Kalb |یەکەم=Zep |ساڵ=٢٠١٧|سەردێڕ=Neither Dulati nor Khosusi: Islam, Education and Civil Society in Post-1989 Iran |journal=Iranian Studies |بەرگ=٥٠|issue=4 |پەڕەکان=٥٧٥–٦٠٠|doi=10.1080/00210862.2017.1295345}}&lt;/ref&gt; IAU زیاتر لە ١.٥ ملیۆن خوێندکاری تۆمارکراوی هەیە.&lt;ref name=&quot;Outline&quot; /&gt; IAU دروشمی 'خوێندنی باڵا بۆ هەمووان'ی وەک ئامانجی سەرەکی خۆی بەرەوپێش بردووە، و لە ڕووی جەستەیی و ئەکادیمییەوە گەشەی کردووە تا بێتە یەکێک لە گەورەترین دامەزراوەکانی خوێندنی باڵا لە ئاستی جیهاندا. IAU خاوەنی دوو لقی سەربەخۆ و ٣١ لقی [[زانکۆی گشتی|زانکۆی دەوڵەتییە]] لە سەرانسەری ئێراندا، و چوار لقی لە وڵاتانی تردا هەیە: [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|ئیمارات]]، شانشینی یەکگرتوو، [[لوبنان]] و [[ئەفغانستان]].&lt;ref name=&quot;IJRB&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Rahimi |یەکەم١=Gholamreza |دوایین٢=Damirch |یەکەم٢=Ghader Vazifeh |ڕێکەوت=ئەیلوول–تشرینی یەکەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Islamic Azad University Roles in Scientific Development of Iran |ناونیشان=http://www.idjrb.com/articlepdf/idjrb9n1p9.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |journal=Interdisciplinary Journal of Research in Business |بەرگ=١|پەڕەکان=٨٤–٩١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120712170221/http://www.idjrb.com/articlepdf/idjrb9n1p9.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٣|via=idjrb.com |ژمارە=٩}}&lt;/ref&gt; مەزەندە دەکرێت زانکۆکە سەرمایەی کۆکراوەی بە بەهای ٢٠-٢٥ ملیار دۆلار هەبێت.&lt;ref name=&quot;statistics&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Azadi&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.turquoisepartners.com/iraninvestment/IIM-Jul10.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160205173835/http://www.turquoisepartners.com/iraninvestment/IIM-Jul10.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠١٠|سەردێڕ=Archived copy |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

چالاکییەکانی زانکۆی ئازادی ئیسلامی بە خێرایی لە سەرانسەری وڵاتدا بڵاوبووەوە، بەجۆرێک تا ساڵی ٢٠١٦، ساڵانە هەزاران خوێندکاری نوێ تۆمار دەکران. زانکۆکە پشت بە بوودجەی حکومەت نابەستێت، بەڵکو بەخشینی خێرخوازی وەردەگرێت و کرێی خوێندن وەردەگرێت.&lt;ref name=&quot;Azadi&quot; /&gt;

بڕوانامەکانی ئەم زانکۆیە لەلایەن وەزارەتی زانست، توێژینەوە و تەکنۆلۆژیا و وەزارەتی تەندروستی و پەروەردەی پزیشکی بۆ خوێندنی پزیشکی دانیان پێدا نراوە.&lt;ref name=&quot;IJRB&quot; /&gt;

== بەڕێوەبردن ==

* دەستەی دامەزرێنەران
* دەستەی ئەمینداران
* سەرۆکی زانکۆ
* ئەنجومەنی زانکۆ

=== دەستەی دامەزرێنەران ===
دەستەکە لە نۆ کەس پێکهاتووە، لەوانەش [[عەلیئەکبەر ویلایەتی|عەلی ئەكبەر وەلایەتی]] (سەرۆکی دەستە)، عەبدوڵڵا جەسبی، عەلی ئەکبەر ناتق نووری، حەسەن خومەینی، موحسین قوومی، [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]]، عەبدولکەریم موسەوی ئەر دەبیلی، حەمید میرزادە و شوێنێکی چۆڵ.

=== دەستەی ئەمینداران ===
ئەندامان بریتیین لە:

* سێ ئەندامی دەستەی مامۆستایانی تەواوکات بە پلەی دانراو یان بەرزتر لە زانکۆکان کە لەلایەن ئەنجومەنی باڵای شۆڕشی کلتورییەوە پەسەند کراون (محمد مەھدی تێھرانچی، فەرهاد ڕەھبەر، فەرەیدوون عەزیزی)
* سێ ئەندامی دەستەی دامەزرێنەر، لەوانە لانی کەم یەک ئەندامی پیاوانی ئایینی ([[عەلیئەکبەر ویلایەتی|عەلی ئەكبەر وەلایەتی]] (سەرۆکی دەستە)، عەبدوڵڵا جەسبی، حەسەن خومەینی)
* وەزیرەکانی زانست، توێژینەوە و تەکنۆلۆژیا و تەندروستی و پەروەردەی پزیشکی یان نوێنەرەکانیان
* سەرۆکی نوێنەرایەتی [[عەلی خامنەیی|ڕێبەری باڵا]] لە زانکۆکان یان جێگرەکەی
* سەرۆکی زانکۆ (سکرتێری دەستە)

=== دەستەی بەڕێوەبەری ===
ئیدارەی زانکۆ لەژێر دەسەڵاتی سەرۆکی دەستەی ئەمیندارانی زانکۆدایە، و بە پێشنیاری ئەنجومەنی باڵای شۆڕشی کلتوری و بڕیاری سەرۆکی دەستەی ئەمینداران بۆ ماوەی چوار ساڵ دەستنیشان دەکرێت.

=== سەرۆکەکان ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!سەرۆک
!سەردەمی کارکردن
!زانکۆ
!پسپۆڕی
|-
|عەبدوڵڵا جەسبی
|١٩٨٢–٢٠١٢
|{{flagicon|UK}} زانکۆی ئاستۆن
|ئەندازیاری پیشەسازی و بەڕێوەبردن
|-
|فەرهاد دانژوو
|٢٠١٢–٢٠١٣
|{{flagicon|UK}} زانکۆی وێستمنستەر
|ئەندازیاری شارستانی و بوومەلەرزە
|-
|حەمید میرزادە
|٢٠١٣–٢٠١٧
|{{flagicon|Australia}} زانکۆی نیو ساوس وێڵز
|ئەندازیاری پۆلیمەر و بایۆمەتریال
|-
|عەلی محەممەد نوریان (بە وەکالەت)
|٢٠١٧–٢٠١٧
|{{flagicon|UK}} زانکۆی وێڵز
|ئەندازیاری کارەبا و فیزیا
|-
|فەرهاد ڕەھبەر
|٢٠١٧–٢٠١٨
|{{flagicon|Iran}} [[زانکۆی تاران]]
|ئابووری تیۆری
|-
|محمد مەھدی تێھرانچی
|٢٠١٨–٢٠٢٥
|{{flagicon|Russia}} پەیمانگای فیزیا و تەکنەلۆژیای موسکۆ
|فیزیای پراکتیکی و مەوادە پێشکەوتووەکان
|-
|
|
|}

== ڕێکخستن و بەڕێوەبردن ==
{{div col|colwidth=30em}}
ڕێکخراوی ناوەندی (سیستمی زانکۆ):
* جێگری سەرۆک بۆ توێژینەوە، تەکنۆلۆژیا و داهێنان
* جێگری سەرۆک بۆ کاروباری خوێندکاران و کلتوری
* جێگری سەرۆک بۆ گەشەپێدان و بەڕێوەبردنی سەرچاوەکان (کاروباری دارایی و کارگێڕی)
* جێگری سەرۆک بۆ کاروباری نێودەوڵەتی و خوێندکارانی غیرە ئێرانی
* جێگری سەرۆک بۆ زانست، ئەندازیاری و ک کشتوکاڵ (کاروباری ئەکادیمی و خوێندنی باڵا)
* جێگری سەرۆک بۆ زانستە پزیشکییەکان
* جێگری سەرۆک بۆ زانستە مرۆڤایەتییەکان و هونەرەکان
* جێگری سەرۆک بۆ کاروباری پەرلەمان و پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان
* جێگری سەرۆک بۆ پەروەردەی گشتی و مەشقکردنی بەهرەکان (سەما)
* پەیمانگای توێژینەوە و تۆڕەکانی تاقیگە
* پارکی زانست و تەکنۆلۆژیا
* مەڵبەندی وەرگرتن
* مەڵبەندی کاروباری شەهیدان و کۆنە سەربازان
* مەڵبەندی دەستەی ئەمیندارانی پارێزگاکان
* مەڵبەندی وردبینی دەستەی ئەمینداران
* مەڵبەندی بیناسازی و موڵک و ماڵ
* مەڵبەندی چاودێری، پشکنین و سکاڵاکان
* پەیمانگای سیاسەتی توێژینەوە ستراتیژییەکان
* نوسینگەی یاسایی
* مەڵبەندی کلتوری ئیمام خومەینی و شۆڕشی ئیسلامی
* ئەنجومەنی ئابووریی زانست‌بنیات و دارایی
* کۆمیسیۆنی بازرگانی
* سندوقی توێژینەوە و تەکنۆلۆژیا
{{div col end}}

== بەشەکان و کەمپەکان ==
زانکۆی ئازادی ئیسلامی دوو لقی سەربەخۆ&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشان=http://www.ana.ir/news/39971 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151222145322/http://www.ana.ir/news/39971 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=دانشگاه آزاد اسلامی نجف‌آباد، واحد جامع مستقل شد/ واحد جامع مستقل تابع استان نیست |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و ٣١ لقی زانکۆی دەوڵەتی بە ٣٦٧ کەمپ لە ئێراندا هەیە، هەروەها چوار لقی لە دەرەوەی وڵات هەیە، لەگەڵ کۆمەڵێک سەنتەری توێژینەوە، نەخۆشخانە، تاقیگە، وۆرکشۆپ، دامەزراوەی وەرزشی، شوێنی یاری و پشوو و ئامرازەکانی تەکنۆلۆژیای زانیاری و پەیوەندییەکان. ئێستا نەەک تەنها خوێندکارانی ناوخۆیی بەڵکو پێشوازی لە خوێندکارانی نێودەوڵەتیش دەکات. ١٠٥١ قوتابخانەی سەما سەر بەم زانکۆیەن، لەگەڵ ١١٨ کۆلێژی مەشق و لێهاتوویی و کار.&lt;ref name=&quot;statistics2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://iaun.ac.ir/index.php/progressive] {{Dead link|date=September 2018|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;

بەشەکان لە خوارەوە لیرست کراون.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!بەش
!جۆر
!دامەزراندن
!تۆمارکردن
|-
|زانست و توێژینەوە
|گشتگیری سەربەخۆ
|١٩٨٤
|~ ٥٠،٠٠٠
|-
|ناوەندی تاران
|گشتگیر، سەرۆکی زانکۆ دەوڵەتییەکانی [[پارێزگای تاران]]
|١٩٨٢
|~ ٥٠،٠٠٠
|-
|[[نەجەف ئاباد|نەجەفئاباد]]
|گشتگیری سەربەخۆ
|١٩٨٥
|~ ٢٠،٠٠٠
|-
|[[باشووری ئێران|باشووری تاران]]
|گشتگیر
|١٩٨٥
|~ ٤٠،٠٠٠
|-
|[[باکووری ئێران|باکووری تاران]]
|گشتگیر
|١٩٨٥
|~ ٤٠،٠٠٠
|-
|پزیشکی تاران
|گشتگیر
|١٩٨٥
|~ ٢٥،٠٠٠
|-
|[[کەرەج]]
|گشتگیر
|١٩٨٤
|~ ٤٠،٠٠٠
|-
|[[تەورێز|تەبرێز]]
|گشتگیر
|١٩٨٢
|~ ٢٠،٠٠٠
|-
|[[قەزوین]]
|گشتگیر
|١٩٩٢
|~ ١٥،٠٠٠
|-
|[[مەشھەد|مەشهەد]]
|گشتگیر
|١٩٨٢
|~ ٣٠،٠٠٠
|-
|[[ئەسفەھان|ئەسفەهان]]
|گشتگیر
|١٩٨٣
|~ ٢٠،٠٠٠
|-
|}

=== کەمپەکان لە شارۆچکەی تاران ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!بەش
!جۆر
!دامەزراندن
!تۆمارکردن
|-
|ڕێکخراوی ناوەندی
|سیستمی زانکۆ
|١٩٨٢
|نادیار
|-
|زانست و توێژینەوە
|گشتگیری سەربەخۆ
|١٩٨٤
|~ ٥٠،٠٠٠
|-
|[[ناوەندی ئێران|ناوەندی تاران]]
|گشتگیر، سەرۆکی زانکۆ دەوڵەتییەکانی [[پارێزگای تاران]]
|١٩٨٢
|~ ٥٠،٠٠٠
|-
|[[باشووری ئێران|باشووری تاران]]
|گشتگیر
|١٩٨٥
|~ ٤٠،٠٠٠
|-
|[[باکووری ئێران|باکووری تاران]]
|گشتگیر
|١٩٨٥
|~ ٤٠،٠٠٠
|-
|ڕۆژئاوای تاران
|نیمچە گشتگیر
|١٩٩٤
|~ ٢٠،٠٠٠
|-
|[[ڕۆژھەڵاتی ئێران|ڕۆژهەڵاتی تاران]]
|نیمچە گشتگیر
|٢٠٠١
|~ ١٠،٠٠٠
|-
|پزیشکی تاران
|پزیشکی، ددانپزیشکی، زانستەکانی دەرمانسازی و بایۆلۆجی
|١٩٨٥
|~ ٢٥،٠٠٠
|-
|ئەلیکترۆنی
|ئەلیکترۆنی
|٢٠٠٨
|~ ٢٠،٠٠٠
|-
|فەرشتەگانی نێودەوڵەتی
|کەسانی خاوەن پێداویستی تایبەت
|٢٠١٩
|~ ١،٠٠٠
|-
|فەرشچیان زانستی هونەری ئیسلامی ئێرانی
|هونەری ئیسلامی ئێرانی
|٢٠١٨
|~ ١،٠٠٠
|-
|}

=== دامەزراوە دوو ساڵییەکان ===
جێگری سەرۆک بۆ پەروەردەی گشتی و مەشقکردنی بەهرەکان:

* ١١٨ کۆلێژی مەشق و لێهاتوویی و کار
* قوتابخانەکانی مەشقی بەهرەکان

=== دامەزراوە پەروەردەیییەکان (کەین - ١٢) ===
جێگری سەرۆک بۆ پەروەردەی گشتی و مەشقکردنی بەهرەکان:

* قوتابخانەکانی سەما (١٠٥١ باخچەی ساوایان، قوتابخانەی سەرەتایی، ناوەندی، ئامادەیی و قوتابخانەی ئامادەکاری زانکۆ)

=== بڵاوکراوە و لقی دەرەوەی وڵات ===
زانکۆی ئازاد لە [[ئۆکسفۆرد]] (AUO) لە پەراوێزی شاری ئۆکسفۆرد لە [[شانشینی یەکگرتوو]] لە ساڵی ٢٠٠٤ دامەزرا بۆ پاڵپشتیکردنی چالاکییە هاوکارییە نێودەوڵەتییەکانی IAU. لە ڕێگەی پەیوەندییەکانی لەگەڵ زانکۆکانی شانشینی یەکگرتوو و سەنتەرەکانی توێژینەوە، AUO خزمەتگوزاری پێشکەش بە خوێندکاران و ستافی IAU و هەروەها خوێندکاران و ڕێکخراوەکانی تر لە سەرانسەری جیهاندا دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=رزمی |ناونیشان=http://intl.iau.ir/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=214&amp;Itemid=600 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150703062141/http://intl.iau.ir/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=214&amp;Itemid=600 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠١٥|وێبگە=intl.iau.ir |سەردێڕ=General Directorate of International Affairs |بڵاوکەرەوە=Oxford Campus, International Office of Islamic Azad University |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٩٥، لقێک لە [[دوبەی]] کرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://iau.ae/iau2/at-a-glance/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161007121402/http://iau.ae/iau2/at-a-glance/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ئیش=iau.ae |سەردێڕ=At a glance |بڵاوکەرەوە=U.A.E Branch, Islamic Azad University |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

=== نوسینگەکانی نێودەوڵەتی ===
زانکۆی ئازادی ئیسلامی نوسینگەی نێودەوڵەتی لە [[ڕووسیا]]، [[ئیتاڵیا|ئیتالیا]]، [[ئەڵمانیا]]، [[فەڕەنسا|فەرەنسا]]، [[شانشینی یەکگرتوو]]، [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|ئیمارات]]، [[لوبنان]] و [[ئەفغانستان]] هەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشان=http://www.mehrnews.com/news/3835535/%D8%B1%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D9%8BD8%A7%D8%B2%DB%8C-%DB%B1%DB%B6-%D8%AF%D9%81%D8%AA%D8%B1-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC-%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190421080529/https://www.mehrnews.com/news/3835535/%D8%B1%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D9%8BD8%A7%D8%B2%DB%8C-%DB%B1%DB%B6-%D8%AF%D9%81%D8%AA%D8%B1-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC-%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=راه اندازی ۱۶ دفتر بین المللی دانشگاه آزاد در خارج از کشور - خبرگزاری مهر &amp;#124; اخبار ایران و جهان &amp;#124; Mehr News Agency |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== زانکۆ دەوڵەتییەکان ===
IAU ٣١ زانکۆی دەوڵەتی (زانکۆی پارێزگاکان)ی لە سەرانسەری پارێزگاکانی ئێراندا هەیە. ژمارەکانی ناو کەوانەکان نیشاندەری ژمارەی لقی زانکۆکەیە لە پارێزگای ئاماژەپێکراودا.
{{div col|colwidth=31em}}
* [[زانکۆی ئازادی ئیسلامی، لقی کەرەج|زانکۆی ئازادی ئیسلامی، پارێزگای ئەلبورز]] (٣)
* زانکۆی ئازادی ئیسلامی، پارێزگای ئەردەبیل (٨)
* [[زانکۆی ئازادی ئیسلامی، لقی تەبرێز|زانکۆی ئازادی ئیسلامی، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژهەڵات]] (٢٧)
* زانکۆی ئازادی ئیسلامی، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژئاوا (١٠)
* زانکۆی ئازادی ئیسلامی، پارێزگای مازندەران (١١)
* زانکۆی ئازادی ئیسلامی، پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری (٣)
* [[زانکۆی ئازادی ئیسلامی، لقی شیراز|زانکۆی ئازادی ئیسلامی، پارێزگای فارس]] (٣٠)
* [[زانکۆی ئازادی ئیسلامی، لقی ڕەشت|زانکۆی ئازادی ئیسلامی، پارێزگای گێڵان]] (١٢)
* [[زانکۆی ئازادی ئیسلامی، لقی گورگان|زانکۆی ئازادی ئیسلامی، پارێزگای گوڵستان]] (١٠)
* زانکۆی ئازادی ئیسلامی، پارێزگای هەمەدان (٦)
* زانکۆی ئازادی ئیسلامی، پارێزگای هورمزگان (١٢)
* زانکۆی ئازادی ئیسلامی، پارێزگای ئیلام (٥)
* [[زانکۆی ئازادی ئیسلامی، لقی ئەسفەهان (خۆراسگان)|زانکۆی ئازادی ئیسلامی، پارێزگای ئەسفەهان]] (٢٤)
* زانکۆی ئازادی ئیسلامی، پارێزگای کرمان (١٢)
* زانکۆی ئازادی ئیسلامی، پارێزگای کرماشان (٨)
* [[زانکۆی ئازادی ئیسلامی، لقی بوجنورد|زانکۆی ئازادی ئیسلامی، پارێزگای خۆراسانی باکوور]] (٤)
* [[زانکۆی ئازادی ئیسلامی، لقی مەشهەد|زانکۆی ئازادی ئیسلامی، پارێزگای خۆراسانی ڕەزەوی]] (١٤)
* [[زانکۆی ئازادی ئیسلامی، لقی بیرجەند|زانکۆی ئازادی ئیسلامی، پارێزگای خۆراسانی باشوور]] (٤)
* [[زانکۆی ئازادی ئیسلامی، لقی ئەهواز|زانکۆی ئازادی ئیسلامی، پارێزگای خوزستان]] (١٧)
* زانکۆی ئازادی ئیسلامی، پارێزگای کۆهگیلویە و بۆیەر ئەحمەد (٣)
* [[زانکۆی ئازادی ئیسلامی، لقی سنە|زانکۆی ئازادی ئیسلامی، پارێزگای کوردستان]] (٦)
* زانکۆی ئازادی ئیسلامی، پارێزگای لۆڕستان (٦)
* زانکۆی ئازادی ئیسلامی، پارێزگای مەرکزی (١٥)
* زانکۆی ئازادی ئیسلامی، پارێزگای مازندەران (١٤)
* زانکۆی ئازادی ئیسلامی، پارێزگای قەزوین (٤)
* زانکۆی ئازادی ئیسلامی، پارێزگای قم (١)
* زانکۆی ئازادی ئیسلامی، پارێزگای سمنان (٧)
* زانکۆی ئازادی ئیسلامی، پارێزگای سیستان و بەلووچستان (٧)
* [[زانکۆی ئازادی ئیسلامی، لقی ناوەندی تاران|زانکۆی ئازادی ئیسلامی، پارێزگای تاران]] (٢٤)
* زانکۆی ئازادی ئیسلامی، پارێزگای یەزد (١٠)
* [[زانکۆی ئازادی ئیسلامی زنجان|زانکۆی ئازادی ئیسلامی، پارێزگای زنجان]] (٤)
{{div col end}}

== وەرگرتن ==
لە کاتی دامەزراندنی زانکۆی ئازادی ئیسلامییەوە لە ساڵی ١٩٨٢ تا ٢٠١٣، پرۆسەی وەرگرتنی خوێندکاران لە ڕێگەی تاقیکردنەوەی چوونەژوورەوەی زانکۆی ئازادی ئیسلامییەوە بوو کە بە شێوەیەکی سەربەخۆ لەلایەن سیستمی زانکۆی تایبەتەوە ئامادە، بەڕێوە و نمرەی بۆ دەستنیشان دەکرا. دوای ساڵی ٢٠١٣، تاقیکردنەوەی چوونەژوورەوەی لەگەڵ سیستمی زانکۆی دەوڵەتیدا تێکەڵ کرا. تاقیکردنەوەی چوونەژوورەوەی نیشتمانی بەڕێوەدەبات و هەندێک لەو خوێندکارانەی لە ڕێگەی ئەم پرۆسەیەوە وەردەگیرێن لە پەیداکردنی هەر شایستەییەکی خوێندن (کرێی خوێندن) ببەخشرێن. بەڵام زانکۆی ئازادی ئیسلامی پێویستی بە کرێی خوێندن هەیە کە بەپێی هۆکاری جیاوازی وەک بەرنامە، بڕوانامە، و شوێن دەگۆڕێت.&lt;ref name=&quot;admissions&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشان=https://www.yjc.ir/fa/news/4191438/%DA%A9%D9%8BD8%A7%D9%88%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D8%A8%D8%A7%D9%87%D9%85-%D8%A7%D8%AF%D8%BA%D8%A7%D9%85-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D9%86%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢١|سەردێڕ=کنکور سراسری و دانشگاه آزاد باهم ادغام می شوند}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tuition&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.iaun.ac.ir/%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4/%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C%D9%87-%D8%B1%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%AA%D8%B3%D9%87%DB%8C%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%D8%AC%D9%88%DB%8C%DB%8C |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210304122625/https://iaun.ac.ir/%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4/%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C%D9%87-%D8%B1%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%AA%D8%B3%D9%87%DB%8C%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%D8%AC%D9%88%DB%8C%DB%8C |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢١|سەردێڕ=شهریه رشته ها و تسهیلات دانشجویی |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

زانکۆکە ساڵانە نزیکەی ٣٢٠،٠٠٠ خوێندکار وەردەگرێت (١٠،٠٠٠ دکتۆرا، ٣،٠٠٠ دکتۆرای پیشەیی و پزیشکی، ٥٧،٠٠٠ ماستەر، ٢٠٠،٠٠٠ بەکالۆریۆس و ٥٠،٠٠٠ دبلۆم).

=== دابەشبوونی خوێندکاران ===
لە ساڵی خوێندنی ٢٠٢١–٢٠٢٢:
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!بواری خوێندن
!ڕێژە
|-
!زانستە مرۆڤایەتییەکان و کۆمەڵایەتییەکان
|٥٠٫١١٪
|-
!ئەندازیاری و تەکنۆلۆژیا
|٣٢٫٣٢٪
|-
!هونەر و تەلارسازی
|٨٫٧٢٪
|-
!زانستی پزیشکی و پزیشکی ئاژەڵان
|٤٫٤٦٪
|-
!زانستە بنەڕەتییەکان
|٢٫٩٧٪
|-
!کشتوکاڵ و سەرچاوە سروشتییەکان
|١٫٤٢٪
|-
!کۆی گشتی&lt;ref name=&quot;statistics3&quot; /&gt;
|١٠٠٪
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!ئاستی خوێندن (بڕوانامە)
!ڕێژە
|-
!دبلۆم
|١٢٫٩٧٪
|-
![[بەکالۆریۆس]]
|٦٤٫٢٣٪
|-
![[ماستەر]]
|١٦٫٥٢٪
|-
!دکتۆرای پیشەیی
|١٫٦٧٪
|-
!نشینگەیی (پزیشکی)
|٠٫٠١٪
|-
![[دکتۆرا|دکتۆرا (Ph.D.)]]
|٤٫٥٨٪
|-
!کۆی گشتی&lt;ref name=&quot;statistics3&quot; /&gt;
|١٠٠٪
|}

=== دابەشبوونی دەرچووان ===
لە ساڵی خوێندنی ٢٠٢١–٢٠٢٢:
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!بواری خوێندن
!ڕێژە
|-
!زانستە مرۆڤایەتییەکان
|٥٠٫٧١٪
|-
!ئەندازیاری
|٣٠٫٥٤٪
|-
!هونەر و تەلارسازی
|٨٫٩٩٪
|-
!زانستە بنەڕەتییەکان
|٢٫٤٧٪
|-
!کشتوکاڵ و سەرچاوە سروشتییەکان
|١٫٦٦٪
|-
!زانستە پزیشکییەکان
|١٫٣٣٪
|-
!پزیشکی ئاژەڵان
|١٫٠١٪
|-
!زانستە دەستییەکان، مەشق و بەشە گشتییەکان
|٣٫٣٠٪
|-
!کۆی گشتی&lt;ref name=&quot;statistics3&quot; /&gt;
|١٠٠٪
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!ئاستی خوێندن (بڕوانامە)
!ڕێژە
|-
!دبلۆم
|٢٨٫٠٢٪
|-
!بەکالۆریۆس
|٥٦٫٣٠٪
|-
!ماستەر
|١٤٫٨٧٪
|-
!دکتۆرای پیشەیی
|٠٫٤٤٪
|-
![[دکتۆرا|دکتۆرا (Ph.D.)]]
|٠٫٣٥٪
|-
!کۆی گشتی&lt;ref name=&quot;statistics3&quot; /&gt;
|١٠٠٪
|}

== مەڵبەندە پزیشکییەکان ==
مەڵبەندە پزیشکییەکانی زانکۆی ئازادی ئیسلامی بریتیین لە:&lt;ref name=&quot;statistics4&quot; /&gt;

(پزیشکی ئاژەڵان و دەروونناسی کلینیکی و تەندروستی ناگرێتەوە)

* ١٠٧ لق لە زانستە پزیشکییەکاندا
* ١٦٦٩ ئەندامی دەستەی مامۆستایان
* ٤٣،٧٢٨ خوێندکاری زانستە پزیشکییەکان
* ٧٢ بەش لە ئاستە جیاوازەکاندا

٨٢٥ تەختی چالاک لە ١٠ نەخۆشخانە لە ئێراندا هەیە، و ١٢٧٣ تەختی پەسەندکراوی هەیە. هەر مەڵبەندێکی پزیشکی وەک شوێنی سەرەکی نەخۆشخانەی فێرکاری خزمەت دەکات بۆ [[قوتابخانەی پزیشکی|کۆلێژی پزیشکی]] ئەو کەمپە. هەندێک لە نەخۆشخانەکان لە خوارەوە لیست کراون:

* نەخۆشخانەی فەرهیختەگان لە تاران، ئێران&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://srbiau.ac.ir/en/news/3290/farhikhtegan-hospital-at-srbiau-near-completion-in-near-future-development-vice-president-announces- |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180318054122/http://srbiau.ac.ir/en/news/3290/farhikhtegan-hospital-at-srbiau-near-completion-in-near-future-development-vice-president-announces- |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠١٨|وێبگە=Islamic Azad University،Science And Research Branch |سەردێڕ=Farhikhtegan Hospital at SRBIAU near completion in near future, Development Vice President announces - Islamic Azad University،Science And Research Branch |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
* نەخۆشخانەی بوعەلی (ئیبن سینا) لە تاران، ئێران
* نەخۆشخانەی ئەمیرالموئمنین لە تاران، ئێران
* نەخۆشخانەی جەواهێری لە تاران، ئێران
* نەخۆشخانەی ٢٢ی بەهمەن لە [[مەشهەد]]، ئێران
* نەخۆشخانەی ئاریا لە مەشهەد، ئێران
* نەخۆشخانەی یەزد
* نەخۆشخانەی خاتەمولئەنبیا
* نەخۆشخانەی ڕازی
* نەخۆشخانەی کتالم

== کتێبخانەی سەرەکی ==
داریی کتێبخانەکانی زانکۆی ئازادی ئیسلامی بەڕێوەبردنی کتێبخانە جیاوازەکان بۆ زیاتر لە ٣٦٠ لقی زانکۆکانی ئازادی ئیسلامی لە سەرانسەری وڵاتدا دەکات. ئەم کتێبخانانە خزمەتگوزاریی بەنرخ پێشکەش بە زیاتر لە ١٫٢ ملیۆن خوێندکار، ئەندامانی دەستەی مامۆستایان، و توێژەران دەکەن.

== گۆڤارەکان ==
لقەکانی زانکۆی ئازادی ئیسلامی ٥٠٨ گۆڤاری زانستی بڵاودەکەنەوە، کە ١٤٥یان بە زمانی ئینگلیزین. [https://web.archive.org/web/20251217194045/https://centrallib.iau.ir/fa/page/91/%D8%A7%D8%B1%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D9%86%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C]

== پلەبەندییەکان ==

=== پلەبەندییەکانی ''یوو ئێس نیوز ئەند وۆرلدم ڕاپۆرت'' ===

: '''پلەبەندیی باشترین زانکۆ جیهانییەکانی ٢٠٢٥'''&lt;ref name=&quot;usnews.coma&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.usnews.com/education/best-global-universities/iran |ئیش=U.S. News &amp; World Report |سەردێڕ=Islamic Azad University}}&lt;/ref&gt;

* پلەی جیهانی: ٤٦٠
* پلەی هەرێمی (ئاسیا): ١١٧
* پلەی وڵات: ٢

: '''پلەبەندیی باشترین زانکۆ جیهانییەکانی ٢٠٢٣'''&lt;ref name=&quot;usnews.com&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.usnews.com/education/best-global-universities/islamic-azad-university-528829 |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|ئیش=U.S. News &amp; World Report |سەردێڕ=Islamic Azad University}}&lt;/ref&gt;

* پلەی جیهانی: ٣٩٤
* پلەی هەرێمی (ئاسیا): ٧٧
* پلەی وڵات: ٢

: پلەبەندیی بەپێی بابەت

* زانستەکانی کشتوکاڵ: ١١٧
* ژیریی دەستکرد: ٥٥
* بایۆلۆجی و بایۆکیمیا: ٢٩٩
* بایۆتەکنۆلۆژی و میکرۆبایۆلۆجیی پراکتیکی: ١٣٦
* ئەندازیاریی کیمیایی: ٣٦
* کیمیا: ١٣٦
* ئەندازیاریی شارستانی: ١٤
* پزیشکیی کلینیکی: ٦٤٤
* زانستی کۆمپیوتەر: ٢٣٤
* فیزیکی ماددەی چڕکراوە: ١٢٤
* ئەندازیاریی کارەبا و ئەلیکترۆنیک: ١١٠
* ئەنەرجی و سووتەمەنییەکان: ٤٠
* ئەندازیاری: ٣٧
* ژینگە/ئیکۆلۆجی: ٣٦٧
* زانست و تەکنۆلۆژیای خۆراک: ٨٤
* زانستەکانی زەوی: ٣٨٥
* زانستی ماددەکان: ٢٦٧
* بیرکاری: ٢٩
* ئەندازیاریی میکانیکی: ٤
* ئۆپتیک: ٨٣
* دەرمانسازی و ژەهرناسی: ١٨١
* کیمیای فیزیکی: ٩٠
* فیزیک: ٢٠٠
* زانستی ڕووەک و ئاژەڵ: ٣٥٦
* زانستی پۆلیمەر: ٩
* سەرچاوەکانی ئاو: ٣٠

: '''پلەبەندیی باشترین زانکۆ جیهانییەکانی ٢٠٢٢'''&lt;ref name=&quot;usnews.com&quot; /&gt;

* پلەی جیهانی: ٤٣٤
* پلەی هەرێمی (ئاسیا): ٧٥
* پلەی وڵات: ٢

: پلەبەندیی بەپێی بابەت

* زانستەکانی کشتوکاڵ: ١١٤
* بایۆلۆجی و بایۆکیمیا: ٣٧٩
* بایۆتەکنۆلۆژی و میکرۆبایۆلۆجیی پراکتیکی: ١٥٢
* ئەندازیاریی کیمیایی: ٣٦
* کیمیا: ١٤٥
* ئەندازیاریی شارستانی: ١٥
* پزیشکیی کلینیکی: ٦٩٤
* زانستی کۆمپیوتەر: ١٦٠
* فیزیکی ماددەی چڕکراوە: ١١٦
* ئەندازیاریی کارەبا و ئەلیکترۆنیک: ١١٥
* ئەنەرجی و سووتەمەنییەکان: ٣٦
* ئەندازیاری: ٤٤
* ژینگە/ئیکۆلۆجی: ٣٧٨
* زانست و تەکنۆلۆژیای خۆراک: ٧٧
* زانستەکانی زەوی: ٣٤٦
* زانستی ماددەکان: ٢٤٤
* بیرکاری: ٤٥
* ئەندازیاریی میخانیکی: ٣
* نانۆزانست و نانۆتەکنۆلۆژی: ٢٤٧
* ئۆپتیک: ١١٨
* دەرمانسازی و ژەهرناسی: ٢٢٩
* کیمیای فیزیکی: ٩٨
* فیزیک: ٢٠٥
* زانستی ڕووەک و ئاژەڵ: ٣٨٩
* زانستی پۆلیمەر: ٢٧

: '''پلەبەندیی باشترین زانکۆ جیهانییەکانی ٢٠٢١'''&lt;ref name=&quot;usnews.com&quot; /&gt;

* پلەی جیهانی: ٤٤٥
* پلەی هەرێمی (ئاسیا): ٧٢
* پلەی وڵات: ٢

: پلەبەندیی بەپێی بابەت

* زانستەکانی کشتوکاڵ: ١١٧
* بایۆلۆجی و بایۆکیمیا: ٤٤١
* بایۆتەکنۆلۆژی و میکرۆبایۆلۆجیی پراکتیکی: ١٧٦
* ئەندازیاریی کیمیایی: ٢٩
* کیمیا: ١١٠
* ئەندازیاریی شارستانی: ٢٣
* پزیشکیی کلینیکی: ٧٢٥
* زانستی کۆمپیوتەر: ١٩٣
* ئەندازیاریی کارەبا و ئەلیکترۆنیک: ١٠٥
* ئەنەرجی و سووتەمەنییەکان: ٣٩
* ئەندازیاری: ٤٧
* ژینگە/ئیکۆلۆجی: ٣٧٣
* زانستی ماددەکان: ٢٣٢
* بیرکاری: ٣١
* ئەندازیاریی میخانیکی: ١
* نانۆزانست و نانۆتەکنۆلۆژی: ٢٠٤
* فیزیک: ٢٢٨
* زانستی ڕووەک و ئاژەڵ: ٣٩٧

: '''پلەبەندیی باشترین زانکۆ جیهانییەکانی ٢٠٢٠'''&lt;ref name=&quot;usnews.com&quot; /&gt;

* پلەی جیهانی: ٤٥٤
* پلەی هەرێمی (ئاسیا): ٦٩
* پلەی وڵات: ٢

: پلەبەندیی بەپێی بابەت

* زانستەکانی کشتوکاڵ: ٨٤
* بایۆلۆجی و بایۆکیمیا: ٤٦٦
* کیمیا: ١٢١
* ئەندازیاریی شارستانی: ٣٥
* زانستی کۆمپیوتەر: ١١٠
* ئەندازیاریی کارەبا و ئەلیکترۆنیک: ٩٣
* ئەندازیاری: ٤٤
* زانستی ماددەکان: ٢٢٥
* بیرکاری: ٢٩
* ئەندازیاریی میخانیکی: ٥
* فیزیک: ٢٣٥
* زانستی ڕووەک و ئاژەڵ: ٤٣٢

'''پلەبەندیی باشترین زانکۆ جیهانییەکانی ٢٠١٨'''&lt;ref name=&quot;usnews.com&quot; /&gt;

* پلەی جیهانی: ٤٩٧
* پلەی هەرێمی (ئاسیا): ٧٦
* پلەی وڵات: ٢

: پلەبەندیی بەپێی بابەت

* زانستەکانی کشتوکاڵ: ١٣٢
* کیمیا: ١٣٦
* زانستی کۆمپیوتەر: ١١٩
* ئەندازیاری: ٣٨
* زانستی ماددەکان: ١٠٤
* بیرکاری: ٢١
* فیزیک: ٣٦٩

=== سەنتەری پلەبەندییەکانی زانکۆکانی جیهان ===
پلەبەندیی '''٢٠٢١-٢٠٢٢''':&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://cwur.org/2021-22/Islamic-Azad-University.php |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=CWUR.org |سەردێڕ=Islamic Azad University 2021-2022 Ranking |بڵاوکەرەوە=The Center for World University Rankings}}&lt;/ref&gt;

* پلەی جیهانی: ٣٧٢
* پلەی نیشتمانی: ١
* پلەی کوالێتیی پەروەردە: دیاری نەکراوە
* پلەی دامەزراندنی دەرچووان: دیاری نەکراوە
* پلەی کوالێتیی دەستەی مامۆستایان: دیاری نەکراوە
* پلەی ئەنجامدانی توێژینەوە: ٣٤٢
* نمرەی گشتی: ٧٥٫٧

=== پلەبەندییەکانی سکیڤیژنز ===
'''٢٠١٧''': پلەی نێودەوڵەتی: ٩٣٨، پلەی نیشتمانی: ٥، پلەی هەرێمی: ٢٤ ([[زانکۆی ئازادی ئیسلامی، لقی زانست و توێژینەوە، تاران|لقی زانست و توێژینەوە]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.scivisions.com/Ranking.aspx |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180317233513/http://www.scivisions.com/Ranking.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠١٨|وێبگە=scivisions.com |سەردێڕ=SciVisions |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== پلەبەندیی سیماگۆ ===
'''٢٠١٣''': پلەی نێودەوڵەتی: ٨٧، پلەی نیشتمانی: ١، پلەی هەرێمی: ١&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.scimagoir.com/pdf/SIR%20Global%202013%20O.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130921211927/http://scimagoir.com/pdf/SIR%20Global%202013%20O.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٣|سەردێڕ=SIR Global 2013 - Rank: Output |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

'''٢٠١٢''': پلەی نێودەوڵەتی: ٢٣١، پلەی نیشتمانی: ١، پلەی هەرێمی: ٢&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.scimagoir.com/pdf/SIR%20Global%202012%20O.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130921111141/http://scimagoir.com/pdf/SIR%20Global%202012%20O.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٣|سەردێڕ=SIR Global 2012 - Rank: Output |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

=== پلەبەندیی لایدنی CWTS ===
'''٢٠١٤''': پلەی جیهانی: ٢٥٢، پلەی وڵات: ١١، پلەی هەرێمی: ١٩٤&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=(CWTS) |یەکەم=Centre for Science and Technology Studies |ناونیشان=http://www.leidenranking.com/ranking/2014 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150511220356/http://www.leidenranking.com/ranking/2014 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئایاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ئیش=leidenranking.com |سەردێڕ=CWTS Leiden Ranking 2016 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== URAP – پلەبەندیی زانکۆ بەپێی ئەنجامدانی ئەکادیمی ===
'''٢٠١٣''': پلەی جیهانی: ١٦١، پلەی وڵات: ١، پلەی هەرێمی: ٢٥&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.urapcenter.org/2013/university.php?q=Daneshgahe+Azad+Eslami |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150531093631/http://www.urapcenter.org/2013/university.php?q=Daneshgahe+Azad+Eslami |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئایاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠١٥|سەردێڕ=URAP - University Ranking by Academic Performance |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

'''٢٠١٢''': پلەی جیهانی: ٢٢٦، پلەی وڵات: ٢، پلەی هەرێمی: ٣٤&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.urapcenter.org/2012/university.php?q=Daneshgahe+Azad+Eslami |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150531141128/http://www.urapcenter.org/2012/university.php?q=Daneshgahe+Azad+Eslami |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئایاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠١٥|سەردێڕ=URAP - University Ranking by Academic Performance |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== پلەبەندییەکانی بنکەی وەرگێڕانی زانستی جیهانی ئیسلامی ===
&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ناونیشان=http://www.khabaronline.ir/detail/119311/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150723005144/http://khabaronline.ir/detail/119311 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠١٥|سەردێڕ=نخستین رتبه‌بندی رسمی دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی کشور اعلام شد |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|trans-title=Ranking of universities and research institutions in Iran and Islamic countries |ناونیشان=http://ur.isc.gov.ir |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161124234042/http://ur.isc.gov.ir/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ئیش=isc.gov.ir |زمان=fa |سەردێڕ=رتبه بندی دانشگاه ها و موسسات پژوهشی ایران و کشورهای اسلامی |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://ur.isc.gov.ir/default.aspx?Lan=en |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161223005025/http://ur.isc.gov.ir/default.aspx?Lan=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ئیش=isc.gov.ir |سەردێڕ=Ranking of Iran Universities and Research Institution |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;
|+'''١٠ باشتری لقەکانی زانکۆی ئازادی ئیسلامی لە ساڵی ٢٠١٠'''
!پلە
!لق
!نمرە
|-
|١
|[[تەورێز]]
|٤٫٢٧
|-
|٢
|[[مەشھەد|مەشهەد]]
|٣٫٥١
|-
|٣
|[[ناوەندی ئێران|ناوەندی تاران]]
|٣٫٠٦
|-
|٤
|[[کەرەج]]
|٢٫٦١
|-
|٥
|[[باکووری ئێران|باکووری تاران]]
|٢٫٤٨
|-
|٦
|[[نەجەف ئاباد|نەجەفئاباد]]
|١٫٣٧
|-
|٧
|[[ئەسفەھان|ئەسفەهان (خۆراسگان)]]
|١٫٣٥
|-
|٨
|[[شەھری کورد|شەهری کورد]]
|١٫٣٠
|-
|٩
|[[قۆچان|قوچان]]
|١٫٢٦
|-
|١٠
|[[ئەردەوێڵ|ئەردەبیل]]
|١٫١٩
|-
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;
|+'''١٠ باشتری لقەکانی زانکۆی ئازادی ئیسلامی لە ساڵی ٢٠١١'''
!پلە
!لق
!نمرە
|-
|١
|زانست و توێژینەوە
|١٠٠
|-
|٢
|[[مەشھەد|مەشهەد]]
|٢٣٫٧٥
|-
|٣
|[[کەرەج]]
|١٨٫٥٣
|-
|٤
|باشووری تاران
|١٨٫٢١
|-
|٥
|ئەسفەهان (خۆراسگان)
|١٣٫٥
|-
|٦
|باکووری تاران
|دیاری نەکراوە
|-
|٧
|[[نەجەف ئاباد|نەجەفئاباد]]
|دیاری نەکراوە
|-
|٨
|[[قەزوین]]
|دیاری نەکراوە
|-
|٩
|ناوەندی تاران
|دیاری نەکراوە
|-
|١٠
|[[یەزد]]
|دیاری نەکراوە
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;
|+'''١٠ باشتری لقەکانی زانکۆی ئازادی ئیسلامی لە ساڵی ٢٠١٢'''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://ur.isc.gov.ir/Home/RankIranAzadUniv |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170828183537/http://ur.isc.gov.ir/Home/RankIranAzadUniv |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Rank Iran Azad University |بڵاوکەرەوە=ur.isc.gov.ir |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
!پلە
!لق
!نمرە
|-
|١
|زانست و توێژینەوە
|١٠٠
|-
|٢
|[[کەرەج]]
|٩٩٫٨٥
|-
|٣
|[[مەشھەد|مەشهەد]]
|٩٩٫٥٨
|-
|٤
|[[تەورێز]]
|٩٩٫٣٣
|-
|٥
|ئەسفەهان (خۆراسگان)
|٩٨٫٥٨
|-
|٦
|ئاراک
|٩٦٫٨٢
|-
|٧
|[[باکووری ئێران|باکووری تاران]]
|٩٥٫٥١
|-
|٨
|[[ساوە]]
|٩٥٫١٠
|-
|٩
|[[شەھرەزا|شەهرەزا]]
|٩٤٫٥٨
|-
|١٠
|[[باشووری ئێران|باشووری تاران]]
|٩٤٫٠٦
|}

== ئەو کەسانەی لە زانکۆکە خوێندوویانە ==

* [[مورتەزا پاشایی]]
* [[عەباس عێراقچی]]
* [[سیامەک ئەنساری]]
* [[جەمشید پەژوویان]]
* [[محەممەدڕەزا گوڵزار]]
* [[خوسرەو سینا]]
* [[لالە ئەسکەندەری]]
* [[سارا بەھرامی]]
* [[مەریلا زارعی]]
* [[ئەردەشێر پێشەنگ]]

== وێنەکان ==
&lt;gallery class&gt;
پەڕگە:بیمارستان_فرهیختگان.jpg|زانست و توێژینەوە، تاران
پەڕگە:Srbiau_hotel.jpg|زانست و توێژینەوە، تاران
پەڕگە:Iaum.jpg|[[مەشھەد|مەشهەد]]
پەڕگە:Niau.jpg|[[نەجەف ئاباد|نەجەفئاباد]]
پەڕگە:IAU_Lahijan.jpg|[[لاھیجان]]
پەڕگە:RIAU_central_administration_building.jpg|[[ڕوودبۆنە|ڕوودھێن]]
پەڕگە:Azad-University-Isfahan-Khorasgan.jpg|[[ئەسفەھان|ئەسفەهان]]
پەڕگە:Dehaqan-gate.jpg|دھاقان
&lt;/gallery&gt;

== بەستەرە دەرەکییەکان ==

* {{Commonscatinline}}
* {{Official website|http://www.iau.ac.ir/}} {{in lang|fa}}
* [http://www.aiau.ir/ دەرچووانی زانکۆی ئازادی ئیسلامی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191113112243/http://www.aiau.ir/|date=2019-11-13}} {{in lang|fa}}

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;
{{بێپۆل|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}}
{{تووڵی دەروازە|ئێران|ئیسلام|زانکۆکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Islamic Azad University}}</text>
      <sha1>rjltxgzifhpbc2qplgk18s1yugi3rtd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کاکە حەمە (محمد عوسمان عەلى ئاغا)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304457</id>
    <revision>
      <id>1693755</id>
      <parentid>1693676</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:28:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-56546-03</username>
        <id>79935</id>
      </contributor>
      <origin>1693755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50945" sha1="dfdryxotzez6qpir8785wfw8hdl9spr" xml:space="preserve">{{سخ|بێبایەخ}}
= '''کاکە حەمە''' =
{{زانیاریدانی کەسایەتی|وێنە=(محەمەد عوسمان عەلى ئاغا ( کاکە حەمە.jpg|قەبارەی وێنە=|ناوی_خۆماڵی=|ڕێکەوتی لەدایکبوون=1ى تەمموزى 1952|شوێنی لەدایکبوون=[[دەربەندی گۆمی]]، [[ھەرێمی کوردستان]]، [[عێراق]]|نەتەوە=[[کورد]]|ناوەکانی تر=کاکە حەمەى ڕێکخستن، حەماغا|نەژاد=[[کورد]]|ڕادەی خوێندەواری=|پیشە=سیاسەتوان و کەسایەتى کۆمەڵایەتى|ساڵانی چالاکی=١٩٦٩-١٩٧٥ دەستپێکى خەبات
١٩٧٥-تا ئێستا [[پەڕگە:Flag of PUK.png|22px]] [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]]|حیزب=[[پەڕگە:Flag of PUK.png|22px]] [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]]|ھاوسەر=بدریە عبدالواحید جمعە عبداللە|منداڵەکان=ڕۆژان، ژیان، دانا، ڕابەر، لاجان|دایک و باوک=عوسمانى عەلى ئاغاى سیانان، هەمین مەولود|name=(مـحـمـد عـثمـان عـلـی ئـاغـا)

کـاکـە حەمە|ناوبانگ=|پێشگری ڕێزلێنان=سیاسەتوان، پێشمەرگەى دێرین، زیندانى سیاسى، کەمئەندامى سەنگەر|لێدوانی وێنە=جێگری ئەنجومەنی پشتیوانی هەولێر|پاشگری ڕێزلێنان=}}
[[پەڕگە:خوێندنەوەى بەیان نامەى ١١ى ئازارى.jpg|وێنۆک|339x339پیکسڵ|خوێندنەوەى بەیاننامەى [[ڕێکەوتننامەی ١١ی ئازار|ڕێککەوتننامەى ١١ى ئازارى ١٩٧٠]]، گۆڕەپانى (کۆترى سەلام/هەولێر)، کاکە حەمە (محمد عثمان عەلى ئاغا) لەگەڵ سەرکردەى خوالێخۆشبوو مام قادر شۆڕش. لە ڕاستەوە (عزەت جەمال کۆیی، سەرکردە مام قادر شۆڕش، [[کاکە حەمە (محمد عثمان على ئاغا)|کاکە حەمە]] (گەنجەکەى دواوە کاکە حەمەیە کە لە ساڵی ١٩٦٩ لە تەمەنی ١٧ ساڵییەوە دەستى بە خەباتى سیاسى کردووە)، حەسەن ئەحمەد.]]
محەمەد عوسمان عەلی خضر قادر ئاغا (کاکە حەمە)'''،''' (''بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: محمد عثمان علي اغا)، (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Mohammed Othman Ali Agha'')، ''(بە[[لاتینی]]: Mihemed Osman Elî Ağa'')،ناسراوە بە (کاکە حەمەى ڕێکخستن، کاکە حەمە سیان، حەماغا)&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=قاسم |یەکەم=حاکم |ڕێکەوت=١٩٩٤ |سەردێڕ=شۆڕشگێڕانى کۆمەڵە و خەباتى شار و زیدان و شاخ |ناونیشان=https://knwe.org/KU/Archive |journal=کوردستانى نوێ |پەڕەکان=ل. ١٣}}&lt;/ref&gt;، لە ساڵی ١٩٥٢ لە گوندی ([[دەربەندی گۆمی|دەربەندی گۆمی سیانان]]) لە دایک بووە، کوڕى (عوسمانى عەلى ئاغاى [[دەربەندی گۆمی|دەربەندى گۆمە]])، کە لە نێو سیاناندا بە بنەماڵەى ([[بنەماڵەى حەماغاییەکان (حەماغایی)|حەماغایی]]) ناسراون. دایکیشى ناوى (هەمین مەولودە) لە عەشیرەتى (هۆرمزیارە) و خەڵکى گوندى ([[قورشاغلو]])ى دەشتى هەولێرە.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=کاکە سوور |یەکەم=فوئاد |ڕێکەوت=١٩٩٣ |سەردێڕ=پڕۆسەى تەعریب و بنەماڵەکانى دیارەکانى کەندێناوە |ناونیشان=https://knwe.org/KU/Archive |journal=کوردستانى نوێ |پەڕەکان=ل.١٢.}}&lt;/ref&gt;

هەر لە گوندى ([[دەربەندی گۆمی|دەربەندى گۆم]]) دەست بە خوێندنى سەرەتایی دەکات و لە خوێندنگەى گوندەکە ئەم قۆناغەى خوێندن تەواو دەکات.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== '''دەسپێکى خەباتى سیاسى''' ==
بەهۆى هاتنە سەر دەسەڵاتى [[حیزبی بەعسی عێراق|حیزبى بەعس]] و هێرشى (حەرەس قەومییەکان)، بۆ سەر گوند و ناوچە کوردییەکان، بە مەبەستى جێبەجێکردنى سیاسەتى تەعریب و گۆڕینى دیمۆگرافى، لە ساڵى ١٩٦٣ گوندەکەیان دەسوتێنرێت و دیوەخانى (عەلى ئاغاى) باپیرى و تەواوى ماڵ و موڵک و مەڕو ماڵاتەکەیان دەخرێتە ژێر چەپۆکى (خێڵە عەرەبە گەڕۆکەکان) و تاڵاندەکرێت و سێ لە هاوڵاتییانى دانیشتووى گوندەکەشییان شەهید دەکرێت، ئینجا هەرچى پیر و پەککەوتە و گەنج و پیاوى گوندەکەش هەیە ڕاپێچى گرتوخانەى (موسەیەب) دەکرێن. ئەوانەى توانیبوویان لەو ڕەشبگیری و ڕەشەکوژییەى گوندەکە ڕزگاریان بێت، بە تایبەت ژن و منداڵەکان ڕوو لە [[ھەولێر|شارى هەولێر]] دەکەن، خەڵکە گیراوەکەش دواتر بە مەرجى ئەوەى کە ناوچەکە چۆڵ بکەن و نەگەڕێنەوە ئازاد دکرێن،&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; بۆیە (کاکە حەمە) لەگەڵ بنەماڵەکەى کۆچ دەکەن بۆ گوندى ([[قورشاغلو]])ى هەوارگەى دایکیان، دواى چەند ساڵێک و دوورکەوتنەوەى [[حیزبی بەعسی عێراق|بەعسییەکان]] لە دەسەڵات و لە ساڵى ١٩٦٧ دووبارە بنەماڵەکەیان دەگەڕێنەوە بۆ گوندى [[دەربەندی گۆمی|دەربەندى گۆم]] و گوندەکە ئاوەدان دەکەنەوە.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

بەڵام دواى گەڕانەوەیان بۆ گوندەکە، بۆ خوێندنى ناوەندى دەچێتە شارۆچکەى [[دیبەگە]] و دواى ماوەیەکى کەم (عوسمانى عەلى ئاغا)ی باوکى کۆچى دوایی دەکات.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

بە هۆى ئەو کارەسات و ڕەشەکوژیی و زیندانیکردنە و تاڵانکردنەى بەسەر بنەماڵەکەی و خەڵکى گوندەکەیان هات لە لایەن [[حیزبی بەعسی عێراق|دەسەڵاتى بەعسییەکانەوە]]، لە شارۆچکەى [[دیبەگە]] تێکەڵ بە خەباتى سیاسى و کوردایەتى دەبێت و لە ساڵى ١٩٦٩ لە ڕێگەى (قاسم عەزیزە)وە، پەیوەندى بە یەکێتى قوتابیانى کوردستانەوە دەکات، سەربارى بچوکى تەمەنى بەڵام یەکێک بووە لە قوتابییە هەرە وریا و چالاکەکان و لە زۆرینەى چالاکییە سیاسییەکانى ئەو کات بەشداریکردووە و ڕۆڵى هەبووە لە ڕێکخستنى چالاکییەکان، دواتر پەیوەندی بە هێزی قوتابیانەوە دەکات و لە (سەربازگەى قوتابیان/معسکر طلبة) لە ([[قەڵادزێ|شارۆچکەى قەڵادزێ]]) بۆماوەی ساڵێک پەروەردەى سەربازى وەردەگرێت و پاش تکچوونى پەیوەندییەکانى کورد و حکومەتى بەعس، لە ساڵى ١٩٧٤ پەیوەندى بە هێزى پێشمەرگەى کوردستانەوە دەکات و لە (بەتالیۆنى ئاسۆس) لە ناوچەى (کوزینە) دەبێتە پێشمەرگە، دواى هەرەسهێنانى [[شۆڕشی ئەیلوول|شۆڕشى ئەیلول،]] لە ساڵی ١٩٧٥لەگەڵ پێشمەرگەکانیتری بەتالیۆنەکەیان ئاوارەى ئێران دەبێت و دواى چەند مانگێک مانەوە لە ئێران و گۆڕانى بارودۆخەکە، بە ئاواتى هەڵگیرسانەوەى شۆڕشێکى نوێ، دووبارە دەگەڕێتەوە کوردستان.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== '''&lt;sub&gt;قۆناغى دووەمى خەبات و تێکۆشان لە ڕیزى (ى.ن.ک.) لە ڕێگەى (کۆمەڵەى ڕەنجدەرانى کوردستان)ـەوە&lt;/sub&gt;''' ==
دواى گەڕانەوەى بۆ کوردستان، کە بەهۆى پێشمەرگایەتى و شۆڕشەوە ئاوارەى ئێران ببو، بە مەبەستى درێژەدان بە خوێندنى ئامادەیی ڕوو لە [[ھەولێر|شارى هەولێر]] دەکات. چونکە دواى هەرەسى شۆڕش دوبارە گوندەکەیان ([[دەربەندی گۆمی|دەربەندى گۆم]]) لە لایەن دەسەڵاتى بەعسەوە، خاپور دەکرێت و خەڵکەکەى دەردەکرێن و بە زۆرەملێ ئاوارەى شارى هەولێر دەکرێنن، دواتر عەرەبى هاوردە لە گوندەکە جێگریر دەکرێت.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=قاسم |یەکەم=حاکم |ڕێکەوت=١٩٩٥ |سەردێڕ=کۆمەڵە و خەباتى نهێنى و زیندان |ناونیشان=https://knwe.org/KU/Archive |journal=کوردستانى نوێ |پەڕەکان=ل. ١٠}}&lt;/ref&gt;

لە شارى هەولێر، بە ئومێدى یەکگرتنەوەى لەگەڵ شۆڕشگێڕان و دووبارە ڕێکخستنەوەیان و هەڵگیرسانى شۆڕشێکى نوێ دژ بە بەعس، لە ساڵی ١٩٧٥ لە ڕێگەى شەهید (عەلى ساڵح قادر)ـەوە پەیوەندى بە ڕێکخراوى نهێنى ([[کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان|کۆمەڵە]])وە دەکات و کاری سیاسی و خەباتی نهێنی لە ڕیزەکانی ([[کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان|کۆمەڵەى ڕەنجدەرانى کوردستان]])ـەوە دەستپێکردووە، کە ئەم ڕێکخراوە بووە هەوێنى لە دایک بوون و بەهێز بوونى ([[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|یەکێتى نیشتیمانى کوردستان]])، شەهید (عەلى ساڵح) داوا لە (کاکە حەمە) دەکات لە دامەزراندنەوەى ڕێکخستنەکانى هەولێر هاوکاریبکات، ئەویش نازناوى (کاکە حەمە) وەک ناوى نێھنى بۆخۆى هەڵدەبژێرێت و لە کۆمیتەى هەرێمەکان دەبێتە ئەندامى لیژنە و سەرپەرشتى دامەزراندنەوەى بەشێکی فراوانی ڕێکخستنەکانى [[ھەولێر|هەولێری]] کردووە و بەهۆى ئەزموون و شارەزاییەوە لە ماوەیەکى کەمدا ڕێکخستنێکى فراوانیان لە شارەکە دامەزراندووە، کە چەندین بنەماڵە و پێشمەرگە و شەهیدى قارەمانى شۆڕشى نوێ لە ڕیزەکانى [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|یەکێتى نیشتیانى کوردستانەوە]]، لە ڕێگەى (کاکە حەمە)وە پەیوەندىان بە ڕێکخستنەکانى ([[کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان|کۆمەڵەى ڕەنجدەران]])ـەوە کردووە و بەهۆى کاکە حەمەوە لە لایەن (شەهید عەلى سالح و ڕێکخراوى نهێنى کۆمەڵەوە) پەسند دەکرێن کە لە ڕیزى ڕێکخستنە نهێنییەکانى هەولێر کار بکەن، کە (شەهید ڕێباز، شەهید مەلا سلێمان و شەهید مامۆستا شەوقى عەباس و شەهید عەبدوڵڵاى مەلا قادر و تەلعەت خدر سەیفەدین، بوڕهان سەعید سۆفى) لە دیارترین ئەو ناوانەن کە لە ڕێگەى کاکە حەمەوە پەیوەندییان بە [[کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان|کۆمەڵەى ڕەنجدەرانەوە]] کردووە، هەرووها (شەهید ڕێباز و تەلعەت خدر) لە لیژنەی هەرێمەکان لەگەڵ کاکە حەمە دەستبەکار بوون و کاریانکردووە.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

هەر لەو بارەیەوە (شەهید ڕێباز)، لە کتێبى قەندیل بەغداى هەژاند ئاماژە بەوە دەکات، دواى گەڕانەوى زۆرێک لە شۆڕشگێران لە ئێران بە ئومێدى شۆڕشێکى نوێ، لەگەڵ (محەمەد عوسمان و تەلعەت خدر)، دەستمان بە دامەزراندنەوەى ڕێکخستنەکانى هەولێر کرد و پەیوەندیمان بە برادان کردەوە، بۆ دووبارە بنیاتنانەوەى ڕێکخستنەکان بە ئومێدى شۆڕشێکى نوێ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=شەهید ڕێباز|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2012/63726.PDF?ver=131683866350000000|سەردێڕ=قەندیل بەغداى هەژاند.|بڵاوکەرەوە=زنجیرە بڵاوکراوەکانى بنکەى ڕۆشنبیرى شەهید|ساڵ=١٩٩٣|شوێن=سلێمانى|پەڕە=ل. ٥٥.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=عەبدولقادر|یەکەم=فەرەیدون|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2012/63726.PDF?ver=131683866350000000|سەردێڕ=هەڵۆ سوورەکانی قەندیل|بڵاوکەرەوە=چاپخانەی سەردەم|ساڵ=٢٠١٧|شوێن=سلێمانى}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:کەرتى_٣ی_تیپى_٨٣ى_هەورێ،_ساڵی_١٩٨٢،_لە_دۆڵە_توی_بناری_قەندیل_(کاکە_حەمە).jpg|وێنۆک|619x619px|هەندێک لە پێشمەرگەکانى گوندى دەربەندى گۆم، لە کەرتی ٣ی تیپى ٨٣ى هەورێ، ساڵی ١٩٨٢، لە دۆڵە توی بناری قەندیل، کاتی گەڕانەوە لە ئۆپەراسیۆنى هێزى پشتیوانى بۆ بەرگری کردن لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان، وەستاوەکان لای ڕاستەوە (مشیر ئیسماعیل قادر، بورهان سەعید سۆفی، کاکە حەمە، شەهید مەلا سلێمان سلێمانی،  شەهید تەحسین عوسمان دیبەگەیی، مەجید سۆفی   دانیشتوەکان لە ڕاستەوە (شەهید تەنیا، بەشدار برای شەهید جوامێر، مام پۆڵ).]]
[[پەڕگە:تیپى ٨٣ى هەورێ، ١٩٨٢، دۆڵەتوى بنارى قەند یل، بوڕهانى سەعید سۆفى، شەهید مەلا سلێمان، کاکە حەمە و مەجید سۆفى.jpg|ناوەڕاست|کەرتی ٣ی تیپى ٨٣ى هەورێ، ١٩٨٢، دۆڵە توی بناری قەندیل، کاتی گەڕانەوە لە ئۆپەراسیۆنى هێزى پشتیوانى بۆ بەرگری کردن لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان، (بوڕهانی سەعید سۆفى، شەهید مەلا سلێمان، کاکە حەمە ) و دانیشتووەکە (مەجید سۆفى)|چوارچێوە]]


== '''قۆناغى زیندان و دەستگیرکردنى ئەندامانى (کۆمەڵەى ڕەنجدەرانى کوردستان)''' ==
لە ٥/١١/ ١٩٧٧ بە هۆی ئاشکرابوونى ڕێکخستنەکانی کۆمەڵە لە هەولێر، لە کاتژمێر (١) دوای نیوەڕۆ لەلایەن دەزگا داپڵۆسێنەرەکانى ئەمنى هەولێرى حکومەتى بەعس، (کاکە حەمە) لەگەڵ کۆمەڵێک لە ئەندامانى ڕێکخستنە نهێنییەکانى ([[کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان|کۆمەڵە]]) لە شارى هەولێرى دەستگیر دەکرێن، کە پێکهاتبوون لە هەڤاڵان ( عەبدوڵڵا ڕەسول &quot;کاک کۆسرەت&quot;، محەمەد زەنگەنە، قاسم عزیز، تەلعەت خدر، خالید هەرکی، هادی کارگەی جگەرە، حسن خدر و هەندێ‌ لە هەڤاڵانیتر.....)، هەر لە هەمانکاتدا هەریەک لە هەڤاڵان (شەهید شاخەوان عەباس، شەهید ڕێباز، شەهید محمد عەجەم و شەهید خالید سابیر) دەرباز بوون لە دەستگیرکردن و بوون بە پێشمەرگە.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; هەروەها (شەهید عەلى ساڵح قادر)، کە ئەوکات لێپرسراوى ڕێکخستنەکانى دەوروبەرى هەولێرى کۆمەڵە بوو، بە چەند مانگێک بەر لە ئاشکرابوونى بەشێک لە ڕێکخستنەکانى کۆمەڵە لە هەولێر، دەردەچێت و دەبێتە پێشمەرگە. چونکە لە ڕێکخستنى یەکێک لە گوندەکانى دەوروبەرى هەولێر، بە ڕاپۆرتێک کاکە حەمە ئاگاداردەکرێتەوە کە هەندێک کەسى دەرەوەى ڕێکخستنەکانى کۆمەڵە، باسیان لە جوڵە و سەردانەکانى (عەلى ساڵح) کردووە وەک ئەندامى کۆمەڵە، دواتر (کاکە حەمە)، (شەهید عەلى ساڵح) لە زانیارییەکانى نێو ڕاپۆرتەکە ئاگاداردەکاتەوە، ئەویش زانیارى و سەردانى کەسایەتییەکانى نێو راپۆرتەکەى پشتڕاست دەکاتەوە و دەڵێت: &quot;مادەم ئەو کەسانە زانیتیان کە من سەر بە کۆمەڵەم، کەواتە ئاشکرا بوومە و مانەوە بۆمن باش نییە و بەر لەوەى زانیارییەکان بگاتە دەست (ئەمنى بەعس) دەردەچم و دەبم بە پێشمەرگە.&quot; بۆیە لەکاتى ئاشکرابوونى ڕێکخستنەکانى کۆمەڵە، ئەو لەناو هەولێر نابێت و بۆتە پێشمەرگە.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

دوای ئاشکرابوون و دەستگیرکردنى ئەندامانى ([[کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان|کۆمەڵە]])، هەڤاڵ [[جەلال تاڵەبانی|مام جەلال تاڵەبانى]]، لە دەرەوەى [[عێراق]]، بۆ بەرگرتن لە ڕەشەکوژى و ڕەمیکردنى کوێرانە و بێ دادگاییکردنى ئەم ئەندامانەى [[کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان|کۆمەڵە]] لەلایەن [[حیزبی بەعسی عێراق|حکومەتى بەعس]]، بەیاننامەیەک دەردەکات و ناوى تەواوى ئەندامە دەستگیرکراوەکانى کۆمەڵەى لەگەڵ هاوپێچ دەکات و بۆ ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکانى مافى مرۆڤ و [[نەتەوە یەکگرتووەکان|نەتەوە یەکگرتووەکانى]] دەنێرێت. ئەمەش کاریگەرى دەبێت لە سەر ئەوەى بە بێ دادگاییکردن، ئەندامە دەستگیرکراوەکانى کۆمەڵە ڕەمی بکرێن و لەناوببرێن.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

کاکە حەمە و هەڤاڵە دەستگیرکراوەکانیترى کۆمەڵە، لەسەرەتا دەبردرێنە ئەمنى [[ھەولێر|هەولێر]]، بە توندترین شێوە ئازار و ئەشکەنجە دەدرێن دواتر دەگوازێنەوە بۆ ئەمنى [[کەرکووک]]، لەوێش بە دڕندانەترین شێوە هەموو جۆرە سزا قورسەکانیان لەسەر تاقیدەکەنەوە، بەڵام تەواوى ڕێکخستنەکانى خوارەوەى خۆیان دەپارێزن و هیچ شتێک نادرکێنن. ماوە ئەشکەنجەدانى (کاکە حەمە)، لە تەواوى ئەندامە دەستگیرکراوەکانى کۆمەڵە لە هەولێر، درێژتر و قورستر دەبێت، چونکە لە کاتى پشکنینى ماڵەکەیدا، کۆمەڵێک وێنەى دروشم و سەرکردەکانى کۆمەڵە ( [[شەھاب شێخ نووری|خاڵە شەهاب]] و [[جەعفەر عەبدولواحید|مامۆستا جەعفەر]] و [[ئەنوەر زۆراب]]) لە ماڵەکەیدا دەستی بەسەردادەگیرێت، کاکە حەمەش ئینکاری دەکات و ڕەتیدەکاتەوە کە ئەم شتانە هى ئەو بن و هیچ پەیوەندییەکى بە ڕێکخراوى نهێنى کۆمەڵەوە هەبێت، کە ئەمەش دەبێتە هۆى ئەوەى کە ماوەى ئەشکەنجەدانەکەى درێژتر و قورستر بکرێت، بەجۆرێک کە چەندینجار بەهۆى لەهۆشچوونى لەژێر ئەشکەنجە، هەواڵى مەرگى کاکە حەمە لەنێو زیندانییەکاندا بڵاودەبێتەوە.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; هەر لەو بارەیەوە، (تەلعەت خدر) لە گێڕانەوەیەکیدا دەڵێت: &quot;کاتێ کە هەواڵى شەهید بوونى (کاکە حەمە)مان لەژێر ئەشکەنجەدا بیست، ئاهێکى سوپاسگوزاریمان هەڵکێشا و گوتمان ئەلحەمدولیلا کە نەجاتى بوو لە دەست جەلادەکانى بەعس و ئێمەش ئیسراحەتمانکرد، چونکە (کاکە حەمە) تاکە کەس بوو لە نێو ئێمە کە بەڵگە لە ماڵەکەیدا دۆزرابووەوە، ئەویش ئینکاریدەکرد و دانى بە هیچ شتێکدا نەدەنا، بۆیە ماوەى ئەشکەنجەدانەکەى زیاترى خایاند و بەجۆرێک قورسکرابوو کە مرۆڤ نەیدەتوانى بەرگە بگرێت، ترسمان هەبوو لەوەى بەرگە نەگرێت و شتێک بدرکێنێت، چونکە (کاکە حەمە)، ئاگادارى بەشێکى زۆرى ڕێکخستنەکان بوو، بەمەش خەڵکێکى زۆرى ڕێکخستنەکانى خوارەوەى کۆمەڵە ڕاپێچى زیندان دەکرا، ڕەنگە خۆشى لە سێدارە بدرابوایە و ئێمەش دوچارى ئەشکەنجە و سزاى قورستر بوینایەتەوە، ڕەنگە لە سێدارەشبدراباین، بەڵام قارەمانانە هەموو شتێکى پاراست.&quot;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; سەربارى ئەوەى کە (کاکە حەمە) یەکێک بوو لەوانەى کە هیچ ئیعترافێکى نەکرد و دانى بەهیچ شتێکدا نەنا، بەڵام وێنەکان لە دادگا وەک بەڵگە لە دژى بەکارهاتن، بە (شەش ساڵ) زیندانیکردن لە زیندانی ([[زیندانی ئەبووغرێب|ئەبووغرێب]]) سزا دەدرێت. بە گشتى ئەو هەڤاڵانە جارێکیتر کونجى زیندان دەکەنەوە مەیدانى خەبات و خۆ ڕێکخستنەوە بو بەرزکردنەوەى ورەى ڕێکخستنەکانى [[ھەولێر|شارى هەولێر]]، هەواڵى خۆڕاگرى و قارەمانیێتى نێو زیندان بووە هۆى گەشەسەندن و متمانەى زیاترى خەڵکى هەولێر بە ڕێکخستنەکانى کۆمەڵە. سەربارى قارەمانیەتى و خۆڕاگرى ئەو پۆلە تێکۆشەرە بەڵام هەڤاڵ (عوسمان حەمەدەمین) لەژێر ئازار و ئەشکەنجەى قورسى [[حیزبی بەعسی عێراق|جەلادەکانى بەعس]] شەهید دەبێت و دواى خۆڕاگرییەکى قارەمانانە هەڤاڵان (کۆسرەت ڕەسول، تەلعەت خدر و قاسم عەزیز، موحسین کریم، بەهرەم خدر، کانەبى عوسمان، ئەسعەد مەحمود، خدر عەزیز، حەسەن شۆفەر، ئەسعەد مەحمود و چەند هەڤاڵێکیتر) ئازاد دەکرێن و ( خالید هەرکى و چەند هەڤاڵێکیتر) و بە چەند ساڵێک زیندانیکردن لە زیندانی ([[زیندانی ئەبووغرێب|ئەبووغرێب]])سزا دەدرێن، چوار کادیرى قارەمانیش، بە ناوەکانى (مەولود هەمزە (ئاراس)، محەمەد زەنگەنە، قادر عەریف عەلى و قادر حیکمەت) لە سێدارە دران و چوونە ڕیزى شەهیدانى گەل و سەر قافڵەى شەهیدان [[شەھاب شێخ نووری|خاڵە شەهاب]] و [[جەعفەر عەبدولواحید|مامۆستا جەعفەر عەبدولواحید]] و [[ئەنوەر زۆراب]]، کە ئەو کات لە [[زیندانی ئەبووغرێب|زیندانى ئەبووغرێب]] لە سێدارە دران.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=هەرکى|یەکەم=خالید|سەردێڕ=بیرەوەرى نۆسەد و یەک شەو لە زیندانەکانى پێنج وڵات|ساڵ=٢٠٢٤|edition=چاپی چاپى یەکەم|شوێن=هەولێر}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

کاکە حەمە، لە [[زیندانی ئەبووغرێب|زیندانى ئەبووغرێب]]، ئاشنا دەبێت بە زۆرێک لە ڕابەران و سەرکردە و کادیرانى کۆمەڵە لە شارەکانیترى کوردستان، کە بەشێکیان دواتر لە خەباتى شاخ، بوونە کەسایەتى دیار و کاریگەرى نێو شۆڕش و بەشێکیشیان سەرکردایەتى شۆڕشیان کرد، وەک هەڤاڵان (فەرەیدون عەبدولقادر، [[جەبار فەرمان]]، شێخ دارۆى شێخ نورى، ئاوات غەفور، عومەرى سەید عەلى و چەند هەڤاڵىێکیتر...)&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

هەروەها برادەرانیترى [[کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان|کۆمەڵە]] لە [[زیندانی ئەبووغرێب|زیندانى ئەبووغرێب]] پێکهاتبوون لە ( [[ئەرسەلان باییز|ئەرسەلان بایز]]، شەهید جەمیل ڕەنجبەر، شێخ قادر، شێخ عزەدین، هۆشمەند عەبدولمەجید غەففار &quot;براى شەهید ئازاد هەورامى&quot;، سادق حاجى برایم، ئازاد مەلا، جەبار مستەفا، نەژاد محەمەد &quot;نزار&quot;، حەمەى میرزا سەعید، کاکە عەبەى مەلا عەلى، شەهید ئەنوەر حەسەن دوبزى، حاکم برایم خانەقینى، مامۆستا خدر عەبدولرەحمان، حەمەى حەمە کەریم، لەتیف شێخ عومەر، مەلا نەزیر، عەبدوڵڵا دهۆکى، عەلى کەرکوکى، سیروان کەرکوکى، حەمیدى کەریم شانە، نەوزاد کاکە ڕەش، ڕەفیق مەرگەیی، مام ئەنوەر تەقتەقى، سەلام کۆیی و فاروق عەلى مەولود داربەسەرى)، لەگەڵ ئەوانەشدا هەندێکیتر لە زیندانیانییە سیاسىیەکانى ئەوکات لەوانە دەبن کە سەر بە لایەنەکانیتر بوون، وەک ئەوەى کە بە مانگێک دواى ئەندامانى کۆمەڵە، (حیکمەت بەشار ئاغاى دهۆکى، حاجى برایم دهۆکى، محەمەد دینۆ) دەهێنرێنە زیندانى ئەبووغرێب کە سەر بە قیادە مەوقەتە بوون، هەروەها (خدر سوارە و صادق حاجى برایم) کە لە ساڵى ١٩٧٦ ـەوە لە زیندانى ئەبووغرێب دەستبەسەر بوون، چونکە چەکیان بەدەستەوە گیرابوو. بێجگە لە کوردەکان بە شێکى زۆریش لە کەسایەتییە شیعەکان و هەندێک لە کەسایەتیە سوونییەکانیش، بەتایبەتى ئەوانەى کە لە ڕیزى ڕێکخراوە سیاسییەکانى دژ بە بەعس خەباتیان دەکرد، کە زۆربەیان سەر بە ([[حیزبی شیوعیی عێراقی|حیزبى شیوعیى عێراقى]]) و ([[حیزبی دەعوەی ئیسلامی|حیزبى دەعوەى ئیسلامی]]) بوون، کە لەوکاتدا وەک زیندانى سیاسى لە زیندانى ئەبوغرێب دەستبەسەر بوون.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

کاکە حەمە، دواى چەندینجار دابڕانى لە خوێندن، وەک یەکەمجار، بەهۆى سوتانى گوندەکەیان و دەربەدەرکردنیان، دواتر بەهۆى بوونى بە پێشمەرگە لە شۆڕشى ئەیلول، بۆ سێیەمجار بە هۆى زیندانەوە لە خوێندن دادەبڕێت، دواى حوکمدان و گواستنەوەى بۆ ([[زیندانی ئەبووغرێب|زیندانی ئەبووغریب]])، لە زیندان دووبارە هەوڵى درێژەدان بە خوێندن دەدات، بەڵام  بەهۆی ئەنجامدانى چالاکى سیاسى لە زیندان، کە لەگەڵ شەهیدان (عەبدولڕەزاق و فەقێ گۆمەشینى)، خەریکى ڕێکخستنەوەی، ڕێکخستنەکانى ([[کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان|کۆمەڵە]]) بوون لە زیندانى ئەبوغرێب و لەسەر داواى (شەهید عەبدولڕەزاق)، زانیارییەکانیان بۆ سەرکردایەتى کۆمەڵە دەنارد لە دەرەوەى زیندان. دواى گومانکردن و هەستپێکردنیان لە لایەن چاودێرانى ئەمنى زیندان، (کاکە حەمە) لەگەڵ شەهید (فەقێ گۆمەشینى) لە لایەن بەڕێوبەرى خوێندنگەى ئامادەیی زیندان بانگدەکرێن و لە ساڵى ١٩٧٨ دوای ساڵێک لە خوێندن لە قۆناغى پێنجى ئامادەیی، لە خوێندنگەى زیندان دەردەکرێن و ڕێگرییان لێدەکرێت کە لە زیندانى ئەبووغرێب درێژە بە خوێندن بدەن و بۆ ماوەى سێ ڕۆژ لە ژوورى تاکەکەسى بەند دەکرێن. ئەو  گومان و هەستپێکردنەش لە لایەن چاودێرانى ئەمنى زیندانەوە دواى ئەوە دروستدەبێت، کە (کاکە حەمە و شەهید عەبدولڕەزاق)، لە دوو بەشى جیاوازى زیندان دەبن، بەڵام بۆ دیدار و گۆڕینەوەى زانیارییەکانیان، خۆیان نەخۆش دێخست و لە نەخۆشخانەى زیندان یەکتریان دەبینى و زانیارییەکانیان ئاڵوگۆڕ دەکرد.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

لە ساڵی ١٩٧٩ دواى ئەوەى ([[سەددام حوسێن|سەدام حسین]])ى دیکتاتۆر دەسەڵات دەگرێتە دەست، فەرمانى لێبوردنى گشتى بۆ سەرجەم زیندانییانى سیاسى دەردەکات،&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; بەم جۆرە (کاکە حەمە)، لەگەڵ سەرجەم دەستگیرکراوانى ([[کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان|کۆمەڵە]])، بە لێبوردنى گشتى لە زیندان ئازاد دەکرێت، بە ماوەیەکى کەم دواى ئازادبوونى لە ڕێگەى (شەهید عەبدولڕەزاق)ـەوە ڕاستەوخۆ پەیوەندی بە ڕێکخستنەکانی کۆمەڵە لە ناو شار دەکاتەوە و بەردەوام دەبێت لە کارکردن لە ڕێزى ڕێکخستنە نهێنییەکانی [[کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان|کۆمەڵەى ڕەنجدەران]] لە شاری هەولێر.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

هەر لە ساڵى ١٩٧٩ لەگەڵ بڕیارى لێبوردنە گشتییەکە، بە ئامانجى دوورکەوتنەوەیان لە سیاسەت، بڕیارى دامەزراندن بۆ زیندانییە سیاسییەکان دەردەکرێت، کاکە حەمە لەگەڵ مامۆستا (هۆشمەندى) براى (شەهید ئازاد هەورامى) دواى ئازاد بوونیان لە زیدانى ئەبووغرێب بە فەرمانبەر لە (بەڕێوبەرایەتى گشتى پەروەردەى هەولێر) دادەمەزرێت و تاکو دەبێتە پێشمەرگە بەردەوام دەبێت لە کارکردن لەم بەڕێوبەرایەتییە.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

هەر سەبارەت بەوکەسەى کە خیانەتى لە کۆمەڵە کرد و بەشێکى زۆرى ڕێکخستنەکانى کۆمەڵەى لە هەولێر ئاشکراکرد و ناوەکانى دابوو بە دەزگا ئەمنىیەکانى بەعس لە هەولێر، بە چەند ساڵێک دواى ئەم ڕووداوە، ئەم کەسە بەسەردان دەچێتە یەکێک لە گوندەکان، لەوکاتەشدا (شەهید ڕێباز) و پۆلێک لە پێشمەرگە لە گەڕان و جەولەى گوندەکاندا دەبن و بە ڕێکەوت سەردانى ئەم گوندەش دەکەن، کاتێک (شەهید ڕێباز) لە گوندەکە چاوى بەم کەسە دەکەوێت، یەکسەر دەستگیرى دەکات، دواتر لە تۆڵەى شەهیدانى زیندان، بە سزاى گەل دەگەیەنرێت.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

== '''پەیوەندیکردن بە هێزى پێشمەرگەى کوردستان''' ==
لە ساڵى ١٩٨٢، لەگەڵ کچى بنەماڵەیەکى دێرین و دیارى [[ھەولێر|شاری هەولێر]]، بە ناوى (بەدریە عەبدلواحید جمعە [[عەبدوڵڵا ناڵبەند]]) هاوسەرگیرى دەکات، و دە بێتە ئاوەڵزاواى هەڤاڵ (کانەبى گەورە) کە فەرماندەیەکى سەربازى و لێپرسراوى مەکتەبی عەسکەرى ([[حیزبی شیوعیی عێراقی|حیزبى شوعى عراقى]]) بووە لە شاخ، بە چەند ڕۆژێک دواى هاوسەرگیریکردنى لە لایەن ڕێکخستنە نهێنییەکانى [[ھەولێر|هەولێرى]] کۆمەڵەوە ئاگادار دەکرێتەوە، کە دوبارە فەرمانى دەستگیرکردنى بۆ دەرچووە، بۆیە دەردەچێت بۆ شاخ و دەبێتە [[پێشمەرگە]]، لە شاخ دەکرێتە (ڕابەرى سیاسى) کەرتی ٣ی تیپى ٨٣ى هەورێ، کە بە (قوەى خۆشناوەتى) ناسرابوو، (ملازم خولە)ش فەرماندەى تەواوى هێزەکە دەبێت و بارەگای ئەو هێزەش لە (بالیسان) دەبێت و سنورى چالاکییەکانیان تەواوى پارێزگاى هەولێرى دەگرتەوە.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; هەر لەو ماوەیەدا لەسەرداواى هەڤاڵ ([[جەلال تاڵەبانی|مام جەلال]])، هێزەکەیان وەک (هێزى پشتیوانى) دەچێتە ناوچەى دۆڵەتووى بنارى قەندیل، بەشداردەبێت لە ئۆپەراسیۆنی(هێزی پشتیوانی) لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان بۆ بەهێزکردنی هێلى بەرگری هێزەکانی (حزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران). هەر لەم ماوەیەشدا بۆ یەکەمجار لە نزیکەوە بە هەڤاڵ ([[جەلال تاڵەبانی|مام جەلال]]) ئاشنا دەبێت، کە لەگەڵ (شەهید رێباز) لەلایەن هەڤاڵ ([[جەلال تاڵەبانی|مام جەلال]])ـەوە پێشوازییان لێدەکرێت و دواتر بە (عەبدولرەحمان قاسملو)یان ئاشنا دەکات. هەر لەو ماوەیەدا لەگەڵ (شەهید ڕێباز) سەردانى ([[ھەژار|هەژار موکریانى]]) شاعیر دەکەن. بەڵام دوا چەند مانگێک مانەوە لە شاخ ئاگادار دەکرێتەوە، کە فەرمانى دەستگیرکردنەکە بۆ (محەمەد عوسمان) ناوێکیتر بووە کە لە ڕێکخستنەکانى ([[حیزبی شیوعیی عێراقی|حیزبى شوعى عێراقى]]) کاریکردووە، بۆیە دەتوانێت بگەڕێتەوە بۆ شار و لە خەباتى نهێنى و لە ڕیزى ڕێکخستنە نهێنییەکانى [[کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان|کۆمەڵە]] لە [[ھەولێر|هەولێر]] بەردەوام بێت.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

دواتر  لە ساڵی ١٩٨٥ دووبارە بە هۆى ئاشکرابوونى بەشێک لە ڕێکخستنەکانى [[کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان|کۆمەڵە]]، لەلایەن ئەمنی هەولێرەوە فەرمانى دەستگیرکردنى بۆ دەردەکرێت، بۆ یە دواى ئاگادارکردنەوەى لە لایەن ڕێکخستنەکانى هەولێر، بڕیار دەدات بچێتە شاخ و لە ڕیزەکانى [[پێشمەرگە|هێزى پێشمەرگە]] درێژە بە خەبات بدات. بۆیە پەیوەندی بە مەڵبەندى ٣ پێشمەرگایەتى هەولێر و ڕێکخراوى [[کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان|کۆمەڵەى ڕەنجدەرانى کوردستان]] لە ناوچەى ([[سوسێ]]) دەکات.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; 

لە شاخ دەکرێتە لێپرسراوى کۆمەڵایتى سنورى تیپى ٨٥ى بەڕانەتى و بەشدارى لە چەندین نەبەردى و شەڕى قارەمانانەى بەرگرى لە ناوچەکانى سنورى تیپى ٨٥ى بەڕانەتى کردووە لە کاتى هێرش و پەلامارەکانى دوژمن بۆ ناوچەکە. هەروەها لەگەڵ (شەهید شاخەوان، قادر قەرەچوغ و عەبدوڵڵا توفیق) ئیدارەى زۆرینەى شەرەکانى ئەم سنورەیان داوە، دواى ماوەیەک لە شاخ، حێزانەکەشى دێنە لاى و تاکو [[شاڵاوی ئەنفال|شاڵاوەکانى ئەنفال]] لە گوندى ([[سوسێ]]) نیشتەجێ دەبن، لە مانگى کانونى یەکەمى ساڵى ١٩٨٦ لە شاخ کوڕێکى دەبێت، ناوى دەنێت (کۆڕەک)، وەک کورتکراوەى ([[کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان|کۆمەڵەى ڕەنجدەرانى کوردستان]])، بەڵام بە هۆکارى ئەوەى کە بگەڕێتەوە شار، وەک ناوێکى قەدەغەکراو بۆ دواڕۆژ حکومەتى بەعس گرفتى بۆ دروستدەکات، بۆیە ناوەکەى دەگۆڕن بە (دانا).&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

تاکو دواى کۆتایی هاتنى ([[شەڕی ئێران و عێراق|جەنگى عێراق و ئێران]]) و دەستپێکردنى هێرشەکانى سوپاى عێراق، بە هاوکارى جاشەکان، بۆ سەر ناوچەکانى هێزى [[پێشمەرگە]] و دەستپێکردنى پڕۆسەکانى [[شاڵاوی ئەنفال|ئەنفال]] و کیمیابارانکردنى گوند و ناوچەکانى کوردستان لە خەباتى  [[پێشمەرگە|پێشمەرگایەتى]] بەردەوام دەبێت، لەگەڵ هاتنى سوپاى عێراق بۆ ناوچە شاخاوییەکانى کوردستان و سنورى مەڵبەندى سێى هەولێر و کیمیابارانکردنى گوند و ناوچەکانى ئەو سنورە، بە فەرمانى سەرکردایەتى [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|یەکێتى]]، هێزى پێشمەرگەى کوردستان لە ساڵى ١٩٨٨ ناوچەکە چۆڵ دەکەن و دەکشێنەوە بۆ ناو خاکى [[ئێران]]. &lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=قاسم |یەکەم=حاکم |ڕێکەوت=١٩٩٦ |سەردێڕ=یەکێتى نیشتیمانى کوردستان و سەرکردایەتیکردنى ڕاپەڕین و ئازادکردنى هەولێ |ناونیشان=https://knwe.org/KU/Archive |journal=کوردستانى نوێ |پەڕەکان=ل. ٨-٩}}&lt;/ref&gt;

بۆیە بەر لە کشانەوەى [[پێشمەرگە|هێزى پێشمەرگەى کوردستان]]، خێزان و مندڵەکانى دەنێرێتەوە شارى [[ھەولێر|هەولێر]] و بۆ ماوەى ساڵێک و شەش مانگ لەگەڵ هێزى پێشمەرگەى کوردستان، وەک پەنابەرى سیاسى لە شارەکانى [[سەقز]] و [[شنۆ]] لە وڵاتى [[ئێران]] دەمێنێتەوە، دواى دەرکردنى لێبوردنى گشتى لە لایەن حکومەتى عێراقەوە، بە چەند مانگێک بەر لە جەنگى [[کووەیت|کوێت]] و دەستپێکردنى [[ڕاپەڕینی ١٩٩١|ڕاپەڕینە مەزنەکەى بەهارى ١٩٩١]]، درێژکردنەوەى ئەم لێبوردنە گشتییە بۆ چەند جارێک لەلایەن حکومەتی عێراقییەوە. [[نەوشیروان مستەفا|نەوشێروان مستەفا]]، داوا لە هێزى پێشمەرگەى کوردستان (یەکێتى)دەکات، ئەو پێشمەرگانەى کە ئاوارەى [[ئێران]] ببوون، بەهۆى بارودۆخى خراپى دارایی یەکێتى، چیتر ناتوانین هاریکارى بەردەوامى هێزى پێشمەرگە بکەین و بە گونجاویشى نازانین کە بۆ دابینکردنى بژێوى ژیانیان پێشمەرگەکان کرێکارى بکەن، بۆیە پێمان باشە کە بەشێکى زۆرتان سود لەم لێبوردنى گشتییەى حکومەتى عێراقى وەربگرن و بگەڕێنەوە بۆ کوردستان و پەیوەندى بە ڕێکخستنە نهێنییەکانى ناو شارەکانەوە بکەن و لە خەباتى نهێنى بەردەوام بن، یاخود ئەوانەى دەیانەوێت بچنە [[ئەورووپا|ئەوروپا]] ئەوا بڕێک هاوکارى مادیان پێشکەش دەکەین. بۆیە لەسەر داواى نەوشێروان مستەفا، کە ئەوکات جێگرى سکۆتێرى گشتى (ى.ن.ک) بوو، بە چەند مانگێک بەر لە ڕاپەڕین لەگەڵ کۆمەڵێک پێشمەرگەیتر دەگەڕێنەوە شارى هەولێر، دواى ماوەیەکى کەم پەیوەندى بە ڕێکخستنە نهێنییەکانى ناو شارى هەولێر دەکاتەوە.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

بە ماوەی چەند هەفتەیەک دواى گەڕانەوەى بۆ شارى [[ھەولێر|هەولێر]] لە لایەن هەندێک لە کوڕەکانى یەکێک لەو بنەماڵانەى ([[دەربەندی گۆمی|گوندى دەربەندى گۆم]])، کە پەیوەندییان لەگەڵ حکوومەتى [[بەعسیزم|بەعس]] دروستکردبوو و فەوجێک (جاشیان) دامەزراندبوو. هەوڵى دەستگیر کردنى (کاکە حەمە) دەدەن، دەڵێن: ڕاستە حکومەت لە پێشمەرگە موخەڕیبەکان خۆش بووە و لێبوردنى گشتى بۆ دەرکردوون، بەڵام ئێمە وەک خەڵکى گوند و عەشیرەت لێی خۆشنابین و دەستگیرى دەکەین. بەڵام خزمانى عەشیرەتى سیان و خەڵکى گوندى [[دەربەندی گۆمی|دەربەندى گۆم]]، ڕێگرى لە کوڕانى ئەم بنەماڵە جاشە و هێزەکەیان دەکەن، بە توندى ڕووبەڕوویان دەبنەوە و سەرکۆنەیان دەکەن و ڕێگە بە دەستگیرکردنى (کاکە حەمە) نادەن. بە چەند مانگێک دواى ئەو ڕووداوە، [[ڕاپەڕینی ١٩٩١|ڕاپەڕین]] ڕوودەدات.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== '''بەشداریکردن لە ڕاپەڕین و دروستکردنى شانە چەکدارەکانى بروسک''' ==
بەر لە دەستپێکردنى [[ڕاپەڕینی ١٩٩١|ڕاپەڕینە مەزنەکەى بەهارى ١٩٩١]]، لە گەڵ ئەندامانیترى ڕێکخستنە نهێنییەکانى شارى هەولێر ئامادەکارى تەواو دەکەن و هێزى چەکدارى دروست دەکەن، لەڕیزی (شانە چەکدارەکانی بروسک) لەگەڵ (شەهید شێخ تاریق) بەشداری لە ڕاپەڕین دەکات، و لێپرسراوی ڕەتڵی یەکی شانە چەکدارەکان بووە و شانبەشانی (بەتالیۆنی هەشتی شەهید مەلا سڵێمان) بەشداری لە شەڕەکانی ناو [[ھەولێر|شاری هەولێر]] و مەعسەکەر و ئازادکردنی [[گوێڕ]] دەکات.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

لە دوای [[ڕاپەڕینی ١٩٩١|ڕاپەڕین]]، پێشنیارى چەندین پۆستى سیاسى و سەربازى و ئەمنى و ئیدارى بۆ دەکرێت، وەک: ( ڕابەرى سیاسى لیواى تایبەتى هێز پێشمەرگە)، (لێپرسراوى بەشى تەوجیهى سیاسى لە ئاسایشى گشتی هەولێر)، (لێپرسراوى گومرگى مجێسەر لە ناوچەى برادۆست)، بەڵام کاکە حەمە، ئارەزوو دەکات لە بوارى ڕێکخستن درێژە بە خەبات و کارکردن بدات، بۆیە دەگەڕێتەوە وەزارەتى پەروەردە و وەک (بەڕێوبەرى خۆیەتى) و (لێپرسراوى ڕێکخستنەکانى وەزارەتى پەروەردە) درێژە بە کارکردن دەدات.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=٢٠٢٦ |سەردێڕ=کاکە حەمە (محەمەد عثمان على ئاغا) |journal=کرۆنۆلۆژیاى ئەرشیفى کەسى،}}&lt;/ref&gt;

لە دوای ڕاپەڕینەوە تاکو ئێستا لە بواری ڕێکخستن لە سنووری مەڵبەندی ٣ی ڕێکخستنی هەولێر کاردەکات و دوا پلەی کارگێڕ مەڵبەند و ڕاوێژکاری باڵای لێپرسراوی مەڵبەندی سێی هەولێر بووە. هەروەها بۆ ماوەی ٢٠ ساڵ، لە ساڵى ٢٠٠٣ تاکو ٢٠٢٣، لێپرسراوی نوسینگەی ڕێکخستنی مەڵبەندی سێی هەولێر بووە.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

لە لایەکیتر لە ساڵى ٢٠٠٠ لەسەر داواى مەکتەبى ڕێکخراوە دیموکراتییەکانى ([[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|ی.ن.ک]])، لەگەڵ چەند هاوڕێیەک، (یەکێتی فەرمانبەرانی کوردستان) لە [[سلێمانی|سلێمانى]] دادەمەزرێنن و دەبێتە ئەندامی دەستەی دامەزرێنەر و ئەندامی دەستەی باڵای (یەکێتی فەرمانبەرانی کوردستان) و تاکو ساڵی ٢٠١٠ سەرۆکایەتى لقی هەولێرى ئەو ڕێکخراوەى کردووە.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

لە ساڵى ٢٠٠٣ بەر لە [[شەڕی عێراق|پڕۆسەى ئازادکردنى عێراق]]، لەلایەن [[ھێزەکانی ھاوپەیمانان لە عێراق|هێزەکانى هاوپەیمانانەوە]]، لەسەر داواى هەڤاڵان (شاخەوان عەباس و بوڕهانى سەعید سۆفى)، هێزێکى سەربازى دروستدەکات، کە لە نزیکەى ٢٠٠ پێشمەرگەى خەڵکى [[ناحیەی کەندێناوە|ناوچەى کەندێناوە]] پێکهاتبوو بۆ بە شداریکردن لە ئازادکردنى گوندەکانى ناوچەى [[دیبەگە]] و [[سەرگەڕان]]، بەڵام دواتر هێزەکە نەیتوانى بەشدار بێت لە ئازادکردنى ناوچەکە، بە هۆى ڕێککەوتنى سیاسی نێوان [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|یەکێتى نیشتیمانى کوردستان]] و [[پارتی دیموکراتی کوردستان|پارتى دیموکراتى کوردستان]] لەسەر دابەشکردنى سنورى ناوچە دابڕێنراوەکان، بەپێى ئەو ڕێککەوتنەش ئەو ناوچەیە دەبێتە ناوچەى هێزەکانى [[پارتی دیموکراتی کوردستان|پارتى دیموکراتى کوردستان]]. بۆیە لەسەر داواى هەڤاڵان (شاخەوان عەباس و بوڕهان سەعید سۆفى) هێزەکە هەڵوەشێنراویەوە، دواتر کاکە حەمە، وەک لێپرسراوی نوسینگەی ڕێکخستنی مەڵبەندی ٣ى هەولێر دەستبەکار دەبێتەوە.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

لە تەقینەوە تیرۆریستیەکەی ١ی شوباتی ساڵی ٢٠٠٤ی مەڵبەندی ٣ی هەولێردا، بە سەختی بریندار دەبێت و گورچیلەیەکی لە دەستدەدات.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

هەروەها لە ساڵى ٢٠٠٩ـەوە بۆ ماوەى پێنج ساڵ لێپرسراوی لیژنەی هەماهەنگی نێوان (حیزب و حکومەت) و سەرپەرشتیاری ئەندامانى سێکتەرى حکومى یەکێتى نیشتیمانى کوردستان بووە، لە هەولێر.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

کاکە حەمە، دواى خەباتێکى دوور و درێژ لە ساڵى ٢٠١١ بە پلەی عەمید لە هێزەکانی پێشمەرگەی کوردستان خانەنشین دەکرێت.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

دواى نیو سەدە کارکردن لە بوارى ڕێکخستن، کاکە حەمە، بۆیەکەمجار لە ساڵى ٢٠٢٣، بە پاساوی کردنی بە ڕاوێژکاری باڵای مەڵبەندی سێی هەولێر، لە ڕێکخستن دادەبڕێنرێت.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

بەڵام تاکو ئێستا لە خەباتى سیاسى و کارى حیزبى بەردەوامە لە ڕیزەکانی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|یەکێتى نیشتیمانى کوردستان]].&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

== '''ئەندامییەتى لە ڕێکخراو و کۆمەڵەکان''' ==
ئەندامى یەکێتی فەرمانبەرانی کوردستانە.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

ئەندامی کۆمەڵەی کەمئەندامبوانی سەنگەرە.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

ئەندامی کۆمەڵەی زیندانیانی سیاسیى کوردستانە.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

ئەندامی کۆمەڵەی پێشمەرگە دێرینەکانی یەکێتی نیشتیمانی کوردستانه.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

ئەندامی کۆمەڵەی پێشمەرگە دێرینەکانی کوردستانه.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

&lt;references responsive=&quot;0&quot;&gt;&lt;/references&gt;
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|عێراق|کوردستان|سیاسەت}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}}
[[پۆل:سیاسییەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:یەکێتى نیشتیمانى کوردستان]]
[[پۆل:کورد]]
[[پۆل:پێشمەرگە]]
[[پۆل:شۆڕشگێڕە کوردەکان]]
[[پۆل:زیندانی سیاسی]]</text>
      <sha1>dfdryxotzez6qpir8785wfw8hdl9spr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1693984</id>
      <parentid>1693755</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T20:07:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1693984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50891" sha1="j1nec9ogzes72c2xmwtf3frovi22c6w" xml:space="preserve">{{سخ|بێبایەخ}}
= '''کاکە حەمە''' =
{{زانیاریدانی کەسایەتی|وێنە=(محەمەد عوسمان عەلى ئاغا ( کاکە حەمە.jpg|قەبارەی وێنە=|ناوی_خۆماڵی=|ڕێکەوتی لەدایکبوون=1ى تەمموزى 1952|شوێنی لەدایکبوون=[[دەربەندی گۆمی]]، [[ھەرێمی کوردستان]]، [[عێراق]]|نەتەوە=[[کورد]]|ناوەکانی تر=کاکە حەمەى ڕێکخستن، حەماغا|نەژاد=[[کورد]]|ڕادەی خوێندەواری=|پیشە=سیاسەتوان و کەسایەتى کۆمەڵایەتى|ساڵانی چالاکی=١٩٦٩-١٩٧٥ دەستپێکى خەبات
١٩٧٥-تا ئێستا [[پەڕگە:Flag of PUK.png|22px]] [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]]|حیزب=[[پەڕگە:Flag of PUK.png|22px]] [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]]|ھاوسەر=بدریە عبدالواحید جمعە عبداللە|منداڵەکان=ڕۆژان، ژیان، دانا، ڕابەر، لاجان|دایک و باوک=عوسمانى عەلى ئاغاى سیانان، هەمین مەولود|name=(مـحـمـد عـثمـان عـلـی ئـاغـا)

کـاکـە حەمە|ناوبانگ=|پێشگری ڕێزلێنان=سیاسەتوان، پێشمەرگەى دێرین، زیندانى سیاسى، کەمئەندامى سەنگەر|لێدوانی وێنە=جێگری ئەنجومەنی پشتیوانی هەولێر|پاشگری ڕێزلێنان=}}
[[پەڕگە:خوێندنەوەى بەیان نامەى ١١ى ئازارى.jpg|وێنۆک|339x339پیکسڵ|خوێندنەوەى بەیاننامەى [[ڕێکەوتننامەی ١١ی ئازار|ڕێککەوتننامەى ١١ى ئازارى ١٩٧٠]]، گۆڕەپانى (کۆترى سەلام/هەولێر)، کاکە حەمە (محمد عثمان عەلى ئاغا) لەگەڵ سەرکردەى خوالێخۆشبوو مام قادر شۆڕش. لە ڕاستەوە (عزەت جەمال کۆیی، سەرکردە مام قادر شۆڕش، [[کاکە حەمە (محمد عثمان على ئاغا)|کاکە حەمە]] (گەنجەکەى دواوە کاکە حەمەیە کە لە ساڵی ١٩٦٩ لە تەمەنی ١٧ ساڵییەوە دەستى بە خەباتى سیاسى کردووە)، حەسەن ئەحمەد.]]
محەمەد عوسمان عەلی خضر قادر ئاغا (کاکە حەمە)'''،''' (''بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: محمد عثمان علي اغا)، (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Mohammed Othman Ali Agha'')، ''(بە[[لاتینی]]: Mihemed Osman Elî Ağa'')،ناسراوە بە (کاکە حەمەى ڕێکخستن، کاکە حەمە سیان، حەماغا)&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=قاسم |یەکەم=حاکم |ڕێکەوت=١٩٩٤ |سەردێڕ=شۆڕشگێڕانى کۆمەڵە و خەباتى شار و زیدان و شاخ |ناونیشان=https://knwe.org/KU/Archive |journal=کوردستانى نوێ |پەڕەکان=ل. ١٣}}&lt;/ref&gt;، لە ساڵی ١٩٥٢ لە گوندی ([[دەربەندی گۆمی|دەربەندی گۆمی سیانان]]) لە دایک بووە، کوڕى (عوسمانى عەلى ئاغاى [[دەربەندی گۆمی|دەربەندى گۆمە]])، کە لە نێو سیاناندا بە بنەماڵەى ([[بنەماڵەى حەماغاییەکان (حەماغایی)|حەماغایی]]) ناسراون. دایکیشى ناوى (هەمین مەولودە) لە عەشیرەتى (هۆرمزیارە) و خەڵکى گوندى ([[قورشاغلو]])ى دەشتى هەولێرە.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=کاکە سوور |یەکەم=فوئاد |ڕێکەوت=١٩٩٣ |سەردێڕ=پڕۆسەى تەعریب و بنەماڵەکانى دیارەکانى کەندێناوە |ناونیشان=https://knwe.org/KU/Archive |journal=کوردستانى نوێ |پەڕەکان=ل.١٢.}}&lt;/ref&gt;

هەر لە گوندى ([[دەربەندی گۆمی|دەربەندى گۆم]]) دەست بە خوێندنى سەرەتایی دەکات و لە خوێندنگەى گوندەکە ئەم قۆناغەى خوێندن تەواو دەکات.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== '''دەسپێکى خەباتى سیاسى''' ==
بەهۆى هاتنە سەر دەسەڵاتى [[حیزبی بەعسی عێراق|حیزبى بەعس]] و هێرشى (حەرەس قەومییەکان)، بۆ سەر گوند و ناوچە کوردییەکان، بە مەبەستى جێبەجێکردنى سیاسەتى تەعریب و گۆڕینى دیمۆگرافى، لە ساڵى ١٩٦٣ گوندەکەیان دەسوتێنرێت و دیوەخانى (عەلى ئاغاى) باپیرى و تەواوى ماڵ و موڵک و مەڕو ماڵاتەکەیان دەخرێتە ژێر چەپۆکى (خێڵە عەرەبە گەڕۆکەکان) و تاڵاندەکرێت و سێ لە هاوڵاتییانى دانیشتووى گوندەکەشییان شەهید دەکرێت، ئینجا هەرچى پیر و پەککەوتە و گەنج و پیاوى گوندەکەش هەیە ڕاپێچى گرتوخانەى (موسەیەب) دەکرێن. ئەوانەى توانیبوویان لەو ڕەشبگیری و ڕەشەکوژییەى گوندەکە ڕزگاریان بێت، بە تایبەت ژن و منداڵەکان ڕوو لە [[ھەولێر|شارى هەولێر]] دەکەن، خەڵکە گیراوەکەش دواتر بە مەرجى ئەوەى کە ناوچەکە چۆڵ بکەن و نەگەڕێنەوە ئازاد دکرێن،&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; بۆیە (کاکە حەمە) لەگەڵ بنەماڵەکەى کۆچ دەکەن بۆ گوندى ([[قورشاغلو]])ى هەوارگەى دایکیان، دواى چەند ساڵێک و دوورکەوتنەوەى [[حیزبی بەعسی عێراق|بەعسییەکان]] لە دەسەڵات و لە ساڵى ١٩٦٧ دووبارە بنەماڵەکەیان دەگەڕێنەوە بۆ گوندى [[دەربەندی گۆمی|دەربەندى گۆم]] و گوندەکە ئاوەدان دەکەنەوە.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

بەڵام دواى گەڕانەوەیان بۆ گوندەکە، بۆ خوێندنى ناوەندى دەچێتە شارۆچکەى [[دیبەگە]] و دواى ماوەیەکى کەم (عوسمانى عەلى ئاغا)ی باوکى کۆچى دوایی دەکات.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

بە هۆى ئەو کارەسات و ڕەشەکوژیی و زیندانیکردنە و تاڵانکردنەى بەسەر بنەماڵەکەی و خەڵکى گوندەکەیان هات لە لایەن [[حیزبی بەعسی عێراق|دەسەڵاتى بەعسییەکانەوە]]، لە شارۆچکەى [[دیبەگە]] تێکەڵ بە خەباتى سیاسى و کوردایەتى دەبێت و لە ساڵى ١٩٦٩ لە ڕێگەى (قاسم عەزیزە)وە، پەیوەندى بە یەکێتى قوتابیانى کوردستانەوە دەکات، سەربارى بچوکى تەمەنى بەڵام یەکێک بووە لە قوتابییە هەرە وریا و چالاکەکان و لە زۆرینەى چالاکییە سیاسییەکانى ئەو کات بەشداریکردووە و ڕۆڵى هەبووە لە ڕێکخستنى چالاکییەکان، دواتر پەیوەندی بە هێزی قوتابیانەوە دەکات و لە (سەربازگەى قوتابیان/معسکر طلبة) لە ([[قەڵادزێ|شارۆچکەى قەڵادزێ]]) بۆماوەی ساڵێک پەروەردەى سەربازى وەردەگرێت و پاش تکچوونى پەیوەندییەکانى کورد و حکومەتى بەعس، لە ساڵى ١٩٧٤ پەیوەندى بە هێزى پێشمەرگەى کوردستانەوە دەکات و لە (بەتالیۆنى ئاسۆس) لە ناوچەى (کوزینە) دەبێتە پێشمەرگە، دواى هەرەسهێنانى [[شۆڕشی ئەیلوول|شۆڕشى ئەیلول،]] لە ساڵی ١٩٧٥لەگەڵ پێشمەرگەکانیتری بەتالیۆنەکەیان ئاوارەى ئێران دەبێت و دواى چەند مانگێک مانەوە لە ئێران و گۆڕانى بارودۆخەکە، بە ئاواتى هەڵگیرسانەوەى شۆڕشێکى نوێ، دووبارە دەگەڕێتەوە کوردستان.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== '''&lt;sub&gt;قۆناغى دووەمى خەبات و تێکۆشان لە ڕیزى (ى.ن.ک.) لە ڕێگەى (کۆمەڵەى ڕەنجدەرانى کوردستان)ـەوە&lt;/sub&gt;''' ==
دواى گەڕانەوەى بۆ کوردستان، کە بەهۆى پێشمەرگایەتى و شۆڕشەوە ئاوارەى ئێران ببو، بە مەبەستى درێژەدان بە خوێندنى ئامادەیی ڕوو لە [[ھەولێر|شارى هەولێر]] دەکات. چونکە دواى هەرەسى شۆڕش دوبارە گوندەکەیان ([[دەربەندی گۆمی|دەربەندى گۆم]]) لە لایەن دەسەڵاتى بەعسەوە، خاپور دەکرێت و خەڵکەکەى دەردەکرێن و بە زۆرەملێ ئاوارەى شارى هەولێر دەکرێنن، دواتر عەرەبى هاوردە لە گوندەکە جێگریر دەکرێت.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=قاسم |یەکەم=حاکم |ڕێکەوت=١٩٩٥ |سەردێڕ=کۆمەڵە و خەباتى نهێنى و زیندان |ناونیشان=https://knwe.org/KU/Archive |journal=کوردستانى نوێ |پەڕەکان=ل. ١٠}}&lt;/ref&gt;

لە شارى هەولێر، بە ئومێدى یەکگرتنەوەى لەگەڵ شۆڕشگێڕان و دووبارە ڕێکخستنەوەیان و هەڵگیرسانى شۆڕشێکى نوێ دژ بە بەعس، لە ساڵی ١٩٧٥ لە ڕێگەى شەهید (عەلى ساڵح قادر)ـەوە پەیوەندى بە ڕێکخراوى نهێنى ([[کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان|کۆمەڵە]])وە دەکات و کاری سیاسی و خەباتی نهێنی لە ڕیزەکانی ([[کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان|کۆمەڵەى ڕەنجدەرانى کوردستان]])ـەوە دەستپێکردووە، کە ئەم ڕێکخراوە بووە هەوێنى لە دایک بوون و بەهێز بوونى ([[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|یەکێتى نیشتیمانى کوردستان]])، شەهید (عەلى ساڵح) داوا لە (کاکە حەمە) دەکات لە دامەزراندنەوەى ڕێکخستنەکانى هەولێر هاوکاریبکات، ئەویش نازناوى (کاکە حەمە) وەک ناوى نێھنى بۆخۆى هەڵدەبژێرێت و لە کۆمیتەى هەرێمەکان دەبێتە ئەندامى لیژنە و سەرپەرشتى دامەزراندنەوەى بەشێکی فراوانی ڕێکخستنەکانى [[ھەولێر|هەولێری]] کردووە و بەهۆى ئەزموون و شارەزاییەوە لە ماوەیەکى کەمدا ڕێکخستنێکى فراوانیان لە شارەکە دامەزراندووە، کە چەندین بنەماڵە و پێشمەرگە و شەهیدى قارەمانى شۆڕشى نوێ لە ڕیزەکانى [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|یەکێتى نیشتیانى کوردستانەوە]]، لە ڕێگەى (کاکە حەمە)وە پەیوەندىان بە ڕێکخستنەکانى ([[کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان|کۆمەڵەى ڕەنجدەران]])ـەوە کردووە و بەهۆى کاکە حەمەوە لە لایەن (شەهید عەلى سالح و ڕێکخراوى نهێنى کۆمەڵەوە) پەسند دەکرێن کە لە ڕیزى ڕێکخستنە نهێنییەکانى هەولێر کار بکەن، کە (شەهید ڕێباز، شەهید مەلا سلێمان و شەهید مامۆستا شەوقى عەباس و شەهید عەبدوڵڵاى مەلا قادر و تەلعەت خدر سەیفەدین، بوڕهان سەعید سۆفى) لە دیارترین ئەو ناوانەن کە لە ڕێگەى کاکە حەمەوە پەیوەندییان بە [[کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان|کۆمەڵەى ڕەنجدەرانەوە]] کردووە، هەرووها (شەهید ڕێباز و تەلعەت خدر) لە لیژنەی هەرێمەکان لەگەڵ کاکە حەمە دەستبەکار بوون و کاریانکردووە.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

هەر لەو بارەیەوە (شەهید ڕێباز)، لە کتێبى قەندیل بەغداى هەژاند ئاماژە بەوە دەکات، دواى گەڕانەوى زۆرێک لە شۆڕشگێران لە ئێران بە ئومێدى شۆڕشێکى نوێ، لەگەڵ (محەمەد عوسمان و تەلعەت خدر)، دەستمان بە دامەزراندنەوەى ڕێکخستنەکانى هەولێر کرد و پەیوەندیمان بە برادان کردەوە، بۆ دووبارە بنیاتنانەوەى ڕێکخستنەکان بە ئومێدى شۆڕشێکى نوێ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=شەهید ڕێباز|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2012/63726.PDF?ver=131683866350000000|سەردێڕ=قەندیل بەغداى هەژاند.|بڵاوکەرەوە=زنجیرە بڵاوکراوەکانى بنکەى ڕۆشنبیرى شەهید|ساڵ=١٩٩٣|شوێن=سلێمانى|پەڕە=ل. ٥٥.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=عەبدولقادر|یەکەم=فەرەیدون|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2012/63726.PDF?ver=131683866350000000|سەردێڕ=هەڵۆ سوورەکانی قەندیل|بڵاوکەرەوە=چاپخانەی سەردەم|ساڵ=٢٠١٧|شوێن=سلێمانى}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:کەرتى_٣ی_تیپى_٨٣ى_هەورێ،_ساڵی_١٩٨٢،_لە_دۆڵە_توی_بناری_قەندیل_(کاکە_حەمە).jpg|وێنۆک|619x619px|هەندێک لە پێشمەرگەکانى گوندى دەربەندى گۆم، لە کەرتی ٣ی تیپى ٨٣ى هەورێ، ساڵی ١٩٨٢، لە دۆڵە توی بناری قەندیل، کاتی گەڕانەوە لە ئۆپەراسیۆنى هێزى پشتیوانى بۆ بەرگری کردن لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان، وەستاوەکان لای ڕاستەوە (مشیر ئیسماعیل قادر، بورهان سەعید سۆفی، کاکە حەمە، شەهید مەلا سلێمان سلێمانی،  شەهید تەحسین عوسمان دیبەگەیی، مەجید سۆفی   دانیشتوەکان لە ڕاستەوە (شەهید تەنیا، بەشدار برای شەهید جوامێر، مام پۆڵ).]]
[[پەڕگە:تیپى ٨٣ى هەورێ، ١٩٨٢، دۆڵەتوى بنارى قەند یل، بوڕهانى سەعید سۆفى، شەهید مەلا سلێمان، کاکە حەمە و مەجید سۆفى.jpg|ناوەڕاست|کەرتی ٣ی تیپى ٨٣ى هەورێ، ١٩٨٢، دۆڵە توی بناری قەندیل، کاتی گەڕانەوە لە ئۆپەراسیۆنى هێزى پشتیوانى بۆ بەرگری کردن لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان، (بوڕهانی سەعید سۆفى، شەهید مەلا سلێمان، کاکە حەمە ) و دانیشتووەکە (مەجید سۆفى)|چوارچێوە]]


== '''قۆناغى زیندان و دەستگیرکردنى ئەندامانى (کۆمەڵەى ڕەنجدەرانى کوردستان)''' ==
لە ٥/١١/ ١٩٧٧ بە هۆی ئاشکرابوونى ڕێکخستنەکانی کۆمەڵە لە هەولێر، لە کاتژمێر (١) دوای نیوەڕۆ لەلایەن دەزگا داپڵۆسێنەرەکانى ئەمنى هەولێرى حکومەتى بەعس، (کاکە حەمە) لەگەڵ کۆمەڵێک لە ئەندامانى ڕێکخستنە نهێنییەکانى ([[کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان|کۆمەڵە]]) لە شارى هەولێرى دەستگیر دەکرێن، کە پێکهاتبوون لە هەڤاڵان ( عەبدوڵڵا ڕەسول &quot;کاک کۆسرەت&quot;، محەمەد زەنگەنە، قاسم عزیز، تەلعەت خدر، خالید هەرکی، هادی کارگەی جگەرە، حسن خدر و هەندێ‌ لە هەڤاڵانیتر.....)، هەر لە هەمانکاتدا هەریەک لە هەڤاڵان (شەهید شاخەوان عەباس، شەهید ڕێباز، شەهید محمد عەجەم و شەهید خالید سابیر) دەرباز بوون لە دەستگیرکردن و بوون بە پێشمەرگە.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; هەروەها (شەهید عەلى ساڵح قادر)، کە ئەوکات لێپرسراوى ڕێکخستنەکانى دەوروبەرى هەولێرى کۆمەڵە بوو، بە چەند مانگێک بەر لە ئاشکرابوونى بەشێک لە ڕێکخستنەکانى کۆمەڵە لە هەولێر، دەردەچێت و دەبێتە پێشمەرگە. چونکە لە ڕێکخستنى یەکێک لە گوندەکانى دەوروبەرى هەولێر، بە ڕاپۆرتێک کاکە حەمە ئاگاداردەکرێتەوە کە هەندێک کەسى دەرەوەى ڕێکخستنەکانى کۆمەڵە، باسیان لە جوڵە و سەردانەکانى (عەلى ساڵح) کردووە وەک ئەندامى کۆمەڵە، دواتر (کاکە حەمە)، (شەهید عەلى ساڵح) لە زانیارییەکانى نێو ڕاپۆرتەکە ئاگاداردەکاتەوە، ئەویش زانیارى و سەردانى کەسایەتییەکانى نێو راپۆرتەکەى پشتڕاست دەکاتەوە و دەڵێت: &quot;مادەم ئەو کەسانە زانیتیان کە من سەر بە کۆمەڵەم، کەواتە ئاشکرا بوومە و مانەوە بۆمن باش نییە و بەر لەوەى زانیارییەکان بگاتە دەست (ئەمنى بەعس) دەردەچم و دەبم بە پێشمەرگە.&quot; بۆیە لەکاتى ئاشکرابوونى ڕێکخستنەکانى کۆمەڵە، ئەو لەناو هەولێر نابێت و بۆتە پێشمەرگە.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

دوای ئاشکرابوون و دەستگیرکردنى ئەندامانى ([[کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان|کۆمەڵە]])، هەڤاڵ [[جەلال تاڵەبانی|مام جەلال تاڵەبانى]]، لە دەرەوەى [[عێراق]]، بۆ بەرگرتن لە ڕەشەکوژى و ڕەمیکردنى کوێرانە و بێ دادگاییکردنى ئەم ئەندامانەى [[کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان|کۆمەڵە]] لەلایەن [[حیزبی بەعسی عێراق|حکومەتى بەعس]]، بەیاننامەیەک دەردەکات و ناوى تەواوى ئەندامە دەستگیرکراوەکانى کۆمەڵەى لەگەڵ هاوپێچ دەکات و بۆ ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکانى مافى مرۆڤ و [[نەتەوە یەکگرتووەکان|نەتەوە یەکگرتووەکانى]] دەنێرێت. ئەمەش کاریگەرى دەبێت لە سەر ئەوەى بە بێ دادگاییکردن، ئەندامە دەستگیرکراوەکانى کۆمەڵە ڕەمی بکرێن و لەناوببرێن.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

کاکە حەمە و هەڤاڵە دەستگیرکراوەکانیترى کۆمەڵە، لەسەرەتا دەبردرێنە ئەمنى [[ھەولێر|هەولێر]]، بە توندترین شێوە ئازار و ئەشکەنجە دەدرێن دواتر دەگوازێنەوە بۆ ئەمنى [[کەرکووک]]، لەوێش بە دڕندانەترین شێوە هەموو جۆرە سزا قورسەکانیان لەسەر تاقیدەکەنەوە، بەڵام تەواوى ڕێکخستنەکانى خوارەوەى خۆیان دەپارێزن و هیچ شتێک نادرکێنن. ماوە ئەشکەنجەدانى (کاکە حەمە)، لە تەواوى ئەندامە دەستگیرکراوەکانى کۆمەڵە لە هەولێر، درێژتر و قورستر دەبێت، چونکە لە کاتى پشکنینى ماڵەکەیدا، کۆمەڵێک وێنەى دروشم و سەرکردەکانى کۆمەڵە ( [[شەھاب شێخ نووری|خاڵە شەهاب]] و [[جەعفەر عەبدولواحید|مامۆستا جەعفەر]] و [[ئەنوەر زۆراب]]) لە ماڵەکەیدا دەستی بەسەردادەگیرێت، کاکە حەمەش ئینکاری دەکات و ڕەتیدەکاتەوە کە ئەم شتانە هى ئەو بن و هیچ پەیوەندییەکى بە ڕێکخراوى نهێنى کۆمەڵەوە هەبێت، کە ئەمەش دەبێتە هۆى ئەوەى کە ماوەى ئەشکەنجەدانەکەى درێژتر و قورستر بکرێت، بەجۆرێک کە چەندینجار بەهۆى لەهۆشچوونى لەژێر ئەشکەنجە، هەواڵى مەرگى کاکە حەمە لەنێو زیندانییەکاندا بڵاودەبێتەوە.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; هەر لەو بارەیەوە، (تەلعەت خدر) لە گێڕانەوەیەکیدا دەڵێت: &quot;کاتێ کە هەواڵى شەهید بوونى (کاکە حەمە)مان لەژێر ئەشکەنجەدا بیست، ئاهێکى سوپاسگوزاریمان هەڵکێشا و گوتمان ئەلحەمدولیلا کە نەجاتى بوو لە دەست جەلادەکانى بەعس و ئێمەش ئیسراحەتمانکرد، چونکە (کاکە حەمە) تاکە کەس بوو لە نێو ئێمە کە بەڵگە لە ماڵەکەیدا دۆزرابووەوە، ئەویش ئینکاریدەکرد و دانى بە هیچ شتێکدا نەدەنا، بۆیە ماوەى ئەشکەنجەدانەکەى زیاترى خایاند و بەجۆرێک قورسکرابوو کە مرۆڤ نەیدەتوانى بەرگە بگرێت، ترسمان هەبوو لەوەى بەرگە نەگرێت و شتێک بدرکێنێت، چونکە (کاکە حەمە)، ئاگادارى بەشێکى زۆرى ڕێکخستنەکان بوو، بەمەش خەڵکێکى زۆرى ڕێکخستنەکانى خوارەوەى کۆمەڵە ڕاپێچى زیندان دەکرا، ڕەنگە خۆشى لە سێدارە بدرابوایە و ئێمەش دوچارى ئەشکەنجە و سزاى قورستر بوینایەتەوە، ڕەنگە لە سێدارەشبدراباین، بەڵام قارەمانانە هەموو شتێکى پاراست.&quot;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; سەربارى ئەوەى کە (کاکە حەمە) یەکێک بوو لەوانەى کە هیچ ئیعترافێکى نەکرد و دانى بەهیچ شتێکدا نەنا، بەڵام وێنەکان لە دادگا وەک بەڵگە لە دژى بەکارهاتن، بە (شەش ساڵ) زیندانیکردن لە زیندانی ([[زیندانی ئەبووغرێب|ئەبووغرێب]]) سزا دەدرێت. بە گشتى ئەو هەڤاڵانە جارێکیتر کونجى زیندان دەکەنەوە مەیدانى خەبات و خۆ ڕێکخستنەوە بو بەرزکردنەوەى ورەى ڕێکخستنەکانى [[ھەولێر|شارى هەولێر]]، هەواڵى خۆڕاگرى و قارەمانیێتى نێو زیندان بووە هۆى گەشەسەندن و متمانەى زیاترى خەڵکى هەولێر بە ڕێکخستنەکانى کۆمەڵە. سەربارى قارەمانیەتى و خۆڕاگرى ئەو پۆلە تێکۆشەرە بەڵام هەڤاڵ (عوسمان حەمەدەمین) لەژێر ئازار و ئەشکەنجەى قورسى [[حیزبی بەعسی عێراق|جەلادەکانى بەعس]] شەهید دەبێت و دواى خۆڕاگرییەکى قارەمانانە هەڤاڵان (کۆسرەت ڕەسول، تەلعەت خدر و قاسم عەزیز، موحسین کریم، بەهرەم خدر، کانەبى عوسمان، ئەسعەد مەحمود، خدر عەزیز، حەسەن شۆفەر، ئەسعەد مەحمود و چەند هەڤاڵێکیتر) ئازاد دەکرێن و ( خالید هەرکى و چەند هەڤاڵێکیتر) و بە چەند ساڵێک زیندانیکردن لە زیندانی ([[زیندانی ئەبووغرێب|ئەبووغرێب]])سزا دەدرێن، چوار کادیرى قارەمانیش، بە ناوەکانى (مەولود هەمزە (ئاراس)، محەمەد زەنگەنە، قادر عەریف عەلى و قادر حیکمەت) لە سێدارە دران و چوونە ڕیزى شەهیدانى گەل و سەر قافڵەى شەهیدان [[شەھاب شێخ نووری|خاڵە شەهاب]] و [[جەعفەر عەبدولواحید|مامۆستا جەعفەر عەبدولواحید]] و [[ئەنوەر زۆراب]]، کە ئەو کات لە [[زیندانی ئەبووغرێب|زیندانى ئەبووغرێب]] لە سێدارە دران.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=هەرکى|یەکەم=خالید|سەردێڕ=بیرەوەرى نۆسەد و یەک شەو لە زیندانەکانى پێنج وڵات|ساڵ=٢٠٢٤|edition=چاپی چاپى یەکەم|شوێن=هەولێر}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

کاکە حەمە، لە [[زیندانی ئەبووغرێب|زیندانى ئەبووغرێب]]، ئاشنا دەبێت بە زۆرێک لە ڕابەران و سەرکردە و کادیرانى کۆمەڵە لە شارەکانیترى کوردستان، کە بەشێکیان دواتر لە خەباتى شاخ، بوونە کەسایەتى دیار و کاریگەرى نێو شۆڕش و بەشێکیشیان سەرکردایەتى شۆڕشیان کرد، وەک هەڤاڵان (فەرەیدون عەبدولقادر، [[جەبار فەرمان]]، شێخ دارۆى شێخ نورى، ئاوات غەفور، عومەرى سەید عەلى و چەند هەڤاڵىێکیتر...)&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

هەروەها برادەرانیترى [[کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان|کۆمەڵە]] لە [[زیندانی ئەبووغرێب|زیندانى ئەبووغرێب]] پێکهاتبوون لە ( [[ئەرسەلان باییز|ئەرسەلان بایز]]، شەهید جەمیل ڕەنجبەر، شێخ قادر، شێخ عزەدین، هۆشمەند عەبدولمەجید غەففار &quot;براى شەهید ئازاد هەورامى&quot;، سادق حاجى برایم، ئازاد مەلا، جەبار مستەفا، نەژاد محەمەد &quot;نزار&quot;، حەمەى میرزا سەعید، کاکە عەبەى مەلا عەلى، شەهید ئەنوەر حەسەن دوبزى، حاکم برایم خانەقینى، مامۆستا خدر عەبدولرەحمان، حەمەى حەمە کەریم، لەتیف شێخ عومەر، مەلا نەزیر، عەبدوڵڵا دهۆکى، عەلى کەرکوکى، سیروان کەرکوکى، حەمیدى کەریم شانە، نەوزاد کاکە ڕەش، ڕەفیق مەرگەیی، مام ئەنوەر تەقتەقى، سەلام کۆیی و فاروق عەلى مەولود داربەسەرى)، لەگەڵ ئەوانەشدا هەندێکیتر لە زیندانیانییە سیاسىیەکانى ئەوکات لەوانە دەبن کە سەر بە لایەنەکانیتر بوون، وەک ئەوەى کە بە مانگێک دواى ئەندامانى کۆمەڵە، (حیکمەت بەشار ئاغاى دهۆکى، حاجى برایم دهۆکى، محەمەد دینۆ) دەهێنرێنە زیندانى ئەبووغرێب کە سەر بە قیادە مەوقەتە بوون، هەروەها (خدر سوارە و صادق حاجى برایم) کە لە ساڵى ١٩٧٦ ـەوە لە زیندانى ئەبووغرێب دەستبەسەر بوون، چونکە چەکیان بەدەستەوە گیرابوو. بێجگە لە کوردەکان بە شێکى زۆریش لە کەسایەتییە شیعەکان و هەندێک لە کەسایەتیە سوونییەکانیش، بەتایبەتى ئەوانەى کە لە ڕیزى ڕێکخراوە سیاسییەکانى دژ بە بەعس خەباتیان دەکرد، کە زۆربەیان سەر بە ([[حیزبی شیوعیی عێراقی|حیزبى شیوعیى عێراقى]]) و ([[حیزبی دەعوەی ئیسلامی|حیزبى دەعوەى ئیسلامی]]) بوون، کە لەوکاتدا وەک زیندانى سیاسى لە زیندانى ئەبوغرێب دەستبەسەر بوون.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

کاکە حەمە، دواى چەندینجار دابڕانى لە خوێندن، وەک یەکەمجار، بەهۆى سوتانى گوندەکەیان و دەربەدەرکردنیان، دواتر بەهۆى بوونى بە پێشمەرگە لە شۆڕشى ئەیلول، بۆ سێیەمجار بە هۆى زیندانەوە لە خوێندن دادەبڕێت، دواى حوکمدان و گواستنەوەى بۆ ([[زیندانی ئەبووغرێب|زیندانی ئەبووغریب]])، لە زیندان دووبارە هەوڵى درێژەدان بە خوێندن دەدات، بەڵام  بەهۆی ئەنجامدانى چالاکى سیاسى لە زیندان، کە لەگەڵ شەهیدان (عەبدولڕەزاق و فەقێ گۆمەشینى)، خەریکى ڕێکخستنەوەی، ڕێکخستنەکانى ([[کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان|کۆمەڵە]]) بوون لە زیندانى ئەبوغرێب و لەسەر داواى (شەهید عەبدولڕەزاق)، زانیارییەکانیان بۆ سەرکردایەتى کۆمەڵە دەنارد لە دەرەوەى زیندان. دواى گومانکردن و هەستپێکردنیان لە لایەن چاودێرانى ئەمنى زیندان، (کاکە حەمە) لەگەڵ شەهید (فەقێ گۆمەشینى) لە لایەن بەڕێوبەرى خوێندنگەى ئامادەیی زیندان بانگدەکرێن و لە ساڵى ١٩٧٨ دوای ساڵێک لە خوێندن لە قۆناغى پێنجى ئامادەیی، لە خوێندنگەى زیندان دەردەکرێن و ڕێگرییان لێدەکرێت کە لە زیندانى ئەبووغرێب درێژە بە خوێندن بدەن و بۆ ماوەى سێ ڕۆژ لە ژوورى تاکەکەسى بەند دەکرێن. ئەو  گومان و هەستپێکردنەش لە لایەن چاودێرانى ئەمنى زیندانەوە دواى ئەوە دروستدەبێت، کە (کاکە حەمە و شەهید عەبدولڕەزاق)، لە دوو بەشى جیاوازى زیندان دەبن، بەڵام بۆ دیدار و گۆڕینەوەى زانیارییەکانیان، خۆیان نەخۆش دێخست و لە نەخۆشخانەى زیندان یەکتریان دەبینى و زانیارییەکانیان ئاڵوگۆڕ دەکرد.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

لە ساڵی ١٩٧٩ دواى ئەوەى ([[سەددام حوسێن|سەدام حسین]])ى دیکتاتۆر دەسەڵات دەگرێتە دەست، فەرمانى لێبوردنى گشتى بۆ سەرجەم زیندانییانى سیاسى دەردەکات،&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; بەم جۆرە (کاکە حەمە)، لەگەڵ سەرجەم دەستگیرکراوانى ([[کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان|کۆمەڵە]])، بە لێبوردنى گشتى لە زیندان ئازاد دەکرێت، بە ماوەیەکى کەم دواى ئازادبوونى لە ڕێگەى (شەهید عەبدولڕەزاق)ـەوە ڕاستەوخۆ پەیوەندی بە ڕێکخستنەکانی کۆمەڵە لە ناو شار دەکاتەوە و بەردەوام دەبێت لە کارکردن لە ڕێزى ڕێکخستنە نهێنییەکانی [[کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان|کۆمەڵەى ڕەنجدەران]] لە شاری هەولێر.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

هەر لە ساڵى ١٩٧٩ لەگەڵ بڕیارى لێبوردنە گشتییەکە، بە ئامانجى دوورکەوتنەوەیان لە سیاسەت، بڕیارى دامەزراندن بۆ زیندانییە سیاسییەکان دەردەکرێت، کاکە حەمە لەگەڵ مامۆستا (هۆشمەندى) براى (شەهید ئازاد هەورامى) دواى ئازاد بوونیان لە زیدانى ئەبووغرێب بە فەرمانبەر لە (بەڕێوبەرایەتى گشتى پەروەردەى هەولێر) دادەمەزرێت و تاکو دەبێتە پێشمەرگە بەردەوام دەبێت لە کارکردن لەم بەڕێوبەرایەتییە.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

هەر سەبارەت بەوکەسەى کە خیانەتى لە کۆمەڵە کرد و بەشێکى زۆرى ڕێکخستنەکانى کۆمەڵەى لە هەولێر ئاشکراکرد و ناوەکانى دابوو بە دەزگا ئەمنىیەکانى بەعس لە هەولێر، بە چەند ساڵێک دواى ئەم ڕووداوە، ئەم کەسە بەسەردان دەچێتە یەکێک لە گوندەکان، لەوکاتەشدا (شەهید ڕێباز) و پۆلێک لە پێشمەرگە لە گەڕان و جەولەى گوندەکاندا دەبن و بە ڕێکەوت سەردانى ئەم گوندەش دەکەن، کاتێک (شەهید ڕێباز) لە گوندەکە چاوى بەم کەسە دەکەوێت، یەکسەر دەستگیرى دەکات، دواتر لە تۆڵەى شەهیدانى زیندان، بە سزاى گەل دەگەیەنرێت.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

== '''پەیوەندیکردن بە هێزى پێشمەرگەى کوردستان''' ==
لە ساڵى ١٩٨٢، لەگەڵ کچى بنەماڵەیەکى دێرین و دیارى [[ھەولێر|شاری هەولێر]]، بە ناوى (بەدریە عەبدلواحید جمعە [[عەبدوڵڵا ناڵبەند]]) هاوسەرگیرى دەکات، و دە بێتە ئاوەڵزاواى هەڤاڵ (کانەبى گەورە) کە فەرماندەیەکى سەربازى و لێپرسراوى مەکتەبی عەسکەرى ([[حیزبی شیوعیی عێراقی|حیزبى شوعى عراقى]]) بووە لە شاخ، بە چەند ڕۆژێک دواى هاوسەرگیریکردنى لە لایەن ڕێکخستنە نهێنییەکانى [[ھەولێر|هەولێرى]] کۆمەڵەوە ئاگادار دەکرێتەوە، کە دوبارە فەرمانى دەستگیرکردنى بۆ دەرچووە، بۆیە دەردەچێت بۆ شاخ و دەبێتە [[پێشمەرگە]]، لە شاخ دەکرێتە (ڕابەرى سیاسى) کەرتی ٣ی تیپى ٨٣ى هەورێ، کە بە (قوەى خۆشناوەتى) ناسرابوو، (ملازم خولە)ش فەرماندەى تەواوى هێزەکە دەبێت و بارەگای ئەو هێزەش لە (بالیسان) دەبێت و سنورى چالاکییەکانیان تەواوى پارێزگاى هەولێرى دەگرتەوە.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; هەر لەو ماوەیەدا لەسەرداواى هەڤاڵ ([[جەلال تاڵەبانی|مام جەلال]])، هێزەکەیان وەک (هێزى پشتیوانى) دەچێتە ناوچەى دۆڵەتووى بنارى قەندیل، بەشداردەبێت لە ئۆپەراسیۆنی(هێزی پشتیوانی) لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان بۆ بەهێزکردنی هێلى بەرگری هێزەکانی (حزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران). هەر لەم ماوەیەشدا بۆ یەکەمجار لە نزیکەوە بە هەڤاڵ ([[جەلال تاڵەبانی|مام جەلال]]) ئاشنا دەبێت، کە لەگەڵ (شەهید رێباز) لەلایەن هەڤاڵ ([[جەلال تاڵەبانی|مام جەلال]])ـەوە پێشوازییان لێدەکرێت و دواتر بە (عەبدولرەحمان قاسملو)یان ئاشنا دەکات. هەر لەو ماوەیەدا لەگەڵ (شەهید ڕێباز) سەردانى ([[ھەژار|هەژار موکریانى]]) شاعیر دەکەن. بەڵام دوا چەند مانگێک مانەوە لە شاخ ئاگادار دەکرێتەوە، کە فەرمانى دەستگیرکردنەکە بۆ (محەمەد عوسمان) ناوێکیتر بووە کە لە ڕێکخستنەکانى ([[حیزبی شیوعیی عێراقی|حیزبى شوعى عێراقى]]) کاریکردووە، بۆیە دەتوانێت بگەڕێتەوە بۆ شار و لە خەباتى نهێنى و لە ڕیزى ڕێکخستنە نهێنییەکانى [[کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان|کۆمەڵە]] لە [[ھەولێر|هەولێر]] بەردەوام بێت.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

دواتر  لە ساڵی ١٩٨٥ دووبارە بە هۆى ئاشکرابوونى بەشێک لە ڕێکخستنەکانى [[کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان|کۆمەڵە]]، لەلایەن ئەمنی هەولێرەوە فەرمانى دەستگیرکردنى بۆ دەردەکرێت، بۆ یە دواى ئاگادارکردنەوەى لە لایەن ڕێکخستنەکانى هەولێر، بڕیار دەدات بچێتە شاخ و لە ڕیزەکانى [[پێشمەرگە|هێزى پێشمەرگە]] درێژە بە خەبات بدات. بۆیە پەیوەندی بە مەڵبەندى ٣ پێشمەرگایەتى هەولێر و ڕێکخراوى [[کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان|کۆمەڵەى ڕەنجدەرانى کوردستان]] لە ناوچەى ([[سوسێ]]) دەکات.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; 

لە شاخ دەکرێتە لێپرسراوى کۆمەڵایتى سنورى تیپى ٨٥ى بەڕانەتى و بەشدارى لە چەندین نەبەردى و شەڕى قارەمانانەى بەرگرى لە ناوچەکانى سنورى تیپى ٨٥ى بەڕانەتى کردووە لە کاتى هێرش و پەلامارەکانى دوژمن بۆ ناوچەکە. هەروەها لەگەڵ (شەهید شاخەوان، قادر قەرەچوغ و عەبدوڵڵا توفیق) ئیدارەى زۆرینەى شەرەکانى ئەم سنورەیان داوە، دواى ماوەیەک لە شاخ، حێزانەکەشى دێنە لاى و تاکو [[شاڵاوی ئەنفال|شاڵاوەکانى ئەنفال]] لە گوندى ([[سوسێ]]) نیشتەجێ دەبن، لە مانگى کانونى یەکەمى ساڵى ١٩٨٦ لە شاخ کوڕێکى دەبێت، ناوى دەنێت (کۆڕەک)، وەک کورتکراوەى ([[کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان|کۆمەڵەى ڕەنجدەرانى کوردستان]])، بەڵام بە هۆکارى ئەوەى کە بگەڕێتەوە شار، وەک ناوێکى قەدەغەکراو بۆ دواڕۆژ حکومەتى بەعس گرفتى بۆ دروستدەکات، بۆیە ناوەکەى دەگۆڕن بە (دانا).&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

تاکو دواى کۆتایی هاتنى ([[شەڕی ئێران و عێراق|جەنگى عێراق و ئێران]]) و دەستپێکردنى هێرشەکانى سوپاى عێراق، بە هاوکارى جاشەکان، بۆ سەر ناوچەکانى هێزى [[پێشمەرگە]] و دەستپێکردنى پڕۆسەکانى [[شاڵاوی ئەنفال|ئەنفال]] و کیمیابارانکردنى گوند و ناوچەکانى کوردستان لە خەباتى  [[پێشمەرگە|پێشمەرگایەتى]] بەردەوام دەبێت، لەگەڵ هاتنى سوپاى عێراق بۆ ناوچە شاخاوییەکانى کوردستان و سنورى مەڵبەندى سێى هەولێر و کیمیابارانکردنى گوند و ناوچەکانى ئەو سنورە، بە فەرمانى سەرکردایەتى [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|یەکێتى]]، هێزى پێشمەرگەى کوردستان لە ساڵى ١٩٨٨ ناوچەکە چۆڵ دەکەن و دەکشێنەوە بۆ ناو خاکى [[ئێران]]. &lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=قاسم |یەکەم=حاکم |ڕێکەوت=١٩٩٦ |سەردێڕ=یەکێتى نیشتیمانى کوردستان و سەرکردایەتیکردنى ڕاپەڕین و ئازادکردنى هەولێ |ناونیشان=https://knwe.org/KU/Archive |journal=کوردستانى نوێ |پەڕەکان=ل. ٨-٩}}&lt;/ref&gt;

بۆیە بەر لە کشانەوەى [[پێشمەرگە|هێزى پێشمەرگەى کوردستان]]، خێزان و مندڵەکانى دەنێرێتەوە شارى [[ھەولێر|هەولێر]] و بۆ ماوەى ساڵێک و شەش مانگ لەگەڵ هێزى پێشمەرگەى کوردستان، وەک پەنابەرى سیاسى لە شارەکانى [[سەقز]] و [[شنۆ]] لە وڵاتى [[ئێران]] دەمێنێتەوە، دواى دەرکردنى لێبوردنى گشتى لە لایەن حکومەتى عێراقەوە، بە چەند مانگێک بەر لە جەنگى [[کووەیت|کوێت]] و دەستپێکردنى [[ڕاپەڕینی ١٩٩١|ڕاپەڕینە مەزنەکەى بەهارى ١٩٩١]]، درێژکردنەوەى ئەم لێبوردنە گشتییە بۆ چەند جارێک لەلایەن حکومەتی عێراقییەوە. [[نەوشیروان مستەفا|نەوشێروان مستەفا]]، داوا لە هێزى پێشمەرگەى کوردستان (یەکێتى)دەکات، ئەو پێشمەرگانەى کە ئاوارەى [[ئێران]] ببوون، بەهۆى بارودۆخى خراپى دارایی یەکێتى، چیتر ناتوانین هاریکارى بەردەوامى هێزى پێشمەرگە بکەین و بە گونجاویشى نازانین کە بۆ دابینکردنى بژێوى ژیانیان پێشمەرگەکان کرێکارى بکەن، بۆیە پێمان باشە کە بەشێکى زۆرتان سود لەم لێبوردنى گشتییەى حکومەتى عێراقى وەربگرن و بگەڕێنەوە بۆ کوردستان و پەیوەندى بە ڕێکخستنە نهێنییەکانى ناو شارەکانەوە بکەن و لە خەباتى نهێنى بەردەوام بن، یاخود ئەوانەى دەیانەوێت بچنە [[ئەورووپا|ئەوروپا]] ئەوا بڕێک هاوکارى مادیان پێشکەش دەکەین. بۆیە لەسەر داواى نەوشێروان مستەفا، کە ئەوکات جێگرى سکۆتێرى گشتى (ى.ن.ک) بوو، بە چەند مانگێک بەر لە ڕاپەڕین لەگەڵ کۆمەڵێک پێشمەرگەیتر دەگەڕێنەوە شارى هەولێر، دواى ماوەیەکى کەم پەیوەندى بە ڕێکخستنە نهێنییەکانى ناو شارى هەولێر دەکاتەوە.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

بە ماوەی چەند هەفتەیەک دواى گەڕانەوەى بۆ شارى [[ھەولێر|هەولێر]] لە لایەن هەندێک لە کوڕەکانى یەکێک لەو بنەماڵانەى ([[دەربەندی گۆمی|گوندى دەربەندى گۆم]])، کە پەیوەندییان لەگەڵ حکوومەتى [[بەعسیزم|بەعس]] دروستکردبوو و فەوجێک (جاشیان) دامەزراندبوو. هەوڵى دەستگیر کردنى (کاکە حەمە) دەدەن، دەڵێن: ڕاستە حکومەت لە پێشمەرگە موخەڕیبەکان خۆش بووە و لێبوردنى گشتى بۆ دەرکردوون، بەڵام ئێمە وەک خەڵکى گوند و عەشیرەت لێی خۆشنابین و دەستگیرى دەکەین. بەڵام خزمانى عەشیرەتى سیان و خەڵکى گوندى [[دەربەندی گۆمی|دەربەندى گۆم]]، ڕێگرى لە کوڕانى ئەم بنەماڵە جاشە و هێزەکەیان دەکەن، بە توندى ڕووبەڕوویان دەبنەوە و سەرکۆنەیان دەکەن و ڕێگە بە دەستگیرکردنى (کاکە حەمە) نادەن. بە چەند مانگێک دواى ئەو ڕووداوە، [[ڕاپەڕینی ١٩٩١|ڕاپەڕین]] ڕوودەدات.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== '''بەشداریکردن لە ڕاپەڕین و دروستکردنى شانە چەکدارەکانى بروسک''' ==
بەر لە دەستپێکردنى [[ڕاپەڕینی ١٩٩١|ڕاپەڕینە مەزنەکەى بەهارى ١٩٩١]]، لە گەڵ ئەندامانیترى ڕێکخستنە نهێنییەکانى شارى هەولێر ئامادەکارى تەواو دەکەن و هێزى چەکدارى دروست دەکەن، لەڕیزی (شانە چەکدارەکانی بروسک) لەگەڵ (شەهید شێخ تاریق) بەشداری لە ڕاپەڕین دەکات، و لێپرسراوی ڕەتڵی یەکی شانە چەکدارەکان بووە و شانبەشانی (بەتالیۆنی هەشتی شەهید مەلا سڵێمان) بەشداری لە شەڕەکانی ناو [[ھەولێر|شاری هەولێر]] و مەعسەکەر و ئازادکردنی [[گوێڕ]] دەکات.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

لە دوای [[ڕاپەڕینی ١٩٩١|ڕاپەڕین]]، پێشنیارى چەندین پۆستى سیاسى و سەربازى و ئەمنى و ئیدارى بۆ دەکرێت، وەک: ( ڕابەرى سیاسى لیواى تایبەتى هێز پێشمەرگە)، (لێپرسراوى بەشى تەوجیهى سیاسى لە ئاسایشى گشتی هەولێر)، (لێپرسراوى گومرگى مجێسەر لە ناوچەى برادۆست)، بەڵام کاکە حەمە، ئارەزوو دەکات لە بوارى ڕێکخستن درێژە بە خەبات و کارکردن بدات، بۆیە دەگەڕێتەوە وەزارەتى پەروەردە و وەک (بەڕێوبەرى خۆیەتى) و (لێپرسراوى ڕێکخستنەکانى وەزارەتى پەروەردە) درێژە بە کارکردن دەدات.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=٢٠٢٦ |سەردێڕ=کاکە حەمە (محەمەد عثمان على ئاغا) |journal=کرۆنۆلۆژیاى ئەرشیفى کەسى،}}&lt;/ref&gt;

لە دوای ڕاپەڕینەوە تاکو ئێستا لە بواری ڕێکخستن لە سنووری مەڵبەندی ٣ی ڕێکخستنی هەولێر کاردەکات و دوا پلەی کارگێڕ مەڵبەند و ڕاوێژکاری باڵای لێپرسراوی مەڵبەندی سێی هەولێر بووە. هەروەها بۆ ماوەی ٢٠ ساڵ، لە ساڵى ٢٠٠٣ تاکو ٢٠٢٣، لێپرسراوی نوسینگەی ڕێکخستنی مەڵبەندی سێی هەولێر بووە.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

لە لایەکیتر لە ساڵى ٢٠٠٠ لەسەر داواى مەکتەبى ڕێکخراوە دیموکراتییەکانى ([[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|ی.ن.ک]])، لەگەڵ چەند هاوڕێیەک، (یەکێتی فەرمانبەرانی کوردستان) لە [[سلێمانی|سلێمانى]] دادەمەزرێنن و دەبێتە ئەندامی دەستەی دامەزرێنەر و ئەندامی دەستەی باڵای (یەکێتی فەرمانبەرانی کوردستان) و تاکو ساڵی ٢٠١٠ سەرۆکایەتى لقی هەولێرى ئەو ڕێکخراوەى کردووە.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

لە ساڵى ٢٠٠٣ بەر لە [[شەڕی عێراق|پڕۆسەى ئازادکردنى عێراق]]، لەلایەن [[ھێزەکانی ھاوپەیمانان لە عێراق|هێزەکانى هاوپەیمانانەوە]]، لەسەر داواى هەڤاڵان (شاخەوان عەباس و بوڕهانى سەعید سۆفى)، هێزێکى سەربازى دروستدەکات، کە لە نزیکەى ٢٠٠ پێشمەرگەى خەڵکى [[ناحیەی کەندێناوە|ناوچەى کەندێناوە]] پێکهاتبوو بۆ بە شداریکردن لە ئازادکردنى گوندەکانى ناوچەى [[دیبەگە]] و [[سەرگەڕان]]، بەڵام دواتر هێزەکە نەیتوانى بەشدار بێت لە ئازادکردنى ناوچەکە، بە هۆى ڕێککەوتنى سیاسی نێوان [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|یەکێتى نیشتیمانى کوردستان]] و [[پارتی دیموکراتی کوردستان|پارتى دیموکراتى کوردستان]] لەسەر دابەشکردنى سنورى ناوچە دابڕێنراوەکان، بەپێى ئەو ڕێککەوتنەش ئەو ناوچەیە دەبێتە ناوچەى هێزەکانى [[پارتی دیموکراتی کوردستان|پارتى دیموکراتى کوردستان]]. بۆیە لەسەر داواى هەڤاڵان (شاخەوان عەباس و بوڕهان سەعید سۆفى) هێزەکە هەڵوەشێنراویەوە، دواتر کاکە حەمە، وەک لێپرسراوی نوسینگەی ڕێکخستنی مەڵبەندی ٣ى هەولێر دەستبەکار دەبێتەوە.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

لە تەقینەوە تیرۆریستیەکەی ١ی شوباتی ساڵی ٢٠٠٤ی مەڵبەندی ٣ی هەولێردا، بە سەختی بریندار دەبێت و گورچیلەیەکی لە دەستدەدات.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

هەروەها لە ساڵى ٢٠٠٩ـەوە بۆ ماوەى پێنج ساڵ لێپرسراوی لیژنەی هەماهەنگی نێوان (حیزب و حکومەت) و سەرپەرشتیاری ئەندامانى سێکتەرى حکومى یەکێتى نیشتیمانى کوردستان بووە، لە هەولێر.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

کاکە حەمە، دواى خەباتێکى دوور و درێژ لە ساڵى ٢٠١١ بە پلەی عەمید لە هێزەکانی پێشمەرگەی کوردستان خانەنشین دەکرێت.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

دواى نیو سەدە کارکردن لە بوارى ڕێکخستن، کاکە حەمە، بۆیەکەمجار لە ساڵى ٢٠٢٣، بە پاساوی کردنی بە ڕاوێژکاری باڵای مەڵبەندی سێی هەولێر، لە ڕێکخستن دادەبڕێنرێت.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

بەڵام تاکو ئێستا لە خەباتى سیاسى و کارى حیزبى بەردەوامە لە ڕیزەکانی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|یەکێتى نیشتیمانى کوردستان]].&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

== '''ئەندامییەتى لە ڕێکخراو و کۆمەڵەکان''' ==
ئەندامى یەکێتی فەرمانبەرانی کوردستانە.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

ئەندامی کۆمەڵەی کەمئەندامبوانی سەنگەرە.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

ئەندامی کۆمەڵەی زیندانیانی سیاسیى کوردستانە.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

ئەندامی کۆمەڵەی پێشمەرگە دێرینەکانی یەکێتی نیشتیمانی کوردستانه.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

ئەندامی کۆمەڵەی پێشمەرگە دێرینەکانی کوردستانه.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

&lt;references responsive=&quot;0&quot;&gt;&lt;/references&gt;
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|عێراق|کوردستان|سیاسەت}}
[[پۆل:سیاسییەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:یەکێتى نیشتیمانى کوردستان]]
[[پۆل:کورد]]
[[پۆل:پێشمەرگە]]
[[پۆل:شۆڕشگێڕە کوردەکان]]
[[پۆل:زیندانی سیاسی]]</text>
      <sha1>j1nec9ogzes72c2xmwtf3frovi22c6w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ماتەوزەی کارەبایی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304466</id>
    <revision>
      <id>1693844</id>
      <parentid>1692886</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:36:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Electric potential energy}}</comment>
      <origin>1693844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2377" sha1="an3qchb8s3ok8mmijq7n8r8eftcwgq6" xml:space="preserve">'''ماتەوزەی کارەبایی''' بریتییە لە [[وزە|وزەی]] پێویست بۆ جووڵاندنی [[باری کارەبایی|بارێک]] بە پێچەوانەی ئاراستەی [[ھەراوگەی کارەبایی]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Electric potential |ناونیشان=https://www.khanacademy.org/test-prep/mcat/physical-processes/electrostatics-1/a/electric-potential |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=www.khanacademy.org}}&lt;/ref&gt; ھەر وەک چۆن لە ھەراوگەیەکی [[گرانایی|گراناییدا]] ئەگەر پێویست بێ تەنێک بە پێچەوانەی ئاراستەی کێشکردنی زەوی بەرەو سەرەوە بجووڵێنرێ، دەبێ [[کار (فیزیک)|کارێ]] بکرێ و، ئەو کارە بە شێوەی ماتەوزەی گرانایی لە تەنەکەدا پاشەکەوت دەبێ، لە ھەراوگەی کارەباشدا بە ھەمان شێوەیە؛ لەبەر ئەوەی کە لە ناو ھەراوگەی کارەباییدا، بارە ھاوچەشنەکان یەکتر دوور دەخەنەوە و، بارە ناھاوچەشنەکان یەکتر ڕادەکێشن. بۆیە، ھەر کات پێویست بێ دوو باری ھاوچەشن، بۆ نموونە دوو باری ئەرێنی، لە یەکتر نزیک بکرێنەوە، وە یا پێویست بێ دوو باری ناھاوچەشن لە یەکتر دوور بخرێنەوە، دەبێ ھێزێکی دەرەکی بە کار بھێنرێ تا ئەم کارە بکرێ. کارەکەش وەک وزەیەک خۆی لە سیستمەکە مات دەدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Physics Tutorial - Static Electricity - Electric Force - Coulomb's Law |ناونیشان=https://www.physicsclassroom.com/tutorial/static-electricity/electric-force/coulombs-law |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=www.physicsclassroom.com |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|فیزیک|تەکنۆلۆژیا|وزە}}

{{فیزیک-کۆلکە}}
{{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}}
{{وزە-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Electric potential energy}}

[[پۆل:توانای کارەبایی]]
[[پۆل:کارەبا]]
[[پۆل:شێوەکانی وزە]]</text>
      <sha1>an3qchb8s3ok8mmijq7n8r8eftcwgq6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ماکگیۆلی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304501</id>
    <revision>
      <id>1693841</id>
      <parentid>1692913</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:36:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Makgeolli}}</comment>
      <origin>1693841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14371" sha1="7wv8tps3dnrn7e87lo53cvhwkubt2ww" xml:space="preserve">{{short description|شەرابی برنجی خاوی کۆری}}'''ماکگیۆلی'''(بە [[زمانی کۆری|کۆری]]:막걸리)، هەندێک جار بە ئینگلیزی دەکرێت بە '''ماکۆلی''' ({{IPAc-en|ˈ|m|æ|k|ə|l|i}}،&lt;ref name=&quot;ODE&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://en.oxforddictionaries.com/definition/makkoli |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170113153921/https://en.oxforddictionaries.com/definition/makkoli |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=[[فەرهەنگەکانی ئۆکسفۆرد (ماڵپەڕ)|فەرهەنگەکانی ئۆکسفۆرد]] |سەردێڕ=ماکۆلی |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |بڵاوکەرەوە=[[دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی زانکۆی ئۆکسفۆرد]]}}&lt;/ref&gt; {{Respell|MAK|ə|lee}})، خواردنەوەیەکی کحولیی [[کۆریای باشوور|کۆرییە]]. شەرابێکی برنجی شیری، سپی باو، و کەمێک بڵقدارە کە هەندێک چڕیی هەیە، و تامێکی کەمێک شیرین، ترش، تاڵ و توند دەدات، ڕوکارێکی لێڵی هەیە.&lt;ref name=&quot;Hirsch&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://torontosun.com/2015/07/20/the-next-sparkling-wine-to-try-is-korean-makgeolli/wcm/86d9fbf3-0a17-4699-b170-26b555b0da06/|سەردێڕ=شەرابی بڵقداری داهاتوو بۆ تاقیکردنەوە ماکگۆلی کۆرییە|دوایین=Hirsch|یەکەم=J.M.|ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٥|newspaper=[[تۆرۆنتۆ سەن]]|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180712091436/https://torontosun.com/2015/07/20/the-next-sparkling-wine-to-try-is-korean-makgeolli/wcm/86d9fbf3-0a17-4699-b170-26b555b0da06|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Son&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/travel/asia/makgeolli-south-korea-seoul-milky-liquor-alcohol-probiotic-bars-brewery-tours-festivals-a7881366.html|سەردێڕ=ماکگۆلی لە سێول: بۆچی ئەم خواردنەوە تایبەتە تەنھا لە پایتەختی کۆریای باشوور لە باشترین دۆخیدایە|دوایین١=Son|یەکەم١=Angela|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠١٧|ئیش=[[زە ئیندیپێندەنت]]|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠١٨|دوایین٢=MacDonald|یەکەم٢=Joan Vos}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jung&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://edition.cnn.com/travel/article/best-korean-drinks/index.html|سەردێڕ=باشترین خواردنەوە کۆرییەکان -- لە شیری مۆزەوە تا شەربەتی خوماریاوی|دوایین=Jung|یەکەم=Alex|ڕێکەوت=١٢ی تەممووزی ٢٠١٧|ئیش=[[سی ئێن ئێن تراڤڵ]]|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; وەک خواردنەوەیەکی کەم کحول کە شەش تا نۆ لە سەدی کحولی تێدایە، زۆرجار وەک &quot;خواردنەوەیەکی بەکۆمەڵ&quot; بەکار دێت نەک کحولی بەھێز.&lt;ref name=&quot;Schamberg&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://archive.jsonline.com/features/makgeolli-a-korean-rice-wine-is-an-unfiltered-joy-b99549751z1-321808781.html|سەردێڕ=ماکگۆلی، شەرابێکی برنجی کۆری، خۆشییەکی نەپاڵێوراوە|دوایین=Schamberg|یەکەم=Anne|ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠١٥|ئیش=[[میلواکی جۆرناڵ سێنتینێل]]|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;

لە [[کۆریای باشوور|کۆریا]]، ''ماکگۆلی'' زۆرجار پاستوریزە نەکراوە، و شەرابەکە لەناو شووشەکەدا بەردەوام دەبێت لە پێگەیشتن.&lt;ref name=&quot;Callaghan&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.eater.com/drinks/2017/2/20/14645442/makgeolli-korean-rice-wine|سەردێڕ=ئایا دەبێت ماکگۆلی بخۆیتەوە؟|دوایین=Callaghan|یەکەم=Adam H.|ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠١٧|ئیش=[[ئیتر.کۆم|ئیتر]]|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; بەهۆی کورتیی تەمەنی ماکگۆلیی پاستوریزە ناکرێت، زۆرێک لە ماکگۆلییە هەناردەکراوەکان پاستەرایز دەکرێن، کە خواردنەوەکە لە ئەنزیمە ئاڵۆزەکان و ئاوێتەکانی تام بێبەش دەکات.&lt;ref name=&quot;Schamberg&quot; /&gt; لەم دواییانەدا، میوەی جۆراوجۆر وەک شلیک و مۆز زیاد کراون بۆ ماکگۆلی بۆ دروستکردنی شێوازی نوێ بە تامی تازەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|script-title=ko:[막걸리이즈백]②유튜브타고 세계로 퍼진 K-주류…김치전에 한잔 |ناونیشان=https://www.news1.kr/articles/4132659 |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=[[نیوز١ (کۆمپانیای کۆریای باشوور)|نیوز١]] |زمان=ko |سەردێڕ=کحولی کۆری لەڕێگەی یووتیووبەوە بە جیهاندا بڵاوبووەوە}}&lt;/ref&gt;

== ناوەکان ==
بەهۆی ڕوکارە لێڵەکەیەوە، ''ماکگۆلی'' بە '''''تاکجو''''' ناو دەبرێت، کە بە مانای &quot;شەرابی لێڵ&quot; دێت، بە پێچەوانەی ''چۆنگجو''ی روون و پاڵێوراو ({{Korean|hangul=청주|hanja=淸酒|labels=no|lit=شەرابی ڕوون}}).&lt;ref name=&quot;SKLD&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://stdweb2.korean.go.kr/search/View.jsp?idx=420583 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180313214349/http://stdweb2.korean.go.kr/search/View.jsp?idx=420583 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠١٨|وێبگە=[[فەرهەنگی ستانداری زمانی کۆری]] |زمان=ko |سەردێڕ=ماکگۆلی |بڵاوکەرەوە=[[پەیمانگای نیشتمانیی زمانی کۆری]] |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ناوێکی تر بۆ ''ماکگۆلی'' '''''نۆنگجو'''''یە ({{Korean|hangul=농주|hanja=農酒|labels=no|lit=شەرابی جووتیار}})، کە ڕەنگدانەوەی جەماوەریبوونی نەریتیی خواردنەوەکەیە لەنێوان جووتیاراندا.&lt;ref name=&quot;Rane&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://travel.cnn.com/seoul/drink/makgeolli-rice-wine-revolution-takes-hold-seoul-475853/|سەردێڕ=ماکگۆلی: شۆڕشی شەرابی برنج گەیشت|دوایین=Rane|یەکەم=Jordan|ڕێکەوت=٣٠ی ئایاری ٢٠١١|ئیش=[[سی ئێن ئێن تراڤڵ]]|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;

=== ناوی ژاپۆنی ===
لە ساڵی ٢٠٠٩، هاوردەکارانی کۆری لە [[ژاپۆن]] دەستیان کرد بە بەرهەمهێنانی بەرهەمەکانی ''ماکگۆلی''، و بە ناوی ''ماکۆری'' بەرهەمەکەیان بڵاودەکردەوە، کە دەربڕینی ژاپۆنیی ''ماکگۆلی''یە.&lt;ref name=&quot;Joins&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://japanese.joins.com/article/379/122379.html|سەردێڕ=ئەو کەسەی لە ژاپۆن ناو نیشانی &quot;هۆسێن ماکۆری&quot; تۆمارکرد کۆری بوو|ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|ئیش=[[جونگئانگ ئیلبۆ]]|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|زمان=ja}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١١، چەندین کۆمپانیای ساکیی ژاپۆنی، لەوانە گێکێکان و تاتێنۆکوا، شەرابی برنجی لێڵیان بە ناوی ''ماکۆری'' خستە بازاڕەوە، و پلانی خۆیان بۆ هەناردەکردنی بەرهەمەکان بۆ [[ئاسیا]] ڕاگەیاند، [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]]، و [[ئەورووپا]].&lt;ref name=&quot;Lee&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.asiatoday.co.kr/view.php?key=465787|سەردێڕ=ناوی 'ماکگۆلی' ڕەنگە بۆ ژاپۆن بدۆڕێندرێت|دوایین=Lee|یەکەم=Jinwoo|ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠١١|ئیش=[[ئاسیا توودەی]]|ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠١١|زمان=ko}}&lt;/ref&gt; نیگەرانی لە کۆریا دروست بوو کە ئەمە ڕەنگە ببێتە هۆی ئەوەی ماکگۆلی بە هەڵە وەک نەریتێکی ژاپۆنی سەیر بکرێت نەک کۆری، وەک ئەوەی لە کێشەی کیمچی-کیموچی لە ساڵی ١٩٩٦ ڕوویدا.&lt;ref name=&quot;Lee&quot; /&gt;

== بەرهەمهێنانی بازرگانی ==
زۆرێک لە ماکگۆلییە بەکۆمەڵ بەرهەمهێنراوەکان بە خومرەی دەستکردی نان لە شوێنی ''نوورۆک''ی نەریتی دروست دەکرێن، و بە ئاو ڕوون دەکرێنەوە و مادەی زیادکراوی وەک ئاسپارتامیان تێدایە. ئەمەش کحولەکە شیرینتر دەکات بەبێ زیادکردنی کاربۆهێدراتی ترشێنەر، و بەم شێوەیە تەمەنی خواردنەوەکە زیاد دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی ئابی ٢٠١٧|سەردێڕ=Why South Korea is the only place to try makgeolli |ناونیشان=https://www.independent.co.uk/travel/asia/makgeolli-south-korea-seoul-milky-liquor-alcohol-probiotic-bars-brewery-tours-festivals-a7881366.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=The Independent |زمان=en}}&lt;/ref&gt; هەندێک جار تامەکانی وەک میوە و [[جینسینگ|جینسینگیش]] زیاد دەکرێن.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+بەرهەمهێنانی ''ماکگۆلی'' لە [[کۆریای باشوور]]&lt;ref name=&quot;KPHA&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://stat.kpha.or.kr/stat/t1/stat.php?sid=1_1 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180315070443/http://stat.kpha.or.kr/stat/t1/stat.php?sid=1_1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠١٨|وێبگە=سیستەمی ئاماری کحول |زمان=ko |سەردێڕ=بەرهەمهێنانی کحول |بڵاوکەرەوە=[[کۆمەڵەی تەندروستیی گشتیی کۆریا]] |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
!ساڵ
!بەرهەمهێنان
|-
|٢٠٠٥
|{{Convert|166,319|kL|abbr=on}}
|-
|٢٠٠٦
|{{Convert|170,165|kL|abbr=on}}
|-
|٢٠٠٧
|{{Convert|172,342|kL|abbr=on}}
|-
|٢٠٠٨
|{{Convert|176,398|kL|abbr=on}}
|-
|٢٠٠٩
|{{Convert|260,694|kL|abbr=on}}
|-
|٢٠١٠
|{{Convert|412,269|kL|abbr=on}}
|-
|٢٠١١
|{{Convert|458,198|kL|abbr=on}}
|-
|٢٠١٢
|{{Convert|448,046|kL|abbr=on}}
|-
|٢٠١٣
|{{Convert|426,216|kL|abbr=on}}
|-
|٢٠١٤
|{{Convert|430,896|kL|abbr=on}}
|-
|٢٠١٥
|{{Convert|416,046|kL|abbr=on}}
|}

== وێنە ==
&lt;gallery&gt;
پەڕگە:Makgeolli_3.jpg|alt=|ماکگۆلیی شووشەکراو
پەڕگە:Korea_Makgelli_18_(7934121404).jpg|alt=|ماکگۆلیی جۆراوجۆر
پەڕگە:Makgeolli_and_dubu-kimchi(Tofu_with_Stir-Fried_Kimchi).jpg|alt=|ماکگۆلی و دووبو-کیمچی
پەڕگە:Makgeolli_01.jpg|ماکگۆلی لەسەر سفرەیەکی نەریتیی کۆری
&lt;/gallery&gt;

== خواردنەوە هاوشێوەکان ==
''دۆنگدۆنگ-جو'' (&quot;شەرابی سەرئاوکەوتوو&quot;) خواردنەوەیەکی زۆر هاوشێوەی ''ماکگۆلی''یە، بەڵام کەمێک کرێمیترە و دەنکە برنجی نەپاڵێوراوی لەسەر ئاوەکە کەوتووە. وشەی ''دۆنگدۆنگ''  بۆ شتێکی بچووک کە سەر ئاو بکەوێت. ''ئیھوا-جو'' (&quot;شەرابی شکۆفەی [[ھەرمێ]]&quot;) بەم ناوەوە نراوە چونکە لە برنج بە خەمیرەی برنجەوە دروست دەکرێت کە لە وەرزی شکۆفەکردنی [[ھەرمێ]] دەترشێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=제목 없음 |ناونیشان=http://eng.actakoreana.org/clickkorea/text/01-food%20&amp;%20cousine/01-96win-history.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090430124008/http://eng.actakoreana.org/clickkorea/text/01-food%20&amp;%20cousine/01-96win-history.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=eng.actakoreana.org}}&lt;/ref&gt; ''ئیھواجو'' زۆرجار ئەوەندە خەستە کە بە کەوچک دەخورێت. ''دانسوول'' (&quot;شەرابی شیرین&quot;) جۆرێکی شیرینترە بە ترشاندنی بەشێکی. خواردنەوە کحولییەکەی تیبت چانگیش خواردنەوەیەکی زۆر هاوشێوەیە بەهۆی ڕوکارە شیرییە لێڵەکەیەوە لەگەڵ نیشتووی برنجە نەپاڵێوراوەکەی. لە سەری ساڵی تازەی کۆچیی مانگیی تیبتدا، تیبتییەکان جۆرێکی کەمێک جیاوازی چانگ دەخۆنەوە بە زیادکردنی پەنیری وشکراو، درۆما (جۆرە ڕەگێکی بچووک کە تامی هاوشێوەی [[شێلم|شێلمی]] شیرینە) و چەرەزاتە کە دواتر گەرم دەکرێت و بە گەرمی دەخورێتەوە. لە [[نیپال|نیپاڵ]]،ماکگۆلیی لە شووشەکراوی بەرهەمهێنراوی کۆریا وەک چانگ دەفرۆشرێت.

''چۆوجیو''ی [[چین|چینی]] و ''نیگۆری''ی [[ژاپۆن|ژاپۆنی]] شەرابی برنجی هاوشێوەی ''ماکگۆلی''ن.

== سەرچاوە ==
&lt;references /&gt;
{{پۆلی کۆمنز|Makgeolli}}

[[پۆل:خواردنەوە کحولییەکان]]
[[پۆل:خواردنەوە کحوولییە کۆرییەکان]]</text>
      <sha1>7wv8tps3dnrn7e87lo53cvhwkubt2ww</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئەمین حەیایی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304521</id>
    <revision>
      <id>1694266</id>
      <parentid>1691926</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T08:24:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* زنجیرەی تۆڕی نمایش */</comment>
      <origin>1694266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27634" sha1="h4tiu5lp0i2s6sx4nwrjxksgras7gfe" xml:space="preserve">{{short description|ئەکتەری ئێرانی (لەدایکبووی ١٩٧٠)}}{{Infobox person|name=ئەمین حەیایی|image=امین حیایی در چهلمین جشنواره فجر.jpg|image_size=|caption=حەیایی لە ساڵی ٢٠٢٢|native_name=امین حیایی|birth_name=|birth_date={{Birth date and age|1970|6|9}}|birth_place=[[تاران]]، [[ئێران]]|occupation={{hlist|ئەکتەر|گۆرانیبێژ}}|native_name_lang=Fa|other_names=|height=|years_active=١٩٩١–ئێستا|spouse={{Ubl
  | {{Marriage|مۆنا بانکیپوور|end=divorced}}
  | {{marriage|نیلووفەر خۆشخوڵق|1998}}
  }}|children=١}}
'''ئەمین حەیایی''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: امین حیایی؛ لەدایکبووی ٩ی حوزەیرانی ١٩٧٠) ئەکتەرێکی [[ئێران|ئێرانییە]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=filcin.com |ناونیشان=https://filcin.com/person/allawards/43113 |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=filcin.com {{!}} فیلسین |زمان=fa |سەردێڕ=ھەموو خەڵاتەکانی ئەمین حەیایی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.imna.ir/news/427682/امین-حیایی-از-قلاده-های-طلا-تا-عصر-جدید-بیوگرافی-و-عکس |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=ایمنا |زمان=fa |سەردێڕ=ئەمین حەیایی، لە ''قلاده‌های طلا'' تا ''عصر جدید'' + ژیاننامە و وێنە}}&lt;/ref&gt; چەندین خەڵاتی بەدەستھێناوە، لەوانە دوو [[سیمورغی بلوورین|سیمورغی بلورین]]، سێ [[خەڵاتەکانی حافز|خەڵاتی حافز]] و دیپلۆمی شانازی [[کۆمەڵەی ڕەخنەگران و نووسەرانی فیلمی ئێران|ئەنجومەنی ڕەخنەگران و نووسەرانی فیلمی ئێران]]، سەرەڕای پاڵێوراو بوونی بۆ خەڵاتی [[ئاھەنگی سینەمای ئێران|جەژنی سینەمای ئێران]].

== پیشە ==
ھاوکات لەگەڵ خوێندنەکەی دەستی بە ئەکتەری کرد لە شانۆدا. دوای تەواوکردنی قوتابخانەی ئامادەیی، چووە خزمەتی سەربازی و ھەروەھا لە ناوەندی ھونەری ھێزی ئاسمانی دا دەستی بە ئەکتەری کرد. لە ساڵی ١٩٩١ لە شۆیەکی شانۆیی بۆ منداڵان بە دەرھێنانی سورەییا قاسمی بەشداری کرد. ماوەیەکی زۆری خایاند تا ڕۆڵی سەرەکی لە فیلمەکاندا وەربگرێت، و لە یەکەم فیلمیدا بە ناوی ''سیبی سۆرخی حەوا'' سەرکەوتوو بوو. ھەروەھا خەڵاتی باشترین ئەکتەری پیاوی لە [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] بەدەستھێنا بۆ فیلمی «شب» لە دەرھێنانی ڕەسووڵ سەدرعاملی لە ساڵی ٢٠٠٨.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Simon |یەکەم=Alissa |ڕێکەوت=١٥ی شوباتی ٢٠٠٨|ناونیشان=https://variety.com/2008/film/news/iranian-film-festival-in-flux-1117980987/ |ئیش=Variety |سەردێڕ=فێستیڤاڵی فیلمی ئێران لە گۆڕانکاریدایە}}&lt;/ref&gt;

بەشداری لە فیلمی ''دارکوب'' کرد لە ساڵی ٢٠١٨.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.tehrantimes.com/news/421035/Woodpecker-leads-Fajr-ten-most-popular-movies |وێبگە=Tehran Times |سەردێڕ=&quot;دارکوب&quot; لە سەرووی دە فیلمە ھەرە بەناوبانگەکانی فەجرەوەیە |بڵاوکەرەوە=Tehran Times |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;  ھەروەھا لە فیلمی ''خانم یایا'' بەشداری دەکات کە لە ساڵی ٢٠١٧ وێنەگرتنی بۆ کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://financialtribune.com/articles/art-and-culture/63380/kahani-s-film-finishes-shooting-in-thailand |وێبگە=Financial Tribune |سەردێڕ=وێنەگرتنی فیلمەکەی کاھانی لە تایلەند کۆتایی ھات |بڵاوکەرەوە=Financial Tribune |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; دیپلۆمی شانازی بۆ باشترین ئەکتەر پێبەخشرا بۆ فیلمی ''شعله‌ور'' لە [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] لە ساڵی ٢٠١٨.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشان=https://persiadigest.com/en/news/1206/36th-fajr-film-festival-wraps-up-with-22-awards |ئیش=Persia Digest |سەردێڕ=٣٦ەمین فێستیڤاڵی فیلمی فەجر بە ٢٢ خەڵات کۆتایی ھات}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ٢٠١٩، بووە داوەر لە یەکەم بەرنامەی بەھرەمەندیی ئێرانی بە ناوی «عصر جدید» بە بەرھەمھێنانی [[ئیحسان عەلیخانی]].&lt;ref&gt;[https://www.yjc.ir/fa/news/6798194/%D8%AF%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%B4%D8%AF%D9%86%D8%AF-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85 ئەمڕۆ داوەرانی بەرنامەی عصر جدید ناسێنران؛ لە نێوان داوەران ڕوئیا نۆنەھالی، ئەمین حەیایی، ئاریا عەزیمی نەژاد و سەید بەشیر حسێنی ئامادەن.](persian) لە یانەی پەیامنێرانی گەنج، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩&lt;/ref&gt;

== ژیانی کەسی ==
ھاوسەرگیری لەگەڵ مۆنا بانکیپوور کردووە و کوڕێکیان ھەیە بە ناوی دارا حەیایی.  جیا بوونەوە، و ئێستا ھاوسەرگیری لەگەڵ نیلووفەر خۆشخوڵق کردووە کە ئەکتەرێکی ئێرانییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.talarnameh.com/mag/%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AD%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%86%DB%8C%D9%8BB%D9%88%D9%81%D8%B1-%D8%AE%D9%88%D8%B4-%D8%AE%D9%BB%D9%82/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181127183812/https://www.talarnameh.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=talarnameh |سەردێڕ=ھاوسەرگیری ئەمین حەیایی لەگەڵ نیلووفەر خۆشخوڵق |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

[[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر|فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی فەجری]] بایکۆت کرد وەک ناڕەزایەتییەک بەرامبەر سەرکوتکارییەکانی حکومەت لە خۆپیشاندانەکانی ئێران.&lt;ref&gt;https://www.iranintl.com/202602139001&lt;/ref&gt;

== فیلمۆگرافی ==

=== فیلم ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot; style=&quot;font-size:100%&quot;
! scope=&quot;col&quot; |ساڵ
! scope=&quot;col&quot; |سەردێڕ
! scope=&quot;col&quot; |ڕۆڵ
! scope=&quot;col&quot; |دەرھێنەر
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; |تێبینییەکان
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; |{{abbr|ژ.س|ژێدەرەکان}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |1993
|دو همسفر
|
|ئەسغەر ھاشمی
|
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; |1994
|دو روی سکه
|
|مەحمود موتەواسەلانی
|
|
|-
!پرتگاه
|
|بەھرام ڕەیپوور
|
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |1995
|حامی
|
|قودرەتەڵڵا صولحمیرزایی
|
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |1996
|گارد ویژه
|
|پەروێز صەبری
|
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |2004
|مهمان مامان
|پزیشکەکە
|داریوش مھرجویی
|
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1394/06/19/855049/%D8%A2%D8%AE%D8%B1-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%87%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%87%D8%B1%D8%AC%D9%88%DB%8C%DB%8C-%D8%AA%D8%A7-%D8%A2%D9%84%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D9%85%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D9%85%D8%AF%DB%8C |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=خبرگزاری تسنیم {{!}} Tasnim |زمان=fa |سەردێڕ=کۆتایی ھەفتەی سیما؛ لە «مهمان مامان»ی میھرجوویی تا «آلزایمر»ی مەعتەمەدی - تسنیم}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |2007
|اخراجی‌ها
|بیژەن
|مسعود ده نمکی
|
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٠٧|ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/459756/%D8%A7%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D8%AC%DB%8C-%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D8%A7-%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%B4%DB%8C-%D9%81%D9%88%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |زمان=fa |سەردێڕ=پێشاندانی &quot;اخراجی‌ها&quot; بە فرۆشێکی سەرسوڕھێنەر دەستی پێکرد}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; |2008
|دایره زنگی
|بەڕێز جەعفەری
|پریسا بخت آور
|
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1402011606900/%D8%AF%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%B2%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%B9%D8%B1%D8%B6%D9%87-%D8%B4%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=ایسنا |زمان=fa |سەردێڕ=«دایره زنگی» بڵاوکرایەوە}}&lt;/ref&gt;
|-
|شب
|
|رسول صدرعاملی
|بردویەتی – [[سیمورغی بلوورین|سیمورغی بلورینی]] [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] بۆ باشترین ئەکتەر
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1401032114421/%D9%BE%D8%B4%D8%AA-%D8%B5%D8%AD%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%A8-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A8%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%88-%D8%AD%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=ایسنا |زمان=fa |سەردێڕ=پشتی پەردەی «شب» لەگەڵ ئینتیزامی، شەکبیایی و حەیایی}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |2009
|اخراجی‌ها ۲
|بیژەن
|مسعود ده نمکی
|
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠٠٩|ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/852028/%D8%A7%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D8%AC%DB%8C-%D9%87%D8%A7-2-%D8%AF%D8%B1-%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%86%DB%8C%D9%85-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D8%AA%D9%88%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%AE%D8%AA |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |زمان=fa |سەردێڕ=&quot;اخراجی‌ها ۲&quot; لە چوار ڕۆژدا نیوە ملیار توومان فرۆشرا}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |2010
|سن پترزبورگ
|بکوژەکە
|بهروز افخمی
|
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/8907-17308/%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D8%B4%D8%B3%D8%AA-%D9%86%D9%82%D8%AF-%D9%88-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%D9%8A-%D8%B3%D9%86-%D9%BE%D8%AA%D8%B1%D8%B2%D8%A8%D9%88%D8%B1%DA%AF-%D9%85%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D8%B4%D8%AF-%D8%B3%D9%86-%D9%BE%D8%AA%D8%B1%D8%B2%D8%A8%D9%88%D8%B1%DA%AF-%D8%B4%D9%83%D9%84 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=ایسنا |زمان=fa |سەردێڕ=لە دانیشتنی ڕەخنە و بەدواداچوونی «سن پترزبورگ»دا خرایەڕوو: «سن پترزبورگ» شێوازێکی دیکەی لە کۆمیدی پێشکەش کردووە بەھروز ئەفخەمی دەبێت خۆی بڵێت لە کارەکە ڕازییە}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |2011
|اخراجی‌ها ۳
|بیژەن
|مسعود ده نمکی
|
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/1215233/%D8%A7%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D8%AC%DB%8C-%D9%87%D8%A7-3-%D8%A8%D9%87-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%81%D8%AC%D8%B1-%D9%85%DB%8C-%D8%B1%D8%B3%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |زمان=fa |سەردێڕ=&quot;اخراجی‌ها ۳&quot; دەگاتە فێستیڤاڵی فیلمی فەجر}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |2012
|قلاده‌های طلا
|ئەندازیار کامران
|ابوالقاسم طالبی
|
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1392/02/01/44501/%D8%A8%D9%87-%D9%87%D9%85%D8%A7%D9%86-%DB%8C%DA%A9-%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%B1%D8%BA-%D8%B1%D8%A7%D8%B6%DB%8C-%D8%A7%D9%85-%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B7%D9%84%D8%A7-%D9%88-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=خبرگزاری تسنیم {{!}} Tasnim |زمان=fa |سەردێڕ=بە ھەمان یەک سیمورغ ڕازییەم/ چیڕۆکی ڕۆڵگێڕان لە «قلاده‌های طلا» و «ساخت ایران» - تسنیم}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; |2018
|دارکوب
|ڕۆزبێ
|بهروز شعیبی
|
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/3928785/%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%87%D9%86%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%81%D8%B4%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AD%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D9%88%D8%A8 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |زمان=fa |سەردێڕ=بڵاوبوونەوەی یەکەم وێنەکانی مەھناز ئافشار و ئەمین حەیایی لە «دارکوب»}}&lt;/ref&gt;
|-
|شعله‌ور
|فەرید
|حمید نعمت‌الله
|بردویەتی – دیپلۆمی شانازی [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] بۆ باشترین ئەکتەر
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/3907983/%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B4%D8%B9%D9%84%D9%87-%D9%88%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DA%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D8%A7%D8%A8%D9%84 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |زمان=fa |سەردێڕ=وێنەگرتنی «شعله ور» کۆتایی ھات/ گەڕانەوە لە زابول}}&lt;/ref&gt;
|-
|خانم یایا
|عەزیم
|عبدالرضا کاهانی
|
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/97082411732/%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%B9%D8%AC%DB%8C%D8%A8-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%85-%DB%8C%D8%A7%DB%8C%D8%A7 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=ایسنا |زمان=fa |سەردێڕ=بابەتی سەیر و سەمەرەی «خانم یایا»}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; |2019
|درخونگاه
|ڕەزا میساق
|سیاوش اسعدی
|
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/kordestan-38129/سکانس-آخر-دم-صبح-ضبط-شد |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=ایسنا |زمان=fa |سەردێڕ=دوایین دیمەنی &quot;دم صبح&quot; تۆمارکرا}}&lt;/ref&gt;
|-
|جانان
|پەیمان
|کامران قدکچیان
|
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1398/04/08/2042882/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%DB%8C%DA%A9%D8%B3-%D9%84%D8%A7%D8%B1%D8%AC-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=خبرگزاری تسنیم {{!}} Tasnim |زمان=fa |سەردێڕ=«جانان» دوای ایکس‌لارج دەچێتە سەر پەردەی سینەما - تسنیم}}&lt;/ref&gt;
|-
|چشم و گوش بسته
|بەھرۆز شەبخێز
|فرزاد موتمن
|
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/4660262/%DA%86%D8%B4%D9%85-%D9%88-%DA%AF%D9%88%D8%B4-%D8%A8%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%A7%D8%B1-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%A8%DB%8C-%D8%B3%D8%B1-%D8%BA%D8%A7%D9%81%D9%84-%DA%AF%DB%8C%D8%B1-%D9%85%DB%8C-%DA%A9%D9%86%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |زمان=fa |سەردێڕ=«چشم و گوش بسته» لە چاوەڕوانی مۆڵەتی پێشانداندایە/ «بی‌سر» سوپرایز دەکات}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; |2022
|۲۸۸۸
|
|کیوان علیمحمدی، علی اکبر حیدری
|
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1400/10/18/2640577/%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-2888-%D9%88%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D9%88%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%BE%D8%B4%D8%AA-%D8%B5%D8%AD%D9%86%D9%87-%D8%AE%D9%88%D8%AF-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B4%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=خبرگزاری تسنیم {{!}} Tasnim |زمان=fa |سەردێڕ=فیلمی &quot;2888&quot; ڤیدیۆیەکی لە پشتی پەردەی خۆی بڵاوکردەوە - تسنیم}}&lt;/ref&gt;
|-
|برف آخر
|یوسف
|امیرحسین عسگری
|بردویەتی – [[سیمورغی بلوورین|سیمورغی بلورینی]] [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] بۆ باشترین ئەکتەر
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1403062616643/%D8%A8%D8%B1%D9%81-%D8%A2%D8%AE%D8%B1-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AD%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%BE%D8%B3-%D8%A7%D8%B2-%DB%B3-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%D9%87%D8%A7-%D9%85%DB%8C-%D8%A2%DB%8C%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=ایسنا |زمان=fa |سەردێڕ=«برف آخر»ی ئەمین حەیایی دوای ٣ ساڵ دێتە سینەماکان}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |2023
|غریزه
|
|سیاوش اسعدی
|
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1403070604399/%D8%BA%D8%B1%DB%8C%D8%B2%D9%87-%D8%A7%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=ایسنا |زمان=fa |سەردێڕ=«غریزه» پێشاندەرێت}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |2024
|هاوایی
|
|بهمن گودرزی
|
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1402101006692/%DB%8C%DA%A9-%DA%A9%D9%85%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AD%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%8B-%D8%AC%D8%B9%D9%81%D8%B1%DB%8C-%D9%85%DB%8C-%D8%A2%DB%8C%D9%86%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=ایسنا |زمان=fa |سەردێڕ=کۆمیدییەکی دیکە لە سینەماکاندا / ئەمین حەیایی و ئەمیر جەعفەری دێن}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; |2025
|قاتل و وحشی
|
|حمید نعمت‌الله
|
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/5363113/%D9%82%D8%A7%D8%AA%D9%84-%D9%88-%D9%88%D8%AD%D8%B4%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%85-%D9%81%D8%AC%D8%B1-%D8%B1%D8%A7-%D9%BE%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%86%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |زمان=fa |سەردێڕ=«قاتل و وحشی» دووبارە فۆرمی فەجری پڕکردەوە/ ئامادەکاری کۆتایی}}&lt;/ref&gt;
|-
|نام مرا زمزمه کن
|
|رسول صدرعاملی
|پاڵێوراو – [[سیمورغی بلوورین|سیمورغی بلورینی]] [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] بۆ باشترین ئەکتەر
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1403102115363/%D8%A7%D8%B2-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%D8%AC%D8%B1-%DA%86%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%85 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=ایسنا |زمان=fa |سەردێڕ=لە فیلمەکانی فێستیڤاڵی فەجر چی دەزانین؟}}&lt;/ref&gt;
|-
|کوکتل مولوتوف
|
|حسین امیری دوماری
|
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1403012513040/%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AD%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%85%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%81%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D9%88%DA%A9%D8%AA%D9%84-%D9%85%D9%88%D9%84%D9%88%D8%AA%D9%88%D9%81 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=ایسنا |زمان=fa |سەردێڕ=ئەمین حەیایی، ئەحمەد مێهرانفەڕ لە «کوکتل مولوتوف»دا}}&lt;/ref&gt;
|}

=== زنجیرەی تۆڕی نمایش ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot; style=&quot;font-size:100%&quot;
! scope=&quot;col&quot; |ساڵ
! scope=&quot;col&quot; |سەردێڕ
! scope=&quot;col&quot; |ڕۆڵ
! scope=&quot;col&quot; |دەرھێنەر
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; |پلاتفۆرم
!تێبینییەکان
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; |{{abbr|ژ.س|ژێدەرەکان}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |2010–2012
|قلب یخی
|ئەمین
|محمدحسین لطیفی
|Video CD
|ڕۆڵی سەرەکی؛ وەرزی ١–٢
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/1486919/%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AD%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%87%D9%85-%D8%A7%D8%B2-%D9%82%D9%84%D8%A8-%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%AC%D8%AF%D8%A7-%D8%B4%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |زمان=fa |سەردێڕ=ئەمین حەیاییش لە &quot;قلب یخی&quot; جیا بووەوە}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |2012–2022
|ساخت ایران
|غۆلامحوسێن جەعفەرزادە
|محمدحسین لطیفی، برزو نیک‌نژاد، بهمن گودرزی
|[[فیلیمۆ]]
|ڕۆڵی سەرەکی
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1400061208718/%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AD%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D8%AC%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D8%A7%D9%84%D8%AD%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-3 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=ایسنا |زمان=fa |سەردێڕ=ئەمین حەیایی و مەجید ساڵحی لە «ساخت ایران 3»دا}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |2020–2021
|''[[ئاغازادە]]''
|بەھرۆز بەھرامی
|بهرنگ توفیقی
|[[فیلیمۆ]]، [[نماوا]]
|ڕۆڵی سەرەکی
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/4684124/%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AD%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%D9%82%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%BE%DB%8C%D9%88%D8%B3%D8%AA |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |زمان=fa |سەردێڕ=ئەمین حەیایی پەیوەندی بە «آقازاده»وە کرد}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |2021–2022
|جوکر
|خۆی
|احسان علیخانی، سید حامد میرفتاحی
|[[فیلیمۆ]]
|ڕیالیتی شوو
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1400082922926/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AD%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%DA%98%D9%88%D9%84%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%88%DA%A9%D8%B1 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=ایسنا |زمان=fa |سەردێڕ=ڕۆڵگێڕانی ئەمین حەیایی و مەھدی ژووڵە لە «جوکر»دا}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |2025
|[[ئابان (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|ئابان]]
|بابەک مەحموودی
|رضا دادویی
|شەیدا
|ڕۆڵی سەرەکی
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1403060301216/%D8%B1%D9%82%D8%A7%D8%A8%D8%AA-%D9%BE%D9%84%D8%AA%D9%81%D8%B1%D9%85-%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D8%B1-%D8%B3%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%B4%D8%AF%D8%AA-%D9%85%DB%8C-%DA%AF%DB%8C%D8%B1%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=ایسنا |زمان=fa |سەردێڕ=کێبڕکێی پلاتفۆرمەکان لەسەر زنجیرەکان توندتر دەبێتەوە}}&lt;/ref&gt;
|-
!٢٠٢٤
|[[ماری تاران]]
|میوان
|[[پەیمان مەعادی]]
|[[فیلمنێت]]
|وەک خۆی: میوان
|
|}

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

== بەستەرە دەرەکییەکان ==

* {{IMDb name|1473166|ئەمین حەیایی}}
* [https://www.instagram.com/amin.hayai/ ئەمین حەیایی] لە [[ئینستاگرام]]
{{پۆلی کۆمنز|Amin Hayai}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠]]
[[پۆل:کۆمێدییە ئێرانییەکان]]
[[پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئێرانی]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی تەلەڤیزیۆنی ئێرانی]]
[[پۆل:زیندووان]]</text>
      <sha1>h4tiu5lp0i2s6sx4nwrjxksgras7gfe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئۆتۆ سکۆرزێنی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304579</id>
    <revision>
      <id>1693849</id>
      <parentid>1692864</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:36:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Otto Skorzeny}}</comment>
      <origin>1693849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6440" sha1="ft8vgr58f4xrslslhllmy64ifnokxoj" xml:space="preserve">{{Infobox military person
| name          = ئۆتۆ سکۆرزێنی
| image         = Otto Skorzeny portait.jpg
| caption       = سکۆرزێنی لە ساڵی ١٩٤٣دا
| birth_date    = {{Birth date|١٩٠٨|٦|١٢|df=y}}
| birth_name    = ئۆتۆ یۆهان ئانتۆن سکۆرزێنی
| death_date    = {{death date and age|١٩٧٥|٧|٥|١٩٠٨|٦|١٢|df=yes}}
| birth_place   = [[ڤیێنا]]، [[ئیمپراتۆریەتی نەمسا-مەجارستان|نەمسا-مەجارستان]]
| death_place   = [[مەدرید]]، [[ئیسپانیای فرانکۆ|ئیسپانیا]]
| nickname      = 
| allegiance    = [[پەڕگە: Flag of Germany (1935–1945).svg|22px]] [[ئەڵمانیای نازی]] (١٩٣٢–١٩٤٥) &lt;br /&gt; [[پەڕگە: Flag of Spain (1945–1977).svg|22px]] [[ئیسپانیای فرانکۆ]] (١٩٥٠–١٩٧٥) &lt;br /&gt;{{flag|ئەرژەنتین}}{{تێبینی| وەک ڕاوێژکاری سەربازیی سەرۆکی ئەرجەنتین [[خوان پێرۆن]]، و هەروەها وەک پاسەوانی تایبەتی خانمی یەکەم [[ئیڤا پێرۆن]].}} {{هن}} {{flagdeco|Egypt|1952}} [[میسر]]{{تێبینی| وەک ڕاوێژکاری سەربازیی سەرۆکی میسر [[جەمال عەبدولناسر]].}} {{هن}} [[پەڕگە: Flag of Israel.svg|22px]] [[ئیسرائیل]] {{تێبینی| بۆ یەکەم جار لە ساڵی ١٩٨٩دا لەلایەن گۆڤاری ئەمنیی ئیسرائیلیی ماتاراوە بانگەشەی بۆ کرا. دواتر لە هەمان ساڵدا، ڕۆژنامەی [[یەدیعۆت ئەحرۆنۆت]] لە ڕاپۆرتێکدا لەسەر بابەتەکە ئاماژەی بەوە کرد کە توانیویەتی لە ڕێگەی سەرچاوەیەکی باڵای [[مۆساد]]ەوە ڕاستیی بابەتەکە پشتڕاست بکاتەوە.}}
| branch        = [[پەڕگە: Flag of the Schutzstaffel.svg|22px]] [[ئێس ئێس]] &lt;br /&gt; {{flagicon image|Mossad seal.svg|size=22px}} [[مۆساد]]
| rank          = ئێس ئێس''شتاندارتێنفۆرر''ی یەدەگ (عەقید)
| service_number = 
| unit          = 
| commands      = {{ubl|زۆندەرلێڕگانگ ئۆرانیەنبورگ|تیپی ١٥٠ی پانتزەری ئێس ئێس}}
| battles       = {{tree list}}
* [[جەنگی جیھانیی دووەم]]
** بەرەی ڕۆژهەڵات
** [[ئۆپراسیۆنی بەڕوو]]
** [[ئۆپراسیۆنی پانتزەرفاوست]]
** [[شەڕی بووڵج]]
*** [[ئۆپراسیۆنی گرایف]]
{{tree list/end}}
| awards        = خاچی سوارچاکی خاچی ئاسن بە گەڵای بەڕووەوە
| other_work    = ئەندازیاری شارستانی{{sfn|Gilbert|2019|p=248}}
}}

'''ئۆتۆ یۆهان ئانتۆن سکۆرزێنی''' (١٢ی حوزەیرانی ١٩٠٨ – ٥ی تەممووزی ١٩٧٥)، ئەفسەرێکی هەواڵگری و کۆماندۆی ئەڵمانیی بەڕەچەڵەک نەمساوی بوو کە لە کاتی [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیهانیی دووەمدا]] وەک پلەداری ئێس ئێس ئۆبەرشتورمبانفۆرر (عەقید) لە هێزەکانی ڤافن ئێس ئێسدا خزمەتی دەکرد. لە سەردەمی جەنگدا، ناو و نەخشی لە چەندین ئۆپراسیۆنی بەناوبانگدا هەبوو؛ لەوانە لەسەر کار لادانی میکلۆش هۆرتیی وەسیی پاشای هەنگاریا و ''هەڵمەتی سەر گران ساسۆ'' کە بووە هۆی ڕزگارکردنی [[بێنیتۆ موسۆلینی]] لە دەستبەسەری. سەرەڕای ئەمانە، سکۆرزێنی فەرماندەییی ئۆپراسیۆنی گرایفی دەکرد؛ ئۆپراسیۆنێک کە تێیدا سەربازانی ئەڵمانیا بە پۆشینی جلی سەربازیی دوژمنەوە دزەیان کردە ناو هێڵەکانی هاوپەیمانان. ئەم ئۆپراسیۆنەی دوایی بووە هۆی ئەوەی لە ساڵی ١٩٤٧دا لە دادگای سەربازیی داخاودا بە تۆمەتی پێشێلکردنی پەیماننامەی هاگی ١٩٠٧ ڕووبەڕووی دادگاییکردن بێتەوە؛ بەڵام لە سەرجەم تۆمەتەکان بێبەری کرا.

دوای هەڵاتنی لە کەمپێکی دەستبەسەرکردن لە ساڵی ١٩٤٨دا، سکۆرزێنی پەنای برد بۆ کێڵگەیەک لە [[باڤاریا]]، دواتریش لە [[سالزبۆرگ]] و [[پاریس]] ژیانی بەسەر برد، بەرلەوەی لە کۆتاییدا لە [[ئیسپانیای فرانکۆ]] نیشتەجێ ببێت. لە ساڵی ١٩٥٣دا، ڕۆڵی ڕاوێژکاری سەربازیی بۆ سەرۆکی میسر [[جەمال عەبدولناسر]] گرتە ئەستۆ؛ هەروەها ئاماژە بەوەش دەکرێت کە وەک ڕاوێژکار هاوکاریی [[خوان پێرۆن|خوان پێرۆنی]] سەرۆکی ئەرجەنتینی کردبێت؛ هەرچەندە ئەم بانگەشەیە لە ڕووی مێژووییەوە بە تەواوی نەسەلمێنراوە و جێی گومانە.&lt;ref name=&quot;haaretz2016&quot;/&gt;&lt;ref name=BBC&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-30571335|سەردێڕ=How did Hitler's scar-faced henchman become an Irish farmer?|دوایین١=Crutchley|یەکەم١=Peter|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=BBC News|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141230221057/https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-30571335|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; سکۆرزێنی لە ٥ی تەممووزی ١٩٧٥دا و لە تەمەنی شەست و حەفت ساڵیدا، بەهۆی [[شێرپەنجەی سییەکان|شێرپەنجەی سییەکانەوە]] لە [[مەدرید]] گیانی لەدەست دا.

== تێبینی ==
{{تێبینییەکان}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شەڕ|سیاسەت}}
{{پۆلی کۆمنز|Otto Skorzeny}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٨]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٧٥]]
[[پۆل:کاتۆلیکی ڕۆمانی نەمسا]]</text>
      <sha1>ft8vgr58f4xrslslhllmy64ifnokxoj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لالە ئەسکەندەری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304617</id>
    <revision>
      <id>1693851</id>
      <parentid>1692863</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:37:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Laleh Eskandari}}</comment>
      <origin>1693851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14429" sha1="i6bfjfr8u7zjltmibh9v7lm3d85oo4c" xml:space="preserve">{{Infobox person|name=لالە ئەسکەندەری|image=Laleh.Eskandari.jpg|caption=لاله ئەسکەندری - پردیس ملت ٢٠٢٦|native_name=لاله اسکندری|occupation=ئەکتەر، وێنەگر، وێنەکێش|nationality=ئێرانی|birth_date=۲۱ی کانوونی دەکەمی ۱۹۷۵ ‏(٤۸ ساڵ)|birth_place=[[تۆربەت حەیدەریە]] - ئێرانی|death_date=|death_place=|residence=|coordinates=|other_names=|years_active=۱۹۹۹–ئێستا|spouse=|partner=|children=|influences=|influenced=|website=|education=گرافیک دیزاین|alma_mater=[[زانکۆی ئازادی ئیسلامی| زانکۆی ئازادی ئیسلامی لقی تاران ناوەند]]|imdb_id=2305611|Soure_id=۱۳۸۱۱۲۰۷۰۰۸۹|relatives=ستاره ئەسکەندری (خوشک)}}

'''لالە ئەسکەندەری''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: لاله اسکندری؛ لەدایکبووی ۲۱ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٥ [[تۆربەت حەیدەریە]]) ئەکتەر و وێنەگری [[ئێران|ئێرانیە]].

== ژیانی ھونەری ==
لالە ئەسکەندەری لەدایکبووی ۲۱ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٥ [[تۆربەت حەیدەریە]]. دەرچووی بەشی گرافیک دیزاینە لە [[زانکۆی ئازادی ئیسلامی]] لقی [[تاران]] ناوەند. دەستپێکی کاری لە سینەمادا بە بەشداریکردن لە فیلمی «متولد ماه مهر» بە دەرهێنەریی احمدرضا درویش لە ساڵی ۲۰۰۰ بوو. هەروەها لە بواری ھونەرە دیدارییەکاندا چالاکی جۆراوجۆری هەبووە کە دەستەیەک پێشانگای وێنەگری، وێنەکێشان و موزیک لە ناوەوە و دەرەوەی وڵات دەگرێتەوە.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=fa:بیوگرافی و زندگینامه لاله اسکندری |ناونیشان=https://vista.ir/w/a/27/2ow71/لاله-اسکندری-%7C-بیوگرافی-و-عکس-های-“لاله-اسکندری”|سەردێڕ=خلاصه اخبار ایران و جهان |وێبگە=ویستا}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٤|script-title=fa:پاسخ لاله اسکندری به حاشیه‌های فعالیت هنری‌اش |ناونیشان=https://www.isna.ir/news/93032010095/پاسخ-لاله-اسکندری-به-حاشیه-های-فعالیت-هنری-اش |وێبگە=خبرگزاری ایسنا}}&lt;/ref&gt;  خوشکی ستاره اسکندرییە.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== بەرهەمە ھونەرییەکان ==

=== سینەما ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ناوی فیلم
!ساڵی پەخش
!دەرهێنەر
|-
|متولد ماه مهر
|۲۰۰۰
|احمد رضا درویش
|-
|شراره
|۲۰۰۰
|سیامک شایقی
|-
|این زن حرف نمی‌زند
|۲۰۰۳
|احمد امینی
|-
|گرداب
|۲۰۰۵
|حسن هدایت
|-
|شوریده
|۲۰۰۵
|محمدعلی سجادی
|-
|آفتاب بر همه یکسان می‌تابد
|۲۰۰۶
|عباس رافعی
|-
|مخمصه
|۲۰۰۷
|محمدعلی سجادی
|-
|راننده تاکسی
|۲۰۰۷
|مهدی صباغ‌زاده
|-
|شیرین
|۲۰۰۸
|[[عەباس کیاڕۆستەمی]]
|-
|خانواده ارنست
|۲۰۱۰
|محسن دامادی
|-
|مالیخولیا
|۲۰۱۶
|مرتضی آتش زمزم
|-
|نطفه شوم
|۲۰۱۴
|کریم آتشی
|-
|دریاچه ماهی
|۲۰۱۶
|مریم دوستی
|-
|ماهور
|۲۰۱۸
|مجید نیامراد
|-
|هزارپا
|۲۰۱۸
|ابوالحسن داوودی
|-
|رؤیای سهراب
|۲۰۱۹
|علی قوی‌تن
|-
|سیمین
|۲۰۱۹
|مرتضی آتش زمزم
|-
|تیغ و ترمه
|۲۰۱۹
|کیومرث پوراحمد
|-
|شوهر ستاره
|۲۰۲۵
|ابراهیم ایرج‌زاد
|}

=== زنجیرەی تەلەفیزیونی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ناوی فیلم
!ساڵی پەخش
!دەرهێنەر
!ڕوونکردنەوەکان
|-
|خاک سرخ
|۲۰۰۱
|ابراهیم حاتمی کیا
| rowspan=&quot;2&quot; |کەناڵی یەک
|-
|مشق عشق
|۲۰۰۴
|بهرام بهرامیان
|-
|رسم عاشقی
|۲۰۰۴
|سعید سلطانی
|کەناڵی پێنج
|-
|رقص پرواز
|۲۰۰۵
|احمد مرادپور
|کەناڵی دوو
|-
|در چشم باد
|۲۰۰۶–۲۰۱۰
|مسعود جعفری جوزانی
|کەناڵی یەک
|-
|سالهای برف و بنفشه
|۲۰۰۷
|سعید سلطانی
|کەناڵی سێ
|-
|همچون سرو
|۲۰۱۰
|بیژن بیرنگ
|کەناڵی دوو
|-
|مادر
|۲۰۱۱
|بیژن بیرنگ
|کەناڵی یەک
|-
|دولت مخفی
|۲۰۱۲–۲۰۱۳
|عبدالحسن برزیده
|کەناڵی دوو
|-
|اولین انتخاب
|۲۰۱۳
|مهدی صباغ‌زاده
|کەناڵی پێنج
|-
|بی‌قرار
|۲۰۱۳
|فلورا سام
|کەناڵی یەک
|-
|بی‌قرار ۲
|۲۰۱۴
|فلورا سام
|کەناڵی دوو
|-
|شیوع
|۲۰۱۶
|محمود معظمی
| rowspan=&quot;2&quot; |کەناڵی یەک
|-
|محکومین
|۲۰۱۸
|سیدجمال سیدحاتمی
|-
|تعطیلات رؤیایی
|۲۰۱۸
|علیرضا امینی
| rowspan=&quot;2&quot; |کەناڵی دوو
|-
|خانواده دکتر ماهان
|۲۰۱۹
|راما قویدل و علی محمد قاسمی
|-
|آتش و باد
|۲۰۲۳
|مجتبی راعی
|کەناڵی سێ
|-
|محرمانه
|۲۰۲۳
|محمود معظمی
|کەناڵی سێ
|-
|}

=== زنجیرەی تۆڕی ماڵەوە ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!ناو
!ساڵی پەخش
!دەرهێنەر
|-
|آهوی من مارال
|۲۰۲۱
|مهرداد غفارزاده
|-
|شب‌های مافیا
|۲۰۲۱
|سعید ابوطالب
|-
|[[کازیوەی خومار (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|کازیوەی خومار]]
|۲۰۲۶
|[[نێرگز ئابیار]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=fa:سریال بامداد خمار_تماشای آنلاین در شیدا |ناونیشان=https://www.sheyda.com/p/f2f7b5a8e88 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.sheyda.com}}&lt;/ref&gt;
|}

=== تەلەفیلم (فیلمی تەلەفیزیۆنی) ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ناوی فیلم
!ساڵی پەخش
!دەرهێنەر
|-
|اوهام
|۲۰۰۷
|کاظم معصومی
|-
|سایه روشن
|۲۰۰۷
|عباس رافعی
|-
|مهمانخانه ای در برف
|۲۰۰۸
|سعید سلطانی
|-
|تنهایی
|۲۰۰۸
|حجت قاسم‌زاده اصل
|-
|سرقت
|۲۰۰۸
|محمدرضا آهنج
|-
|آخرین نقش
|۲۰۰۸
|رضا ضیایی دوستان
|-
|ناشناس
|۲۰۰۸
|احمد ظریف رفتار
|-
|روزهای بهم ریخته
|۲۰۰۸
|محمدرضا آهنج
|-
|خشاب خالی
|۲۰۰۸
|مسعود آب پرور
|-
|لرزش زندگی
|۲۰۰۸
|علیرضا بذرافشان
|-
|گروگان
|۲۰۰۹
|رضا درستکار
|-
|خراش
|۲۰۱۱
|محمد حمزه ای
|-
|نخل گریان
|۲۰۱۱
|پناه برخدا رضایی
|-
|اولین تکبه گاه
|۲۰۱۳
|قدرت اله صلح میرزایی
|-
|سلمان
|۲۰۱۴
|کاظم معصومی
|}

== ڕێزلێنان ==
مەراسیمی ڕێزلێنان و سوپاسگوزاری بۆ لالە ئەسکەندەری، ئەکتەری سینەما و تەلەفیزیۆن کرا، بەهۆی ڕۆڵی لە جوانکاری شاری ڕۆژی سێشەممە ۱۱ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ لە دووەم شەوی فێستیڤاڵ و بە ئامادەبوونی کۆمەڵێک لە ھونەرمەندان و ئارەزوومەندان لە پردیسی سینەمایی ملت بەڕێوەچوو.&lt;ref&gt;[https://sabakhabar.ir/542951 از لاله اسکندری در دومین شب از نهمین جشنواره بین‌المللی فیلم شهر تجلیل شد]&lt;/ref&gt;

== خەڵاتەکان ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|کاندیدی تەندیسی حافز بۆ زنجیرەی مست عشق ساڵی ۲۰۰۶&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی ئازاری ٢٠٢٢|script-title=fa:نهمین دوره جشن حافظ (سال ۱۳۸۵) - جشن حافظ |ناونیشان=https://www.hafezawards.com/9th-hafez-awards-1385/|سەردێڕ=نهمین دوره جشن حافظ (سال ۱۳۸۵) - جشن حافظ |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٤|زمان=fa-IR}}&lt;/ref&gt;
|-
|کاندیدی باشترین ئەکتەری ڕۆڵی یەکەم و دووەمی [[فێستیڤاڵی جامی جەم|فێستیڤاڵی جام جەمی]] تەلەفیزیۆن بۆ فیلمی لرزش زندگی (ڕۆڵی یەکەم) و تنهایی (ڕۆڵی دووەم) (ساڵی ۲۰۰۹) و وەرگرتنی خەڵاتی یەک تەمەن چالاکی بەنرخ لە بواری ئەکتەری لە [[فێستیڤاڵی جامی جەم|فێستیڤاڵی جام جەم]]
|-
|تەندیسی ئاهەنگی حافز بۆ ڕۆڵی یەکەمی زنجیرەی رقص پرواز (ساڵی ۲۰۱۰)
|-
|ئەکتەری سەرکەوتووی تەلەفیزیۆن لەلایەن کەناڵی ۳ی سیما بۆ زنجیرەی سالهای برف و بنفشه (ساڵی ۲۰۰۷)
|-
|کاندیدی باشترین ئەکتەری ڕۆڵی یەکەمی ژن بۆ فیلمی خانواده ارنست لە فێستیڤاڵی ھونەرەکانی کیش (ساڵی ۲۰۱۱)
|-
|ڕێزلێنان وەکو باشترین ئەکتەری ژن لە یەکەمین فێستیڤاڵی فیلمی ڤیدیۆیی یاس (ساڵی ۲۰۱۲)
|-
|کاندیدی باشترین ئەکتەری ڕۆڵی یەکەمی ژن بۆ فیلمی خراش لە [[فێستیڤاڵی جامی جەم|فێستیڤاڵی جام جەمی]] تەلەفیزیۆن (ساڵی ۲۰۱۳)
|-
|کاندیدی باشترین ئەکتەری ڕۆڵی یەکەمی ژن لە زنجیرەی تەلەفیزیۆنی بە بابەتی بەرگری پیرۆز بۆ زنجیرەی تەلەفیزیۆنی رقص پرواز لە [[فێستیڤاڵی جامی جەم|فێستیڤاڵی جام جەم]] (ساڵی ۲۰۱۳)
|-
|کاندیدی ئاهەنگی حافز بۆ باشترین ئەکتەری ڕۆڵی یەکەمی ژن بۆ زنجیرەی اولین انتخاب (ساڵی ۲۰۱۴)
|}

== ناوبژیوانییەکان ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|ناو
|نێودەوڵەتی
|نیشتمانی
|ناوچەیی
|پارێزگایی
|-
|وڵاتی هیندستان ساڵی ۲۰۱۱ پونا piff داوەری نۆیەمین فێستیڤاڵی فیلم
|*
|
|
|
|-
|داوەری [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] وەکو نوێنەری ئیدارەی کەلەپووری کولتووری وڵات (ساڵی ۲۰۱۲)
|
|*
|
|
|-
|داوەری فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی فەجری منداڵان (تشرینی یەکەمی ساڵی ۲۰۱۲)
|*
|
|
|
|-
|داوەری [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر|فێستیڤاڵی فیلمی فەجری]] پارێزگای کرمان (ساڵی ۲۰۱۲)
|
|
|پارێزگای کرمان
|
|}

== چالاکییەکانی تر ==

* یەکەمین پێشانگای وێنەکێشانی BIENNALی خوێندکاری لە موزەخانەی ھونەرە ھاوچەرخەکان ساڵی ١٩٩٥
* پێشانگای بەکۆمەڵی وێنەکێشانی گەلەری شفق ساڵی ۱۹۹۷
* یەکەمین پێشانگای موزایک (کاشی شکاو) گەلەری گلستان ساڵی ۲۰۰۱
* پێشانگای موزایک گەلەری آرتا ساڵی ٢٠٠٥
* پێشانگای وێنەگری لە کۆمەڵەی رایزن ساڵی ۲۰۰۸
* پێشانگای وێنەگری لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] شاری [[لۆس ئانجلەس]] ساڵی ۲۰۰۹
* پێشانگای وێنەگری لە وڵاتی [[سوێد]] ساڵی ۲۰۱۰
* پێشانگای وێنەگری لەگەڵ سیامک اسکندری لە گەلەری ساربان ساڵی ۲۰۱۱
* دەستپێکی چالاکی لە بەشی جوانکاری شارەوانی شاری تاران لە ساڵی ۲۰۰۷ەوە بە پروژەکانی وێنەکێشانی دیواری و کاشی شکاو کە بە کۆی گشتی ٢٠٠٠ مەتری چوارگۆشە لەگەڵ شارەوانی تاران لە ناوچەکانی ۳ و ۶ و ٥ هاوکاری کردووە.

== سەرچاوەکان ==
{{پەراوێزەکان}}

* [https://www.mizanonline.com/fa/news/117100/زندگینامه-ستاره-اسکندری-تصاویر خبرگزاری میزان ۱]
* [https://www.mizanonline.com/fa/news/289110/لاله-اسکندری-از-خاک-سرخ-به-تلویزیون-رسید-ایفای-نقش-در-سریال-مشق-عشق-او-را-بیشتر-معرفی-کرد-عکس خبرگزاری میزان ۲]
* [https://www.yjc.ir/fa/news/5285788/کودکی-لاله-اسکندری-عکس باشگاه خبرنگاران جوان]
* [https://www.isna.ir/news/9011-04981/بازتاب-طبيعت-و-معماري-در-عکس-هاي-لاله-و-سيامک-اسکندري خبرگزاری ایسنا]
* [http://fa.ifilmtv.com/News/Content/29107/لاله%20اسکندری%20مهمان%20عید%20دیدنی آی فیلم]
* [https://www.aftabir.com/lifestyle/view/96372/لاله-اسکندری آفتاب]
* {{بیرخستنەوەی وێب|script-title=fa:لاله اسکندری |ناونیشان=http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112070089 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=وبگاه سوره}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|script-title=fa:لاله اسکندری |ناونیشان=http://iranact.com/Cinema/Artists/showartist.asp?id=14|سەردێڕ=Dewi11 Situs Boutiquedugardien Harga 20k Pilihan Barang Berkualitas Dan Menarik |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111212222430/http://iranact.com/cinema/artists/showartist.asp?id=14 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=وبگاه ایران اکت |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==

* [[imdbname:2305611|لالە ئەسکەندەری]] لە [[بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}}
{{پۆلی کۆمنز|Laleh Eskandari}}</text>
      <sha1>i6bfjfr8u7zjltmibh9v7lm3d85oo4c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئیسپانیای فرانکۆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304631</id>
    <revision>
      <id>1693846</id>
      <parentid>1692882</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:36:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Francoist dictatorship}}</comment>
      <origin>1693846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5483" sha1="kvaaf459pq75afr5xb8rmsaznwcgqk8" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = دەوڵەتی ئیسپانیا
| common_name            = ئیسپانیا
| native_name            = {{lang|es|Estado Español}}
| image_flag             = Flag of Spain (1945–1977).svg
| flag_caption           = ئاڵای ئیسپانیا
| image_coat             = COA Spain 1945 1977.svg
| symbol_type            = [[نیشانی نیشتمانیی ئیسپانیا|نیشانی نیشتمانی]]
| image_map              = Spanish State.png
| image_map_caption      = خاکی سەرزەمینی و کۆلۆنییەکانی دەوڵەتی ئیسپانیا
| capital                = [[مەدرید]]
| largest_city           = [[مەدرید]]
| national_motto         = «یەک، مەزن و ئازاد»&lt;br /&gt;''Plus Ultra'' («لە سەرووی سنوورەکانەوە»)
| national_anthem        = ''[[مارشا گرانادێرا]]''
| official_languages     = [[زمانی ئیسپانی|ئیسپانی]]
| religion               = [[کاتۆلیکییەتی ڕۆمانی]]
| demonym                = [[ئیسپانیییەکان|ئیسپانی]]
| government_type        = [[دیکتاتۆری]]ی یەکپارچەی [[ڕژێمی تاک حیزبی|تاک-حیزبی]]
| leader_title1          = [[لیستی سەرۆکەکانی دەوڵەتی ئیسپانیا#ئیسپانیای فرانکۆ (١٩٣٦–١٩٧٥)|سەرۆکی دەوڵەت]]
| leader_name1           = [[فرانسیسکۆ فرانکۆ]] (١٩٣٦–١٩٧٥)
| leader_title2          = سەرۆکی ئەنجومەنی جێنشینی
| leader_name2           = [[ئالێخاندرۆ ڕۆدریگەز دێ ڤالکارسێل]] (١٩٧٥)
| leader_title3          = [[لیستی سەرۆک وەزیرانی ئیسپانیا#ئیسپانیای فرانکۆ (١٩٣٦–١٩٧٥)|سەرۆک وەزیران]]
| leader_name3           = فرانسیسکۆ فرانکۆ (١٩٣٨–١٩٧٣)&lt;br /&gt;[[لویس کارێرۆ بلانکۆ]] (١٩٧٣)&lt;br /&gt;[[کارلۆس ئاریاس ناڤارۆ]] (١٩٧٣–١٩٧٥)
| leader_title4          = [[شازادەی ئیسپانیا|شازادە]]
| leader_name4           = [[خوان کارلۆسی یەکەم|خوان کارلۆس دێ بۆربۆن]] (١٩٦٩–١٩٧٥)
| legislature            = ''[[کۆرتێس ئێسپانیۆلاس]]'' (لە ١٩٤٢ەوە)
| established_event1     = [[جەنگی ناوخۆییی ئیسپانیا|دەستپێکی جەنگی ناوخۆیی]]
| established_date1      = ١٧ی تەممووزی ١٩٣٦
| established_event2     = سەرکەوتنی نەتەوەیی‌خوازان
| established_date2      = ١ی نیسانی ١٩٣٩
| established_event3     = یاسای جێنشینی
| established_date3      = ٦ی تەممووزی ١٩٤٧
| established_event4     = یاسای ئۆرگانیک
| established_date4      = ١ی کانونی دووەمی ١٩٦٧
| established_event5     = [[مەرگ و گۆڕستانی فرانسیسکۆ فرانکۆ|مەرگی فرانسیسکۆ فرانکۆ]]
| established_date5      = ٢٠ی تشرینی دووەمی ١٩٧٥
| area_km2               = 856045
| population_estimate    = ٢٥٬٨٧٧٬٩٧١
| population_estimate_year = ١٩٤٠
| currency               = [[پێزێتای ئیسپانی]]
| calling_code           = ٣٤+
}}

'''ئیسپانیای فرانکۆ''' (بە [[زمانی ئیسپانی|ئیسپانی]]: España franquista)، کە هەروەها بە '''ئیسپانیای نەتەوەیی‌خواز'''، '''ئیسپانیای فەلانجی'''، '''ڕژێمی فرانکۆ''' یان '''دیکتاتۆریی فرانکۆ''' ناسراوە، و بە فەرمی '''دەوڵەتی ئیسپانیا''' ({{lang|es|Estado Español}})&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Moradiellos |یەکەم=Enrique |سەردێڕ=El Generalísimo: A Biography of Francisco Franco |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ناونیشان=https://academic.oup.com/book/61714/chapter/541518788 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; بوو؛ دەوڵەتێک بوو بە سەرکردایەتیی [[فرانسیسکۆ فرانکۆ]]، کە لە کاتی [[شەڕی ناوخۆییی ئیسپانیا|شەڕی ناوخۆییی ئیسپانیادا]] (١٩٣٦–١٩٣٩) لەسەر ئەو ناوچانەی [[ئیسپانیا]] دامەزرا کە لەژێر کۆنترۆڵی نەتەوەیی‌خوازاندا بوون، پاشان لە ساڵی ١٩٣٩ەوە تا مەرگی فرانکۆ لە ساڵی ١٩٧٥دا، تەواوی خاکی ئیسپانیای دەگرتەوە.&lt;ref name=&quot;BritannicaFrancoSpain&quot;&gt;{{cite encyclopedia |title=Spain: Franco's Spain, 1939–75 |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Spain/Francos-Spain-1939-75 |access-date=2026-03-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BritannicaFranco&quot;&gt;{{cite encyclopedia |title=Francisco Franco |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Francisco-Franco |access-date=2026-03-10}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیسپانیا|مێژوو|شەڕی سارد|سیاسەت|وڵاتەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Francoist dictatorship}}

[[پۆل:ئیسپانیا لە سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:وەستێنراوەکان]]
[[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٣٩]]
[[پۆل:دەوڵەتە دیکتاتۆرەکان]]</text>
      <sha1>kvaaf459pq75afr5xb8rmsaznwcgqk8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دانا وایت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304641</id>
    <revision>
      <id>1693805</id>
      <parentid>1693658</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:11:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Dana White}}</comment>
      <origin>1693805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2936" sha1="fy8gmtwhpypg6q9mvopi7yrhxd96gs3" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}'''دانا فرێدریک وایت'''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت= ١٧ی ئابی ٢٠٢٤|سەردێڕ= UFC 307: Dana White reveals the most stacked card after UFC 300, 'Poatan' to headline|ئیش= Perpetually Panoramic|ناونیشان= https://www.perpetuallypanoramic.com/sports/ufc/ufc-307-dana-white-reveals-the-most-stacked-card-after-ufc-300-poatan-to-headline/|ڕێکەوتی سەردان= ١٧ی ئابی ٢٠٢٤|دوایین١= Panoramic|یەکەم١= Perpetually|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240906174115/https://www.perpetuallypanoramic.com/sports/ufc/ufc-307-dana-white-reveals-the-most-stacked-card-after-ufc-300-poatan-to-headline/}}&lt;/ref&gt; بازرگانێکی ئەمریکییە و سەرۆک و بەڕێوەبەری جێبەجێکاری پاڵەوانێتی [[یوو ئێف سی]]ە کە ڕێکخراوێکی جیھانی [[ھونەرە جەنگییە تێکەڵەکان|ھونەرە جەنگییە تێکەڵەکانە]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.forbes.com/sites/dannyboice/2014/04/03/boxer-to-entrepreneur-how-dana-white-became-the-champ-of-mixed-martial-arts/#5886142e7e24|سەردێڕ=Boxer To Entrepreneur: How Dana White Became The Champ Of Mixed Martial Arts|دوایین=Boice|یەکەم=Danny|ئیش=[[Forbes]]|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠٢٥دا سامانی وایت لەلایەن [[فۆربسەوە]] بە زیاتر لە ٦٠٠ ملیۆن دۆلار خەمڵێندراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.forbes.com/sites/mattcraig/2025/02/06/dana-white-interview-ufc-net-worth-donald-trump-power-slap/ |دوایین=Craig |یەکەم=Matt |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Populist Capitalist: How The UFC's Dana White Epitomizes Business In The Trump Era |ئیش=[[Forbes]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250926122411/https://www.forbes.com/sites/mattcraig/2025/02/06/dana-white-interview-ufc-net-worth-donald-trump-power-slap/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
{{پۆلی کۆمنز|Dana White}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩]]
[[پۆل:بێخوایانی ئەمریکی]]
[[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری]]
[[پۆل:کاسۆلیکە ڕۆمانیەکانی پێشوو]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:ئەو کەسانەی نەخۆشی مێنیێریان ھەیە]]</text>
      <sha1>fy8gmtwhpypg6q9mvopi7yrhxd96gs3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژی نیشتمانیی عێراق</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304643</id>
    <revision>
      <id>1693956</id>
      <parentid>1693278</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T19:37:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4385" sha1="tta01pzi5o8gbe2e4xgs57xqxmrpd5l" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}}
{{Databox}}'''ڕۆژی نیشتمانیی عێراق''' ڕۆژێکی نیشتمانییە کە لە [[٣ی تشرینی یەکەم]]ی ھەموو ساڵێکدا بەڕێوەدەچێت، وەک ئاھەنگێک بۆ ئەو ڕۆژەی [[عێراق]] سەربەخۆیی خۆی لە [[عێراقی زۆرەملێ|ژێرفەرمانی بەریتانیا]] ڕاگەیاند و لە [[١٩٣٢]] وەک دەوڵەتێکی خاوەن سەروەری پەیوەندی بە [[کۆمەڵەی نەتەوەکان|کۆمەڵەی نەتەوەکانەوە]] کرد.

== پێشینەی مێژوویی و ڕامیاری ==
دوای [[شۆڕشی ١٤ی تەممووز|شۆڕشی ١٤ی تەممووزی ساڵی ١٩٥٨]] و ڕووخاندنی [[شانشینی عێراق|دەسەڵاتی پاشایەتی]]، [[حکوومەتی عێراق|حکوومەتە یەک لە دوای یەکەکانی عێراق]] ئەم ڕۆژەیان وەک جەژنێکی نیشتمانی نەگرتەبەر، و جێگەیان گرتەوە بە بۆنەیەک کە پەیوەندییان بە گۆڕانکارییە ڕامیارییەکانی دەسەڵاتدارەوە ھەبوو. دوابەدوای لەشکرکێشی ئەمریکا بۆ سەر عێراق [[٢٠٠٣|لە ساڵی ٢٠٠٣]] و ڕووخانی ڕژێمی بەعس، چەند پێشنیارێک خرانەڕوو بۆ دیاریکردنی ڕۆژێکی نوێی نیشتمانی؛ لە نێویاندا پێشنیاری پەسەندکردنی [[٩ی نیسان]] (ساڵڕۆژی ڕووخانی ڕژێمی پێشوو) بوو؛ بەڵام ئەم پێشنیازە بە ڕەتکردنەوە و ناڕەزایەتییەکی بەرفراوانی جەماوەری بەرەوڕوو بووەوە، چونکە پەیوەندی بە ھاتنە ناوەوەی ھێزی دەرەکی و داگیرکردنی وڵاتەوە ھەبوو.&lt;ref name=&quot;independent&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.independentarabia.com/node/152466/%D8%B3%D9%8A%D8%A7%D8%B3%D8%A9/%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84/%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%8قب%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%AB-%D9%...|سەردێڕ=دولة العراق الحديث وأعباء ما بعد الاستقلال |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221003190302/https://www.independentarabia.com/node/152466/سياسة/تحلیل/دولة-العراق-الحديث-وأعباء-ما-بعد-الاستقلال |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=اندبندنت عربية |زمان=ar}}&lt;/ref&gt;

لە ئەنجامدا ھەندێک بۆچوونی نوخبە و جەماوەری مەیلیان بۆ زیندووکردنەوەی یەکەم ڕۆژی سەربەخۆیی و گەڕانەوە بۆ ڕێکەوتی ٣ی تشرینی یەکەم و وەرگرتنی وەک پشووی نیشتمانی گرتبوو. لە شوباتی [[٢٠٠٨]] بڕیاردرا ئەو ڕۆژە بکرێتە پشووی نیشتمانی، بەڵام بڕیارەکە ڕووبەڕووی ئاستەنگی یاسایی بووەوە و تا مانگی ئەیلوولی [[٢٠٢٠]] بە فەرمی جێبەجێ نەکرا، دوای ئەوەی حکوومەتی عێراق یاسایەکی تایبەت بە پشووی نیشتمانی دەرکرد و بڕیاریدا دەوامی فەرمی ڕابگیرێت و ئاھەنگی بۆ بگێڕدرێت.&lt;ref name=&quot;mofa&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=media2 |ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://mofa.gov.iq/2022/10/?p=34117|سەردێڕ=العيد الوطني العراقي – وزارة الخارجية العراقية |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221002205605/https://mofa.gov.iq/2022/10/?p=34117 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=وزارة الخارجية العراقية |زمان=ar}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{تووڵی دەروازە|عێراق}}
{{سەرچاوەکان}}

{{عێراق-کۆلکە}}

[[پۆل:مێژووی عێراق]]
[[پۆل:مێژووی ھاوچەرخی عێراق]]</text>
      <sha1>tta01pzi5o8gbe2e4xgs57xqxmrpd5l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مەھدی سوڵتانی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304793</id>
    <revision>
      <id>1694265</id>
      <parentid>1691908</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T08:23:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1694265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4411" sha1="9y2gwcbddpqeva0yk0ar19011lza9pz" xml:space="preserve">{{Short description|ئەکتەری ئێرانی}}{{Infobox person|name=مەھدی سوڵتانی|honorific_suffix=|image=Mehdi-soltani-padan-studio-20231208-8 (cropped).jpg|image size=|caption=|native_name=مهدی سلطانی سروستانی|native_name_lang=Fa|birth_name=محەممەد مەهدی|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1971|8|23}}|birth_place=[[شیراز]]، ئێران|citizenship=ئێرانی|alma_mater=|occupation=ئەکتەر|height=|years_active=١٩٩٥–ئێستا|spouse=|children=|relatives=}}
'''مەھدی سوڵتانی''' یان '''مەهدی سوڵتانی سەروستانی''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: مهدی سلطانی) ئەکتەرێکی [[ئێران|ئێرانییە]] لە ٢٣ی ئابی ١٩٧١ لە [[شیراز]]، ئێران لەدایکبووە.&lt;ref&gt;[https://theater.ir/fa/artists/1587/%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%86%DB%8C مەهدی سلطانی لە تیاتری ئێران]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://redcarpetfilm.net/1399/06/01/%D9%85%D8%AA%D9%88%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86-01-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7-%D8%8C-%D8%AA%D8%A6%D8%A7%D8%AA%D8%B1-%D9%88-%D9%85%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%82%DB%8C-2/ لەدایکبوونی مەهدی سلطانی]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112190412/ مەهدی سلطانی لە سورە سینەما]&lt;/ref&gt;

== ژیاننامە ==
خاوەنی بڕوانامەی دکتۆرایە لە بەشی ڕۆڵگێڕانی شانۆ لە زانکۆی ئاڤینیۆن لە [[فەڕەنسا]]، و لە ئێستادا ئەندامی دەستەی زانستی و مامۆستای یاریدەدەرە لە کۆلێژی هونەرە نوواندنەکان و کۆلێژی موزیک لە [[زانکۆی تاران]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://namnak.com/%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%86%DB%8C.p3347 |سەردێڕ=ژیاننامەی مەهدی سلطانی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://ariapix.net/%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1/ مەهدی سلطانی لە ئاریا نیوز]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.khabaronline.ir/tag/%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C+%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%86%DB%8C+%D8%B3%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C مەهدی سلطانی لە خەبەر ئۆنلاین]&lt;/ref&gt;

یەکێک بوو لە سەدان ئەندامی دەستەی ئەکادیمی کە نامەیەکیان ئیمزا کرد لە ئیدانەکردنی سەرکوتکارییەکانی حکومەت لە خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٥–٢٠٢٦ی ئێران، و شکستھێنانیان لە ڕێگریکردن لە هێرشێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] و [[ئیسرائیل]] بۆ سەر ئێران لە وەڵامی ئەو سەرکوتکارییانەدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://modaresinpress.ir/political/5720/ |سەردێڕ=نامەی ئەندامانی دەستەی ئەکادیمی}}&lt;/ref&gt;

== فیلمۆگرافی ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+زنجیرەی تەلەفیزیۆنی
!ساڵ
!ناو
!ڕۆڵ
!دەر‌ینەر
!پەخش
|-
|٢٠٢٣
|''[[تاوانی فریشتە (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|تاوانی فریشتە]]''
|موشفیق
|حامد عەنقا
|[[فیلیمۆ]]
|-
|٢٠١٩
|''[[ئاغازادە]]''
|دکتۆر ئەمیر بحری
| ''بێھرەنگ توفیقی''
|
|-
|٢٠١٥
|[[شەھرەزاد (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|شەهرزاد]]
|هاشم
|[[حەسەن فەتحی]]
|
|}

== سەرچاوەکان ==
{{reflist}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==

* {{IMDb name|id=nm2751631}}
{{پۆلی کۆمنز|Mehdi Soltani}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیلم}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئێرانییەکان]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی تەلەڤیزیۆنی ئێرانی]]
[[پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئێرانی]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١]]
[[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئێرانی]]
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی تاران]]</text>
      <sha1>9y2gwcbddpqeva0yk0ar19011lza9pz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پێڕستی پێشکەشکراوەکان بۆ ٩٩یەمین خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین فیلمی نێودەوڵەتی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304809</id>
    <revision>
      <id>1694191</id>
      <parentid>1692092</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T05:33:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1694191</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77425" sha1="lu0km3zgyyc2kluc3t6ddnepk8hqbju" xml:space="preserve">{{Infobox award|name=بەشداربووانی باشترین فیلمی نێودەوڵەتیی ٢٠٢٦|image=|caption=|award1_type=براوەی ئۆسکار|award1_winner=دیاری نەکراوە|award2_type=بەشداربووان|award2_winner=٩١ (بەردەوامە)|award3_type=یەکەم دەرکەوتنەکان|award3_winner=٢ (بەردەوامە)}}

ئەمە '''پێڕستی بەشداربووانی ٩٩ەمین خەڵاتەکانی ئۆسکارە بۆ خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین فیلمی نێودەوڵەتی'''. [[ئەکادیمیای زانستەکان و ھونەرەکانی وێنەی جووڵاو]] (AMPAS) داوای لە پێشەسازییەکانی فیلم لە وڵاتە جیاوازەکان کردووە تا باشترین فیلمی خۆیان بۆ خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین فیلمی نێودەوڵەتی بنێرن بۆ ھەر ساڵێک لەو کاتەوەی خەڵاتەکە لە [[٢٩یەمین خەڵاتەکانی ئۆسکار|١٩٥٦]] دامەزراوە.&lt;ref name=&quot;HistPg2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.oscars.org/aboutacademyawards/history02.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080622191328/http://www.oscars.org/aboutacademyawards/history02.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٤|سەردێڕ=مێژووی خەڵاتەکانی ئۆسکار – پەڕەی ٢ |بڵاوکەرەوە=[[ئەکادیمیای ھونەر و زانستەکانی وێنەی جووڵاو]] |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; خەڵاتەکە ساڵانە لەلایەن ئەکادیمیاوە پێشکەش بە فیلمێکی درێژ دەکرێت کە لە دەرەوەی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بەرھەم ھێنراوە و بە شێوەیەکی سەرەکی ئەو فیلمانەن کە دیالۆگی نا ئینگلیزی تێدایە.&lt;ref name=&quot;HistPg2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Rules&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.oscars.org/sites/oscars/files/89aa_rules.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161002114822/https://www.oscars.org/sites/oscars/files/89aa_rules.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ئیش=ئەکادیمیای ھونەر و زانستەکانی وێنەی جووڵاو |سەردێڕ=یاسای سێزدەھەم: یاسا تایبەتەکان بۆ خەڵاتی فیلمی زمانی بیانی |بڵاوکەرەوە=[[ئەکادیمیای ھونەر و زانستەکانی وێنەی جووڵاو]] |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; کۆمیتەی خەڵاتی فیلمی تایبەتمەندی نێودەوڵەتی سەرپەرشتی پڕۆسەکە دەکات و پێداچوونەوە بە ھەموو فیلمە پێشکەشکراوەکاندا دەکات.&lt;ref name=&quot;Rules&quot;/&gt; پێشتر ناوی ئەم پۆلێنە باشترین فیلمی زمانی بیانی بوو، بەڵام لە نیسانی ٢٠١٩دا گۆڕدرا بۆ باشترین فیلمی نێودەوڵەتی، دوای ئەوەی ئەکادیمیا وشەی «بیانی»ی بە بەسەرچوو زانی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.forbes.com/sites/jeffewing/2019/04/24/academy-announces-rule-changes-for-92nd-oscars/#7b9d85ac3d5b |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190527181952/https://www.forbes.com/sites/jeffewing/2019/04/24/academy-announces-rule-changes-for-92nd-oscars/#7b9d85ac3d5b |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠١٩|ئیش=فۆربس |سەردێڕ=ئەکادیمیا گۆڕانکاری لە یاساکانی ٩٢ەمین خەڵاتەکانی ئۆسکار ڕادەگەیەنێت |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

دەستپێکردن لە ٩٩ەمین مەراسیمدا، یاساکانی پرۆسەی پێشکەشکردن گۆڕانکارییان بەسەردا ھات کە ڕێگە دەدات بەو فیلمەی بە زمانی نا ئینگلیزین پێشکەش بکرێن ئەگەر خەڵاتێکی شایستەیی لە فێستیڤاڵێکی نێودەوڵەتی فیلمدا بباتەوە. ئەم فێستیڤاڵانە و خەڵاتە تایبەتەکانیان بریتی دەبن لە: [[فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی بەرلین|بەرلینالە]] ([[ورچی زێڕین|پۆلی ورچی زێڕین]]), [[فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی بوسان|بوسان]] (خەڵاتی باشترین فیلم), [[فێستیڤاڵی فیلمی کان|کان]] (نخلی زێڕین), [[فێستیڤاڵی فیلمی سەندانس|سەندانس]] (سینەمای جیھانی خەڵاتی گەورەی دەستەی دادوەرانی درامی و بەڵگەنامەیی)،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.sundance.org/blogs/what-to-know-about-the-2027-sundance-film-festival/ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|زمان=en-US |سەردێڕ=ئەوەی پێویستە بیزانیت دەربارەی فێستیڤاڵی فیلمی سەندانسی ٢٠٢٧ |بڵاوکەرەوە=[[پەیمانگای سەندانس]]}}&lt;/ref&gt; [[فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی تۆرنتۆ|تۆرنتۆ]] (Platform Prize) و [[فێستیڤاڵی فیلمی ڤێنیز|ڤێنیز]] ([[شێری زێڕین]]).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hammond |یەکەم=Pete |ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://deadline.com/2026/05/oscar-rules-chbanges-2026-acting-international-film-1236878201/ |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=دیدلاین |زمان=en-US |سەردێڕ=گۆڕانکاری لە یاساکانی ئۆسکار: بزووتنەوەی گەورە لە پۆلێنەکانی ئەکتەری و فیلمی نێودەوڵەتی}}&lt;/ref&gt;

بۆ ٩٩ەمین خەڵاتەکانی ئۆسکار، پێویستە ئەو فیلمە پێشکەشکراوانە بۆ یەکەمجار لەنێوان ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ و ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ لە سینەماکانی وڵاتەکانی خۆیاندا نمایش کرابن. دوا وادە بۆ پێشکەشکردن بۆ ئەکادیمیا ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ دەبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.oscars.org/sites/oscars/files/2026-05/99th_oscars_complete_rules.pdf?VersionId=84FilOcTNI7wpFAxl56.8xesZyP5.UWl |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=Oscars.org |زمان=en-US |سەردێڕ=شایستەیی ٩٩ەمین خەڵاتەکانی ئۆسکار}}&lt;/ref&gt; [[قوبرس]]&lt;ref name=&quot;Cyprus&quot;/&gt; و [[ئێلسالڤادۆر|ئێل سالڤادۆر]]&lt;ref name=&quot;ElSalvador&quot;/&gt; بۆ یەکەمجار فیلمیان پێشکەش کرد، لەکاتێکدا [[سریلانکا]] بۆ یەکەمجار لە دوای ٢٠٠٩ەوە فیلمێکی پێشکەش کرد.

== پێشکەشکراوەکان ==
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; width=&quot;98%&quot;}
!وڵاتی پێشکەشکەر
!ناوی فیلم لە پێشکەشکردندا
!ناوی ڕەسەن
!زمان(ەکان)
!دەرھێنەر(ەکان)
!ئەنجام
|-
| {{Flag|Albania}}
|data-sort-value=&quot;State Film, A&quot; | ''A State Film''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ='“FILM I SHTETIT”, nga Roland Sejko, është propozimi i Shqipërisë për Çmimet Oscar® 2027 |ناونیشان=https://qkk.al/film-i-shtetit-eshte-propozimi-i-shqiperise-per-cmimet-oscar-2027/ |ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=Qendra Kombëtare e Kinematografisë |زمان=Albanian}}&lt;/ref&gt;
| ''Film di Stato'' / ''Film i Shtetit''
| ئەڵبانی
| data-sort-value=&quot;Sejko, Roland&quot; | Roland Sejko
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Algeria}}
| ''Roqia''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فیلم &quot;رقیة&quot; یمثل الجزائر فی سباق الأوسکار |ناونیشان=https://www.elkhabar.com/culture/فیلم-رقیة-یمثل-الجزائر-فی-سباق-الأوسکار-ال-99-274838 |ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=[[El Khabar]] |زمان=Arabic}}&lt;/ref&gt;
| رقیة
| [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]
| data-sort-value=&quot;Koussim, Yanis&quot; | {{ill|Yanis Koussim|fr|Yanis Koussim}}
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Argentina}}
| data-sort-value=&quot;Virgin of the Quarry Lake, The&quot; | ''The Virgin of the Quarry Lake''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=&quot;La virgen de la tosquera&quot; de Laura Casabé representará a la Argentina en los Oscar |ناونیشان=https://www.minutouno.com/espectaculos/la-virgen-la-tosquera-laura-casabe-representara-la-argentina-los-oscar-n6327706 |ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=MinutoUno.com |زمان=es}}&lt;/ref&gt;
| ''La virgen de la tosquera''
| [[زمانی ئیسپانی|ئیسپانی]]
| data-sort-value=&quot;Casabé, Laura&quot; | {{ill|Laura Casabé|es|Laura Casabé}}
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Armenia}}
| ''In the Land of Arto''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ='In the Land of Arto': Tamara Stepanyan's feature film to be nominated for Oscars |ناونیشان=https://www.panorama.am/en/news/2026/09/04/Tamara-Stepanyan-film/3168077 |ڕێکەوت=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=Panorama.am |زمان=en}}&lt;/ref&gt;
| ''Le Pays d'Arto'' / Արտոյի Երկւրը
| فەڕەنسی، ئەرمەنی، ئینگلیزی
| data-sort-value=&quot;Stepanyan, Tamara&quot; | Tamara Stepanyan
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Australia}}
| colspan=&quot;2&quot; | ''First Light''&lt;ref name=&quot;1:hr&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/oscars-2027-australia-first-light-international-feature-film-1236696323/ |سەردێڕ=Oscars: Australia Picks ‘First Light’ as International Feature Contender (Exclusive) |نووسەر=Scott Roxborough |وێبگە= [[The Hollywood Reporter]] |ڕێکەوت=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان= ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|زمان=en-us}}&lt;/ref&gt;
| فیلیپینی
| data-sort-value=&quot;Robinson, James J.&quot; | James J. Robinson
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Austria}}
| colspan=&quot;2&quot; | ''Rose''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=99. Oscars: &quot;Rose&quot; vertritt Österreich im Rennen um den Auslandsoscar |ناونیشان=https://www.derstandard.at/story/3000000335644/99-oscars-rose-vertritt-oesterreich-im-rennen-um-den-auslandsoscar |ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Der Standard]] |زمان=de-AT}}&lt;/ref&gt;
| ئەڵمانی
| data-sort-value=&quot;Schleinzer, Markus&quot; | Markus Schleinzer
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Bangladesh}}
| ''Roid''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ='Roid' to represent Bangladesh in 99th Oscars |ناونیشان=https://www.tbsnews.net/splash/roid-represent-bangladesh-99th-oscars-1555246 |ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=[[The Business Standard]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt;
| রইদ
| بەنگالی
| data-sort-value=&quot;Rahman Sumon, Mejbaur&quot; | Mejbaur Rahman Sumon
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Belgium}}
| colspan=&quot;2&quot; | ''Coward''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Van Gils |یەکەم=Lieven |دوایین٢=Grommen |یەکەم٢=Stefan |ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Oorlogsfilm 'Coward' van Lukas Dhont wordt Belgische inzending voor Oscars |ناونیشان=https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2026/08/25/oscars-belgische-inzending/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠٢٦|وێبگە=[[VRT NWS]] |زمان=nl}}&lt;/ref&gt;
| فەڕەنسی، ھۆڵەندی
| data-sort-value=&quot;Dhont, Lukas&quot; | Lukas Dhont
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Bolivia}}
|data-sort-value=&quot;Condor Daughter, The&quot; | ''The Condor Daughter''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ= «La Hija Cóndor&quot; representará a Bolivia en los Óscar y Goya 2027 |ناونیشان=https://lavozdetarija.com/2026/09/07/la-hija-condor-representara-a-bolivia-en-los-oscar-y-goya-2027/ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=La Voz de Tarija |زمان=es}}&lt;/ref&gt;
| ''La hija cóndor''
| کێچوا، Spanish
| data-sort-value=&quot;Torrico, Álvaro Olmos&quot; | Álvaro Olmos Torrico
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Bosnia and Herzegovina}}
|data-sort-value=&quot;Widower, The&quot; | ''The Widower''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Film &quot;Udovac&quot; ovogodišnji bh. kandidat za nagradu Oscar|ناونیشان=https://euronews.ba/magazin/kultura/66412/film-udovac-ovogodisnji-bh-kandidat-za-nagradu-oscar |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=Euronews.ba |زمان=Bosnian}}&lt;/ref&gt;
| ''Udovac''
| بۆسنینی
| data-sort-value=&quot;Šečić, Hari&quot; | Hari Šečić
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Brazil}}
| ''Gugu's World''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ=&quot;Feito Pipa&quot; será o representante do Brasil no Oscar 2027 |ناونیشان=https://www.cnnbrasil.com.br/pop/cinema/feito-pipa-sera-o-representante-do-brasil-no-oscar-2027/ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=CNN Brasil |زمان=pt-BR}}&lt;/ref&gt;
| ''Feito Pipa''
| پورتوگالی
| data-sort-value=&quot;Deberton, Allan&quot; | {{ill|Allan Deberton|pt| Allan Deberton}}
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Bulgaria}}
| data-sort-value=&quot;Dreamed Adventure, The&quot; | ''The Dreamed Adventure''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ=„Мечтаното Приключение“ На Валеска Гризебах Е Българското Предложение За 99-ите Награди „Оскар“ |ناونیشان=https://www.nfc.bg/мечтаното-приключение-на-валеска/ |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=Bulgarian National Film Center |زمان=bg-BG}}&lt;/ref&gt;
| ''Das geträumte Abenteuer'' / Мечтаното Приключение
| بۆلغاری، German
| data-sort-value=&quot;Grisebach, Valeska&quot; | Valeska Grisebach
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Cambodia}}
| ''Becoming Human''&lt;ref name=&quot;comb:variety&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://variety.com/2026/film/news/cambodia-oscar-submission-becoming-human-polen-ly-1236842378/ |سەردێڕ=Oscars: Cambodia Selects ‘Becoming Human’ for International Feature Race (Exclusive) |یەکەم=Naman |دوایین=Ramachandran |ئیش=[[Variety (magazine)|Variety]] |ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان= ٢٥ی ئابی ٢٠٢٦|زمان=en}}&lt;/ref&gt;
| ជាតិជាមនុស្សا
| خەمێری
| data-sort-value=&quot;Ly, Polen&quot; | Polen Ly
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Cameroon}}
| colspan=&quot;2&quot; |''Mabanda''&lt;ref&gt;{{Cite Instagram |user=lauradavemediamag |postid=DdJ1bVgs1pR |title= CINÉMA: Le Cameroun aux Oscars avec Mabanda de @kangquintus |date=11 September 2026}}&lt;/ref&gt;
| ئینگلیزیی پیدجینی کەمەرونی
| data-sort-value=&quot;Quintus, Kang&quot; | {{ill|Kang Quintus|fr|Kang Quintus}}
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Canada}}
| colspan=&quot;2&quot; | ''Nina Roza''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kay |یەکەم=Jeremy |سەردێڕ=Canada submits ‘Nina Roza’ as Oscar submission |ناونیشان=https://www.screendaily.com/news/canada-submits-nina-roza-as-oscar-submission/5219715.article |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Screen International|Screen Daily]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt;
| بۆلغاری، French
| data-sort-value=&quot;Dulude-De Celles, Geneviève&quot; | Geneviève Dulude-de Celles
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Chad}}
| ''Soumsoum, the Night of the Stars''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Leffler |یەکەم=Rebecca |ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Chad selects ‘Soumsoum, The Night Of The Stars’ for Oscars race |ناونیشان=https://www.screendaily.com/news/chad-selects-soumsoum-the-night-of-the-stars-for-oscars-race/5220345.article |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Screen International|Screen Daily]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt;
| ''Soumsoum, la nuit des astres''
| فەڕەنسی، عەرەبی
| data-sort-value=&quot;Haroun, Mahamat-Saleh&quot; | Mahamat-Saleh Haroun
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Chile}}
| data-sort-value=&quot;Meltdown, The&quot; | ''The Meltdown''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Valdivia |یەکەم=Gonzalo |ڕێکەوت=٢٦ی ئابی ٢٠٢٦|سەردێڕ=El Deshielo y Hangar Rojo: Chile anuncia a sus cartas para los Oscar y Goya 2027 |ناونیشان=https://www.latercera.com/culto/noticia/el-deshielo-y-hangar-rojo-chile-anuncia-a-sus-cartas-para-los-oscar-y-goya-2027/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢٦|وێبگە=[[La Tercera]] |زمان=es}}&lt;/ref&gt;
| ''El deshielo''
| ئیسپانی
| data-sort-value=&quot;Martelli, Manuela &quot; | Manuela Martelli
|{{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Colombia}}
| ''Rains Over Babel''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gutierrez |یەکەم=Carlos |ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Oscars: Colombia Selects Gala del Sol's RAINS OVER BABEL as Its Official Submission |ناونیشان=https://www.cinematropical.com/cinema-tropical/colombia-selects-gala-del-sols-rains-over-babel-as-its-official-submission |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Cinema Tropical]] |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;
| ''Llueve sobre Babel''
| ئیسپانی
| data-sort-value=&quot;del Sol, Gala&quot; | Gala del Sol
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Costa Rica}}
| ''If We Don't Burn, How Do We Light Up the Night''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dos historias costarricenses llevarán la voz de nuestro cine a los Premios Óscar y Goya {{!}} Centro Costarricense de Producción Cinematográfica |ناونیشان=https://www.centrodecine.go.cr/node/5868 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=www.centrodecine.go.cr}}&lt;/ref&gt;
| ''Si no ardemos, cómo iluminar la noche''
| ئیسپانی
| Kim Torres
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Croatia}}
| ''God Will Not Help''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Jutarnji list - Poznato je koji je hrvatski film kandidat za Oscara |ناونیشان=https://www.jutarnji.hr/kultura/film-i-televizija/poznato-je-koji-je-hrvatski-film-kandidat-za-oscara-15742968 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Jutarnji list]] |زمان=hr-hr}}&lt;/ref&gt;
| ''Bog neće pomoći''
| کڕواتی، ئیسپانی
| data-sort-value=&quot;Jušić, Hana&quot; | Hana Jušić
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Cuba}}
| colspan=&quot;2&quot; |''Malecón''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Barraclough |یەکەم=Leo |ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Oscars: Cuba Selects ‘Malecón’ for International Feature Contest, Movistar Plus Acquires Spanish Streaming Rights (EXCLUSIVE) |ناونیشان=https://variety.com/2026/film/global/oscars-cuba-maleco-movistar-plus-1236875440/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]] |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;
| ئیسپانی
| Carlos Larrazabal
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Cyprus}}
| ''Hold onto Me''&lt;ref name=Cyprus&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Dina |دوایین=Husseini |سەردێڕ=Cyprus selects ‘Hold Onto Me’ for Oscars |ناونیشان=https://cyprus-mail.com/2026/09/08/cyprus-selects-hold-onto-me-for-oscars |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Cyprus Mail]] |ڕێکەوت=٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|زمان=en}}&lt;/ref&gt;
| Κράτα Με
| یۆنانی
| data-sort-value=&quot;Aristidou, Myrsini&quot; | Myrsini Aristidou
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Czech Republic}}
| ''If Pigeons Turned to Gold''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Czech Republic will send the documentary feature If Pigeons Turned to Gold into the fight for an Oscar |ناونیشان=https://www.filmovaakademie.cz/en/news/the-czech-republic-will-send-the-documentary-feature-if-pigeons-turned-to-gold-into-the-fight-for-an-oscar |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=Ceny České filmové a televizní akademie |ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠٢٥|زمان=en}}&lt;/ref&gt;
| ''Kdyby se holubi proměnili ve zlato''
| چیکی، ئینگلیزی
| data-sort-value=&quot;Lubojacki, Pepa&quot; | {{ill|Pepa Lubojacki (filmmaker)|lt=Pepa Lubojacki|cs|Pepa Lubojacki}}
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Denmark}}
| ''Woman Unknown''{{efn|name=Kvinde ukendt|Although automatically qualified under the category's new rules as the [[83rd Venice International Film Festival|2026 Venice International Film Festival]] [[Golden Lion]] winner, ''[[Woman Unknown (film)|Woman Unknown]]'' was ultimately submitted as the [[List of Danish submissions for the Academy Award for Best International Feature Film|Danish entry]].}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Keslassy |یەکەم=Elsa |ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Oscars: Denmark Selects May el-Toukhy’s Golden Lion Winner ‘Woman Unknown’ for International Feature Race |ناونیشان=https://variety.com/2026/film/global/oscars-denmark-may-el-toukhys-golden-lion-woman-unknown-1236875415/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]] |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;
| ''Kvinde ukendt''
| دانمارکی
| May el-Toukhy
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Dominican Republic}}
| colspan=2| ''Melodrama''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی ئابی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Película &quot;Melodrama&quot; a los premios OSCAR de la academia de cine AMPAS |ناونیشان=https://www.accinerd.org/post/película-melodrama-a-los-premios-oscar-de-la-academia-de-cine-ampas |بڵاوکەرەوە=Academia de las Artes y Ciencias Cinematográficas de la República Dominicana |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠٢٦|زمان=es}}&lt;/ref&gt;
| ئیسپانی، فەڕەنسی، کرێۆلیی ھاییتی
| data-sort-value=&quot;Farías, Andrés&quot; | Andrés Farías
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Ecuador}}
|data-sort-value=&quot;Ivy, The&quot; | ''The Ivy''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gutierrez |یەکەم=Carlos |ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Oscars: Ana Cristina Barragán’s Venice-Winning THE IVY Is Ecuador’s Hopeful |ناونیشان=https://www.cinematropical.com/cinema-tropical/oscars-ana-cristina-barragns-venice-winning-the-ivy-is-ecuadors-hopeful |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Cinema Tropical]] |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;
| ''Hiedra''
| ئیسپانی
| data-sort-value=&quot;Barragán, Ana Cristina&quot; | Ana Cristina Barragán
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Egypt}}
| data-sort-value=&quot;Stories, The&quot; | ''The Stories''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ=El Qesas Selected To Represent Egypt At The Oscars |ناونیشان=https://www.egypttoday.com/Article/4/149560/El-Qesas-Selected-To-Represent-Egypt-At-The-Oscars |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Egypt Today]]|زمان=en}}&lt;/ref&gt;
| القِصَص
| عەرەبی، ئینگلیزی، ئەڵمانی
| data-sort-value=&quot;Shawky, Abu Bakr&quot; | Abu Bakr Shawky
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|El Salvador}}
| ''Vertices''&lt;ref name=ElSalvador&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Molina |یەکەم=José |ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ=“Vértices” representará a El Salvador en los Premios Óscar 2027 a Mejor Película Internacional |ناونیشان=https://www.laprensagrafica.com/farandula/vertices-representara-a-el-salvador-en-los-premios-oscar-2027-a-mejor-pelicula-internacional-20260918-0041.html |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=[[La Prensa Gráfica]] |زمان=es-SV}} {{بەستەری مردوو|url=https://www.laprensagrafica.com/farandula/vertices-representara-a-el-salvador-en-los-premios-oscar-2027-a-mejor-pelicula-internacional-20260918-0041.html |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
| ''Vértices''
| ئیسپانی
| data-sort-value=&quot;López Rodas, Arturo &quot; | Arturo López Rodas
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Estonia}}
| ''Our Erika''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئابی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Estonia picks 'Meie Erika' as 2027 Oscar hopeful |ناونیشان=https://news.err.ee/1610119507/estonia-picks-meie-erika-as-2027-oscar-hopeful |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Eesti Rahvusringhääling]]|زمان=en}}&lt;/ref&gt;
| ''Meie Erika''
| ئیستۆنی
| data-sort-value=&quot;Golub, German&quot; | {{ill|German Golub|et|German Golub}}
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Finland}}
| data-sort-value=&quot;Squirrel, The&quot; | ''The Squirrel''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Markus Lehmusruusun Orava ehdolle Oscareihin |ناونیشان=https://www.filmikamari.fi/markus-lehmusruusun-orava-ehdolle-oscareihin/ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=Suomen Filmikamari|زمان=fi}}&lt;/ref&gt;
| ''Orava''
| فینلەندی
| data-sort-value=&quot;Lehmusruusu, Markus&quot; | Markus Lehmusruusu
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|France}}
| ''Minotaur''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|یەکەم=Elsa |دوایین=Keslassy |سەردێڕ=Oscars: France Selects Cannes Prizewinner ‘Minotaur’ for International Feature Race |ناونیشان=https://variety.com/2026/film/global/oscars-france-cannes-prizewinner-minotaur-international-race-1236864305/ |وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]] |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|زمان=en}}&lt;/ref&gt;
| Минотавр
| ڕووسی
| data-sort-value=&quot;Zvyagintsev, Andrey&quot; | Andrey Zvyagintsev
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Georgia}}
| ''Guria''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Maglakelidze |یەکەم=Nanuka |ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Georgia selects Levan Koguashvili’s ‘Guria’ as Oscar entry |ناونیشان=https://georgiatoday.ge/georgia-selects-levan-koguashvilis-guria-as-oscar-entry/ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Georgia Today]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt;
| გურია
| جۆرجی
| data-sort-value=&quot;Koguashvili, Levan&quot; | Levan Koguashvili
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Germany}}
| colspan=&quot;2&quot; | ''Everytime''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Barraclough |یەکەم=Leo |ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Oscars: Germany Selects Sandra Wollner’s ‘Everytime’ for International Feature Race |ناونیشان=https://variety.com/2026/film/global/oscars-germany-sandra-wollner-everytime-1236842383/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]] |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;
| ئەڵمانی، ئیسپانی
| data-sort-value=&quot;Wollner, Sandra&quot; | Sandra Wollner
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Greece}}
| ''Broken Vein''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Kosta |دوایین=Papadopoulos |ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ=‘Broken Vein’ Selected as Greece’s Official Oscar Entry |ناونیشان=https://greekcitytimes.com/2026/09/08/broken-vein-selected-as-greeces-official-oscar-entry/ |وێبگە=Greek City Times |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|زمان=en}}&lt;/ref&gt;
| Σπασμένη φλέβα
| یۆنانی
| data-sort-value=&quot;Economides, Yannis&quot; | Yannis Economides
|{{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Hong Kong}}
| ''Sons of the Neon Night''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ=《風林火山》代表香港 提名角逐第99屆奧斯卡最佳國際影片 |ناونیشان=https://hk.on.cc/hk/bkn/cnt/entertainment/20260921/bkn-20260921160739288-0921_00862_001.html |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Oriental Press Group|on.cc]] |زمان=zh-hk}}&lt;/ref&gt;
| 風林火山
| کانتۆنی
| data-sort-value=&quot;Mak, Juno&quot; | Juno Mak
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Hungary}}
| ''Silent Friend''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Barraclough |یەکەم=Leo |ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Oscars: Hungary Selects Ildiko Enyedi’s ‘Silent Friend’ for International Feature Race (Exclusive) |ناونیشان=https://variety.com/2026/film/awards/oscars-hungary-ildiko-enyedi-silent-friend-1236861096/ |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]] |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;
| ''Stille Freundin / Csendes barát''
| ئەڵمانی، ئینگلیزی، کانتۆنی
| data-sort-value=&quot;Enyedi, Ildikó&quot; | Ildikó Enyedi
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Iceland}}
| data-sort-value=&quot;Ground Beneath Our Feet, The&quot; | ''The Ground Beneath Our Feet''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ=The Ground Beneath Our Feet Is Iceland's Oscar Submission |ناونیشان=https://www.icelandicfilmcentre.is/discover/news/the-ground-beneath-our-feet-is-icelands-oscar-submission |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=[[Icelandic Film Centre]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt;
| ''Jörðin undir fótum okkar''
| ئایسلەندی
| data-sort-value=&quot;Fannberg, Yrsa Roca&quot; | Yrsa Roca Fannberg
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{flag|India}}
| ''Gondhal''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/marathi-film-gondhal-selected-as-indias-official-entry-for-oscars-2027-by-film-federation-chosen-from-33-contenders/articleshow/134332821.cms |سەردێڕ=Marathi film 'Gondhal' selected as India's official entry for Oscars 2027 by Film Federation, chosen from 33 contenders |ئیش=[[The Times of India]] |ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|زمان=en}}&lt;/ref&gt;
| گوندەڵ
| ماراتی
| data-sort-value=&quot;Davakhar, Santosh&quot;| Santosh Davakhar
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{flag|Indonesia}}
| ''Four Seasons in Java''&lt;ref name=&quot;oscar:var&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://variety.com/2026/film/news/oscars-indonesia-four-seasons-in-java-1236863932/ |سەردێڕ=Oscars: Indonesia Selects Kamila Andini’s ‘Four Seasons in Java’ for International Feature Race (EXCLUSIVE) |یەکەم=Naman |دوایین=Ramachandran |ئیش=[[Variety (magazine)|Variety]] |ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|زمان=en}}&lt;/ref&gt;
| ''Empat Musim Pertiwi''
| ئیندۆنیزی، ژاڤایی
| data-sort-value=&quot;Andini, Kamila&quot;| Kamila Andini
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{flag|Iran}}
| ''[[خاکی فریشتەکان (فیلم)|خاکی فریشتەکان]]''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.tehrantimes.com/news/530607/Iran-submits-Babak-Khajehpasha-s-Land-of-Angels-to-99th-Academy |سەردێڕ=Iran submits Babak Khajehpasha’s “Land of Angels” to 99th Academy Awards |ئیش=[[Tehran Times]] |ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|زمان=en}}&lt;/ref&gt;
| سرزمین فرشتەکان
| [[زمانی فارسی|فارسی]]
| data-sort-value=&quot;Khajehpasha, Babak&quot;| Babak Khajehpasha
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Iraq}}
| ''No Paradise If You Are Killed by a Woman''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Melanie |دوایین=Goodfellow |ڕێکەوت=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Oscars: Iraq Submits Venice Title ‘No Paradise If You Are Killed By A Woman’ |ناونیشان=https://deadline.com/2026/09/oscars-iraq-venice-no-paradise-killed-woman-international-1237068226/ |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Deadline Hollywood]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt;
| بەھەشت نابینیت ئەگەر ژن بتکوژێت
| کوردی، عەرەبی، نۆرویژی، ئینگلیزی
| data-sort-value=&quot;Mustafa, Halkawt&quot; | {{ill|Halkawt Mustafa|ckb|ھەڵکەوت مستەفا}}
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Ireland}}
| colspan=&quot;2&quot; | ''Aontas''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ritman |یەکەم=Alex |ڕێکەوت=٢٨ی ئابی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Oscars: Ireland Selects Damian McCann’s Heist Thriller ‘Aontas’ for International Feature Race |ناونیشان=https://variety.com/2026/film/awards/oscars-ireland-aontas-international-feature-race-1236845611/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]] |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;
| ئیرلەندی
| data-sort-value=&quot;McCann, Damian&quot; | Damian McCann
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Israel}}
| ''Tell Me Everything''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Brown |یەکەم=Hannah |ڕێکەوت=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Tell Me Everything wins big at the Ophir Awards, taking home Best Picture |ناونیشان=https://www.jpost.com/israel-news/culture/article-908167 |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=[[The Jerusalem Post]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt;
| ئیستقلال
| عیبری
| data-sort-value=&quot;Rosenthal, Moshe&quot; | Moshe Rosenthal
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Italy}}
| data-sort-value=&quot;Spiral, The&quot; | ''The Spiral''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Shafer |یەکەم=Ellise |ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Oscars: Italy Selects Paolo Strippoli’s Thriller ‘The Spiral’ for International Feature Race |ناونیشان=https://variety.com/2026/film/awards/oscars-italy-paolo-strippoli-the-spiral-international-feature-1236871826/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]] |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;
| ''L'estranea''
| ئیتالی
| data-sort-value=&quot;Strippoli, Paolo&quot; | Paolo Strippoli
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Japan}}
| ''All of a Sudden''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Oscars: Japan Selects ‘All of a Sudden’ for International Feature Race |یەکەم=Naman |دوایین=Ramachandran |ناونیشان=https://variety.com/2026/film/awards/oscars-japan-all-of-a-sudden-oscars-1236843581/ |ڕێکەوت=٢٦ی ئابی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]}}&lt;/ref&gt;
| ''Soudain'' / 急に具合が悪くなる
| فەڕەنسی، ژاپۆنی
| data-sort-value=&quot;Hamaguchi, Ryusuke&quot; | Ryusuke Hamaguchi
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Jordan}}
| ''Sink''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Jordan selects ‘Sink’ as Oscar submission |ناونیشان=https://en.royanews.tv/news/73946/Jordan-selects-‘Sink’-as-Oscar-submission |ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Roya TV|Roya News]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt;
| غرق
| عەرەبی
| data-sort-value=&quot;Duraie, Zain&quot; | Zain Duraie
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Kazakhstan}}
| ''Abel''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Стало известно, какой фильм выдвинут на «Оскар» от Казахстана |ناونیشان=https://exclusive.kz/stalo-izvestno-kakoj-film-vydvinut-na-oskar-ot-kazahstana/ |ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=Exclusive.kz |زمان=Russian}}&lt;/ref&gt;
| ئەبیل
| کازاخی
| data-sort-value=&quot;Eskendir, Elzat&quot; | Elzat Eskendir
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Kenya}}
| colspan=2| ''One Woman One Bra''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Manuel |دوایین=Ntoyai |سەردێڕ=The Maasai story taking Kenya to the Oscars |ناونیشان=https://www.tnx.africa/breaking-news/article/2001558461/the-maasai-story-taking-kenya-to-the-oscars |ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=TNX Africa |زمان=en}}&lt;/ref&gt;
| ماسایی، سواحیلی، ئینگلیزی
| data-sort-value=&quot;Nchogu, Vincho&quot; | Vincho Nchogu
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Kosovo}}
| colspan=2| ''Dua''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Filmi &quot;Dua&quot; Do Ta Përfaqësojë Kosovën Në Edicionin e 99-të Të Academy Awards |ناونیشان=https://qkk-rks.com/sq-al/info-lajme/1153/filmi-dua-do-ta-perfaqesoje-kosoven-ne-edicionin-e-99-te-te-academy-awards/ |بڵاوکەرەوە=Qendra Kinematografike e Kosovës |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٦|زمان=Albanian}}&lt;/ref&gt;
| ئەڵبانی، سەربی
| data-sort-value=&quot;Basholli, Blerta&quot; | Blerta Basholli
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Kyrgyzstan}}
| ''Cassandra''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Asel |دوایین=Sherniyazova |ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Голливуд-Азия: «Кассандра» — выбор Кыргызстана для представления страны на 99-й премии «Оскар» |ناونیشان=https://culture.akipress.org/news:2528810 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=[[AKIpress News Agency]] |زمان=Russian}}&lt;/ref&gt;
| کاساندرا
| قیرغیزی
| data-sort-value=&quot;Pirmatov, Bekzat&quot; | Bekzat Pirmatov
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Latvia}}
| ''Ulya''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Latvia's Oscar nominee is 'Ulya' |ناونیشان=https://eng.lsm.lv/article/culture/culture/18.08.2026-latvias-oscar-nominee-is-ulya.a659295/ |ڕێکەوت=١٨ی ئابی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Latvian Public Service Media]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt;
| ''Uļa''
| لاتڤی
| data-sort-value=&quot;Kairish, Viestur&quot; | Viesturs Kairišs
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Lebanon}}
| ''Furies''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وزارة الثقافة اللبنانیة ترشّح فیلم Furies لجوائز أوسکار 2027 |ناونیشان=https://www.annahar.com/culture/351327/وزارة-الثقافة-اللبنانیة-ترشح-فیلم-furies-لجوائز-أوسکار-2027 |ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=[[An-Nahar]] |زمان=ar-LB}}&lt;/ref&gt;
| غضب
| عەرەبی
| data-sort-value=&quot;Kodeih, Rami&quot; | Rami Kodeih
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Lithuania}}
| ''How to Divorce During the War''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئابی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Andriaus Blaževičiaus „Skyrybos karo metu“ išrinktas Lietuvos pretendentu į „Oskarus“ |ناونیشان=https://www.lkc.lt/naujiena/andriaus-blazeviciaus-skyrybos-karo-metu-isrinktas-lietuvos-pretendentu-i-oskarus-2312 |بڵاوکەرەوە=Lithuanian Film Centre |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠٢٦|زمان=Lithuanian}}&lt;/ref&gt;
| ''Skyrybos karo metu''
| لیتوانی، ئینگلیزی، ڕووسی، ئۆکراینی
| data-sort-value=&quot;Blaževičius, Andrius&quot; | Andrius Blaževičius
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Luxembourg}}
| colspan=2| ''Child''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Duncan |دوایین=Roberts |سەردێڕ=Luxembourg sends Cyrus Neshvad's debut feature to Oscars race |ناونیشان=https://www.luxtimes.lu/culture/luxembourg-sends-cyrus-neshvads-debut-feature-to-oscars-race/161258159.html |ڕێکەوت=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=Luxembourg Times |زمان=en}}&lt;/ref&gt;
| فەڕەنسی، ئینگلیزی، لوکسەمبورگی
| data-sort-value=&quot;Neshvad, Cyrus&quot; | {{ill|Cyrus Neshvad|lb|Cyrus Neshvad}}
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Malaysia}}
| data-sort-value=&quot;Fox King, The&quot; | ''The Fox King''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|یەکەم=Rebecca |دوایین=Chong|سەردێڕ=Woo Ming Jin’s 'The Fox King' set to represent Malaysia at the Oscars |ناونیشان=https://www.thestar.com.my/news/nation/2026/09/29/woo-ming-jins-the-fox-king-set-to-represent-malaysia-at-the-oscars |وێبگە=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|زمان=en}}&lt;/ref&gt;
| ''Semusim Lara''
| مالایی، ژاپۆنی، ئیندۆنیزی، ئینگلیزی
| data-sort-value=&quot;Jin, Woo Ming&quot; | Woo Ming Jin
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Malta}}
| colspan=2| ''Żejtune''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Żejtune selected as Malta’s official submission for the Academy Awards |ناونیشان=https://timesofmalta.com/article/zejtune-selected-malta-official-submission-academy-awards.1134866 |وێبگە=[[Times of Malta]] |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|زمان=en}}&lt;/ref&gt;
| ماڵتی
| data-sort-value=&quot;Camilleri, Alex&quot; | {{ill|Alex Camilleri|de|Alex Camilleri}}
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Mexico}}
| ''On the Road''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠٢٦|یەکەم=Paloma |دوایین=González |سەردێڕ=En el camino: de qué se trata la película que representará a México en los Oscar |ناونیشان=https://www.gq.com.mx/articulo/en-el-camino-pelicula-mexicana-de-que-se-trata-trailer-entrevista-25-08-2026 |وێبگە=[[GQ|GQ Mexico]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠٢٦|زمان=es}}&lt;/ref&gt;
| ''En el camino''
| ئیسپانی
| data-sort-value=&quot;Pablos, David&quot; | David Pablos
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Mongolia}}
| ''Independence: Keeper of the Prophecy''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ=“АКАДЕМИ АВАРДС” БУЮУ 99 ДЭХ УДААГИЙН “ОСКАР”-ЫН ШАГНАЛ ГАРДУУЛАХ ЁСЛОЛЫН АРГА ХЭМЖЭЭНД МОНГОЛ УЛСЫГ ТӨЛӨӨЛӨХ КИНО БҮТЭЭЛ СОНГОН ШАЛГАРУУЛНА |ناونیشان=https://www.facebook.com/MongoliaPressMP/posts/99-дэх-удаагийн-оскар-т-найруулагч-бтамирын-тусгаас-тогтнол-бошиг-сахигч-кино-мо/122205620582522040/ |وێبگە=Mongolian Press |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|زمان=Mongolian}}&lt;/ref&gt;
| Тусгаар тогтнол: Бошиг сахигч
| مەنگۆلی
| data-sort-value=&quot;Bat-ulzii, Tamir&quot; | Tamir Bat-Ulzii
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Montenegro}}
| ''To Hold a Mountain''{{efn|name=Planina|Although automatically qualified under the category's new rules as the [[2026 Sundance Film Festival]] [[Grand Jury Prize Documentary|World Cinema Documentary]] winner, ''[[To Hold a Mountain]]'' was ultimately submitted as the [[List of Montenegrin submissions for the Academy Award for Best International Feature Film|Montenegrin entry]].}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ=&quot;The Mountain&quot; travels to the Oscars: Montenegro chooses candidate for 2026 |ناونیشان=https://en.vijesti.me/news-b/culture/827204/The-mountain-is-traveling-towards-the-Oscars-Montenegro-has-chosen-a-candidate-for-2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=Vijesti |زمان=en}}&lt;/ref&gt;
| ''Planina''
| مۆنتینیگرۆیی
| data-sort-value=&quot;Tutorov, Biljana&quot; | Biljana Tutorov and Petar Glomazić
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Morocco}}
| ''Strawberries''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Elalami |یەکەم=Yassine |ڕێکەوت=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ= «La Más Dulce &quot; de Laila Marrakchi représentera le Maroc aux Oscars 2027 |ناونیشان=https://lopinion.ma/fr/culture/cinema/-la-mas-dulce--de-laila-marrakchi-representera-le-maroc-aux-oscars-2027_a39289?articleId=802a40f3-c559-4417-b0ff-abfb1bd8a4eb |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=[[L'Opinion]] |زمان=fr}}&lt;/ref&gt;
| ''La más dulce''
| عەرەبی، ئیسپانی
| data-sort-value=&quot;Marrakchi, Laïla&quot; | Laïla Marrakchi
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Nepal}}
| ''Elephants in the Fog''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Elephants in the Fog to represent Nepal at the Oscars |ناونیشان=https://english.onlinekhabar.com/elephants-in-the-fog-academy-awards.html |وێبگە=[[Online Khabar]] |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|زمان=en}}&lt;/ref&gt;
| तिनीहरू
| نیپالی، بۆجپوری
| data-sort-value=&quot;Shah, Abinash Bikram&quot; | Abinash Bikram Shah
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Netherlands}}
| ''{{ill|Paikar (2025 film)|lt=Paikar|nl|Paikar}}''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cunningham |یەکەم=Nick |ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Dutch doc PAIKAR enters International Feature Oscar race |ناونیشان=https://businessdoceurope.com/dutch-doc-paikar-enters-international-feature-oscar-race/ |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=Business Doc Europe |زمان=en}}&lt;/ref&gt;
| پیکار
| دری، ھۆڵەندی، ئینگلیزی
| data-sort-value=&quot;Hilmandi, Dawood&quot; | Dawood Hilmandi
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|North Macedonia}}
| data-sort-value=&quot;Seventeen&quot; colspan=2 |''17''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ=„17“ на Косара Митиќ е македонскиот кандидат за Оскар |ناونیشان=https://republika.mk/scena/film/17-na-kosara-mitik-e-makedonskiot-kandidat-za-oskar/ |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Republika (Macedonian newspaper)|Republika]] |زمان=Macedonian}}&lt;/ref&gt;
| مەقدۆنی
| data-sort-value=&quot;Mitić, Kosara&quot; | Kosara Mitić
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Norway}}
| ''Growth of the Soil''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Johannessen |یەکەم=NTB-Gitte |ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Blir Norges Oscar-kandidat |ناونیشان=https://www.bt.no/i/43vqqE |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Bergens Tidende]] |زمان=nb}}&lt;/ref&gt;
| ''Markens grøde''
| نۆرویژی
| data-sort-value=&quot;Moland, Hans Petter&quot; | Hans Petter Moland
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Pakistan}}
| colspan=2| ''Hanging by a Wire''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ramachandran |یەکەم=Naman |ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Oscars: Pakistan Selects Documentary ‘Hanging by a Wire’ for International Feature Race (EXCLUSIVE) |ناونیشان=https://variety.com/2026/film/awards/oscars-pakistan-hanging-by-a-wire-international-feature-1236897231/ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Variety |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;
| ئینگلیزی، ئوردو، پەشتو
| Mohammed Ali Naqvi
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Palestine}}
| ''Citizen Osama''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ= «الثقافة» الفلسطینیة ترشح «المواطن أسامة» للأوسکار |ناونیشان=https://aawsat.com/یومیات-الشرق/5313467-الثقافة-الفلسطینیة-ترشح-المواطن-أسامة-للأوسکار |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Asharq Al-Awsat]] |زمان=Arabic}}&lt;/ref&gt;
| المواطن أسامة
| عەرەبی
| data-sort-value=&quot;Hassouna, Ahmed&quot; | Ahmed Hassouna
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Panama}}
| colspan=&quot;2&quot; | ''Chichero''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Reyes |یەکەم=Getzalette |ڕێکەوت=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Chichero inicia el camino de Panama hacia los Oscar y Goya 2026|ناونیشان=https://www.prensa.com/vivir/chichero-inicia-el-camino-de-panama-hacia-los-oscar-y-goya-2027/ |وێبگە=[[La Prensa (Panama City)|La Prensa]] |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|زمان=es}}&lt;/ref&gt;
| ئیسپانی
| data-sort-value=&quot;Bromley, Aarón&quot; | Aarón Bromley and Arturo Montenegro
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Paraguay}}
| colspan=&quot;2&quot; | ''Narciso''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=“Narciso”, la película paraguaya que representará a nuestro país en los Premios Óscar y Goya 2027 - Espectáculos - ABC Color |ناونیشان=https://www.abc.com.py/espectaculos/2026/09/11/narciso-la-pelicula-paraguaya-que-representara-a-nuestro-pais-en-los-premios-oscar-y-goya-2027/ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=ABC |زمان=es}}&lt;/ref&gt;
| ئیسپانی، گوارانی
| Marcelo Martinessi
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Peru}}
| ''Night Has Come''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئابی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Ministerio de Cultura informa que la película “Vino la noche” representará al Perú en los premios Oscar y Goya 2027 |ناونیشان=https://www.gob.pe/institucion/cultura/noticias/1436063-ministerio-de-cultura-informa-que-la-pelicula-vino-la-noche-representara-al-peru-en-los-premios-oscar-y-goya-2027 |بڵاوکەرەوە=[[Ministry of Culture (Peru)]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٦|زمان=es}}&lt;/ref&gt;
| ''Vino la noche''
| ئیسپانی
| data-sort-value=&quot;Tizón, Paolo&quot; | Paolo Tizón
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Philippines}}
| colspan=&quot;2&quot; | ''Filipiñana''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Tangcay |یەکەم=Jazz |ڕێکەوت=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Oscars: Philippines Selects Rafael Manuel’s ‘Filipiñana’ for International Feature Race |ناونیشان=https://variety.com/2026/film/awards/oscars-philippines-selects-rafael-manuels-filipinana-international-feature-1236860043/ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]] |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;
| فیلیپینی، ئینگلیزی، ئیلوکانی
| data-sort-value=&quot;Manuel, Rafael&quot;|Rafael Manuel
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Poland}}
| colspan=&quot;2&quot; | ''Fatherland''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=S.A |یەکەم=Telewizja Polska |سەردێڕ=Oscar-winning Polish director gets another shot at Academy Award |ناونیشان=https://tvpworld.com/95458497/poland-picks-pawel-pawlikowskis-fatherland-for-2027-oscars |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=tvpworld.com |زمان=en}}&lt;/ref&gt;
| ئەڵمانی، ئینگلیزی، فەڕەنسی، ڕووسی
| Paweł Pawlikowski
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Portugal}}
| data-sort-value=&quot;Scent of Things Remembered, The&quot;| ''The Scent of Things Remembered''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Portugal submits film for Oscar nomination |ناونیشان=https://www.theportugalnews.com/news/2026-09-15/portugal-submits-film-for-oscar-nomination/1086460 |وێبگە=[[The Portugal News]] |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|زمان=en}}&lt;/ref&gt;
| ''A Memória do Cheiro das Coisas''
| پورتوگالی
| data-sort-value=&quot;Ferreira, António&quot; | António Ferreira
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Romania}}
| colspan=2 | ''Fjord''{{efn|name=Fjord|Although automatically qualified under the category's new rules as the [[2026 Cannes Film Festival]] [[Palme d'Or]] winner, ''[[Fjord (film)|Fjord]]'' was ultimately submitted as the [[List of Romanian submissions for the Academy Award for Best International Feature Film|Romanian entry]].}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Fjord Este Propunerea României Pentru Premiile Oscar 2027 |ناونیشان=https://cnc.gov.ro/?p=63434 |بڵاوکەرەوە=Centrul Național al Cinematografiei |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|زمان=Romanian}}&lt;/ref&gt;
| نۆرویژی، ئینگلیزی، ڕۆمانی، سویدی
| data-sort-value=&quot;Mungiu, Cristian&quot; | Cristian Mungiu
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Senegal}}
| data-sort-value=&quot;Attachment, The&quot; | ''The Attachment''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Oscars 2026: ”Liti-Liti” de Mamadou Khouma Guèye chois pour représenter le Sénégal |ناونیشان=https://aps.sn/oscars-2026-liti-liti-de-mamadou-khouma-gueye-chois-pour-representer-le-senegal/ |وێبگە=Agence de presse sénégalaise |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|زمان=fr}}&lt;/ref&gt;
| ''Liti Liti''
| وۆلۆفی، فەڕەنسی
| data-sort-value=&quot;Gueye, Mamadou Khouma&quot; | {{ill|Mamadou Khouma Gueye|fr|Mamadou Khouma Gueye}}
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Serbia}}
| ''{{ill|Wanderlust (2025 film)|lt=Wanderlust|sr|Излет (филм из 2025)}}''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Ivana |دوایین=Veljković |ڕێکەوت=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Izlet Named Serbia's Entry for 99th Oscars |ناونیشان=https://srpske.rs/en/news/kultura/2026/09/10/izlet-serbia-oscar-entry-nenad-pavlovic |وێبگە=Srpske Novine |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|زمان=en}}&lt;/ref&gt;
| ''Izlet''
| سەربی
| data-sort-value=&quot;Pavlović, Nenad&quot; | Nenad Pavlović
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Singapore}}
| ''We Are All Strangers''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Lim |یەکەم=Clay |ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ=We Are All Strangers picked as Singapore’s Oscars entry for Best International Feature Film category |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/life/we-are-all-strangers-picked-as-singapores-oscars-entry-for-best-international-feature-film-category |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|ئیش=[[The Straits Times]] |زمان=en |issn=0585-3923}}&lt;/ref&gt;
| 我们不是陌生人
| ماندارین، ھۆکییەن، ئینگلیزی
| data-sort-value=&quot;Chen, Anthony&quot; | Anthony Chen
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Slovakia}}
| ''Flood''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Slovenská filmová a televízna akadémia zverejnila kandidáta na Oscara: Je ním výnimočný film Potopa |ناونیشان=https://sfta.sk/slovenska-filmova-a-televizna-akademia-zverejnila-kandidata-na-oscara-je-nim-vynimocny-film-potopa/ |بڵاوکەرەوە=Slovak Film and Television Academy |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦|زمان=Slovak}}&lt;/ref&gt;
| ''Potopa''
| ڕوسینی، سلۆڤاکی
| data-sort-value=&quot;Gonda, Martin&quot; | Martin Gonda
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Slovenia}}
| colspan=2| ''Fantasy''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Slovenski kandidat za nagrado OSKAR je film Fantasy režiserke Katarine Bogdanović – Kukle. |ناونیشان=https://zdsfu.si/slovenski-kandidat-za-nagrado-oskar-je-film-fantasy-režiserke-katarine-bogdanovic-kukle/ |بڵاوکەرەوە=Slovak Film and Television Academy |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|زمان=Slovenian}} {{بەستەری مردوو|url=https://zdsfu.si/slovenski-kandidat-za-nagrado-oskar-je-film-fantasy-režiserke-katarine-bogdanovic-kukle/ |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
| سلۆڤینی، ئەڵبانی، سەربی، بۆسنینی، مەقدۆنی
| data-sort-value=&quot;Kukla&quot; | {{ill|Kukla (director)|lt=Kukla|sl|Kукла}}
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|South Africa}}
| ''{{ill|Variations on a Theme (film)|lt=Variations on a Theme|fr|Il était une bergère (film)}}''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ=SA Oscars' Selection |ناونیشان=https://www.facebook.com/nfvfsa/posts/️sa-oscars-selectionthe-nfvf-is-excited-to-announce-variasies-op-n-temavariation/1548643110637273/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=National Film and Video Foundation |زمان=en}}&lt;/ref&gt;
| ''Variasies op 'n Tema''
| Afrikaans
| data-sort-value=&quot;Delmar, Devon&quot; | Devon Delmar and Jason Jacobs
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|South Korea}}
| ''Possible Love''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Lee Chang-dong asks what binds people in 'Possible Love,' Korea’s 2027 Oscar entry|ناونیشان=https://www.koreajoongangdaily.com/entertainment/lee-changdong-asks-what-binds-people-in-possible-love-koreas-2027-oscar-entry/12841685|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Korea JoongAng Daily]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt;
| 가능한 사랑
| کۆریایی
| Lee Chang-dong
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Spain}}
| colspan=&quot;2&quot; | ''La bola negra''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hopewell |یەکەم=John |دوایین٢=de Pablos |یەکەم٢=Emiliano |ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Oscars: Spain Selects ‘La Bola Negra’ for International Features Race |ناونیشان=https://variety.com/2026/film/awards/oscars-spain-javier-calvo-javier-ambrossi-la-bola-negra-1236863433/ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]] |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;
| ئیسپانی
| data-sort-value=&quot;Calvo, Javier&quot; | Javier Calvo and Javier Ambrossi
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Sri Lanka}}
| ''Riverstone''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Sri Lanka announces official entry for 99th Oscars |ناونیشان=https://www.newswire.lk/2026/09/28/sri-lanka-announces-official-entry-for-99th-oscars/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Newswire]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt;
| ڕیوەستۆن
| سینھالی
| data-sort-value=&quot;Rathnayake, Lalith &quot; | Lalith Rathnayake
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Sweden}}
| ''Adult Supervision''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Adult Supervision Is Sweden’s Oscar Submission |ناونیشان=https://en.pressroom.filminstitutet.se/pressreleases/adult-supervision-is-swedens-oscar-submission-3464104 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=[[Swedish Film Institute]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt;
| ''Arkipelag''
| سویدی
| data-sort-value=&quot;Schulman, Alex&quot; | Alex Schulman
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Switzerland}}
| ''Who Is Still Alive''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Nick |دوایین=Vivarelli |ڕێکەوت=١٣ی ئابی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Oscars: Switzerland Selects ‘Who is Still Alive’ About Palestinians Who Escaped Humanitarian Crisis in Gaza |ناونیشان=https://variety.com/2026/film/global/oscars-switzerland-who-is-still-alive-palestinians-gaza-1236833801/ |وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]] |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
| ''Qui vit encore''
| عەرەبی
| data-sort-value=&quot;Wadimoff, Nicolas &quot; | {{ill|Nicolas Wadimoff|fr|Nicolas Wadimoff}}
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Taiwan}}
| data-sort-value=&quot;Foggy Tale, A&quot; | ''A Foggy Tale''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hsu |یەکەم=Shih-ying |دوایین٢=Khan |یەکەم٢=Fion |ڕێکەوت=١٨ی ئابی ٢٠٢٦|سەردێڕ=‘A Foggy Tale’ to represent Taiwan at Oscars |ناونیشان=https://www.taipeitimes.com/News/taiwan/archives/2026/08/18/2003862706 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Taipei Times]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt;
| 大濛
| ھۆکییەنیی تایوانی، ماندارین
| data-sort-value=&quot;Chen, Yu-hsun&quot; | Chen Yu-hsun
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Thailand}}
| data-sort-value=&quot;Nine Temples to Heaven&quot; | ''9 Temples to Heaven''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئابی ٢٠٢٦|سەردێڕ=สมาพันธ์สมาคมภาพยนตร์แห่งชาติ เลือก &quot;9 วัดสู่สวรรค์&quot; เป็นตัวแทนภาพยนตร์ไทยเสนอชื่อเข้าชิงรางวัลออสการ์ ครั้งที่ 99 สาขาภาพยนตร์นานาชาติยอดเยี่ยม |ناونیشان=https://www.mpc.or.th/content/7416/99thoscars-9templestoheaven-thailandsubmission |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=[[National Federation of Motion Pictures and Contents Associations]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt;
| ''٩'' วัดสู่สวรรค์
| تایلەندی
| data-sort-value=&quot;Chidgasornpongse, Sompot &quot; | Sompot Chidgasornpongse
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Turkey}}
| ''{{ill|Like a Limbless Tree|tr|Kesilmiş Bir Ağaç Gibi}}''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦|یەکەم=Haber |دوایین=Merkezi̇ |سەردێڕ=Türkiye’nin Oscar adayı ‘Kesilmiş Bir Ağaç Gibi’ oldu |ناونیشان=https://ilkses.com.tr/kultur-sanat/turkiye-nin-oscar-adayi-kesilmis-bir-agac-gibi-oldu-455267 |وێبگە=İlkses Gazetesi |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦|زمان=Turkish}}&lt;/ref&gt;
| ''Kesilmiş Bir Ağaç Gibi''
| تورکی
| data-sort-value=&quot;Davut, Tunç&quot; | Tunç Davut
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Ukraine}}
| ''Traces''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|یەکەم=Nick |دوایین=Vivarelli |سەردێڕ=Oscars: Ukraine Selects ‘Traces,’ About Women Who Survived Sexual Assault During War With Russia, for International Feature Race |ناونیشان=https://variety.com/2026/film/global/oscars-ukraine-traces-war-russia-international-1236864127/ |وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]] |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|زمان=en}}&lt;/ref&gt;
| Сліди
| ئۆکراینی
| data-sort-value=&quot;Kovalenko, Alisa&quot; | Alisa Kovalenko
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Uruguay}}
| data-sort-value=&quot;Loose End, A&quot; | ''A Loose End''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Uruguay ya tiene su elegida para los Premios Oscar y los Goya: la Academia de Cine candidateó a Un cabo suelto, de Daniel Hendler |ناونیشان=https://www.elobservador.com.uy/cultura-y-espectaculos/uruguay-ya-tiene-su-elegida-los-premios-oscar-y-los-goya-la-academia-cine-candidateo-un-cabo-suelto-daniel-hendler-n6055744/amp |وێبگە=El Observador |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠٢٦|زمان=es}}&lt;/ref&gt;
| ''Un cabo suelto''
| ئیسپانی
| data-sort-value=&quot;Hendler, Daniel&quot; | Daniel Hendler
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Venezuela}}
| ''Death Has No Master''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ=La muerte no tiene dueño es la candidata venezolana al premio Oscar |ناونیشان=https://www.elnacional.com/2026/09/la-muerte-no-tiene-dueno-es-la-candidata-venezolana-al-oscar/ |وێبگە=El Nacional |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|زمان=es}}&lt;/ref&gt;
| ''La muerte no tiene dueño''
| ئیسپانی، ئیتالی
| data-sort-value=&quot;Armand, Jorge Thielen&quot; | Jorge Thielen Armand
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|-
| {{Flag|Vietnam}}
| ''Spirit Guardians: The Last Secret of the First Emperor''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ=The Ministry of Culture selects the 100 billion VND film 'Guardian of the Valiant Warriors' for the Oscars.|ناونیشان=https://www.vietnam.vn/en/bo-van-hoa-chon-phim-100-ty-ho-linh-trang-si-di-oscar|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=Vietnam.vn|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261003084519/https://www.vietnam.vn/en/bo-van-hoa-chon-phim-100-ty-ho-linh-trang-si-di-oscar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| ''Hộ Linh Tráng Sĩ: Bí Ẩn Mộ Vua Đinh''
| ڤێتنامی
| data-sort-value=&quot;Nguyễn Phan Quang Bình&quot; | {{ill|Nguyễn Phan Quang Bình|vi|Nguyễn Phan Quang Bình}}
| {{center|دیاری نەکراوە}}
|}

== پێشوەختە پێشکەشکردنی وڵاتان ==
* {{Flagicon|Bhutan}} دەستەی زانیاری، پەیوەندییەکان و میدیای بۆتان داوای لە فیلمسازان کرد کە فیلمەکانیان پێشکەش بکەن بۆ پێداچوونەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.bicma.gov.bt/?p=9246 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٦|زمان=en |سەردێڕ=مەرجەکانی ھەڵبژاردنی بەشداری فەرمی بۆ پۆلی باشترین فیلمی تایبەتمەندی نێودەوڵەتی لە ٩٩یەمین خەڵاتەکانی ئۆسکار |بڵاوکەرەوە=دەستەی زانیاری، پەیوەندییەکان و میدیای بۆتان}}&lt;/ref&gt;
* {{Flagicon|Democratic Republic of the Congo}} کۆمیسیۆنی فیلمی [[کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ]] داوای لە فیلمسازان کرد کە فیلمەکانیان پێشکەش بکەن بۆ پێداچوونەوە. بڕیارە لە ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ ھەڵبژاردنەکەیان ڕابگەیەنن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.radiookapi.net/2026/06/26/actualite/culture/la-rdc-rejoint-officiellement-les-pays-eligibles-aux-oscars-2027 |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦|وێبگە=ڕادیۆ ئۆکاپی |زمان=fr |سەردێڕ=کۆماری دیموکراتی کۆنگۆ بە فەرمی پەیوەندی بە وڵاتانی شایستەی ئۆسکاری ٢٠٢٧ەوە دەکات}}&lt;/ref&gt; ئەمە یەکەمجار دەبێت لە دوای ١٩٩٧ەوە کە کێبڕکێ لەسەر خەڵاتەکە بکەن.
* {{Flagicon|Guatemala}} ئەکادیمیای ھونەر و زانستە سینەماییەکانی [[گواتیمالا]] پێرستێکی کورتی لە دوو فیلم ڕاگەیاند: ''پێشبینییەکان'' لە دەرھێنانی خاڤیێر بۆڕایۆ و ''{{ill|Mountains of Fire|es|Cordillera de Fuego|پ=چیاکانی ئاگر}}'' لە دەرھێنانی خایڕۆ بوستامانتێ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.facebook.com/academiaguatemaltecadecine/posts/camino-a-los-premios-oscar-2027la-academia-guatemalteca-de-artes-y-ciencias-cine/1474081688070795/ |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٦|زمان=es |سەردێڕ=ڕێگای خەڵاتەکانی ئۆسکار® ٢٠٢٧! |بڵاوکەرەوە=ئەکادیمیای ھونەر و زانستە سینەماییەکانی گواتیمالا (فەیسبووک)}}&lt;/ref&gt;
* {{Flagicon|Madagascar}} کۆمیتەی ھەڵبژاردنی [[ماداگاسکار]] داوای لە فیلمسازان کرد کە فیلمەکانیان پێشکەش بکەن بۆ پێداچوونەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://malagasycinema.netlify.app/#how-to-submit |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٦|زمان=French |سەردێڕ=ماداگاسکار لە ئۆسکاری ٢٠٢٧ |بڵاوکەرەوە=کۆمیتەی ھەڵبژاردنی ئۆسکاری ماداگاسکار}}&lt;/ref&gt;
* {{Flagicon|Nigeria}} کۆمیتەی ھەڵبژاردنی [[نێجیریا]] داوای لە فیلمسازان کرد تا ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ فیلمەکانیان پێشکەش بکەن بۆ پێداچوونەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sulaimon |یەکەم=Muhibat |ڕێکەوت=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://lifestyle.thecable.ng/apply-nigerias-selection-committee-calls-for-2027-oscars-film-submissions/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦|وێبگە=زە کەیبڵ |زمان=en |سەردێڕ=داواکاری پێشکەش بکە: کۆمیتەی ھەڵبژاردنی نێجیریا داوای پێشکەشکردنی فیلم دەکات بۆ ئۆسکاری ٢٠٢٧}}&lt;/ref&gt;
* {{Flagicon|Papua New Guinea}} کۆمیسیۆنی نیشتمانیی ڕۆشنبیریی پاپوا گینێی نوێ داوای لە فیلمسازان کرد تا ١٥ی ئابی ٢٠٢٦ فیلمەکانیان پێشکەش بکەن بۆ پێداچوونەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.facebook.com/photo?fbid=993842603475737&amp;set=a.113842584809081 |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٦|سەردێڕ=بانگەواز بۆ بەشداریکردن - بەشداری فەرمیی پاپوا گینێی نوێ بۆ ٩٩یەمین خەڵاتەکانی ئۆسکار® |بڵاوکەرەوە=فەیسبووک}}&lt;/ref&gt; پاپوا گینێی نوێ بۆ یەکەمجار لە ٢٠٢٥ کۆمیتەیەکی پێکھێنا. ئەمە یەکەمجار دەبێت کێبڕکێ لەسەر خەڵاتەکە بکەن.
* {{Flagicon|Rwanda}} وەزارەتی گەنجان و ھونەری ڕواندا داوای لە فیلمسازانی ڕواندی کرد تا ٢٥ی ئابی ٢٠٢٦ فیلمەکانیان پێشکەش بکەن بۆ پێداچوونەوە لە پۆلی باشترین فیلمی تایبەتمەندی نێودەوڵەتی لە ٩٩یەمین خەڵاتەکانی ئۆسکار®.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی تویت|بەکارھێنەر=RwandaYouthArts|ژمارە=٢٠٨٨٧١٠١١٠٧٠٩٥١٠٥٠٠|سەردێڕ=🚨 وەزارەتی گەنجان و ھونەر داوا لە فیلمسازانی ڕواندی دەکات فیلمەکانیان پێشکەش بکەن بۆ پێداچوونەوە لە پۆلی باشترین فیلمی تایبەتمەندی نێودەوڵەتی لە ٩٩یەمین خەڵاتەکانی ئۆسکار®.}}&lt;/ref&gt; ڕواندا بۆ یەکەمجار لە ٢٠٢٥ کۆمیتەیەکی پێکھێنا. ئەمە یەکەمجار دەبێت کێبڕکێ لەسەر خەڵاتەکە بکەن.
* {{Flagicon|Saudi Arabia}} کۆمیسیۆنی فیلمی عەرەبستانی سودی داوای لە فیلمسازان کرد کە فیلمەکانیان پێشکەش بکەن بۆ پێداچوونەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی ئابی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://english.aawsat.com/culture/5306600-film-commission-announces-rules-selection-process-kingdom’s-2027-best-international |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Asharq Al-Awsat|شەرق ئەلاوسەت]] |سەردێڕ=کۆمیسیۆنی فیلم یاساکان و پڕۆسەی ھەڵبژاردن بۆ بەشداری شانشین لە ئۆسکاری ٢٠٢٧ بۆ باشترین فیلمی تایبەتمەندی نێودەوڵەتی ڕادەگەیەنێت}}&lt;/ref&gt;
* {{Flagicon|Tunisia}} ناوەندی نیشتمانیی سینەما و وێنەی تونس داوای لە فیلمسازان کرد تا ١٤ی ئابی ٢٠٢٦ فیلمەکانیان پێشکەش بکەن بۆ پێداچوونەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئابی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.facebook.com/centre.national.du.cinema.et.de.limage/posts/pfbid033hmDiBucofhixKF8qHcp8KtuHULMYSJyWrMTrx5671PTFEPTP8pBWb3S4qH3QV3gl |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢٦|زمان=Arabic |سەردێڕ=بلاغ بشأن المشارکة فی الدورة التاسعة والتسعین لجوائز الأوسکار |بڵاوکەرەوە=فەیسبووک}}&lt;/ref&gt;
* {{Flagicon|United Kingdom}} ئەکادیمیای بەریتانی بۆ ھونەرەکانی فیلم و تەلەڤیزیۆنی شانشینی یەکگرتوو داوای لە فیلمسازان کرد تا ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٦ فیلمەکانیان پێشکەش بکەن بۆ پێداچوونەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bafta.org/awards/ampas-international-feature-film-award/ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠٢٦|سەردێڕ=خەڵاتی AMPAS بۆ باشترین فیلمی تایبەتمەندی نێودەوڵەتی |بڵاوکەرەوە=[[British Academy of Film and Television Arts|ئەکادیمیای بەریتانی بۆ ھونەرەکانی فیلم و تەلەڤیزیۆن]]}}&lt;/ref&gt;
* {{Flagicon|Uzbekistan}} کۆمیتەی ئۆسکاری ئۆزبەکستان داوای لە فیلمسازان کرد کە فیلمەکانیان پێشکەش بکەن بۆ پێداچوونەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://esg-u.com/insights/uzbekistan-oscar-committee-99th-academy-awards-selection-process |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠٢٦|وێبگە=ESGU |زمان=en |سەردێڕ=کۆمیتەی ئۆسکاری ئۆزبەکستان پڕۆسەی ھەڵبژاردن و یاساکانی پێشکەشکردنی فیلمی نیشتمانی بۆ ٩٩یەمین خەڵاتەکانی ئۆسکار ڕادەگەیەنێت}}&lt;/ref&gt;
* {{Flagicon|Zambia}} کۆمیتەی ھەڵبژاردنی زامبیا داوای لە فیلمسازان کرد تا ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ فیلمەکانیان پێشکەش بکەن بۆ پێداچوونەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://filmfreeway.com/ZambiaOscarsCommittee |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٦|سەردێڕ=کۆمیتەی ئۆسکاری زامبیا |بڵاوکەرەوە=کۆمیتەی ئۆسکاری زامبیا}}&lt;/ref&gt; زامبیا بۆ یەکەمجار لە ٢٠٢٢ کۆمیتەیەکی پێکھێنا. ئەمە یەکەمجار دەبێت کێبڕکێ لەسەر خەڵاتەکە بکەن.

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [http://www.oscars.org/ ماڵپەڕی فەرمیی خەڵاتەکانی ئۆسکار]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
[[پۆل:خەڵاتی ئۆسکار]]
[[پۆل:خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین فیلمی ھەڵبژێردراوی نێونەتەوەییی]]
[[پۆل:سینەمای ویلایەتە یەکگرتووەکان]]
[[پۆل:سینەمای باشووری کالیفۆڕنیا]]</text>
      <sha1>lu0km3zgyyc2kluc3t6ddnepk8hqbju</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بەکارهێنەر:Rekarromar/تاقیگە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304889</id>
    <revision>
      <id>1693693</id>
      <parentid>1693499</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:05:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13091" sha1="mvi026ag6kh3fs2mak4tspeqtjtlimf" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;float:left; clear:left; width:22em; margin:0 0 1em 1em; border:1px solid #a2a9b1; background:#f8f9fa; font-size:90%;&quot;
|+ style=&quot;font-size:125%; font-weight:bold;&quot; |ڕێکخراوی ئاستانە
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; |[[پەڕگە:Astana_Organization_logo.png|220x220پیکسڵ|لۆگۆی ڕێکخراوی ئاستانە]]
|-
!جۆر
|ڕێکخراوی هزری و ڕۆشنبیری
|-
!دامەزراو
|٢٠٢٠&lt;ref name=&quot;about&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://astane.org/about |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |وێبگە=ئاستانە |سەردێڕ=دەربارەی ئاستانە |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261004070156/https://astane.org/about |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
|-
!شوێنی چالاکی
|[[هەرێمی کوردستان]]، [[عێراق]]
|-
!زمان
|کوردی، فارسی&lt;ref name=&quot;about&quot; /&gt;
|-
!بوارەکان
|هزر، ئایین، ڕۆشنبیری، فێرکردن، پەرتووک و ناوەڕۆکی دیجیتاڵ
|-
!وێبگە
|[https://astane.org astane.org]
|-
!یوتیوب
|[https://www.youtube.com/channel/UCUDVaeVXh40Hr-vOmSniTEQ Astana - ئاستانە]
|}
'''ڕێکخراوی ئاستانە''' ڕێکخراوێکی هزری و ڕۆشنبیرییە کە لە [[هەرێمی کوردستان]] چالاکی دەکات. چالاکییەکانی لە بوارەکانی هزر، ئایین، ڕۆشنبیری، فێرکردن، بڵاوکردنەوەی پەرتووک و بەرهەمهێنانی ناوەڕۆکی دیجیتاڵدا خۆی دەبینێتەوە.&lt;ref name=&quot;about&quot; /&gt;

ئاستانە لە ڕێگەی وتار، ڤیدیۆ، [[پۆدکاست]]، زنجیرە، خول، پەرتووک و چالاکییە ڕۆشنبیرییەکانەوە ناوەڕۆک پێشکەش دەکات.&lt;ref name=&quot;about&quot; /&gt;

== مێژوو ==
چالاکییەکانی ڕێکخراوەکە لە ساڵی ٢٠٢٠ەوە دەستی پێکردووە.&lt;ref name=&quot;about&quot; /&gt;

لە ماوەی چالاکییەکانیدا، ئاستانە ژمارەیەک خول، زنجیرە، پۆدکاست، وتار و بڵاوکراوەی چاپکراو و ئەلیکترۆنی بەرهەم هێناوە.&lt;ref name=&quot;about&quot; /&gt;

== چالاکییەکان ==
چالاکییەکانی ڕێکخراوی ئاستانە ئەم بوارانە دەگرێتەوە:&lt;ref name=&quot;about&quot; /&gt;

* نووسین و بڵاوکردنەوەی وتار
* بەرهەمهێنانی ڤیدیۆ
* بەرهەمهێنانی [[پۆدکاست]]
* بەرهەمهێنانی زنجیرەی ڤیدیۆیی
* بەڕێوەبردنی خول و فرێگە
* وەرگێڕان و بڵاوکردنەوەی [[پەرتووک]]
* بەرهەمهێنانی ناوەڕۆکی دیجیتاڵی
* بەڕێوەبردنی چالاکییە هزری و ڕۆشنبیرییەکان

== مەعریفەتخانەی ئاستانە ==
'''مەعریفەتخانەی ئاستانە''' ناوەندێکی ڕۆشنبیری و فیکرییە کە سەر بە ڕێکخراوی ئاستانەیە و لە شاری [[سلێمانی]] چالاکی دەکات.

مەعریفەتخانە وەک پانتایییەک بۆ کۆبوونەوەی گەنجان، خوێنەران و ئارەزوومەندانی زانست و فیکر ڕۆڵ دەبینێت.&lt;ref name=&quot;marifat&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://slemanicityofliterature.com/%D9%85%DB%95%D8%B9%D8%B1%DB%8C%D9%81%DB%95%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%95%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%95/ |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Slemani City of Literature |سەردێڕ=مەعریفەتخانەی ئاستانە}}&lt;/ref&gt;

== خول و بەرنامە فێرکارییەکان ==
ئاستانە ژمارەیەک خول و فێرگەی بەژمارەیەکی بەرچاو بەڕێوەبردووە.&lt;ref name=&quot;courses&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://astane.org/courses |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=ئاستانە |سەردێڕ=خولەکان}}&lt;/ref&gt;

=== هۆنین ===
[https://astane.org/courses/4 '''هۆنین'''] خولێکی تایبەتە لە بواری پەروەردەی منداڵاندا. خولەکە بۆ دایکان، باوکان، پەروەردەکاران و ئەو کەسانە ئامادە کراوە کە گرنگی بە پەروەردەی منداڵان دەدەن.&lt;ref name=&quot;honin&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://astane.org/courses/4 |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=ئاستانە |سەردێڕ=خولی هۆنین}}&lt;/ref&gt;

خولی هۆنین بەهاوبەشی ڕێکخراوی ئاستانە و کەناڵی [[ئافەرین]] ناوەڕۆکەکەی داڕێژراوە و بەڕێوەبردراوە کە خولێکی پەروەردەیی بووە بۆ دایکان و باوکان سەبارەت بە پەروەردەکردنی منداڵەکانیان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://t.me/s/afarinkidsTV |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Telegram |سەردێڕ=Afarin - ئافەرین}}&lt;/ref&gt;

=== دەروازەی ڕەمەزان ===
[https://astane.org/courses/2 '''خولی دەروازەی ڕەمەزان'''] خولێکی پەروەردەیی و ئیمانییە کە تایبەتە بە ئامادەسازی بۆ مانگی ڕەمەزان.&lt;ref name=&quot;ramadan&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://astane.org/courses/2 |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=ئاستانە |سەردێڕ=خولی دەروازەی ڕەمەزان}}&lt;/ref&gt;

=== ڕازی قودس ===
[https://astane.org/courses/3 '''ڕازی قودس'''] یەکێکی دیکەی خولەکانی ئاستانەیە.&lt;ref name=&quot;quds&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://astane.org/courses/3 |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=ئاستانە |سەردێڕ=خولی ڕازی قودس}}&lt;/ref&gt;

=== خولەکانی دیکە ===
لە نێوان بەرنامە فێرکارییەکانی دیکەی ئاستانەدا ناوی ئەم خولانەش هاتووە:

* قەڵغانەکان
* فێرگەی دایکە عائیشە
* دەروازەی دڵنیایی

== زنجیرەکان ==
ئاستانە ژمارەیەک زنجیرەی ڤیدیۆیی بەرهەم هێناوە.&lt;ref name=&quot;series&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://astane.org/series |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=ئاستانە |سەردێڕ=زنجیرەکان}}&lt;/ref&gt;

=== ئاگا ===
[https://astane.org/series/4 '''ئاگا'''] زنجیرەیەکی ئاستانەیە کە ڕاوێژ سەردار پێشکەشکاری دەکات.&lt;ref name=&quot;aga&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://astane.org/series/4 |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=ئاستانە |سەردێڕ=ئاگا}}&lt;/ref&gt;

=== ژێربەڕە ===
[https://astane.org/series/2 '''ژێربەڕە'''] زنجیرەیەکی ڤیدیۆییە کە ئاکام ڕۆستەم پێشکەشکاری دەکات.&lt;ref name=&quot;zherbara&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://astane.org/series/2 |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=ئاستانە |سەردێڕ=ژێربەڕە}}&lt;/ref&gt;

=== ئەزیزم خودا هەیە ===
[https://astane.org/series/1 '''ئەزیزم خودا هەیە'''] زنجیرەیەکی نۆ بەشییە کە بابەتە ئایینی و پەروەردەییەکان پێشکەش دەکات.&lt;ref name=&quot;azizam&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://astane.org/series/1 |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=ئاستانە |سەردێڕ=زنجیرەی ئەزیزم خودا هەیە}}&lt;/ref&gt;

== پۆدکاست ==
[https://astane.org/series/3 '''پۆدکاستی ئاستانە'''] یەکێکە لە بەرهەمە دەنگی و ڤیدیۆییەکانی ڕێکخراوەکە.&lt;ref name=&quot;podcast&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://astane.org/series/3 |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=ئاستانە |سەردێڕ=پۆدکاستی ئاستانە}}&lt;/ref&gt;

لە نێوان بابەتە بڵاوکراوەکانی پۆدکاستەکەدا:

* گوزەرێک بەنێو دیوە جیاواز و نەبینراوەکانی تۆپی پێ
* وردەکاری ژیانی پێغەمبەر (ﷺ) لە گۆشە جیاوازەکانەوە
* ڕاجیایی و جیاوازی لە تێگەشتن لە دەق

هەن.&lt;ref name=&quot;podcast&quot; /&gt;

== مامۆستا و پێشکەشکاران ==
ژمارەیەک مامۆستا، توێژەر و پێشکەشکار لە خول و چالاکییەکانی ئاستانەدا بەشدار بوون.

* [[عەبدولواحید محەممەد ساڵح|'''د. عەبدولواحید محەممەد ساڵح''']] — مامۆستا و پێشکەشکار لە ژمارەیەک خول و چالاکیی ئاستانەدا، لەوانە بەرنامە فێرکارییەکان و چالاکییە هزرییەکان.&lt;ref name=&quot;abdulwahid&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://astane.org/CatDetail.aspx?FileID=8&amp;FolderID=8&amp;MapID=1&amp;id=3730 |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=ئاستانە |سەردێڕ=چالاکییەکانی ئاستانە}} {{بەستەری مردوو|url=https://astane.org/CatDetail.aspx?FileID=8&amp;FolderID=8&amp;MapID=1&amp;id=3730 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;
* '''م. سەلاح ستار''' — مامۆستا لە خولی دەروازەی ڕەمەزان.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://astane.org/courses/1 |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=ئاستانە |سەردێڕ=خولی دەروازەی ڕەمەزان}}&lt;/ref&gt;
* '''م.''' '''نورالدین مەلا عبداللە وەڕازی'''  — مامۆستا لە خولی دەروازەی ڕەمەزان.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== بڵاوکراوەکان ==
ئاستانە ژمارەیەک پەرتووک و بڵاوکراوەی چاپکراو و ئەلیکترۆنی بڵاوکردووەتەوە.&lt;ref name=&quot;books&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://astane.org/books |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=ئاستانە |سەردێڕ=پەرتووکەکان}}&lt;/ref&gt;

لە نێوان پەرتووکەکاندا:

# [https://astane.org/books/79 ''ڕووگەنمای خانمان'']
# [https://astane.org/books/78 ''ڕاجیایی ئایینی لە چاخێکی عالەمانیدا'']
# [https://astane.org/books/77 ''چارەسەری ئیسلامیانە'']
# [https://astane.org/books/76 ''هەڕەشەی مۆدێرنیست لەسەر ئیسلام'']
# [https://astane.org/books/75 ''نووسینەوەی فەرموودە'']
# [https://astane.org/books/74 ''ئیبڕاهیمیی زایۆنیستی'']
# [https://astane.org/books/73 ''منداڵی خانەوادە دیندارەکان'']
# [https://astane.org/books/72 ''فەلسەفەی پەروەردەی ئیسلامی'']
# [https://astane.org/books/71 ''زۆرداریی دیموکراسی و ڕوانگەی ئیسلامی'']
# [https://astane.org/books/70 ''زانست خوا نییە'']
# [https://astane.org/books/68 ''کردەوەکانی دڵ'']
# [https://astane.org/books/67 ''لە سایەی پەروەردەی پێغەمبەردا (ﷺ) - ئەزموونی خەوواتی کوڕی جوبەیر'']
# [https://astane.org/books/66 ''سیستمی کۆیلایەتی لە ئیسلامدا'']
# [https://astane.org/books/65 ''جوانییەکانی ئیسلام - چەند تێڕوانینێکی زانستی'']
# [https://astane.org/books/64 ''تەواوی وێنەکە ببینە'']
# [https://astane.org/books/63 ''بونیادنانی بیری ڕەخنەیی بۆ تازە لاوانی پێشەنگ'']
# [https://astane.org/books/62 ''ئەخلاق لەژێر سێبەری ئیماندا'']
# [https://astane.org/books/61 ''پیلان دژی ئیسلام'']
# [https://astane.org/books/60 ''ئیسلامی دیموکراسیی مەدەنی'']
# [https://astane.org/books/59 ''پێگەی شام و قودس لە گۆشەنیگای ئیسلامەوە'']

== بەستەرە دەرەکییەکان ==

* [https://astane.org وێبگەی فەرمیی ئاستانە]
* [https://www.youtube.com/channel/UCUDVaeVXh40Hr-vOmSniTEQ کەناڵی یوتیوبی ئاستانە]
* [[c:File:Astana_Organization_logo.png|لۆگۆی ئاستانە لە Wikimedia Commons]]

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>mvi026ag6kh3fs2mak4tspeqtjtlimf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێکخراوی ئاستانە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304900</id>
    <revision>
      <id>1694259</id>
      <parentid>1692207</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T08:08:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1694259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15013" sha1="5v7pg7tvrg98qvrxilqb11rl0l1gu0l" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;float:left; clear:left; width:22em; margin:0 0 1em 1em; border:1px solid #a2a9b1; background:#f8f9fa; font-size:90%;&quot;
|+ style=&quot;font-size:125%; font-weight:bold;&quot; |ڕێکخراوی ئاستانە
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; |[[پەڕگە:Astana_Organization_logo.png|220x220پیکسڵ|لۆگۆی ڕێکخراوی ئاستانە]]
|-
!ناوی ئینگلیزی
|Astana Organization
|-
!جۆر
|ڕێکخراوی هزری و ڕۆشنبیری
|-
!دەستپێکی چالاکی
|٢٠٢٠&lt;ref name=&quot;about&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://astane.org/about |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |وێبگە=ئاستانە |سەردێڕ=دەربارەی ئاستانە |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261004070156/https://astane.org/about |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
!شوێنی چالاکی
|[[هەرێمی کوردستان]]، [[عێراق]]
|-
!زمانەکان
|کوردی، فارسی&lt;ref name=&quot;about&quot; /&gt;
|-
!بوارەکان
|هزر، ئایین، ڕۆشنبیری، پەروەردە، چاپ و بڵاوکردنەوە، ناوەڕۆکی دیجیتاڵ
|-
!وێبگە
|[https://astane.org astane.org]
|-
!یوتیوب
|[https://www.youtube.com/channel/UCUDVaeVXh40Hr-vOmSniTEQ Astana - ئاستانە]
|}
'''ڕێکخراوی ئاستانە''' ([[زمانی ئینگلیزی|بە ئینگلیزی]]: Astana Organization) ڕێکخراوێکی هزری و ڕۆشنبیریی کوردییە کە لە [[هەرێمی کوردستان]] چالاکی دەکات. کار و بەرهەمەکانی لە بوارەکانی هزر، ئایین، ڕۆشنبیری، پەروەردە، چاپ و بڵاوکردنەوە و ناوەڕۆکی دیجیتاڵدا خۆی دەبینێتەوە.&lt;ref name=&quot;about&quot; /&gt;

ئاستانە ناوەڕۆکی خۆی بە شێوەی وتار، ڤیدیۆ، [[پۆدکاست]]، زنجیرەی ڤیدیۆیی، خول و بەرنامەی فێرکاری و [[پەرتووک]] پێشکەش دەکات. ناوەڕۆکەکانی بە زمانی کوردی و فارسی بەردەستن.&lt;ref name=&quot;about&quot; /&gt;

لە چالاکییەکانی ڕێکخراوەکەدا، بەڕێوەبردنی خول و فێرگە، بەرهەمهێنانی زنجیرە و پۆدکاست، چاپ و وەرگێڕانی پەرتووک و بەڕێوەبردنی مەعریفەتخانەی ئاستانە لە شاری [[سلێمانی]] دەبینرێت.&lt;ref name=&quot;marifat&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://slemanicityofliterature.com/%D9%85%DB%95%D8%B9%D8%B1%DB%8C%D9%81%DB%95%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%95%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%95/ |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Slemani City of Literature |سەردێڕ=مەعریفەتخانەی ئاستانە}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
بەپێی زانیارییە فەرمییەکانی ئاستانە، چالاکییەکانی ڕێکخراوەکە لە ساڵی ٢٠٢٠ەوە دەستی پێکردووە.&lt;ref name=&quot;about&quot; /&gt;

لە ماوەی چالاکییەکانیدا، ئاستانە ژمارەیەک خول، بەرنامەی فێرکاری، زنجیرەی ڤیدیۆیی، پۆدکاست، وتار و بڵاوکراوەی چاپکراو و ئەلیکترۆنی بەرهەم هێناوە.&lt;ref name=&quot;about&quot; /&gt;

== ئامانج و بوارەکانی کار ==
چالاکییەکانی ئاستانە لە چەند بوارێکی هزری، پەروەردەیی و ڕۆشنبیریدا کۆدەبنەوە. ڕێکخراوەکە لە ڕێگەی نووسراوە، ڤیدیۆ، پۆدکاست، خول و پەرتووکەوە بابەتە پەیوەندیدارەکان بە هزر و ئایین و کۆمەڵگە پێشکەش دەکات.&lt;ref name=&quot;about&quot; /&gt;

لە بوارە سەرەکییەکانی کاری ئاستانە:

* نووسین و بڵاوکردنەوەی بابەتە هزری و ئایینییەکان
* بەرهەمهێنانی ناوەڕۆکی دیجیتاڵ
* بەڕێوەبردنی خول و بەرنامەی فێرکاری
* وەرگێڕان و بڵاوکردنەوەی پەرتووک
* بەڕێوەبردنی چالاکی و کۆبوونەوە ڕۆشنبیرییەکان
* بەرهەمهێنانی زنجیرە و پۆدکاست

== ناوەڕۆکی دیجیتاڵ ==
ئاستانە بەشێکی چالاکییەکانی لە ڕێگەی پلاتفۆرمە دیجیتاڵییەکانەوە بڵاودەکاتەوە. ناوەڕۆکە دیجیتاڵییەکانی بریتین لە وتار، ڤیدیۆ، پۆدکاست، زنجیرەی چەند بەشی، وتە و ئینفۆگرافیک.&lt;ref name=&quot;about&quot; /&gt;

=== زنجیرەکان ===
بەپێی لاپەڕەی فەرمیی زنجیرەکانی ئاستانە، ژمارەیەک زنجیرە و بەرنامەی ڤیدیۆیی هەیە.&lt;ref name=&quot;series&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://astane.org/series |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=ئاستانە |سەردێڕ=زنجیرەکان}}&lt;/ref&gt;

لە زنجیرە بەرهەمهێنراوەکان:

* [https://astane.org/series/4 '''ئاگا'''] — زنجیرەیەکی ڤیدیۆیی بە پێشکەشکاری ڕاوێژ سەردار.&lt;ref name=&quot;aga&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://astane.org/series/4 |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=ئاستانە |سەردێڕ=ئاگا}}&lt;/ref&gt;
* [https://astane.org/series/2 '''ژێربەڕە'''] — زنجیرەیەکی ڤیدیۆیی بە پێشکەشکاری ئاکام ڕۆستەم.&lt;ref name=&quot;zherbara&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://astane.org/series/2 |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=ئاستانە |سەردێڕ=ژێربەڕە}}&lt;/ref&gt;
* [https://astane.org/series/1 '''ئەزیزم خودا هەیە'''] — زنجیرەیەکی نۆ بەشی لە بابەتە ئایینی و پەروەردەییەکاندا.&lt;ref name=&quot;azizam&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://astane.org/series/1 |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=ئاستانە |سەردێڕ=زنجیرەی ئەزیزم خودا هەیە}}&lt;/ref&gt;

=== پۆدکاست ===
[https://astane.org/series/3 '''پۆدکاستی ئاستانە'''] یەکێکە لە بەرهەمە دەنگی و ڤیدیۆییەکانی ڕێکخراوەکە و سەرمەند فواد پێشکەشکاری کردووە.&lt;ref name=&quot;podcast&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://astane.org/series/3 |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=ئاستانە |سەردێڕ=پۆدکاستی ئاستانە}}&lt;/ref&gt;

لە نێوان بابەتە بڵاوکراوەکانی پۆدکاستەکەدا:

* گوزەرێک بەنێو دیوە جیاواز و نەبینراوەکانی تۆپی پێ
* وردەکاری ژیانی پێغەمبەر (ﷺ) لە گۆشە جیاوازەکانەوە
* ڕاجیایی و جیاوازی لە تێگەشتن لە دەق

هەن.&lt;ref name=&quot;podcast&quot; /&gt;

== خول و بەرنامە فێرکارییەکان ==
یەکێک لە بوارەکانی چالاکیی ئاستانە بەڕێوەبردنی خول و بەرنامە فێرکارییەکانە. ئەم بەرنامانە بابەتی ئایینی، هزری، پەروەردەیی و خێزانی دەگرنەوە.&lt;ref name=&quot;courses&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://astane.org/courses |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=ئاستانە |سەردێڕ=خولەکان}}&lt;/ref&gt;

لە خول و فێرگەکانی ئاستانە:

* '''هۆنین'''
* '''قەڵغانەکان'''
* '''فێرگەی دایکە عائیشە'''
* '''دەروازەی دڵنیایی'''
* '''دەروازەی ڕەمەزان'''
* '''ڕازی قودس'''

=== هۆنین ===
[https://astane.org/courses/4 '''هۆنین'''] خولێکی تایبەتە لە بواری پەروەردەی منداڵاندا. خولەکە بۆ دایکان، باوکان، پەروەردەکاران و ئەو کەسانە ئامادە کراوە کە گرنگی بە پەروەردەی منداڵان دەدەن.&lt;ref name=&quot;honin&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://astane.org/courses/4 |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=ئاستانە |سەردێڕ=خولی هۆنین}}&lt;/ref&gt;

خولی هۆنین لە ناوەڕۆکی کەناڵی [[ئافەرین|ئافەرینیشدا]] ناسێنراوە و بڵاوکراوەتەوە.&lt;ref name=&quot;afarin-honin&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://t.me/s/afarinkidsTV |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Telegram |سەردێڕ=Afarin - ئافەرین}}&lt;/ref&gt;

=== دەروازەی ڕەمەزان ===
[https://astane.org/courses/2 '''خولی دەروازەی ڕەمەزان'''] بەرنامەیەکی پەروەردەیی و فێرکارییە کە تایبەتە بە ئامادەسازی بۆ مانگی ڕەمەزان.&lt;ref name=&quot;ramadan&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://astane.org/courses/2 |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=ئاستانە |سەردێڕ=خولی دەروازەی ڕەمەزان}}&lt;/ref&gt;

=== ڕازی قودس ===
[https://astane.org/courses/3 '''ڕازی قودس'''] یەکێکی دیکەی خولەکانی ئاستانەیە.&lt;ref name=&quot;quds&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://astane.org/courses/3 |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=ئاستانە |سەردێڕ=خولی ڕازی قودس}}&lt;/ref&gt;

== مەعریفەتخانەی ئاستانە ==
'''مەعریفەتخانەی ئاستانە''' ناوەندێکی ڕۆشنبیری و فیکرییە کە سەر بە ڕێکخراوی ئاستانەیە. ئەم شوێنە وەک پانتایییەک بۆ کۆکردنەوەی گەنجان، خوێنەران و شەیدایانی زانست و فیکر لە شاری [[سلێمانی]] کراوەتەوە.&lt;ref name=&quot;marifat&quot; /&gt;

مەعریفەتخانە بەشێکە لە چالاکییە ڕۆشنبیرییەکانی ئاستانە و بۆ خوێندنەوە، گفتوگۆ و چالاکییە هزرییەکان بەکاردێت.&lt;ref name=&quot;marifat&quot; /&gt;

== مامۆستا و پێشکەشکاران ==
ژمارەیەک مامۆستا، توێژەر و پێشکەشکار لە خول، فێرگە، زنجیرە و چالاکییە هزرییەکانی ئاستانەدا بەشدارییان کردووە.

لەوانە:

* [[عەبدولواحید محەممەد ساڵح|د. عەبدولواحید محەممەد ساڵح]] — مامۆستا و پێشکەشکار لە ژمارەیەک بەرنامە و چالاکیی ئاستانەدا.&lt;ref name=&quot;abdulwahid&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://astane.org/CatDetail.aspx?FileID=8&amp;FolderID=8&amp;MapID=1&amp;id=3730 |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=ئاستانە |سەردێڕ=چالاکییەکانی ئاستانە}} {{بەستەری مردوو|url=https://astane.org/CatDetail.aspx?FileID=8&amp;FolderID=8&amp;MapID=1&amp;id=3730 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;
* م. سەلاح ستار — پێشکەشکاری خولی دەروازەی ڕەمەزان.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://astane.org/courses/1 |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=ئاستانە |سەردێڕ=خولی دەروازەی ڕەمەزان}}&lt;/ref&gt;
* م. نورالدین مەلا عبداللە وەڕازی — پێشکەشکاری خولی دەروازەی ڕەمەزان.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* سەرمەد فواد — پێشکەشکاری «پۆدکاستی ئاستانە».&lt;ref name=&quot;podcast&quot; /&gt;

== چاپ و بڵاوکردنەوە ==
ئاستانە لە بواری چاپ، وەرگێڕان و بڵاوکردنەوەی پەرتووکدا چالاکی هەیە و ژمارەیەک پەرتووکی چاپکراو و ئەلیکترۆنی بڵاوکردووەتەوە.&lt;ref name=&quot;books&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://astane.org/books |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=ئاستانە |سەردێڕ=پەرتووکەکان}}&lt;/ref&gt;

=== پەرتووکە هەڵبژێردراوەکان ===

* [https://astane.org/books/79 ''ڕووگەنمای خانمان'']
* [https://astane.org/books/78 ''ڕاجیایی ئایینی لە چاخێکی عالەمانیدا'']
* [https://astane.org/books/77 ''چارەسەری ئیسلامیانە'']
* [https://astane.org/books/76 ''هەڕەشەی مۆدێرنیست لەسەر ئیسلام'']
* [https://astane.org/books/75 ''نووسینەوەی فەرموودە'']
* [https://astane.org/books/74 ''ئیبڕاهیمیی زایۆنیستی'']
* [https://astane.org/books/73 ''منداڵی خانەوادە دیندارەکان'']
* [https://astane.org/books/72 ''فەلسەفەی پەروەردەی ئیسلامی'']
* [https://astane.org/books/71 ''زۆرداریی دیموکراسی و ڕوانگەی ئیسلامی'']
* [https://astane.org/books/70 ''زانست خوا نییە'']
* [https://astane.org/books/68 ''کردەوەکانی دڵ'']
* [https://astane.org/books/67 ''لە سایەی پەروەردەی پێغەمبەردا (ﷺ) - ئەزموونی خەوواتی کوڕی جوبەیر'']
* [https://astane.org/books/66 ''سیستمی کۆیلایەتی لە ئیسلامدا'']
* [https://astane.org/books/65 ''جوانییەکانی ئیسلام - چەند تێڕوانینێکی زانستی'']
* [https://astane.org/books/64 ''تەواوی وێنەکە ببینە'']
* [https://astane.org/books/63 ''بونیادنانی بیری ڕەخنەیی بۆ تازە لاوانی پێشەنگ'']
* [https://astane.org/books/62 ''ئەخلاق لەژێر سێبەری ئیماندا'']
* [https://astane.org/books/61 ''پیلان دژی ئیسلام'']
* [https://astane.org/books/60 ''ئیسلامی دیموکراسیی مەدەنی'']
* [https://astane.org/books/59 ''پێگەی شام و قودس لە گۆشەنیگای ئیسلامەوە'']

بۆ پێڕستی تەواوی بڵاوکراوەکان، [https://astane.org/books پەڕەی پەرتووکەکانی ئاستانە] ببینە.

== بەستەرە دەرەکییەکان ==

* [https://astane.org وێبگەی فەرمیی ئاستانە]
* [https://www.youtube.com/channel/UCUDVaeVXh40Hr-vOmSniTEQ کەناڵی یوتیوبی ئاستانە]
* [[c:File:Astana_Organization_logo.png|لۆگۆی ڕێکخراوی ئاستانە لە Wikimedia Commons]]

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>5v7pg7tvrg98qvrxilqb11rl0l1gu0l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>عەلی باباچاھی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304959</id>
    <revision>
      <id>1693748</id>
      <parentid>1691946</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:22:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="253168" sha1="gsdwcp91s23fshbtk80wl9ey65icafg" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}
}}
&lt;!-- ئەم مسوودەیە بە بەراوردکردن لەگەڵ وەشانە فارسی، ئینگلیزی، فەرەنسی و ئەڵمانییەکان و بە پێداچوونەوەی زمانیی سۆرانی ئامادە کراوە. لە کاتی بڵاوکردنەوەدا مێژووی پەڕەکە بپارێزە و لە پوختەی دەستکاریدا ڕێکخستی وەرگێڕانەکان بە پێی CC BY-SA بنووسە. --&gt;
{| class=&quot;infobox biography vcard&quot; style=&quot;width:22.7em; line-height:1.4em; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; color:#202122; float:right; clear:right; margin:0 0 0.5em 1em;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;fn notheme&quot; style=&quot;background-color:#7a1c1c; color:#ffffff; text-align:center; font-size:125%; padding:0.25em;&quot; | عەلی باباچاھی
|-
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;notheme&quot; style=&quot;font-size:125%; font-weight:normal; text-align:center;&quot; | &lt;span lang=&quot;fa&quot;&gt;علی باباچاهی&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height:1.3em; vertical-align:middle;&quot; | [[پەڕگە:A.Babachahi.jpg|frameless|alt=وێنەیەکی ڕەش و سپیی عەلی باباچاھی، بە قژی سپیی درێژ و کراس و چاکەتێکی خەتدار|باباچاھی لە ساڵی ٢٠١١]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;notheme&quot; style=&quot;background-color:#7a1c1c; color:#ffffff; text-align:center;&quot; | زانیاریی کەسی
|-
! style=&quot;text-align:right; width:33%;&quot; | ناوی خوازراو
| style=&quot;line-height:1.3em; vertical-align:middle;&quot; | ع. فەریاد (لە سەرەتای لاوێتیدا)
|-
! style=&quot;text-align:right; width:33%;&quot; | لەدایکبوون
| style=&quot;line-height:1.3em; vertical-align:middle;&quot; | {{birth date|١٩٤٢|١١|١١}}

[[بەندەر کەنگان|کەنگان]]، [[پارێزگای بووشێھر]]، [[ئێران]]
|-
! style=&quot;text-align:right; width:33%;&quot; | کۆچی دوایی
| style=&quot;line-height:1.3em; vertical-align:middle;&quot; | {{death date and age|٢٠٢٦|٢|٢٣|١٩٤٢|١١|١١}}

[[کەرەج]]، ئێران
|-
! style=&quot;text-align:right; width:33%;&quot; | ھۆکاری کۆچی دوایی
| style=&quot;line-height:1.3em; vertical-align:middle;&quot; | وەستانی دڵ
|-
! style=&quot;text-align:right; width:33%;&quot; | شوێنی گۆڕ
| style=&quot;line-height:1.3em; vertical-align:middle;&quot; | گۆڕستانی بەھەشتی سەکینە، کەرەج
|-
! style=&quot;text-align:right; width:33%;&quot; | نەتەوە
| style=&quot;line-height:1.3em; vertical-align:middle;&quot; | ئێرانی
|-
! style=&quot;text-align:right; width:33%;&quot; | شوێنی نیشتەجێبوون
| style=&quot;line-height:1.3em; vertical-align:middle;&quot; | [[بووشێھر]]؛ [[کەرەج]]
|-
! style=&quot;text-align:right; width:33%;&quot; | ھاوسەر
| style=&quot;line-height:1.3em; vertical-align:middle;&quot; | فەڕخوندە بەختیاری
|-
! style=&quot;text-align:right; width:33%;&quot; | منداڵان
| style=&quot;line-height:1.3em; vertical-align:middle;&quot; | غەزەل و بەھرەنگ
|-
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;notheme&quot; style=&quot;background-color:#7a1c1c; color:#ffffff; text-align:center;&quot; | پەروەردە
|-
! style=&quot;text-align:right; width:33%;&quot; | دامەزراوەی خوێندن
| style=&quot;line-height:1.3em; vertical-align:middle;&quot; | کۆلێژی ئەدەبیات، {{Interlanguage link|زانکۆی شیراز|fa|دانشگاه شیراز}}
|-
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;notheme&quot; style=&quot;background-color:#7a1c1c; color:#ffffff; text-align:center;&quot; | زانیاریی پیشەیی
|-
! style=&quot;text-align:right; width:33%;&quot; | پیشە
| style=&quot;line-height:1.3em; vertical-align:middle;&quot; | شاعیر، ڕەخنەگری ئەدەبی، توێژەر و نووسەر
|-
! style=&quot;text-align:right; width:33%;&quot; | ساڵانی چالاکی
| style=&quot;line-height:1.3em; vertical-align:middle;&quot; | ١٩٦١–٢٠٢٦ (١٣٤٠–١٤٠٤ی ھەتاوی)
|-
! style=&quot;text-align:right; width:33%;&quot; | ڕێکخراو
| style=&quot;line-height:1.3em; vertical-align:middle;&quot; | {{Interlanguage link|کانوونی نووسەرانی ئێران|fa|کانون نویسندگان ایران}}
|-
! style=&quot;text-align:right; width:33%;&quot; | خەڵات
| style=&quot;line-height:1.3em; vertical-align:middle;&quot; | {{Interlanguage link|خەڵاتی شیعری ئەحمەد شاملوو|fa|جایزه شعر احمد شاملو}} (٢٠١٦، بە ھاوبەشی)
|-
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;notheme&quot; style=&quot;background-color:#7a1c1c; color:#ffffff; text-align:center;&quot; | بەرھەم
|-
! style=&quot;text-align:right; width:33%;&quot; | زمانی نووسین
| style=&quot;line-height:1.3em; vertical-align:middle;&quot; | فارسی
|-
! style=&quot;text-align:right; width:33%;&quot; | بزووتنەوەی ئەدەبی
| style=&quot;line-height:1.3em; vertical-align:middle;&quot; | شیعری پاشنیمایی؛ «شیعر لە دۆخێکی دیکەدا»
|-
! style=&quot;text-align:right; width:33%;&quot; | بەرھەمی دیار
| style=&quot;line-height:1.3em; vertical-align:middle;&quot; | ''این کشتی پراسرار''
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:right; font-size:90%;&quot; | [[d:Q5962487|دەستکاری ئەم دانە لە ویکی‌داتا بکە]]
|}


'''عەلی باباچاھی''' ({{بە فارسی|علی باباچاهی}}؛ ١١ی تشرینی دووەمی ١٩٤٢ – ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦، بەرانبەر بە ٢٠ی خەزەڵوەری ١٣٢١ – ٤ی ڕەشەمەی ١٤٠٤ی [[ڕۆژژمێری کۆچیی ھەتاوی|ھەتاوی]]) [[شاعیر]]، [[ڕەخنەی ئەدەبی|ڕەخنەگری ئەدەبی]]، توێژەر و [[نووسەر]]ێکی ئێرانی بوو.&lt;ref name=&quot;bbc-obit&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:علی باباچاهی، شاعر و منتقد ادبی درگذشت|trans-title=عەلی باباچاھی، شاعیر و ڕەخنەگری ئەدەبی، کۆچی دوایی کرد|ناونیشان=https://www.bbc.com/persian/articles/cgjzy7jgpndo|سەردێڕ=علی باباچاهی، شاعر و منتقد ادبی درگذشت|وێبگە=[[بی بی سی فارسی|بی‌بی‌سی فارسی]]|ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; وەک یەکێک لە ڕووخسارە ناسراوەکانی شیعری نوێی فارسی لە نەوەی دوای [[نیما یووشیج|نیما]] دادەنرا، و لە دەیەی ١٩٩٠دا بوو بە یەکێک لە تیۆرداڕێژ و ڕەخنەگرە ھەرە مشتومڕھەڵگرەکانی شیعری ھاوچەرخی ئێران؛ ئەو چەمکی «شیعری پاشنیمایی» (''شعر پسانیمایی'') و دواتر چەمکی «شیعر لە دۆخێکی دیکەدا» (''شعر در وضعیت دیگر'')ی ھێنایە ئاراوە.&lt;ref name=&quot;khabar&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|نووسەر=زینب کاظم‌خواه|script-title=fa:باباچاهی جسور علیه تکرار / وداع با جان‌به‌دربرده از حادثهٔ سقوط اتوبوس هنرمندان در ارمنستان / شش دهه عصیان و پوست‌اندازی|trans-title=باباچاھی، بوێر دژی دووبارەبوونەوە / ماڵئاوایی لە ڕزگاربوویەکی ڕووداوی پاسی ھونەرمەندان لە ئەرمەنستان / شەش دەیە یاخیبوون و پێستگۆڕین|ناونیشان=https://www.khabaronline.ir/news/2186284|سەردێڕ=باباچاهی جسور علیه تکرار / وداع با جان‌ به‌در برده از حادثه سقوط اتوبوس هنرمندان در ارمنستان/ شش دهه عصیان و پوست‌اندازی|وێبگە=خەبەرئۆنلاین|ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; نزیکەی ھەژدە ساڵ لە [[بووشێھر]] وانەی ئەدەبیاتی گوتەوە و لە ساڵی ١٩٦٧دا گۆڤاری ئەدەبیی ''تکاپو''ی لەوێ دامەزراند، کە بە گوشاری [[ساواک]] داخرا. لە تشرینی یەکەمی ١٩٧٧دا لە «{{Interlanguage link|دە شەوەکەی گوێتە|fa|شب‌های نویسندگان و شاعران ایران|lt=دە شەوەکەی گوێتە}}»دا لە تاران شیعری خوێندەوە. دوای [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕش]]، لە ساڵی ١٩٨٣دا بە زۆرەملێ خانەنشین کرا.&lt;ref name=&quot;bbc-obit&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;mahjoubi&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|نووسەر=حسام محجوبی|script-title=fa:وقتی علیه علی باباچاهی شعار «دیکتاتور شتاب کن، اشعار ما را چاپ کن» سر دادند|trans-title=کاتێک دژی عەلی باباچاھی دروشمیان گوتەوە: «دیکتاتۆر خێرا بکە، شیعرەکانمان چاپ بکە!»|ناونیشان=https://www.bbc.com/persian/articles/cly83pdqmd9o|سەردێڕ=علی باباچاهی، شاعری که علیه او شعار «دیکتاتور شتاب کن، اشعار ما را چاپ کن» دادند|وێبگە=[[بی بی سی فارسی|بی‌بی‌سی فارسی]]|ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; ساڵانێکی دوورودرێژ سەرپەرشتیاریی لاپەڕەکانی شیعری مانگنامەی ''{{Interlanguage link|ئادینە (گۆڤار)|fa|آدینه (نشریه)|lt=ئادینە}}'' بوو. ئەندامی {{Interlanguage link|کانوونی نووسەرانی ئێران|fa|کانون نویسندگان ایران}} بوو و لە ڕووداوی پاسەکەی ئەرمەنستانی ساڵی ١٩٩٦دا یەکێک لە سەرنشینانی ئەو پاسە بوو کە پلانی فڕێدانی بۆ ناو دۆڵێک دانرابوو.&lt;ref name=&quot;kanoon&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|نووسەر=کانوونی نووسەرانی ئێران|script-title=fa:بیانیه‌ی کانون نویسندگان ایران در مورد درگذشت علی باباچاهی|trans-title=بەیاننامەی کانوونی نووسەرانی ئێران دەربارەی کۆچی دوایی عەلی باباچاھی|ناونیشان=https://www.iran-emrooz.net/index.php/news2/more/126150/|سەردێڕ=بیانیه‌ی کانون نویسندگان ایران در مورد درگذشت علی باباچاهی|وێبگە=ئێران ئەمڕۆ|ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١٦دا کۆمەڵە شیعری ''{{Interlanguage link|ئەم کەشتییە پڕڕازە|fa|این کشتی پراسرار|lt=این کشتی پراسرار}}'' («ئەم کەشتییە پڕڕازە») بە ھاوبەشی وەک براوەی یەکەمین خولی خەڵاتی شیعری ئەحمەد شاملوو ڕاگەیەنرا.&lt;ref name=&quot;zamaneh2016&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|نووسەر=محمد تنگستانی|script-title=fa:علی باباچاهی: این کشتی پراسرار|trans-title=عەلی باباچاھی: ئەم کەشتییە پڕڕازە|ناونیشان=https://www.radiozamaneh.com/255182/|سەردێڕ=علی باباچاهی: این کشتی پراسرار|وێبگە=ڕادیۆ زەمانە|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; زیاتر لە سی کتێبی لە بوارەکانی شیعر، ڕەخنە و توێژینەوەدا بڵاو کردەوە.&lt;ref name=&quot;kanoon&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;khabar&quot; /&gt;

== ژیاننامە ==
=== منداڵی و لاوێتی ===
عەلی باباچاھی لە ١١ی تشرینی دووەمی ١٩٤٢ لە [[بەندەر کەنگان|کەنگان]]ی [[پارێزگای بووشێھر]] لەدایک بوو و منداڵیی خۆی لە گوندی جوفرە بەسەر برد. بچووکترین منداڵی خێزانەکەی بوو. بە گوتەی خۆی، یەکەم ئاشنایەتیی لەگەڵ شیعردا لە ڕێگەی دەستگێڕێکەوە بوو کە لە کۆڵانەکانی جوفرەدا [[حەڵوا]] و کتێبی دەفرۆشت؛ لەنێو ئەو کتێبانەدا ''موش و گربه'' («مشک و پشیلە»)ی عوبەید زاکانی ھەبوو. ھەر لە ڕێگەی براکانیەوە ئاشنای کتێبە سیاسییەکانی [[حیزبی توودەی ئێران|حیزبی توودە]] و گۆڤارگەلی وەک ''امید ایران''، ''سپید و سیاه'' و ''روشنفکر'' بوو.&lt;ref name=&quot;mahjoubi&quot; /&gt;

خوێندنی ناوەندی و ئامادەیی لە بووشێھر تەواو کرد و لەوێ قوتابیی مەنووچێھر ئاتەشی و محەممەدڕەزا نیعمەتیزادە بوو؛ دواتر ئەمی دووەمی بە ھۆکارێکی یەکلاکەرەوە لە شکڵگرتنی ھەستی شیعریی خۆیدا دەزانی. بە گوتەی خۆی، لە تەمەنی سێزدە یان چواردە ساڵیدا شیعرێکی بە ناوی «باران»ی بۆ ئاتەشی خوێندەوە و ئاتەشی داوای لێ کرد بۆ ھەموو پۆلەکەی بخوێنێتەوە؛ ئەو ئەم ڕووداوەی بە «سەرەتای ئەو سەرگوزەشتەیەی کە کردییە شاعیر» دەزانی. لە پێشبڕکێی ئەدەبیی قوتابیانی ئامادەیی لە بووشێھر و پاشان لە [[شیراز]] پلەی یەکەمی بەدەست ھێنا، و ھەتا کۆتایی قۆناغی ئامادەیی یەکەم شیعرەکانی بە ناوی خوازراوی «ع. فەریاد» لە گۆڤارەکانی ''امید ایران'' و ''زن روز''دا بڵاو دەبوونەوە.&lt;ref name=&quot;mahjoubi&quot; /&gt; دوای ئەوەی ''امید ایران'' یەکێک لە شیعرەکانی وەک «باشترین شیعری ھەفتە» ھەڵبژارد، دەستی کرد بە بڵاوکردنەوەی بەرھەمەکانی بە ناوی ڕاستەقینەی خۆی.&lt;ref name=&quot;khabar&quot; /&gt;

=== زانکۆ و مامۆستایەتی ===
باباچاھی لە ساڵی ١٩٦١دا، لە تەمەنی نۆزدە ساڵیدا، چووە کۆلێژی ئەدەبیاتی زانکۆی شیرازەوە&lt;ref name=&quot;mahjoubi&quot; /&gt; (ھەندێک سەرچاوە ساڵی ١٩٦٠یان نووسیوە&lt;ref name=&quot;kanoon&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;khabar&quot; /&gt;). لەوێ لەگەڵ شاعیرانی وەک عەلیڕەزا تەبائی و مەنسوور ئۆجی ئاشنا بوو و لە قاوەخانەیەکی شەقامی زەندی شیراز شیعرەکانیان بۆ یەکتر دەخوێندەوە. باباچاھی لە سەردەمی خوێندکاریدا چیرۆکی کورتیشی دەنووسی، بەڵام کاتێک نووسەری شیرازی محەممەد مۆئەززین پێی گوت کە «پەخشاننووسێکی باش نییە»، وازی لە چیرۆکنووسی ھێنا و خۆی بۆ شیعر و ڕەخنەی شیعر تەرخان کرد. بڵاوبوونەوەی شیعرەکانی لە ھەفتەنامەی ''فردوسی''دا لە ساڵانی ١٩٦٣ و ١٩٦٤دا ڕێڕەوی ئەدەبیی ئەوی بۆی یەکلا کردەوە.&lt;ref name=&quot;mahjoubi&quot; /&gt;

دوای تەواوکردنی خوێندن و [[سەربازیی زۆرەملێ لە ئێران|خزمەتی سەربازی]]، لە ساڵی ١٩٦٦دا وەک مامۆستای ئەدەبیات لە بووشێھر دامەزرا&lt;ref name=&quot;mahjoubi&quot; /&gt; و نزیکەی ھەژدە ساڵ لە قوتابخانەکانی ئەو شارەدا وانەی گوتەوە.&lt;ref name=&quot;khabar&quot; /&gt; لە ساڵی ١٩٦٩دا، سێ ساڵ دوای دامەزراندنی، ھاوسەرگیریی کرد.&lt;ref name=&quot;mahjoubi&quot; /&gt; ھاوسەرەکەی، فەڕخوندە بەختیاری، مامۆستای قوتابخانە ئامادەییەکانی بووشێھر بوو؛&lt;ref name=&quot;artebox&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:هنرمند – علی باباچاهی|trans-title=ھونەرمەند – عەلی باباچاھی|ناونیشان=https://artebox.ir/Artist/Intro/254/|وێبگە=ئارتەباکس|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; ئەو دوو ھاوسەرە کچێکیان بە ناوی غەزەل و کوڕێکیان بە ناوی بەھرەنگ ھەبوو.&lt;ref name=&quot;artebox&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;tabnak&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:علی باباچاهی درگذشت|trans-title=عەلی باباچاھی کۆچی دوایی کرد|ناونیشان=https://www.tabnak.ir/fa/news/1359368|سەردێڕ=علی باباچاهی درگذشت|وێبگە=تابناک (بە گواستنەوە لە ئیسنا)|ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

=== ''تکاپو'' و ساڵانی پێش شۆڕش ===

&lt;div style=&quot;float:left; clear:left; box-sizing:border-box; width:clamp(320px, calc((560px - 100%) * 1000), 100%); max-width:100%; margin:0.4em clamp(0px, calc((100% - 560px) * 1000), 1.2em) 1em 0; border:1px solid #c8b9a6; border-radius:8px; background:#fdf8f3; box-shadow:0 2px 6px rgba(0,0,0,0.18); overflow:hidden; font-size:90%; line-height:1.5; direction:rtl;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;background:#7a1c1c; color:#ffffff; padding:7px 10px; text-align:center; font-weight:bold; font-size:110%;&quot;&gt;[[پەڕگە:Speaker Icon.svg|18px|link=|alt=]] شیعرخوێندنەوەی عەلی باباچاھی&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:8px 12px 4px; text-align:center; color:#3a2a1a;&quot;&gt;لە کۆمەڵەشیعری ''جهان متوجه شد''ەوە&lt;br /&gt;(«جیھان تێگەیشت. شیعرەکانی ناڕەزایەتی»)&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:4px 10px 8px; text-align:center;&quot;&gt;[[پەڕگە:شعرخوانی علی باباچاهی از مجموعهٔ «جهان متوجه شد».ogg|center|290px|تۆماری دەنگیی عەلی باباچاھی کە لە کۆمەڵەشیعری جهان متوجه شد دەخوێنێتەوە]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin:0 10px; padding:6px 4px; border-top:1px dashed #c8b9a6; color:#3a2a1a;&quot;&gt;ڕادیۆ زەمانە لە ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦دا بڵاوی کردەوە.&lt;ref name=&quot;noushazar&quot; /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:6px; padding:5px 10px; background:#efe6da; text-align:center; font-size:88%; color:#5a4632;&quot;&gt;ماوە: ٢ خولەک و ١٤ چرکە · سەرچاوەی دەنگ: ڕادیۆ زەمانە&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;float:right; clear:right; box-sizing:border-box; width:clamp(320px, calc((560px - 100%) * 1000), 100%); max-width:100%; margin:0.4em 0 1em clamp(0px, calc((100% - 560px) * 1000), 1.2em); border:1px solid #c8b9a6; border-radius:8px; background:#fdf8f3; box-shadow:0 2px 6px rgba(0,0,0,0.18); overflow:hidden; font-size:90%; line-height:1.5; direction:rtl;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;background:#7a1c1c; color:#ffffff; padding:7px 10px; text-align:center; font-weight:bold; font-size:110%;&quot;&gt;[[پەڕگە:Open book nae 02.svg|18px|link=|alt=]] دوایین کۆمەڵە شیعر&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:8px 12px 4px; text-align:center; color:#3a2a1a;&quot;&gt;'''''جهان متوجه شد'''''&lt;br /&gt;(«جیھان تێگەیشت. شیعرەکانی ناڕەزایەتی»)&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:4px 10px 8px; text-align:center;&quot;&gt;&lt;div style=&quot;margin:10px 10px 12px; text-align:center;&quot;&gt;&lt;span class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;display:inline-block; padding:5px 13px; border-radius:14px; background:#7a1c1c; font-weight:bold;&quot;&gt;[https://en.wikipedia.org/wiki/File:Jahan_Motavajeh_Shod_._Book_cover_for_Ali_Babachahi_English.jpg &lt;span style=&quot;color:#ffffff;&quot;&gt;↗ بینینی بەرگ لە ویکیپیدیای ئینگلیزی&lt;/span&gt;]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin:0 10px; padding:6px 4px; border-top:1px dashed #c8b9a6; color:#3a2a1a;&quot;&gt;بەپێی بڵاوکەرەوە، ٥٨ شیعر&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:6px; padding:5px 10px; background:#efe6da; text-align:center; font-size:88%; color:#5a4632;&quot;&gt;ئافتاب، نەرویژ، ١٤٠١ی ھەتاوی (٢٠٢٢–٢٠٢٣)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
لە پاییزی ١٩٦٧دا باباچاھی بوو بە سەرنووسەری گۆڤاری ئەدەبیی ''تکاپو'' («ھەوڵ و تێکۆشان») لە بووشێھر.&lt;ref name=&quot;khabar&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;anon1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|زمان=fa|نووسەر=سید قاسم هاشمی|script-title=fa:صد سال مطبوعات بوشهر|trans-title=سەد ساڵ ڕۆژنامەگەریی بووشێھر|پەڕە=٣٠٠}}&lt;/ref&gt; ئەم گۆڤارە لە بازنە ڕووناکبیرییەکانی [[تاران]]دا پێشوازییەکی باشی لێ کرا: ''خوشه''، ئەو گۆڤارەی [[ئەحمەد شاملوو]] سەرنووسەری بوو، دەقەکانی ئەوی بڵاو دەکردەوە و نووسەرەکانی بە «وەستاکانی شیعری ئەمڕۆی ئێران» ناو برد. لەگەڵ ئەوەشدا ''تکاپو'' لە ساڵی ١٩٦٨دا، تەنیا دوای سێ ژمارە، بە گوشاری دەزگا ئەمنییەکان و بە بیانووی نەبوونی مۆڵەت قەدەغە کرا.&lt;ref name=&quot;khabar&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bbc-obit&quot; /&gt;

یەکەم کۆمەڵە شیعری ئەو، ''در بی‌تکیه‌گاهی'' («لە بێپاڵپشتیدا»)، ھەر لە ساڵی ١٩٦٧دا بە خەرجی خۆی چاپ کرا و شیعرگەلێکی لەسەر کێشە نیماییەکان لەخۆ گرتبوو. بەدوای ئەودا ''جهان و روشنایی‌های غمناک'' («جیھان و ڕووناکییە خەمبارەکان»، ١٩٧٠)، ''از نسل آفتاب'' («لە نەوەی خۆر»، ١٩٧٤) و ''صدای شن'' («دەنگی لم»، ١٩٧٧) ھاتن؛ ھەر لەو ماوەیەدا دوو کتێبی شیعریشی بۆ منداڵان بڵاو کردەوە.&lt;ref name=&quot;mahjoubi&quot; /&gt; شیعرەکانی لە بڵاوکراوە ڕووناکبیرییەکانی ئەو سەردەمەدا، بەتایبەتی ''خوشه'' و ''فردوسی''، چاپ دەکران،&lt;ref name=&quot;kanoon&quot; /&gt; و ھاوکاریی گۆڤارگەلی وەک ''روشنفکر'' و ''رودکی''شی دەکرد.&lt;ref name=&quot;bbc-obit&quot; /&gt;

لەو ساڵانەدا باباچاھی ڕەخنەی شیعریشی دەنووسی. یەکەم وتاری ڕەخنەیی، کە لە ''فردوسی''دا بڵاو بووەوە، وەڵامێک بوو بۆ وتارێکی ڕەزا بەراھەنی؛ پاشان وتاری توندی دژی شیعری یەدوڵڵا ڕۆیایی نووسی. ئەو کاتە دژبەرێکی سەرسەختی بزووتنەوەکانی «شیعری حەجم» (''شعر حجم'') و «شەپۆلی نوێ» (''موج نو'') بوو، و دواتر دەربارەی ئەو قۆناغە گوتی: «ئەو کاتە تا ڕادەیەک ئایدیۆلۆژیک بووم، یان ڕۆحی سەردەم ڕایدەکێشام»؛ ڕوانگەی بەرانبەر بەو بزووتنەوانە، بەتایبەتی شیعری حەجم، لە دەیەکانی دواتردا گۆڕا.&lt;ref name=&quot;mahjoubi&quot; /&gt; لە ئەیلوولی ٢٠٢٢دا، لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ ئاژانسی ھەواڵی خوێندکارانی ئێران (ئیسنا) بە بۆنەی کۆچی دوایی ڕۆیایی، ئەوی بە شاعیرێکی پێشەنگی «بەنرخ» ناو برد کە «بە ڕادەی پێویست شارەزای شیعری ئێرانی و فەرەنسی بوو»، و گوتی باوەڕی بە بوونی ئەدەبیی ئەو ھەیە و «ھەمیشە شیعرەکانیم بەدڵ بووە»، بەڵام مانیفێستی شیعری حەجمی بە «زۆر گەورەنمایانە» و دەربڕینەکەی بە «نازانستی و شاعیرانە» وەسف کرد.&lt;ref name=&quot;isna1401&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|نووسەر=ندا ولی‌پور|script-title=fa:علی باباچاهی: برخی با شعرهای «رویایی» میانه خوبی نداشتند|trans-title=عەلی باباچاھی: ھەندێک کەس لەگەڵ شیعرەکانی ڕۆیاییدا ڕێک نەبوون|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1401062619032/|وێبگە=ئاژانسی ھەواڵی خوێندکارانی ئێران (ئیسنا)|ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221214091105/https://www.isna.ir/news/1401062619032/%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D8%A7%DA%86%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%AE%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%B4%D8%B9%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AE%D9%88%D8%A8%DB%8C-%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D9%86%D8%AF|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; بە گوتەی خۆی، چالاکیی سیاسیی ئەو، کە پێش شۆڕش تەنیا کولتووری بوو، لەگەڵ نزیکبوونەوەی شۆڕشدا شێوەیەکی «بەرجەستەتر و کردەییتر»ی وەرگرت.&lt;ref name=&quot;mahjoubi&quot; /&gt;

=== «دە شەوەکەی گوێتە» (تشرینی یەکەمی ١٩٧٧) ===

&lt;div style=&quot;float:left; clear:left; box-sizing:border-box; width:clamp(320px, calc((560px - 100%) * 1000), 100%); max-width:100%; margin:0.4em clamp(0px, calc((100% - 560px) * 1000), 1.2em) 1em 0; border:1px solid #c8b9a6; border-radius:8px; background:#fdf8f3; box-shadow:0 2px 6px rgba(0,0,0,0.18); overflow:hidden; font-size:90%; line-height:1.5; direction:rtl;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;background:#7a1c1c; color:#ffffff; padding:7px 10px; text-align:center; font-weight:bold; font-size:110%;&quot;&gt;[[پەڕگە:Image-x-generic.svg|18px|link=|alt=]] پۆستەری دە شەوەکەی گوێتە&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:8px 12px 4px; text-align:center; color:#3a2a1a;&quot;&gt;«شەوەکانی نووسەران و شاعیرانی ئێران»&lt;br /&gt;١٠–١٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٧ (١٨–٢٧ی ڕەزبەری ١٣٥٦ی ھەتاوی)&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:4px 10px 8px; text-align:center;&quot;&gt;&lt;div style=&quot;margin:10px 10px 12px; text-align:center;&quot;&gt;&lt;span class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;display:inline-block; padding:5px 13px; border-radius:14px; background:#7a1c1c; font-weight:bold;&quot;&gt;[https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ten_Nights_of_Goethe_poster_1977.png &lt;span style=&quot;color:#ffffff;&quot;&gt;↗ پۆستەرەکە لە ویکیپیدیای ئینگلیزی ببینە&lt;/span&gt;]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin:0 10px; padding:6px 4px; border-top:1px dashed #c8b9a6; color:#3a2a1a;&quot;&gt;ناوی باباچاھی لە بەرنامەی '''شەوی یەکشەممە ١٦ی تشرینی یەکەم''' (شەوی حەوتەم)دا ھاتووە.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:6px; padding:5px 10px; background:#efe6da; text-align:center; font-size:88%; color:#5a4632;&quot;&gt;دیزاین: بوزورگ خزرایی · پەیمانگای گوێتە، تاران&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;


==== ڕێکخستن و گرنگی ====

لە ١٠ ھەتا ١٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٧ (١٨–٢٧ی ڕەزبەری ١٣٥٦)، کانوونی نووسەرانی ئێران بە ھاوکاریی پەیمانگای گوێتە، دە شەو کۆڕی وتار و شیعرخوێندنەوەی لە ژێر ناوی «شەوەکانی نووسەران و شاعیرانی ئێران» لە باخچەی کۆمەڵەی پەیوەندییە کولتوورییەکانی ئێران و ئەڵمانیا، لە شەقامی پەھلەوی (شەقامی وەلیعەسری ئێستا) لە [[تاران]] ڕێک خست؛ ئەم زنجیرە شەوانە دواتر بە «دە شەوەکەی گوێتە» ناسران.&lt;ref name=&quot;azadi-dahshab&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:ده شب: شب‌های شعر گوته|trans-title=دە شەو: شەوانی شیعری گوێتە|ناونیشان=https://azadi.art/%D8%AF%D9%87-%D8%B4%D8%A8|سەردێڕ=ده شب {{!}} آزادی دات آرت|وێبگە=ئازادی (azadi.art)|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260123200757/https://azadi.art/%D8%AF%D9%87-%D8%B4%D8%A8|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;iranica-goethe&quot;&gt;{{cite encyclopedia|last=Chehabi|first=H. E.|title=Goethe Institute|encyclopedia=[[ئینسایکڵۆپیدیای ئێرانیکا]]|volume=XI|issue=1|pages=43–44|date=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠١|url=https://www.iranicaonline.org/articles/goethe-institute/|doi=10.1163/2330-4804_EIRO_COM_2212|access-date=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|archive-url=https://web.archive.org/web/20250319095301/https://www.iranicaonline.org/articles/goethe-institute|archive-date=١٩ی ئازاری ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt; بەپێی ''[[ئینسایکڵۆپیدیای ئێرانیکا]]''، لە ساڵانی پێشوودا کۆڕی شیعرخوێندنەوە لە پەیمانگاکەدا بەڕێوە چووبوون، بەڵام لە ساڵی ١٩٧٧دا بۆ یەکەم جار ھاوبەشە ئێرانییەکە نەک ئەنجوومەنی ئەدەبیی تارانی سەر بە دەوڵەت، بەڵکوو کانوونی نووسەرانی ئۆپۆزیسیۆن بوو، کە لە چوارچێوەی کراوەییی سیاسیی سەردەمی سەرۆکوەزیران جەمشید ئامووزگاردا ڕێگەی پێ درابوو جارێکی دیکە کۆبوونەوە بکات. باخچەی کۆمەڵە کولتوورییەکە ھەڵبژێردرا، چونکە شوێنی خودی پەیمانگاکە بۆ ئەو ئامادەبووانەی چاوەڕوان دەکران بە بچووک دادەنرا.&lt;ref name=&quot;iranica-goethe&quot; /&gt; ئەندامانی کانوون کۆکن لەسەر ئەوەی کە بیرۆکەکە ھی شاعیر جەلال سەرفەراز بوو، کە سەرپەرشتیاری لاپەڕەی شیعری ڕۆژنامەی ''کیهان'' بوو؛ کاروباری لۆجیستیکیش بە {{Interlanguage link|ئیسلام کازمییە|fa|اسلام کاظمیه}} سپێردرا.&lt;ref name=&quot;iranchehr2013&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|نووسەر=م. خ.|script-title=fa:شب‌های نویسندگان و شاعران ایران، ۲۷–۱۸ مهرماه ۱۳۵۶|trans-title=شەوەکانی نووسەران و شاعیرانی ئێران، ١٠–١٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٧|ناونیشان=https://iranchehr.com/?p=2567|سەردێڕ=شب‌های نویسندگان و شاعران ایران ، ۲۷ – ۱۸ مهرماه ۱۳۵۶|وێبگە=ئێرانچێھر|ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250423041324/http://iranchehr.com/?p=2567|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt; سەرفەراز دواتر نووسی کە نموونەی ئەو، شەوانی شیعری گۆڤاری ''{{Interlanguage link|خوشە (گۆڤار)|fa|خوشه (مجله)|lt=خوشه}}'' بوو کە بە سەرپەرشتیی [[ئەحمەد شاملوو]] ڕێک دەخران، و کە باخچەکە بە پێشنیاری ھانس بێکەر، بەڕێوەبەری پەیمانگاکە، شەوی بە ٤٬٠٠٠ تمەن بە کرێ گیرا.&lt;ref name=&quot;bbc-sarfaraz2013&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|نووسەر=جلال سرفراز|script-title=fa:ده شب شعر گوته چگونه برگزار شد|trans-title=شەوانی شیعری دە شەوەکەی گوێتە چۆن ڕێک خران|ناونیشان=https://www.bbc.com/persian/arts/2013/07/130722_l44_nights_goethe_sarfaraz|سەردێڕ=ده شب شعر گوته چگونه برگزار شد|وێبگە=[[بی بی سی فارسی|بی‌بی‌سی فارسی]]|ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251012090315/https://www.bbc.com/persian/arts/2013/07/130722_l44_nights_goethe_sarfaraz|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

بەپێی ''ئێرانیکا''، لە شەوی یەکەمدا خەڵکەکە ئەوەندە زۆر بوون کە ڕژانە شەقامە دراوسێکانەوە و لەوێ بڵندگۆ دانران؛ لە شەوە سەرەتاییەکاندا ھەتا دە ھەزار کەس ئامادە بوون، و دوای دەستپێکردنی باران ژمارەکە بۆ نزیکەی سێ ھەزار کەس دابەزی. زیاتر لە پەنجا نووسەر، شاعیر، شانۆنامەنووس، ڕەخنەگر و وەرگێڕ دەربارەی [[سانسۆرکردن|سانسۆر]]، ئازادیی بیر، بەرپرسیارێتیی ڕووناکبیران، نایەکسانی و ستەم قسەیان کرد، «و بەم شێوەیە ڕووداوێکی ئەدەبییان کرد بە ڕووداوێکی سیاسی».&lt;ref name=&quot;iranica-goethe&quot; /&gt; ماڵپەڕی ''ئازادی'' ژمارەی ئامادەبووان بە نێوان دە بۆ پازدە ھەزار کەس مەزەندە دەکات،&lt;ref name=&quot;azadi-dahshab&quot; /&gt; و وتارێکی «م. خ.» لە گۆڤاری ئۆنلاینی ''ایرانچهر''دا ژمارەی وتاربێژ و شاعیران بە ٥٧ کەس دادەنێت.&lt;ref name=&quot;iranchehr2013&quot; /&gt;

کانوون و پەیمانگاکە ڕێک کەوتبوون کە وتاربێژان لە جیاتی «سانسۆر» وشەی ''ممیزی'' («پشکنین») بەکار بھێنن، کە زاراوەی دەستوور بوو؛ بەڵام لە شەوی سێیەمدا {{Interlanguage link|شەمس ئالی ئەحمەد|fa|شمس آل احمد}} ھەر لە سەرەتای وتارەکەیدا ئەم ڕێککەوتنەی ئاشکرا کرد و چەندین جار وشەی «سانسۆر»ی بەکار ھێنا.&lt;ref name=&quot;iranchehr2013&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;azadi-dahshab&quot; /&gt; لە شەوی پێنجەمدا، دوای وتارێکی {{Interlanguage link|باقر مۆئمینی|fa|باقر مؤمنی}}، کە بەپێی ماڵپەڕی ''ئازادی'' زیاتر لە سەد جار وشەی «سانسۆر»ی بەکار ھێنا، و شیعرخوێندنەوەی سەعید سوڵتانپوور، ھەڵچوونی خەڵکەکە گەیشتە لووتکە و بێکەر ھاواری کرد کە شاعیر سەکۆکە بەجێ بھێڵێت. ئینجا بڕیار درا وتارەکان لاببرێن، بەڵام ڕێکخستنە نوێیەکە ڕووبەڕووی ناڕەزایەتیی ئامادەبووان بووەوە و دوای دانوستانی سەرلەنوێی نێوان کانوون و پەیمانگاکە، وتارەکان لە شەوی شەشەمەوە دەستیان پێ کردەوە. لە کۆتایی شەوی نۆیەمدا برووسکەیەکی پشتگیریی کۆمەڵێک نووسەر و بیرمەندی فەرەنسی، لەوانە [[ژان پۆڵ سارتر]]، [[سیمۆن دێ بۆڤوار]] و [[میشێل فووکۆ]]، خوێندرایەوە. لە دوا شەودا سەرۆکی کانوون، بەئازین (مەحموود ئیعتمادزادە)، بە خەڵکەکەی گوت: «دە شەو ھاتن، بە کۆمەڵێک کە زۆرجار دە ھەزار کەس یان زیاتر بوو [...] و گوێتان لە وتاربێژان گرت. چیتان بیست؟ ئازادی، و ئازادی، و ئازادی...»؛ پەیامی کۆتایی کانوونیش لەلایەن ھووشەنگ گوڵشیرییەوە خوێندرایەوە.&lt;ref name=&quot;azadi-dahshab&quot; /&gt; ''ئێرانیکا'' دەڵێت ھەرچەندە ئۆتۆمبێلی زرێپۆشی سەربازی ناوچەکەیان گەمارۆ دابوو، ھیچ توندوتیژییەک ڕووی نەدا، و دە شەوەکە بوو بە «یەکەمین ئەڵقە لە زنجیرەیەک کۆبوونەوەی ناڕەزایەتیی جەماوەری کە بە شۆڕشی ١٩٧٩ گەیشت».&lt;ref name=&quot;iranica-goethe&quot; /&gt;

پۆستەرەکە لەلایەن بوزورگ خزرایی، گرافیکاری ڕۆژنامەی ''اطلاعات''ەوە دیزاین کرا: ماسییەکی سپیی بچووک کە بە گوتەی دیزاینەرەکەی «ھاواری خەبات دژی سانسۆر و سەرکوت» بەرز دەکاتەوە.&lt;ref name=&quot;iranchehr2013&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;azadi-dahshab&quot; /&gt; بە گوتەی سەرفەراز، سانسۆرچییەکان ڕێگەیان نەدا ناوی کانوون لەسەر پۆستەرەکە بێت، و پۆستەرەکە دوو جار سانسۆر کرا؛ ھەروەھا نووسیویەتی کە فەرمان بە ڕۆژنامە و ڕادیۆ و تەلەفزیۆن درابوو ھیچ ھەواڵ و ڕاپۆرتێک بڵاو نەکەنەوە، و تەنیا {{Interlanguage link|سیرووس عەلینەژاد|fa|سیروس علی‌نژاد}} دوای شەوی یەکەم ڕاپۆرتێکی لە ''آیندگان''دا بڵاو کردەوە کە تووشی گرفتی کرد.&lt;ref name=&quot;bbc-sarfaraz2013&quot; /&gt; گێڕانەوەکەی ''ایرانچهر''، کە پشتی بە ڕۆژنامەکانی ئەو سەردەمە بەستووە، تا ڕادەیەک جیاوازە: بەپێی ئەو، چوار ڕۆژنامەی سەرتاسەری لە ٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٧دا پۆستەر و بەرنامەکەیان بڵاو کردەوە، و ''اطلاعات''، ''کیهان'' و ''رستاخیز'' ھەتا شەوی شەشەم بە کورتی ھەواڵی شەوەکانیان بڵاو دەکردەوە، و دوای ئەوە جگە لە ''اطلاعات'' ھەموویان بێدەنگ بوون.&lt;ref name=&quot;iranchehr2013&quot; /&gt;

کاسێتەکانی دە شەوەکە کۆپی کران و بە ھەزاران دانە لە ناوخۆ و دەرەوەی ئێران فرۆشران، و دەقی وتار و شیعرەکان لە ساڵی ١٩٧٨دا لەلایەن بڵاوکەرەوەی ئەمیرکەبیرەوە بە ناوی ''ده شب'' («دە شەو»)، بە ئامادەکردنی {{Interlanguage link|ناسر مۆئەززین|fa|ناصر مؤذن}}، چاپ کران.&lt;ref name=&quot;iranica-goethe&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;moazzen1357&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|زمان=fa|editor=ناصر مؤذن|script-title=fa:ده شب: شب‌های نویسندگان و شاعران در انجمن فرهنگی ایران و آلمان|trans-title=دە شەو: شەوانی نووسەران و شاعیران لە کۆمەڵەی کولتووریی ئێران و ئەڵمانیا|بڵاوکەرەوە=ئەمیرکەبیر (لە بڵاوکراوەکانی کانوونی نووسەرانی ئێران)|شوێن=تاران|ڕێکەوت=١٩٧٨|edition=یەکەم|ناونیشان=https://azadi.art/wp-content/uploads/2022/12/Dah-Shab_Kanoon-Nevisandegan-Iran.pdf|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261003090541/https://azadi.art/wp-content/uploads/2022/12/Dah-Shab_Kanoon-Nevisandegan-Iran.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; بە گوتەی سەرفەراز، کاسێتە سەرەکییەکانی وتار و شیعرخوێندنەوەکان، ھەروەھا کاسێتەکانی دانیشتنەکانی پرسیار و وەڵام، دواتر بەھۆی کەمتەرخەمییەوە ون بوون؛&lt;ref name=&quot;bbc-sarfaraz2013&quot; /&gt; لەگەڵ ئەوەشدا کۆپییەکان مانەوە، و لە ساڵانی ٢٠٢٢–٢٠٢٣دا ماڵپەڕی ''ئازادی'' پەڕگە دەنگییەکانی شیعرخوێندنەوە و وتارەکانی، لەگەڵ پۆستەرەکە و کۆپییەکی دیجیتاڵیی کتێبەکە، بڵاو کردەوە.&lt;ref name=&quot;azadi-dahshab&quot; /&gt;

==== شیعرخوێندنەوەی باباچاھی لە شەوی حەوتەمدا ====

&lt;div style=&quot;float:right; clear:right; box-sizing:border-box; width:clamp(320px, calc((560px - 100%) * 1000), 100%); max-width:100%; margin:0.4em 0 1em clamp(0px, calc((100% - 560px) * 1000), 1.2em); border:1px solid #c8b9a6; border-radius:8px; background:#fdf8f3; box-shadow:0 2px 6px rgba(0,0,0,0.18); overflow:hidden; font-size:90%; line-height:1.5; direction:rtl;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;background:#7a1c1c; color:#ffffff; padding:7px 10px; text-align:center; font-weight:bold; font-size:110%;&quot;&gt;[[پەڕگە:Speaker Icon.svg|18px|link=|alt=]] شیعرخوێندنەوەی عەلی باباچاھی&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:8px 12px 4px; text-align:center; color:#3a2a1a;&quot;&gt;دە شەوەکەی گوێتە — '''شەوی حەوتەم'''&lt;br /&gt;یەکشەممە، ١٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٧ (٢٤ی ڕەزبەری ١٣٥٦ی ھەتاوی)&lt;br /&gt;باخچەی کۆمەڵەی پەیوەندییە کولتوورییەکانی ئێران و ئەڵمانیا، تاران&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:4px 10px 8px; text-align:center;&quot;&gt;[[پەڕگە:Ali Babachahi reading at the Ten Nights of Goethe, 16 October 1977.ogg|center|290px|تۆماری دەنگیی شیعرخوێندنەوەی عەلی باباچاھی لە شەوی حەوتەمی دە شەوەکەی گوێتەدا]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin:0 10px; padding:6px 4px; border-top:1px dashed #c8b9a6; color:#3a2a1a;&quot;&gt;'''شیعرەکانی لە کتێبی ''ده شب'' (لاپەڕە ٤٤٧–٤٥٦):'''
# «سڵاو لە گوڵە سوورەکەی لە پیالەی ڕۆژھەڵاتەوە شکۆفا»
# «گۆرانیی ناوخۆیی»
# «لە ستایشەوەی عاشقانی جیھان»
# «لە ھەرێمی خاکستەردا»
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:6px; padding:5px 10px; background:#efe6da; text-align:center; font-size:88%; color:#5a4632;&quot;&gt;ماوە: ٣:٣٥ · سەرچاوەی تۆمار: ئازادی (azadi.art)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;


باباچاھی، کە ئەو کاتە لە بووشێھر دەژیا، پێش ئەوەی ڕێکخەران بتوانن پەیوەندیی پێوە بکەن، وەک بەشداربوو ناوی ڕاگەیەنرا. لە ٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٧دا ''کیهان'' نووسی: «ھەرچەندە ناوی {{Interlanguage link|مەنسوور ئۆجی|fa|منصور اوجی}}، عەلی باباچاھی، بەھمەن ساڵحی و مەنسوور بەرمەکی لە لیستی بەشداربوواندا ھاتووە، ڕێکخەران نەیانتوانیوە پەیوەندییان پێوە بکەن، چونکە لە شارەکانی دەرەوەی پایتەخت دەژین.» بە گوتەی «م. خ.»، کانوون، کە ناونیشانی ھەندێک لەم شاعیرانەی نەبوو، ناوەکانیانی بڵاو کردەوە تاکوو ھەواڵەکە بیانگاتێ و بێن؛ لە ١٠ی تشرینی یەکەمدا ''کیهان'' ڕایگەیاند کە ئاگادار کراونەتەوە و ئامادەیی خۆیان بۆ بەشداریکردن دەربڕیوە. لەو چوار کەسە، ساڵحی و بەرمەکی بەشدار نەبوون.&lt;ref name=&quot;iranchehr2013&quot; /&gt;

پۆستەرەکە ناوی باباچاھی، لەگەڵ ئیسلام کازمییە، م. ئازاد، جەواد موجابی، جەلال سەرفەراز و بەتووڵ عەزیزپوور، بۆ بەرنامەی یەکشەممە ١٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٧ (٢٤ی ڕەزبەری ١٣٥٦)، واتە شەوی حەوتەم، تۆمار کردبوو.&lt;ref name=&quot;azadi-poster&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:پوستر شب‌های نویسندگان و شاعران ایران|trans-title=پۆستەری شەوەکانی نووسەران و شاعیرانی ئێران (١٠–١٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٧)، دیزاینی بوزورگ خزرایی|ناونیشان=https://azadi.art/wp-content/uploads/2022/12/Dah-Shab-Poster.png|وێبگە=ئازادی (azadi.art)|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261003090300/https://azadi.art/wp-content/uploads/2022/12/Dah-Shab-Poster.png|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; بەپێی ئەو پەڕگە دەنگییانەی ماڵپەڕی ''ئازادی'' بڵاوی کردوونەتەوە، شەوی حەوتەم بە وتارێکی کازمییە لەژێر ناونیشانی «ئازادی لە دەستووردا و بەڕێوەبردنی شەوانی شاعیران» دەستی پێ کرد؛ پاشان [[داریووش ئاشووری]] دەربارەی «شیعر ئازادییە» قسەی کرد، وەرگرتنی عەبباس جەلالیی سووسەنئابادی وەک ئەندامی کانوون ڕاگەیەنرا، و {{Interlanguage link|جەعفەر کووشئابادی|fa|جعفر کوش‌آبادی}}، عەلی باباچاھی، جەواد موجابی و م. ئازاد شیعرەکانیان خوێندەوە.&lt;ref name=&quot;azadi-dahshab&quot; /&gt; ھەمان شەو پەیامێکی وەرگێڕ [[محەممەد قازی]]، کە دوای نەشتەرگەریی گەروو نەیدەتوانی قسە بکات، لەلایەن کچەکەی، مەریەمەوە خوێندرایەوە.&lt;ref name=&quot;iranchehr2013&quot; /&gt; سەرچاوەکان دەربارەی پێکھاتەی بەشداربووانی ئەو شەوە جیاوازن: کتێبی ''ده شب'' بەتووڵ عەزیزپوور و جەلال سەرفەرازیش لەنێو شاعیرانی شەوی حەوتەمدا تۆمار دەکات،&lt;ref name=&quot;moazzen1357-n7&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|زمان=fa|editor=ناصر مؤذن|script-title=fa:ده شب: شب‌های نویسندگان و شاعران در انجمن فرهنگی ایران و آلمان|trans-title=دە شەو: شەوانی نووسەران و شاعیران لە کۆمەڵەی کولتووریی ئێران و ئەڵمانیا|بڵاوکەرەوە=ئەمیرکەبیر (لە بڵاوکراوەکانی کانوونی نووسەرانی ئێران)|شوێن=تاران|ڕێکەوت=١٩٧٨|edition=یەکەم|پەڕە=٤٠٥|ناونیشان=https://azadi.art/wp-content/uploads/2022/12/Dah-Shab_Kanoon-Nevisandegan-Iran.pdf|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261003090541/https://azadi.art/wp-content/uploads/2022/12/Dah-Shab_Kanoon-Nevisandegan-Iran.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە کاتێکدا لە پەڕگە دەنگییەکانی ''ئازادی''دا شیعرخوێندنەوەی سەرفەراز و شیعرەکانی عەزیزپوور (بە دەنگی سەرفەراز) سەر بە شەوی ھەشتەمن.&lt;ref name=&quot;azadi-dahshab&quot; /&gt;

شیعرەکانی باباچاھی لە بەشی شەوی حەوتەمی کتێبی ''ده شب''دا (لاپەڕە ٤٤٧–٤٥٦) چاپ کراون: «سلام بر شکوفهٔ سرخی که از پیالهٔ مشرق دمید» («سڵاو لەو خونچە سوورەی لە پیاڵەی ڕۆژھەڵاتەوە پشکوت»)، «سرود بومی» («سروودی خۆماڵی»)، «در وصف عاشقان دنیا» («لە وەسفی عاشقانی جیھاندا») و «در قلمرو خاکستر» («لە قەڵەمڕەوی خۆڵەمێشدا»). شیعری یەکەم بەم دێڕانە دەست پێ دەکات: «سڵاو لە خۆر و لە ئەوین / ئەی ڕۆحی ئارامنەگرتووی بەندەر / ئەی ئەوپەڕی شکۆ و شێتی».&lt;ref name=&quot;moazzen1357-b&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|زمان=fa|editor=ناصر مؤذن|script-title=fa:ده شب: شب‌های نویسندگان و شاعران در انجمن فرهنگی ایران و آلمان|trans-title=دە شەو: شەوانی نووسەران و شاعیران لە کۆمەڵەی کولتووریی ئێران و ئەڵمانیا|بڵاوکەرەوە=ئەمیرکەبیر (لە بڵاوکراوەکانی کانوونی نووسەرانی ئێران)|شوێن=تاران|ڕێکەوت=١٩٧٨|edition=یەکەم|پەڕەکان=٤٤٧–٤٥٦|ناونیشان=https://azadi.art/wp-content/uploads/2022/12/Dah-Shab_Kanoon-Nevisandegan-Iran.pdf|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261003090541/https://azadi.art/wp-content/uploads/2022/12/Dah-Shab_Kanoon-Nevisandegan-Iran.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; تۆمارێکی دەنگیی شیعرخوێندنەوەکەی ئەو شەوە، بە درێژیی ٣ خولەک و ٣٥ چرکە، لە ماڵپەڕی ''ئازادی''دا بەردەستە.&lt;ref name=&quot;azadi-babachahi-audio&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی میدیای دەنگوڕەنگی|زمان=fa|people=عەلی باباچاھی (خوێنەر)|script-title=fa:شب هفتم: شعرخوانی علی باباچاهی|trans-title=شەوی حەوتەم: شیعرخوێندنەوەی عەلی باباچاھی (١٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٧)|ناونیشان=https://azadi.art/wp-content/uploads/2023/01/%D8%B4%D8%A8-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%85-%D8%B4%D8%B9%D8%B1%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D8%A7%DA%86%D8%A7%D9%87%DB%8C.mp3|medium=تۆماری دەنگی، ٣ خولەک و ٣٥ چرکە|بڵاوکەرەوە=ئازادی (azadi.art)|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261003090323/https://azadi.art/wp-content/uploads/2023/01/%D8%B4%D8%A8-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%85-%D8%B4%D8%B9%D8%B1%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D8%A7%DA%86%D8%A7%D9%87%DB%8C.mp3|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

=== دوای شۆڕش ===
لە ساڵی ١٩٨٠دا باباچاھی کۆمەڵە شیعری ''جشن جنون'' («جەژنی شێتی»)ی بڵاو کردەوە. لە ساڵی ١٩٨٣دا، دوای ھەژدە ساڵ مامۆستایەتی، بە زۆرەملێ و پێش وەختی خۆی خانەنشین کرا؛ دواتر گوتی کە «بە ئەگەرێکی زۆرەوە» ئەوانەی خۆیان بە «خاوەنی ڕاستەقینەی شۆڕش» دەزانی «وەلایان ناوە». پاشان بووشێھری بەجێ ھێشت و لە [[کەرەج]] نیشتەجێ بوو.&lt;ref name=&quot;mahjoubi&quot; /&gt; بە گوتەی عەلی مەسعوودینیا، کاتێک لە مامۆستایەتی بێبەش کرا، چەندین ساڵ خۆی بۆ توێژینەوەی ڕەخنەیی لە شیعری ئێرانیدا تەرخان کرد.&lt;ref name=&quot;masoudinia&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|نووسەر=علی مسعودی‌نیا|script-title=fa:سپیدی‌ها را بخوان / دربارهٔ علی باباچاهی|trans-title=بۆشاییەکان بخوێننەوە / دەربارەی عەلی باباچاھی|ناونیشان=https://www.khabaronline.ir/news/2186332|سەردێڕ=سپیدی‌ها را بخوان/ درباره علی باباچاهی|وێبگە=خەبەرئۆنلاین|ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

لە کەرەج، لە ڕێگەی شانۆنامەنووس خوسرەو حەکیمڕابیتەوە، وەک نووسەری شانۆی ڕادیۆیی لەگەڵ ڕادیۆدا کاری کرد.&lt;ref name=&quot;mahjoubi&quot; /&gt; لە ساڵی ١٩٨٩ەوە، بە سەرپەرشتیی نەسروڵڵا پوورجەوادی، لە ناوەندی بڵاوکردنەوەی زانکۆیی (''مرکز نشر دانشگاهی'') کاری کرد و یازدە یان دوازدە ساڵ خەریکی دەستکاریی کتێب و توێژینەوە لە دەقە کلاسیکییەکانی فارسی بوو، ھەتا ئەو کاتەی بەشی فەرھەنگی فارسیی ناوەندەکە داخرا.&lt;ref name=&quot;mahjoubi&quot; /&gt; ھەروەھا دەگوترێت کە بۆ بڵاوکەرەوەگەلی وەک پاپیرووس و پێشبورد کاری کردووە و بەرپرسی بەشی شیعر و ڕەخنەی گۆڤاری ''نافه'' بووە.{{ژێدەر پێویستە}}

لە ساڵی ١٩٨٨ەوە باباچاھی لە مانگنامەی ''آدینه''دا وتاری دەربارەی ڕەوتەکانی شیعری ھاوچەرخ بڵاو دەکردەوە؛&lt;ref name=&quot;ensani&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:علی باباچاهی (فهرست مقاله‌ها)|trans-title=عەلی باباچاھی (لیستی وتارەکان)|ناونیشان=https://ensani.ir/fa/article/author/9714|سەردێڕ=علی باباچاهی|وێبگە=پۆرتاڵی گشتگیری زانستە مرۆییەکان (ئینسانی)|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە ژمارە ٣٥ەوە سەرپەرشتیی لاپەڕەکانی شیعری ئەو گۆڤارەی گرتە ئەستۆ و نزیکەی دە ساڵ ئەم کارەی کرد؛ بە گوتەی خۆی، پێش ئەو ئەشکەوەری ئەم بەرپرسیارێتییەی لە ئەستۆ بوو.&lt;ref name=&quot;kanoon&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;mahjoubi&quot; /&gt; لە ژمارە ٣٦دا بەرھەمی ئەحمەد شاملوو، فەڕوخ تەمیمی، [[سەید عەلی ساڵحی]]، عەلیمحەممەد حەقشناس و ھورمز عەلیپووری بڵاو کردەوە. توندیی ھەڵبژاردنەکانی وای کرد کە ھەندێک لە شاعیرە ڕەتکراوەکان ئەم دروشمە گاڵتەئامێزە دژی ئەو بڵێنەوە: «دیکتاتۆر خێرا بکە / شیعرەکانمان چاپ بکە!»&lt;ref name=&quot;mahjoubi&quot; /&gt; بەپێی ''خبرآنلاین''، ئەو لەم پێگەیەوە شاعیرانی گەنجی دەناساند و لە ھەمان کاتدا بە ئاشکرا ڕەخنەی لە ڕەوتە شیعرییە باوەکان دەگرت؛ ھەر لەم ماوەیەدا بوو کە «شیعری پاشنیمایی» و دواتر «شیعر لە دۆخێکی دیکەدا»ی داڕشت.&lt;ref name=&quot;khabar&quot; /&gt; مەسعوودینیا ''آدینه'' بە یەکێک لە کاریگەرترین بڵاوکراوەکانی دەیەی ١٩٩٠ لە چەند بوارێکدا، لەوانە شیعر، دادەنێت.&lt;ref name=&quot;masoudinia&quot; /&gt;

=== کانوونی نووسەرانی ئێران ===
دوای خانەنشینبوونی، باباچاھی بەردەوام لە کۆڕەکانی چوارشەممانی ماڵی [[محەممەدعەلی سێپانلۆ]] بەشدار دەبوو و لەم ڕێگەیەوە پەیوەندیی بە بازنەی ڕاوێژکاریی کانوونی نووسەرانەوە کرد. یەکێک لە واژۆکەرانی «بەیاننامەی ١٣٤ نووسەر» (دەقی «ئێمە نووسەرین»، ١٩٩٤) بوو و وەک ئەندامی بازنەی ڕاوێژکاری، پاشان بۆ زیندووکردنەوەی کانوونی نووسەرانی ئێران کاری کرد. دوای پێکھاتنی قۆناغی سێیەمی کانوون لە شوبات–ئازاری ١٩٩٩دا، بوو بە ئەندامی فەرمی و ھەتا کۆتایی ژیانی ئەندام مایەوە؛ دوایین بەشداریی لە کۆبوونەوەی گشتیی کانووندا لە ساڵی ٢٠٢٣دا بوو.&lt;ref name=&quot;kanoon&quot; /&gt;

=== ڕووداوی پاسەکەی ئەرمەنستان ===
لە ئابی ١٩٩٦دا باباچاھی یەکێک بوو لەو بیست و یەک نووسەر، شاعیر و ڕۆژنامەنووسەی کە بە بانگھێشتی یەکێتیی نووسەرانی ئەرمەنستان بە پاس بەرەو ئەرمەنستان کەوتنە ڕێ.&lt;ref name=&quot;bbc2015&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|نووسەر=جمشید برزگر|script-title=fa:سالگرد «سفر مرگ»؛ اتوبوسی که دیگر حرکت نمی‌کند؟|trans-title=ساڵیادی «گەشتی مەرگ»: پاسێک کە ئیتر ناجووڵێت؟|ناونیشان=https://www.bbc.com/persian/arts/2015/08/150806_l45_armenia_bus_iranian_writers_jb|سەردێڕ=سالگرد 'سفر مرگ'؛ اتوبوسی که دیگر حرکت نمی‌کند؟|وێبگە=[[بی بی سی فارسی|بی‌بی‌سی فارسی]]|ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;radiofarda&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:مروری بر قتل‌های زنجیره‌ای پس از هفت سال: بخش سوم، اتوبوس مرگ|trans-title=ئاوڕدانەوەیەک لە کوشتنە زنجیرەییەکان دوای حەوت ساڵ، بەشی سێیەم: پاسی مەرگ|ناونیشان=https://www.radiofarda.com/a/313765.html|سەردێڕ=مروری بر قتلهای زنجیره ای پس از هفت سال: بخش سوم اتوبوس مرگ|وێبگە=ڕادیۆ فەردا|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٥|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; بەپێی ڕادیۆ فەردا، مەنسوور کووشان، کە بەرپرسی ڕێکخستنی گەشتەکە لەگەڵ نووسەران بوو، لیستێکی لە کەسایەتییە ئەدەبییەکان ئامادە کردبوو؛ لەنێو ئەواندا ئەحمەد شاملوو، ھووشەنگ گوڵشیری و ڕەزا بەراھەنی ھەر یەکەیان بە ھۆکاری جیاواز پاشگەز بوونەوە، و لە کۆتاییدا ئەم بیست و یەک کەسە گەشتەکەیان کرد: محەممەدعەلی سێپانلۆ، جەواد موجابی، مەسعوود بەھنوود، سیرووس عەلینەژاد، ئەمیرحەسەن چەھڵتەن، بیژەن بیجاری، بیژەن نەجدی، محەممەد محەممەدعەلی، شەھریار مەندەنیپوور، شاپوور جۆرکێش، مەسعوود تووفان، عەلی باباچاھی، حەسەن ئەسغەری، مەنووچێھر کەریمزادە، کامران جەلیلی، مەحموود تەییاری، فەرەج سەرکووھی، فریشتە ساری، مەجید دانشئاراستە، عەلی سەدیقی و مەنسوور کووشان.&lt;ref name=&quot;radiofarda&quot; /&gt; لە بەرەبەیانی ٦ی ئابی ١٩٩٦دا، شۆفێرەکە دوو جار ھەوڵی دا پاسەکە لە گەردەنەی حەیران بەرەو لێواری دۆڵەکە ببات و فڕێی بداتە خوارەوە، و ھەر جارێک خۆی لە ئۆتۆمبێلەکە باز دەدایە دەرەوە؛ وریایی مەسعوود تووفان و شەھریار مەندەنیپوور سەرنشینەکانی ڕزگار کرد. پاشان لە [[ئاستارا، ئێران|ئاستارا]] دەستبەسەر کران و لێپرسینەوەیان لەگەڵ کرا و بەیانیی ڕۆژی دواتر ئازاد کران.&lt;ref name=&quot;bbc2015&quot; /&gt; بەپێی بی‌بی‌سی فارسی، وردترین گێڕانەوەی ئەم ڕووداوە ئەوەیە کە مەنسوور کووشان لە کتێبی ''حدیث تشنه و آب''دا نووسیویەتی، و محەممەد محەممەدعەلی یەکەم دەقی دەربارەی ئەم بابەتە لە ناوخۆی ئێراندا لە سەرەتای دەیەی ٢٠٠٠دا بڵاو کردەوە.&lt;ref name=&quot;bbc2015&quot; /&gt; ئەم ڕووداوە دواتر وەک پیلانێکی [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|وەزارەتی ھەواڵگری]] بۆ لەناوبردنی نووسەرانی ڕەخنەگر ناسرا و بە {{Interlanguage link|کوشتنە زنجیرەییەکانی ئێران|fa|قتل‌های زنجیره‌ای|lt=کوشتنە زنجیرەییەکان}}ەوە بەستراوەتەوە.&lt;ref name=&quot;bbc-obit&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;kanoon&quot; /&gt; باباچاھی ھەمیشە وەک «ئەزموونێکی ترسناک» ئاماژەی پێ دەکرد.&lt;ref name=&quot;kanoon&quot; /&gt;

=== ساڵانی کۆتایی و کۆچی دوایی ===

&lt;div style=&quot;float:left; clear:left; box-sizing:border-box; width:clamp(320px, calc((560px - 100%) * 1000), 100%); max-width:100%; margin:0.4em clamp(0px, calc((100% - 560px) * 1000), 1.2em) 1em 0; border:1px solid #c8b9a6; border-radius:8px; background:#fdf8f3; box-shadow:0 2px 6px rgba(0,0,0,0.18); overflow:hidden; font-size:90%; line-height:1.5; direction:rtl;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;background:#7a1c1c; color:#ffffff; padding:7px 10px; text-align:center; font-weight:bold; font-size:110%;&quot;&gt;[[پەڕگە:Video-x-generic.svg|18px|link=|alt=]] ڤیدیۆی ئیسنا دەربارەی عەلی باباچاھی&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:8px 12px 4px; text-align:center; color:#3a2a1a;&quot;&gt;'''«بۆ عەلی باباچاھی: دەنگێکی جیاواز لە شیعری ھاوچەرخی ئێراندا»'''&lt;br /&gt;دووشەممە، ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦، ڕۆژی کۆچی دوایی شاعیر&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:4px 10px 8px; text-align:center;&quot;&gt;[[پەڕگە:باباچاهی 2012.jpg|center|290px|link=https://www.isna.ir/news/1404120402413/|alt=عەلی باباچاھی لە پشت مێزێک کتێب دەخوێنێتەوە؛ بۆ بینینی ڤیدیۆی ئیسنا کرتە بکە]]&lt;div style=&quot;margin-top:6px;&quot;&gt;&lt;span class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;display:inline-block; padding:4px 14px; border-radius:14px; background:#7a1c1c; font-weight:bold;&quot;&gt;[https://www.isna.ir/news/1404120402413/ &lt;span style=&quot;color:#ffffff;&quot;&gt;▶ ڤیدیۆکە ببینە&lt;/span&gt;]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin:0 10px; padding:6px 4px; border-top:1px dashed #c8b9a6; color:#3a2a1a;&quot;&gt;'''تێبینی:''' دەنگی ڤیدیۆکە بە ھەڵە مێژووی کۆچی دوایی بە «٤ی بەھمەن» (٢٣ی کانوونی دووەم) دەڵێت؛ مێژووی دروست ٤ی ڕەشەمەی ١٤٠٤ی ھەتاوییە (٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦).&lt;ref name=&quot;radiofarda2026&quot; /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:6px; padding:5px 10px; background:#efe6da; text-align:center; font-size:88%; color:#5a4632;&quot;&gt;ڤیدیۆ: ئیسنا (بە فارسی) · [[:پەڕگە:باباچاهی 2012.jpg|وێنە]]: ویکی‌میدیا کۆمۆنز&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
باباچاھی لە چاوپێکەوتنێکدا کە لە حەفتا و حەوتەمین ساڵڕۆژی لەدایکبوونیدا (تشرینی دووەمی ٢٠١٩) پێیدا، گوتی کە دوایین کتێبی، کۆمەڵە شیعری ''ژوزف تو مرخصی!'' («ژۆزێف، دەتوانیت بڕۆیت»، مانیا ھونەر، ٢٠١٨)، بە ژێرناونیشانی «کردەی توخمی کۆمەڵایەتی» و پێشەکییەکی ٣٣ لاپەڕەیی بڵاو کردووەتەوە، تاکوو وەڵامی ئەو ڕەخنەگرانە بداتەوە کە شیعرەکەیان بە ناکۆمەڵایەتی دادەنا. زیادی کرد کە ھیچ کتێبێکی لە ژێر دەستدا نییە، زۆربەی کاتەکانی بە خوێندنەوەی فەلسەفە و ڕۆمان بەسەر دەبات، و بۆ پاراستنی پەیوەندی لەگەڵ نەوەی گەنجدا لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا چالاکە، و لەوێ، وەک ئەو ڕۆژانەی سەرپەرشتیی لاپەڕەکانی ''آدینه''ی دەکرد، شیعری نووسەرانی دیکە بڵاو دەکاتەوە. گوتی ساڵانێکیش وۆرکشۆپێکی شیعری بەڕێوە بردووە؛ بە گوتەی مەسعوودینیا، ئەم وۆرکشۆپە لە دەیەی ٢٠٠٠ەوە ھەبووە و چەند کەسێک لە بەشداربووانی بوون بە شاعیرانی ناسراو.&lt;ref name=&quot;masoudinia&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ibna1398&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:علی باباچاهی: نگاهم به فضای مجازی مثل مجله «آدینه» است / همچنان ایستاده‌ام|trans-title=عەلی باباچاھی: ڕوانینم بۆ تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان وەک گۆڤاری ''ئادینە''یە / ھێشتا ڕاوەستاوم|ناونیشان=https://www.ibna.ir/news/283140|سەردێڕ=علی باباچاهی: نگاهم به فضای مجازی مثل مجله «آدینه» است/ همچنان ایستاده‌ام|وێبگە=ئاژانسی ھەواڵی کتێبی ئێران (ئیبنا)|ڕێکەوت=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; ئیبنا لە ھەمان وتاردا ئەوی بە یەکێک لە یەکەمین شاعیرانی «قوتابخانەی شیعری بووشێھر» ناو برد.&lt;ref name=&quot;ibna1398&quot; /&gt;


دوایین کۆمەڵە شیعری باباچاھی، ''جهان متوجه شد (شعرهای اعتراض)'' («جیھان تێگەیشت (شیعرەکانی ناڕەزایەتی)»)، بەپێی لاپەڕەی ناسنامەی کتێبەکە لە ساڵی ١٤٠١ی ھەتاوی (٢٠٢٢–٢٠٢٣)دا، وەک چاپی یەکەم، لەلایەن بڵاوکەرەوەی ئافتاب لە [[نەرویژ]]ەوە دەرچوو؛ بەپێی بڵاوکەرەوە ٥٨ شیعری لەخۆ گرتووە. بڵاوکەرەوە دەقەکان وەک «بەرھەمی سەد ڕۆژ خەبات لە شەقامدا» و «ھاوڕێیەتیی شاعیر و وشە لەگەڵ ناڕەزایەتیی خەڵکدا» دەناسێنێت.&lt;ref name=&quot;aftab&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:جهان متوجه شد (شعرهای اعتراض)|trans-title=جیھان تێگەیشت (شیعرەکانی ناڕەزایەتی)|ناونیشان=https://aftab.pub/جهان-متوجه-شد-شعرهای-اعتراض/|سەردێڕ=جهان متوجه شد (شعرهای اعتراض)|بڵاوکەرەوە=نەشری ئافتاب|شوێن=نەرویژ|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; ڕادیۆ زەمانە بە کۆمەڵەیەکی ١٣٦ لاپەڕەیی بە پێشەکییەکی کورت و ٥٤ شیعر وەسفی دەکات و بڵاوبوونەوەکەی بۆ بەھاری ٢٠٢٣ دەگەڕێنێتەوە.&lt;ref name=&quot;zamaneh2023&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|نووسەر=اسفندیار کوشه|script-title=fa:«جهان متوجه شد»: اشعار اعتراضی علی باباچاهی|trans-title=«جیھان تێگەیشت»: شیعرە ناڕەزایەتییەکانی عەلی باباچاھی|ناونیشان=https://www.radiozamaneh.com/764474/|سەردێڕ=«جهان متوجه شد»: اشعار اعتراضی علی باباچاهی|وێبگە=ڕادیۆ زەمانە|ڕێکەوت=١٢ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; حوسێن نووشئازەر، کە بۆ ھەمان دەزگا دەنووسێت، ئەویش بۆ ساڵی ٢٠٢٣ی دەگەڕێنێتەوە و دەیخاتە «ژێر کاریگەریی بزووتنەوەی ژن، ژیان، ئازادی»یەوە.&lt;ref name=&quot;noushazar&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|نووسەر=حسین نوش‌آذر|script-title=fa:«جهان متوجه شد» از علی باباچاهی: وقتی محبوبه فریاد می‌کشد|trans-title=«جیھان تێگەیشت»ی عەلی باباچاھی: کاتێک مەحبووبە ھاوار دەکات|ناونیشان=https://www.radiozamaneh.com/879944/|سەردێڕ=«جهان متوجه شد» از علی باباچاهی: وقتی محبوبه فریاد می‌کشد|وێبگە=ڕادیۆ زەمانە|ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; کانوونی نووسەرانی ئێران لەم کتێبەدا گێڕانەوەی شیعریی باباچاھی لە [[شۆڕشی ژینا|بزووتنەوەی ناڕەزایەتیی ٢٠٢٢]] دەبینێت.&lt;ref name=&quot;kanoon&quot; /&gt; باباچاھی لە پێشەکیدا دەنووسێت کە ناڕەزایەتی و یاخیبوونی مەدەنی پەناگەی خەڵکن دژی ھەژاری و سەرکوت، و «ئەمە بەو مانایە نییە کە ڕووناکبیران بتوانن خۆیان لەم بەدبەختییانە بدزنەوە»؛ ڕەخنە لەو «شاعیرانە تێرانە» دەگرێت کە «لە پشت خوازە و ھێماوە بانگەشەی ئازادی و دادپەروەری دەکەن»، و ھەروەھا ڕێبازەکەی خۆی وەک بەرەنگاربوونەوەیەک بۆ «یاسا چەسپاوەکان»ی شیعر دەخاتە ڕوو.&lt;ref name=&quot;aftab&quot; /&gt; لە نیسانی ٢٠٢٣دا گۆڤاری ئەدەبیی ''بانگ'' سێ شیعری ئەم کۆمەڵەیەی بڵاو کردەوە کە خودی شاعیر ھەڵیبژاردبوون، لەوانە «ای…!» بە دەنگی نووسەر.&lt;ref name=&quot;baang&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:علی باباچاهی: «ای...» و دو شعر دیگر|trans-title=عەلی باباچاھی: «ای…» و دوو شیعری دیکە|ناونیشان=https://baangnews.net/14468|سەردێڕ=علی باباچاهی: «ای...» - و دو شعر دیگر|وێبگە=گۆڤاری ئەدەبیی بانگ|ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; بە گوتەی نووشئازەر، «ای…!» لە ساڵی ٢٠٢٠دا وەک وەڵامێک بۆ [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٩–٢٠٢٠)|ناڕەزایەتییەکانی تشرینی دووەمی ٢٠١٩]] نووسراوە و یەکەم جار لە ساڵی ٢٠٢٣دا بڵاو کراوەتەوە؛ ڕادیۆ زەمانە لە بەرنامە ڕادیۆییەکەی ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦دا، لەگەڵ ھەواڵی کۆچی دوایی ئەو، ئەم شیعرەی بە دەنگی نووسەر بڵاو کردەوە.&lt;ref name=&quot;noushazar&quot; /&gt;


دوای ماوەیەک نەخۆشی، عەلی باباچاھی لە ئێوارەی دووشەممە ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦ لە نەخۆشخانەیەک لە کەرەج، لە تەمەنی ٨٣ ساڵیدا، بەھۆی وەستانی دڵەوە کۆچی دوایی کرد.&lt;ref name=&quot;tabnak&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bbc-obit&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;radiofarda2026&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:علی باباچاهی، شاعر و منتقد ادبی، در ۸۳ سالگی درگذشت|trans-title=عەلی باباچاھی، شاعیر و ڕەخنەگری ئەدەبی، لە تەمەنی ٨٣ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد|ناونیشان=https://www.radiofarda.com/a/iran-ali-babachahi-poet-critic-died-political-murders-of-writers/33685489.html|سەردێڕ=علی باباچاهی، شاعر و منتقد ادبی، در ۸۳ سالگی درگذشت|وێبگە=ڕادیۆ فەردا|ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە بەیانیی پێنجشەممە ٢٦ی شوباتی ٢٠٢٦ لە گۆڕستانی بەھەشتی سەکینەی کەرەج، بە ئامادەبوونی خێزانەکەی و کەسایەتییە ئەدەبییەکان، لەوانە ھورمز عەلیپوور، محەممەد قاسمزادە، شەھاب موقەڕڕەبین، حافز مووسەوی و موزەففەر ڕۆیایی، و لەگەڵ دەنگی ''دەمام''، دەھۆڵێکی باشووری ئێران، بەخاک سپێردرا.&lt;ref name=&quot;ibna2026&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|نووسەر=مرضیه نگهبان مروی|script-title=fa:حافظ موسوی: باباچاهی شاعری شورشگر بود که در هیچ منزلی توقف نکرد|trans-title=حافز مووسەوی: باباچاھی شاعیرێکی یاخی بوو کە لە ھیچ وێستگەیەکدا نەوەستا|ناونیشان=https://www.ibna.ir/news/547554|سەردێڕ=حافظ موسوی: باباچاهی شاعری شورشگر بود که در هیچ منزلی توقف نکرد|وێبگە=ئاژانسی ھەواڵی کتێبی ئێران (ئیبنا)|ڕێکەوت=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; کانوونی نووسەرانی ئێران لە بەیاننامەیەکدا ڕێزی لێ نا و وەک «نووسەرێکی سەربەخۆ و بەرگریکارێکی دڵسۆزی ئازادیی بیر و دەربڕین» ناوی برد.&lt;ref name=&quot;kanoon&quot; /&gt;
&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;

== شیعر و شیعرناسی ==
لە ماوەی دەیەکاندا شێوازی باباچاھی لە ڕۆمانتیسیزمی کۆمەڵایەتی و شیعری نیماییەوە بەرەو شیعری پاشنیمایی چوو.&lt;ref name=&quot;bbc-obit&quot; /&gt; بەھزاد خواجات بەرھەمەکانی ئەو بۆ دوو قۆناغ، پێش و دوای دەیەی ١٩٩٠، دابەش دەکات و ئەو بە یەکێک لە پێشەنگانی ڕەوتێک دەزانێت کە لەو دەیەیەدا تێگەیشتنی باو لە شیعری سەرەوژێر کرد.&lt;ref name=&quot;ie-obit&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:علی باباچاهی شاعر و منتقد ادبی درگذشت|trans-title=عەلی باباچاھی، شاعیر و ڕەخنەگری ئەدەبی، کۆچی دوایی کرد|ناونیشان=https://www.iran-emrooz.net/index.php/news2/more/126143/|سەردێڕ=علی باباچاهی شاعر و منتقد ادبی درگذشت|وێبگە=ئێران ئەمڕۆ|ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; کانوونی نووسەرانی ئێران ئەو بە «شاعیرێکی ئەزموونگەر» وەسف دەکات کە لە ماوەی حەوت دەیە چالاکیی ئەدەبیدا دوو جار پێداچوونەوەی بە شێوازی خۆیدا کرد.&lt;ref name=&quot;kanoon&quot; /&gt; حافز مووسەوی لە ڕێوڕەسمی بەخاکسپاردنەکەیدا گوتی کە باباچاھی «ڕێک لەو ساتەدا کە لە لووتکەی ناوبانگ و پێگەی خۆیدا بوو»، بە بڵاوکردنەوەی ''نم‌نم بارانم'' («من نمەبارانم») لە دەیەی ١٩٩٠دا، ڕووخسارێکی بە تەواوی جیاوازی لە خۆی نیشان دا.&lt;ref name=&quot;ibna2026&quot; /&gt;

باباچاھی لە وتاری «پانتایی بێسنووری مانا»دا، کە لە گۆڤاری ''رودکی''دا (ژمارە ٢٢، ٢٠٠٨) بڵاو بووەوە،&lt;ref name=&quot;ensani&quot; /&gt; ئەوە دەخاتە ڕوو کە دەقی ئەدەبی، و بەتایبەتی شیعری ھاوچەرخ، مانایەکی جێگیر و پێشوەختە دیاریکراوی نییە، و مانا لە پرۆسەیەکی دینامیکیی نێوان دەق و خوێنەردا بنیات دەنرێت. بە بڕوای ئەو، ناڕوونی، ھەڵپەسێردراوی و پچڕانە زمانییەکان لاوازی نین، بەڵکوو سەرچاوەگەلێکن کە بواری لێکدانەوە فراوانتر دەکەن.&lt;ref name=&quot;mahjoubi&quot; /&gt; لە وتاری «قەیرانی شیعر و ڕێگاکانی دەربازبوون لێی»دا (مانگنامەی ''فرهنگ توسعه''، ئایار–حوزەیرانی ٢٠٠١)&lt;ref name=&quot;ensani&quot; /&gt; دەنووسێت: «قەیران، بە مانا گشتییەکەی، ڕەنگە ئاماژە بێت بۆ شتێک لە دەرەوەی شیعر. کەواتە دادپەروەرانە نییە قەیران بخرێتە ئەستۆی شیعری ھاوچەرخ.»&lt;ref name=&quot;mahjoubi&quot; /&gt;

ئەو بنەماکانی شیعری پاشنیمایی لە وتاری «تەوەر و تایبەتمەندییەکانی شیعری پاشنیمایی»دا (گۆڤاری ''کارنامه''، ئازار–ئایاری ١٩٩٩) داڕشت.&lt;ref name=&quot;ensani&quot; /&gt; ''خبرآنلاین'' بنەماکانی تیۆری «شیعر لە دۆخێکی دیکەدا» بەم شێوەیە کورت دەکاتەوە: «زمانمەندیی شیعر» (زمان وەک بابەتی شیعر نەک ئامرازەکەی)، «دواخستنی مانا»، «ڕاکردن لە ڕستەسازی»، و «گاڵتەوگەپ و پارۆدی».&lt;ref name=&quot;khabar&quot; /&gt; باباچاھی لەو چاوپێکەوتنەی ئیسنادا کە پێشتر ئاماژەی پێ کرا، «شیعر لە دۆخێکی دیکەدا» لە «شیعری دیکە» (''شعر دیگر'')ی دەیەی ١٩٦٠ جیا دەکاتەوە؛ ڕەوتێک کە بە بڕوای ئەو شاعیرانی وەک بیژەن ئیلاھی و {{Interlanguage link|ھووشەنگ چالەنگی|fa|هوشنگ چالنگی}} سەر بەون و شیعری ڕۆیاییش لێیەوە نزیکە. بە گوتەی ئەو، «شیعری دیکە» ڕێز لە یەکپارچەیی ئەندامیی خۆی دەگرێت و «ڕێکخراو و ناوەندگەرا»یە، لە کاتێکدا «شیعر لە دۆخێکی دیکەدا» «سەر بە سەردەمی گومانە»: ناوەندگریزە، لە «گێڕانەوە فرەییەکان» پێک ھاتووە کە ئاگاداری «خودە ناوەکییە جیاوازەکانی مرۆڤ»ن، و کۆتاییەکانی کراوەن. ئەو شیعری ڕۆیایی بە «پێکھاتەگەرا» و «شیعر لە دۆخێکی دیکەدا» بە «پاشپێکھاتەگەرا»، «لە ڕووکەشدا پەرتەوازە، فرەگێڕانەوە» و «خوێنەرتەوەر» ناو دەبات.&lt;ref name=&quot;isna1401&quot; /&gt; لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ [[ئاژانسی ھەواڵی مێھر]] (٢٠٠٦) گرنگیدانی شاعیرانی ئەمڕۆی بە «ژێرخانی قووڵی دەروونی» بە «جۆرێک لە عیرفان» وەسف کرد،&lt;ref name=&quot;mehr&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:علی باباچاهی: توجه شاعران امروز به ژرف ساختار روانشناسانه نوعی عرفان است|trans-title=عەلی باباچاھی: گرنگیدانی شاعیرانی ئەمڕۆ بە ژێرخانی قووڵی دەروونی جۆرێکە لە عیرفان|ناونیشان=http://www.mehrnews.com/fa/NewsDetail.aspx?NewsID=394701|وێبگە=[[ئاژانسی ھەواڵی مێھر]]|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120303130900/http://www.mehrnews.com:80/fa/NewsDetail.aspx?NewsID=394701|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; و لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ ڕادیۆ زەمانە (٢٠٠٨) ئامادەبوونی ژنی لە شیعرەکانیدا بە «ئارەزووی جۆرێک لە تازەیی، جۆرێک لە زیندوویی» وەسف کرد.&lt;ref name=&quot;zamaneh2008&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|نووسەر=مجتبا پورمحسن|script-title=fa:عاشقیت اتهام است؟ می‌پذیرم (گفت‌وگو با علی باباچاهی دربارهٔ نقش عشق در شعر)|trans-title=ئەوینداری تۆمەتە؟ قبووڵی دەکەم (چاوپێکەوتن لەگەڵ عەلی باباچاھی دەربارەی ڕۆڵی ئەوین لە شیعردا)|ناونیشان=http://zamaaneh.com/pourmohsen/2008/02/post_104.html|سەردێڕ=رادیو زمانه {{!}} مجتبا پورمحسن {{!}} ادبیات {{!}} عاشقیت اتهام است؟ می‌پذیرم|وێبگە=ڕادیۆ زەمانە|ڕێکەوت=١٥ی شوباتی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240625013317/https://zamaaneh.com/pourmohsen/2008/02/post_104.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; باوەڕی وابوو کە شیعر تەنانەت دوای ڕۆیشتنی شاعیریش ڕێگای خۆی درێژە پێ دەدات.&lt;ref name=&quot;mahjoubi&quot; /&gt; ھەروەھا گوتی کە شیعرەکانی قەرزاری «ئەو دڵەڕاوکێیانەن» کە بە گوتەی خۆی «بە توندی گەمارۆی دەدەن»، و زیادی کرد کە لەنێو ئەم ھەموو شتەدا «گاڵتەوگەپ بە ھانامەوە دێت».&lt;ref name=&quot;zamaneh2023&quot; /&gt; بە گوتەی حوسێن نووشئازەر، باباچاھی «شیعری ناڕەزایەتی»ی لە «دروشم» یان «ھاوار»ی ڕووت جیا دەکردەوە و جەختی لەسەر ڕەھەندە ھونەرییەکەی دەکردەوە: بە بڕوای ئەو، شیعری ناڕەزایەتی نابێت لاسایی ڕاستییە تاڵە کۆمەڵایەتییەکان بکاتەوە، بەڵکوو دەبێت لە ڕێگەی خەیاڵ، بیر و ئامرازەکانی زمانەوە بیانگۆڕێت بۆ «ڕاستیی ھونەری». ئەو گاڵتەوگەپی گرۆتێسک و وەستایەتیی زمانیی شیعرەکانی بە بەرھەمی ڕووبەڕووبوونەوەی کارەسات دەزانی، جەختی دەکردەوە کە شاعیر دەبێت بە ڕێبازێکی ھەڵوەشێنەرانە خۆی لە ئایدیالیزمە کۆنەکان و لە گوتارەکانی دەسەڵات داببڕێت، و ھەم [[سانسۆرکردن|سانسۆری]] فەرمی و ھەم خۆسانسۆری بە دوو بەڵای کاری داھێنەرانە دادەنا.&lt;ref name=&quot;noushazar&quot; /&gt;

== ڕەخنەی ئەدەبی و مشتومڕەکان ==
باباچاھی وەک ڕەخنەگر قەڵەمێکی تیژی ھەبوو. کتێبەکەی ''گزاره‌های منفرد'' («گوزارە تاکەکان»)، کە شاعیران پلەبەندی دەکات و بە ڕاشکاوی ڕەخنە لە ھەندێک ڕەوت دەگرێت، کاردانەوەی زۆری لێ کەوتەوە. ناسراوترین مشتومڕی تیۆریی ئەو لەگەڵ ڕەزا بەراھەنی بوو و بە «شەڕی تاران–تۆرۆنتۆ» لە یادەوەرییەکاندا ماوەتەوە. ھەروەھا ڕەخنەی لە ڕەوتی «سادەنووسی» (''ساده‌نویسی'') لە شیعردا گرت، بەتایبەتی لە بۆچوونەکانی محەممەد شەمسی لەنگەروودی و سەید عەلی ساڵحی.&lt;ref name=&quot;khabar&quot; /&gt; بە گوتەی عەلی مەسعوودینیا، باباچاھی، بەتایبەتی لە دەیەکانی ١٩٩٠ و ٢٠٠٠دا، بەردەوام لە ململانێدا بوو لەگەڵ ڕەخنەگر و شاعیرانی دیکە، و جاری وا ھەبوو دەگەیشتە ڕادەی «توندوتیژیی زارەکی»؛ مەسعوودینیا پێکدادانەکانی ئەو لەگەڵ ڕەزا بەراھەنی و مەنووچێھر ئاتەشی بە «یادگاری بەنرخ» لە سەردەمێک دادەنێت کە شیعر ھێشتا بابەتی گفتوگۆ و مشتومڕ بوو، و بیر دەخاتەوە کە باباچاھی دواتر گوتی: «ئیتر وەڵامی ھیچ کەسێکی خوار بەراھەنی نادەمەوە!»&lt;ref name=&quot;masoudinia&quot; /&gt; دەربارەی مشتومڕی شاپوور جۆرکێش دژی تیۆرەکانی باباچاھی و وەڵامی ڕەزا بەراھەنی بۆ جۆرکێش، بڕوانە [[#ھاوسەفەرانی پاسەکەی ئەرمەنستان|خوارەوە]].

== ھەڵسەنگاندنی ڕەخنەیی ==
محەممەد شەمسی لەنگەروودی لە ''تاریخ تحلیلی شعر نو''دا یەکەم کۆمەڵە شیعری باباچاھی، ''در بی‌تکیه‌گاهی''، بە شیعرێکی سۆزدار و پڕوێنە، کۆمەڵایەتیتەوەر و بارگاویی خەمێکی خۆوێرانکەر وەسف دەکات، کە ھەرچەندە ھەستیار و «لاوانە» بوو، ھەم بازنە سیاسییەکان و ھەم لایەنگرانی «ھونەر بۆ ھونەر»ی بەدڵ بوو و ناوبانگی دەرکرد.&lt;ref name=&quot;langroudi3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|زمان=fa|نووسەر=محمد شمس لنگرودی|script-title=fa:تاریخ تحلیلی شعر نو|trans-title=مێژووی شیکاریی شیعری نوێ|بەرگ=٣|بڵاوکەرەوە=نەشری مەرکەز|شوێن=تاران|پەڕە=٤٦٢}}&lt;/ref&gt; بە بڕوای ئەو، باباچاھی لە کۆمەڵەی دووەمدا، ''جهان و روشنایی‌های غمناک''، بە ئاوازێکی وتاربێژانە و پڕوێنە، لە ژێر کاریگەریی [[فرووغ فەڕوخزاد]]دا، ھەمان ڕێگای درێژە پێ دا،&lt;ref name=&quot;anon2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|زمان=fa|نووسەر=محمد شمس لنگرودی|script-title=fa:تاریخ تحلیلی شعر نو|trans-title=مێژووی شیکاریی شیعری نوێ|بەرگ=٤|بڵاوکەرەوە=نەشری مەرکەز|شوێن=تاران|پەڕەکان=٩٠–٩٥}}&lt;/ref&gt; و کۆمەڵەی سێیەم، ''از نسل آفتاب''، جگە لە کێشدا گۆڕانێکی چۆنایەتیی ئەوتۆ نیشان نادات؛ لەم بوارەدا، بە گوتەی لەنگەروودی، دەستکەوتەکانی فەڕوخزاد و م. ئازاد درێژە پێ دەدات و ھەنگاوێکە لە کێشە نیماییەکانەوە بەرەو شیعری ئازاد.&lt;ref name=&quot;anon3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|زمان=fa|نووسەر=محمد شمس لنگرودی|script-title=fa:تاریخ تحلیلی شعر نو|trans-title=مێژووی شیکاریی شیعری نوێ|بەرگ=٤|بڵاوکەرەوە=نەشری مەرکەز|شوێن=تاران|پەڕە=٣٤٩}}&lt;/ref&gt; خوسرەو گوڵسورخیش ھەڵسەنگاندنێکی دەربارەی ''جهان و روشنایی‌های غمناک'' نووسیوە.{{ژێدەر پێویستە}}

بە گوتەی ئیسفەندیار کووچە، کە بۆ ڕادیۆ زەمانە دەنووسێت، مەنووچێھر ئاتەشی لە گۆڤاری ''دنیای سخن''دا باباچاھی و دوو شاعیری دیکەی وەک ئاڵاھەڵگرانی شیعری پێشەنگی دەیەی ١٩٩٠ ناو بردبوو.&lt;ref name=&quot;zamaneh2023&quot; /&gt; کووچە لە ھەڵسەنگاندنەکەیدا بۆ ''جهان متوجه شد''، پێشەکییەکە وەک «شتێکی وەک مانیفێست» دەبینێت کە شیعری ناڕەزایەتی پێناسە دەکات، و ئاماژە بەوە دەکات کە شاعیر، بە پەیڕەوی لە [[ئێدوارد سەعید]]، پێی وایە شاعیران و نووسەران ئەرکیان لەسەرە بەرانبەر بە ڕووداوەکانی دەوروبەریان، لەوانە خۆپیشاندانەکانی شەقام، بێلایەن نەبن. بە بڕوای ئەو، لەم کۆمەڵەیەدا، «لەگەڵ بڵێسەی شۆڕشی گەلی ئێران»، یارییە زمانییەکانی باباچاھی کەمتر دەبنەوە، وێنەکان «ڕووتتر» دەبن، و ئەو شیعرانەی مێژووی ٢٠٢٢یان لەسەرە «دینامیکیتر و سەرنجڕاکێشتر» دەردەکەون. کووچە ئاماژە بە ئاماژە مێژوویی و ئەدەبییەکانی ئەم شیعرانە دەکات: بۆ دێڕێکی ئەحمەد شاملوو («سەیری خوێنی سەر شۆستەکە بکە»)، بۆ ڕووداوەکانی [[بزووتنەوەی دەستووریی ئێران|شۆڕشی مەشرووتە]] و ھاوارد باسکێرڤیل، بۆ حەسەنەکی وەزیر و ''تاریخ بیهقی''، و بۆ دروشم و گەشتە پاسەوانییەکانی کۆمیتە شۆڕشگێڕییەکانی دەیەی ١٩٨٠. لە ھەمان کاتدا، دانانی سێ شیعر کە گێڕانەوە و وشەسازییان تا ڕادەیەکی زۆر وەک یەکە («ناڕەزایەتی ٣»، «ناڕەزایەتی ٨» و «ناڕەزایەتی (چیرۆکی کورت)») بە یەکێک لە خاڵە لاوازەکانی کۆمەڵەکە دادەنێت.&lt;ref name=&quot;zamaneh2023&quot; /&gt; نووشئازەر لە خوێندنەوەکەیدا بۆ شیعری «ای…!» دەنووسێت کە شاعیر «بە شێوازی دێریدا» یاری بە جێناوەکان دەکات تاکوو توندوتیژیی شاراوەی دەسەڵات ئاشکرا بکات، و دێڕی «مەحبووبە ناوی دیکەم بوو» ناسنامەیەکی مێیینە بە گێڕەرەوە دەبەخشێت و، بە بڕوای ئەو، ساڵێک پێش تەقینەوەی بزووتنەوەی ژن، ژیان، ئازادی، شیعرەکە لەو بزووتنەوەیە نزیک دەکاتەوە.&lt;ref name=&quot;noushazar&quot; /&gt;

عەلی مەسعوودینیا لە یادداشتێکدا کە لە ڕۆژی کۆچی دوایی باباچاھیدا لە ''خبرآنلاین''دا بڵاو بووەوە، «خاڵی سەرەکی»ی بەرھەمەکانی ئەو بە «مەیلی بەردەوام»ی بۆ داھێنانی شیعرێکی «پێشنیارکەر و دژەڕەوت» دەزانێت. بە گێڕانەوەی ئەو، باباچاھی لە دەیەی ١٩٦٠دا لە بووشێھر بە شیعری نیمایی دەستی پێ کرد و لە ھەمان کاتدا وەک ڕەخنەگرێکی جیددی خۆی چەسپاند، و لە کۆتایی دەیەی ١٩٧٠ و سەرەتای دەیەی ١٩٨٠دا، بە ڕێبازێکی نوێ بەرانبەر بە کێشە لێکدراوەکان و کێشناسیی نیمایی، خۆی لە ھاوچەرخەکانی جیا کردەوە. بەڵام لووتکەی پرۆژە شیعری و ڕەخنەییەکەی لە دەیەی ١٩٩٠دا بوو، کاتێک سەرەتا ڕووی لە شیعری ئازاد کرد و پاشان، بە گەڕان بەنێو تیۆری ئەدەبی و بیرۆکە [[پاش‌ نوێگەری|پۆستمۆدێرنەکان]]دا، لە ''نم‌نم بارانم'' و ''منزل‌های دریا بی‌نشان است'' («وێستگەکانی دەریا بێشوێنەوارن»)دا تەونێکی زمانی و ناسنامەیەکی شێوەییی تایبەت بە خۆی دۆزییەوە، و ھەوڵی دا شیعرناسییەکەی لە ڕێگەی «شیعر لە دۆخێکی دیکەدا» و «شیعری پاشنیمایی»یەوە ڕوون بکاتەوە. مەسعوودینیا ئەمانە وەک تایبەتمەندییەکانی ئەم شیعرە دەژمێرێت: ڕووخانی ھەڵوەشێنەرانەی پاڵپشتە بابەتییەکان، پچڕانی ڕستەسازی و گۆڕانی ئاستی زمان، ڕەوانیی زەینێک کە لەسەر تەداعی بنیات نراوە، تایبەتمەندییەکی کۆلاژئاسا، زۆریی بۆشاییە سپییەکان بۆ خوێندنەوە، و «گاڵتەوگەپێکی ڕەشی بوێرانە»، و زیادی دەکات کە باباچاھی دواتر ئەزموونی شیعری کورت، [[ھایکوو]] و شێوە سادەتر و گێڕانەوەییترەکانیشی کرد. ئەو تامەزرۆیی بۆ ئەزموونکردن بە خەسڵەتێکی «نائاسایی لەنێو شاعیرانی نەوەکەیدا» دادەنێت، شێوازی ڕەخنەیی باباچاھی بە «زۆر ھەڵبژێرخواز و نائاسایی» بەڵام بەرھەمھێنەری «دەقی ڕەخنەیی بەنرخ» دەزانێت، و ''گزاره‌های منفرد''، ''شعر امروز، زن امروز'' («شیعری ئەمڕۆ، ژنی ئەمڕۆ») و ''سه دهه شاعران حرفه‌ای'' («سێ دەیە شاعیرانی پرۆفیشناڵ») وەک ئەو کتێبانە ناو دەبات کە بەشدارییەکی «کەم نەبوو»یان لە شیکردنەوەی شیعری ھاوچەرخی ئێراندا کردووە. بە بڕوای مەسعوودینیا، کە پێشتر نووسینێکی بە ناونیشانی «گلادیاتۆری تەنیا و ڕووگرژ» بۆ تەرخان کردبوو، شیعری باباچاھی «مافی خۆی پێ نەدرا»، و خودی ئەو، سەرەڕای پێگەی وەک کەسایەتییەکی کاریگەر و تیۆرداڕێژی ئەدەبیاتی ئێران، «بە ئەندازەی بەھای ڕاستەقینەی خۆی قەدری نەزانرا»؛ بەشێک لەمە دەگەڕێنێتەوە بۆ ئەوەی کە باباچاھی «بە سەرسەختی» و «بە ھەموو بوونیەوە» بەرگریی لە شیعرەکەی دەکرد.&lt;ref name=&quot;masoudinia&quot; /&gt;

بەپێی ''ایران امروز''، نووسینە ڕەخنەییەکان دەربارەی بەرھەمەکانی جەختیان لەسەر ئەوە کردووەتەوە کە ھەندێک لە شیعرەکانی لەسەر ئەزموونی فۆرمالیستی و یاریکردن بە پێکھاتەکانی زمان بنیات نراون، لە کاتێکدا ھەندێکی دیکەیان ڕەخنەی کۆمەڵایەتی، گاڵتەوگەپ و خەمە سیاسییەکانی ئەو ڕەنگ دەدەنەوە.&lt;ref name=&quot;ie-obit&quot; /&gt;

بەھزاد خواجات لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ ئیبنا دوای کۆچی دوایی باباچاھی، ئەوی بە کەسایەتییەکی «گشتگیر» ناو برد و گوتی ھەرچەندە ڕەنگە ھیچ کەس لە فراوانیی چالاکیدا بەرانبەر بە شاملوو نەبێت، باباچاھی «ھەڵبژاردەیەکی شایانی سەرنجە کە دەتوانێت لە پاڵ کەسایەتییەکی گەورەی وەک شاملوو، یان لە ئاسۆیەکی دیکەدا لە پاڵ ڕەزا بەراھەنیدا ڕابوەستێت». بە گوتەی خواجات، تیۆرەکانی باباچاھی کەشی فرەیی دوای دەیەی ١٩٩٠ و وەرچەرخانی شیعر بەرەو «ناوەندێتیی زمان»یان «ڕوون و ئەکادیمی کرد»، و ھەمیشە شیعرەکانی بنەمای تیۆرەکانی بوون. بە پێچەوانەی زۆرێک لە ھاوچەرخەکانی کە نیگەرانی پاراستنی «شکۆی نەریتی»ی خۆیان بوون، ئەو مەترسیی «شیعری ئەزموونگەر»ی گرتە ئەستۆ و، بەتایبەتی لە ماوەی سەرپەرشتیکردنی لاپەڕەکانی شیعری ''آدینه''دا، بە ناساندنی شاعیرانی گەنج پەیوەندییەکی قووڵی لەگەڵ نەوەی نوێدا دروست کرد. خواجات گاڵتەوگەپی «شیعر لە دۆخێکی دیکەدا» وەک ئامرازێک بۆ بەرەنگاربوونەوەی «گێڕانەوە گەورە پیرۆزەکان» دەبینێت: بەم شێوەیە، بە بڕوای ئەو، یار، کە لە شیعری نەریتیدا بوونەوەرێکی پیرۆز و دەستپێنەگەیشتوو بوو، لە بەرھەمەکانی باباچاھیدا دەبێتە کارەکتەرێکی ئاسایی و ڕۆژانە.&lt;ref name=&quot;ibna-khajat&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|نووسەر=مرضیه نگهبان مروی|script-title=fa:علی باباچاهی؛ شیدایی زبان محزون (گفت‌وگو با بهزاد خواجات)|trans-title=عەلی باباچاھی: تامەزرۆیی بۆ زمانێکی خەمبار (چاوپێکەوتن لەگەڵ بەھزاد خواجات)|ناونیشان=https://www.ibna.ir/news/547452|سەردێڕ=علی باباچاهی؛ شیدایی زبان محزون|وێبگە=ئاژانسی ھەواڵی کتێبی ئێران (ئیبنا)|ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

=== سیمین بێھبەھانی و عەبدولعەلی دەستغەیب ===
[[سیمین بێھبەھانی]] وتارێکی بە ناونیشانی «نگاهی به چند شعر باباچاهی» («ڕوانینێک بۆ چەند شیعرێکی باباچاھی») بۆ شیعرەکانی ئەو تەرخان کرد، کە لە ژمارە ٢٣ی دوومانگنامەی ئەدەبیی ''چامه''دا (نیسان–حوزەیرانی ٢٠٢٢) بڵاو بووەوە.&lt;ref name=&quot;behbahani1401&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|زمان=fa|نووسەر=سیمین بهبهانی|script-title=fa:نگاهی به چند شعر باباچاهی|trans-title=ڕوانینێک بۆ چەند شیعرێکی باباچاھی|journal=چامه|issue=23|ڕێکەوت=نیسان–حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://elmnet.ir/doc/2659296-38126|سەردێڕ=مقاله نشریه: نگاهی به چند شعر باباچاهی|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

عەبدولعەلی دەستغەیب چەندین جار دەربارەی شیعری باباچاھی نووسیوە، بەتایبەتی لە وتاری «پۆستمۆدێرنیزم لە شیعرەکانی باباچاھیدا»، کە لە ''جهان کتاب''دا (بەرگی ١٥، ژمارە ٣–٤، ژمارەی زنجیرەیی ٢٥٤، ئایار–تەممووزی ٢٠١٠) بڵاو بووەوە،&lt;ref name=&quot;dastgheib1389&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|زمان=fa|نووسەر=عبدالعلی دستغیب|script-title=fa:پست مدرنیسم در شعرهای باباچاهی|trans-title=پۆستمۆدێرنیزم لە شیعرەکانی باباچاھیدا|journal=جهان کتاب|بەرگ=١٥|issue=3–4 (254)|ڕێکەوت=ئایار–تەممووزی ٢٠١٠|ناونیشان=https://ensani.ir/fa/article/author/16177|سەردێڕ=عبدالعلی دستغیب|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; و لە وتاری «نوێکارییەکانی شیعری باباچاھی زیاتر ھی ئێرەن»، کە لە ''چامه''دا (٢٠٢٢) بڵاو بووەوە.&lt;ref name=&quot;dastgheib1401&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|زمان=fa|نووسەر=عبدالعلی دستغیب|script-title=fa:تازگی‌های شعر باباچاهی این‌جایی‌تر است|trans-title=نوێکارییەکانی شیعری باباچاھی زیاتر ھی ئێرەن|journal=چامه|issue=23|ڕێکەوت=نیسان–حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://elmnet.ir/doc/2637317-16145|سەردێڕ=مقاله نشریه: تازگی های سعر باباچاهی این جایی تر است|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; بەپێی ڕاپۆرتی ''جام جم آنلاین'' دەربارەی دانیشتنێک کە چەند ڕۆژێک دوای کۆچی دوایی باباچاھی لە کۆمەڵەی نیشتمانیی ڕەخنەگرانی ئەدەبی بۆ بەرھەمەکانی ئەو تەرخان کرا، دەستغەیب شیعری لە ''فقط از پریان دریایی زخم زبان نمی‌خورد'' («تەنیا لە پەرییە دەریاییەکان زمانلێدان ناخوات») و ''پیکاسو در آب‌های خلیج فارس'' («پیکاسۆ لە ئاوەکانی کەنداوی فارسدا») خوێندەوە. گوتی ڕەخنەگران زیاتر گرنگی بە «پلە و وابەستەیی»ی شاعیران دەدەن نەک ناسینی خۆیان و شیعرەکەیان، لە کاتێکدا چۆنایەتیی شیعر لە توانای خوێنەردایە بۆ چوونە ناو جیھانەکەیەوە؛ جیھانێک کە لە حاڵەتی باباچاھیدا، بە بڕوای ئەو، «جاری وا ھەیە کۆمیدی، جاری وا ھەیە جیددی، جاری وا ھەیە لیریکی»یە. بە گوتەی دەستغەیب، شیعری باباچاھی ھەتا کۆتایی دەیەی ١٩٩٠ لە چوارچێوەی ڕۆحی شیعری نیماییدا مایەوە؛ دوای ئەوە وشەسازی، ئەو پەیوەندییانەی بەسەر جیھانی شیعرەکەدا زاڵن، «شێوەی ڕیزکردنی وشەکان» و شێوازی چوونە ناو شیعرەکە گۆڕان. لەنێو تایبەتمەندییەکانی ئەم شیعرەدا ئاماژەی بە پەرتبوونی ڕستەکان کرد (کە بە بڕوای ئەو، مانا سەرەکییەکە لە پشتیانەوە تێدەپەڕێت)، ھەروەھا ئاماژە ناوچەییەکان، پەنابردن بۆ پەند، لایلایە و چیرۆکە فۆلکلۆرییەکان، ئاشنایەتی لەگەڵ ئەدەبی کلاسیکدا، گرۆتێسک و گاڵتەوگەپ، و دێڕی «ھیچی ھیچ لە ھیچ باشترە»ی وەک نموونەیەکی یاریکردنی شاعیر بە زمان ھێنایەوە. دەستغەیب ڕەھەندی شیعریی ''فقط از پریان دریایی...''ی بە بەھێزتر و ڕەھەندی تیۆریی ''پیکاسو...''ی بە دیارتر زانی، و جەختی کردەوە کە شیعری باباچاھی «بە ھیچ شێوەیەک ڕاکردن نییە لە مانا»: ئازار و ئەشکەنجەکانی مرۆڤی ھاوچەرخ لە پشت فۆرمە نوێیەکەیەوە شاراونەتەوە. لە کۆتاییدا گوتی ئەوەی باباچاھی لە شیعرەکەیدا دەیڵێت «نە لاساییکردنەوەیە و نە کاریگەرییە لە کتێبە پۆستمۆدێرنەکانی دیکە»، و ئەو «پۆستمۆدێرنیتەی باش تێگەیشتووە… و لە شیعرەکەیدا بە باشی بەکاری دەھێنێت».&lt;ref name=&quot;jamejam1404&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|نووسەر=سید محی‌الدین حسینی ارسنجانی|script-title=fa:باباچاهی پست‌مدرنیته را به‌خوبی درک کرده بود|trans-title=باباچاھی پۆستمۆدێرنیتەی باش تێگەیشتبوو|ناونیشان=https://jamejamonline.ir/fa/news/1544660|سەردێڕ=باباچاهی پست‌مدرنیته را به‌ خوبی درک کرده بود|وێبگە=جام جەم ئۆنلاین|ڕێکەوت=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

=== فەرەج سەرکووھی ===
لە تشرینی یەکەمی ٢٠١١دا فەرەج سەرکووھی، کە خۆی یەکێک لە سەرنشینانی پاسەکەی ئەرمەنستان بوو، لە ستوونی «حەوت ڕۆژ، کتێب»ی [[بی بی سی فارسی|بی‌بی‌سی فارسی]]دا، کە ئەو جارە بۆ ''گل باران هزارروزه'' («گوڵبارانی ھەزار ڕۆژە») تەرخان کرابوو، بەرھەمەکانی باباچاھیی لە دوو قۆناغدا لێکۆڵییەوە. بە گوتەی ئەو، باباچاھی لە دەیەکانی ١٩٦٠ و ١٩٧٠دا، بە شیعرە ناسراوەکەی «من لە ئاوشوێنی بۆقە دەنگناخۆشەکانەوە دێم» و شیعرەکانی دیکەی ''در بی‌تکیه‌گاهی''، خۆی وەک یەکێک لە کەسایەتییە دیارەکانی شیعری ئەو سەردەمە چەسپاند. شیعرە نیماییەکانی ئەم قۆناغە ئامرازە زاڵەکانی شیعری نیمایییان وەرگرت و لە ڕێگەی «ڕەخنە و نەفیکردنی سیستەمی ھەبوو»وە چوارچێوە زاڵە کۆمەڵایەتی، سیاسی و کولتوورییەکانیان ڕەت کردەوە؛ شیعرەکانی ''جهان و روشنایی‌های غمناک''، ''از نسل آفتاب''، ''صدای شن'' و ھەندێک لە شیعرەکانی ''آوای دریامردان'' («ئاوازی دەریاپیاوان») سەر بە ھەمان چوارچێوەن. قۆناغی دووەم، بە گوتەی سەرکووھی، بەستراوەتەوە بە ھەڵچوونەکانی دەیەی ١٩٩٠، کە ئەو بە «دەیەی قەیرانی شیعری فارسی» ناوی دەبات و سەرھەڵدانی شەپۆلگەلی وەک شیعری پاشنیمایی، «شیعر لە دۆخێکی دیکەدا»، شیعری ھەڵوەشێنەرانە و شیعری پۆستمۆدێرنیستی بەخۆوە بینی. سەرکووھی دەنووسێت کە باباچاھی یەکێک بوو لە پێشەنگانی گۆڕینی پێکھاتە، فۆرم و زمانی شیعری نیمایی و یەکێک لە شاعیرە کاریگەرەکانی ئەو دەیەیە، و ھەوڵی دا بنەما تیۆرییەکانی پێشنیارەکانی لە نووسینە ناشیعرییەکانیدا، بەتایبەتی ''گزاره‌های منفرد''، بخاتە ڕوو. بە بڕوای ئەو، لە سەردەمێکدا کە «ھەژاریی تیۆری» ڕەخنەی ئەو ساڵانەی بۆ وەرگرتنی ئەو چەمکانە کورت کردبووەوە کە لە ڕێگەی وەرگێڕانی یەک دوو بەرھەمی بیرمەندانی پۆستمۆدێرنەوە بڵاو ببوونەوە، شیعری باباچاھی «لە دووبارەکردنەوەی ئەم گۆڕانکارییانە تێپەڕی». لە ڕێگەی مەیلی بەرەو فرەدەنگی، کێشە لێکدراوەکان، ڕێژەگەرایی و ڕەتکردنەوەی ڕەھاکان و گێڕانەوە گەورەکان؛ لە ڕێگەی ئەزموونی نوێ لە فۆرم، زمان و ئاوازدا؛ و لە ڕێگەی ھەڵوەشاندنەوە و نامۆکردن، گرۆتێسک و «بنیاتنانی شیعر لەسەر دژایەتی و پارادۆکس»ەوە، ھەوڵی دا ڕوانگەگەلێکی نوێ بەڵام ھێشتا شیعری بخوڵقێنێت. لەبەر ئەوەی شیعرەکەی لەسەر ناسینی کولتوور و شیعری کلاسیک، شیعری نیمایی و شیعری شاملوویی و «ئەزموون و بەھرە»ی خۆی بنیات نرابوو، لەوە دوور مایەوە کە بە «یارییە زمانی و یارییە پێکھاتەیییەکان»ی ئەو دەیەیە ناو دەبران. سەرکووھی شیعرەکانی ''گل باران هزارروزه'' بە درێژەپێدەری ئەم ڕێگایە دەزانێت و پێی وایە بەرھەمەکانی ئەم قۆناغە پێگەی باباچاھی «وەک یەکێک لە کەمە شاعیرە کامڵەکانی ئەم شەپۆل یان ڕەوتە» دەچەسپێنن.&lt;ref name=&quot;sarkouhi1390&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|نووسەر=فرج سرکوهی|script-title=fa:هفت‌روز کتاب؛ شعر باباچاهی، نمایشنامهٔ استادمحمد و شعر ترکی صلاحی|trans-title=حەوت ڕۆژ، کتێب: شیعری باباچاھی، شانۆنامەیەکی ئوستاد محەممەد و شیعری تورکیی سەلاحی|ناونیشان=https://www.bbc.com/persian/arts/2011/10/111027_l41_7_books_27oct_11|سەردێڕ=هفت‌روز‌کتاب؛ شعر باباچاهی، نمایشنامه استادمحمد و شعر ترکی صلاحی|وێبگە=[[بی بی سی فارسی|بی‌بی‌سی فارسی]]|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

=== ھاوسەفەرانی پاسەکەی ئەرمەنستان ===
چەند سەرنشینێکی دیکەی پاسەکەی ئەرمەنستان ھاوکار، ھاوبازنەی ئەدەبی یان ڕەخنەگری باباچاھی بوون. بەپێی کانوونی نووسەرانی ئێران، ئەو بەردەوام لە کۆڕەکانی چوارشەممانی ماڵی محەممەدعەلی سێپانلۆ بەشدار دەبوو و لەم ڕێگەیەوە پەیوەندیی بە بازنەی ڕاوێژکاریی کانوونەوە کرد.&lt;ref name=&quot;kanoon&quot; /&gt; خودی باباچاھی بیری دەکەوتەوە کە پێش شۆڕش لەگەڵ محەممەد موختاری، جەواد موجابی، فەرامەرز سولەیمانی، عەزیز خەلیلی، ئیسماعیل ڕەھا، محەممەد محەممەدعەلی و چەند کەسێکی دیکە لە کۆڕەکانی «سێشەممانی شیعر»دا بەشداریی کردووە، و گلەیی ئەوەی دەکرد کە موجابی، کاتێک لە کتێبێکدا بیرەوەرییەکانی ئەو سەردەمەی گێڕاوەتەوە، ناوی ئەوی نەھێناوە؛ گوتی نازانێت بۆچی.&lt;ref name=&quot;ibna1396&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|نووسەر=شهاب دارابیان|script-title=fa:شاملو شعرهایی چاپ می‌کرد که دوست نداشت / هر لحظه این امکان وجود دارد که ما چپ کنیم!|trans-title=شاملوو شیعرێکی چاپ دەکرد کە حەزی لێ نەبوو / ھەموو ساتێک دەکرێت وەرگەڕێین!|ناونیشان=https://www.ibna.ir/news/256182|سەردێڕ=شاملو شعرهایی چاپ می‌کرد که دوست نداشت/هر لحظه این امکان وجود دارد که ما چپ کنیم!|وێبگە=ئاژانسی ھەواڵی کتێبی ئێران (ئیبنا)|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; موجابی لە ''آینهٔ بامداد''دا، کە کۆمەڵە نووسین و چاوپێکەوتنەکانی ئەوە دەربارەی ئەحمەد شاملوو، گفتوگۆیەکی دەربارەی شاملوو لەگەڵ شاعیرانی وەک مەنووچێھر ئاتەشی، محەممەد حقووقی، محەممەدعەلی سێپانلۆ و باباچاھی بڵاو کردەوە؛&lt;ref name=&quot;taaghche-mojabi&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:جواد مجابی: زندگینامه و معرفی کتاب‌ها (آینه بامداد)|trans-title=جەواد موجابی: ژیاننامە و ناساندنی کتێبەکانی (ئاوێنەی بامداد)|ناونیشان=https://taaghche.com/author/%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%A8%DB%8C|وێبگە=تاقچە|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا لە ماڵی شاملوو لە یەکەمین ڕێوڕەسمی بەخشینی خەڵاتی شیعری ئەحمەد شاملوودا ئامادە بوو، کە تێیدا ''این کشتی پراسرار''ی باباچاھی یەکێک لە دوو براوەکە بوو.&lt;ref name=&quot;zamaneh2016&quot; /&gt; داریووش مێعمار لە نووسینێکدا کە دوای کۆچی دوایی موجابی (٢٠٢٦) لە ''ایندیپندنت فارسی''دا بڵاو بووەوە، ڕێڕەوی شیعریی موجابی لەگەڵ ھی باباچاھی بەراورد دەکات: بە بڕوای ئەو، شاعیرانی وەک ڕەزا بەراھەنی و باباچاھی «لە ھەندێک قۆناغی ژیانی شیعریاندا ئەزموونی بنەڕەتییان لەگەڵ زمان، ڕستەسازی و فۆرمدا کرد»، و جاری وا ھەبوو بۆشاییەکی بەرچاو لە نێوان قۆناغە جیاوازەکانیاندا دروست دەبوو، لە کاتێکدا موجابی بە شێوەیەکی بنەڕەتی لە چوارچێوەی نەریتی نیمایی و شیعری ئازادی شاملوودا مایەوە.&lt;ref name=&quot;independent1405&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|نووسەر=داریوش معمار|script-title=fa:جواد مجابی، نویسنده‌ای که نمی‌شود او را در یک عنوان خلاصه کرد|trans-title=جەواد موجابی، نووسەرێک کە لە یەک ناونیشاندا کورت ناکرێتەوە|ناونیشان=https://www.independentpersian.com/node/422164|سەردێڕ=جواد مجابی، نویسنده‌ای که نمی‌شود او را در یک عنوان خلاصه کرد|وێبگە=ئیندیپێندێنت فارسی|ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٩٧ەوە، ڕۆماننووس محەممەد محەممەدعەلی بە ھاوبەشی لەگەڵ باباچاھی سێ ژمارەی تایبەتی ''آدینه''یان دەربارەی شیعر و چیرۆکی کورت ئامادە کرد،&lt;ref name=&quot;bbc-mohammadali&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:محمد محمدعلی؛ «باورهای خیس یک مرده» و رمان‌های اساطیری پر راز و رمز|trans-title=محەممەد محەممەدعەلی: «باوەڕە تەڕەکانی پیاوێکی مردوو» و ڕۆمانە ئەفسانەییە پڕڕازەکان|ناونیشان=https://www.bbc.com/persian/articles/cqlg1eypp23o|سەردێڕ=محمد محمدعلی؛«باورهای خیس یک مرده» و رمان‌های اساطیری پر راز و رمز|وێبگە=[[بی بی سی فارسی|بی‌بی‌سی فارسی]]|ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; و باباچاھی ھاوکارییەکەیانی لە ''آدینه''دا بە «ماوەیەکی زۆر باش» وەسف کرد.&lt;ref name=&quot;ibna1396&quot; /&gt; محەممەدعەلی و مەسعوود بەھنوود لەو کەسانەن کە لە فیلمی دیکۆمێنتاریی ''این قیافهٔ مشکوک''دا دەربارەی ڕەھەندە شیعری و کەسییەکانی باباچاھی قسە دەکەن.&lt;ref name=&quot;shargh&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|نووسەر=پوریا سوری|script-title=fa:«این قیافه مشکوک» مستند شد|trans-title=«ئەم ڕووخسارە گوماناوییە» دەبێتە فیلمی دیکۆمێنتاری|ناونیشان=http://old.sharghdaily.ir/news/90/07/17/13501.html|سەردێڕ=روزنامه شرق- «اين قيافه مشكوك» مستند شد- یک شنبه,17 مهر 1390|وێبگە=ڕۆژنامەی شەرق|ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160611033850/http://old.sharghdaily.ir/news/90/07/17/13501.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; گۆڤاری ئەدەبیی ''بانگ''، کە شەھریار مەندەنیپوور یەکێکە لە سەرنووسەرانی، لە نیسانی ٢٠٢٣دا سێ شیعری کۆمەڵە شیعرە ناڕەزایەتییەکەی باباچاھیی بڵاو کردەوە.&lt;ref name=&quot;baang&quot; /&gt;

ڕەخنەگر شاپوور جۆرکێش، سەرنشینێکی دیکەی پاسەکە، یەکێک بوو لە سەرسەختترین دژبەرانی تیۆرەکانی باباچاھی. لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ مەھیار زاھید کە بە ناونیشانی «ڕوانین بەرەو داھاتوو» لە ڕۆژنامەی ''اعتماد''دا (ژمارە ١٥٤٥، ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧) بڵاو بووەوە، باباچاھیی بە «ڕۆژنامەنووس و شاعیری ھاوچەرخ» ناو برد و ئیدیعای کرد کە باباچاھی لە لاپەڕە ٧٧١ی ''گزاره‌های منفرد''دا پێنج دێڕی داوەتە پاڵ کتێبەکەی ئەو، ''هوش سبز''، کە تێیدا نین. جۆرکێش گوتی: «بەڕێز باباچاھی، کە دان بەوەدا دەنێت جەماوەرگەرایی ئەدەبیی ئەگەرییەکەی قەرزاری دەیەی ١٩٩٠یە، دەتوانێت بەم جۆرە دەستبازییە ھەر کاریگەرییەکی ئەگەریی شاملوو لەسەر خۆی ئینکار بکات»، و زیادی کرد: «لەوانەیە مافم ھەبێت تیۆرییەکی وا سەرپێیی و ناوورد بە یەکێک لە ھۆکارەکانی بنبەستی شیعری دەیەی ١٩٩٠ دابنێم».&lt;ref name=&quot;etemad1545&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|زمان=fa|نووسەر=مهیار زاهد|script-title=fa:چشم به راه آینده (جریان‌های نقد ادبی در گفت‌وگو با شاپور جورکش)|trans-title=ڕوانین بەرەو داھاتوو (ڕەوتەکانی ڕەخنەی ئەدەبی، چاوپێکەوتن لەگەڵ شاپوور جۆرکێش)|journal=اعتماد|issue=1545|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|ناونیشان=https://www.magiran.com/newspapertoc/14622|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; بەپێی ''اعتماد''، ئەم چاوپێکەوتنە «دەنگدانەوەی بەرفراوانی ھەبوو»، و ڕەزا بەراھەنی لە وەڵامێکی درێژدا بە ناونیشانی «بۆ نەوەی بێتەمەنی سبەی» (''اعتماد''، ژمارە ١٥٦٧، ١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧) بەرگریی لە باباچاھی کرد: «ھەموو کەس دەزانێت کە بەڕێز باباچاھی شاعیر و ڕەخنەگری ئەدەبییە. ئەمە یەکەم جارە کەسێک بە 'ڕۆژنامەنووس' ناوی بەرێت.» بە بڕوای بەراھەنی، جۆرکێش بە دانانی وشەی «ڕۆژنامەنووس» پێش «شاعیر» ویستوویەتی باباچاھی «بچووک بکاتەوە» و دەبێت ھەم داوای لێبوردن لە ڕۆژنامەنووسان و ھەم لە باباچاھی بکات، چونکە «ھەموو ئەوەی تا ئێستا نووسیویەتی و بڵاوی کردووەتەوە سەر بە شیعر و ڕەخنەی شیعرە».&lt;ref name=&quot;etemad1567&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|زمان=fa|نووسەر=رضا براهنی|script-title=fa:پاسخ به شاپور جورکش / به نسل بی سن فردا|trans-title=وەڵام بۆ شاپوور جۆرکێش / بۆ نەوەی بێتەمەنی سبەی|journal=اعتماد|issue=1567|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|پەڕە=١١|ناونیشان=https://www.magiran.com/article/1540386|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

=== توێژینەوە ئەکادیمییەکان ===
شیعری باباچاھی بووەتە بابەتی بڕێکی بەرچاو لە کاری ئەکادیمی. ھەتا تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦، بنکەدراوەی عیلمنێت زیاتر لە ٧٠ بەڵگەنامەی زانستی لە ژێر کلیلەوشەی «علی باباچاهی»دا تۆمار دەکات (وتاری گۆڤار، وتاری کۆنفرانس، نامەی ماستەر و دکتۆرا، و کتێب)، کە ھەندێکیان خودی باباچاھی نووسیونی.&lt;ref name=&quot;elmnet-kw&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:مقالات مرتبط با علی باباچاهی (کلیدواژه)|trans-title=وتارە پەیوەندیدارەکان بە عەلی باباچاھییەوە (کلیلەوشە)|ناونیشان=https://elmnet.ir/keyword/%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D8%A7%DA%86%D8%A7%D9%87%DB%8C|وێبگە=عیلمنێت|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لانیکەم ھەشت نامەی ماستەر و دکتۆرا، کە لە نێوان ساڵانی ٢٠١٠ و ٢٠١٦دا لە زانکۆگەلی وەک ئەراک، زابوڵ، فیردەوسیی مەشھەد، وەلیعەسری ڕەفسەنجان و پەیامی نووردا پێشکەش کراون، لایەنە جیاوازەکانی شیعری ئەو لێکدەکۆڵنەوە: پێشخستن (بەرجەستەکردن)، وێنەی یار، دوانە دژەکان، توخمە ناوچەییەکان و ناوچەگەرایی، گاڵتەوگەپ و گرۆتێسک، و پێکھاتە پۆستمۆدێرنیستییەکان.&lt;ref name=&quot;khazaei1389&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|نووسەر=سارا خزایی|script-title=fa:برجسته‌سازی در اشعار علی باباچاهی|trans-title=پێشخستن لە شیعرەکانی عەلی باباچاھیدا (نامەی ماستەر، زانکۆی ئەراک، ٢٠١٠)|ناونیشان=https://elmnet.ir/doc/10517906-53213|سەردێڕ=پایان‌نامه: «برجسته سازی در اشعار علی باباچاهی»|وێبگە=عیلمنێت|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bazzi1392&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|نووسەر=طاهره بزی|script-title=fa:سیمای معشوق در اشعار علی باباچاهی|trans-title=وێنەی یار لە شیعرەکانی عەلی باباچاھیدا (نامەی ماستەر، زانکۆی زابوڵ، ٢٠١٣)|ناونیشان=https://elmnet.ir/doc/10679289-51512|سەردێڕ=پایان‌نامه: سیمای معشوق در اشعار علی باباچاهی|وێبگە=عیلمنێت|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hashemi1393&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|نووسەر=طاهره هاشمی|script-title=fa:تقابل‌های دوگانه در اشعار علی باباچاهی|trans-title=دوانە دژەکان لە شیعرەکانی عەلی باباچاھیدا (نامەی ماستەر، زانکۆی زابوڵ، ٢٠١٤)|ناونیشان=https://elmnet.ir/doc/10845534-14801|سەردێڕ=پایان‌نامه: تقابل های دوگانه در اشعار علی باباچاهی|وێبگە=عیلمنێت|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;palash1393&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|نووسەر=محمود پالاش|script-title=fa:بررسی عناصر اقلیمی و بومی‌گرایی در شعر علی باباچاهی|trans-title=لێکۆڵینەوەی توخمە ناوچەییەکان و ناوچەگەرایی لە شیعری عەلی باباچاھیدا (نامەی ماستەر، زانکۆی زابوڵ، ٢٠١٤)|ناونیشان=https://elmnet.ir/doc/10765268-11558|سەردێڕ=پایان‌نامه: بررسی عناصر اقلیمی و بومی¬گرایی در شعر علی باباچاهی|وێبگە=عیلمنێت|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;torabi1394&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|نووسەر=عبدالرسول ترابی|script-title=fa:کاربرد طنز و گونه‌های آن در اشعار علی باباچاهی|trans-title=بەکارھێنانی گاڵتەوگەپ و جۆرەکانی لە شیعرەکانی عەلی باباچاھیدا (نامەی ماستەر، زانکۆی پەیامی نوور، پارێزگای فارس، ٢٠١٥)|ناونیشان=https://elmnet.ir/doc/10961206-81101|سەردێڕ=پایان‌نامه: کاربرد طنز و گونه های آن در اشعار علی بابا چاهی|وێبگە=عیلمنێت|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;latifnejad1394&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|نووسەر=فرخ لطیف‌نژاد رودسری|script-title=fa:متنیّت در شعر معاصر با تکیه بر اشعار نیما، سپهری، باباچاهی|trans-title=دەقبوون لە شیعری ھاوچەرخدا، بە پشتبەستن بە شیعرەکانی نیما، سپێھری و باباچاھی (نامەی دکتۆرا، زانکۆی فیردەوسیی مەشھەد، ٢٠١٥)|ناونیشان=https://elmnet.ir/doc/10931151-91402|سەردێڕ=پایان‌نامه: متنیّت در شعر معاصر با تکیه بر اشعار نیما، سپهری، باباچاهی|وێبگە=عیلمنێت|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

محەممەدجەلیل بەھادوری و حەسەن زولفەقاری لە وتارێکدا لە ''زیبایی‌شناسی ادبی''دا (٢٠١٢) بێباکی بەرانبەر بە زنجیرەی کاتی بە یەکێک لە تایبەتمەندییەکانی شیعری دەیەی ٢٠٠٠ و شیعری باباچاھی دادەنێن: بە گوتەی ئەوان، شاعیر قۆناغە جیاوازەکان تێکەڵ دەکات، دەقێکی ناھێڵی دروست دەکات و بە ئاگاییەوە دەستکاریی ڕاستییە مێژووییەکان دەکات؛ ئەم خەسڵەتە بە بیرۆکەکانی پاشپێکھاتەگەرایان و ژاک دێریداوە دەبەستنەوە.&lt;ref name=&quot;bahadori1391&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|زمان=fa|نووسەر=محمدجلیل بهادری و حسن ذوالفقاری|script-title=fa:بررسی توالی زمان در شعر از منظر پساساختارگرایی (با نگاهی به شعر علی باباچاهی)|trans-title=زنجیرەی کات لە شیعردا لە ڕوانگەی پاشپێکھاتەگەرایییەوە (بە ئاوڕدانەوەیەک لە شیعری عەلی باباچاھی)|journal=زیبایی‌شناسی ادبی|issue=13|ڕێکەوت=پاییزی ٢٠١٢|ناونیشان=https://elmnet.ir/doc/339614-26612|سەردێڕ=مقاله نشریه: بررسی توالی زمان در شعر از منظر پساساختارگرایی (با نگاهی به شعر علی باباچاهی)|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; ئیبراھیم موحیببی و ھاوکارانی (٢٠١٩)، بە ڕێبازێکی شێوازناسیی مەعریفی، «شێواندنی پێکھاتەیی» و شکاندنی شێمای «دەفر و شوێن» وەک تایبەتمەندییە شێوازییەکانی شیعری ئەو دیاری دەکەن کە بە بڕوای ئەوان دەگەنە «شێمایەکی ڕیزۆمی»؛ ئەوان شێوازناسیی نەریتی بە ناتوانا دەزانن لە شیکردنەوەی شیعرگەلی لەم جۆرە.&lt;ref name=&quot;mohebbi1398&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|زمان=fa|نووسەر=ابراهیم محبی، مظاهر نیکخواه و محمد حکیم‌آذر|script-title=fa:خوانش دو شعر از علی باباچاهی بر اساس نظریهٔ طرح‌واره در سبک‌شناسی شناختی|trans-title=خوێندنەوەی دوو شیعری عەلی باباچاھی بەپێی تیۆریی شێما لە شێوازناسیی مەعریفیدا|journal=شعرپژوهی (بوستان ادب)|issue=3|ڕێکەوت=پاییزی ٢٠١٩|ناونیشان=https://elmnet.ir/doc/2137426-9252|سەردێڕ=مقاله نشریه: خوانش دو شعر از علی باباچاهی بر اساس نظریه ی طرح واره در سبک شناسی شناختی|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; محەممەدئەمین ئیحسانیی ئەستەھباناتی و محەممەدڕەزا سەرفی (٢٠٢١) باباچاھی بە «یەکێک لە پێشکەوتووترین نوێنەرانی پۆستمۆدێرنیزم لە ئێراندا» ناو دەبەن و پێکھاتەگەلی وەک ڕاکردن لە ڕستەسازی، پێکھاتەی بێسەروبەری زمان، ڕەتکردنەوەی عەقڵ و نەبوونی یەکگرتوویی و دڵنیایی لە شیعرەکەیدا لێکدەکۆڵنەوە.&lt;ref name=&quot;ehsani1400&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|زمان=fa|نووسەر=محمدامین احسانی اصطهباناتی و محمدرضا صرفی|script-title=fa:باباچاهی و مؤلفه‌های زبانی شعر پست مدرن|trans-title=باباچاھی و پێکھاتە زمانییەکانی شیعری پۆستمۆدێرن|journal=مطالعات بلاغی|بەرگ=١٢|issue=23|پەڕەکان=٧–٣٦|ڕێکەوت=بەھاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://elmnet.ir/doc/2361896-42341|سەردێڕ=مقاله نشریه: بابا چاهی و مولفه های زبانی شعر پست مدرن|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; بەھزاد خواجات (٢٠٢١)، بە بەراوردکردنی یەکێک لە شیعرەکانی ئەو لەگەڵ شیعرێکی محەممەد شەمسی لەنگەروودی لە ڕوانگەی تیۆری ڕیزۆمیی ژیل دۆلۆزەوە، باباچاھی وەک نوێنەری شیعری پۆستمۆدێرنیستی و شەمسی لەنگەروودی وەک نوێنەری ڕەوتی ناسراو بە «سادەنووسی» دەناسێنێت.&lt;ref name=&quot;khajat1400&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|زمان=fa|نووسەر=بهزاد خواجات|script-title=fa:بررسی تطبیقی یک شعر از علی باباچاهی و شمس لنگرودی بر اساس نظریهٔ ریزوماتیک ژیل دلوز|trans-title=لێکۆڵینەوەی بەراوردکاریی شیعرێکی عەلی باباچاھی و شیعرێکی شەمسی لەنگەروودی بەپێی تیۆریی ڕیزۆمیی ژیل دۆلۆز|journal=قند پارسی|بەرگ=٤|issue=13|ڕێکەوت=٢٠٢١–٢٠٢٢|ناونیشان=https://elmnet.ir/doc/2660109-44164|سەردێڕ=مقاله نشریه: بررسی تطبیقی یک شعر از علی باباچاهی و شمس لنگرودی بر اساس نظریه ی ریزوماتیک ژیل دلوز|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

عەلی محەممەدی و تاھیرە قاسمی (٢٠٢٢)، بە لێکۆڵینەوە لە ناونیشانی شیعرەکانی، گەشەسەندنی ئەو لە سەرەتایەکەوە کە مۆرکی [[نیما یووشیج|نیما]] و ڕیالیزمی پێوە بوو ھەتا چوونە ناو شیعری پۆستمۆدێرن بە ''نم‌نم بارانم'' و ''عقل عذابم می‌دهد'' («عەقڵ ئازارم دەدات») بەدوادا دەچن.&lt;ref name=&quot;mohammadi1401&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|زمان=fa|نووسەر=علی محمدی و طاهره قاسمی|script-title=fa:بررسی «عنوان» در سروده‌های علی باباچاهی از رئالیسم تا پست مدرنیسم|trans-title=«ناونیشان» لە شیعرەکانی عەلی باباچاھیدا، لە ڕیالیزمەوە ھەتا پۆستمۆدێرنیزم|journal=تفسیر و تحلیل متون زبان و ادبیات فارسی (دهخدا)|بەرگ=١٤|issue=51|ڕێکەوت=بەھاری ٢٠٢٢|ناونیشان=https://elmnet.ir/doc/2624292-3841|سەردێڕ=مقاله نشریه: بررسی «عنوان» در سروده های علی باباچاهی از رئالیسم تا پست مدرنیسم|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; ڕوناک جەوھەرزادە و ھاوکارانی (٢٠٢٢) ئاماژە بە زۆریی پێکھاتەگەلی وەک نادڵنیایی، «خوێندنەوەی بۆشاییەکان»، «مەرگی نووسەر» و پارادۆکس لە ھەمان ئەم دوو کۆمەڵەیەدا دەکەن، و خاڵە بەھێز و لاوازەکانی ئەم جۆرە شیعرە لە ئاستە زمانی، بابەتی و ئەدەبییەکاندا لێکدەکۆڵنەوە.&lt;ref name=&quot;joharzadeh1401&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|زمان=fa|نووسەر=روناک جوهرزاده، شاهرخ حکمت و مجید عزیزی|script-title=fa:تحلیل زیبایی‌شناختی نمودهای پست‌مدرنیستی در دو مجموعهٔ «نم‌نم بارانم» و «عقل عذابم می‌دهد» از علی باباچاهی|trans-title=شیکردنەوەی جوانیناسانەی دەرکەوتە پۆستمۆدێرنیستییەکان لە دوو کۆمەڵەی عەلی باباچاھیدا|journal=زیبایی‌شناسی ادبی|بەرگ=١٣|issue=53|ڕێکەوت=پاییزی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://elmnet.ir/doc/2473309-42931|سەردێڕ=مقاله نشریه: تحلیل زیبایی شناختی نمودهای پست مدرنیستی در دو مجموعه «نم نم بارانم» و «عقل عذابم می دهد» از علی بابا چاهید|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; بەپێی توێژینەوەی زەکییە محەممەدلوو و ھاوکارانی (٢٠٢٢)، [[لێکچوواندن]] باوترین شێوەی لادانی واتایی لە شیعری باباچاھیدایە، لە کاتێکدا خوازە کەمتر بەکار دێت.&lt;ref name=&quot;mohammadlou1401&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|زمان=fa|نووسەر=ذکیه محمدلو، برات محمدی و سیف‌الدین آب‌برین|script-title=fa:بررسی و نقد و تحلیل گونه‌های هنجارگریزی معنایی در شعر علی باباچاهی|trans-title=لێکۆڵینەوە، ڕەخنە و شیکردنەوەی جۆرەکانی لادانی واتایی لە شیعری عەلی باباچاھیدا|journal=زیبایی‌شناسی ادبی|بەرگ=١٣|issue=52|ڕێکەوت=ھاوینی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://elmnet.ir/doc/2603363-43427|سەردێڕ=مقاله نشریه: بررسی و نقد و تحلیل گونه های هنجارگریزی معنایی در شعر علی باباچاهی|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; مەحبووبە شیرگەردوون (٢٠٢٢)، بە لێکۆڵینەوە لە حەوت کۆمەڵە شیعری ئەو، شیعرەکەی بە شێوەیەکی سەرەکی لەسەر وەسف و لێکچوواندن بنیات نراو، بە بەکارھێنانێکی بەرفراوانی توخمە سروشتییەکان، دەبینێت و دووبارەکردنەوە وەک بەکارھاتووترین ھونەری ڕەوانبێژی دیاری دەکات.&lt;ref name=&quot;shirgardoon1401&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|زمان=fa|نووسەر=محبوبه شیرگردون|script-title=fa:بررسی جلوه‌های زیبایی‌شناسی در اشعار علی باباچاهی (مورد مطالعه: هفت مجموعهٔ شعری)|trans-title=دەرکەوتە جوانیناسییەکان لە شیعرەکانی عەلی باباچاھیدا (لێکۆڵینەوەی حەوت کۆمەڵە)|journal=زیبایی‌شناسی ادبی|بەرگ=١٣|issue=53|ڕێکەوت=پاییزی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://elmnet.ir/doc/2452699-22315|سەردێڕ=مقاله نشریه: بررسی جلوه های زیبایی شناسی در اشعار علی باباچاهی (مورد مطالعه: هفت مجموعه شعری)|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; توێژینەوەکانی دیکە شیعری «پاسینگاھی ٢» لە ڕوانگەی جیۆڕەخنە و تیۆری «پێکھاتەی ئاسۆ»ی میشێل کۆلۆوە،&lt;ref name=&quot;alivand1401&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|زمان=fa|نووسەر=مهران عالی‌وند، کاظم دزفولیان و قدرت‌الله طاهری|script-title=fa:تحلیل منظرهٔ غروب در شعر «پسینگاهی ۲» از علی باباچاهی با توجه به نظریهٔ ساختار افق میشل کولو|trans-title=شیکردنەوەی دیمەنی ئاوابوون لە شیعری «پاسینگاھی ٢»ی عەلی باباچاھیدا بەپێی تیۆریی پێکھاتەی ئاسۆی میشێل کۆلۆ|journal=ادبیات پارسی معاصر|بەرگ=١٢|issue=1|ڕێکەوت=بەھار–ھاوینی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://elmnet.ir/doc/2567599-17941|سەردێڕ=مقاله نشریه: تحلیل منظره غروب در شعر پسینگاهی 2 از علی باباچاهی با توجه به نظریه ساختار افق میشل کولو|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; و شیعری «دوری و...» بەپێی تیۆری «جیھانەکانی دەق»ی پۆڵ وێرس شی دەکەنەوە؛&lt;ref name=&quot;latifnejad1401&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|زمان=fa|نووسەر=فرخ لطیف‌نژاد رودسری|script-title=fa:تأثیر جهان اشاری در تشخیص جهان معرفتی شعر «دوری و...» اثر باباچاهی بر پایهٔ نظریهٔ بوطیقای شناختی جهان‌های متن پل ورث|trans-title=ڕۆڵی جیھانی ئاماژەیی لە دیاریکردنی جیھانی مەعریفیی شیعری «دووری و...»ی باباچاھیدا، بەپێی شیعرناسیی مەعریفیی جیھانەکانی دەقی پۆڵ وێرس|journal=نقد و نظریهٔ ادبی|بەرگ=٧|issue=2|ڕێکەوت=٢٠٢٢–٢٠٢٣|ناونیشان=https://elmnet.ir/doc/2758469-66312|سەردێڕ=مقاله نشریه: تاثیر جهان اشاری در تشخیص جهان معرفتی شعر «دوری و...» اثر باباچاهی بر پایه نظریه بوطیقای شناختی جهان های متن پل ورث|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; شیعرەکەی ھەروەھا لە پاڵ شیعری کیوومەرس مونشیزادەدا بە بەکارھێنانی مۆدێلی جێفری لیچ لێکۆڵراوەتەوە.&lt;ref name=&quot;hosseinalizadeh1403&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|زمان=fa|نووسەر=آسیه حسینعلی‌زاده، هانیه صدری مجد و شاهپرک فرحبخش اصفهان|script-title=fa:نقد فرمالیستی اشعار کیومرث منشی‌زاده و علی باباچاهی بر مبنای الگوی جفری لیچ|trans-title=ڕەخنەی فۆرمالیستیی شیعرەکانی کیوومەرس مونشیزادە و عەلی باباچاھی بەپێی مۆدێلی جێفری لیچ|journal=گنجینهٔ زبان و ادبیات فارسی|بەرگ=٢|issue=1|ڕێکەوت=بەھاری ٢٠٢٤|ناونیشان=https://elmnet.ir/doc/2976965-46162|سەردێڕ=مقاله نشریه: نقد فرمالیستی اشعار کیومرث منشی زاده و علی باباچاهی بر مبنای الگوی جفری لیچ|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

لەیلا ئەمینی، شاھین ئۆجاق عەلیزادە و سەیدە مەندانا ھاشمیی ئەسفەھانی لە وتارێکدا لە وەرزنامەی ''مطالعات هنر اسلامی''دا (٢٠٢٤) باباچاھی و ڕەزا بەراھەنی لەنێو شاعیرە گەورەکانی «دەیەی حەفتا» (دەیەی ١٩٩٠) دادەنێن و «فرەدەنگی» لە بەرھەمەکانیاندا وەک یەکێک لە نیشانە دیارەکانی [[پاش‌ نوێگەری|پۆستمۆدێرنیزم]] لێکدەکۆڵنەوە. بەپێی ئەم توێژینەوەیە، فرەدەنگی لە شیعری ئەواندا لە کێش و مۆسیقا، جیاوازییەکانی زمان و دژیەکیی نێوان ئاستی فەرمی و ئاخاوتن، «نووسینی پەرتکەرەوە» و «نووسینی شێتانە»، و ئامادەبوونی کارەکتەرێکی شیزۆفرێنیکەوە سەرچاوە دەگرێت، و دەگاتە «ڕزگاربوون لە ستەمی مۆنۆلۆگ»، پچڕانی گێڕانەوە و ڕەتکردنەوەی تەوەری ستوونی و یەکێتیی بابەتی.&lt;ref name=&quot;amini1403a&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|زمان=fa|نووسەر=لیلا امینی، شهین اوجاق علیزاده و سیده ماندانا هاشمی اصفهانی|script-title=fa:چندصدایی در اشعار علی باباچاهی و رضا براهنی در تطبیق با تشبیه در هنرهای تجسمی معاصر|trans-title=فرەدەنگی لە شیعرەکانی عەلی باباچاھی و ڕەزا بەراھەنیدا بە بەراورد لەگەڵ لێکچوواندن لە ھونەرە شێوەکارییە ھاوچەرخەکاندا|journal=مطالعات هنر اسلامی|بەرگ=٢١|issue=54|ڕێکەوت=ھاوینی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://elmnet.ir/doc/2914597-59881|سەردێڕ=مقاله نشریه: چند صدایی در اشعار علی باباچاهی و رضا براهنی در تطبیق با تشبیه در هنرهای تجسمی معاصر|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە وتارێکی دیکەدا، کە لە ''سبک‌شناسی نظم و نثر فارسی''دا (شوبات–ئازاری ٢٠٢٥) بڵاو بووەوە، ھەمان توێژەران «شیعری پەرتکەرەوە»ی باباچاھی لێکدەکۆڵنەوە؛ چەمکێک کە بە گێڕانەوەی ئەوان لە «پەرتکردنەوە»ی دێریداوە وەرگیراوە و لە شیعری دەیەی ١٩٩٠دا لە خوێندنەوەی دەقەوە بۆ بەرھەمھێنانی دەق درێژ کراوەتەوە. ئەوان فرەدەنگی، خوێندنەوەی بۆشاییەکان و بەشداریی خوێنەر، لەجێچوونی زمان و نووسینی شێتانە، گاڵتەوگەپ و پارۆدی، تێکەڵبوونی کاتەکان، وێنەی فرەیی عاشق و مەعشووق، و دەقئاوێزان وەک پێکھاتە سەرەکییەکانی دیاری دەکەن. بە گوتەی ئەوان، باباچاھی لە زۆربەی شیعرەکانی «قۆناغی چوارەم»ی ڕێڕەوەکەیدا، بە شاراوەیی یان بە ئاشکرا، ھەندێک لە وشە و چەمکەکانی لە دەقە کۆنەکان، گۆرانی، بەیت و پەندە میللییەکانەوە وەردەگرێت.&lt;ref name=&quot;amini1403b&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|زمان=fa|نووسەر=لیلا امینی، شهین اوجاق علیزاده و سیده ماندانا هاشمی|script-title=fa:بررسی شعر افشانشی در دهه هفتاد با تکیه بر اشعار علی باباچاهی|trans-title=شیعری پەرتکەرەوە لە دەیەی ١٩٩٠دا، بە پشتبەستن بە شیعرەکانی عەلی باباچاھی|journal=سبک‌شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)|بەرگ=١٧|issue=106|ڕێکەوت=شوبات–ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://elmnet.ir/doc/2878295-19912|سەردێڕ=مقاله نشریه: بررسی شعر افشانشی در دهه هفتاد با تکیه بر اشعار علی باباچاهی|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

جگە لە وتارە ئەکادیمییەکان، چەند کتێبێک بۆ شیعری باباچاھی تەرخان کراون، لەوانە ''رام و نارام: آتشی – باباچاهی'' («ڕام و ناڕام: ئاتەشی – باباچاھی»)ی نەسرین موزەففەری و مەرزییە نەورووزی، کە شیعری ئەو لە پاڵ شیعری مەنووچێھر ئاتەشیدا لێکدەکۆڵێتەوە؛&lt;ref name=&quot;ramnaram1397&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|نووسەر=نسرین مظفری و مرضیه نوروزی|script-title=fa:رام و نارام: آتشی - باباچاهی|trans-title=ڕام و ناڕام: ئاتەشی – باباچاھی (کتێب، شەلاک، ٢٠١٨)|ناونیشان=https://elmnet.ir/doc/31529018-66187|سەردێڕ=کتاب: رام و نارام: آتشی - باباچاهی|وێبگە=عیلمنێت|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; ''به سمت چهره‌های مختلفی''ی ئیبراھیم موحیببی، دەربارەی شێوازی شیعری ئەو و شیعری عەبباس سەففاری؛&lt;ref name=&quot;mohebbibook1400&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|نووسەر=ابراهیم محبی|script-title=fa:به سمت چهره‌های مختلفی: تحلیل سبکی اشعار علی باباچاهی و عباس صفاری بر اساس نظریهٔ شناختی|trans-title=بەرەو ڕووخسارە جیاوازەکان: شیکردنەوەی شێوازیی شیعرەکانی عەلی باباچاھی و عەبباس سەففاری بەپێی تیۆریی مەعریفی (کتێب، پاتیزە، ٢٠٢١)|ناونیشان=https://elmnet.ir/doc/32033952-2742|سەردێڕ=کتاب: به سمت چهره‌های مختلفی: تحلیل سبکی اشعار علی باباچاهی و عباس صفاری بر اساس نظریه‌شناختی|وێبگە=عیلمنێت|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; ''برخورد منقار پرنده به لالهٔ گوش''ی حوسێن باقری، دەربارەی «ھەڵوەشاندنەوە» لە دە کۆمەڵە شیعری ئەودا لە دەیەی ٢٠١٠؛&lt;ref name=&quot;bagheribook1402&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|نووسەر=حسین باقری|script-title=fa:برخورد منقار پرنده به لالهٔ گوش: شالوده‌شکنی در اشعار علی باباچاهی (ده مجموعه شعر منتشرشدهٔ دههٔ نود شمسی)|trans-title=بەرکەوتنی دەنووکی باڵندە بە نەرمەی گوێ: ھەڵوەشاندنەوە لە شیعرەکانی عەلی باباچاھیدا (کتێب، پاتیزە، ٢٠٢٣)|ناونیشان=https://elmnet.ir/doc/32142092-1181|سەردێڕ=کتاب: برخورد منقار پرنده به لاله‌ی گوش: شالوده‌شکنی در اشعار علی باباچاهی (ده مجموعه شعر منتشرشده‌ی دهه‌ی نود شمسی)|وێبگە=عیلمنێت|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; و ''گسست‌ها و پیوست‌های روایی در اشعار علی باباچاهی''ی جاوید تەکاوەران.&lt;ref name=&quot;takavaran1403&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|نووسەر=جاوید تکاوران|script-title=fa:گسست‌ها و پیوست‌های روایی در اشعار علی باباچاهی (از نم‌نم بارانم تا آئورا و دیگران من)|trans-title=پچڕان و پێکەوەبەستنە گێڕانەوەییەکان لە شیعرەکانی عەلی باباچاھیدا (کتێب، خەرەدی جاوید، ٢٠٢٤)|ناونیشان=https://elmnet.ir/doc/31969986-1011|سەردێڕ=کتاب: گسست‌ها و پیوست‌های روایی در اشعار علی باباچاهی (از نم نم بارانم تا آئورا و دیگران من)|وێبگە=عیلمنێت|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== خەڵات و ڕێزلێنانەکان ==

&lt;div style=&quot;float:left; clear:left; box-sizing:border-box; width:calc(100% - 1em); max-width:320px; margin:0.4em 1em 1em 0; border:1px solid #c8b9a6; border-radius:8px; background:#fdf8f3; box-shadow:0 2px 6px rgba(0,0,0,0.18); overflow:hidden; overflow-wrap:anywhere; font-size:90%; line-height:1.5; direction:rtl;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;background:#7a1c1c; color:#ffffff; padding:7px 10px; text-align:center; font-weight:bold; font-size:110%;&quot;&gt;[[پەڕگە:Open book nae 02.svg|18px|link=|alt=]] خەڵاتی شیعری ئەحمەد شاملوو&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:8px 12px 4px; text-align:center; color:#3a2a1a;&quot;&gt;'''''این کشتی پراسرار'''''&lt;br /&gt;(«ئەم کەشتییە پڕڕازە»)&lt;br /&gt;عەلی باباچاھی · نەشری نیگاھ، تاران، ١٣٩٣ی ھەتاوی (٢٠١٤)&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:4px 10px 8px; text-align:center;&quot;&gt;&lt;div style=&quot;margin:10px 10px 12px; text-align:center;&quot;&gt;&lt;span class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;display:inline-block; padding:5px 13px; border-radius:14px; background:#7a1c1c; font-weight:bold;&quot;&gt;[https://en.wikipedia.org/wiki/File:This_Mysterious_Ship.jpg &lt;span style=&quot;color:#ffffff;&quot;&gt;↗ بینینی بەرگ لە ویکیپیدیای ئینگلیزی&lt;/span&gt;]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin:0 10px; padding:6px 4px; border-top:1px dashed #c8b9a6; color:#3a2a1a;&quot;&gt;ھاوبراوەی یەکەمین خولی خەڵاتی شیعری ئەحمەد شاملوو (١٣٩٤ی ھەتاوی)، لەگەڵ ''منظومهٔ بازگشت و اشعار دیگر''ی محەممەد شەمسی لەنگەروودی.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:6px; padding:5px 10px; background:#efe6da; text-align:center; font-size:88%; color:#5a4632;&quot;&gt;ڕێوڕەسم: ١٨ی دیی ١٣٩٤ (٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦)، لە ماڵی ئەحمەد شاملوو&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
* براوەی ھاوبەشی یەکەمین خەڵاتی شیعری ئەحمەد شاملوو (کە لە کانوونی دووەمی ٢٠١٦دا بەخشرا) بۆ کۆمەڵە شیعری ''این کشتی پراسرار'' (نیگاھ، ٢٠١٤)، لەگەڵ ''منظومهٔ بازگشت و اشعار دیگر''ی محەممەد شەمسی لەنگەروودی. ڕێوڕەسمەکە لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ لە ماڵی ئەحمەد شاملوو بەڕێوە چوو.&lt;ref name=&quot;zamaneh2016&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;khabar&quot; /&gt;
* ڕێزلێنان (١٤ی ئازاری ٢٠١٢): گرووپی ئەدەبیی مایا لە ناوەندی کولتووریی خانەی مەشق لە تاران ڕێوڕەسمێکی بۆ ڕێزگرتن لە باباچاھی ڕێک خست، کە تێیدا فیلمی دیکۆمێنتاریی ''این قیافهٔ مشکوک'' بۆ یەکەم جار نمایش کرا.&lt;ref name=&quot;ibna2012&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:مراسم نکوداشت علی باباچاهی برگزار می‌شود|trans-title=ڕێوڕەسمی ڕێزلێنان لە عەلی باباچاھی بەڕێوە دەچێت|ناونیشان=http://www.ibna.ir/fa/doc/naghli/132285/|سەردێڕ=مراسم نکوداشت علی باباچاهی برگزار می‌شود|وێبگە=ئاژانسی ھەواڵی کتێبی ئێران (ئیبنا)|ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160919011313/http://www.ibna.ir/fa/doc/naghli/132285/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== بەرھەمەکان ==
بەپێی بەیاننامەی کانوونی نووسەرانی ئێران، باباچاھی بیست و حەوت کۆمەڵە شیعر، حەوت کتێب لە بواری ڕەخنە و تیۆریی ئەدەبیدا و پێنج بەرھەمی توێژینەوەیی بڵاو کردووەتەوە.&lt;ref name=&quot;kanoon&quot; /&gt; ''خبرآنلاین'' باس لە زیاتر لە سی و پێنج بەرگ دەکات.&lt;ref name=&quot;khabar&quot; /&gt;

لە خوارەوەدا ساڵەکان بە [[ڕۆژژمێری کۆچیی ھەتاوی]] و پاشان ساڵی زایینیی بەرانبەری نووسراون (ساڵی ھەتاوی نزیکەی ٢١ی ئازار دەست پێ دەکات و بۆیە دوو ساڵی زایینی دەگرێتەوە). ناونیشانەکان بە فارسیی ڕەسەن و پاشان وەرگێڕانی کوردییان نووسراون.

=== کۆمەڵە شیعرەکان ===
ئەم لیستەی خوارەوە لەسەر بنەمای سەرچاوە ڕۆژنامەوانییەکان ئامادە کراوە:&lt;ref name=&quot;ie-obit&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;tabnak&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;mahjoubi&quot; /&gt;
* ''در بی‌تکیه‌گاهی'' («لە بێپاڵپشتیدا»، ١٣٤٦ / ١٩٦٧)
* ''جهان و روشنایی‌های غمناک'' («جیھان و ڕووناکییە خەمبارەکان»، ١٣٤٩ / ١٩٧٠)
* ''از نسل آفتاب'' («لە نەوەی خۆر»، ١٣٥٣ / ١٩٧٤؛ ساڵی تۆمارکراو لە کتێبخانەی نیشتمانی: ١٣٥٢ / ١٩٧٣) – مەھرداد، ڕز&lt;ref name=&quot;nlai851887&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:از نسل آفتاب / علی باباچاهی|trans-title=لە نەوەی خۆر / عەلی باباچاھی (تۆماری کەتەلۆگ)|ناونیشان=http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/851887|بڵاوکەرەوە=دامەزراوەی بەڵگەنامە و کتێبخانەی نیشتمانیی ئێران|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{بەستەری مردوو|url=http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/851887 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;
* ''صدای شن'' («دەنگی لم»، ١٣٥٦ / ١٩٧٧) – ئیبن سینا، [[تەورێز]]
* ''جشن جنون'' («جەژنی شێتی»، ١٣٥٩ / ١٩٨٠)
* ''از خاک‌مان آفتاب برمی‌آید'' («لە خاکمانەوە خۆر ھەڵدێت»، ١٣٦٠ / ١٩٨١) – بەھنام، تەورێز
* ''آوای دریامردان'' («ئاوازی دەریاپیاوان»، ١٣٦٨ / ١٩٨٩) – عەسری جەدید&lt;ref name=&quot;nlai576639&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:آوای دریامردان / علی باباچاهی|trans-title=ئاوازی دەریاپیاوان / عەلی باباچاھی (تۆماری کەتەلۆگ)|ناونیشان=http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/576639|بڵاوکەرەوە=دامەزراوەی بەڵگەنامە و کتێبخانەی نیشتمانیی ئێران|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{بەستەری مردوو|url=http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/576639 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;
* ''گزینهٔ اشعار'' («ھەڵبژاردەی شیعرەکان»، ١٣٦٩ / ١٩٩٠، وەیس؛ چاپی دووەم ١٣٧٢ / ١٩٩٣، دورسا)
* ''نم‌نم بارانم'' («من نمەبارانم»، ١٣٧٥ / ١٩٩٦، دارینووش؛ چاپی دووەم، نەشری چەشمە) {{ISBN|9786002290816}}&lt;ref name=&quot;ik9056&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:نم‌نم بارانم|trans-title=من نمەبارانم (نەشری چەشمە، چاپی دووەم، ١٣٩٠/٢٠١١، ١٨٣ لاپەڕە)|ناونیشان=https://www.iranketab.ir/book/9056-nam-nam-baranam|سەردێڕ=کتاب نم نم بارانم اثر علی باباچاهی {{!}} ایران کتاب|وێبگە=ئێران کتێب|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
* ''منزل‌های دریا بی‌نشان است'' («وێستگەکانی دەریا بێشوێنەوارن»، ١٣٧٦ / ١٩٩٧، تکاپو؛ چاپی نوێ ١٤٠٠ / ٢٠٢١، پاتیزە) {{ISBN|9786229567203}}&lt;ref name=&quot;ik97600&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:منزل‌های دریا بی‌نشان است|trans-title=وێستگەکانی دەریا بێشوێنەوارن (پاتیزە، ١٤٠٠/٢٠٢١، ١١٤ لاپەڕە)|ناونیشان=https://www.iranketab.ir/book/97600-manzelhaye-darya-bi-neshan-ast|سەردێڕ=کتاب منزل های دریا بی نشان است اثر علی باباچاهی {{!}} ایران کتاب|وێبگە=ئێران کتێب|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
* ''عقل عذابم می‌دهد'' («عەقڵ ئازارم دەدات»، ١٣٧٩ / ٢٠٠٠، ھەمراھ؛ چاپی دووەم ١٣٩٢ / ٢٠١٣، زاوش) {{ISBN|9786006846095}}&lt;ref name=&quot;ik9066&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:عقل عذابم می‌دهد|trans-title=عەقڵ ئازارم دەدات (زاوش، چاپی دووەم، ١٣٩٢/٢٠١٣، ٢٣٥ لاپەڕە)|ناونیشان=https://www.iranketab.ir/book/9066-reason-hurts-me|سەردێڕ=کتاب عقل عذابم می دهد اثر علی باباچاهی {{!}} ایران کتاب|وێبگە=ئێران کتێب|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
* ''قیافه‌ام که خیلی مشکوک است'' («ڕووخسارم خۆ زۆر گوماناوییە»، ١٣٨١ / ٢٠٠٢) – نەویدی شیراز و ڕاشین
* ''رفته بودم به صید نهنگ'' («چووبووم بۆ ڕاوی نەھەنگ»، ١٣٨٢ / ٢٠٠٣) – پاندا، [[مەشھەد]]
* ''گزینهٔ اشعار'' («ھەڵبژاردەی شیعرەکان»، ١٣٨٣ / ٢٠٠٤؛ چاپی چوارەم ١٣٩١ / ٢٠١٢) – مروارید {{ISBN|9789641911982}}&lt;ref name=&quot;ik9099&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:گزینه اشعار علی باباچاهی|trans-title=ھەڵبژاردەی شیعرەکانی عەلی باباچاھی (مروارید، چاپی چوارەم، ١٣٩١/٢٠١٢، ٢٢٥ لاپەڕە)|ناونیشان=https://www.iranketab.ir/book/9099-collected-poems|سەردێڕ=کتاب گزینه اشعار علی باباچاهی اثر علی باباچاهی {{!}} ایران کتاب|وێبگە=ئێران کتێب|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
* ''پیکاسو در آب‌های خلیج فارس'' («پیکاسۆ لە ئاوەکانی کەنداوی فارسدا»، ١٣٨٨ / ٢٠٠٩؛ چاپی دووەم ١٣٩٠ / ٢٠١١) – سالس {{ISBN|9789643803100}}&lt;ref name=&quot;ik9095&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:پیکاسو در آب‌های خلیج فارس|trans-title=پیکاسۆ لە ئاوەکانی کەنداوی فارسدا (سالس، چاپی دووەم، ١٣٩٠/٢٠١١، ١٦٤ لاپەڕە)|ناونیشان=https://www.iranketab.ir/book/9095-picaso-in-the-waters-of-the-persian-gulf|سەردێڕ=کتاب پیکاسو در آب های خلیج فارس اثر علی باباچاهی {{!}} ایران کتاب|وێبگە=ئێران کتێب|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
* ''فقط از پریان دریایی زخم زبان نمی‌خورد'' («تەنیا لە پەرییە دەریاییەکان زمانلێدان ناخوات»، ١٣٨٨ / ٢٠٠٩) – نەویدی شیراز
* ''گل باران هزارروزه'' («گوڵبارانی ھەزار ڕۆژە»، ١٣٩٠ / ٢٠١١؛ چاپی دووەم ١٣٩٣ / ٢٠١٤) – مروارید {{ISBN|9789641911357}}&lt;ref name=&quot;ik9098&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:گل باران هزار روزه|trans-title=گوڵبارانی ھەزار ڕۆژە (مروارید، چاپی دووەم، ١٣٩٣/٢٠١٤، ١٦٠ لاپەڕە)|ناونیشان=https://www.iranketab.ir/book/9098-golbaran-hezar-rozeh|سەردێڕ=کتاب گل باران هزار روزه اثر علی باباچاهی {{!}} ایران کتاب|وێبگە=ئێران کتێب|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
* ''هوش و حواس گل شب‌بو برای من کافی‌ست'' («ھۆش و ھەستی گوڵەشەوبۆ بۆ من بەسە»، ١٣٩١ / ٢٠١٢) – سالس {{ISBN|9789643807832}}&lt;ref name=&quot;ik9097&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:هوش و حواس گل شب‌بو برای من کافی‌ست|trans-title=ھۆش و ھەستی گوڵەشەوبۆ بۆ من بەسە (سالس، ١٣٩٥/٢٠١٦، ٢٢٤ لاپەڕە)|ناونیشان=https://www.iranketab.ir/book/9097-collected-poems|سەردێڕ=کتاب هوش و حواس گل شب بو برای من کافی ست اثر علی باباچاهی {{!}} ایران کتاب|وێبگە=ئێران کتێب|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
* ''دنیا اشتباه می‌کند'' («دنیا ھەڵە دەکات»، ١٣٩١ / ٢٠١٢) – زاوش {{ISBN|9786009093991}}&lt;ref name=&quot;ik9064&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:دنیا اشتباه می‌کند|trans-title=دنیا ھەڵە دەکات (زاوش، ١٣٩١/٢٠١٢، ٢١٦ لاپەڕە)|ناونیشان=https://www.iranketab.ir/book/9064-the-world-is-wrong|سەردێڕ=کتاب دنیا اشتباه می کند اثر علی باباچاهی {{!}} ایران کتاب|وێبگە=ئێران کتێب|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
* ''بیا گوش‌ماهی جمع کنیم'' («وەرە با گوێماسی کۆ بکەینەوە»، شیعری کورت، ١٣٩١ / ٢٠١٢) – سالس {{ISBN|9789643808563}}&lt;ref name=&quot;ik9075&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:بیا گوش‌ماهی جمع کنیم|trans-title=وەرە با گوێماسی کۆ بکەینەوە (سالس، ١٣٩٢/٢٠١٣، ٩٦ لاپەڕە)|ناونیشان=https://www.iranketab.ir/book/9075-bia-goshmahi-jam-konim|سەردێڕ=کتاب بیا گوشماهی جمع کنیم اثر علی باباچاهی {{!}} ایران کتاب|وێبگە=ئێران کتێب|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
* ''به شیوهٔ خودشان عاشق می‌شوند'' («بە شێوەی خۆیان عاشق دەبن»، شیعری ئەوینداری، ١٣٩١ / ٢٠١٢) – مروارید {{ISBN|9789641912118}}&lt;ref name=&quot;ik9071&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:به شیوهٔ خودشان عاشق می‌شوند|trans-title=بە شێوەی خۆیان عاشق دەبن (مروارید، ١٣٩٤/٢٠١٥، ٢٢٩ لاپەڕە)|ناونیشان=https://www.iranketab.ir/book/9071-they-fall-in-love-in-their-own-way|سەردێڕ=کتاب به شیوه ی خودشان عاشق می شوند اثر علی باباچاهی {{!}} ایران کتاب|وێبگە=ئێران کتێب|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
* ''باغ انار از این‌طرف است'' («باخی ھەنار لەم لایەیە»، شیعرەکانی ١٣٩٠–١٣٩١؛ ١٣٩٢ / ٢٠١٣) – نیگاھ {{ISBN|9789643517700}}&lt;ref name=&quot;ik9052&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:باغ انار از این طرف است|trans-title=باخی ھەنار لەم لایەیە (نیگاھ، ١٣٩٢/٢٠١٣، ١٣٦ لاپەڕە)|ناونیشان=https://www.iranketab.ir/book/9052-the-pomegranate-garden-is-on-this-side|سەردێڕ=کتاب باغ انار از این طرف است اثر علی باباچاهی {{!}} ایران کتاب|وێبگە=ئێران کتێب|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nlai2894290&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:باغ انار از این طرف است (۱۳۹۰–۱۳۹۱) / علی باباچاهی|trans-title=باخی ھەنار لەم لایەیە (١٣٩٠–١٣٩١) / عەلی باباچاھی (تۆماری کەتەلۆگ)|ناونیشان=http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/2894290|بڵاوکەرەوە=دامەزراوەی بەڵگەنامە و کتێبخانەی نیشتمانیی ئێران|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{بەستەری مردوو|url=http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/2894290 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;
* ''در غارهای پر از نرگس'' («لە ئەشکەوتە پڕ لە نێرگزەکاندا»، ١٣٩٢ / ٢٠١٣) – نیگاھ {{ISBN|9789643518455}}&lt;ref name=&quot;ik9054&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:در غارهای پر از نرگس|trans-title=لە ئەشکەوتە پڕ لە نێرگزەکاندا (نیگاھ، ١٣٩٢/٢٠١٣، ١٧٥ لاپەڕە)|ناونیشان=https://www.iranketab.ir/book/9054-in-the-caves-full-of-narcissus|سەردێڕ=کتاب در غارهای پر از نرگس اثر علی باباچاهی {{!}} ایران کتاب|وێبگە=ئێران کتێب|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
* ''مجموعهٔ اشعار'' («کۆی شیعرەکان»، بەرگی یەکەم، ١٣٩٢ / ٢٠١٣؛ چاپی دووەم ١٤٠٠ / ٢٠٢١، ١٬٠٥٦ لاپەڕە) – نیگاھ {{ISBN|9789643518356}}؛ ئەم کۆمەڵانە لەخۆ دەگرێت: ''در بی‌تکیه‌گاهی''، ''جهان و روشنایی‌های غمناک''، ''از نسل آفتاب''، ''صدای شن''، ''از خاک‌مان آفتاب برمی‌آید''، ''آوای دریامردان''، ''با گل نارنج'' («لەگەڵ گوڵی نارنج»)، ''منزل‌های دریا بی‌نشان است''، ''نم‌نم بارانم''، ''عقل عذابم می‌دهد''، ''قیافه‌ام که خیلی مشکوک است''، ''رفته بودم به صید نهنگ'' و ''غرقی‌ها'' («خنکاوەکان»)&lt;ref name=&quot;ik9053&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:مجموعه اشعار علی باباچاهی|trans-title=کۆی شیعرەکانی عەلی باباچاھی (نیگاھ، چاپی دووەم، ١٤٠٠/٢٠٢١، ١٬٠٥٦ لاپەڕە)|ناونیشان=https://www.iranketab.ir/book/9053-collected-poems|سەردێڕ=کتاب مجموعه اشعار علی باباچاهی اثر علی باباچاهی {{!}} ایران کتاب|وێبگە=ئێران کتێب|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
* ''این کشتی پراسرار'' («ئەم کەشتییە پڕڕازە»، ١٣٩٣ / ٢٠١٤) – نیگاھ {{ISBN|9789643518721}}&lt;ref name=&quot;ik9055&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:این کشتی پر اسرار|trans-title=ئەم کەشتییە پڕڕازە (نیگاھ، ١٣٩٣/٢٠١٤، ١٧٦ لاپەڕە)|ناونیشان=https://www.iranketab.ir/book/9055-this-mysterious-ship|سەردێڕ=کتاب این کشتی پر اسرار اثر علی باباچاهی {{!}} ایران کتاب|وێبگە=ئێران کتێب|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nlai3268693&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:این کشتی پر اسرار / علی باباچاهی|trans-title=ئەم کەشتییە پڕڕازە / عەلی باباچاھی (تۆماری کەتەلۆگ)|ناونیشان=http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/3268693|بڵاوکەرەوە=دامەزراوەی بەڵگەنامە و کتێبخانەی نیشتمانیی ئێران|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{بەستەری مردوو|url=http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/3268693 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;
* ''اتاق بر آب راه می‌روم'' («ژوورەکە، بەسەر ئاودا دەڕۆم»، ١٣٩٤ / ٢٠١٥) – سەرزەمینی ئەھووڕایی {{ISBN|9786006792408}}&lt;ref name=&quot;ik9068&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:اتاق بر آب راه می‌روم|trans-title=ژوورەکە، بەسەر ئاودا دەڕۆم (سەرزەمینی ئەھووڕایی، ١٣٩٤/٢٠١٥، ١١٦ لاپەڕە)|ناونیشان=https://www.iranketab.ir/book/9068-otagh-bar-abrah-miravam|سەردێڕ=کتاب اتاق بر آب راه می روم اثر علی باباچاهی {{!}} ایران کتاب|وێبگە=ئێران کتێب|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nlai3752248&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:اتاق بر آب راه می‌روم / علی باباچاهی|trans-title=ژوورەکە، بەسەر ئاودا دەڕۆم / عەلی باباچاھی (تۆماری کەتەلۆگ)|ناونیشان=http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/3752248|بڵاوکەرەوە=دامەزراوەی بەڵگەنامە و کتێبخانەی نیشتمانیی ئێران|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{بەستەری مردوو|url=http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/3752248 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;
* ''قشنگی دنیا به همین است'' («جوانیی دنیا ھەر بەمەیە»، ١٣٩٥ / ٢٠١٦) – دەریچە {{ISBN|9789648072143}}&lt;ref name=&quot;ik9057&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:قشنگی دنیا به همین است|trans-title=جوانیی دنیا ھەر بەمەیە (دەریچە، ١٣٩٥/٢٠١٦، ١٥٢ لاپەڕە)|ناونیشان=https://www.iranketab.ir/book/9057-collected-poems|سەردێڕ=کتاب قشنگی دنیا به همین است اثر علی باباچاهی {{!}} ایران کتاب|وێبگە=ئێران کتێب|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
* ''آدم‌ها در غروب اسم ندارند'' («مرۆڤەکان لە ئێوارەدا ناویان نییە»، ١٣٩٥ / ٢٠١٦) – نیگاھ {{ISBN|9786003761247}}&lt;ref name=&quot;ik17709&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:آدم‌ها در غروب اسم ندارند|trans-title=مرۆڤەکان لە ئێوارەدا ناویان نییە (نیگاھ، ١٣٩٥/٢٠١٦، ١٥٢ لاپەڕە)|ناونیشان=https://www.iranketab.ir/book/17709-people-have-no-name-at-sunset|سەردێڕ=کتاب آدمها در غروب اسم ندارند اثر علی باباچاهی {{!}} ایران کتاب|وێبگە=ئێران کتێب|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nlai4173916&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:آدم‌ها در غروب اسم ندارند / علی باباچاهی|trans-title=مرۆڤەکان لە ئێوارەدا ناویان نییە / عەلی باباچاھی (تۆماری کەتەلۆگ)|ناونیشان=http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/4173916|بڵاوکەرەوە=دامەزراوەی بەڵگەنامە و کتێبخانەی نیشتمانیی ئێران|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{بەستەری مردوو|url=http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/4173916 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;
* ''آئورا و دیگران من'' («ئائۆرا و ئەوانی دیکەی من»، ١٣٩٥ / ٢٠١٦) – پاتیزە {{ISBN|9786009618415}}&lt;ref name=&quot;ik81299&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:آئورا و دیگران من|trans-title=ئائۆرا و ئەوانی دیکەی من (پاتیزە، ١٣٩٥/٢٠١٦، ١٢٢ لاپەڕە)|ناونیشان=https://www.iranketab.ir/book/81299-aoura-va-digarane-man|سەردێڕ=کتاب آئورا و دیگران من اثر علی باباچاهی {{!}} ایران کتاب|وێبگە=ئێران کتێب|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nlai4257719&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:آئورا و دیگران من / علی باباچاهی|trans-title=ئائۆرا و ئەوانی دیکەی من / عەلی باباچاھی (تۆماری کەتەلۆگ)|ناونیشان=http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/4257719|بڵاوکەرەوە=دامەزراوەی بەڵگەنامە و کتێبخانەی نیشتمانیی ئێران|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{بەستەری مردوو|url=http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/4257719 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;
* ''این کتاب هم آدم است! عاشق می‌شود'' («ئەم کتێبەش مرۆڤە! عاشق دەبێت»، ١٣٩٧ / ٢٠١٨؛ ساڵی تۆمارکراو لە کتێبخانەی نیشتمانی: ١٣٩٦ / ٢٠١٧) – سەرزەمینی ئەھووڕایی {{ISBN|9786006792910}}&lt;ref name=&quot;ik20683&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:این کتاب هم آدم است! عاشق می‌شود|trans-title=ئەم کتێبەش مرۆڤە! عاشق دەبێت (سەرزەمینی ئەھووڕایی، ١٣٩٧/٢٠١٨، ١٣١ لاپەڕە)|ناونیشان=https://www.iranketab.ir/book/20683-in-ketab-ham-adam-ast|سەردێڕ=این کتاب هم آدم است!عاشق می شود اثر علی باباچاهی {{!}} ایران کتاب|وێبگە=ئێران کتێب|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nlai4651802&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:این کتاب هم آدم است عاشق می‌شود / علی باباچاهی|trans-title=ئەم کتێبەش مرۆڤە، عاشق دەبێت / عەلی باباچاھی (تۆماری کەتەلۆگ)|ناونیشان=http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/4651802|بڵاوکەرەوە=دامەزراوەی بەڵگەنامە و کتێبخانەی نیشتمانیی ئێران|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{بەستەری مردوو|url=http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/4651802 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;
* ''ژوزف تو مرخصی!'' («ژۆزێف، دەتوانیت بڕۆیت!»، ھەڵبژاردەیەک کە شاعیر خۆی لە ھەموو کۆمەڵەکانی ھەڵیبژاردووە، لەگەڵ وتارێک بە ناونیشانی «کردەی کۆمەڵایەتی»؛ ١٣٩٧ / ٢٠١٨، ٢٧٤ لاپەڕە) – مانیا ھونەر {{ISBN|9786008975083}}&lt;ref name=&quot;ibna1398&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ik17707&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:ژوزف تو مرخصی!|trans-title=ژۆزێف، دەتوانیت بڕۆیت! (مانیا ھونەر، ١٣٩٧/٢٠١٨، ٢٧٤ لاپەڕە)|ناونیشان=https://www.iranketab.ir/book/17707-joseph|سەردێڕ=کتاب ژوزف تو مرخصی! اثر علی باباچاهی {{!}} ایران کتاب|وێبگە=ئێران کتێب|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
* ''جهان متوجه شد (شعرهای اعتراض)'' («جیھان تێگەیشت (شیعرەکانی ناڕەزایەتی)»، چاپی یەکەم ١٤٠١) – نەشری ئافتاب، [[نەرویژ]] {{ISBN|978-1-4709-0021-2}}&lt;ref name=&quot;aftab&quot; /&gt;

لە ساڵی ١٤٠٣ (٢٠٢٤)دا بڵاوکەرەوەی کتێبی ھورمز ''در بی‌تکیه‌گاهی'' ({{ISBN|9786228365534}})&lt;ref name=&quot;hormoz&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:در بی‌تکیه‌گاهی (شاعر: علی باباچاهی، انتشارات کتاب هرمز، ۱۴۰۳)|trans-title=لە بێپاڵپشتیدا (شاعیر: عەلی باباچاھی، کتێبی ھورمز، ١٤٠٣/٢٠٢٤)|ناونیشان=https://elmnet.ir/doc/31883063-2521|سەردێڕ=کتاب: در بی‌تکیه‌گاهی|وێبگە=عیلمنێت|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; و ''عقل عذابم می‌دهد''ی&lt;ref name=&quot;hormoz2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:عقل عذابم می‌دهد (شاعر: علی باباچاهی، انتشارات کتاب هرمز، ۱۴۰۳)|trans-title=عەقڵ ئازارم دەدات (شاعیر: عەلی باباچاھی، کتێبی ھورمز، ١٤٠٣/٢٠٢٤)|ناونیشان=https://elmnet.ir/doc/31965239-81791|سەردێڕ=کتاب: عقل عذابم می‌دهد|وێبگە=عیلمنێت|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دووبارە چاپ کردەوە، و لە ساڵی ١٤٠٤ (٢٠٢٥)دا بەرگێکی بە ناونیشانی ''در غارهای نرگسی'' («لە ئەشکەوتە نێرگزییەکاندا»)، بە ئامادەکردنی عەبدوڵڵا سولەیمانی، بڵاو کردەوە ({{ISBN|9786228365824}}).&lt;ref name=&quot;hormoz3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:در غارهای نرگسی (شاعر: علی باباچاهی، به اهتمام عبدالله سلیمانی، انتشارات کتاب هرمز، ۱۴۰۴)|trans-title=لە ئەشکەوتە نێرگزییەکاندا (شاعیر: عەلی باباچاھی، ئامادەکردنی عەبدوڵڵا سولەیمانی، کتێبی ھورمز، ١٤٠٤/٢٠٢٥)|ناونیشان=https://elmnet.ir/doc/32288124-60289|سەردێڕ=کتاب: در غارهای نرگسی|وێبگە=عیلمنێت|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

=== شیعر بۆ منداڵان و ھەرزەکاران ===
* ''سوغات بهار: یک شعر بلند برای کودکان و نوجوانان'' («دیاریی بەھار: شیعرێکی درێژ بۆ منداڵان و ھەرزەکاران»، تەورێز؛ ساڵی تۆمارکراو لە کتێبخانەی نیشتمانی: ١٣٣٧ / ١٩٥٨)&lt;ref name=&quot;anon4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:سوغات بهار: یک شعر بلند برای کودکان و نوجوانان / علی باباچاهی|trans-title=دیاریی بەھار: شیعرێکی درێژ بۆ منداڵان و ھەرزەکاران / عەلی باباچاھی (تۆماری کەتەلۆگ)|ناونیشان=http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/861843|بڵاوکەرەوە=دامەزراوەی بەڵگەنامە و کتێبخانەی نیشتمانیی ئێران|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200125195855/http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/861843|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
* ''چه کسی درِ قفس را باز کرد؟'' («کێ دەرگای قەفەزەکەی کردەوە؟»، ١٣٥٦ / ١٩٧٧) – ئیبن سینا، تەورێز&lt;ref name=&quot;ibna2012&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;khabar&quot; /&gt;

=== ڕەخنە و تیۆریی ئەدەبی ===
سەرچاوەکانی ئەم لیستە:&lt;ref name=&quot;kanoon&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ibna2012&quot; /&gt;
* ''گزاره‌های منفرد'' («گوزارە تاکەکان»، لێکۆڵینەوەیەکی ڕەخنەیی لە شیعری ئەمڕۆی ئێران)، بەرگی یەکەم (١٣٧٦ / ١٩٩٧، نارنج)؛ بەرگی دووەم (١٣٨٠ / ٢٠٠١، سپەنتا)؛ چاپی سێ بەرگی (١٣٨٩ / ٢٠١٠، دیبایە؛ {{ISBN|9789649961545}})&lt;ref name=&quot;ik9094&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:گزاره‌های منفرد، سه جلد|trans-title=گوزارە تاکەکان، سێ بەرگ (دیبایە، ١٣٨٩/٢٠١٠، ٢٬٣٨٤ لاپەڕە)|ناونیشان=https://www.iranketab.ir/book/9094-single-statements|سەردێڕ=کتاب گزاره های منفرد اثر علی باباچاهی {{!}} ایران کتاب|وێبگە=ئێران کتێب|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
* ''سه دهه شاعران حرفه‌ای'' («سێ دەیە شاعیرانی پرۆفیشناڵ»، ١٣٨١ / ٢٠٠٢، ٤٨٨ لاپەڕە) – ویستار&lt;ref name=&quot;ik9101&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:سه دهه شاعران حرفه‌ای|trans-title=سێ دەیە شاعیرانی پرۆفیشناڵ (ویستار، ١٣٨١/٢٠٠٢، ٤٨٨ لاپەڕە)|ناونیشان=https://www.iranketab.ir/book/9101-se-dahe-shaer-herfeie|سەردێڕ=کتاب سه دهه شاعران حرفه ای اثر علی باباچاهی {{!}} ایران کتاب|وێبگە=ئێران کتێب|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
* ''عاشقانه‌ترین‌ها'' («ئەوینداریترینەکان»، ھەڵبژاردە و لێکۆڵینەوەیەکی شیعرەکانی نێوان ١٣٠٠ و ١٣٨٠ [١٩٢١–٢٠٠١]؛ ١٣٨٤ / ٢٠٠٥) – سالس
* ''بیرون پریدن از صف'' («لە ڕیز باز دان بۆ دەرەوە»، چاوپێکەوتن، ھەڵسەنگاندن و وتار، کۆکردنەوەی مازیار نەیستانی؛ ١٣٨٥ / ٢٠٠٦، میفرەغنیگار؛ چاپی نوێ ١٣٩٧ / ٢٠١٨، پاتیزە) {{ISBN|9786009618446}}&lt;ref name=&quot;ik97579&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:بیرون پریدن از صف|trans-title=لە ڕیز باز دان بۆ دەرەوە (پاتیزە، ١٣٩٧/٢٠١٨، ٣٣٤ لاپەڕە)|ناونیشان=https://www.iranketab.ir/book/97579-biroon-paridan-az-saf|سەردێڕ=کتاب بیرون پریدن از صف اثر علی باباچاهی {{!}} ایران کتاب|وێبگە=ئێران کتێب|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
* ''شعر امروز، زن امروز'' («شیعری ئەمڕۆ، ژنی ئەمڕۆ»، ھەڵبژاردە و لێکۆڵینەوە؛ ١٣٨٦ / ٢٠٠٧، ٥٢٨ لاپەڕە) – ویستار&lt;ref name=&quot;ik9100&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:شعر امروز، زن امروز|trans-title=شیعری ئەمڕۆ، ژنی ئەمڕۆ (ویستار، ١٣٨٦/٢٠٠٧، ٥٢٨ لاپەڕە)|ناونیشان=https://www.iranketab.ir/book/9100-poetry-today-woman-of-today|سەردێڕ=کتاب شعر امروز ، زن امروز اثر علی باباچاهی {{!}} ایران کتاب|وێبگە=ئێران کتێب|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
* ''گزاره‌های پیوست'' («گوزارە پێکەوەبەستراوەکان»، نەوەد ساڵ شیعری نوێی فارسی؛ ١٣٩٣ / ٢٠١٤، ٦٢٢ لاپەڕە) – دیبایە {{ISBN|9789649961750}}&lt;ref name=&quot;ik58674&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:گزاره‌های پیوست|trans-title=گوزارە پێکەوەبەستراوەکان (دیبایە، ١٣٩٣/٢٠١٤، ٦٢٢ لاپەڕە)|ناونیشان=https://www.iranketab.ir/book/58674-gozare-haye-peyvast|سەردێڕ=کتاب گزاره های پیوست اثر علی باباچاهی {{!}} ایران کتاب|وێبگە=ئێران کتێب|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
* ''تأملات؛ از صفر'' («ڕامانەکان؛ لە سفرەوە»، ھەڵسەنگاندن و وتار؛ چاپی دووەم ١٣٩٨ / ٢٠١٩، ٢٥٥ لاپەڕە) – نیگاھ {{ISBN|9786003762176}}؛ بەپێی پێشەکیی باباچاھی، ناونیشانەکە دووبارەکردنەوەی ناوی زنجیرە نووسینێکە کە پێشتر بەم ناوە لە گۆڤارێکی ئەدەبیدا بڵاو ببوونەوە و دواتر لە ''بیرون پریدن از صف''دا کۆ کرانەوە، بەڵام ھیچ کام لەو نووسینانە لەم کتێبەدا نییە.&lt;ref name=&quot;ik9063&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:تأملات؛ از صفر|trans-title=ڕامانەکان؛ لە سفرەوە (نیگاھ، چاپی دووەم، ١٣٩٨/٢٠١٩، ٢٥٥ لاپەڕە)|ناونیشان=https://www.iranketab.ir/book/9063-meditations-from-zero|سەردێڕ=کتاب تاملات ؛ از صفر اثر علی باباچاهی {{!}} ایران کتاب|وێبگە=ئێران کتێب|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

=== توێژینەوە و ھەڵبژاردەکان ===
سەرچاوەکانی ئەم لیستە:&lt;ref name=&quot;kanoon&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bbc-obit&quot; /&gt;
* ''شروه‌سرایی در جنوب ایران'' («شەروەگوتن لە باشووری ئێراندا»، ١٣٦٩ / ١٩٩٠، ئیقبالی لاھووری؛ چاپی نوێ ١٣٩٦ / ٢٠١٧، پاتیزە) {{ISBN|9786009618422}}؛ لێکۆڵینەوەیەک دەربارەی «شەروە»، جۆرێک لە گۆرانیی فۆلکلۆریی خەمئامێزی باشووری ئێران&lt;ref name=&quot;ik97695&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:شروه‌سرایی در جنوب ایران|trans-title=شەروەگوتن لە باشووری ئێراندا (پاتیزە، ١٣٩٦/٢٠١٧، ٣٠٦ لاپەڕە)|ناونیشان=https://www.iranketab.ir/book/97695-sharveh-saraee|سەردێڕ=کتاب شروه سرایی در جنوب ایران اثر علی باباچاهی {{!}} ایران کتاب|وێبگە=ئێران کتێب|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
* ھەڵبژاردەی شیعرەکانی مەنووچێھر شەیبانی (ھەڵبژاردن و لێکۆڵینەوە؛ ١٣٧٣ / ١٩٩٤) – مروارید
* ''این بانگ دلاویز'' («ئەم بانگە دڵڕفێنە»، ژیان و شیعری فەرەیدوون تەوەللوللی؛ ١٣٨٠ / ٢٠٠١؛ چاپی دووەم ١٣٩٨ / ٢٠١٩) – سالس {{ISBN|9789647230018}}&lt;ref name=&quot;ik17689&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:این بانگ دلاویز|trans-title=ئەم بانگە دڵڕفێنە (سالس، چاپی دووەم، ١٣٩٨/٢٠١٩، ٥٣٢ لاپەڕە)|ناونیشان=https://www.iranketab.ir/book/17689-selected-poems|سەردێڕ=کتاب این بانگ دلاویز اثر فریدون توللی {{!}} ایران کتاب|وێبگە=ئێران کتێب|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nlai639927&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:این بانگ دلاویز: زندگی و شعر فریدون تولّلی / علی باباچاهی|trans-title=ئەم بانگە دڵڕفێنە: ژیان و شیعری فەرەیدوون تەوەللوللی / عەلی باباچاھی (تۆماری کەتەلۆگ)|ناونیشان=http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/639927|بڵاوکەرەوە=دامەزراوەی بەڵگەنامە و کتێبخانەی نیشتمانیی ئێران|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{بەستەری مردوو|url=http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/639927 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nlai6012194&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:این بانگ دلاویز / علی باباچاهی|trans-title=ئەم بانگە دڵڕفێنە / عەلی باباچاھی (تۆماری کەتەلۆگ)|ناونیشان=http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/6012194|بڵاوکەرەوە=دامەزراوەی بەڵگەنامە و کتێبخانەی نیشتمانیی ئێران|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{بەستەری مردوو|url=http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/6012194 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;
* ھەڵبژاردەی شیعرەکانی {{Interlanguage link|مەنووچێھر نەیستانی|fa|منوچهر نیستانی}} (١٣٨٤ / ٢٠٠٥) – مروارید
* ''زیباتری از جنون'' («لە شێتی جوانتر»، ژیان و شیعری ئیسماعیل شاھروودی؛ ١٣٨٧ / ٢٠٠٨؛ چاپی پێنجەم ١٤٠٣ / ٢٠٢٤) – سالس {{ISBN|9789643803544}}&lt;ref name=&quot;ik17710&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:زیباتری از جنون|trans-title=لە شێتی جوانتر (سالس، چاپی پێنجەم، ١٤٠٣/٢٠٢٤، ٣٢٨ لاپەڕە)|ناونیشان=https://www.iranketab.ir/book/17710-ziba-tari-az-jonoun|سەردێڕ=کتاب زیباتری از جنون اثر علی باباچاهی {{!}} ایران کتاب|وێبگە=ئێران کتێب|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

=== وتارە ھەڵبژێردراوەکان ===
* «موج سوم: تعریفی محو و معلق» («شەپۆلی سێیەم: پێناسەیەکی ناڕوون و ھەڵپەسێردراو»)، ''آدینه''، ژمارە ٢٤، ئایار–حوزەیرانی ١٩٨٨
* «۵۷ سال شعر نو فارسی» («پەنجا و حەوت ساڵ شیعری نوێی فارسی»)، ''آدینه''، ژمارە ٢٥، حوزەیران–تەممووزی ١٩٨٨
* «جریان‌های شعری از دههٔ ۴۰ تا امروز» («ڕەوتە شیعرییەکان لە دەیەی ١٩٦٠ەوە ھەتا ئەمڕۆ»)، ''آدینه''، ژمارە ٢٦، تەممووز–ئابی ١٩٨٨
* «کشش تصاویر و جوشش عاطفی واژگان» («ڕاکێشانی وێنەکان و کوڵانی سۆزداریی وشەکان»)، ''آدینه''، ژمارە ٢٨، ئەیلوول–تشرینی یەکەمی ١٩٨٨
* «محورها و مشخصه‌های شعر پسانیمایی» («تەوەر و تایبەتمەندییەکانی شیعری پاشنیمایی»)، ''کارنامه''، ژمارە ٤، ئازار–ئایاری ١٩٩٩
* «بحران شعر و راه برون‌رفت از آن» («قەیرانی شیعر و ڕێگاکانی دەربازبوون لێی»)، ''فرهنگ توسعه''، ژمارە ٤٩، ئایار–حوزەیرانی ٢٠٠١&lt;ref name=&quot;nlai189097&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:بحران شعر و راه برون رفت از آن / علی باباچاهی|trans-title=قەیرانی شیعر و ڕێگای دەربازبوون لێی / عەلی باباچاھی (تۆماری کەتەلۆگ)|ناونیشان=http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/189097|بڵاوکەرەوە=دامەزراوەی بەڵگەنامە و کتێبخانەی نیشتمانیی ئێران|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{بەستەری مردوو|url=http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/189097 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;
* «حافظ و فرهنگ بازی‌های زبانی» («[[حافز]] و کولتووری یارییە زمانییەکان»)، ''سالنامهٔ حافظ‌پژوهی'' («ساڵنامەی حافزناسی»)، ژمارە ٦، ٢٠٠٣
* «گسترهٔ نامحدود معنا» («پانتایی بێسنووری مانا»)، ''رودکی''، ژمارە ٢٢، ٢٠٠٨&lt;ref name=&quot;ensani&quot; /&gt;
* «گاه شاهزاده‌ها از پرولتاریای زحمتکش کم‌عقده‌ترند» («جاری وا ھەیە شازادەکان لە پرۆلیتاریای زەحمەتکێش کەمگرێتربن»)، ''مهرنامه''، ژمارە ٢٦، تشرینی یەکەم–تشرینی دووەمی ٢٠١٢&lt;ref name=&quot;mehrnameh1391&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|نووسەر=علی باباچاهی|script-title=fa:گاه شاهزاده‌ها از پرولتاریایی زحمتکش کم‌عقده‌ترند (مهرنامه، شمارهٔ ۲۶، آبان ۱۳۹۱)|trans-title=جاری وا ھەیە شازادەکان لە پرۆلیتاریای زەحمەتکێش کەمگرێترن (مێھرنامە، ژمارە ٢٦، تشرینی یەکەم–تشرینی دووەمی ٢٠١٢)|ناونیشان=https://elmnet.ir/doc/876042-10581|سەردێڕ=مقاله نشریه: گاه شاهزاده ها از پرولتاریایی زحمتکش کم عقده ترند|وێبگە=عیلمنێت|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
* «دربارهٔ شعر &quot;خاطرات من&quot; احمدرضا احمدی» («دەربارەی شیعری &quot;بیرەوەرییەکانم&quot;ی ئەحمەدڕەزا ئەحمەدی»)، ''برگ هنر''، ژمارە ٣٢، زستانی ٢٠٢١–٢٠٢٢&lt;ref name=&quot;bargehonar1400&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|نووسەر=علی باباچاهی|script-title=fa:دربارهٔ شعر «خاطرات من» احمدرضا احمدی (برگ هنر، شمارهٔ ۳۲، زمستان ۱۴۰۰)|trans-title=دەربارەی شیعری «بیرەوەرییەکانم»ی ئەحمەدڕەزا ئەحمەدی (بەرگی ھونەر، ژمارە ٣٢، زستانی ٢٠٢١–٢٠٢٢)|ناونیشان=https://elmnet.ir/doc/2656982-45112|سەردێڕ=مقاله نشریه: درباره ی شعر «خاطرات من» احمدرضا احمدی|وێبگە=عیلمنێت|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

=== چاوپێکەوتنەکان ===
==== بە شێوەی کتێب ====
* ''تاریخ شفاهی ادبیات معاصر ایران'' («مێژووی زارەکیی ئەدەبیاتی ھاوچەرخی ئێران»)، بەرگی پێنجەم (چاوپێکەوتنی عەبدوڵڵا ساداتی مەدەنی لەگەڵ عەلی باباچاھی؛ بە سەرپەرشتیی محەممەدھاشم ئەکبەریانی؛ ١٣٨٤ / ٢٠٠٥) – ڕۆزنیگار&lt;ref name=&quot;oralhist1384&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:علی باباچاهی (تهیه‌کننده: عبدالله سادات‌مدنی، زیر نظر محمدهاشم اکبریانی، انتشارات روزنگار، ۱۳۸۴)|trans-title=عەلی باباچاھی (ئامادەکردنی عەبدوڵڵا ساداتی مەدەنی، بە سەرپەرشتیی محەممەدھاشم ئەکبەریانی، ڕۆزنیگار، ١٣٨٤/٢٠٠٥)|ناونیشان=https://elmnet.ir/doc/31000513-91322|سەردێڕ=کتاب: علی باباچاهی|وێبگە=عیلمنێت|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
* ''دری به اتاق مناقشه'' («دەرگایەک بەرەو ژووری مشتومڕ»، کۆی ئەو چاوپێکەوتنانەی لە ماوەی نزیکەی سی و پێنج ساڵ چالاکیی ئەدەبیدا لەگەڵ باباچاھی کراون؛ نزیکەی ٥٠٠ لاپەڕە؛ ١٣٩٤ / ٢٠١٥) – نیگاھ {{ISBN|9786003760547}}&lt;ref name=&quot;isna1394&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:علی باباچاهی: وضعیت ادبیات اسفناک است|trans-title=عەلی باباچاھی: دۆخی ئەدەبیات جێگەی داخە|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/94121710769/|وێبگە=ئاژانسی ھەواڵی خوێندکارانی ئێران (ئیسنا)|ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ibna1395&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:باباچاهی: «در ستایش مرگ» ساراماگو را در نوروز مطالعه کنید|trans-title=باباچاھی: لە نەورۆزدا ''مەرگ بە پچڕانەوە''ی ساراماگۆ بخوێننەوە|ناونیشان=https://www.ibna.ir/news/233294|سەردێڕ=باباچاهی: «در ستایش مرگ» ساراماگو را در نوروز مطالعه کنید|وێبگە=ئاژانسی ھەواڵی کتێبی ئێران (ئیبنا)|ڕێکەوت=٢٢ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
کتێبی ''بیرون پریدن از صف'' (١٣٨٥ / ٢٠٠٦)یش، جگە لە ھەڵسەنگاندن و وتار، ژمارەیەک لە چاوپێکەوتنەکانی ئەوی لەخۆ گرتووە (بڕوانە [[#ڕەخنە و تیۆریی ئەدەبی|ڕەخنە و تیۆریی ئەدەبی]]).

==== لە گۆڤار و ڕۆژنامەکاندا ====
* «شعر حجم: حدس بزن چه کسی برای تعریف &quot;حجم&quot; می‌آید!» («شیعری حەجم: مەزەندە بکە کێ دێت بۆ پێناسەکردنی &quot;حەجم&quot;!»؛ مێزگردێک بە بەشداریی {{Interlanguage link|شەمس ئاقاجانی|fa|شمس آقاجانی}}، عەلی باباچاھی، موزەففەر ڕۆیایی و یەزدان سەلەحشوور)، ''بایا''، ژمارە ٤١، ٢٠٠٦&lt;ref name=&quot;baya1385&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:شعر حجم: حدس بزن چه کسی برای تعریف «حجم» می‌آید! (میزگرد با حضور شمس آقاجانی، علی باباچاهی، مظفر رویایی و یزدان سلحشور) (بایا، شمارهٔ ۴۱، ۱۳۸۵)|trans-title=شیعری حەجم: مەزەندە بکە کێ دێت بۆ پێناسەکردنی «حەجم»! (مێزگرد، بایا، ژمارە ٤١، ١٣٨٥/٢٠٠٦)|ناونیشان=https://elmnet.ir/doc/1909011-77179|سەردێڕ=مقاله نشریه: شعر حجم: حدس بزن چه کسی برای تعریف «حجم» می آید! (میزگرد درباره ی شعر حجم با حضور شمس آقاجانی، علی باباچاهی، مظفر رویایی و یزدان سلحشور)|وێبگە=عیلمنێت|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
* «آب گل‌آلود شعر» («ئاوی لێڵی شیعر»؛ مێزگردێکی نێوان عەلی باباچاھی و محەممەد شەمسی لەنگەروودی دەربارەی دۆخی ئێستای شیعر، بەشی یەکەم)، ''شرق''، ژمارە ١٨٨٢، ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣، لاپەڕە ٩&lt;ref name=&quot;shargh1392&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:آب گل‌آلود شعر (میزگرد علی باباچاهی و محمد شمس لنگرودی)|trans-title=ئاوی لێڵی شیعر (مێزگردی نێوان عەلی باباچاھی و محەممەد شەمسی لەنگەروودی)|ناونیشان=http://www.sharghdaily.ir/1392/08/26/Files/PDF/13920826-1882-98-9.pdf|وێبگە=ڕۆژنامەی شەرق|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|پەڕە=٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131126055139/http://sharghdaily.ir:80/1392/08/26/Files/PDF/13920826-1882-98-9.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
* «پست‌مدرنیست بودن، اشتیاق سوزان من نیست!» («پۆستمۆدێرنیست بوون تامەزرۆییە بڵێسەدارەکەی من نییە!»؛ چاوپێکەوتنی {{Interlanguage link|عەلی عەبدوڵڵاھی|fa|علی عبداللهی}} لەگەڵ باباچاھی)، ''سینما و ادبیات''، ژمارە ٣٩، زستانی ٢٠١٣–٢٠١٤&lt;ref name=&quot;abdollahi1392&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|نووسەر=علی عبداللهی|script-title=fa:پست‌مدرنیست بودن، اشتیاق سوزان من نیست!؛ گفت‌وگو با علی باباچاهی (سینما و ادبیات، شمارهٔ ۳۹، زمستان ۱۳۹۲)|trans-title=پۆستمۆدێرنیست بوون تامەزرۆییە بڵێسەدارەکەی من نییە! چاوپێکەوتن لەگەڵ عەلی باباچاھی (سینەما و ئەدەبیات، ژمارە ٣٩، زستانی ٢٠١٣–٢٠١٤)|ناونیشان=https://elmnet.ir/doc/425707-41498|سەردێڕ=مقاله نشریه: پست مدرنیست بودن، اشتیاق سوزان من نیست! ؛ گفت و گو با علی باباچاهی|وێبگە=عیلمنێت|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

==== ئاژانسە ھەواڵییەکان، ماڵپەڕەکان و میدیاکانی دیکە ====
* «توجه شاعران امروز به ژرف‌ساختار روان‌شناسانه نوعی عرفان است» («گرنگیدانی شاعیرانی ئەمڕۆ بە ژێرخانی قووڵی دەروونی جۆرێکە لە عیرفان»)، [[ئاژانسی ھەواڵی مێھر]]، ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦&lt;ref name=&quot;mehr&quot; /&gt;
* «شاملو شعرهایی چاپ می‌کرد که دوست نداشت / هر لحظه این امکان وجود دارد که ما چپ کنیم!» («شاملوو شیعرێکی چاپ دەکرد کە حەزی لێ نەبوو / ھەموو ساتێک ئەگەری ئەوە ھەیە وەرگەڕێین!»؛ چاوپێکەوتنی شەھاب دارابیان لەگەڵ باباچاھی دەربارەی پەنجا ساڵ شاعیرییەکەی)، ئیبنا، ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨&lt;ref name=&quot;ibna1396&quot; /&gt;
* «نگاهم به فضای مجازی مثل مجلهٔ آدینه است / همچنان ایستاده‌ام» («ڕوانینم بۆ فەزای مەجازی وەک گۆڤاری ئادینەیە / ھێشتا ڕاوەستاوم»؛ چاوپێکەوتنێک بە بۆنەی حەفتا و حەوتەمین ساڵڕۆژی لەدایکبوونی)، ئیبنا، ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩&lt;ref name=&quot;ibna1398&quot; /&gt;
* «برخی با شعرهای &quot;رویایی&quot; میانه خوبی نداشتند» («ھەندێک کەس لەگەڵ شیعرەکانی &quot;ڕۆیایی&quot;دا ڕێک نەبوون»؛ چاوپێکەوتنی نیدا وەلیپوور لەگەڵ باباچاھی دەربارەی یەدوڵڵا ڕۆیایی)، ئیسنا، ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢&lt;ref name=&quot;isna1401&quot; /&gt;
* «روایت علی باباچاهی از مسیر شعر معاصر / جبر متفاوت‌نویسی» («گێڕانەوەی عەلی باباچاھی لە ڕێڕەوی شیعری ھاوچەرخ / ناچاریی جیاوازنووسین»؛ چاوپێکەوتنی شیرزاد بەستامی لەگەڵ باباچاھی، کە بەپێی ئیبنا لە ناوەڕاستی دەیەی ٢٠١٠دا لە پەراوێزی فیستیڤاڵێکی شیعردا لە [[خوڕەماوە]] کراوە و دوای کۆچی دوایی ئەو بڵاو کراوەتەوە)، ئیبنا، ٢٦ی شوباتی ٢٠٢٦&lt;ref name=&quot;ibna547535&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:روایت علی باباچاهی از مسیر شعر معاصر / جبر متفاوت‌نویسی|trans-title=گێڕانەوەی عەلی باباچاھی لە ڕێڕەوی شیعری ھاوچەرخ / ناچاریی جیاوازنووسین|ناونیشان=https://www.ibna.ir/news/547535|سەردێڕ=روایت علی باباچاهی از مسیر شعر معاصر/ جبر متفاوت‌نویسی|وێبگە=ئاژانسی ھەواڵی کتێبی ئێران (ئیبنا)|ڕێکەوت=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

==== چاوپێکەوتن و شیعرخوێندنەوە لە میدیا فارسیزمانەکانی دەرەوەی ئێراندا ====
* «عاشقیت اتهام است؟ می‌پذیرم» («ئەوینداریت تۆمەتە؟ قبووڵی دەکەم»؛ چاوپێکەوتنی موجتەبا پوورموحسین لەگەڵ باباچاھی دەربارەی ڕۆڵی ئەوین لە شیعردا)، ڕادیۆ زەمانە، ١٥ی شوباتی ٢٠٠٨&lt;ref name=&quot;zamaneh2008&quot; /&gt;
* شیعرخوێندنەوە بۆ ڕادیۆ زەمانە: دوای ڕێوڕەسمی بەخشینی یەکەمین خەڵاتی شیعری ئەحمەد شاملوو، باباچاھی دوو شیعری لە کۆمەڵە براوەکەی، ''این کشتی پراسرار''، بۆ ئەم ڕادیۆیە خوێندەوە (ڕاپۆرتی محەممەد تەنگستانی، ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦).&lt;ref name=&quot;zamaneh2016&quot; /&gt;
* «ای…» و دوو شیعری دیکە: سێ شیعر لە کۆمەڵە شیعرە ناڕەزایەتییەکەی ''جهان متوجه شد''، کە شاعیر خۆی بۆ گۆڤاری ئەدەبیی ''بانگ'' ھەڵیبژاردوون؛ ئەم گۆڤارە بەپێی ناساندنی خۆی گۆڤارێکی سەربەخۆیە کە لە دەرەوەی ئێران بە سەرپەرشتیی شەھریار مەندەنیپوور و حوسێن نووشئازەر دەردەچێت (٢٠ی نیسانی ٢٠٢٣).&lt;ref name=&quot;baang&quot; /&gt;

=== تۆمارە دەنگییەکان (شیعرخوێندنەوە) ===
* ''امضای یادگاری: گزیدهٔ اشعار علی باباچاهی'' («واژۆی یادگاری: ھەڵبژاردەی شیعرەکانی عەلی باباچاھی»، بە دەنگی شاعیر؛ ١٣٨٨ / ٢٠٠٩) – تەحقیقاتی نەزەری، [[ئەسفەھان]]&lt;ref name=&quot;nlai1846576&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:امضای یادگاری: گزیدهٔ اشعار علی باباچاهی / علی باباچاهی|trans-title=واژۆی یادگاری: ھەڵبژاردەی شیعرەکانی عەلی باباچاھی / عەلی باباچاھی (تۆماری کەتەلۆگ)|ناونیشان=http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/1846576|بڵاوکەرەوە=دامەزراوەی بەڵگەنامە و کتێبخانەی نیشتمانیی ئێران|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{بەستەری مردوو|url=http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/1846576 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;
* ''این‌طوری فکر می‌کند'' («ئاوا بیر دەکاتەوە»، بە دەنگی شاعیر؛ شیعرەکانی ''پیکاسو در آب‌های خلیج فارس''؛ ١٣٩١ / ٢٠١٢) – دامەزراوەی تۆڕی دەنگیی خۆشبەیان
* شیعرخوێندنەوەکەی لە شەوی حەوتەمی دە شەوەکەی گوێتەدا (١٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٧؛ تۆماری دەنگی، ٣:٣٥)، بڵاوکراوە لە ماڵپەڕی ئازادی&lt;ref name=&quot;azadi-babachahi-audio&quot; /&gt;

=== وەرگێڕانەکان ===
شیعرەکانی باباچاھی بۆ چەند زمانێک، لەوانە ئینگلیزی، ھۆڵەندی، کوردی و عەرەبی، وەرگێڕدراون.&lt;ref name=&quot;artebox&quot; /&gt;
* ''این هم یک شوخی بود'' (''This Too Was a Joke'' – «ئەمەش گاڵتەیەک بوو»، ھەڵبژاردەیەکی شیعریی دووزمانە بە وەرگێڕانی ئینگلیزیی سەعید سەعیدپوور؛ بە ئامادەکردنی ئەییووب سادقیانی؛ ١٣٩٠ / ٢٠١١؛ ساڵی تۆمارکراو لە کتێبخانەی نیشتمانی: ١٣٨٩ / ٢٠١٠) – ویستار&lt;ref name=&quot;artebox&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nlai1975258&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:این هم یک شوخی بود / علی باباچاهی|trans-title=ئەمەش گاڵتەیەک بوو / عەلی باباچاھی (تۆماری کەتەلۆگ)|ناونیشان=http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/1975258|بڵاوکەرەوە=دامەزراوەی بەڵگەنامە و کتێبخانەی نیشتمانیی ئێران|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{بەستەری مردوو|url=http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/1975258 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;
* ''از روزهای روشن'' («لە ڕۆژە ڕووناکەکانەوە»، ھەڵبژاردەیەکی شیعری بە وەرگێڕانی کوردیی بابەک سەحرانەوەرد){{ژێدەر پێویستە}}

== بەرھەمەکان دەربارەی باباچاھی ==
=== فیلمی دیکۆمێنتاری ===
* ''این قیافهٔ مشکوک'' («ئەم ڕووخسارە گوماناوییە»، ٢٠١١)، فیلمێکی دیکۆمێنتاریی نەوەد خولەکی بە دەرھێنانی {{Interlanguage link|وەحید عەلیزادە ڕەززازی|fa|وحید علیزاده رزازی}} دەربارەی شیعر و ژیانی باباچاھی، کە لە ھاوینی ٢٠١١دا وێنە گیراوە.&lt;ref name=&quot;bbc-obit&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;zamaneh2023&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;shargh&quot; /&gt; لەم فیلمەدا ئەم کەسانە دەربارەی ڕەھەندە شیعری و کەسییەکانی باباچاھی قسە دەکەن: ھووشەنگ چالەنگی، مەسعوود بەھنوود، محەممەد محەممەدعەلی، محەممەد قائید، مێدیا کاشیگەر، ئەحمەد پووری، فەتحوڵڵا بینیاز، فەڕخوندە حاجیزادە، بەھزاد خواجات، ڕەزا عامری، ئەردەشیر ڕوستەمی، عەلی عەبدوڵڵاھی، عەلیڕەزا موجابی و بابەک سەحرانەوەرد.&lt;ref name=&quot;shargh&quot; /&gt; فیلمەکە بۆ یەکەم جار لە ١٤ی ئازاری ٢٠١٢دا لەو ڕێوڕەسمی ڕێزلێنانەدا نمایش کرا کە گرووپی ئەدەبیی مایا لە ناوەندی کولتووریی خانەی مەشق لە تاران ڕێکی خستبوو.&lt;ref name=&quot;ibna2012&quot; /&gt;
* ''باور کنید این هم یک شوخی بود'' («باوەڕ بکەن، ئەمەش گاڵتەیەک بوو»، ٢٠١٤)، فیلمێکی دیکۆمێنتاری بە دەرھێنانی موحسین مووسەویی میرکەلایی.&lt;ref name=&quot;mahjoubi&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;tabnak&quot; /&gt; ئەم فیلمە لە ساڵی ١٣٩٦ (٢٠١٧)دا لەلایەن بڵاوکەرەوەی سەرزەمینی ئەھووڕاییەوە لە قوتوویەکدا بڵاو کرایەوە کە دیسکێکی DVD و کتێبێکی ٦٦ لاپەڕەیی بە ناونیشانی ''باور کنید: این هم یک شوخی بود!'' لەخۆ دەگرێت {{ISBN|9786006792477}}&lt;ref name=&quot;ik110132&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:دی‌وی‌دی مستند زندگی و آثار باباچاهی و کتاب «باور کنید: این هم یک شوخی بود!»|trans-title=DVDی فیلمی دیکۆمێنتاریی ژیان و بەرھەمی باباچاھی، لەگەڵ کتێبی «باوەڕ بکەن: ئەمەش گاڵتەیەک بوو!» (سەرزەمینی ئەھووڕایی، ١٣٩٦/٢٠١٧، ٦٦ لاپەڕە)|ناونیشان=https://www.iranketab.ir/book/110132-babachahi|سەردێڕ=دی وی دی مستند زندگی و آثار باباچاهی و کتاب باور کنید:این هم یک شوخی بود! (باقاب) اثر علی باباچاهی {{!}} ایران کتاب|وێبگە=ئێران کتێب|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nlai3969267&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:باورکنید: این هم یک شوخی بود / علی باباچاهی|trans-title=باوەڕ بکەن: ئەمەش گاڵتەیەک بوو / عەلی باباچاھی (تۆماری کەتەلۆگ)|ناونیشان=http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/3969267|بڵاوکەرەوە=دامەزراوەی بەڵگەنامە و کتێبخانەی نیشتمانیی ئێران|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{بەستەری مردوو|url=http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/3969267 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;

=== کتێبەکان ===
* ''کتاب درنگ'' («کتێبی وەستان و ڕامان»، دەفتەری یەکەم: شیعر و ژیانی عەلی باباچاھی؛ بە ئامادەکردنی محەممەد لووتیج) – تەحقیقاتی نەزەری، ئەسفەھان؛ بنکەدراوەی عیلمنێت ئەم کتێبە بە ناونیشانی «کتاب رنگ: ویژهٔ حیات ادبی علی باباچاهی» («کتێبی ڕەنگ: تایبەت بە ژیانی ئەدەبیی عەلی باباچاھی») و بە ساڵی ١٣٨٧ (٢٠٠٨) تۆمار دەکات.&lt;ref name=&quot;rang1387&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:کتاب رنگ: ویژهٔ حیات ادبی علی باباچاهی (به اهتمام محمد لوطیج، انتشارات تحقیقات نظری، ۱۳۸۷)|trans-title=کتێبی ڕەنگ: تایبەت بە ژیانی ئەدەبیی عەلی باباچاھی (ئامادەکردنی محەممەد لووتیج، تەحقیقاتی نەزەری، ١٣٨٧/٢٠٠٨)|ناونیشان=https://elmnet.ir/doc/30414066-41671|سەردێڕ=کتاب: کتاب رنگ: ویژه‌ی حیات ادبی علی‌بابا چاهی|وێبگە=عیلمنێت|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
* ''هفتاد گل زرد: علی باباچاهی در وضعیت دیگر'' («حەفتا گوڵی زەرد: عەلی باباچاھی لە دۆخێکی دیکەدا»، کۆکردنەوەی محەممەد لووتیج؛ چاپی یەکەم ١٣٩٣ / ٢٠١٤، ٢٤٠ لاپەڕە) – سەرزەمینی ئەھووڕایی {{ISBN|9786006792194}}؛ بەپێی ناساندنی کتێبەکە لە ماڵپەڕی ئێران کتێب، سێ دەیەی یەکەمی ڕێڕەوی شیعریی باباچاھی ناگرێتەوە، بەڵکوو تایبەتمەندییەکانی شیعرەکەی لە ''نم‌نم بارانم''ەوە دەخوێنێتەوە، و لە جیاتی ھەڵسەنگاندنی چۆنایەتیی شیعرەکان، ھەوڵ دەدات بە شیکردنەوەی پێکھاتەکانیان «کلیلەکانی خوێندنەوەی شیعرەکان» بخاتە بەردەستی خوێنەر.&lt;ref name=&quot;ik9093&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:هفتاد گل زرد|trans-title=حەفتا گوڵی زەرد (سەرزەمینی ئەھووڕایی، ١٣٩٣/٢٠١٤، ٢٤٠ لاپەڕە)|ناونیشان=https://www.iranketab.ir/book/9093-seventy-yellow-flowers|سەردێڕ=کتاب هفتاد گل زرد اثر علی باباچاهی {{!}} ایران کتاب|وێبگە=ئێران کتێب|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;haftad1393&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:هفتاد گل زرد: علی باباچاهی در وضعیت دیگر (گردآورنده: محمد لوطیج، انتشارات سرزمین اهورایی، ۱۳۹۳)|trans-title=حەفتا گوڵی زەرد: عەلی باباچاھی لە دۆخێکی دیکەدا (کۆکردنەوەی محەممەد لووتیج، سەرزەمینی ئەھووڕایی، ١٣٩٣/٢٠١٤)|ناونیشان=https://elmnet.ir/doc/30635607-12312|سەردێڕ=کتاب: هفتاد گل زرد: علی باباچاهی در وضعیت دیگر|وێبگە=عیلمنێت|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
* فەڕوخ لەتیفنەژاد، ''نحوهٔ تشکیل و دریافت متن در اشعار معاصر (نیما، سپهری و باباچاهی)'' («چۆنیەتیی پێکھاتن و وەرگرتنی دەق لە شیعری ھاوچەرخدا: نیما، سپێھری و باباچاھی»)، سوخەن، ١٣٩٦ / ٢٠١٧.&lt;ref name=&quot;latifbook1396&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|نووسەر=فرخ لطیف‌نژاد|script-title=fa:نحوهٔ تشکیل و دریافت متن در اشعار معاصر (نیما، سپهری و باباچاهی) (کتاب، انتشارات سخن، ۱۳۹۶)|trans-title=پێکھاتن و وەرگرتنی دەق لە شیعری ھاوچەرخدا: نیما، سپێھری و باباچاھی (کتێب، سوخەن، ١٣٩٦/٢٠١٧)|ناونیشان=https://elmnet.ir/doc/31392088-21231|سەردێڕ=کتاب: نحوه تشکیل و دریافت متن در اشعار معاصر (نیما، سپهری و باباچاهی)|وێبگە=عیلمنێت|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
* نەسرین موزەففەری و مەرزییە نەورووزی، ''رام و نارام: آتشی – باباچاهی'' («ڕام و ناڕام: ئاتەشی – باباچاھی»)، شەلاک، ١٣٩٧ / ٢٠١٨.&lt;ref name=&quot;ramnaram1397&quot; /&gt;
* ئیبراھیم موحیببی، ''به سمت چهره‌های مختلفی: تحلیل سبکی اشعار علی باباچاهی و عباس صفاری بر اساس نظریهٔ شناختی'' («بەرەو ڕووخسارە جیاوازەکان: شیکردنەوەی شێوازیی شیعرەکانی عەلی باباچاھی و عەبباس سەففاری بەپێی تیۆریی مەعریفی»)، پاتیزە، ١٤٠٠ / ٢٠٢١.&lt;ref name=&quot;mohebbibook1400&quot; /&gt;
* فەیز شەریفی، ''علی باباچاهی'' («عەلی باباچاھی»)، بە دەستکاریی لەیلا سەبووریزادە، حیسی ھەفتەم، ١٤٠٠ / ٢٠٢١.&lt;ref name=&quot;sharifi1400&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|نووسەر=فیض شریفی|script-title=fa:علی باباچاهی (کتاب، ویراستار: لیلا صبوری‌زاده، انتشارات حس هفتم، ۱۴۰۰)|trans-title=عەلی باباچاھی (کتێب، دەستکاریی لەیلا سەبووریزادە، حیسی ھەفتەم، ١٤٠٠/٢٠٢١)|ناونیشان=https://elmnet.ir/doc/32118029-81722|سەردێڕ=کتاب: علی باباچاهی|وێبگە=عیلمنێت|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
* حوسێن باقری، ''برخورد منقار پرنده به لالهٔ گوش: شالوده‌شکنی در اشعار علی باباچاهی'' («بەرکەوتنی دەنووکی باڵندە بە نەرمەی گوێ: ھەڵوەشاندنەوە لە شیعرەکانی عەلی باباچاھیدا»، دە کۆمەڵە کە لە دەیەی ٢٠١٠دا بڵاو بوونەتەوە)، پاتیزە، ١٤٠٢ / ٢٠٢٣.&lt;ref name=&quot;bagheribook1402&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nlai9348106&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:برخورد منقار پرنده به لالهٔ گوش / حسین باقری|trans-title=بەرکەوتنی دەنووکی باڵندە بە نەرمەی گوێ / حوسێن باقری (تۆماری کەتەلۆگ)|ناونیشان=http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/9348106|بڵاوکەرەوە=دامەزراوەی بەڵگەنامە و کتێبخانەی نیشتمانیی ئێران|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{بەستەری مردوو|url=http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/9348106 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;
* عەبدوڵڵا سولەیمانی (ئامادەکار)، ''علی باباچاهی'' («عەلی باباچاھی»)، ئەفراز، ١٤٠٢ / ٢٠٢٣.&lt;ref name=&quot;soleimani1402&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:علی باباچاهی (کتاب، به اهتمام عبدالله سلیمانی، انتشارات افراز، ۱۴۰۲)|trans-title=عەلی باباچاھی (کتێب، ئامادەکردنی عەبدوڵڵا سولەیمانی، ئەفراز، ١٤٠٢/٢٠٢٣)|ناونیشان=https://elmnet.ir/doc/32249070-41131|سەردێڕ=کتاب: علی باباچاهی|وێبگە=عیلمنێت|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
* جاوید تەکاوەران، ''گسست‌ها و پیوست‌های روایی در اشعار علی باباچاهی (از نم‌نم بارانم تا آئورا و دیگران من)'' («پچڕان و پێکەوەبەستنە گێڕانەوەییەکان لە شیعرەکانی عەلی باباچاھیدا: لە ''نم‌نم بارانم''ەوە ھەتا ''آئورا و دیگران من''»)، خەرەدی جاوید، ١٤٠٣ / ٢٠٢٤.&lt;ref name=&quot;takavaran1403&quot; /&gt;

=== وتارە توێژینەوەییەکان ===
* محەممەدجەلیل بەھادوری و حەسەن زولفەقاری، «بررسی توالی زمان در شعر از منظر پساساختارگرایی (با نگاهی به شعر علی باباچاهی)» («لێکۆڵینەوەی زنجیرەی کات لە شیعردا لە ڕوانگەی پاشپێکھاتەگەرایییەوە، بە ئاوڕدانەوەیەک لە شیعری عەلی باباچاھی»)، ''زیبایی‌شناسی ادبی''، ژمارە ١٣، پاییزی ٢٠١٢.&lt;ref name=&quot;bahadori1391&quot; /&gt;
* ئیبراھیم موحیببی، مەزاھیر نیکخواھ و محەممەد حەکیم ئازەر، «خوانش دو شعر از علی باباچاهی بر اساس نظریهٔ طرح‌واره در سبک‌شناسی شناختی» («خوێندنەوەی دوو شیعری عەلی باباچاھی بەپێی تیۆریی شێما لە شێوازناسیی مەعریفیدا»)، ''شعرپژوهی (بوستان ادب)''، ژمارە ٣، پاییزی ٢٠١٩.&lt;ref name=&quot;mohebbi1398&quot; /&gt;
* محەممەدئەمین ئیحسانیی ئەستەھباناتی و محەممەدڕەزا سەرفی، «باباچاهی و مؤلفه‌های زبانی شعر پست مدرن» («باباچاھی و پێکھاتە زمانییەکانی شیعری پۆستمۆدێرن»)، ''مطالعات بلاغی''، بەرگی ١٢، ژمارە ٢٣، بەھاری ٢٠٢١.&lt;ref name=&quot;ehsani1400&quot; /&gt;
* بەھزاد خواجات، «بررسی تطبیقی یک شعر از علی باباچاهی و شمس لنگرودی بر اساس نظریهٔ ریزوماتیک ژیل دلوز» («لێکۆڵینەوەی بەراوردکاریی شیعرێکی عەلی باباچاھی و شیعرێکی شەمسی لەنگەروودی بەپێی تیۆریی ڕیزۆمیی ژیل دۆلۆز»)، ''قند پارسی''، بەرگی ٤، ژمارە ١٣، زستانی ٢٠٢١–٢٠٢٢.&lt;ref name=&quot;khajat1400&quot; /&gt;
* عەلی محەممەدی و تاھیرە قاسمی، «بررسی &quot;عنوان&quot; در سروده‌های علی باباچاهی از رئالیسم تا پست مدرنیسم» («لێکۆڵینەوەی &quot;ناونیشان&quot; لە شیعرەکانی عەلی باباچاھیدا لە ڕیالیزمەوە ھەتا پۆستمۆدێرنیزم»)، ''دهخدا''، بەرگی ١٤، ژمارە ٥١، بەھاری ٢٠٢٢.&lt;ref name=&quot;mohammadi1401&quot; /&gt;
* مێھران عالیوەند، کازم دیزفوولیان و قودرەتوڵڵا تاھیری، «تحلیل منظرهٔ غروب در شعر &quot;پسینگاهی ۲&quot; از علی باباچاهی با توجه به نظریهٔ ساختار افق میشل کولو» («شیکردنەوەی دیمەنی ئاوابوون لە شیعری &quot;پاسینگاھی ٢&quot;ی عەلی باباچاھیدا بەپێی تیۆریی پێکھاتەی ئاسۆی میشێل کۆلۆ»)، ''ادبیات پارسی معاصر''، بەرگی ١٢، ژمارە ١، بەھار و ھاوینی ٢٠٢٢.&lt;ref name=&quot;alivand1401&quot; /&gt;
* زەکییە محەممەدلوو، بەرات محەممەدی و سەیفەدین ئاببەرین، «بررسی و نقد و تحلیل گونه‌های هنجارگریزی معنایی در شعر علی باباچاهی» («لێکۆڵینەوە، ڕەخنە و شیکردنەوەی جۆرەکانی لادانی واتایی لە شیعری عەلی باباچاھیدا»)، ''زیبایی‌شناسی ادبی''، بەرگی ١٣، ژمارە ٥٢، ھاوینی ٢٠٢٢.&lt;ref name=&quot;mohammadlou1401&quot; /&gt;
* ڕوناک جەوھەرزادە، شاھڕوخ حیکمەت و مەجید عەزیزی، «تحلیل زیبایی‌شناختی نمودهای پست‌مدرنیستی در دو مجموعهٔ &quot;نم‌نم بارانم&quot; و &quot;عقل عذابم می‌دهد&quot; از علی باباچاهی» («شیکردنەوەی جوانیناسانەی دەرکەوتە پۆستمۆدێرنیستییەکان لە دوو کۆمەڵەی &quot;من نمەبارانم&quot; و &quot;عەقڵ ئازارم دەدات&quot;ی عەلی باباچاھیدا»)، ''زیبایی‌شناسی ادبی''، بەرگی ١٣، ژمارە ٥٣، پاییزی ٢٠٢٢.&lt;ref name=&quot;joharzadeh1401&quot; /&gt;
* مەحبووبە شیرگەردوون، «بررسی جلوه‌های زیبایی‌شناسی در اشعار علی باباچاهی (مورد مطالعه: هفت مجموعهٔ شعری)» («لێکۆڵینەوەی دەرکەوتە جوانیناسییەکان لە شیعرەکانی عەلی باباچاھیدا: حەوت کۆمەڵە شیعر وەک نموونە»)، ''زیبایی‌شناسی ادبی''، بەرگی ١٣، ژمارە ٥٣، پاییزی ٢٠٢٢.&lt;ref name=&quot;shirgardoon1401&quot; /&gt;
* فەڕوخ لەتیفنەژادی ڕوودسەری، «تأثیر جهان اشاری در تشخیص جهان معرفتی شعر &quot;دوری و...&quot; اثر باباچاهی بر پایهٔ نظریهٔ بوطیقای شناختی جهان‌های متن پل ورث» («کاریگەریی جیھانی ئاماژەیی لە دیاریکردنی جیھانی مەعریفیی شیعری &quot;دووری و...&quot;ی باباچاھیدا بەپێی تیۆریی شیعرناسیی مەعریفیی جیھانەکانی دەقی پۆڵ وێرس»)، ''نقد و نظریهٔ ادبی''، بەرگی ٧، ژمارە ٢، پاییز و زستانی ٢٠٢٢–٢٠٢٣.&lt;ref name=&quot;latifnejad1401&quot; /&gt;
* ئاسیە حوسێنعەلیزادە، ھانیە سەدری مەجد و شاھبەڕگ فەڕەحبەخشی ئەسفەھان، «نقد فرمالیستی اشعار کیومرث منشی‌زاده و علی باباچاهی بر مبنای الگوی جفری لیچ» («ڕەخنەی فۆرمالیستیی شیعرەکانی کیوومەرس مونشیزادە و عەلی باباچاھی بەپێی مۆدێلی جێفری لیچ»)، ''گنجینهٔ زبان و ادبیات فارسی''، بەرگی ٢، ژمارە ١، بەھاری ٢٠٢٤.&lt;ref name=&quot;hosseinalizadeh1403&quot; /&gt;
* لەیلا ئەمینی، شاھین ئۆجاق عەلیزادە و سەیدە مەندانا ھاشمیی ئەسفەھانی، «چندصدایی در اشعار علی باباچاهی و رضا براهنی در تطبیق با تشبیه در هنرهای تجسمی معاصر» («فرەدەنگی لە شیعرەکانی عەلی باباچاھی و ڕەزا بەراھەنیدا بە بەراورد لەگەڵ لێکچوواندن لە ھونەرە شێوەکارییە ھاوچەرخەکاندا»)، ''مطالعات هنر اسلامی''، بەرگی ٢١، ژمارە ٥٤، ھاوینی ٢٠٢٤.&lt;ref name=&quot;amini1403a&quot; /&gt;
* لەیلا ئەمینی، شاھین ئۆجاق عەلیزادە و سەیدە مەندانا ھاشمی، «بررسی شعر افشانشی در دهه هفتاد با تکیه بر اشعار علی باباچاهی» («لێکۆڵینەوەی شیعری پەرتکەرەوە لە دەیەی ١٩٩٠دا بە پشتبەستن بە شیعرەکانی عەلی باباچاھی»)، ''سبک‌شناسی نظم و نثر فارسی''، بەرگی ١٧، ژمارە ١٠٦، شوبات–ئازاری ٢٠٢٥.&lt;ref name=&quot;amini1403b&quot; /&gt;
* ئەمیر سەلاجەقە، مەنسوور نیکپەناھ و مستەفا ساڵاری، «بررسی شگردهای هنجارگریزی نحوی پسانیمایی در شعر شاعران شاخص دهه هفتاد» («لێکۆڵینەوەی تەکنیکەکانی لادانی ڕستەسازیی پاشنیمایی لە شیعری شاعیرە دیارەکانی دەیەی ١٩٩٠دا»)، ''سبک‌شناسی نظم و نثر فارسی''، بەرگی ١٨، ژمارە ١١٣، ئەیلوول–تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥.&lt;ref name=&quot;salajegheh1404&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|زمان=fa|نووسەر=امیر سلاجقه، منصور نیک‌پناه و مصطفی سالاری|script-title=fa:بررسی شگردهای هنجارگریزی نحوی پسانیمایی در شعر شاعران شاخص دهه هفتاد|trans-title=تەکنیکەکانی لادانی ڕستەسازیی پاشنیمایی لە شیعری شاعیرە دیارەکانی دەیەی ١٩٩٠دا|journal=سبک‌شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)|بەرگ=١٨|issue=113|ڕێکەوت=ئەیلوول–تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://elmnet.ir/doc/2980038-42971|سەردێڕ=مقاله نشریه: بررسی شگردهای هنجارگریزی نحوی پسانیمایی در شعر شاعران شاخص دهه هفتاد|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

=== ھەڵسەنگاندن لە گۆڤارە ئەدەبییەکاندا ===
* نەرگس باقری، «&quot;شعر امروز، زن امروز&quot; در یک نگاه» («&quot;شیعری ئەمڕۆ، ژنی ئەمڕۆ&quot; بە یەک نیگا»)، ''کتاب ماه ادبیات''، ژمارە ٢١ (ژمارەی زنجیرەیی ١٣٥)، کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨ – کانوونی دووەمی ٢٠٠٩.&lt;ref name=&quot;bagheri1387&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|زمان=fa|نووسەر=نرگس باقری|script-title=fa:«شعر امروز، زن امروز» در یک نگاه (بررسی کتاب «شعر امروز، زن امروز» علی باباچاهی)|trans-title=«شیعری ئەمڕۆ، ژنی ئەمڕۆ» بە یەک نیگا (ھەڵسەنگاندنی کتێبەکەی عەلی باباچاھی)|journal=کتاب ماه ادبیات|issue=21 (135)|ڕێکەوت=٢٠٠٨–٢٠٠٩|ناونیشان=https://elmnet.ir/doc/727732-11261|سەردێڕ=مقاله نشریه: « شعر امروز ، زن امروز » در یک نگاه ( بررسی کتاب « شعر امروز ، زن امروز » علی باباچاهی|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
* سیمین بێھبەھانی، «نگاهی به چند شعر باباچاهی» («ڕوانینێک بۆ چەند شیعرێکی باباچاھی»)، ''چامه''، ژمارە ٢٣، نیسان–حوزەیرانی ٢٠٢٢.&lt;ref name=&quot;behbahani1401&quot; /&gt;
* عەبدولعەلی دەستغەیب، «پست‌مدرنیسم در شعرهای باباچاهی» («پۆستمۆدێرنیزم لە شیعرەکانی باباچاھیدا»)، ''جهان کتاب''، ساڵی ١٥، ژمارە ٣–٤ (ژمارەی زنجیرەیی ٢٥٤)، ئایار–تەممووزی ٢٠١٠.&lt;ref name=&quot;dastgheib1389&quot; /&gt;
* عەبدولعەلی دەستغەیب، «تازگی‌های شعر باباچاهی این‌جایی‌تر است» («نوێکارییەکانی شیعری باباچاھی زیاتر ھی ئێرەن»)، ''چامه''، ژمارە ٢٣، نیسان–حوزەیرانی ٢٠٢٢.&lt;ref name=&quot;dastgheib1401&quot; /&gt;

=== وتاری کۆنفرانسەکان ===
* قەھرەمان شیری، «شعر گفتار و شعر پسانیمایی» («شیعری ئاخاوتن و شیعری پاشنیمایی»)، کۆنفرانسی نیشتمانیی «ئەفسانە»، ١٣٨٩ / ٢٠١٠.&lt;ref name=&quot;shiri1389&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|نووسەر=قهرمان شیری|script-title=fa:شعر گفتار و شعر پسانیمایی (مقالهٔ همایش کشوری افسانه، ۱۳۸۹)|trans-title=شیعری ئاخاوتن و شیعری پاشنیمایی (وتار، کۆنفرانسی نیشتمانیی ئەفسانە، ١٣٨٩/٢٠١٠)|ناونیشان=https://elmnet.ir/doc/20327453-10482|سەردێڕ=مقاله کنفرانس: شعر گفتار و شعر پسانیمایی|وێبگە=عیلمنێت|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
* جەلیل شاکری و سومەییە محەممەدینەسەب، «برجسته‌سازی‌های زبانی در شعر علی باباچاهی بر مبنای الگوی زبان‌شناختی جفری لیچ» («پێشخستنە زمانییەکان لە شیعری عەلی باباچاھیدا بەپێی مۆدێلی زمانناسیی جێفری لیچ»)، کۆنفرانسی توێژینەوەکانی زمان و ئەدەبی فارسی، ١٣٩٤ / ٢٠١٥.&lt;ref name=&quot;shakeri1394&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|نووسەر=جلیل شاکری و سمیه محمدی‌نسب|script-title=fa:برجسته‌سازی‌های زبانی در شعر علی باباچاهی بر مبنای الگوی زبان‌شناختی جفری لیچ (مقالهٔ همایش پژوهش‌های زبان و ادبیات فارسی، ۱۳۹۴)|trans-title=پێشخستنی زمانی لە شیعری عەلی باباچاھیدا بەپێی مۆدێلی جێفری لیچ (وتاری کۆنفرانس، ١٣٩٤/٢٠١٥)|ناونیشان=https://elmnet.ir/doc/20794504-91751|سەردێڕ=مقاله کنفرانس: برجسته سازی های زبانی در شعر علی باباچاهی بر مبنای الگوی زبان شناختی جفری لیچ|وێبگە=عیلمنێت|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
* نەسرین موزەففەری و مەرزییە نەورووزی، «جایگاه عشق در اشعار منوچهر آتشی و علی باباچاهی» («پێگەی ئەوین لە شیعرەکانی مەنووچێھر ئاتەشی و عەلی باباچاھیدا»)، کۆنفرانسی نێودەوڵەتیی زمان و ئەدەبیات، ١٣٩٥ / ٢٠١٦.&lt;ref name=&quot;mozaffari1395&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|نووسەر=نسرین مظفری و مرضیه نوروزی|script-title=fa:جایگاه عشق در اشعار منوچهر آتشی و علی باباچاهی (مقالهٔ کنگرهٔ بین‌المللی زبان و ادبیات، ۱۳۹۵)|trans-title=پێگەی ئەوین لە شیعرەکانی مەنووچێھر ئاتەشی و عەلی باباچاھیدا (وتاری کۆنفرانس، ١٣٩٥/٢٠١٦)|ناونیشان=https://elmnet.ir/doc/20611155-8163|سەردێڕ=مقاله کنفرانس: جایگاه عشق در اشعار منوچهر آتشی وعلی باباچاهی|وێبگە=عیلمنێت|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
* نەسرین موزەففەری و مەرزییە نەورووزی، «علی باباچاهی و تأملات مرگ‌اندیشانهٔ وی» («عەلی باباچاھی و ڕامانەکانی دەربارەی مەرگ»)، چوارەمین کۆنفرانسی نێودەوڵەتیی کولتوور و بیری ئایینی، ١٣٩٧ / ٢٠١٨.&lt;ref name=&quot;mozaffari1397a&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|نووسەر=نسرین مظفری و مرضیه نوروزی|script-title=fa:علی باباچاهی و تأملات مرگ‌اندیشانهٔ وی (مقالهٔ چهارمین کنگرهٔ بین‌المللی فرهنگ و اندیشهٔ دینی، ۱۳۹۷)|trans-title=عەلی باباچاھی و ڕامانەکانی دەربارەی مەرگ (وتاری کۆنفرانس، ١٣٩٧/٢٠١٨)|ناونیشان=https://elmnet.ir/doc/20839205-12211|سەردێڕ=مقاله کنفرانس: علی باباچاهی و تاملات مرگ اندیشانه ی وی|وێبگە=عیلمنێت|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
* نەسرین موزەففەری و مەرزییە نەورووزی، «بررسی جامعه‌شناختی هنری در اشعار علی باباچاهی» («لێکۆڵینەوەی کۆمەڵناسیی ھونەری لە شیعرەکانی عەلی باباچاھیدا»)، کۆنفرانسی مرۆڤناسیی بایۆلۆجی و زانستە مرۆییەکان، ١٣٩٧ / ٢٠١٨.&lt;ref name=&quot;mozaffari1397b&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|نووسەر=نسرین مظفری و مرضیه نوروزی|script-title=fa:بررسی جامعه‌شناختی هنری در اشعار علی باباچاهی (مقالهٔ کنگرهٔ انسان‌شناسی زیستی و علوم انسانی، ۱۳۹۷)|trans-title=لێکۆڵینەوەی کۆمەڵناسیی ھونەری لە شیعرەکانی عەلی باباچاھیدا (وتاری کۆنفرانس، ١٣٩٧/٢٠١٨)|ناونیشان=https://elmnet.ir/doc/20962981-52902|سەردێڕ=مقاله کنفرانس: بررسی جامعه شناختی هنری در اشعار علی باباچاهی|وێبگە=عیلمنێت|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
* زیبا قەڵاوەندی و جاوید تەکاوەران، «انواع گسست روایت در اشعار علی باباچاهی» («جۆرەکانی پچڕانی گێڕانەوە لە شیعرەکانی عەلی باباچاھیدا»)، یەکەمین کۆنفرانسی نیشتمانیی توێژینەوە ئەدەبییەکان بە ڕێبازی بەراوردکاری، ١٣٩٧ / ٢٠١٨.&lt;ref name=&quot;ghalavandi1397a&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|نووسەر=زیبا قلاوندی و جاوید تکاوران|script-title=fa:انواع گسست روایت در اشعار علی باباچاهی (مقالهٔ نخستین همایش ملی تحقیقات ادبی با رویکرد مطالعات تطبیقی، ۱۳۹۷)|trans-title=جۆرەکانی پچڕانی گێڕانەوە لە شیعرەکانی عەلی باباچاھیدا (وتاری کۆنفرانس، ١٣٩٧/٢٠١٨)|ناونیشان=https://elmnet.ir/doc/21006832-91961|سەردێڕ=مقاله کنفرانس: انواع گسست روایت در اشعار علی باباچاهی|وێبگە=عیلمنێت|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
* زیبا قەڵاوەندی و جاوید تەکاوەران، «گسست‌ها و پیوست‌های روایی در اشعار علی باباچاهی (از نم‌نم بارانم تا آئورا و دیگران من)» («پچڕان و پێکەوەبەستنە گێڕانەوەییەکان لە شیعرەکانی عەلی باباچاھیدا: لە &quot;من نمەبارانم&quot;ەوە ھەتا &quot;ئائۆرا و ئەوانی دیکەی من&quot;»)، دووەمین کۆنفرانسی نێودەوڵەتیی زمان و ئەدەبی فارسی، ١٣٩٧ / ٢٠١٨.&lt;ref name=&quot;ghalavandi1397b&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|نووسەر=زیبا قلاوندی و جاوید تکاوران|script-title=fa:گسست‌ها و پیوست‌های روایی در اشعار علی باباچاهی (از نم‌نم بارانم تا آئورا و دیگران من) (مقالهٔ دومین همایش بین‌المللی زبان و ادبیات فارسی، ۱۳۹۷)|trans-title=پچڕان و پێکەوەبەستنە گێڕانەوەییەکان لە شیعرەکانی عەلی باباچاھیدا (وتاری کۆنفرانس، ١٣٩٧/٢٠١٨)|ناونیشان=https://elmnet.ir/doc/20986416-71091|سەردێڕ=مقاله کنفرانس: گسست ها و پیوست های روایی در اشعار علی باباچاهی (از نم نم بارانم تا آئورا و دیگران من)|وێبگە=عیلمنێت|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
* فاتیمە سادقیی نەقدعەلیی عولیا و فاتیمە ڕوستەمپوور، «استعاره‌گریزی در شعر علی باباچاهی» («خۆدزینەوە لە خوازە لە شیعری عەلی باباچاھیدا»)، سێزدەھەمین کۆڕی نێودەوڵەتیی کۆمەڵەی پەرەپێدانی زمان و ئەدەبی فارسی، ١٣٩٧ / ٢٠١٨.&lt;ref name=&quot;sadeghi1397&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|نووسەر=فاطمه صادقی نقدعلی علیا و فاطمه رستم‌پور|script-title=fa:استعاره‌گریزی در شعر علی باباچاهی (مقالهٔ سیزدهمین گردهمایی بین‌المللی انجمن ترویج زبان و ادب فارسی، ۱۳۹۷)|trans-title=خۆدزینەوە لە خوازە لە شیعری عەلی باباچاھیدا (وتاری کۆنفرانس، ١٣٩٧/٢٠١٨)|ناونیشان=https://elmnet.ir/doc/21091742-42281|سەردێڕ=مقاله کنفرانس: استعاره‌گریزی در شعر علی باباچاهی|وێبگە=عیلمنێت|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

=== نامە زانکۆییەکان ===
* سارا خەزائی، «برجسته‌سازی در اشعار علی باباچاهی» («پێشخستن لە شیعرەکانی عەلی باباچاھیدا»)، نامەی ماستەر، زانکۆی ئەراک، ١٣٨٩ / ٢٠١٠.&lt;ref name=&quot;khazaei1389&quot; /&gt;
* تاھیرە بەززی، «سیمای معشوق در اشعار علی باباچاهی» («وێنەی یار لە شیعرەکانی عەلی باباچاھیدا»)، نامەی ماستەر، زانکۆی زابوڵ، ١٣٩٢ / ٢٠١٣.&lt;ref name=&quot;bazzi1392&quot; /&gt;
* تاھیرە ھاشمی، «تقابل‌های دوگانه در اشعار علی باباچاهی» («دوانە دژەکان لە شیعرەکانی عەلی باباچاھیدا»)، نامەی ماستەر، زانکۆی زابوڵ، ١٣٩٣ / ٢٠١٤.&lt;ref name=&quot;hashemi1393&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nlai4085141&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:بررسی تقابل‌های دوگانه در اشعار علی باباچاهی / طاهره هاشمی|trans-title=لێکۆڵینەوەی دوانە دژەکان لە شیعرەکانی عەلی باباچاھیدا / تاھیرە ھاشمی (تۆماری کەتەلۆگ)|ناونیشان=http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/4085141|بڵاوکەرەوە=دامەزراوەی بەڵگەنامە و کتێبخانەی نیشتمانیی ئێران|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{بەستەری مردوو|url=http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/4085141 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;
* مەحموود پالاش، «بررسی عناصر اقلیمی و بومی‌گرایی در شعر علی باباچاهی» («لێکۆڵینەوەی توخمە ناوچەییەکان و ناوچەگەرایی لە شیعری عەلی باباچاھیدا»)، نامەی ماستەر، زانکۆی زابوڵ، ١٣٩٣ / ٢٠١٤.&lt;ref name=&quot;palash1393&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nlai3897575&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:بررسی عناصر اقلیمی و بومی‌گرایی در شعر علی باباچاهی / محمود پالاش|trans-title=لێکۆڵینەوەی توخمە ناوچەییەکان و ناوچەگەرایی لە شیعری عەلی باباچاھیدا / مەحموود پالاش (تۆماری کەتەلۆگ)|ناونیشان=http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/3897575|بڵاوکەرەوە=دامەزراوەی بەڵگەنامە و کتێبخانەی نیشتمانیی ئێران|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{بەستەری مردوو|url=http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/3897575 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;
* سومەییە محەممەدینەسەب، «بررسی و تبیین مؤلفه‌های شعر پست‌مدرنیستی در اشعار رضا براهنی، علی باباچاهی و یدالله رویایی» («لێکۆڵینەوە و ڕوونکردنەوەی پێکھاتەکانی شیعری پۆستمۆدێرنیستی لە شیعرەکانی ڕەزا بەراھەنی، عەلی باباچاھی و یەدوڵڵا ڕۆیاییدا»)، نامەی ماستەر، زانکۆی وەلیعەسری ڕەفسەنجان، ١٣٩٣ / ٢٠١٤.&lt;ref name=&quot;mohammadinasab1393&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|نووسەر=سمیه محمدی‌نسب|script-title=fa:بررسی و تبیین مؤلفه‌های شعر پست‌مدرنیستی در اشعار رضا براهنی، علی باباچاهی و یدالله رویایی (پایان‌نامهٔ کارشناسی ارشد، دانشگاه ولی‌عصر رفسنجان، ۱۳۹۳)|trans-title=پێکھاتەکانی شیعری پۆستمۆدێرنیستی لە شیعرەکانی ڕەزا بەراھەنی، عەلی باباچاھی و یەدوڵڵا ڕۆیاییدا (نامەی ماستەر، زانکۆی وەلیعەسری ڕەفسەنجان، ١٣٩٣/٢٠١٤)|ناونیشان=https://elmnet.ir/doc/10864669-27189|سەردێڕ=پایان‌نامه: بررسی و تبیین مولفه‌های شعر پست مدرنیستی در اشعار رضا براهنی، علی باباچاهی و یدالله رویایی|وێبگە=عیلمنێت|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
* ئەمیر مەھدەویی ھەفشەجانی، «بررسی تحلیلی مناسبات فرم و معنا در شعر دهه هفتاد ایران (با بررسی اشعار و دیدگاه‌های رضا براهنی، علی باباچاهی، حافظ موسوی، شمس آقاجانی، مهرداد فلاح، علی عبدالرضایی، محمد آزرم و گراناز موسوی)» («لێکۆڵینەوەی شیکاریی پەیوەندییەکانی فۆرم و مانا لە شیعری دەیەی ١٩٩٠ی ئێراندا، بە لێکۆڵینەوەی شیعر و بۆچوونەکانی ڕەزا بەراھەنی، عەلی باباچاھی، حافز مووسەوی، شەمس ئاقاجانی، مێھرداد فەللاح، عەلی عەبدولڕەزایی، محەممەد ئازەرم و گەراناز مووسەوی»)، نامەی ماستەر، [[زانکۆی ئازادی ئیسلامی]]، لقی ناوەندی تاران، ١٣٩٣ / ٢٠١٤.&lt;ref name=&quot;mahdavi1393&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|نووسەر=امیر مهدوی هفشجانی|script-title=fa:بررسی تحلیلی مناسبات فرم و معنا در شعر دهه هفتاد ایران (پایان‌نامهٔ کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، ۱۳۹۳)|trans-title=لێکۆڵینەوەی شیکاریی پەیوەندییەکانی فۆرم و مانا لە شیعری دەیەی ١٩٩٠ی ئێراندا (نامەی ماستەر، زانکۆی ئازادی ئیسلامی، لقی ناوەندی تاران، ١٣٩٣/٢٠١٤)|ناونیشان=https://elmnet.ir/doc/10847280-61032|سەردێڕ=پایان‌نامه: بررسی تحلیلی مناسبات فرم و معنا در شعر دهه هفتاد ایران - (با بررسی اشعار و دیدگاه های رضا براهنی، علی باباچاهی، حافظ موسوی، شمس آقاجانی، مهرداد فلاح، علی عبدالرضایی، محمد آزرم و گراناز موسوی)|وێبگە=عیلمنێت|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nlai3965008&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:بررسی تحلیلی مناسبات فرم و معنا در شعر دهه هفتاد ایران / امیر مهدوی هفشجانی|trans-title=لێکۆڵینەوەی شیکاریی پەیوەندییەکانی فۆرم و مانا لە شیعری دەیەی ١٩٩٠ی ئێراندا / ئەمیر مەھدەویی ھەفشەجانی (تۆماری کەتەلۆگ)|ناونیشان=http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/3965008|بڵاوکەرەوە=دامەزراوەی بەڵگەنامە و کتێبخانەی نیشتمانیی ئێران|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{بەستەری مردوو|url=http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/3965008 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;
* عەبدولڕەسووڵ تورابی، «کاربرد طنز و گونه‌های آن در اشعار علی باباچاهی» («بەکارھێنانی گاڵتەوگەپ و جۆرەکانی لە شیعرەکانی عەلی باباچاھیدا»)، نامەی ماستەر، زانکۆی پەیامی نوور، پارێزگای فارس، ١٣٩٤ / ٢٠١٥.&lt;ref name=&quot;torabi1394&quot; /&gt;
* فەڕوخ لەتیفنەژادی ڕوودسەری، «متنیّت در شعر معاصر با تکیه بر اشعار نیما، سپهری، باباچاهی» («دەقبوون لە شیعری ھاوچەرخدا بە پشتبەستن بە شیعرەکانی نیما، سپێھری و باباچاھی»)، نامەی دکتۆرا، زانکۆی فیردەوسیی مەشھەد، ١٣٩٤ / ٢٠١٥.&lt;ref name=&quot;latifnejad1394&quot; /&gt;

=== ڕووماڵ لە میدیا فارسیزمانەکانی دەرەوەی ئێراندا ===
* «مروری بر قتل‌های زنجیره‌ای پس از هفت سال: بخش سوم، اتوبوس مرگ» («ئاوڕدانەوەیەک لە کوشتنە زنجیرەییەکان دوای حەوت ساڵ، بەشی سێیەم: پاسی مەرگ»؛ ناوی باباچاھی لە لیستی سەرنشینانی پاسەکەی ئەرمەنستاندا ھاتووە)، ڕادیۆ فەردا، ٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٥.&lt;ref name=&quot;radiofarda&quot; /&gt;
* فەرەج سەرکووھی، «هفت‌روز کتاب؛ شعر باباچاهی، نمایشنامهٔ استادمحمد و شعر ترکی صلاحی» («حەوت ڕۆژ، کتێب: شیعری باباچاھی، شانۆنامەی ئوستاد محەممەد و شیعری تورکیی سەلاحی»؛ ھەڵسەنگاندنی کۆمەڵەی ''گل باران هزارروزه'')، [[بی بی سی فارسی|بی‌بی‌سی فارسی]]، ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١.&lt;ref name=&quot;sarkouhi1390&quot; /&gt;
* جەمشید بەرزگەر، «سالگرد &quot;سفر مرگ&quot;؛ اتوبوسی که دیگر حرکت نمی‌کند؟» («ساڵیادی &quot;گەشتی مەرگ&quot;: پاسێک کە ئیتر ناجووڵێت؟»)، بی‌بی‌سی فارسی، ٦ی ئابی ٢٠١٥.&lt;ref name=&quot;bbc2015&quot; /&gt;
* ئیسفەندیار کووچە، «''جهان متوجه شد'': اشعار اعتراضی علی باباچاهی» («''جیھان تێگەیشت'': شیعرە ناڕەزایەتییەکانی عەلی باباچاھی»)، ڕادیۆ زەمانە، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٣.&lt;ref name=&quot;zamaneh2023&quot; /&gt;
* «علی باباچاهی، شاعر و منتقد ادبی درگذشت» («عەلی باباچاھی، شاعیر و ڕەخنەگری ئەدەبی، کۆچی دوایی کرد»)، بی‌بی‌سی فارسی، ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦.&lt;ref name=&quot;bbc-obit&quot; /&gt;
* «علی باباچاهی، شاعر و منتقد ادبی، در ۸۳ سالگی درگذشت» («عەلی باباچاھی، شاعیر و ڕەخنەگری ئەدەبی، لە تەمەنی ٨٣ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد»)، ڕادیۆ فەردا، ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦.&lt;ref name=&quot;radiofarda2026&quot; /&gt;
* «علی باباچاهی شاعر و منتقد ادبی درگذشت» («شاعیر و ڕەخنەگری ئەدەبی عەلی باباچاھی کۆچی دوایی کرد»)، ''ایران امروز''، ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦.&lt;ref name=&quot;ie-obit&quot; /&gt;
* حیسام مەحجووبی، «وقتی علیه علی باباچاهی شعار &quot;دیکتاتور شتاب کن، اشعار ما را چاپ کن&quot; سر دادند» («کاتێک دژی عەلی باباچاھی دروشمی &quot;دیکتاتۆر خێرا بکە، شیعرەکانمان چاپ بکە&quot;یان گوتەوە»)، بی‌بی‌سی فارسی، ٢٤ی شوباتی ٢٠٢٦.&lt;ref name=&quot;mahjoubi&quot; /&gt;
* حوسێن نووشئازەر، «''جهان متوجه شد'' از علی باباچاهی: وقتی محبوبه فریاد می‌کشد» («''جیھان تێگەیشت''ی عەلی باباچاھی: کاتێک مەحبووبە ھاوار دەکات»)، ڕادیۆ زەمانە، ٢٤ی شوباتی ٢٠٢٦.&lt;ref name=&quot;noushazar&quot; /&gt;
* کانوونی نووسەرانی ئێران، «بیانیهٔ کانون نویسندگان ایران دربارهٔ درگذشت علی باباچاهی» («بەیاننامەی کانوونی نووسەرانی ئێران دەربارەی کۆچی دوایی عەلی باباچاھی»؛ بڵاوکردنەوەی دووبارە)، ''ایران امروز''، ٢٤ی شوباتی ٢٠٢٦.&lt;ref name=&quot;kanoon&quot; /&gt;

== ھەروەھا بڕوانە ==
* [[وێژەی فارسی]]
* [[شیعر]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* {{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:شعرخوانی علی باباچاهی از «این کشتی پراسرار»|trans-title=عەلی باباچاھی شیعرەکانی «ئەم کەشتییە پڕڕازە» دەخوێنێتەوە|ناونیشان=https://www.radiozamaneh.com/255182/|سەردێڕ=علی باباچاهی: این کشتی پراسرار|وێبگە=ڕادیۆ زەمانە}}
* {{IMDb name|11595433}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|زمان=fa|script-title=fa:ده شب: شب‌های شعر گوته|trans-title=دە شەو: شەوانی شیعری گوێتە|ناونیشان=https://azadi.art/%D8%AF%D9%87-%D8%B4%D8%A8|سەردێڕ=ده شب {{!}} آزادی دات آرت|وێبگە=ئازادی (azadi.art)}} – پۆستەر، تۆمارە دەنگییەکان و کۆپییەکی دیجیتاڵیی کتێبی ''ده شب''
* {{بیرخستنەوەی میدیای دەنگوڕەنگی|زمان=fa|script-title=fa:شب هفتم: شعرخوانی علی باباچاهی|trans-title=شەوی حەوتەم: شیعرخوێندنەوەی عەلی باباچاھی|ناونیشان=https://azadi.art/wp-content/uploads/2023/01/%D8%B4%D8%A8-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%85-%D8%B4%D8%B9%D8%B1%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D8%A7%DA%86%D8%A7%D9%87%DB%8C.mp3|medium=پەڕگەی دەنگیی MP3|بڵاوکەرەوە=ئازادی (azadi.art)}} (١٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٧)

{{تووڵی دەروازە|شیعر|ئێران|وێژە|ژیاننامە}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}

{{DEFAULTSORT:باباچاھی، عەلی}}
{{پۆلی کۆمنز|Ali Babachahi}}
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٢]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]]
[[پۆل:شاعیرانی ئێرانی]]
[[پۆل:شاعیران بە زمانی فارسی]]
[[پۆل:شاعیرانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:نووسەرانی ئێرانی]]
[[پۆل:نووسەرانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:ڕەخنەگرانی ئەدەبی]]
[[پۆل:خەڵکی پارێزگای بووشێھر]]</text>
      <sha1>gsdwcp91s23fshbtk80wl9ey65icafg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کاپیتوڵی ویلایەتی واشینگتن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305036</id>
    <revision>
      <id>1693747</id>
      <parentid>1691962</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:21:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46140" sha1="92re1r8a2plrce77c8846qz4hmd1mbe" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}
{{زانیاریدانی بینا
| ناو                 = کاپیتوڵی ویلایەتی واشینگتن
| ناوی خۆماڵی         = 
| زمانی ناوی خۆماڵی   = 
| ناوەکانی پێشوو      = 
| ناوەکانی تر         = 
| دۆخ                 = 
| وێنە                = MK03168 Washington State Capitol (Olympia).jpg
| لێدوان              =
| قەبارەی وێنە        = 
| سەردێڕ              = 
| دەرزی نەخشە         = 
| لێدوانی نەخشە       = 
| سەردێڕی نەخشە       = 
| بەرزی لە ئاستی دەریا= 
| جۆری بینا           = [[Architecture of the United States#Colonial|American]] [[Neoclassical architecture|neoclassic]]
| شێوازی تەلارسازی     =
| تێچوون              = 
| کڕیار               = 
| خاوەن               = 
| شوێن                = 
| ناونیشان            = 416 شەقامی ساید سنايدەر SW SW, [[ئۆڵیمپیا]] 98504
| شارۆچکە             = 
| شار                 = 
| وڵات                 =
| latitude            = {{coord|47|02|09|N|122|54|17|W|display=inline,title}}
| longitude           = 
| latd                = 
| latm                = 
| lats                = 
| latNS               = 
| longd               = 
| longm               = 
| longs               = 
| longEW              = 
| قەبارە              = {{convert|143|acre|m2}} {{r|facts}}
| بەرزی               = 
| ژمارەی نھۆم         = 
| ڕووبەری نھۆم        = 
| تەلارساز             = 
| ماڵپەڕ              = 
| تێبینییەکان         = {{Start date and age|1928}}
}}

'''کاپیتوڵی ویلایەتی واشینگتن''' (یان &quot; ''بینای یاسادانان&quot;)'' لە [[ئۆڵیمپیا|ئۆڵۆمپیا]] ماڵی حکومەتی [[ویلایەتەکانی ئەمریکا|ویلایەتی]] [[واشینگتن (ویلایەت)|واشینگتنە]]. ژوورەکانی ئەنجومەنی یاسادانانی ویلایەتی واشنتۆن و نووسینگەکانی پارێزگار و لیوای پارێزگار و وەزیری دەرەوە و گەنجینەی ویلایەتی لەخۆدەگرێت. بەشێکە لە کەمپێکی ئیداری گەورەتر کە بیناکانی دادگای باڵای واشنتۆن, کۆشکی پارێزگاری واشنتۆن, و زۆرێک لە دەزگاکانی تری ویلایەتەکە لەخۆدەگرێت. خاوەندارێتی و بەڕێوەبردنی لەلایەن وەزارەتی خزمەتگوزارییەکانی کۆمپانیا (DES) ە.&lt;ref name=&quot;des&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://capitol.wa.gov/our-story/about|سەردێڕ=About {{!}} Washington State Capitol Campus |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=Washington State Capitol Campus}}&lt;/ref&gt;

ئۆڵۆمپیا لە ساڵی ١٨٥٣ وەک پایتەختی خاکی هەڵبژێردرا و بینایەکی دوو نهۆمی دروستکرا بۆ بەکارهێنانی لەلایەن دەسەڵاتی یاسادانانەوە لە ساڵی دواترەوە. بینایەکی هەمیشەیی پایتەختی پایتەخت دوای دەوڵەت بوون لە ساڵی ١٨٨٩ پلانی بۆ دانرا، بەڵام بیناسازییەکەی لەناو دۆخی خراپی ئابووریدا وەستا. حکومەتی ویلایەتەکە لە ساڵی ١٩٠٥دا ڕووی لە دادگای پارێزگاکانی ئێستای ئۆڵۆمپیای کرد، بەڵام سەلماندی کە زۆر بچووکە بۆ پێداویستییەکانی ویلایەتەکە. دیزاینی پایتەختی هەمیشەیی لە ساڵی ١٩١١ دەستی پێکردەوە و ساڵی دواتر دەستی بە دروستکردنی دەستیپێکرد. بینای یاسادانان لە ساڵی 1928 کراوەتەوە و [[گومبەز|قوبەیەکی]] مۆنۆمێنتالی تێدایە .

کەمپی کاپیتوڵ لە ساڵی ١٩٧٤ خرایە تۆماری نیشتمانی ناوچە مێژووییەکان و هەندێک لە دیمەنە بەنرخەکانی ویلایەتەکە لەخۆدەگرێت یان بەشداری دەکات، لەوانە [[زنجیرەچیاکانی ئۆڵۆمپیک|شاخەکانی ئۆڵۆمپی]]، پوگێت ساوند ، [[چیای ڕەینیەر]]، کاپیتوڵ دۆم و گروپی کاپیتوڵ لە بیناکانی سەر گردەکە. دیزاینی کەمپی کاپیتوڵ نموونەیەکی گەورەیە لە شێوازی شار جوانی سەردەمی پێشکەوتنخوازانە لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا.

== مێژوو ==

=== سەدەی نۆزدەهەم ===
[[File:Old_Washington_State_Capitol_Building,_Olympia_1909.jpg|ڕاست|وێنۆک| بینای ڕەسەنی کاپیتوڵی خاکی، لە ساڵی ١٨٥٦ تەواو بووە.]]
دوای ئەوەی ئۆڵۆمپیا بوو بە پایتەختی ویلایەتی واشنتۆن لە ساڵی ١٨٥٣، دامەزرێنەری شارەکە، ئێدمۆند سیلڤێستەر ، {{Convert|12|acres|ha}} ی بە دەسەڵاتی یاسادانان دا زەوی کە پایتەختی لەسەر دروست بکرێت، کە دەکەوێتە سەر گردێک کە ڕووی لە دەریاچەی کاپیتوڵ هەیە کە ئێستا بە دەریاچەی کاپیتوڵ ناسراوە.

لە ساڵی ١٨٥٤ یەکەم دانیشتنی ئەنجومەنی یاسادانانی خاکی لە باڵەخانەیەکی دوو نهۆمی لە ئۆڵۆمپیا بەڕێوەچوو کە بە فرۆشگای ''پارکەر-کۆڵتەر کەلوپەلی وشک'' ( a.k.a. ''چێشتخانەی گۆڵد بار'' ) ناسراوە.&lt;ref name=&quot;Brazier&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Brazier|یەکەم=Don|ناونیشان=https://leg.wa.gov/media/lwxfwd0y/history-of-the-washington-legislature-1854-1963.pdf|سەردێڕ=History of the Washington State Legislature 1854–1963|بڵاوکەرەوە=Washington State Senate|ساڵ=٢٠٠٠|شوێن=Olympia|ڕێکەوتی بڵاوکردنەوە=2000|پەڕە=٣,٦,٨,٥٧,٦٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://olympiahistory.org/parker-and-coulterfirst-territorial-legislature-sitegold-bar-restaurant-sitefirst-masonic-meeting-placethorp-motors-building/|سەردێڕ=Thorp Motors building (south end)/Parker and Colter/first Territorial Legislature site/Gold Bar restaurant site |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Olympia Historical Society and Bigelow House Museum |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; دانیشتنی دووەم و دواتر تا ساڵی ١٨٥٦ لە هۆڵی ماسۆنی کۆدەبوونەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.hmdb.org/m.asp?m=91488|سەردێڕ=Masonic Lodge 1854-1971, Historical Marker |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=www.hmdb.org |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.sos.wa.gov/legacy/legbuilding/default.aspx|سەردێڕ=Legacy Washington {{!}} WA Secretary of State |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Washington Secretary of State}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٨٥٦، پێکهاتەیەکی چوارچێوەی دار تەواو بوو، کە دەکەوێتە شوێنی ئێستا لە نێوان بینای یاسادانان و بیمە ، کە بۆ ماوەی ٤٦ ساڵ وەک پایتەخت تا ساڵی ١٩٠٢ خزمەت&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.sos.wa.gov/legacy/legbuilding/default.aspx|سەردێڕ=Legacy Washington {{!}} WA Secretary of State |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Washington Secretary of State}}&lt;/ref&gt;

کاتێک سەرۆک [[بنیامین ھاریسۆن|بنیامین هاریسۆن]] لە ساڵی ١٨٨٩ [[دەستووری ویلایەتەکان لە ئەمریکا|دەستووری ویلایەتی]] واشنتۆنی پەسەند کرد، {{Convert|132000|acres|sqkm}} ی بەخشی   زەوییە فیدراڵیەکان بۆ ویلایەتەکە بەو مەرجەی کە داهاتی زەویەکان تەنها بۆ دروستکردنی پایتەختی ویلایەتەکە بەکاربهێنرێت.

دەسەڵاتی یاسادانان لە ساڵی ١٨٩٣ کۆمیسیۆنی پایتەختی ویلایەتی پێکهێنا بۆ سەرپەرشتیکردنی دروستکردنی پایتەختێکی نوێ لەسەر ئەو موڵکە لە ئۆڵۆمپیاوە.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://capitol.wa.gov/capitol-campus-facts-history/history-legislative-building|سەردێڕ=History of the Legislative Building {{!}} Washington State Capitol Campus |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Washington State Capitol Campus}}&lt;/ref&gt; کۆمیسیۆنەکە پێشبڕکێیەکی سەرتاسەری هەبوو بۆ دۆزینەوەی [[نژیاروان|تەلارسازێک]] و پێشکەشکردنی ئێرنست فلاگی هەڵبژارد. بیناسازی لەسەر پلانی فلاگ دەستی پێکرد، بەڵام زۆری نەخایاند بەهۆی خراپی بارودۆخی ئابوورییەوە وەستا و تەنها بناغەکە تەواو بوو.

کاتێک دواجار دەسەڵاتی یاسادانان لە ساڵی ١٨٩٧دا تەرخانکردنی پارەی زیادەی پەسەند کرد، جۆن ڕۆجەرز، حاکمی تازە هەڵبژێردراو ڤیتۆی کرد. ڕۆجەرز داکۆکی لە کڕینی دادگای تۆرستۆن کاونتی کە ئێستا هەیە لە ناوەندی شاری ئۆڵۆمپیای دەکرد، کە ئێستا بە &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwdw&quot;&gt;پایتەختی کۆن&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; ناسراوە و شوێنی فەرمانگەی سەرپەرشتیاری ڕێنمایی گشتییە.{{ژێدەر پێویستە|date=June 2025}}

=== سەدەی بیستەم ===
دەسەڵاتی یاسادانان دادگای وەک شوێنی نوێ پەسەند کرد و لە ساڵی ١٩٠٥ دەستی بە کۆبوونەوە کرد لەوێ.&lt;ref name=&quot;Brazier&quot; /&gt; لە ماوەی چەند ساڵێکدا دەسەڵاتی یاسادانان بڕیاریدا بیناکە زۆر بچووکە و کۆمیسیۆنێکی نوێی کاپیتوڵی ویلایەتی لە ساڵی ١٩١١ کۆبووەوە.{{ژێدەر پێویستە|date=June 2025}}

ئەمجارەیان کۆمیسیۆنەکە ئارەزووی دروستکردنی کۆمەڵێک بینای هەبوو بۆ ئەوەی وەکو پایتەخت خزمەت بکەن نەک یەک دامەزراوە و ئەو دیزاینەی هەڵبژارد کە لەلایەن کۆمپانیای واڵتەر وایڵدەر و هاری وایت لە ساڵی ١٩١١ پێشکەشکرابوو. دوای خەڵاتەکە بە وایڵدەر و وایت کۆمیسیۆنەکە کۆمپانیای دیزاینی دیمەنی سروشتی براکانی ئۆلمستێد وەک ڕاوێژکار هێشتەوە. کۆمپانیای ئۆلمستێد لە سەرەتای ساڵی ١٩١٢ چەمکێکی بەدیل بۆ کەمپەکە دابین کرد بەڵام ئەم بەدیلە لەلایەن هەردوو کۆمیسیۆن و وایڵدەر و وایتەوە ڕەتکرایەوە. قەبارەی بینا و ئاراستە و دیمەنە تەواوکراوەکان کارەکانی وایڵدەر و وایتن. کۆمیسیۆنەکە بانگهێشتی برایانی ئۆلمستێدی کرد بۆ گەڕانەوە لە ساڵی ١٩٢٧، دوای تەواوبوونی دروستکردنی بینای یاسادانان، بۆ داڕشتنی چاندن و ڕێگا و نزیکبوونەوەکان لە ڕێگای کاپیتوڵەوە. دیزاینکردنی زەوی لە کاپیتوڵ وەیی ڕۆژئاوا تا بینای یاسادانان لە ساڵی ١٩٣١ تەواو بوو.


دروستکردنی کەمپەکە لە ساڵی ١٩١٢ دەستیپێکرد، پەرستگای دادپەروەریش لە ساڵی ١٩٢٠ تەواو بوو، دواتر بینای بیمە و وێستگەی کارەبا و گەرمکەرەوە دروستکرا. دوای پێداچوونەوەی چەندین جار بە پلانەکان، بینای یاسادانان لە ساڵی ١٩٢٨ تەواو بوو.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; بینای جۆن ئەی شێربێرگ لە ساڵی ١٩٣٧ و بینای جۆن ئێڵ ئۆبراین لە ساڵی ١٩٤٠ تەواو بووە. ئەم بینایانە پێنج لە شەش توخمە سەرەکییەکەی ماستەرپلانی وایڵدەر و وایتن. بەداخەوە بینای شەشەم هەرگیز دروست نەکرا. بینا ونبووەکە بۆ نموونە لە پلانی ئۆلمستێد ساڵی ١٩٢٨ بۆ گۆڕەپانەکە دەردەکەوێت و تەنها لە ڕۆژئاوای بینای یاسادانان وەک &quot;بینایەکی داهاتوو&quot; نیشانە کراوە. کۆشکی پارێزگار (لە ساڵی ١٩٠٩ وەک پێکهاتەیەکی کاتی دروستکراوە) ئەو شوێنەی داگیرکردووە کە بۆ بینای شەشەم لە پلانی وایڵدەر و وایتدا دانراوە.


&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
File:Perspective_view_of_the_proposed_State_Capitol_Group_for_the_State_of_Washington_in_Olympia,_1913.jpg|alt=Wilder and White's plan for the Capitol Campus, c. 1913| پلانی وایڵدەر و وایت بۆ کەمپی کاپیتوڵ، {{Circa|1913}}
File:Washington_State_Capital_Grounds,_Olympia,_Washington,_General_Plan,_May_1928.jpg|alt=Design of the Capitol Campus Grounds, May 1928| دیزاینی گۆڕەپانی کەمپی کاپیتوڵ، ئایاری ١٩٢٨
File:Olympia_Legislative_Building_construction,_1926.jpg|alt=Construction of the Legislative Building, c. January 1926 – c. May 1926| دروستکردنی بینای یاسادانان، {{Circa|January 1926|May 1926}}
File:View_of_State_Capitol_buildings,_Olympia,_Washington,_circa_1927.jpg|alt=View of completed buildings, c. 1927| دیمەنی بینا تەواوکراوەکان، {{Circa|1927}}
&lt;/gallery&gt;

=== سەدەی بیست و یەکەم ===
ئێوارەی یەکشەممە ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥، دزەپێکەرێک ناوەوەی بیناکەی تێکدا، دوای ئەوەی چەند پەنجەرەیەکی شکاند بۆ ئەوەی بتوانێت بچێتە ناو بیناکە. شوێنی ڕۆتۆندا و ژووری پێشوازی دەوڵەت زیانیان بەرکەوتووە. ئاڵای جۆراوجۆری پارێزگا و فیدراڵی و ویلایەتەکان ئاگریان تێبەردرا و جەستەی جۆرج واشنتۆن و مارتن لوتێر کینگ پاڵیان پێواوە و زیانیان پێگەیشتووە. زیانەکانی دیکە بریتی بوون لە دەرگای شووشەی شکاوی ژووری پێشوازی، شوێنەوارە مێژووییە جۆراوجۆرەکان یان شکاو یان ئاگریان تێبەردرا. و قاتەکانی سەرتاسەری فەزاکە یان سووتاوە یان تێکچووە، وەک نیشانەکانی سووتاوی و شوێنی چەقۆکێش بۆ پلیکانەکانی ڕۆتۆندا. فەرشێکی سووتاو کە ئەسڵی بوو بۆ شوێنەکە لە ساڵی ١٩٢٨ دروستکرا؛ فەرشەکە بە گەورەترین فەرشی تاک [[جۆڵایی|بڕین]] لە جیهاندا ناسراوە.{{R|IBIWC}}{{R|IADDA}} پیانۆیەکی گەورەی بلوتنەر لە ساڵی ١٨٩٣ کە لە ساڵی ١٩٩٠ بە دیاری بەخشرایە دەوڵەت و لە ساڵی ٢٠١٧ نۆژەنکرایەوە، بەهۆی بڵێسەی ئاگری نزیکەوە تێکچوو. لە کاتێکدا زۆربەی شتومەک بە کەمتر لە ١٠ هەزار دۆلار مەزەندە کرابوو، بەڵام تێچووی نزیکەی هەموو چاککردنەوەکان لە نێوان ٦٢٣ هەزار بۆ ٩١٤ هەزار دۆلار بووە. نۆژەنکردنەوەی فەرشە مێژووییەکە بڕیار بوو لە زۆربەی خەرجییەکانی چاککردنەوە پێکبێت، کە بە ٧١٩ هەزار دۆلار مەزەندە دەکرێت.

تۆمەتبارەکە کە تیۆریزە دەکرێت بەدەست ئەڵقەیەکی تەندروستی دەروونییەوە دەناڵێنێت، لەکاتێکدا هێشتا لە بینای پایتەختدا بووە خۆی ڕادەستکردووە و دواتر دەستگیرکراوە. هێشتا زیانە داراییەکانی ڕۆژانی دوای ڕووداوەکە حساب نەکراون. دوایین شکاندنی ناسراوی پایتەخت لە ساڵی ٢٠١٤ ڕوویدا کاتێک دوو ژن چوونەتە ناو نووسینگەی پارێزگار و شتومەکی جۆراوجۆریان دزیوە لەنێویاندا بەتانییەکی هۆزی دوورگەی سکواکسین.{{R|IBIWC}}

لە مانگی حوزەیرانی ٢٠٢٦ هەوڵی شکاندنی ماڵەکە ڕوویدا. تۆمەتباری دەستگیرکراوەکە نەیتوانیوە بچێتە ژوورەوە بەڵام بە فڕێدانی بەرد بۆ بینای کاپیتوڵ زیانی بە 13 کەیسی پەنجەرە و دوو دەرگا گەیاندووە. فیلمی پارێزەر لەسەر پەنجەرەکان کە دوای ڕووداوەکەی ساڵی ٢٠٢٥ دانرابوو، بە ڕێگرییەکی سەرەکی بۆ تۆمەتبارەکە دادەنرا. زیانەکان بە نزیکەی ١٠٠ هەزار دۆلار مەزەندە کران.

=== کارەساتی سروشتی ===


لە سەرەتای دروستکردنی پایتەختی پایتەختەوە، سێ [[بوومەلەرزە|بوومەلەرزەی]] گەورە کاریگەری لەسەر پایتەختەکە هەبووە. یەکەمیان لە ساڵی ١٩٤٩دا، زیانێکی زۆری بە کوپۆلی [[گومبەز|قوبە]] بینای یاسادانان گەیاند، کە ناچار بوو بە تەواوی بگۆڕدرێت. بەپێی ڕاپۆرتێکی ویلایەتەکە، بوومەلەرزەیەک بە گوڕی ٦.٥ ڕێختەر لە ساڵی ١٩٦٥دا ئەنجامێکی خراپتری هەبوو، بەجۆرێک کە پشتێنە خشتییەکانی قوبە لە دۆخێکی خراپدا ماونەتەوە کە دوای بوومەلەرزەیەکی گەورە دەیتوانی ببێتە هۆی داڕمانی تەواوەتی. دەوڵەتەکە دوای هەردوو بوومەلەرزەکە کارەکانی ئەنجامدا بۆ کەمکردنەوەی کاریگەرییەکانی ڕووداوەکانی داهاتوو، و باشترکردنی بومەلەرزەیی زیاتری لە ساڵی ١٩٧٥ ئەنجامدا. بوومەلەرزەکەی نیسکوالی لە ساڵی ٢٠٠١ زیانی زیاتری بەدوای خۆیدا هێنا، لەنێویاندا پشتگیرییەکی پچڕاو، بەڵام کارەکانی بەرگریکردن لە بوومەلەرزە ڕێگرییان لە زیانێکی جددیتر بە بیناکە کرد.

دیزاینەکانی وایڵدەر و وایت بۆ ئەم قوبە کە کێشی ٢٦ هەزار تۆن بووە، داوای کردووە کە قوبە بە پێکهاتە پاڵپشتەکانی بە [[گرانایی|هێزی کێشکردن]] ببەسترێتەوە لەبری ئەوەی بە هیچ بولتێک یان بەستەرێک ببەسترێتەوە. لە کاتی بوومەلەرزەدا، قوبە دەتوانێت بگۆڕێت، لەگەڵ ئەو ستوونە بەردی شنیانەی کە پشتگیریان دەکەن. ستوونەکان لە کاتی بوومەلەرزەکەی نیسکوالیدا بە بڕی سێ ئینج (٧٦ ملم) جووڵاون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.eeri.org/lfe/pdf/usa_nisqually_ucsd_reconnaissance_report.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060414080330/http://www.eeri.org:80/lfe/pdf/usa_nisqually_ucsd_reconnaissance_report.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠٠٦}}&lt;/ref&gt; حکومەتی ویلایەتەکە لە کۆتایی خولی یاسادانانی ساڵی ٢٠٠٢ بینای پایتەختی چۆڵ کرد بۆ پڕۆژەی نۆژەنکردنەوەی دوو ساڵە. لە کاتی ئامادەکارییەکان بۆ پڕۆژەکە، یەکێک لە دوو کەپسولی کاتیی کە لە کاتی ئاهەنگی سەدەمین ساڵیادی ساڵی ١٩٥٣ی ویلایەتەکەدا تەرخانکرابوو، دۆزرایەوە و نزیک بوو فڕێ بدرێت تاوەکو لەلایەن کارمەندێکی دەوڵەتەوە ڕزگاری بوو.

پڕۆژەی نۆژەنکردنەوەکە بە فەرمی لە ٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٢ دەستیپێکرد و تێچووی نزیکەی ١٢٠ دۆلار بوو{{بۆشایییەکان}}ملیۆنێک بۆ تەواوکردن؛ لە کاتی پڕۆژەکەدا دوو کرێکار بریندار بوون. بۆ ماوەی دوو ساڵ ئەنجومەنەکە گواسترایەوە بۆ جووتێک بینای مۆدیۆلار لە شوێنێکی وەستانی ئۆتۆمبێل لە نزیکەوە، لە کاتێکدا ئەنجومەنی پیران گواسترایەوە بۆ بینای کتێبخانەی پێشووی ویلایەتەکە. نووسینگەی پارێزگار گواسترایەوە بۆ بارەگای کۆمیساری بیمە. پایتەختی پایتەخت لە ١٠ی ژانویەی ٢٠٠٥ لە سەرەتای خولی نوێی یاسادانان کرایەوە. پڕۆژەی نۆژەنکردنەوەکە قوبە بۆ هەمیشەیی بە باقی بیناکەوە بەستەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.djc.com/co/cis.html?id=11145031}}&lt;/ref&gt;

== بیناکان ==
لە ناو کەمپەکەدا بینای یاسادانان، پەرستگای دادپەروەری ، بینای ئۆفیسی ئەنجومەنی پیرانی جۆن ئەی. کۆنسێرڤاتۆری کاپیتوڵ کە لە ساڵی ١٩٣٩ لەلایەن ئیدارەی پێشکەوتنی کارەکانەوە دروستکراوە، جۆرەها فلۆرای تێدابووە تاوەکو لە ٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٨ بۆ هەمیشە&lt;ref name=&quot;friends&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠٠٩|ناونیشان=http://www.oly-wa.us/Conservatory/About.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110728041457/http://www.oly-wa.us/Conservatory/About.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تەممووزی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١١}}&lt;/ref&gt; هەروەها کەمپەکە میوانداری زۆرێک لە یادگارییەکانی پێشمەرگە دێرینەکان دەکات.&lt;ref name=&quot;memorials&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ناونیشان=http://www.ga.wa.gov/Visitor/memorialart.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120704025957/http://www.ga.wa.gov/Visitor/memorialart.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١١}}&lt;/ref&gt;

مۆری ویلایەتەکە کە لە سەرانسەری بیناکانی سەر [[ئاڵا|ئاڵای]] ویلایەتەکە و تابلۆ و پەنجەرەی پەنجەرە و دەستەی دەرگا و شوێنەکانی تردا هاتووە، لەلایەن زێڕینگەری ئۆڵۆمپیاوە چارڵز تالکۆتەوە دیزاین کراوە بە دروستکردنی دوو بازنە و دانانی مۆرێکی دوو سەنت لە [[جۆرج واشینگتن|جۆرج واشنتۆن]] لە ناوەڕاستیدا.&lt;ref name=&quot;seal&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.sos.wa.gov/about-office/washington-state-seal/history-state-seal|سەردێڕ=History of the State Seal {{!}} WA Secretary of State |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt; تەنانەت لە زەوی ڕۆتۆندا وەشانێکی برۆنزی مۆرەکە هەیە. بە تێپەڕبوونی کات، لوتی جۆرج واشنتۆن بەهۆی هاتوچۆی پێ لەسەری پۆشراوە و ئێستا بە پەت بەستراوەتەوە بۆ ئەوەی زیانی زیاتری پێ نەگات.

=== بینای یاسادانان ===
[[File:WACapitolBldgInterior.jpg|چەپ|وێنۆک| ناوەوەی بینای یاسادانان.]]
بینای یاسادانان ژوورەکانی ئەنجومەنی یاسادانانی ویلایەتی واشنتۆن و نووسینگەی چەند بەرپرسێکی هەڵبژێردراوی تێدایە. ئەم بینایە تایبەتمەندی باڵادەستی گۆڕەپانی پایتەختە، کە [[گومبەز|قوبەیەکەی]] {{Convert|287|ft|m|0}} بەرزە، ئەمەش وایکردووە کە بەرزترین قوبەیەکی بیناسازی خۆڕاگر بێت لە [[ئەمریکای باکوور]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://capitol.wa.gov/history-legislative-building/legislative-building-stats|سەردێڕ=Legislative Building Stats {{!}} Washington State Capitol Campus |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=capitol.wa.gov}}&lt;/ref&gt; و پێنجەم بەرزترین لە جیهاندا، تەنها [[کڵێسای سەنت پیتەر|بازلیکای سانت پیتەر]] لە [[ڕۆما]]، کاتدراڵی سانت پاوڵ لە [[لەندەن]] ، پاگۆدای جیهانی ڤیپاسانا لە [[مومبای]] و سانتا ماریا دێل فیۆر لە [[فلۆرێنس|فلۆرانس]] تێپەڕیوە.&lt;ref name=&quot;facts&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://capitol.wa.gov/our-story/capitol-campus-facts-history/|سەردێڕ=Capitol Campus Facts &amp; History {{!}} Washington State Capitol Campus |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt; ژمارەیەک تایبەتمەندی لە پێکهاتەکەدا کە یادی زیادبوونی واشنتۆن بۆ یەکێتییەکە دەکاتەوە وەک ویلایەتی ٤٢- ٤٢ هەنگاو بەرەو دەروازەی باکووری بیناکە دەڕوات و یەکێک لە چوار ئاڵای ٤٢ ئەستێرەیی کە خاوەندارێتی ویلایەتەکە دەکات لە ژووری پێشوازی ویلایەتەکەدا نمایشکراوە. ئاڵاکان بەم ژمارە ئەستێرەیە هەرگیز فەرمی نەبوون بەهۆی وەرگرتنی ئایداهۆ دوای ماوەیەکی کەم لە واشنتۆن.&lt;ref name=&quot;tour&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://capitol.wa.gov/tours/self-guided-virtual-tours|سەردێڕ=Self-Guided &amp; Virtual Tours {{!}} Washington State Capitol Campus |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

بیناکە شوێنپێیەکی چوارگۆشەی هەیە و لە خشت و کۆنکرێت دروستکراوە و لە ڕووی دەرەوەیەوە ڕووی لە بەردی شنی هەیە کە لە ویلکیسۆن لە واشنتۆنەوە هەڵگیراوە. پێکهاتەکە لە چوار نهۆم پێکهاتووە و قوبە لە ناوەڕاستیدایە کە بەرزییەکەی دەگاتە {{Convert|287|ft}} لەسەر دەرەوە و {{Convert|175|ft|m}} لە زەویەوە.&lt;ref name=&quot;facts&quot; /&gt; نهۆمی یەکەم لەناو بنکەی بەرزدایە و ئۆفیسەکانی تێدایە. نهۆمی دووەم و سێیەم بە ستوونی دۆریک دەورە دراوە و بە کۆرنیشێک سەرپۆش کراوە کە بیناکە دەگرێتەوە. نهۆمی چوارەم بە سەقفێکی گەیبڵ داپۆشراوە کە لە پشتی کۆرنیشەوە لە نهۆمی سێیەمدایە. لە ڕووبەری باکووردا، دەرگای چوونە ژوورەوە لە پەنجەرەیەکدایە کە هەشت ستوونی کۆرینتی چوارچێوەی بۆ دانراوە و بە ٤٢ هەنگاوی گڕانیت دەگاتە ئەوێ. پۆرتیکۆیەکی هاوشێوە لە ڕووبەری باشووردایە بەڵام لەبری هەنگاوەکان ڕێڕەوێکی ئۆتۆمبێل دادەپۆشێت بۆ ئاستی خوارەوە. قوبە بە چوار قوبە بچووکی بەردی شنی دەورە دراوە و بە فانۆس و ڕەشەبا سەرپۆش کراوە. زەویەکان و زۆرێک لە دیوارەکانی ناوەوەی بە مەڕمەڕی ئەلاسکا داپۆشراون و مەڕمەڕی بەلجیکا، فەرەنسا، ئەڵمانیا، ئیتاڵیا لە بەشەکانی تری ناوەوە بەکاردەهێنرێت.&lt;ref name=&quot;tour&quot; /&gt;

هەموو چرا و دەفری ئاگری ڕۆمانی لە ڕۆتۆندا لەلایەن لویس کۆمفۆرت تیفانی کوڕی چارڵز لویس تیفانی دامەزرێنەری کۆمپانیای تیفانی و کۆمپانیا دروستکراون . ئەمانە گەورەترین کۆمەڵەی برۆنزی تیفانی لە جیهاندا و دوا کۆمیسیۆنی گەورەی تیفانی پێش مردنی لە ساڵی ١٩٣٣ پێکدێن.{{ژێدەر پێویستە|date=June 2011}} {{Convert|10000|lb|kg}} شاندەری سەرووی ڕۆتۆندا بە {{Convert|50|ft|m|0}} هەڵواسراوە لە سەرووی زەویەوە بە {{Convert|101|ft|m|0}} زنجیر و قەبارەکەی {{Convert|25|ft|m|0}} باڵا بەرز. ڕووخساری قەبارەی ژیانی و فیگەری مرۆڤ و ٢٠٢ ڕووناکی تێدایە.&lt;ref name=&quot;tour&quot; /&gt;

هەروەها بینای یاسادانان شوێنی جەستەیەکی گەورەی مسی [[جۆرج واشینگتن|جۆرج واشنتۆنە]]. بە تێپەڕبوونی کات لوتی سەر جەستەی جەستە بریقەدار بووە بەهۆی ئەوەی سەردانکەران بۆ بەختێکی باش دەیشۆنەوە.

=== پەرستگای دادپەروەری ===
ڕووبەڕووی بینای یاسادانان پەرستگای دادپەروەرییە کە شوێنی دادگای باڵای ویلایەت و کتێبخانەی یاسای ویلایەتە. تا ساڵی ١٩٢٤، بۆیلەر و ژوورە خەڵوزە بەکارنەهێنراوەکان کە لە ژێر پەرستگای داددا بوون، تاقیگەی تاقیکردنەوەی بەشی ڕێگاوبانەکانی تێدابوو، کە دواتر بوو بە تاقیگەی کەرەستەی وەزارەتی گواستنەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Oldham |یەکەم=Kit |ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٥|ناونیشان=https://www.historylink.org/File/7236|سەردێڕ=Division of Highways first Testing Laboratory opens in the former bo |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=HistoryLink.org}}&lt;/ref&gt;

=== کۆشکی پارێزگار ===
[[File:Washington_State_Governor's_Mansion.jpg|چەپ|وێنۆک| کۆشکی پارێزگار.]]
کۆشکی پارێزگار یەکسەر لە ڕۆژئاوای بینای یاسادانان هەڵکەوتووە. پێش باقی کەمپی کاپیتوڵ لە ساڵی ١٩٠٨ دروستکراوە، کۆشکی چوار نهۆمی بە شێوەی جۆرجیا مەبەست لێی بووە وەک پێکهاتەیەکی کاتی و بەدرێژایی ساڵان دەسەڵاتی یاسادانانی ویلایەتەکە بیری لەوە کردۆتەوە کە بینای ئۆفیس یان کۆشکێکی نوێ جێگەی بگرێتەوە. دەسەڵاتی یاسادانان لە ساڵی ١٩٧٣ بڕیاریدا بینای ئێستای نۆژەنکردنەوە و نۆژەنکردنەوە و لەو کاتەوە دامەزراوەی کۆشکی پارێزگاری تایبەت و قازانج نەویست پارێزگاری لێکردووە.

== هونەر و شوێنەوارەکان ==
[[File:George_Washington_portrait_sculpture_by_Avard_Fairbanks.jpg|وێنۆک| پەیکەری پۆرترێتی گەورەی ژەنەڕاڵ [[جۆرج واشینگتن|جۆرج واشنتۆن]]]]
لە ناو کەمپەکەدا ٢٥ ئینستێلاسیۆنی هونەری و شوێنەوار هەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشان=https://capitol.wa.gov/discover/artwork-memorials-monuments|سەردێڕ=Artwork &amp; Memorials {{!}} Washington State Capitol Campus |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Washington State Department of Enterprise Services}}&lt;/ref&gt;

مۆنۆمێنتی ''سەرکەوتنی باڵدار'' ، کە یادی [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی جیهانی یەکەم]] دەکاتەوە، یەکێکە لە دیارترینەکان. لەلایەن ئەلۆنزو ڤیکتۆر لویسەوە لە [[بڕۆنز|برۆنزی]] پەیکەرسازی کراوە، پایەی گڕانیتەکەی چوار نووسراوی لەسەرە. مۆنۆمێنتەکە لە ٣٠ی ئایاری ١٩٣٨ تەرخانکراوە، لەو کاتەوە چەندین جار نۆژەن کراوەتەوە.&lt;ref name=&quot;victory&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://capitol.wa.gov/discover/artwork-memorials-monuments/winged-victory-monument|سەردێڕ=Winged Victory {{!}} Washington State Capitol Campus |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

کۆپی فۆونتەینی تیڤۆلی لەلایەن تەلارسازەکانی وۆهلێب و وۆهلێب و بێنتەوە دیزاین کراوە. لەسەری نووسراوە &quot;کۆپییەکی نافورەی تیڤۆلی- پارکەکەی تیڤۆلی، [[کۆپنھاگن|کۆپنهاگن]]، [[دانمارک|دانیمارک]]. لەلایەن دامەزراوەی ئۆڵۆمپیا-تومواتەرەوە پێشکەش بە ویلایەتی واشنتۆن کراوە. پیتەر جی. شمیت، سەرۆک. ١٩٥٣.&quot;&lt;ref name=&quot;Tivoli&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://capitol.wa.gov/discover/artwork-memorials-monuments/tivoli-fountain|سەردێڕ=Tivoli Fountain {{!}} Washington State Capitol Campus |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

خاڵە سەرنجڕاکێشەکانی دیکە بریتین لە جەنگی جیهانی دووەم, جەنگی کۆریا, جەنگی ڤێتنام, مەدالیای شەرەف, POW–MIA, و یادگارییەکانی جێبەجێکردنی یاسا ؛ مۆنۆمێنتی بنەماڵەی پێشەنگی سەرەتایی واشنتۆن جۆرج بوش ; کەوانەی دەوڵەتداری؛ ''بۆیلەر کار دەکات'' ; فۆونتەینی دو پێن; ''نهێنییەکانی ژیان'' ; ''دەریا بۆ ئاسمان'' ; ''شامانەکە''; پەیکەرێکی بێ ناونیشان لەلایەن لی کێلی (١٩٧٣)؛ کاتژمێری خۆری خاکی ; باخچەی ئاو ; و ''سەمای ژن''. ژەنەڕاڵ جۆرج واشنتۆن، وێنەیەکی گەورەی ئاڤارد فێربانکس, لە ژووری پێشوازی دانراوە (وێنەیەکی دیکە لە قوتابخانەی پزیشکی زانکۆی واشنتۆن لە واشنتۆن دی سی دانراوە).{{ژێدەر پێویستە|date=May 2020}}

لە ساڵی ١٩٨٠ کۆمیسیۆنی هونەری ویلایەتی واشنتۆن فەرمانی دا دیواری گەورەی هاوچەرخ لەلایەن مایکل سپافۆرد و ئەلدن مەیسۆن بۆ ژوورەکانی ئەنجومەنی نوێنەران و ئەنجومەنی پیران. دیواری سپافۆرد دوای کەمتر لە ساڵێک نمایشکرا بە پەردەیەک داپۆشرا، ڕەخنەگرانی کارەکە لە ژوورەکانی ئەنجومەنی نوێنەران بە &quot;پۆرنۆگرافی&quot; ناویان برد.&lt;ref name=&quot;MuralsAP&quot; /&gt; هەردوو دیواری بینای یاسادانان لابران، لە ئەنجومەنی پیران لە ساڵی ١٩٨٧ و لە ئەنجومەنی نوێنەران لە ساڵی ١٩٩٣.&lt;ref name=&quot;MuralsAP&quot; /&gt; هەروەها یاسادانەران پلانەکانی دیواری مۆنۆمێنتالیان لەلایەن جاکۆب لۆڕێنسەوە ڕەتکردەوە بۆ ڕازاندنەوەی ڕۆتۆندای کاپیتوڵ.&lt;ref name=&quot;MuralsAP&quot; /&gt;

== ئاسایش ==
لەبەر ئەوەی گۆڕەپانی کاپیتوڵ لە دەرەوەی دەسەڵاتی ئاسایی [[ئۆڵیمپیا|ئۆڵۆمپیاو]] تۆرستۆن کاونتییە ، شەریف و پۆلیسی شارەکە لێکۆڵینەوە لە تاوانەکان ناکەن لە کەمپی کاپیتوڵ.{{ژێدەر پێویستە|date=June 2025}} دەوریەی ویلایەتی واشنتۆن بەرپرسیارە لە جێبەجێکردنی یاسا و لێکۆڵینەوەکان لە گۆڕەپانی کاپیتوڵ و هەروەها لە بینای کاپیتوڵی کۆن و پارکەکەی تەنیشت سیلڤێستەر لە ناوەندی شاری ئۆڵۆمپیا. هەروەها ئەنجومەنی پیران و ئەنجومەنی نوێنەران ستافی ئەمنی تایبەت بە خۆیان هەیە.

دوای [[ھێرشەکانی ١١ی ئەیلوول|هێرشەکانی 11ی ئەیلول]], خاڵێکی پشکنینی ئەمنی لە دەروازەی بینای کاپیتوڵ هەبوو، تەواو لەگەڵ موگناتیسی پێوەر و ئامێری تیشکی ئێکس, بەڵام ئاسایش لەو کاتەوە گەڕاوەتەوە بۆ دۆخی سەرەتایی خۆی. تا ساڵی ٢٠٢١ ڕێگە بە هەڵگرتنی چەکی ئاگرین بە ئاشکرا لە بیناکەدا دەدرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://thehill.com/homenews/state-watch/553261-washington-bans-open-carry-of-weapons-at-state-capitol-public-protests}}&lt;/ref&gt;

== مشتومڕەکان ==
لە کانوونی دووەمی ٢٠٠٨دا، تابلۆیەکی بێدین لە تەنیشت دیمەنێکی لەدایکبوون لە کاپیتوڵ نمایشکرا وەک بەشێک لە نمایشێکی جەژنی کریسمس؛ لەلایەن دامەزراوەی ئازادی لە ئایینەوە لە وەڵامی دیمەنی لەدایکبوون دانراوە. ئەمەش بووە هۆی ڕووماڵی میدیایی و مشتومڕێکی بەرفراوان؛ تابلۆکە دزرا، بەڵام لە کۆتاییدا دۆزرایەوە و گەڕایەوە بۆ کاپیتوڵ. لێشاوی خێرای داواکاری لەلایەن تاک و گروپەکانەوە هەبوو کە دەیانویست مادەی دیکە نمایش بکەن، لەوانە دارێکی فێستیڤۆس و داواکارییەک لەلایەن کڵێسای باپتیستی وێستبۆرۆوە بۆ نمایشکردنی تابلۆیەک کە (لە نێوان شتەکانی تردا) &quot;بابا نوئێل دەتباتە دۆزەخ&quot;.&lt;ref name=&quot;Westboro&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Guzman |یەکەم=Monica |ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|ناونیشان=http://blog.seattlepi.nwsource.com/thebigblog/archives/156716.asp|سەردێڕ=Radical church wants 'Santa will take you to hell' sign in Olympia |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081214025700/http://blog.seattlepi.nwsource.com/thebigblog/archives/156716.asp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١١|وێبگە=Seattle Post-Intelligencer}}&lt;/ref&gt;

== گەلەری ==
&lt;gallery mode=&quot;packed-hover&quot;&gt;
File:Washington_State_Capitol_with_Mount_Rainier.jpg|alt=Washington State Capitol with Mount Rainier| پایتەختی ویلایەتی واشنتۆن لەگەڵ چیای ڕەینیەر
File:Washington_State_Capitol_aerial_view_in_summer.jpg|alt=Washington State Capitol in Summer 2024| پایتەختی ویلایەتی واشنتۆن لە هاوینی ٢٠٢٤
File:Dome_of_Legislative_Building,_Washington_State_Capitol,_Olympia,_Washington,_June_23,_2025.jpg|alt=Legislative Building dome in June 2025| قوبە بینای یاسادانان لە مانگی حوزەیرانی ٢٠٢٥
File:Washington_State_Capitol_Legislative_Building_and_Temple_of_Justice_pano_01.jpg|alt=Panoramic view of the Legislative Building and Temple of Justice.| دیمەنێکی پانۆرامای بینای یاسادانان و پەرستگای دادپەروەری.
File:WACapitolTempleOfJustice.jpg|alt=Entrance to the Temple of Justice, facing the Legislative Building.| دەرگای چوونە ژوورەوە بۆ پەرستگای دادپەروەری، ڕووی لە بینای یاسادانان.
File:WashingtonCapitolTOJLL.jpg|alt=The law library in the Temple of Justice.| کتێبخانەی یاسا لە پەرستگای دادپەروەری.
File:Washington_State_Senate_chamber.jpg|alt=The interior of the Senate Chamber in the Legislative Building.| ناوەوەی ژووری ئەنجومەنی پیران لە بینای یاسادانان.
File:WaCapitolRepInterior.jpg|alt=The House of Representatives Chamber, also in the Legislative Building. Note the county names along the ceiling.| ژووری ئەنجومەنی نوێنەران، هەروەها لە بینای یاسادانان. سەرنج بدەنە ناوی پارێزگاکان بەدرێژایی سەقفەکە.
File:WACapitolInsuranceBldg.jpg|alt=The Insurance Building.| بینای بیمە.
File:Washington_State_Capitol_Interior.jpg|alt=The rotunda of the Legislative building with chandelier and Roman fire pot.| ڕۆتۆندای بینای یاسادانان بە شاندەری و دەفری ئاگری ڕۆمانی.
File:Tiffany_Chandelier,_Legislative_Building,_Washington_State_Capitol,_Olympia,_Washington,_June_23,_2025.jpg|alt=Tiffany Chandelier inside Legislative Building| تیفانی شاندەلیێر لەناو بینای یاسادانان
File:Steps_of_Legislative_Building,_Washington_State_Capitol,_Olympia,_Washington,_June_23,_2025.jpg|alt=Steps of Legislative Building| هەنگاوەکانی بنیاتنانی یاسادانان
File:Washington_State_Capitol_building.jpg|alt=Washington Legislative Building at night| بینای یاسادانانی واشنتۆن لە شەودا
File:Washington_State_Capitol_-_Winged_Victory_-_close_view_04_(cropped).jpg|alt=Winged Victory (World War I memorial)| ''سەرکەوتنی باڵدار'' (یادەی جەنگی جیهانی یەکەم)
File:Washington_State_Capitol_-_Winged_Victory_-_detail_02.jpg|alt=Winged Victory (detail)| ''سەرکەوتنی باڵدار'' (وردەکاری)
File:Washington_State_Vietnam_Veterans_Memorial.jpg|alt=Vietnam Veterans Memorial| یادی پێشمەرگە دێرینەکانی ڤێتنام
File:Washington_State_Capitol_and_Capitol_Lake_at_sunset_02.jpg|alt=Washington State Capitol and Capitol Lake at sunset| کاپیتوڵی ویلایەتی واشنتۆن و دەریاچەی کاپیتوڵ لە کاتی خۆرئاوابووندا
File:Olympia_Legislative_Building_construction,_1926_(no._53).jpg|alt=Construction of the Legislative Building (including dome), 1926.| دروستکردنی بینای یاسادانان (لەوانەش قوبە)، ١٩٢٦.
File:Capitol_Comittee_and_others,_Olympia,_Washington,_October_13,_1926.jpg|alt=Legislative Building topping-out ceremonies, October 13, 1926.| ئاهەنگەکانی کۆتاییهێنان بە بینای یاسادانان، ١٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٦.
File:Legislative_Building,_Olympia,_Washington,_circa_1927.jpg|alt=Legislative Building, circa 1927| بینای یاسادانان، {{Circa|1927}}
File:Legislative_Building,_Washington_State_Capitol,_Olympia,_1927.jpg|alt=Legislative Building, right wing, circa 1927| بینای یاسادانان، باڵی ڕاست، {{Circa|1927}}
&lt;/gallery&gt;

== هەروەها سەیری بکە ==

* لیستی پایتەختەکانی ویلایەت و خاکی ئەمریکا
* لیستی بەرزترین قوبە
* بینای کۆن کاپیتوڵ (ئۆلیمپیا، واشنتۆن)
* مێژووی ئۆڵۆمپیای واشنتۆن

== ئاماژەکان ==

; گشتی

* جۆنستۆن، ''پایتەختی ویلایەتی بوێر و بیناکارانی نۆرمان جەی واشنتۆن'' . سیاتڵ: چاپخانەی زانکۆی واشنتۆن، ١٩٨٨.

; تایبەت
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەری دەرەکی ==

* {{Commons category-inline}}
* [https://capitol.wa.gov State Capitol Visitor Information]
* [https://web.archive.org/web/20050408151918/http://www.governor.wa.gov/about/mansion/default.htm Governor's Mansion] Archived April 8, 2005, at the Wayback Machine
* [http://www.wagovmansion.org/ Governor's Mansion Foundation]
* [https://web.archive.org/web/20241205133248/https://www.leg.wa.gov/legislature Washington State Legislature] Archived December 5, 2024, at the Wayback Machine
* [http://www.mind.net/dlmark/capwash.htm Washington State Capitol] Archived November 2, 2005, at the Wayback Machine – Photographs from a visit to the capitol
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}
{{پۆلی کۆمنز|Washington State Capitol}}

[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>92re1r8a2plrce77c8846qz4hmd1mbe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694307</id>
      <parentid>1693747</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T09:55:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1694307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46183" sha1="fzvjqfsza5fv5mfuvgootqfh54hgeqy" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}
{{زانیاریدانی بینا
| ناو                 = کاپیتوڵی ویلایەتی واشینگتن
| ناوی خۆماڵی         = 
| زمانی ناوی خۆماڵی   = 
| ناوەکانی پێشوو      = 
| ناوەکانی تر         = 
| دۆخ                 = 
| وێنە                = MK03168 Washington State Capitol (Olympia).jpg
| لێدوان              =
| قەبارەی وێنە        = 
| سەردێڕ              = 
| دەرزی نەخشە         = 
| لێدوانی نەخشە       = 
| سەردێڕی نەخشە       = 
| بەرزی لە ئاستی دەریا= 
| جۆری بینا           = [[Architecture of the United States#Colonial|American]] [[Neoclassical architecture|neoclassic]]
| شێوازی تەلارسازی     =
| تێچوون              = 
| کڕیار               = 
| خاوەن               = 
| شوێن                = 
| ناونیشان            = 416 شەقامی ساید سنايدەر SW SW, [[ئۆڵیمپیا]] 98504
| شارۆچکە             = 
| شار                 = 
| وڵات                 =
| latitude            = {{coord|47|02|09|N|122|54|17|W|display=inline,title}}
| longitude           = 
| latd                = 
| latm                = 
| lats                = 
| latNS               = 
| longd               = 
| longm               = 
| longs               = 
| longEW              = 
| قەبارە              = {{convert|143|acre|m2}} {{r|facts}}
| بەرزی               = 
| ژمارەی نھۆم         = 
| ڕووبەری نھۆم        = 
| تەلارساز             = 
| ماڵپەڕ              = 
| تێبینییەکان         = {{Start date and age|1928}}
}}

'''کاپیتوڵی ویلایەتی واشینگتن''' (یان &quot; ''بینای یاسادانان&quot;)'' لە [[ئۆڵیمپیا|ئۆڵۆمپیا]] ماڵی حکومەتی [[ویلایەتەکانی ئەمریکا|ویلایەتی]] [[واشینگتن (ویلایەت)|واشینگتنە]]. ژوورەکانی ئەنجومەنی یاسادانانی ویلایەتی واشنتۆن و نووسینگەکانی پارێزگار و لیوای پارێزگار و وەزیری دەرەوە و گەنجینەی ویلایەتی لەخۆدەگرێت. بەشێکە لە کەمپێکی ئیداری گەورەتر کە بیناکانی دادگای باڵای واشنتۆن, کۆشکی پارێزگاری واشنتۆن, و زۆرێک لە دەزگاکانی تری ویلایەتەکە لەخۆدەگرێت. خاوەندارێتی و بەڕێوەبردنی لەلایەن وەزارەتی خزمەتگوزارییەکانی کۆمپانیا (DES) ە.&lt;ref name=&quot;des&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://capitol.wa.gov/our-story/about|سەردێڕ=About {{!}} Washington State Capitol Campus |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=Washington State Capitol Campus}}&lt;/ref&gt;

ئۆڵۆمپیا لە ساڵی ١٨٥٣ وەک پایتەختی خاکی هەڵبژێردرا و بینایەکی دوو نهۆمی دروستکرا بۆ بەکارهێنانی لەلایەن دەسەڵاتی یاسادانانەوە لە ساڵی دواترەوە. بینایەکی هەمیشەیی پایتەختی پایتەخت دوای دەوڵەت بوون لە ساڵی ١٨٨٩ پلانی بۆ دانرا، بەڵام بیناسازییەکەی لەناو دۆخی خراپی ئابووریدا وەستا. حکومەتی ویلایەتەکە لە ساڵی ١٩٠٥دا ڕووی لە دادگای پارێزگاکانی ئێستای ئۆڵۆمپیای کرد، بەڵام سەلماندی کە زۆر بچووکە بۆ پێداویستییەکانی ویلایەتەکە. دیزاینی پایتەختی هەمیشەیی لە ساڵی ١٩١١ دەستی پێکردەوە و ساڵی دواتر دەستی بە دروستکردنی دەستیپێکرد. بینای یاسادانان لە ساڵی 1928 کراوەتەوە و [[گومبەز|قوبەیەکی]] مۆنۆمێنتالی تێدایە .

کەمپی کاپیتوڵ لە ساڵی ١٩٧٤ خرایە تۆماری نیشتمانی ناوچە مێژووییەکان و هەندێک لە دیمەنە بەنرخەکانی ویلایەتەکە لەخۆدەگرێت یان بەشداری دەکات، لەوانە [[زنجیرەچیاکانی ئۆڵۆمپیک|شاخەکانی ئۆڵۆمپی]]، پوگێت ساوند ، [[چیای ڕەینیەر]]، کاپیتوڵ دۆم و گروپی کاپیتوڵ لە بیناکانی سەر گردەکە. دیزاینی کەمپی کاپیتوڵ نموونەیەکی گەورەیە لە شێوازی شار جوانی سەردەمی پێشکەوتنخوازانە لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا.

== مێژوو ==

=== سەدەی نۆزدەهەم ===
[[File:Old_Washington_State_Capitol_Building,_Olympia_1909.jpg|ڕاست|وێنۆک| بینای ڕەسەنی کاپیتوڵی خاکی، لە ساڵی ١٨٥٦ تەواو بووە.]]
دوای ئەوەی ئۆڵۆمپیا بوو بە پایتەختی ویلایەتی واشنتۆن لە ساڵی ١٨٥٣، دامەزرێنەری شارەکە، ئێدمۆند سیلڤێستەر ، {{Convert|12|acres|ha}} ی بە دەسەڵاتی یاسادانان دا زەوی کە پایتەختی لەسەر دروست بکرێت، کە دەکەوێتە سەر گردێک کە ڕووی لە دەریاچەی کاپیتوڵ هەیە کە ئێستا بە دەریاچەی کاپیتوڵ ناسراوە.

لە ساڵی ١٨٥٤ یەکەم دانیشتنی ئەنجومەنی یاسادانانی خاکی لە باڵەخانەیەکی دوو نهۆمی لە ئۆڵۆمپیا بەڕێوەچوو کە بە فرۆشگای ''پارکەر-کۆڵتەر کەلوپەلی وشک'' ( a.k.a. ''چێشتخانەی گۆڵد بار'' ) ناسراوە.&lt;ref name=&quot;Brazier&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Brazier|یەکەم=Don|ناونیشان=https://leg.wa.gov/media/lwxfwd0y/history-of-the-washington-legislature-1854-1963.pdf|سەردێڕ=History of the Washington State Legislature 1854–1963|بڵاوکەرەوە=Washington State Senate|ساڵ=٢٠٠٠|شوێن=Olympia|ڕێکەوتی بڵاوکردنەوە=2000|پەڕە=٣,٦,٨,٥٧,٦٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://olympiahistory.org/parker-and-coulterfirst-territorial-legislature-sitegold-bar-restaurant-sitefirst-masonic-meeting-placethorp-motors-building/|سەردێڕ=Thorp Motors building (south end)/Parker and Colter/first Territorial Legislature site/Gold Bar restaurant site |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Olympia Historical Society and Bigelow House Museum |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; دانیشتنی دووەم و دواتر تا ساڵی ١٨٥٦ لە هۆڵی ماسۆنی کۆدەبوونەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.hmdb.org/m.asp?m=91488|سەردێڕ=Masonic Lodge 1854-1971, Historical Marker |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=www.hmdb.org |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.sos.wa.gov/legacy/legbuilding/default.aspx|سەردێڕ=Legacy Washington {{!}} WA Secretary of State |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Washington Secretary of State}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٨٥٦، پێکهاتەیەکی چوارچێوەی دار تەواو بوو، کە دەکەوێتە شوێنی ئێستا لە نێوان بینای یاسادانان و بیمە ، کە بۆ ماوەی ٤٦ ساڵ وەک پایتەخت تا ساڵی ١٩٠٢ خزمەت&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.sos.wa.gov/legacy/legbuilding/default.aspx|سەردێڕ=Legacy Washington {{!}} WA Secretary of State |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Washington Secretary of State}}&lt;/ref&gt;

کاتێک سەرۆک [[بنیامین ھاریسۆن|بنیامین هاریسۆن]] لە ساڵی ١٨٨٩ [[دەستووری ویلایەتەکان لە ئەمریکا|دەستووری ویلایەتی]] واشنتۆنی پەسەند کرد، {{Convert|132000|acres|sqkm}} ی بەخشی   زەوییە فیدراڵیەکان بۆ ویلایەتەکە بەو مەرجەی کە داهاتی زەویەکان تەنها بۆ دروستکردنی پایتەختی ویلایەتەکە بەکاربهێنرێت.

دەسەڵاتی یاسادانان لە ساڵی ١٨٩٣ کۆمیسیۆنی پایتەختی ویلایەتی پێکهێنا بۆ سەرپەرشتیکردنی دروستکردنی پایتەختێکی نوێ لەسەر ئەو موڵکە لە ئۆڵۆمپیاوە.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://capitol.wa.gov/capitol-campus-facts-history/history-legislative-building|سەردێڕ=History of the Legislative Building {{!}} Washington State Capitol Campus |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Washington State Capitol Campus}}&lt;/ref&gt; کۆمیسیۆنەکە پێشبڕکێیەکی سەرتاسەری هەبوو بۆ دۆزینەوەی [[نژیاروان|تەلارسازێک]] و پێشکەشکردنی ئێرنست فلاگی هەڵبژارد. بیناسازی لەسەر پلانی فلاگ دەستی پێکرد، بەڵام زۆری نەخایاند بەهۆی خراپی بارودۆخی ئابوورییەوە وەستا و تەنها بناغەکە تەواو بوو.

کاتێک دواجار دەسەڵاتی یاسادانان لە ساڵی ١٨٩٧دا تەرخانکردنی پارەی زیادەی پەسەند کرد، جۆن ڕۆجەرز، حاکمی تازە هەڵبژێردراو ڤیتۆی کرد. ڕۆجەرز داکۆکی لە کڕینی دادگای تۆرستۆن کاونتی کە ئێستا هەیە لە ناوەندی شاری ئۆڵۆمپیای دەکرد، کە ئێستا بە &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwdw&quot;&gt;پایتەختی کۆن&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; ناسراوە و شوێنی فەرمانگەی سەرپەرشتیاری ڕێنمایی گشتییە.{{ژێدەر پێویستە|date=June 2025}}

=== سەدەی بیستەم ===
دەسەڵاتی یاسادانان دادگای وەک شوێنی نوێ پەسەند کرد و لە ساڵی ١٩٠٥ دەستی بە کۆبوونەوە کرد لەوێ.&lt;ref name=&quot;Brazier&quot; /&gt; لە ماوەی چەند ساڵێکدا دەسەڵاتی یاسادانان بڕیاریدا بیناکە زۆر بچووکە و کۆمیسیۆنێکی نوێی کاپیتوڵی ویلایەتی لە ساڵی ١٩١١ کۆبووەوە.{{ژێدەر پێویستە|date=June 2025}}

ئەمجارەیان کۆمیسیۆنەکە ئارەزووی دروستکردنی کۆمەڵێک بینای هەبوو بۆ ئەوەی وەکو پایتەخت خزمەت بکەن نەک یەک دامەزراوە و ئەو دیزاینەی هەڵبژارد کە لەلایەن کۆمپانیای واڵتەر وایڵدەر و هاری وایت لە ساڵی ١٩١١ پێشکەشکرابوو. دوای خەڵاتەکە بە وایڵدەر و وایت کۆمیسیۆنەکە کۆمپانیای دیزاینی دیمەنی سروشتی براکانی ئۆلمستێد وەک ڕاوێژکار هێشتەوە. کۆمپانیای ئۆلمستێد لە سەرەتای ساڵی ١٩١٢ چەمکێکی بەدیل بۆ کەمپەکە دابین کرد بەڵام ئەم بەدیلە لەلایەن هەردوو کۆمیسیۆن و وایڵدەر و وایتەوە ڕەتکرایەوە. قەبارەی بینا و ئاراستە و دیمەنە تەواوکراوەکان کارەکانی وایڵدەر و وایتن. کۆمیسیۆنەکە بانگهێشتی برایانی ئۆلمستێدی کرد بۆ گەڕانەوە لە ساڵی ١٩٢٧، دوای تەواوبوونی دروستکردنی بینای یاسادانان، بۆ داڕشتنی چاندن و ڕێگا و نزیکبوونەوەکان لە ڕێگای کاپیتوڵەوە. دیزاینکردنی زەوی لە کاپیتوڵ وەیی ڕۆژئاوا تا بینای یاسادانان لە ساڵی ١٩٣١ تەواو بوو.


دروستکردنی کەمپەکە لە ساڵی ١٩١٢ دەستیپێکرد، پەرستگای دادپەروەریش لە ساڵی ١٩٢٠ تەواو بوو، دواتر بینای بیمە و وێستگەی کارەبا و گەرمکەرەوە دروستکرا. دوای پێداچوونەوەی چەندین جار بە پلانەکان، بینای یاسادانان لە ساڵی ١٩٢٨ تەواو بوو.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; بینای جۆن ئەی شێربێرگ لە ساڵی ١٩٣٧ و بینای جۆن ئێڵ ئۆبراین لە ساڵی ١٩٤٠ تەواو بووە. ئەم بینایانە پێنج لە شەش توخمە سەرەکییەکەی ماستەرپلانی وایڵدەر و وایتن. بەداخەوە بینای شەشەم هەرگیز دروست نەکرا. بینا ونبووەکە بۆ نموونە لە پلانی ئۆلمستێد ساڵی ١٩٢٨ بۆ گۆڕەپانەکە دەردەکەوێت و تەنها لە ڕۆژئاوای بینای یاسادانان وەک &quot;بینایەکی داهاتوو&quot; نیشانە کراوە. کۆشکی پارێزگار (لە ساڵی ١٩٠٩ وەک پێکهاتەیەکی کاتی دروستکراوە) ئەو شوێنەی داگیرکردووە کە بۆ بینای شەشەم لە پلانی وایڵدەر و وایتدا دانراوە.


&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
File:Perspective_view_of_the_proposed_State_Capitol_Group_for_the_State_of_Washington_in_Olympia,_1913.jpg|alt=Wilder and White's plan for the Capitol Campus, c. 1913| پلانی وایڵدەر و وایت بۆ کەمپی کاپیتوڵ، {{Circa|1913}}
File:Washington_State_Capital_Grounds,_Olympia,_Washington,_General_Plan,_May_1928.jpg|alt=Design of the Capitol Campus Grounds, May 1928| دیزاینی گۆڕەپانی کەمپی کاپیتوڵ، ئایاری ١٩٢٨
File:Olympia_Legislative_Building_construction,_1926.jpg|alt=Construction of the Legislative Building, c. January 1926 – c. May 1926| دروستکردنی بینای یاسادانان، {{Circa|January 1926|May 1926}}
File:View_of_State_Capitol_buildings,_Olympia,_Washington,_circa_1927.jpg|alt=View of completed buildings, c. 1927| دیمەنی بینا تەواوکراوەکان، {{Circa|1927}}
&lt;/gallery&gt;

=== سەدەی بیست و یەکەم ===
ئێوارەی یەکشەممە ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥، دزەپێکەرێک ناوەوەی بیناکەی تێکدا، دوای ئەوەی چەند پەنجەرەیەکی شکاند بۆ ئەوەی بتوانێت بچێتە ناو بیناکە. شوێنی ڕۆتۆندا و ژووری پێشوازی دەوڵەت زیانیان بەرکەوتووە. ئاڵای جۆراوجۆری پارێزگا و فیدراڵی و ویلایەتەکان ئاگریان تێبەردرا و جەستەی جۆرج واشنتۆن و مارتن لوتێر کینگ پاڵیان پێواوە و زیانیان پێگەیشتووە. زیانەکانی دیکە بریتی بوون لە دەرگای شووشەی شکاوی ژووری پێشوازی، شوێنەوارە مێژووییە جۆراوجۆرەکان یان شکاو یان ئاگریان تێبەردرا. و قاتەکانی سەرتاسەری فەزاکە یان سووتاوە یان تێکچووە، وەک نیشانەکانی سووتاوی و شوێنی چەقۆکێش بۆ پلیکانەکانی ڕۆتۆندا. فەرشێکی سووتاو کە ئەسڵی بوو بۆ شوێنەکە لە ساڵی ١٩٢٨ دروستکرا؛ فەرشەکە بە گەورەترین فەرشی تاک [[جۆڵایی|بڕین]] لە جیهاندا ناسراوە.{{R|IBIWC}}{{R|IADDA}} پیانۆیەکی گەورەی بلوتنەر لە ساڵی ١٨٩٣ کە لە ساڵی ١٩٩٠ بە دیاری بەخشرایە دەوڵەت و لە ساڵی ٢٠١٧ نۆژەنکرایەوە، بەهۆی بڵێسەی ئاگری نزیکەوە تێکچوو. لە کاتێکدا زۆربەی شتومەک بە کەمتر لە ١٠ هەزار دۆلار مەزەندە کرابوو، بەڵام تێچووی نزیکەی هەموو چاککردنەوەکان لە نێوان ٦٢٣ هەزار بۆ ٩١٤ هەزار دۆلار بووە. نۆژەنکردنەوەی فەرشە مێژووییەکە بڕیار بوو لە زۆربەی خەرجییەکانی چاککردنەوە پێکبێت، کە بە ٧١٩ هەزار دۆلار مەزەندە دەکرێت.

تۆمەتبارەکە کە تیۆریزە دەکرێت بەدەست ئەڵقەیەکی تەندروستی دەروونییەوە دەناڵێنێت، لەکاتێکدا هێشتا لە بینای پایتەختدا بووە خۆی ڕادەستکردووە و دواتر دەستگیرکراوە. هێشتا زیانە داراییەکانی ڕۆژانی دوای ڕووداوەکە حساب نەکراون. دوایین شکاندنی ناسراوی پایتەخت لە ساڵی ٢٠١٤ ڕوویدا کاتێک دوو ژن چوونەتە ناو نووسینگەی پارێزگار و شتومەکی جۆراوجۆریان دزیوە لەنێویاندا بەتانییەکی هۆزی دوورگەی سکواکسین.{{R|IBIWC}}

لە مانگی حوزەیرانی ٢٠٢٦ هەوڵی شکاندنی ماڵەکە ڕوویدا. تۆمەتباری دەستگیرکراوەکە نەیتوانیوە بچێتە ژوورەوە بەڵام بە فڕێدانی بەرد بۆ بینای کاپیتوڵ زیانی بە 13 کەیسی پەنجەرە و دوو دەرگا گەیاندووە. فیلمی پارێزەر لەسەر پەنجەرەکان کە دوای ڕووداوەکەی ساڵی ٢٠٢٥ دانرابوو، بە ڕێگرییەکی سەرەکی بۆ تۆمەتبارەکە دادەنرا. زیانەکان بە نزیکەی ١٠٠ هەزار دۆلار مەزەندە کران.

=== کارەساتی سروشتی ===


لە سەرەتای دروستکردنی پایتەختی پایتەختەوە، سێ [[بوومەلەرزە|بوومەلەرزەی]] گەورە کاریگەری لەسەر پایتەختەکە هەبووە. یەکەمیان لە ساڵی ١٩٤٩دا، زیانێکی زۆری بە کوپۆلی [[گومبەز|قوبە]] بینای یاسادانان گەیاند، کە ناچار بوو بە تەواوی بگۆڕدرێت. بەپێی ڕاپۆرتێکی ویلایەتەکە، بوومەلەرزەیەک بە گوڕی ٦.٥ ڕێختەر لە ساڵی ١٩٦٥دا ئەنجامێکی خراپتری هەبوو، بەجۆرێک کە پشتێنە خشتییەکانی قوبە لە دۆخێکی خراپدا ماونەتەوە کە دوای بوومەلەرزەیەکی گەورە دەیتوانی ببێتە هۆی داڕمانی تەواوەتی. دەوڵەتەکە دوای هەردوو بوومەلەرزەکە کارەکانی ئەنجامدا بۆ کەمکردنەوەی کاریگەرییەکانی ڕووداوەکانی داهاتوو، و باشترکردنی بومەلەرزەیی زیاتری لە ساڵی ١٩٧٥ ئەنجامدا. بوومەلەرزەکەی نیسکوالی لە ساڵی ٢٠٠١ زیانی زیاتری بەدوای خۆیدا هێنا، لەنێویاندا پشتگیرییەکی پچڕاو، بەڵام کارەکانی بەرگریکردن لە بوومەلەرزە ڕێگرییان لە زیانێکی جددیتر بە بیناکە کرد.

دیزاینەکانی وایڵدەر و وایت بۆ ئەم قوبە کە کێشی ٢٦ هەزار تۆن بووە، داوای کردووە کە قوبە بە پێکهاتە پاڵپشتەکانی بە [[گرانایی|هێزی کێشکردن]] ببەسترێتەوە لەبری ئەوەی بە هیچ بولتێک یان بەستەرێک ببەسترێتەوە. لە کاتی بوومەلەرزەدا، قوبە دەتوانێت بگۆڕێت، لەگەڵ ئەو ستوونە بەردی شنیانەی کە پشتگیریان دەکەن. ستوونەکان لە کاتی بوومەلەرزەکەی نیسکوالیدا بە بڕی سێ ئینج (٧٦ ملم) جووڵاون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.eeri.org/lfe/pdf/usa_nisqually_ucsd_reconnaissance_report.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060414080330/http://www.eeri.org:80/lfe/pdf/usa_nisqually_ucsd_reconnaissance_report.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠٠٦}}&lt;/ref&gt; حکومەتی ویلایەتەکە لە کۆتایی خولی یاسادانانی ساڵی ٢٠٠٢ بینای پایتەختی چۆڵ کرد بۆ پڕۆژەی نۆژەنکردنەوەی دوو ساڵە. لە کاتی ئامادەکارییەکان بۆ پڕۆژەکە، یەکێک لە دوو کەپسولی کاتیی کە لە کاتی ئاهەنگی سەدەمین ساڵیادی ساڵی ١٩٥٣ی ویلایەتەکەدا تەرخانکرابوو، دۆزرایەوە و نزیک بوو فڕێ بدرێت تاوەکو لەلایەن کارمەندێکی دەوڵەتەوە ڕزگاری بوو.

پڕۆژەی نۆژەنکردنەوەکە بە فەرمی لە ٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٢ دەستیپێکرد و تێچووی نزیکەی ١٢٠ دۆلار بوو{{بۆشایییەکان}}ملیۆنێک بۆ تەواوکردن؛ لە کاتی پڕۆژەکەدا دوو کرێکار بریندار بوون. بۆ ماوەی دوو ساڵ ئەنجومەنەکە گواسترایەوە بۆ جووتێک بینای مۆدیۆلار لە شوێنێکی وەستانی ئۆتۆمبێل لە نزیکەوە، لە کاتێکدا ئەنجومەنی پیران گواسترایەوە بۆ بینای کتێبخانەی پێشووی ویلایەتەکە. نووسینگەی پارێزگار گواسترایەوە بۆ بارەگای کۆمیساری بیمە. پایتەختی پایتەخت لە ١٠ی ژانویەی ٢٠٠٥ لە سەرەتای خولی نوێی یاسادانان کرایەوە. پڕۆژەی نۆژەنکردنەوەکە قوبە بۆ هەمیشەیی بە باقی بیناکەوە بەستەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.djc.com/co/cis.html?id=11145031}}&lt;/ref&gt;

== بیناکان ==
لە ناو کەمپەکەدا بینای یاسادانان، پەرستگای دادپەروەری ، بینای ئۆفیسی ئەنجومەنی پیرانی جۆن ئەی. کۆنسێرڤاتۆری کاپیتوڵ کە لە ساڵی ١٩٣٩ لەلایەن ئیدارەی پێشکەوتنی کارەکانەوە دروستکراوە، جۆرەها فلۆرای تێدابووە تاوەکو لە ٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٨ بۆ هەمیشە&lt;ref name=&quot;friends&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠٠٩|ناونیشان=http://www.oly-wa.us/Conservatory/About.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110728041457/http://www.oly-wa.us/Conservatory/About.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تەممووزی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١١}}&lt;/ref&gt; هەروەها کەمپەکە میوانداری زۆرێک لە یادگارییەکانی پێشمەرگە دێرینەکان دەکات.&lt;ref name=&quot;memorials&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ناونیشان=http://www.ga.wa.gov/Visitor/memorialart.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120704025957/http://www.ga.wa.gov/Visitor/memorialart.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١١}}&lt;/ref&gt;

مۆری ویلایەتەکە کە لە سەرانسەری بیناکانی سەر [[ئاڵا|ئاڵای]] ویلایەتەکە و تابلۆ و پەنجەرەی پەنجەرە و دەستەی دەرگا و شوێنەکانی تردا هاتووە، لەلایەن زێڕینگەری ئۆڵۆمپیاوە چارڵز تالکۆتەوە دیزاین کراوە بە دروستکردنی دوو بازنە و دانانی مۆرێکی دوو سەنت لە [[جۆرج واشینگتن|جۆرج واشنتۆن]] لە ناوەڕاستیدا.&lt;ref name=&quot;seal&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.sos.wa.gov/about-office/washington-state-seal/history-state-seal|سەردێڕ=History of the State Seal {{!}} WA Secretary of State |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt; تەنانەت لە زەوی ڕۆتۆندا وەشانێکی برۆنزی مۆرەکە هەیە. بە تێپەڕبوونی کات، لوتی جۆرج واشنتۆن بەهۆی هاتوچۆی پێ لەسەری پۆشراوە و ئێستا بە پەت بەستراوەتەوە بۆ ئەوەی زیانی زیاتری پێ نەگات.

=== بینای یاسادانان ===
[[File:WACapitolBldgInterior.jpg|چەپ|وێنۆک| ناوەوەی بینای یاسادانان.]]
بینای یاسادانان ژوورەکانی ئەنجومەنی یاسادانانی ویلایەتی واشنتۆن و نووسینگەی چەند بەرپرسێکی هەڵبژێردراوی تێدایە. ئەم بینایە تایبەتمەندی باڵادەستی گۆڕەپانی پایتەختە، کە [[گومبەز|قوبەیەکەی]] {{Convert|287|ft|m|0}} بەرزە، ئەمەش وایکردووە کە بەرزترین قوبەیەکی بیناسازی خۆڕاگر بێت لە [[ئەمریکای باکوور]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://capitol.wa.gov/history-legislative-building/legislative-building-stats|سەردێڕ=Legislative Building Stats {{!}} Washington State Capitol Campus |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=capitol.wa.gov}}&lt;/ref&gt; و پێنجەم بەرزترین لە جیهاندا، تەنها [[کڵێسای سەنت پیتەر|بازلیکای سانت پیتەر]] لە [[ڕۆما]]، کاتدراڵی سانت پاوڵ لە [[لەندەن]] ، پاگۆدای جیهانی ڤیپاسانا لە [[مومبای]] و سانتا ماریا دێل فیۆر لە [[فلۆرێنس|فلۆرانس]] تێپەڕیوە.&lt;ref name=&quot;facts&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://capitol.wa.gov/our-story/capitol-campus-facts-history/|سەردێڕ=Capitol Campus Facts &amp; History {{!}} Washington State Capitol Campus |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt; ژمارەیەک تایبەتمەندی لە پێکهاتەکەدا کە یادی زیادبوونی واشنتۆن بۆ یەکێتییەکە دەکاتەوە وەک ویلایەتی ٤٢- ٤٢ هەنگاو بەرەو دەروازەی باکووری بیناکە دەڕوات و یەکێک لە چوار ئاڵای ٤٢ ئەستێرەیی کە خاوەندارێتی ویلایەتەکە دەکات لە ژووری پێشوازی ویلایەتەکەدا نمایشکراوە. ئاڵاکان بەم ژمارە ئەستێرەیە هەرگیز فەرمی نەبوون بەهۆی وەرگرتنی ئایداهۆ دوای ماوەیەکی کەم لە واشنتۆن.&lt;ref name=&quot;tour&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://capitol.wa.gov/tours/self-guided-virtual-tours|سەردێڕ=Self-Guided &amp; Virtual Tours {{!}} Washington State Capitol Campus |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

بیناکە شوێنپێیەکی چوارگۆشەی هەیە و لە خشت و کۆنکرێت دروستکراوە و لە ڕووی دەرەوەیەوە ڕووی لە بەردی شنی هەیە کە لە ویلکیسۆن لە واشنتۆنەوە هەڵگیراوە. پێکهاتەکە لە چوار نهۆم پێکهاتووە و قوبە لە ناوەڕاستیدایە کە بەرزییەکەی دەگاتە {{Convert|287|ft}} لەسەر دەرەوە و {{Convert|175|ft|m}} لە زەویەوە.&lt;ref name=&quot;facts&quot; /&gt; نهۆمی یەکەم لەناو بنکەی بەرزدایە و ئۆفیسەکانی تێدایە. نهۆمی دووەم و سێیەم بە ستوونی دۆریک دەورە دراوە و بە کۆرنیشێک سەرپۆش کراوە کە بیناکە دەگرێتەوە. نهۆمی چوارەم بە سەقفێکی گەیبڵ داپۆشراوە کە لە پشتی کۆرنیشەوە لە نهۆمی سێیەمدایە. لە ڕووبەری باکووردا، دەرگای چوونە ژوورەوە لە پەنجەرەیەکدایە کە هەشت ستوونی کۆرینتی چوارچێوەی بۆ دانراوە و بە ٤٢ هەنگاوی گڕانیت دەگاتە ئەوێ. پۆرتیکۆیەکی هاوشێوە لە ڕووبەری باشووردایە بەڵام لەبری هەنگاوەکان ڕێڕەوێکی ئۆتۆمبێل دادەپۆشێت بۆ ئاستی خوارەوە. قوبە بە چوار قوبە بچووکی بەردی شنی دەورە دراوە و بە فانۆس و ڕەشەبا سەرپۆش کراوە. زەویەکان و زۆرێک لە دیوارەکانی ناوەوەی بە مەڕمەڕی ئەلاسکا داپۆشراون و مەڕمەڕی بەلجیکا، فەرەنسا، ئەڵمانیا، ئیتاڵیا لە بەشەکانی تری ناوەوە بەکاردەهێنرێت.&lt;ref name=&quot;tour&quot; /&gt;

هەموو چرا و دەفری ئاگری ڕۆمانی لە ڕۆتۆندا لەلایەن لویس کۆمفۆرت تیفانی کوڕی چارڵز لویس تیفانی دامەزرێنەری کۆمپانیای تیفانی و کۆمپانیا دروستکراون . ئەمانە گەورەترین کۆمەڵەی برۆنزی تیفانی لە جیهاندا و دوا کۆمیسیۆنی گەورەی تیفانی پێش مردنی لە ساڵی ١٩٣٣ پێکدێن.{{ژێدەر پێویستە|date=June 2011}} {{Convert|10000|lb|kg}} شاندەری سەرووی ڕۆتۆندا بە {{Convert|50|ft|m|0}} هەڵواسراوە لە سەرووی زەویەوە بە {{Convert|101|ft|m|0}} زنجیر و قەبارەکەی {{Convert|25|ft|m|0}} باڵا بەرز. ڕووخساری قەبارەی ژیانی و فیگەری مرۆڤ و ٢٠٢ ڕووناکی تێدایە.&lt;ref name=&quot;tour&quot; /&gt;

هەروەها بینای یاسادانان شوێنی جەستەیەکی گەورەی مسی [[جۆرج واشینگتن|جۆرج واشنتۆنە]]. بە تێپەڕبوونی کات لوتی سەر جەستەی جەستە بریقەدار بووە بەهۆی ئەوەی سەردانکەران بۆ بەختێکی باش دەیشۆنەوە.

=== پەرستگای دادپەروەری ===
ڕووبەڕووی بینای یاسادانان پەرستگای دادپەروەرییە کە شوێنی دادگای باڵای ویلایەت و کتێبخانەی یاسای ویلایەتە. تا ساڵی ١٩٢٤، بۆیلەر و ژوورە خەڵوزە بەکارنەهێنراوەکان کە لە ژێر پەرستگای داددا بوون، تاقیگەی تاقیکردنەوەی بەشی ڕێگاوبانەکانی تێدابوو، کە دواتر بوو بە تاقیگەی کەرەستەی وەزارەتی گواستنەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Oldham |یەکەم=Kit |ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٥|ناونیشان=https://www.historylink.org/File/7236|سەردێڕ=Division of Highways first Testing Laboratory opens in the former bo |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=HistoryLink.org}}&lt;/ref&gt;

=== کۆشکی پارێزگار ===
[[File:Washington_State_Governor's_Mansion.jpg|چەپ|وێنۆک| کۆشکی پارێزگار.]]
کۆشکی پارێزگار یەکسەر لە ڕۆژئاوای بینای یاسادانان هەڵکەوتووە. پێش باقی کەمپی کاپیتوڵ لە ساڵی ١٩٠٨ دروستکراوە، کۆشکی چوار نهۆمی بە شێوەی جۆرجیا مەبەست لێی بووە وەک پێکهاتەیەکی کاتی و بەدرێژایی ساڵان دەسەڵاتی یاسادانانی ویلایەتەکە بیری لەوە کردۆتەوە کە بینای ئۆفیس یان کۆشکێکی نوێ جێگەی بگرێتەوە. دەسەڵاتی یاسادانان لە ساڵی ١٩٧٣ بڕیاریدا بینای ئێستای نۆژەنکردنەوە و نۆژەنکردنەوە و لەو کاتەوە دامەزراوەی کۆشکی پارێزگاری تایبەت و قازانج نەویست پارێزگاری لێکردووە.

== هونەر و شوێنەوارەکان ==
[[File:George_Washington_portrait_sculpture_by_Avard_Fairbanks.jpg|وێنۆک| پەیکەری پۆرترێتی گەورەی ژەنەڕاڵ [[جۆرج واشینگتن|جۆرج واشنتۆن]]]]
لە ناو کەمپەکەدا ٢٥ ئینستێلاسیۆنی هونەری و شوێنەوار هەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشان=https://capitol.wa.gov/discover/artwork-memorials-monuments|سەردێڕ=Artwork &amp; Memorials {{!}} Washington State Capitol Campus |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Washington State Department of Enterprise Services}}&lt;/ref&gt;

مۆنۆمێنتی ''سەرکەوتنی باڵدار'' ، کە یادی [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی جیهانی یەکەم]] دەکاتەوە، یەکێکە لە دیارترینەکان. لەلایەن ئەلۆنزو ڤیکتۆر لویسەوە لە [[بڕۆنز|برۆنزی]] پەیکەرسازی کراوە، پایەی گڕانیتەکەی چوار نووسراوی لەسەرە. مۆنۆمێنتەکە لە ٣٠ی ئایاری ١٩٣٨ تەرخانکراوە، لەو کاتەوە چەندین جار نۆژەن کراوەتەوە.&lt;ref name=&quot;victory&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://capitol.wa.gov/discover/artwork-memorials-monuments/winged-victory-monument|سەردێڕ=Winged Victory {{!}} Washington State Capitol Campus |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

کۆپی فۆونتەینی تیڤۆلی لەلایەن تەلارسازەکانی وۆهلێب و وۆهلێب و بێنتەوە دیزاین کراوە. لەسەری نووسراوە &quot;کۆپییەکی نافورەی تیڤۆلی- پارکەکەی تیڤۆلی، [[کۆپنھاگن|کۆپنهاگن]]، [[دانمارک|دانیمارک]]. لەلایەن دامەزراوەی ئۆڵۆمپیا-تومواتەرەوە پێشکەش بە ویلایەتی واشنتۆن کراوە. پیتەر جی. شمیت، سەرۆک. ١٩٥٣.&quot;&lt;ref name=&quot;Tivoli&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://capitol.wa.gov/discover/artwork-memorials-monuments/tivoli-fountain|سەردێڕ=Tivoli Fountain {{!}} Washington State Capitol Campus |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

خاڵە سەرنجڕاکێشەکانی دیکە بریتین لە جەنگی جیهانی دووەم, جەنگی کۆریا, جەنگی ڤێتنام, مەدالیای شەرەف, POW–MIA, و یادگارییەکانی جێبەجێکردنی یاسا ؛ مۆنۆمێنتی بنەماڵەی پێشەنگی سەرەتایی واشنتۆن جۆرج بوش ; کەوانەی دەوڵەتداری؛ ''بۆیلەر کار دەکات'' ; فۆونتەینی دو پێن; ''نهێنییەکانی ژیان'' ; ''دەریا بۆ ئاسمان'' ; ''شامانەکە''; پەیکەرێکی بێ ناونیشان لەلایەن لی کێلی (١٩٧٣)؛ کاتژمێری خۆری خاکی ; باخچەی ئاو ; و ''سەمای ژن''. ژەنەڕاڵ جۆرج واشنتۆن، وێنەیەکی گەورەی ئاڤارد فێربانکس, لە ژووری پێشوازی دانراوە (وێنەیەکی دیکە لە قوتابخانەی پزیشکی زانکۆی واشنتۆن لە واشنتۆن دی سی دانراوە).{{ژێدەر پێویستە|date=May 2020}}

لە ساڵی ١٩٨٠ کۆمیسیۆنی هونەری ویلایەتی واشنتۆن فەرمانی دا دیواری گەورەی هاوچەرخ لەلایەن مایکل سپافۆرد و ئەلدن مەیسۆن بۆ ژوورەکانی ئەنجومەنی نوێنەران و ئەنجومەنی پیران. دیواری سپافۆرد دوای کەمتر لە ساڵێک نمایشکرا بە پەردەیەک داپۆشرا، ڕەخنەگرانی کارەکە لە ژوورەکانی ئەنجومەنی نوێنەران بە &quot;پۆرنۆگرافی&quot; ناویان برد.&lt;ref name=&quot;MuralsAP&quot; /&gt; هەردوو دیواری بینای یاسادانان لابران، لە ئەنجومەنی پیران لە ساڵی ١٩٨٧ و لە ئەنجومەنی نوێنەران لە ساڵی ١٩٩٣.&lt;ref name=&quot;MuralsAP&quot; /&gt; هەروەها یاسادانەران پلانەکانی دیواری مۆنۆمێنتالیان لەلایەن جاکۆب لۆڕێنسەوە ڕەتکردەوە بۆ ڕازاندنەوەی ڕۆتۆندای کاپیتوڵ.&lt;ref name=&quot;MuralsAP&quot; /&gt;

== ئاسایش ==
لەبەر ئەوەی گۆڕەپانی کاپیتوڵ لە دەرەوەی دەسەڵاتی ئاسایی [[ئۆڵیمپیا|ئۆڵۆمپیاو]] تۆرستۆن کاونتییە ، شەریف و پۆلیسی شارەکە لێکۆڵینەوە لە تاوانەکان ناکەن لە کەمپی کاپیتوڵ.{{ژێدەر پێویستە|date=June 2025}} دەوریەی ویلایەتی واشنتۆن بەرپرسیارە لە جێبەجێکردنی یاسا و لێکۆڵینەوەکان لە گۆڕەپانی کاپیتوڵ و هەروەها لە بینای کاپیتوڵی کۆن و پارکەکەی تەنیشت سیلڤێستەر لە ناوەندی شاری ئۆڵۆمپیا. هەروەها ئەنجومەنی پیران و ئەنجومەنی نوێنەران ستافی ئەمنی تایبەت بە خۆیان هەیە.

دوای [[ھێرشەکانی ١١ی ئەیلوول|هێرشەکانی 11ی ئەیلول]], خاڵێکی پشکنینی ئەمنی لە دەروازەی بینای کاپیتوڵ هەبوو، تەواو لەگەڵ موگناتیسی پێوەر و ئامێری تیشکی ئێکس, بەڵام ئاسایش لەو کاتەوە گەڕاوەتەوە بۆ دۆخی سەرەتایی خۆی. تا ساڵی ٢٠٢١ ڕێگە بە هەڵگرتنی چەکی ئاگرین بە ئاشکرا لە بیناکەدا دەدرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://thehill.com/homenews/state-watch/553261-washington-bans-open-carry-of-weapons-at-state-capitol-public-protests}}&lt;/ref&gt;

== مشتومڕەکان ==
لە کانوونی دووەمی ٢٠٠٨دا، تابلۆیەکی بێدین لە تەنیشت دیمەنێکی لەدایکبوون لە کاپیتوڵ نمایشکرا وەک بەشێک لە نمایشێکی جەژنی کریسمس؛ لەلایەن دامەزراوەی ئازادی لە ئایینەوە لە وەڵامی دیمەنی لەدایکبوون دانراوە. ئەمەش بووە هۆی ڕووماڵی میدیایی و مشتومڕێکی بەرفراوان؛ تابلۆکە دزرا، بەڵام لە کۆتاییدا دۆزرایەوە و گەڕایەوە بۆ کاپیتوڵ. لێشاوی خێرای داواکاری لەلایەن تاک و گروپەکانەوە هەبوو کە دەیانویست مادەی دیکە نمایش بکەن، لەوانە دارێکی فێستیڤۆس و داواکارییەک لەلایەن کڵێسای باپتیستی وێستبۆرۆوە بۆ نمایشکردنی تابلۆیەک کە (لە نێوان شتەکانی تردا) &quot;بابا نوئێل دەتباتە دۆزەخ&quot;.&lt;ref name=&quot;Westboro&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Guzman |یەکەم=Monica |ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|ناونیشان=http://blog.seattlepi.nwsource.com/thebigblog/archives/156716.asp|سەردێڕ=Radical church wants 'Santa will take you to hell' sign in Olympia |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081214025700/http://blog.seattlepi.nwsource.com/thebigblog/archives/156716.asp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١١|وێبگە=Seattle Post-Intelligencer}}&lt;/ref&gt;

== گەلەری ==
&lt;gallery mode=&quot;packed-hover&quot;&gt;
File:Washington_State_Capitol_with_Mount_Rainier.jpg|alt=Washington State Capitol with Mount Rainier| پایتەختی ویلایەتی واشنتۆن لەگەڵ چیای ڕەینیەر
File:Washington_State_Capitol_aerial_view_in_summer.jpg|alt=Washington State Capitol in Summer 2024| پایتەختی ویلایەتی واشنتۆن لە هاوینی ٢٠٢٤
File:Dome_of_Legislative_Building,_Washington_State_Capitol,_Olympia,_Washington,_June_23,_2025.jpg|alt=Legislative Building dome in June 2025| قوبە بینای یاسادانان لە مانگی حوزەیرانی ٢٠٢٥
File:Washington_State_Capitol_Legislative_Building_and_Temple_of_Justice_pano_01.jpg|alt=Panoramic view of the Legislative Building and Temple of Justice.| دیمەنێکی پانۆرامای بینای یاسادانان و پەرستگای دادپەروەری.
File:WACapitolTempleOfJustice.jpg|alt=Entrance to the Temple of Justice, facing the Legislative Building.| دەرگای چوونە ژوورەوە بۆ پەرستگای دادپەروەری، ڕووی لە بینای یاسادانان.
File:WashingtonCapitolTOJLL.jpg|alt=The law library in the Temple of Justice.| کتێبخانەی یاسا لە پەرستگای دادپەروەری.
File:Washington_State_Senate_chamber.jpg|alt=The interior of the Senate Chamber in the Legislative Building.| ناوەوەی ژووری ئەنجومەنی پیران لە بینای یاسادانان.
File:WaCapitolRepInterior.jpg|alt=The House of Representatives Chamber, also in the Legislative Building. Note the county names along the ceiling.| ژووری ئەنجومەنی نوێنەران، هەروەها لە بینای یاسادانان. سەرنج بدەنە ناوی پارێزگاکان بەدرێژایی سەقفەکە.
File:WACapitolInsuranceBldg.jpg|alt=The Insurance Building.| بینای بیمە.
File:Washington_State_Capitol_Interior.jpg|alt=The rotunda of the Legislative building with chandelier and Roman fire pot.| ڕۆتۆندای بینای یاسادانان بە شاندەری و دەفری ئاگری ڕۆمانی.
File:Tiffany_Chandelier,_Legislative_Building,_Washington_State_Capitol,_Olympia,_Washington,_June_23,_2025.jpg|alt=Tiffany Chandelier inside Legislative Building| تیفانی شاندەلیێر لەناو بینای یاسادانان
File:Steps_of_Legislative_Building,_Washington_State_Capitol,_Olympia,_Washington,_June_23,_2025.jpg|alt=Steps of Legislative Building| هەنگاوەکانی بنیاتنانی یاسادانان
File:Washington_State_Capitol_building.jpg|alt=Washington Legislative Building at night| بینای یاسادانانی واشنتۆن لە شەودا
File:Washington_State_Capitol_-_Winged_Victory_-_close_view_04_(cropped).jpg|alt=Winged Victory (World War I memorial)| ''سەرکەوتنی باڵدار'' (یادەی جەنگی جیهانی یەکەم)
File:Washington_State_Capitol_-_Winged_Victory_-_detail_02.jpg|alt=Winged Victory (detail)| ''سەرکەوتنی باڵدار'' (وردەکاری)
File:Washington_State_Vietnam_Veterans_Memorial.jpg|alt=Vietnam Veterans Memorial| یادی پێشمەرگە دێرینەکانی ڤێتنام
File:Washington_State_Capitol_and_Capitol_Lake_at_sunset_02.jpg|alt=Washington State Capitol and Capitol Lake at sunset| کاپیتوڵی ویلایەتی واشنتۆن و دەریاچەی کاپیتوڵ لە کاتی خۆرئاوابووندا
File:Olympia_Legislative_Building_construction,_1926_(no._53).jpg|alt=Construction of the Legislative Building (including dome), 1926.| دروستکردنی بینای یاسادانان (لەوانەش قوبە)، ١٩٢٦.
File:Capitol_Comittee_and_others,_Olympia,_Washington,_October_13,_1926.jpg|alt=Legislative Building topping-out ceremonies, October 13, 1926.| ئاهەنگەکانی کۆتاییهێنان بە بینای یاسادانان، ١٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٦.
File:Legislative_Building,_Olympia,_Washington,_circa_1927.jpg|alt=Legislative Building, circa 1927| بینای یاسادانان، {{Circa|1927}}
File:Legislative_Building,_Washington_State_Capitol,_Olympia,_1927.jpg|alt=Legislative Building, right wing, circa 1927| بینای یاسادانان، باڵی ڕاست، {{Circa|1927}}
&lt;/gallery&gt;

== هەروەها سەیری بکە ==

* لیستی پایتەختەکانی ویلایەت و خاکی ئەمریکا
* لیستی بەرزترین قوبە
* بینای کۆن کاپیتوڵ (ئۆلیمپیا، واشنتۆن)
* مێژووی ئۆڵۆمپیای واشنتۆن

== ئاماژەکان ==

; گشتی

* جۆنستۆن، ''پایتەختی ویلایەتی بوێر و بیناکارانی نۆرمان جەی واشنتۆن'' . سیاتڵ: چاپخانەی زانکۆی واشنتۆن، ١٩٨٨.

; تایبەت
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەری دەرەکی ==

* {{Commons category-inline}}
* [https://capitol.wa.gov State Capitol Visitor Information]
* [https://web.archive.org/web/20050408151918/http://www.governor.wa.gov/about/mansion/default.htm Governor's Mansion] Archived April 8, 2005, at the Wayback Machine
* [http://www.wagovmansion.org/ Governor's Mansion Foundation]
* [https://web.archive.org/web/20241205133248/https://www.leg.wa.gov/legislature Washington State Legislature] Archived December 5, 2024, at the Wayback Machine
* [https://web.archive.org/web/20051102041011/http://www.mind.net/dlmark/capwash.htm Washington State Capitol] Archived November 2, 2005, at the Wayback Machine – Photographs from a visit to the capitol
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}
{{پۆلی کۆمنز|Washington State Capitol}}

[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>fzvjqfsza5fv5mfuvgootqfh54hgeqy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کۆما دەنگێ ئازادی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305088</id>
    <revision>
      <id>1694376</id>
      <parentid>1693211</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:54:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1694376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7137" sha1="4zjgp7em8hl2vt2oc1m0qyqy7t44hn6" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}
'''کۆما دەنگێ ئازادی''' (دەنگی ئازادی)، لە ساڵی ١٩٩٠ لە ئەستەنبوڵ پێکهێنرا، یەکێک بوو لە بەناوبانگترین و درێژخایەنترین [[مۆسیقای کوردی|تیپە کوردیەکانی]] [[تورکیا]] . کۆما دەنگێ ئازادی هاوشێوەی تیپە کوردیەکانی تری ساڵانی نەوەدەکان ستایلێکی گرتەبەر کە بەتەواوی نوێ بوو بۆ گۆڕەپانی مۆسیقای کوردی، موزیکی نەریتی کوردی بە فۆرمێکی مۆدێرن لێکدایەوە و سەرنجی تایبەتی بۆ نەوەیەکی گەنجی کورد و تورکی شارەکان گرتەوە. هەروەها وەرگێڕانی کوردی گۆرانییە نێودەوڵەتییەکانی وەک &quot; [[بێللا چاو|بێلا سیاو]] &quot;یان پێشکەش کرد. 

لە نێوان ساڵانی ١٩٩١ تا ١٩٩٨، کۆما دەنگێ ئازادی چوار ئەلبوومی بڵاوکردۆتەوە، کە سەرجەمیان لە قۆناغێکدا لەلایەن دەوڵەتەوە قەدەغە کرابوون. سەرەڕای قەدەغەکردنەکان چەند سەد هەزار دانە لە ئەلبوومەکان فرۆشران. سەرەڕای ئەوەی زۆرێک لە کۆنسێرتەکانیان لە تورکیا قەدەغە کران، بەڵام لەوێدا بەناوبانگ بوون و هەروەها چەندین کۆنسێرتیان لە ئەڵمانیا، بەلجیکا، هۆڵەندا و بەریتانیا ئەنجامدا.&lt;ref name=&quot;ronibaran&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cafrande.org/?p=10516|سەردێڕ=Koma Denge Azadi (Grup Özgürlüğün Sesi) ve sevilen şarkıları » Cafrande Kültür Sanat}}&lt;/ref&gt;

== شێوازی مۆسیقا و کاریگەری ==
گرووپەکە زۆرێک لە گۆرانییە خۆئامادەکراوەکانیان یان گۆرانییە نەریتییەکانیان لێکدایەوە کە بە فەنک و فەنک جاز و ڕۆک و ڕۆل کۆڤەریان دەکرد. زۆربەی گۆرانیە بەناوبانگەکانی کۆمەڵەی دەنگێ ئازادی ڕیتمێکی فەنکیان هەیە. بەڵام جیاوازن لە گۆرانییە کلاسیکیەکانی فانکی ڕۆژئاوایی بە بەکارهێنانی ئامێرە ڕۆژهەڵاتیەکانی وەک باگلاما و دودوک و مێی شانبەشانی ئامێرە ڕۆژئاواییەکانی وەک گیتار و شمشاڵ. ئەم تێکەڵەیە تا ئەمڕۆش ناوازەیە و بە تایبەتی لە ئینترۆی گۆرانییەکانی وەک &quot;سێلیمۆ&quot;، &lt;ref name=&quot;Selîmo&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=r_Z60Tj_rrU|سەردێڕ=Koma Dengê Azadî - Selîmo}}&lt;/ref&gt; &quot;ئەکس لە کینێ&quot;، &lt;ref name=&quot;Ax lê kinê&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=X2hTfQhFtco|سەردێڕ=Koma Dengê Azadî - Ax Lê Kinê}}&lt;/ref&gt; &quot;بێریڤان&quot; و &quot;ئێز تێ باش ناسدیکیم&quot;دا بەرچاوە.

زۆرێک لە گۆرانییەکانی گرووپەکە پلەی کولتیان بەدەستهێناوە و چەندین جار بێشومار کۆڤەر کراون. هەندێک لە گۆرانییە بەناوبانگەکان و زۆرترین کۆڤەرکراوەکان بریتین لە &quot;سەلیمۆ&quot;، &quot;هات کاروانێ هێلێبێ&quot;، &quot;لۆ سیڤانۆ&quot;، &quot;لەلێ بێجنێ&quot;، &quot;دێرە سۆرێ&quot;، &quot;ڕۆژ ڕۆژە من یە&quot; و &quot;ئاکس لە کینێ&quot;.

هەرچەندە ئەم تیپە تەنها کەمێک کەمتر لە ٧ ساڵ بەردەوام بوو، بەڵام کاریگەرییەکی بەردەوامی لەسەر مۆسیقای کوردی هەبووە، زۆر هاوشێوەی هەندێک تیپی دیکەی کوردی ساڵانی نەوەدەکان. مۆسیقای مۆدێرن و شارستانی کۆما دەنگێ ئازادی بۆ زۆرێک لە گەنجە کوردەکان (و تورکەکان) کە خەباتیان کردووە بۆ گوێگرتن لە گۆرانییە نەریتییەکانی کوردی، بۆ ئەوەی بچنە ناو مۆسیقای کوردییەوە.

== گۆرانی ==
هەندێک لە گۆرانییە بەناوبانگەکانی ئەم تیپە ئەمانەن:

* ڕۆژ ڕۆژە من یە
* نەورۆز تە
* تێو گوڵە نارێ
* بێ چ هالۆ
* سێلۆ
* گوڵ و xwîn
* فێدی
* دلێ xemgîn
* دێرێ سۆرێ
* لێلێ بێجنێ
* دیکیم هێریم ئێسکێریێ (هات کاروانێ هێلێبێ)

== ئەلبوومەکان ==

* هێڤی (هیوا)، ١٩٩١
* ئێم ئازادیکسواز لە (ئێمە ئازادیخوازین)، ١٩٩٣
* وڵاتێ من/ڕۆژ وێ بێ (نیشتمانم)، ١٩٩٥
* فێدی (شەرمەزاری)، ١٩٩٨

== ئەندامان ==
گرووپەکە زۆرێک لە گۆرانییە خۆئامادەکراوەکانیان یان گۆرانییە نەریتییەکانیان لێکدایەوە کە بە فەنک و فەنک جاز و ڕۆک و ڕۆل کۆڤەریان دەکرد. زۆربەی گۆرانیە بەناوبانگەکانی کۆمەڵەی دەنگێ ئازادی ڕیتمێکی فەنکیان هەیە. بەڵام جیاوازن لە گۆرانییە کلاسیکیەکانی فانکی ڕۆژئاوایی بە بەکارهێنانی ئامێرە ڕۆژهەڵاتیەکانی وەک باگلاما و دودوک و مێی شانبەشانی ئامێرە ڕۆژئاواییەکانی وەک گیتار و شمشاڵ. ئەم تێکەڵەیە تا ئەمڕۆش ناوازەیە و بە تایبەتی لە ئینترۆی گۆرانییەکانی وەک &quot;سێلیمۆ&quot;، &lt;ref name=&quot;Selîmo&quot; /&gt; &quot;ئەکس لە کینێ&quot;، &lt;ref name=&quot;Ax lê kinê&quot; /&gt; &quot;بێریڤان&quot; و &quot;ئێز تێ باش ناسدیکیم&quot;دا بەرچاوە.

* دیلەک
* ئیبراهیم ئەردەم
* عومەر ئاڤجی
* سێرهات کاراکاس
* نوری ئەردەم
* سێرهات باران
* مەهمەت ئاتلی
* سێما یگیت
* ئیس گونەر
* ئی.حەلیل یڵدز
* هاکان ئێنێر

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== سەرچاوەی زیادە ==

* گونەر، حەسەن (٢٠٠٧):&quot;کۆم'لار و کورت موزیگی&quot;. لە: ''ئێسمەر دێرگیسی'', 05.2007, ئەستەنبوڵ
* [[:ku:Koma Dengê Azadî|ویکیپیدیای کوردی]]
* [http://www.kurdshow.com/?sf=haber&amp;haberid=1859&amp;ktg=1562 کوردشۆ.کۆم]
* [https://web.archive.org/web/20110713173826/http://www.kurdishmagazin.com/modules.php?name=News&amp;file=article&amp;sid=427 گۆڤاری کوردی]
* [https://web.archive.org/web/20160118170957/http://ronibaran.de/kda.html موزیکا کوردی، تێکستی گۆرانی کۆما دەنگێ ئازادی]
* [https://www.cafrande.org/?p=10516 Cafrande.org]
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
[[پۆل:گرووپە مۆسیقییە کوردییەکان]]</text>
      <sha1>4zjgp7em8hl2vt2oc1m0qyqy7t44hn6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆسپۆترێبنادزۆر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305099</id>
    <revision>
      <id>1694213</id>
      <parentid>1691953</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T07:22:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1694213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9636" sha1="0hgvzu344bru6ewcocqj455yb7s05lx" xml:space="preserve">{{Short description|ئاژانسی حکوومەتی ڕووسیا}}{{Infobox government agency|name=دەستەی فیدراڵی بۆ چاودێریکردنی پاراستنی مافی بەکاربەران و خۆشگوزەرانیی مرۆڤ|native_name=Федеральная служба по надзору в сфере защиты прав потребителей и благополучия человека|native_name_a=|native_name_r=|type=دەستەی فیدراڵی|seal=Emblem of the Federal Service for the Oversight of Consumer Protection and Welfare.svg|seal_size=100|seal_caption=دروشمی ڕۆسپۆترێبنادزۆر|logo=Flag of the Federal service on supervision in sphere of protection of the rights of consumers.svg|logo_size=150|logo_caption=ئاڵای ڕۆسپۆترێبنادزۆر|image=|image_size=|image_caption=|formed={{Start date|2004|3|12}}|preceding1=|preceding2=|dissolved=|superseding1=|superseding2=|jurisdiction=سەرۆک وەزیرانی ڕووسیا|headquarters=١٨/٥ و ٧، کۆڵانی ڤادکۆڤسکی، [[مۆسکۆ]]، ١٢٧٩٩٤، [[ڕووسیا]]|coordinates=&lt;!-- {{coord|LATITUDE|LONGITUDE|type:landmark_region:US|display=inline,title}} --&gt;|motto=|employees=~١١٠,٠٠٠|budget=|minister1_name=|minister1_pfo=|minister2_name=|minister2_pfo=|deputyminister1_name=|deputyminister1_pfo=|deputyminister2_name=|deputyminister2_pfo=|chief1_name=ئانا پۆپۆڤا|chief1_position=|chief2_name=|chief2_position=|public_protector=|deputy=|parent_department=|parent_agency=|parent_agency_type=&lt;!-- defaults to |type if left blank --&gt;|child1_agency=|child2_agency=|keydocument1=|website={{URL|https://www.rospotrebnadzor.ru}}|agency_id=|map=|map_size=|map_caption=|footnotes=|embed=}}
'''ڕۆسپۆترێبنادزۆر''' (بە [[زمانی ڕووسی|ڕووسی]]: Роспотребнадзор)، بە فەرمی '''دەستەی فیدراڵی بۆ چاودێریکردنی پاراستنی مافی بەکاربەران و خۆشگوزەرانیی مرۆڤ'''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://government.ru/en/department/248/events/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=government.ru |سەردێڕ=دەستەی فیدراڵی بۆ چاودێریکردنی پاراستنی مافی بەکاربەران و خۆشگوزەرانیی مرۆڤ لە فیدراسیۆنی ڕووسیا - حکوومەتی ڕووسیا}}&lt;/ref&gt;  ئاژانسی تەندروستیی گشتیی نیشتمانیی [[ڕووسیا|فیدراسیۆنی ڕووسیایە]]، و دەستەیەکی فیدراڵیی بەرپرسە لە چاودێریکردنی پاراستنی مافەکانی بەکاربەر و خۆشگوزەرانیی مرۆڤ لە ڕووسیا.

ئەم دەستەیە لە ساڵی ٢٠٠٤ دامەزراوە، و تا ساڵی ٢٠١٢ لەناو پێکهاتەی وەزارەتی تەندروستیی ڕووسیادا بوو. لە ئایاری ٢٠١٢دا، ڕۆسپۆترێبنادزۆر لەژێر چاودێریی وەزارەتی تەندروستی دەرهێنرا و ئێستا ڕاستەوخۆ ڕاپۆرت بۆ حکوومەتی ڕووسیا دەدات. لەسەر دەسەڵاتی یاسای دەستەی فیدراڵی لەسەر بنەمای ڕێسای کارگێڕیی کار دەکات. پەیمانگای ڤێکتۆر دەکەوێتە ژێر چاودێریی ڕۆسپۆترێبنادزۆر.

== مێژوو ==
کارە پزیشکی و تەندروستییەکان لە ڕووسیا لە سەرەتای سەدەی نۆزدەھەمەوە دەستیان پێکرد و شوێنکەوتەی بەشی پزیشکی لە وەزارەتی پۆلیسی ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا بوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://tass.ru/spravochnaya-informaciya/695181 |سەردێڕ=تەندروستی و زانیاری: مێژووی خزمەتگوزاریی تەندروستی و پەتاشناسی}}&lt;/ref&gt;

مێژووی ڕێکخراوەکە دەگەڕێتەوە بۆ مەرسومی ئەنجومەنی کۆمیساریای گەلی کۆماری سۆڤیەتی فیدراڵی سۆشیالیستی ڕووسیا «دەربارەی دەستەی تەندروستیی کۆمار» لە ڕێکەوتی ١٥ی ئەیلوولی ١٩٢٢.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.rospotrebnadzor.ru/region/history/historydoc/decret.php |سەردێڕ=مەرسومی ١٥ی ئەیلوولی ١٩٢٢ &quot;دەربارەی دەستەی تەندروستیی کۆمار&quot; |ڕێکەوتی سەردان= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240329114901/https://rospotrebnadzor.ru/region/history/historydoc/decret.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئازاری ٢٠٢٤ |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

تا ساڵی ٢٠٠٤، نزیکەی ٢،٢١٨ وێستگە (مەڵبەند)ی سەربەخۆی تەندروستی و پەتاشناسی لە ڕووسیا کرابوونەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://tumentoday.ru/2012/09/14/охраняя-здоровье-населения/ |سەردێڕ=پاراستنی تەندروستیی دانیشتووان}}&lt;/ref&gt;

لە سەرەتادا سەر بە وەزارەتی تەندروستی بوو. تا ساڵی ٢٠٠٤، ڕۆسپۆترێب نادزۆر خرایە ژێر چاودێریی ڕاستەوخۆی حکومەتی ڕووسیا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.garant.ru/products/ipo/prime/doc/70078476/ |سەردێڕ=فەرمانی سەرۆکی ڕووسیا لە ٢١ی ئایاری ٢٠١٢ ژمارە ٦٣٦ &quot;دەربارەی پێکھاتەی دەسەڵاتەکانی جێبەجێکردنی فیدراڵی&quot;}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ٢٠٠٤ تا تشرینی یەکەمی ٢٠١٣، لەلایەن گێنادی ئۆنیشچێنکۆ سەرپەرشتی دەکرا. سەرۆکی ئێستای ڕۆسپۆترێب نادزۆر ئانا پۆپۆڤایە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-europe-24651955 |وێبگە=بی‌بی‌سی |سەردێڕ=ئۆنیشچێنکۆ سەرۆکی مشتومڕاوی تەندروستیی ڕووسیا پۆستەکەی جێدەھێڵێت}}&lt;/ref&gt;

لە ئێستادا نزیکەی ١١٠،٠٠٠ پسپۆڕ لە بەش و ڕێکخراوە جیاوازەکانی ئەم خزمەتگوزارییەدا کار دەکەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rospotrebnadzor.ru/region/about.php?type=special |سەردێڕ=دەربارەی خزمەتگوزاریی فیدراڵی |ڕێکەوتی سەردان= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210305225913/https://www.rospotrebnadzor.ru/region/about.php?type=special |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئازاری ٢٠٢١ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== سەرکردایەتی ==
ڕێکخراوەکە لەلایەن سەرۆکی پزیشکانی تەندروستیی ڕووسیاوە سەرپەرشتی دەکرێت.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!ژ.
!وێنە
!بەڕێوەبەر
!دەستبەکاربوون
!جێهێشتنی پۆست
! colspan=&quot;2&quot; |پارت
|-
|١
|
|ئێڤگێنی بێلیایێڤ
|١٩٩٠
|٢٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٦
| style=&quot;background: linear-gradient({{party color|Communist Party of the Soviet Union}} 50%, {{party color|Russian Ecological Party &amp;quot;The Greens&amp;quot;}} 50%);&quot; |
|[[پارتی کۆمۆنیستی یەکێتیی سۆڤیەت]]
بزووتنەوەی بنیاتنەرانە-ژینگەییی ڕووسیا &quot;کێدر&quot;
|-
|٢
|[[پەڕگە:Gennadiy_Onishchenko_2019.jpg|122x122پیکسڵ]]
|گێنادی ئۆنیشچێنکۆ
|٢٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٦
|٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣
| style=&quot;background: linear-gradient({{party color|Russian Ecological Party &amp;quot;The Greens&amp;quot;}} 50%, {{party color|United Russia}} 50%);&quot; |
|بزووتنەوەی بنیاتنەرانە-ژینگەییی ڕووسیا &quot;کێدر&quot;
ڕووسیای یەکگرتوو
|-
|٣
|[[پەڕگە:2019_Anna_Popova.jpg|132x132پیکسڵ]]
|ئانا پۆپۆڤا
|٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣
|ئێستا
| style=&quot;background-color:{{party color|Independent (politician)}}&quot; |
|سەربەخۆکان
|-
|}

== بەرپرسیارێتییەکان ==
ڕۆسپۆترێب نادزۆر بەرپرسە لە ئەنجامدانی ئەم ئەرکانەی خوارەوە:

* کۆنترۆڵکردنی تەندروستی و دەرکردنی بەڵگەنامە ڕێگەپێدراوەکان؛
* مۆڵەتدان بە جۆرە دیاریکراوەکانی چالاکی؛
* پەسەندکردنی بەڵگەنامەی شتومەکە جیاوازەکان بۆ ھەڵسەنگاندنی گونجانیان لەگەڵ یاساکانی ڕووسیا؛
* پێدانی بڕوانامەی تەندروستی بۆ بەرھەمەکان بەپێی پێداویستییەکانی یەکێتیی گومرگی؛
* تۆمارکردنی دەوڵەتی بۆ بەرھەمەکانی فیدراسیۆنی ڕووسیا (جگە لە دەرمان)؛
* تۆمارکردنی دەوڵەتی بۆ بەرھەمەکانی یەکێتیی گومرگی لە خاکی ڕووسیادا (جگە لە دەرمانەکان).

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

== بەستەرە دەرەکییەکان ==

* {{Official website|https://www.rospotrebnadzor.ru/en/|ماڵپەڕی فەرمی}}
{{پۆلی کۆمنز|Rospotrebnadzor}}

[[پۆل:تەندروستی]]
[[پۆل:تەندروستیی گشتی]]
[[پۆل:ڕووسیا]]</text>
      <sha1>0hgvzu344bru6ewcocqj455yb7s05lx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کتێبخانەی ڕەوشەن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305213</id>
    <revision>
      <id>1694317</id>
      <parentid>1692454</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:02:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ٢ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1694317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7555" sha1="9n0e1q576vrnv3zma2r0uhfs02pz9sk" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}
'''کتێبخانەی ڕەوشەن''' کتێبخانە و کتێبفرۆشییەکی
کۆنە لە [[سلێمانی]]، [[هەرێمی کوردستانی عێراق]]. ئەم کتێبخانەیە بە مێژووی درێژی کارکردن، کۆکردنەوە و فرۆشتنی کتێبە کوردی، عەرەبی و ئینگلیزییەکان و هەبوونی ژمارەیەک کتێبی دەگمەن و مێژوویی ناسراوە. لە ساڵی ٢٠٢٦دا، ڕاپۆرتێکی تایبەتی [[ڕووداو (میدیای کوردی)|ڕووداو]] باس لە ٤٤ ساڵ بەردەوامیی کتێبخانەکە کردووە.&lt;ref name=&quot;Rudaw2026&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=خاوەنی کتێبخانەی رەوشەن: مانگانە ملیۆنێک دینار زیان دەکەم، بەڵام بەردەوامم |ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/episode/70825 |ئیش=ڕووداو |ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٦|زمان=ckb}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
بەپێی وتەکانی مەلا حەسەن مەروێی، خاوەنی کتێبخانەکە، دەستپێکی چالاکییەکەی بۆ ساڵی ١٩٧٩ دەگەڕێتەوە. ئەو ساڵە بە کۆڵەپشتەوە کتێبی دەبرد بۆ [[ئێران]] و لەوێ دەیفرۆشت. دواتر، لە ساڵی ١٩٨٢، یەکەم کتێبخانەکەی لە [[قەڵاچوالان]] دامەزراند و لە ماوەی دواتردا چالاکییەکەی گواستەوە بۆ شاری سلێمانی.&lt;ref name=&quot;Rudaw2026&quot;/&gt;

لە ساڵی ٢٠٢٦دا، ڕووداو باسیکردووە کە کتێبخانەی ڕەوشەن دوای ٤٤ ساڵ کارکردن هێشتا بەردەوامە. کتێبخانەکە لە ژێرزەمینێک لە ناوچەی دارەسوتاوەکەی سلێمانی هەڵکەوتووە.&lt;ref name=&quot;Rudaw2026&quot;/&gt;

== کۆمەڵەی کتێب ==
کتێبخانەی ڕەوشەن هەزاران کتێبی کوردی، عەرەبی و ئینگلیزی لەخۆدەگرێت. بەپێی سەرچاوەیەکی بازرگانی، کتێبخانەکە کتێبی دینی، کەلتووری، ئەدەبی، سیاسی و مێژوویی بە زمانی کوردی، فارسی و عەرەبی پێشکەش دەکات.&lt;ref name=&quot;BusinessDirectory&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=کتێبخانەی ڕەوشەن::مكتبة روشن::Rawshan book store |ناونیشان=https://www.bizmideast.com/IQ/%DA%A9%D8%AA%DB%8E%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%95%DB%8C-%DA%95%DB%95%D9%88%D8%B4%DB%95%DB%86-%D9%85%D9%83%D8%AA%D8%A8%DB%95-%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86-rawshan-book-0750-301-5416 |وێبگە=BizMidEast |زمان=ar}} {{بەستەری مردوو|url=https://www.bizmideast.com/IQ/%DA%A9%D8%AA%DB%8E%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%95%DB%8C-%DA%95%DB%95%D9%88%D8%B4%DB%95%DB%86-%D9%85%D9%83%D8%AA%D8%A8%DB%95-%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86-rawshan-book-0750-301-5416 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;

یەکێک لە تایبەتمەندییەکانی کتێبخانەکە هەبوونی کتێب و بەڵگەنامەی دەگمەنە. بەپێی ڕاپۆرتی ڕووداو، لە بەشێک لە کتێبخانەکە ژمارەیەک کتێبی مێژوویی هەیە کە مێژووی چاپکردنی هەندێکیان بۆ زیاتر لە ١٥٠ ساڵ پێش دەگەڕێتەوە و لە [[ئیستەنبوڵ]] چاپکراون. خاوەنەکەی هەندێک لەم کتێبانەی بە نیشانەی «بۆ فرۆشتن نین» جیا کردووەتەوە.&lt;ref name=&quot;Rudaw2026&quot;/&gt;

== خوێنەران ==
بەپێی وتەکانی خاوەنەکە، جۆری خوێنەرانی کتێبخانەکە لە ماوەی ساڵاندا گۆڕاوە. ئەو باسیکردووە کە مامۆستایانی زانکۆ، فەرمانبەران و دادوەران لە بەراورد بە پێشوو کەمتر بۆ کڕینی کتێب سەردانی کتێبخانەکە دەکەن. هەروەها بە گوتەی ئەو، هەندێک کتێب ماوەی چەندین ساڵە کڕیارێکیان نەبووە، لە کاتێکدا کتێبی ئایینی زیاتر لە هەندێک جۆری دیکە دەفرۆشرێت و هەندێک گەنجیش هێشتا حەزیان لە خوێندنەوەی ڕۆمان و چیرۆکە.&lt;ref name=&quot;Rudaw2026&quot;/&gt;

تەها توەسپێی، کە مامۆستایەکی ئایینی و یەکێک لە کڕیارە بەردەوامەکانی کتێبخانەکەیە، کتێبخانەکەی بە شوێنێکی دەوڵەمەند بۆ دەستگەیشتن بە جۆرە جیاوازەکانی سەرچاوە و کتێب وەسف کردووە.&lt;ref name=&quot;Rudaw2026&quot;/&gt;

== بارودۆخی دارایی ==
بەپێی ڕاپۆرتی ڕووداو، بازاڕی کتێب لە نزیکەی ١٣ ساڵ پێش ساڵی ٢٠٢٦ەوە کزتر بووە و فرۆشی کتێب لە کتێبخانەکە کەم بووە. مەلا حەسەن مەروێی گوتوویەتی کە کتێبفرۆشتن زۆر کەم بووە و ساڵانێکە کتێبخانەکە زیانی دارایی دەکات؛ بە گوتەی ئەو، زیانەکە مانگانە نزیکەی یەک ملیۆن دیناری عێراقی بووە.&lt;ref name=&quot;Rudaw2026&quot;/&gt;

سەرەڕای ئەم بارودۆخە دارایییە، خاوەنەکە بەهۆی خۆشەویستییەکەی بۆ کتێب و گرنگیدان بە پاراستنی کتێبە دەگمەن و مێژووییەکان بەردەوام بووە.&lt;ref name=&quot;Rudaw2026&quot;/&gt;

== پاراستنی میراتی کتێبی ==
مەلا حەسەن مەروێی هەندێک کتێبی کۆن و دەگمەن بە بەشێک لە میراتی کتێبی کتێبخانەکە دەزانێت و هەندێکیان بۆ فرۆشتن دانەنراون. ئەو دەڵێت کە دڵی نایەت ئەو کتێبانە بفرۆشێت و بۆ پاراستن و جوانیی کتێبخانەکە هەڵیانگرتووە.&lt;ref name=&quot;Rudaw2026&quot;/&gt;

لە کۆتایی ڕاپۆرتەکەدا، خاوەنەکە ئاماژەی بەوە کردووە کە پێی خۆشە کتێبخانەکە دوای خۆی بەردەوام بێت و وەسیەتی بۆ کوڕ و کچەکانی کردووە کە ئەو کۆمەڵە کتێب و بەڵگەنامە مێژووییە بپارێزن.&lt;ref name=&quot;Rudaw2026&quot;/&gt;

== شوێن ==
کتێبخانەی ڕەوشەن لە شاری سلێمانی، لە ناوچەی دارەسوتاوەکە هەڵکەوتووە. دایرێکتۆرییەکی کاروباری ناونیشانی کتێبخانەکەی بە «qanat daraswtawaka, Sulaymaniyah» تۆمار کردووە.&lt;ref name=&quot;BusinessDirectory&quot;/&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{Reflist}}

== پەیوەندییە دەرەکییەکان ==
* [https://www.rudaw.net/sorani/episode/70825 ڕاپۆرتی ڕووداو لەسەر کتێبخانەی ڕەوشەن]
* [https://www.bizmideast.com/IQ/%DA%A9%D8%AA%DB%8E%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%95%DB%8C-%DA%95%DB%95%D9%88%D8%B4%DB%95%DB%86-%D9%85%D9%83%D8%AA%D8%A8%DB%95-%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86-rawshan-book-0750-301-5416 زانیاریی کاروباری کتێبخانەی ڕەوشەن] {{بەستەری مردوو|url=https://www.bizmideast.com/IQ/%DA%A9%D8%AA%DB%8E%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%95%DB%8C-%DA%95%DB%95%D9%88%D8%B4%DB%95%DB%86-%D9%85%D9%83%D8%AA%D8%A8%DB%95-%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86-rawshan-book-0750-301-5416 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>9n0e1q576vrnv3zma2r0uhfs02pz9sk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لیسا (ڕاپەر)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305219</id>
    <revision>
      <id>1693691</id>
      <parentid>1693513</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:04:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17748" sha1="ovgi9lv6cyf4ri2vcmd5ib1dbzozvpx" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}}
''لالیسا مانۆباڵ''' {{تێبینی|Lisa spells her surname ''Manobal'' in the Latin alphabet. The name would be rendered as ''Manoban'' under the [[Royal Thai General System of Transcription]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Title of single by Blackpink's Lisa is her real name|ناونیشان=https://koreajoongangdaily.joins.com/2021/08/26/entertainment/kpop/lisa-blackpink-lalisa-manobal/20210826112900544.html|نووسەر=Yim Seung-hye|وێبگە=[[Korea JoongAng Daily]]|ڕێکەوت=٢٦ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210910114715/https://koreajoongangdaily.joins.com/2021/08/26/entertainment/kpop/lisa-blackpink-lalisa-manobal/20210826112900544.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Blackpink Lisa Deceiving Other Members with Her Real Name???|ناونیشان=https://mnews.joins.com/article/22677888|نووسەر=Ryu Jae-yeon|وێبگە=[[JoongAng Ilbo]]|ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180609113611/https://mnews.joins.com/article/22677888|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;}} ( {{Langx|th|ลลิษา มโนบาล}}؛ {{تێبینی|{{IPA|th|lá.lí.sǎː má.nōː.bāːn|small=no}}}} ناوی لەدایکبوون: '''پرانپریا مانۆبال،''' {{تێبینی|{{langx|th|ปราณปรียา มโนบาล}}. {{RTGS|Pranpriya Manoban|small=no}}. {{IPA|th|prāːn.prīː.jāː má.nōː.bāːn|small=no}}.}} ٢٧ی ئازاری ١٩٩٧)، ناسراوە بە '''لیسا''' ( {{Langx|th|ลิซ่า}}؛ {{کۆری|리사}})، [[ڕاپ|ڕاپەر]]، [[گۆرانیبێژ]]، [[سەما|سەماکار]] و ئەکتەرێکی تایلەندییە.  وەک ئەندامێکی گرووپی مۆسیقیی کچانی [[کۆریای باشوور]] بە ناوی [[بڵاکپینک|بلاکپینک]] بەناوبانگ بوو، کە بۆ یەکەمجار لە مانگی ئابی ٢٠١٦ دەرکەوت و بووە یەکێک لە پڕفرۆشترین گرووپەکانی کچان لە جیهاندا.

== دیسکۆگرافی ==

* ''ئەلتەر ئیگۆ'' (٢٠٢٥)

=== فلیم ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; |ساڵ
! scope=&quot;col&quot; | ناونیشان
! scope=&quot;col&quot; | ئەرک
! scope=&quot;col&quot; | تێبینی
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | ٢٠٢٦
| ''هەمیشە لالیسا''
| خۆی
| فیلمی دیکۆمێنتاری
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Kaufman |یەکەم=Gil |ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Documentary about BLACKPINK's LISA, 'Always Lalisa,' to World Premiere at 2026 Toronto International Film Festival |ناونیشان=https://www.billboard.com/music/pop/doc-blackpink-lisa-always-lalisa-world-premiere-toronto-fest-1236298190/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260720180544/https://www.billboard.com/music/pop/doc-blackpink-lisa-always-lalisa-world-premiere-toronto-fest-1236298190/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; 
|-! scope=&quot;row&quot; {{TBA}}| {{Pending film|[[Tygo]]}}
| ڕیا
| پۆست پرۆدەکشن
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Ramachandran |یەکەم=Naman |ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Blackpink's Lisa, Don Lee and 'Squid Game' Star Lee Jin-uk to Lead Netflix's 'Extraction' Universe Thriller 'Tygo' |ناونیشان=https://variety.com/2025/tv/news/blackpink-lisa-don-lee-extraction-universe-film-tygo-1236600649/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[Variety (magazine)|Variety]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251205032636/https://variety.com/2025/tv/news/blackpink-lisa-don-lee-extraction-universe-film-tygo-1236600649/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;
|}

=== تەلەڤیزیۆن ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; |ساڵ
! scope=&quot;col&quot; | ناونیشان
! scope=&quot;col&quot; | ئەرک
! scope=&quot;col&quot; | تێبینی
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | ٢٠١٧
| ''تەلەفزیۆنی چەرم''
| rowspan=&quot;2&quot; | خۆی (ئەندامی کاست)
| بەشی تەلەفزیۆنی لیزا؛ سێ ئەڵقە
| style=&quot;text-align:center&quot; | 
|-
! scope=&quot;row&quot; | ٢٠١٨
| ''پیاوی ڕاستەقینە 300''
| چاپی ئەکادیمیای سوپای کۆریا
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|script-title=ko:[시청자가 찜한 TV] 돌아온 '진사'·'알쓸신잡' 역시 화제 |ناونیشان=https://www.yna.co.kr/view/AKR20180928107900005?input=1195m|سەردێڕ=[시청자가 찜한 TV] 돌아온 '진사'·'알쓸신잡' 역시 화제 {{!}} 연합뉴스 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200606055208/https://www.yna.co.kr/view/AKR20180928107900005?input=1195m |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠١٩|وێبگە=[[Yonhap News Agency]] |زمان=ko}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ٢٠٢٠–٢٠٢١
| ''گەنج لەگەڵ تۆ''
| خۆی (ڕاهێنەری سەما)
| وەرزی دووەم – سێیەم
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref name=&quot;ywys2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|script-title=ko:블랙핑크 리사, 中판 프듀 '청춘유니' 시즌2 새 멘토 출연 확정 [Oh! 차이나] |ناونیشان=http://osen.mt.co.kr/article/G1111241466 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191015062156/http://osen.mt.co.kr/article/G1111241466 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|وێبگە=[[Osen (newspaper)|OSEN]] |زمان=ko}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;ywys3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|script-title=ko:블랙핑크 리사, 中 오디션 프로그램 '청춘유니3' 멘토 확정 |ناونیشان=https://www.donga.com/news/Entertainment/article/all/20210108/104825695/1|سەردێڕ=블랙핑크 리사, 中 오디션 프로그램 ‘청춘유니3’ 멘토 확정 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210204193554/https://www.donga.com/news/Entertainment/article/all/20210108/104825695/1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[The Dong-A Ilbo]] |زمان=ko}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | ٢٠٢٥
| ''نیلوفەری سپی''
| تیداپۆن &quot;موک&quot; سۆرنسین
| وەرزی سێیەم ; ناوی لالیسا مانۆبال وەرگیراوە
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Tangcay |یەکەم=Jazz |ڕێکەوت=١٤ی شوباتی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Blackpink Star Lisa Says Her 'White Lotus' Character Is 'Just Like Her, but Flirtier and Lady-Like' |ناونیشان=https://variety.com/2025/tv/news/blackpink-lisa-white-lotus-season-3-flirty-character-1236303958/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[Variety (magazine)|Variety]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250214180002/https://variety.com/2025/tv/news/blackpink-lisa-white-lotus-season-3-flirty-character-1236303958/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''هیتمەیکەرەکان''
| خۆی
| ئەڵقە: &quot;کۆتایی بە گەشبینییەک&quot;
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=White |یەکەم=Peter |ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Netflix Searching For 'Hitmakers' In Latest Unscripted Music Series |ناونیشان=https://deadline.com/2025/06/netflix-hitmakers-music-series-1236440566/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[Deadline Hollywood|Deadline]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250625132412/https://deadline.com/2025/06/netflix-hitmakers-music-series-1236440566/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== کتێبنامە ==

* ''ئەلتەر ئیگۆ: کۆمیکی فەرمی'' (٢٠٢٥) &lt;ref name=&quot;BenjaminVariety&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Benjamin |یەکەم=Jeff |ڕێکەوت=١٨ی شوباتی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Lisa Launches Comic Company to Accompany Debut Album 'Alter Ego' |ناونیشان=https://variety.com/2025/music/news/lisa-launches-comic-company-debut-album-alter-ego-1236311368/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[Variety (magazine)|Variety]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250218170928/https://variety.com/2025/music/news/lisa-launches-comic-company-debut-album-alter-ego-1236311368/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

== نمایشە ڕاستەوخۆکان ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! scope=&quot;col&quot; |ناونیشان
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10em&quot; | ڕێکەوت
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:8em&quot; | شار
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:8em&quot; | وڵات
! scope=&quot;col&quot; | هۆڵ
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}}
|-
! rowspan=&quot;5&quot; scope=&quot;row&quot; | Fan Meetup لە ئاسیا
| ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤
| colspan=&quot;2&quot; | [[سینگاپوور|سەنگافورە]]
| یاریگای ناوەوەی سەنگافورە
| rowspan=&quot;5&quot; | &lt;ref name=&quot;Fan Meetup&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Ziwei |یەکەم=Puah |ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.nme.com/news/music/blackpink-lisa-2024-fan-meetup-tour-concert-asia-tickets-more-3796417|سەردێڕ=BLACKPINK Lisa 2024 'Fan Meetup' tour in Asia: tickets and more |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240924055349/https://www.nme.com/news/music/blackpink-lisa-2024-fan-meetup-tour-concert-asia-tickets-more-3796417 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=[[NME]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤
| [[بانکۆک]]
| تایلەند
| BITEC Live
|-
| ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤
| [[جاکارتا]]
| ئەندەنوسیا
| یاریگای نێودەوڵەتی بیچ سیتی
|-
| ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤
| کاوسیونگ
| تایوان
| کاوسیونگ ئارێنا
|-
| ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤
| [[ھۆنگ کۆنگ|هۆنگ کۆنگ]]
| چین
| ئاسیا وۆرلد–ئارێنا
|}

=== نمایشی خەڵاتەکان ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! scope=&quot;col&quot; |پێشهات
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10em&quot; | ڕێکەوت
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:8em;&quot; | شار
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:8em;&quot; | وڵات
! scope=&quot;col&quot; | گۆرانی(ەکان)ی پێشکەشکراو
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2em&quot; | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | خەڵاتی مۆسیقای ڤیدیۆیی ئێم تی ڤی ٢٠٢٤
| ١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤
| ئێلمۆنت
| rowspan=&quot;3&quot; | ئەمریکا 
|
|}

=== بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! scope=&quot;col&quot; |پێشهات
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10em&quot; | ڕێکەوت
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:8em;&quot; | شار
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:8em;&quot; | وڵات
! scope=&quot;col&quot; | گۆرانی(ەکان)ی پێشکەشکراو
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2em&quot; | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''بەرنامەی ئەمشەو کە جیمی فالۆن ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕێت''
| ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١
| [[نیوویۆرک|شاری نیویۆرک]]
| ئەمریکا
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | &quot;لالیسا&quot;
| &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Iasimone |یەکەم=Ashley |ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=BLACKPINK's Lisa Brings 'Lalisa' to 'The Tonight Show' for Solo TV Debut |ناونیشان=https://www.billboard.com/music/music-news/blackpink-lisa-lalisa-tonight-show-jimmy-fallon-performance-9628106/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241125223720/https://www.billboard.com/music/music-news/blackpink-lisa-lalisa-tonight-show-jimmy-fallon-performance-9628106/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''ئینکیگایۆ''
| ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١
| rowspan=&quot;3&quot; | [[سیئۆل]]
| rowspan=&quot;3&quot; | کۆریای باشوور
| &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Cho |یەکەم=Eun-mi |ڕێکەوت=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|script-title=ko:'인기가요' 이무진, 출연 없이 1위..리사 솔로 데뷔→NCT127·에이티즈·원호 컴백[종합] |trans-title='Inkigayo' Lee Mu-jin, 1st place without appearance... Lisa solo debut→NCT127·Ateez·Wonho comeback [Comprehensive] |ناونیشان=https://n.news.naver.com/entertain/article/112/0003478372|سەردێڕ='인기가요' 이무진, 출연 없이 1위..리사 솔로 데뷔→NCT127·에이티즈·원호 컴백[종합] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210919075122/https://n.news.naver.com/entertain/article/112/0003478372 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=[[Herald Pop]] |زمان=ko |via=Naver}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''نیشاندان!'' ''ناوەکی مۆسیقا''
| ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١
| &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Kim |یەکەم=Mi-ji |ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|script-title=ko:'음악중심' NCT 127, 'Sticker'로 1위…MC 정우 &quot;팬들이 원한 그림&quot;[종합] |trans-title='Music Core' NCT 127, wins 1st with 'Sticker'... MC Jung-woo &quot;The picture the fans wanted&quot; [Comprehensive] |ناونیشان=https://n.news.naver.com/entertain/article/311/0001352373|سەردێڕ='음악중심' NCT 127, 'Sticker'로 1위…MC 정우 &quot;팬들이 원한 그림&quot;[종합] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210925074403/https://n.news.naver.com/entertain/article/311/0001352373 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=X Sport News |زمان=ko |via=Naver}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''ئینکیگایۆ''
| ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١
| &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Kim |یەکەم=Yu-jin |ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|script-title=ko:이무진, '신호등'으로 출연 없이 1위…양요섭·ITZY 컴백 (인기가요)[종합] |trans-title=Lee Mu-jin, 'Traffic Light' wins 1st place without appearance... Yang Yo-seob·ITZY comeback (Inkigayo) [General] |ناونیشان=https://n.news.naver.com/entertain/article/311/0001352815|سەردێڕ=이무진, '신호등'으로 출연 없이 1위…양요섭·ITZY 컴백 (인기가요)[종합] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210926075503/https://n.news.naver.com/entertain/article/311/0001352815 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=X Sport News |زمان=ko |via=Naver}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''لێ گالا دیس پیسێس جۆنێس''
| ٢٦ی ژانویەی ٢٠٢٤
| [[پاریس]]
| فەرەنسا 
|
|}

== ئاماژەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەری دەرەکی ==
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Side box/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Sister project/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{ویکیوتە}}

* {{وێبگەی فەرمی|https://www.lalisaofficial.com}}
* [https://www.lloud.co Lisa] at Lloud
* {{HanCinema person}}
* {{IMDb name}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|تایلەند|ھونەرەکان|کۆریای باشوور|مۆسیقا}}
{{پۆلی کۆمنز|Lisa (Thai vocalist)}}

[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئێم نێتی مۆسیقا لە ئاسیا]]
[[پۆل:ھونەرمەندەکانی چێژبەخشی وای جی]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٧]]
[[پۆل:ژیاننامەکان کە واژوویان لەگەڵە]]
[[پۆل:Articles with hCards]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی تایلەندی]]</text>
      <sha1>ovgi9lv6cyf4ri2vcmd5ib1dbzozvpx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1693927</id>
      <parentid>1693691</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T18:17:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Épine</username>
        <id>19745</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1693927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17749" sha1="9w70q771shc6e2ikrns47xa4zizqgzo" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}}
'''لالیسا مانۆباڵ''' {{تێبینی|Lisa spells her surname ''Manobal'' in the Latin alphabet. The name would be rendered as ''Manoban'' under the [[Royal Thai General System of Transcription]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Title of single by Blackpink's Lisa is her real name|ناونیشان=https://koreajoongangdaily.joins.com/2021/08/26/entertainment/kpop/lisa-blackpink-lalisa-manobal/20210826112900544.html|نووسەر=Yim Seung-hye|وێبگە=[[Korea JoongAng Daily]]|ڕێکەوت=٢٦ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210910114715/https://koreajoongangdaily.joins.com/2021/08/26/entertainment/kpop/lisa-blackpink-lalisa-manobal/20210826112900544.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Blackpink Lisa Deceiving Other Members with Her Real Name???|ناونیشان=https://mnews.joins.com/article/22677888|نووسەر=Ryu Jae-yeon|وێبگە=[[JoongAng Ilbo]]|ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180609113611/https://mnews.joins.com/article/22677888|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;}} ( {{Langx|th|ลลิษา มโนบาล}}؛ {{تێبینی|{{IPA|th|lá.lí.sǎː má.nōː.bāːn|small=no}}}} ناوی لەدایکبوون: '''پرانپریا مانۆبال،''' {{تێبینی|{{langx|th|ปราณปรียา มโนบาล}}. {{RTGS|Pranpriya Manoban|small=no}}. {{IPA|th|prāːn.prīː.jāː má.nōː.bāːn|small=no}}.}} ٢٧ی ئازاری ١٩٩٧)، ناسراوە بە '''لیسا''' ( {{Langx|th|ลิซ่า}}؛ {{کۆری|리사}})، [[ڕاپ|ڕاپەر]]، [[گۆرانیبێژ]]، [[سەما|سەماکار]] و ئەکتەرێکی تایلەندییە.  وەک ئەندامێکی گرووپی مۆسیقیی کچانی [[کۆریای باشوور]] بە ناوی [[بڵاکپینک|بلاکپینک]] بەناوبانگ بوو، کە بۆ یەکەمجار لە مانگی ئابی ٢٠١٦ دەرکەوت و بووە یەکێک لە پڕفرۆشترین گرووپەکانی کچان لە جیهاندا.

== دیسکۆگرافی ==

* ''ئەلتەر ئیگۆ'' (٢٠٢٥)

=== فلیم ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; |ساڵ
! scope=&quot;col&quot; | ناونیشان
! scope=&quot;col&quot; | ئەرک
! scope=&quot;col&quot; | تێبینی
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | ٢٠٢٦
| ''هەمیشە لالیسا''
| خۆی
| فیلمی دیکۆمێنتاری
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Kaufman |یەکەم=Gil |ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Documentary about BLACKPINK's LISA, 'Always Lalisa,' to World Premiere at 2026 Toronto International Film Festival |ناونیشان=https://www.billboard.com/music/pop/doc-blackpink-lisa-always-lalisa-world-premiere-toronto-fest-1236298190/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260720180544/https://www.billboard.com/music/pop/doc-blackpink-lisa-always-lalisa-world-premiere-toronto-fest-1236298190/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; 
|-! scope=&quot;row&quot; {{TBA}}| {{Pending film|[[Tygo]]}}
| ڕیا
| پۆست پرۆدەکشن
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Ramachandran |یەکەم=Naman |ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Blackpink's Lisa, Don Lee and 'Squid Game' Star Lee Jin-uk to Lead Netflix's 'Extraction' Universe Thriller 'Tygo' |ناونیشان=https://variety.com/2025/tv/news/blackpink-lisa-don-lee-extraction-universe-film-tygo-1236600649/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[Variety (magazine)|Variety]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251205032636/https://variety.com/2025/tv/news/blackpink-lisa-don-lee-extraction-universe-film-tygo-1236600649/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;
|}

=== تەلەڤیزیۆن ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; |ساڵ
! scope=&quot;col&quot; | ناونیشان
! scope=&quot;col&quot; | ئەرک
! scope=&quot;col&quot; | تێبینی
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | ٢٠١٧
| ''تەلەفزیۆنی چەرم''
| rowspan=&quot;2&quot; | خۆی (ئەندامی کاست)
| بەشی تەلەفزیۆنی لیزا؛ سێ ئەڵقە
| style=&quot;text-align:center&quot; | 
|-
! scope=&quot;row&quot; | ٢٠١٨
| ''پیاوی ڕاستەقینە 300''
| چاپی ئەکادیمیای سوپای کۆریا
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|script-title=ko:[시청자가 찜한 TV] 돌아온 '진사'·'알쓸신잡' 역시 화제 |ناونیشان=https://www.yna.co.kr/view/AKR20180928107900005?input=1195m|سەردێڕ=[시청자가 찜한 TV] 돌아온 '진사'·'알쓸신잡' 역시 화제 {{!}} 연합뉴스 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200606055208/https://www.yna.co.kr/view/AKR20180928107900005?input=1195m |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠١٩|وێبگە=[[Yonhap News Agency]] |زمان=ko}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ٢٠٢٠–٢٠٢١
| ''گەنج لەگەڵ تۆ''
| خۆی (ڕاهێنەری سەما)
| وەرزی دووەم – سێیەم
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref name=&quot;ywys2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|script-title=ko:블랙핑크 리사, 中판 프듀 '청춘유니' 시즌2 새 멘토 출연 확정 [Oh! 차이나] |ناونیشان=http://osen.mt.co.kr/article/G1111241466 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191015062156/http://osen.mt.co.kr/article/G1111241466 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|وێبگە=[[Osen (newspaper)|OSEN]] |زمان=ko}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;ywys3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|script-title=ko:블랙핑크 리사, 中 오디션 프로그램 '청춘유니3' 멘토 확정 |ناونیشان=https://www.donga.com/news/Entertainment/article/all/20210108/104825695/1|سەردێڕ=블랙핑크 리사, 中 오디션 프로그램 ‘청춘유니3’ 멘토 확정 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210204193554/https://www.donga.com/news/Entertainment/article/all/20210108/104825695/1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[The Dong-A Ilbo]] |زمان=ko}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | ٢٠٢٥
| ''نیلوفەری سپی''
| تیداپۆن &quot;موک&quot; سۆرنسین
| وەرزی سێیەم ; ناوی لالیسا مانۆبال وەرگیراوە
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Tangcay |یەکەم=Jazz |ڕێکەوت=١٤ی شوباتی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Blackpink Star Lisa Says Her 'White Lotus' Character Is 'Just Like Her, but Flirtier and Lady-Like' |ناونیشان=https://variety.com/2025/tv/news/blackpink-lisa-white-lotus-season-3-flirty-character-1236303958/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[Variety (magazine)|Variety]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250214180002/https://variety.com/2025/tv/news/blackpink-lisa-white-lotus-season-3-flirty-character-1236303958/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''هیتمەیکەرەکان''
| خۆی
| ئەڵقە: &quot;کۆتایی بە گەشبینییەک&quot;
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=White |یەکەم=Peter |ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Netflix Searching For 'Hitmakers' In Latest Unscripted Music Series |ناونیشان=https://deadline.com/2025/06/netflix-hitmakers-music-series-1236440566/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[Deadline Hollywood|Deadline]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250625132412/https://deadline.com/2025/06/netflix-hitmakers-music-series-1236440566/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== کتێبنامە ==

* ''ئەلتەر ئیگۆ: کۆمیکی فەرمی'' (٢٠٢٥) &lt;ref name=&quot;BenjaminVariety&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Benjamin |یەکەم=Jeff |ڕێکەوت=١٨ی شوباتی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Lisa Launches Comic Company to Accompany Debut Album 'Alter Ego' |ناونیشان=https://variety.com/2025/music/news/lisa-launches-comic-company-debut-album-alter-ego-1236311368/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[Variety (magazine)|Variety]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250218170928/https://variety.com/2025/music/news/lisa-launches-comic-company-debut-album-alter-ego-1236311368/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

== نمایشە ڕاستەوخۆکان ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! scope=&quot;col&quot; |ناونیشان
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10em&quot; | ڕێکەوت
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:8em&quot; | شار
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:8em&quot; | وڵات
! scope=&quot;col&quot; | هۆڵ
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}}
|-
! rowspan=&quot;5&quot; scope=&quot;row&quot; | Fan Meetup لە ئاسیا
| ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤
| colspan=&quot;2&quot; | [[سینگاپوور|سەنگافورە]]
| یاریگای ناوەوەی سەنگافورە
| rowspan=&quot;5&quot; | &lt;ref name=&quot;Fan Meetup&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Ziwei |یەکەم=Puah |ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.nme.com/news/music/blackpink-lisa-2024-fan-meetup-tour-concert-asia-tickets-more-3796417|سەردێڕ=BLACKPINK Lisa 2024 'Fan Meetup' tour in Asia: tickets and more |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240924055349/https://www.nme.com/news/music/blackpink-lisa-2024-fan-meetup-tour-concert-asia-tickets-more-3796417 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=[[NME]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤
| [[بانکۆک]]
| تایلەند
| BITEC Live
|-
| ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤
| [[جاکارتا]]
| ئەندەنوسیا
| یاریگای نێودەوڵەتی بیچ سیتی
|-
| ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤
| کاوسیونگ
| تایوان
| کاوسیونگ ئارێنا
|-
| ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤
| [[ھۆنگ کۆنگ|هۆنگ کۆنگ]]
| چین
| ئاسیا وۆرلد–ئارێنا
|}

=== نمایشی خەڵاتەکان ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! scope=&quot;col&quot; |پێشهات
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10em&quot; | ڕێکەوت
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:8em;&quot; | شار
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:8em;&quot; | وڵات
! scope=&quot;col&quot; | گۆرانی(ەکان)ی پێشکەشکراو
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2em&quot; | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | خەڵاتی مۆسیقای ڤیدیۆیی ئێم تی ڤی ٢٠٢٤
| ١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤
| ئێلمۆنت
| rowspan=&quot;3&quot; | ئەمریکا 
|
|}

=== بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! scope=&quot;col&quot; |پێشهات
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10em&quot; | ڕێکەوت
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:8em;&quot; | شار
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:8em;&quot; | وڵات
! scope=&quot;col&quot; | گۆرانی(ەکان)ی پێشکەشکراو
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2em&quot; | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''بەرنامەی ئەمشەو کە جیمی فالۆن ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕێت''
| ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١
| [[نیوویۆرک|شاری نیویۆرک]]
| ئەمریکا
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | &quot;لالیسا&quot;
| &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Iasimone |یەکەم=Ashley |ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=BLACKPINK's Lisa Brings 'Lalisa' to 'The Tonight Show' for Solo TV Debut |ناونیشان=https://www.billboard.com/music/music-news/blackpink-lisa-lalisa-tonight-show-jimmy-fallon-performance-9628106/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241125223720/https://www.billboard.com/music/music-news/blackpink-lisa-lalisa-tonight-show-jimmy-fallon-performance-9628106/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''ئینکیگایۆ''
| ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١
| rowspan=&quot;3&quot; | [[سیئۆل]]
| rowspan=&quot;3&quot; | کۆریای باشوور
| &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Cho |یەکەم=Eun-mi |ڕێکەوت=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|script-title=ko:'인기가요' 이무진, 출연 없이 1위..리사 솔로 데뷔→NCT127·에이티즈·원호 컴백[종합] |trans-title='Inkigayo' Lee Mu-jin, 1st place without appearance... Lisa solo debut→NCT127·Ateez·Wonho comeback [Comprehensive] |ناونیشان=https://n.news.naver.com/entertain/article/112/0003478372|سەردێڕ='인기가요' 이무진, 출연 없이 1위..리사 솔로 데뷔→NCT127·에이티즈·원호 컴백[종합] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210919075122/https://n.news.naver.com/entertain/article/112/0003478372 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=[[Herald Pop]] |زمان=ko |via=Naver}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''نیشاندان!'' ''ناوەکی مۆسیقا''
| ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١
| &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Kim |یەکەم=Mi-ji |ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|script-title=ko:'음악중심' NCT 127, 'Sticker'로 1위…MC 정우 &quot;팬들이 원한 그림&quot;[종합] |trans-title='Music Core' NCT 127, wins 1st with 'Sticker'... MC Jung-woo &quot;The picture the fans wanted&quot; [Comprehensive] |ناونیشان=https://n.news.naver.com/entertain/article/311/0001352373|سەردێڕ='음악중심' NCT 127, 'Sticker'로 1위…MC 정우 &quot;팬들이 원한 그림&quot;[종합] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210925074403/https://n.news.naver.com/entertain/article/311/0001352373 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=X Sport News |زمان=ko |via=Naver}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''ئینکیگایۆ''
| ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١
| &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Kim |یەکەم=Yu-jin |ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|script-title=ko:이무진, '신호등'으로 출연 없이 1위…양요섭·ITZY 컴백 (인기가요)[종합] |trans-title=Lee Mu-jin, 'Traffic Light' wins 1st place without appearance... Yang Yo-seob·ITZY comeback (Inkigayo) [General] |ناونیشان=https://n.news.naver.com/entertain/article/311/0001352815|سەردێڕ=이무진, '신호등'으로 출연 없이 1위…양요섭·ITZY 컴백 (인기가요)[종합] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210926075503/https://n.news.naver.com/entertain/article/311/0001352815 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=X Sport News |زمان=ko |via=Naver}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''لێ گالا دیس پیسێس جۆنێس''
| ٢٦ی ژانویەی ٢٠٢٤
| [[پاریس]]
| فەرەنسا 
|
|}

== ئاماژەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەری دەرەکی ==
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Side box/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Sister project/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{ویکیوتە}}

* {{وێبگەی فەرمی|https://www.lalisaofficial.com}}
* [https://www.lloud.co Lisa] at Lloud
* {{HanCinema person}}
* {{IMDb name}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|تایلەند|ھونەرەکان|کۆریای باشوور|مۆسیقا}}
{{پۆلی کۆمنز|Lisa (Thai vocalist)}}

[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئێم نێتی مۆسیقا لە ئاسیا]]
[[پۆل:ھونەرمەندەکانی چێژبەخشی وای جی]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٧]]
[[پۆل:ژیاننامەکان کە واژوویان لەگەڵە]]
[[پۆل:Articles with hCards]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی تایلەندی]]</text>
      <sha1>9w70q771shc6e2ikrns47xa4zizqgzo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1693972</id>
      <parentid>1693927</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T20:01:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1693972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17812" sha1="mj67vsazsrbxnxjeo8mj6t999dq6p3r" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}
{{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}}
'''لالیسا مانۆباڵ''' {{تێبینی|Lisa spells her surname ''Manobal'' in the Latin alphabet. The name would be rendered as ''Manoban'' under the [[Royal Thai General System of Transcription]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Title of single by Blackpink's Lisa is her real name|ناونیشان=https://koreajoongangdaily.joins.com/2021/08/26/entertainment/kpop/lisa-blackpink-lalisa-manobal/20210826112900544.html|نووسەر=Yim Seung-hye|وێبگە=[[Korea JoongAng Daily]]|ڕێکەوت=٢٦ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210910114715/https://koreajoongangdaily.joins.com/2021/08/26/entertainment/kpop/lisa-blackpink-lalisa-manobal/20210826112900544.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Blackpink Lisa Deceiving Other Members with Her Real Name???|ناونیشان=https://mnews.joins.com/article/22677888|نووسەر=Ryu Jae-yeon|وێبگە=[[JoongAng Ilbo]]|ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180609113611/https://mnews.joins.com/article/22677888|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;}} ( {{Langx|th|ลลิษา มโนบาล}}؛ {{تێبینی|{{IPA|th|lá.lí.sǎː má.nōː.bāːn|small=no}}}} ناوی لەدایکبوون: '''پرانپریا مانۆبال،''' {{تێبینی|{{langx|th|ปราณปรียา มโนบาล}}. {{RTGS|Pranpriya Manoban|small=no}}. {{IPA|th|prāːn.prīː.jāː má.nōː.bāːn|small=no}}.}} ٢٧ی ئازاری ١٩٩٧)، ناسراوە بە '''لیسا''' ( {{Langx|th|ลิซ่า}}؛ {{کۆری|리사}})، [[ڕاپ|ڕاپەر]]، [[گۆرانیبێژ]]، [[سەما|سەماکار]] و ئەکتەرێکی تایلەندییە.  وەک ئەندامێکی گرووپی مۆسیقیی کچانی [[کۆریای باشوور]] بە ناوی [[بڵاکپینک|بلاکپینک]] بەناوبانگ بوو، کە بۆ یەکەمجار لە مانگی ئابی ٢٠١٦ دەرکەوت و بووە یەکێک لە پڕفرۆشترین گرووپەکانی کچان لە جیهاندا.

== دیسکۆگرافی ==

* ''ئەلتەر ئیگۆ'' (٢٠٢٥)

=== فلیم ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; |ساڵ
! scope=&quot;col&quot; | ناونیشان
! scope=&quot;col&quot; | ئەرک
! scope=&quot;col&quot; | تێبینی
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | ٢٠٢٦
| ''هەمیشە لالیسا''
| خۆی
| فیلمی دیکۆمێنتاری
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Kaufman |یەکەم=Gil |ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Documentary about BLACKPINK's LISA, 'Always Lalisa,' to World Premiere at 2026 Toronto International Film Festival |ناونیشان=https://www.billboard.com/music/pop/doc-blackpink-lisa-always-lalisa-world-premiere-toronto-fest-1236298190/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260720180544/https://www.billboard.com/music/pop/doc-blackpink-lisa-always-lalisa-world-premiere-toronto-fest-1236298190/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; 
|-! scope=&quot;row&quot; {{TBA}}| {{Pending film|[[Tygo]]}}
| ڕیا
| پۆست پرۆدەکشن
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Ramachandran |یەکەم=Naman |ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Blackpink's Lisa, Don Lee and 'Squid Game' Star Lee Jin-uk to Lead Netflix's 'Extraction' Universe Thriller 'Tygo' |ناونیشان=https://variety.com/2025/tv/news/blackpink-lisa-don-lee-extraction-universe-film-tygo-1236600649/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[Variety (magazine)|Variety]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251205032636/https://variety.com/2025/tv/news/blackpink-lisa-don-lee-extraction-universe-film-tygo-1236600649/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;
|}

=== تەلەڤیزیۆن ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; |ساڵ
! scope=&quot;col&quot; | ناونیشان
! scope=&quot;col&quot; | ئەرک
! scope=&quot;col&quot; | تێبینی
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | ٢٠١٧
| ''تەلەفزیۆنی چەرم''
| rowspan=&quot;2&quot; | خۆی (ئەندامی کاست)
| بەشی تەلەفزیۆنی لیزا؛ سێ ئەڵقە
| style=&quot;text-align:center&quot; | 
|-
! scope=&quot;row&quot; | ٢٠١٨
| ''پیاوی ڕاستەقینە 300''
| چاپی ئەکادیمیای سوپای کۆریا
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|script-title=ko:[시청자가 찜한 TV] 돌아온 '진사'·'알쓸신잡' 역시 화제 |ناونیشان=https://www.yna.co.kr/view/AKR20180928107900005?input=1195m|سەردێڕ=[시청자가 찜한 TV] 돌아온 '진사'·'알쓸신잡' 역시 화제 {{!}} 연합뉴스 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200606055208/https://www.yna.co.kr/view/AKR20180928107900005?input=1195m |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠١٩|وێبگە=[[Yonhap News Agency]] |زمان=ko}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ٢٠٢٠–٢٠٢١
| ''گەنج لەگەڵ تۆ''
| خۆی (ڕاهێنەری سەما)
| وەرزی دووەم – سێیەم
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref name=&quot;ywys2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|script-title=ko:블랙핑크 리사, 中판 프듀 '청춘유니' 시즌2 새 멘토 출연 확정 [Oh! 차이나] |ناونیشان=http://osen.mt.co.kr/article/G1111241466 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191015062156/http://osen.mt.co.kr/article/G1111241466 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|وێبگە=[[Osen (newspaper)|OSEN]] |زمان=ko}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;ywys3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|script-title=ko:블랙핑크 리사, 中 오디션 프로그램 '청춘유니3' 멘토 확정 |ناونیشان=https://www.donga.com/news/Entertainment/article/all/20210108/104825695/1|سەردێڕ=블랙핑크 리사, 中 오디션 프로그램 ‘청춘유니3’ 멘토 확정 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210204193554/https://www.donga.com/news/Entertainment/article/all/20210108/104825695/1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[The Dong-A Ilbo]] |زمان=ko}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | ٢٠٢٥
| ''نیلوفەری سپی''
| تیداپۆن &quot;موک&quot; سۆرنسین
| وەرزی سێیەم ; ناوی لالیسا مانۆبال وەرگیراوە
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Tangcay |یەکەم=Jazz |ڕێکەوت=١٤ی شوباتی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Blackpink Star Lisa Says Her 'White Lotus' Character Is 'Just Like Her, but Flirtier and Lady-Like' |ناونیشان=https://variety.com/2025/tv/news/blackpink-lisa-white-lotus-season-3-flirty-character-1236303958/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[Variety (magazine)|Variety]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250214180002/https://variety.com/2025/tv/news/blackpink-lisa-white-lotus-season-3-flirty-character-1236303958/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''هیتمەیکەرەکان''
| خۆی
| ئەڵقە: &quot;کۆتایی بە گەشبینییەک&quot;
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=White |یەکەم=Peter |ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Netflix Searching For 'Hitmakers' In Latest Unscripted Music Series |ناونیشان=https://deadline.com/2025/06/netflix-hitmakers-music-series-1236440566/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[Deadline Hollywood|Deadline]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250625132412/https://deadline.com/2025/06/netflix-hitmakers-music-series-1236440566/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== کتێبنامە ==

* ''ئەلتەر ئیگۆ: کۆمیکی فەرمی'' (٢٠٢٥) &lt;ref name=&quot;BenjaminVariety&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Benjamin |یەکەم=Jeff |ڕێکەوت=١٨ی شوباتی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Lisa Launches Comic Company to Accompany Debut Album 'Alter Ego' |ناونیشان=https://variety.com/2025/music/news/lisa-launches-comic-company-debut-album-alter-ego-1236311368/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[Variety (magazine)|Variety]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250218170928/https://variety.com/2025/music/news/lisa-launches-comic-company-debut-album-alter-ego-1236311368/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

== نمایشە ڕاستەوخۆکان ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! scope=&quot;col&quot; |ناونیشان
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10em&quot; | ڕێکەوت
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:8em&quot; | شار
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:8em&quot; | وڵات
! scope=&quot;col&quot; | هۆڵ
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}}
|-
! rowspan=&quot;5&quot; scope=&quot;row&quot; | Fan Meetup لە ئاسیا
| ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤
| colspan=&quot;2&quot; | [[سینگاپوور|سەنگافورە]]
| یاریگای ناوەوەی سەنگافورە
| rowspan=&quot;5&quot; | &lt;ref name=&quot;Fan Meetup&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Ziwei |یەکەم=Puah |ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.nme.com/news/music/blackpink-lisa-2024-fan-meetup-tour-concert-asia-tickets-more-3796417|سەردێڕ=BLACKPINK Lisa 2024 'Fan Meetup' tour in Asia: tickets and more |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240924055349/https://www.nme.com/news/music/blackpink-lisa-2024-fan-meetup-tour-concert-asia-tickets-more-3796417 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=[[NME]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤
| [[بانکۆک]]
| تایلەند
| BITEC Live
|-
| ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤
| [[جاکارتا]]
| ئەندەنوسیا
| یاریگای نێودەوڵەتی بیچ سیتی
|-
| ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤
| کاوسیونگ
| تایوان
| کاوسیونگ ئارێنا
|-
| ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤
| [[ھۆنگ کۆنگ|هۆنگ کۆنگ]]
| چین
| ئاسیا وۆرلد–ئارێنا
|}

=== نمایشی خەڵاتەکان ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! scope=&quot;col&quot; |پێشهات
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10em&quot; | ڕێکەوت
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:8em;&quot; | شار
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:8em;&quot; | وڵات
! scope=&quot;col&quot; | گۆرانی(ەکان)ی پێشکەشکراو
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2em&quot; | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | خەڵاتی مۆسیقای ڤیدیۆیی ئێم تی ڤی ٢٠٢٤
| ١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤
| ئێلمۆنت
| rowspan=&quot;3&quot; | ئەمریکا 
|
|}

=== بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! scope=&quot;col&quot; |پێشهات
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10em&quot; | ڕێکەوت
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:8em;&quot; | شار
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:8em;&quot; | وڵات
! scope=&quot;col&quot; | گۆرانی(ەکان)ی پێشکەشکراو
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2em&quot; | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''بەرنامەی ئەمشەو کە جیمی فالۆن ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕێت''
| ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١
| [[نیوویۆرک|شاری نیویۆرک]]
| ئەمریکا
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | &quot;لالیسا&quot;
| &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Iasimone |یەکەم=Ashley |ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=BLACKPINK's Lisa Brings 'Lalisa' to 'The Tonight Show' for Solo TV Debut |ناونیشان=https://www.billboard.com/music/music-news/blackpink-lisa-lalisa-tonight-show-jimmy-fallon-performance-9628106/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241125223720/https://www.billboard.com/music/music-news/blackpink-lisa-lalisa-tonight-show-jimmy-fallon-performance-9628106/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''ئینکیگایۆ''
| ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١
| rowspan=&quot;3&quot; | [[سیئۆل]]
| rowspan=&quot;3&quot; | کۆریای باشوور
| &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Cho |یەکەم=Eun-mi |ڕێکەوت=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|script-title=ko:'인기가요' 이무진, 출연 없이 1위..리사 솔로 데뷔→NCT127·에이티즈·원호 컴백[종합] |trans-title='Inkigayo' Lee Mu-jin, 1st place without appearance... Lisa solo debut→NCT127·Ateez·Wonho comeback [Comprehensive] |ناونیشان=https://n.news.naver.com/entertain/article/112/0003478372|سەردێڕ='인기가요' 이무진, 출연 없이 1위..리사 솔로 데뷔→NCT127·에이티즈·원호 컴백[종합] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210919075122/https://n.news.naver.com/entertain/article/112/0003478372 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=[[Herald Pop]] |زمان=ko |via=Naver}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''نیشاندان!'' ''ناوەکی مۆسیقا''
| ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١
| &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Kim |یەکەم=Mi-ji |ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|script-title=ko:'음악중심' NCT 127, 'Sticker'로 1위…MC 정우 &quot;팬들이 원한 그림&quot;[종합] |trans-title='Music Core' NCT 127, wins 1st with 'Sticker'... MC Jung-woo &quot;The picture the fans wanted&quot; [Comprehensive] |ناونیشان=https://n.news.naver.com/entertain/article/311/0001352373|سەردێڕ='음악중심' NCT 127, 'Sticker'로 1위…MC 정우 &quot;팬들이 원한 그림&quot;[종합] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210925074403/https://n.news.naver.com/entertain/article/311/0001352373 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=X Sport News |زمان=ko |via=Naver}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''ئینکیگایۆ''
| ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١
| &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Kim |یەکەم=Yu-jin |ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|script-title=ko:이무진, '신호등'으로 출연 없이 1위…양요섭·ITZY 컴백 (인기가요)[종합] |trans-title=Lee Mu-jin, 'Traffic Light' wins 1st place without appearance... Yang Yo-seob·ITZY comeback (Inkigayo) [General] |ناونیشان=https://n.news.naver.com/entertain/article/311/0001352815|سەردێڕ=이무진, '신호등'으로 출연 없이 1위…양요섭·ITZY 컴백 (인기가요)[종합] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210926075503/https://n.news.naver.com/entertain/article/311/0001352815 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=X Sport News |زمان=ko |via=Naver}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''لێ گالا دیس پیسێس جۆنێس''
| ٢٦ی ژانویەی ٢٠٢٤
| [[پاریس]]
| فەرەنسا 
|
|}

== ئاماژەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەری دەرەکی ==
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Side box/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Sister project/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{ویکیوتە}}

* {{وێبگەی فەرمی|https://www.lalisaofficial.com}}
* [https://www.lloud.co Lisa] at Lloud
* {{HanCinema person}}
* {{IMDb name}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|تایلەند|ھونەرەکان|کۆریای باشوور|مۆسیقا}}
{{پۆلی کۆمنز|Lisa (Thai vocalist)}}

[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئێم نێتی مۆسیقا لە ئاسیا]]
[[پۆل:ھونەرمەندەکانی چێژبەخشی وای جی]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٧]]
[[پۆل:ژیاننامەکان کە واژوویان لەگەڵە]]
[[پۆل:Articles with hCards]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی تایلەندی]]</text>
      <sha1>mj67vsazsrbxnxjeo8mj6t999dq6p3r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پاپی (گۆرانیبێژ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305220</id>
    <revision>
      <id>1693742</id>
      <parentid>1692017</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:20:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24399" sha1="g8ms49m6affu4913qw3zkuvd4vnsi8p" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}
{{Databox}}

'''مۆریا ڕۆز پێرێرا''' (لەدایکبووی ١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٥)، لە ڕووی پیشەییەوە بە '''پاپی''' ناسراوە (پێشتر بە '''That Poppy''')، گۆرانیبێژ، مۆسیقانووس، مۆسیقاژەن و یوتیووبەرێکی ئەمریکییە. لە ساڵی ٢٠١٤ەوە بەهۆی ڤیدیۆ هونەرە نمایشییەکانی لە [[یووتیووب|یوتیووب]] بەناوبانگ بوو. لەم ماوەیەدا پێکەوە لەگەڵ تایتانیک سینکلێر کاریان کردووە، و لە ساڵی ٢٠١٩ کۆتایی بە هاوبەشییەکەی هێناوە دوای ئەوەی تۆمەتباری کرد بە دەستدرێژیی سۆزداری. لە ساڵی ٢٠٢٤ زنجیرە وێبی ''Improbably Poppy''ی دەستپێکرد.

== دیسکۆگرافی ==

* ''پۆپی.'' ''کۆمپیوتەر'' (٢٠١٧)
* ''ئایا من کچم؟'' (٢٠١٨)
* ''من ناکۆکم'' (٢٠٢٠)
* ''فلۆکس'' (٢٠٢١)
* ''زیگ'' (٢٠٢٣)
* ''فەزای نەرێنی'' (٢٠٢٤)
* ''دەستی بەتاڵ'' (٢٠٢٦)

== فیلمۆگرافی ==

=== فیلمەکان ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ساڵ
! ناونیشان
! ئەرک
! class=&quot;unsortable&quot; | تێبینی
! سەرچاوە.
|-
| ٢٠١٩
| ''چیرۆکێکی گاڵتەجاڕ''
| شاژنی مشک
| [[کورتەفیلم|کورتە فیلم]]
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Benjamin |یەکەم=Jeff |ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Poppy to Star in Augmented Reality Experience 'A Jester's Tale,' Premiering at Sundance 2019: Exclusive |ناونیشان=https://www.billboard.com/music/pop/poppy-a-jesters-tale-ar-experience-sundance-2019-8494669/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190331211827/https://www.billboard.com/articles/columns/pop/8494669/poppy-a-jesters-tale-ar-experience-sundance-2019 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;
|-
| ٢٠٢٤
| ''تەواوترین کەسی تەواو''
| خۆی
| کورتە فیلم؛ هەروەها نووسەر
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://allcasting.com/castingcall/244939|سەردێڕ=Casting Call for &quot;The Most Perfect Perfect Person&quot; Short Film — Acting Casting Call in Los Angeles, CA {{!}} allcasting |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250121121120/https://allcasting.com/castingcall/244939 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=allcasting}}&lt;/ref&gt;
|}

=== تەلەڤیزیۆن ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ساڵ
! ناونیشان
! ئەرک
! class=&quot;unsortable&quot; | تێبینی
! سەرچاوە.
|-
| ٢٠١٥
| &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwBZo&quot;&gt;جێسی&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt;
| قوتابی
| [[دەرکەوتنی کامیۆ|کامێرایەکی]] بێ ئیعتبار ; ئەڵقە: &quot; 4.6 &quot;
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://m.imdb.com/title/tt3881472/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260303031715/https://m.imdb.com/title/tt3881472/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[IMDb]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| ٢٠١٧-٢٠١٨
| ''بەرنامەی درەنگانی درەنگ لەگەڵ جەیمس کۆردن''
| rowspan=&quot;5&quot; | خۆی
| rowspan=&quot;5&quot; | میوانی مۆسیقا
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Rincón |یەکەم=Alessandra |ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٨|سەردێڕ=Watch Poppy's Apocalyptic Performance of 'Time Is Up' on 'Late Late Show' |ناونیشان=https://www.billboard.com/music/pop/late-late-show-poppy-times-up-watch-8474572/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230822042712/https://www.billboard.com/music/pop/late-late-show-poppy-times-up-watch-8474572/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;
|-
| ٢٠١٧
| ''کۆی گشتی داواکاری ڕاستەوخۆ''
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Gore |یەکەم=Sydney |ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشان=http://trl.mtv.com/news/3061693/poppy-performs-bleach-blonde-baby-on-trl/|سەردێڕ=Poppy Transports Her Virtual Reality To The TRL Studio |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180623170304/http://trl.mtv.com/news/3061693/poppy-performs-bleach-blonde-baby-on-trl/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[MTV]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| ٢٠١٩-٢٠٢١
| ''WWE NXT''
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Gonzales |یەکەم=Ramon |ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://knotfest.com/blogs/wrestling/poppy-confirmed-to-debut-new-music-at-wwe-nxt-takeover-stand-deliver|سەردێڕ=Poppy confirmed to debut new music at WWE NXT |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240613161601/https://knotfest.com/blogs/wrestling/poppy-confirmed-to-debut-new-music-at-wwe-nxt-takeover-stand-deliver |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[Knotfest]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| ٢٠٢٠
| ''NXT دەستبەسەرداگرتن: پۆرتلاند''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | ٢٠٢١
| ''NXT Takeover: وەستان و گەیاندن''
|-
| ''دراگولای برایانی بۆلێت''
| rowspan=&quot;2&quot; | دادوەری میوان
| ئەڵقە: &quot; 4.4 &quot;
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Dwortz |یەکەم=Mallory |ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.mlive.com/life/2021/11/how-to-watch-the-boulet-brothers-dragula-episode-4-ghostship-glamour.html|سەردێڕ=How to Watch “The Boulet Brothers’ Dragula” episode 4, ‘Ghostship Glamour’ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230404170513/https://www.mlive.com/life/2021/11/how-to-watch-the-boulet-brothers-dragula-episode-4-ghostship-glamour.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=[[MLive Media Group|MLive]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| ٢٠٢٢
| ''دراگولای برایانی بۆلێت: تایتانس''
| ئەڵقە: &quot; 1.6 &quot;
| align=&quot;center&quot; | 
|-
| ٢٠٢٤
| rowspan=&quot;2&quot; | ''جیمی کیمێل لایڤ!''
| rowspan=&quot;2&quot; | خۆی
| rowspan=&quot;2&quot; | میوانی مۆسیقا
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;Jimmy Kimmel Live Knocked Loose&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Renshaw |یەکەم=David |ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Watch Knocked Loose's crushingly heavy Jimmy Kimmel Live! performance |ناونیشان=https://www.thefader.com/2024/11/27/knocked-loose-suffocate-jimmy-kimmel-live |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[The Fader]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241202202224/https://www.thefader.com/2024/11/27/knocked-loose-suffocate-jimmy-kimmel-live |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;
|-
| ٢٠٢٥
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;poppy-jimmy-kimmel-2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Adams |یەکەم=Gregory |ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=See Poppy scream &quot;The Cost of Giving Up&quot; on 'Kimmel' |ناونیشان=https://www.revolvermag.com/music/see-poppy-scream-the-cost-of-giving-up-on-kimmel/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[Revolver (magazine)|Revolver]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260303022502/https://www.revolvermag.com/music/see-poppy-scream-the-cost-of-giving-up-on-kimmel/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;
|}

=== وێب ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ساڵ
! ناونیشان
! ئەرک
! class=&quot;unsortable&quot; | تێبینی
! سەرچاوە.
|-
| ٢٠١٥
| ''هەموو کەسێک دەیەوێت خەنە بێت''
| rowspan=&quot;7&quot; | خۆی
| ڕۆڵی دەنگی سەرەکی
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=-PTVaWj-yuE|سەردێڕ='Everybody Wants to be Poppy' Episode: 1 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230406101442/https://www.youtube.com/watch?v=-PTVaWj-yuE |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٤|via=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | ٢٠١٧
| ''ئینتەرنێت بەناوبانگە بە پۆپی''
| ڕۆڵی سەرەکی
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=Yo7M_uE7CeU|سەردێڕ=Internet Famous with Poppy - Satan |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240206161433/https://www.youtube.com/watch?v=Yo7M_uE7CeU |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٤|via=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''یوتیوب Rewind''
| rowspan=&quot;2&quot; | دەرکەوتنی میوان
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=FlsCjmMhFmw|سەردێڕ=- YouTube |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171230004417/https://www.youtube.com/watch?v=FlsCjmMhFmw |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|via=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | ٢٠١٨
| ''بەیانی ئەفسانەیی باش''
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;good mythical morning&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=kls6wSVqbrY|سەردێڕ=Will It Poppy? |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180226092512/https://www.youtube.com/watch?v=kls6wSVqbrY&amp;feature=applinks |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی شوباتی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|via=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''من پۆپیم''
| ڕۆڵی سەرەکی
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Robertson |یەکەم=Adi |ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.theverge.com/2018/1/24/16928014/im-poppy-titanic-sinclair-youtube-red-review-sundance-2018|سەردێڕ=YouTube series I’m Poppy is as weird as its namesake star |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180127083930/https://www.theverge.com/2018/1/24/16928014/im-poppy-titanic-sinclair-youtube-red-review-sundance-2018 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=[[The Verge]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwBjk&quot;&gt;منداڵان کاردانەوەیان دەبێت&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt;
| دەرکەوتنی میوان
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=aInNomibLQE|سەردێڕ=Kids React Cast MEETS Poppy For The First Time |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201103045957/https://www.youtube.com/watch?v=aInNomibLQE |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|via=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| ٢٠٢٤
| ''بە ئەگەرێکی زۆرەوە پۆپی''
| ڕۆڵی سەرەکی؛ هەروەها چیرۆکنووس
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;Improbably Poppy1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Jackson |یەکەم=Angelique |ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Joel and Benji Madden's Veeps to Launch 'Improbably Poppy' Variety Show |ناونیشان=https://variety.com/2024/digital/news/joel-benji-madden-poppy-improbably-poppy-show-veeps-1236168865/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[Variety (magazine)|Variety]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241008003505/https://variety.com/2024/digital/news/joel-benji-madden-poppy-improbably-poppy-show-veeps-1236168865/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;
|}

== کتێبنامە ==

* ''ئینجیلی خەنەبەر'' (٢٠١٧)
* ''سەرەتای ژیان یەکەم'' (٢٠١٩) &lt;ref name=&quot;Genesis 1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=McMillan |یەکەم=Graeme |ڕێکەوت=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/poppy-moves-comics-genesis-1-graphic-novel-1174634|سەردێڕ=Musician Poppy Moves to Comics for ‘Genesis 1’ Graphic Novel |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210124113413/https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/poppy-moves-comics-genesis-1-graphic-novel-1174634 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=[[The Hollywood Reporter]]}}&lt;/ref&gt;
* ''دۆزەخی خەنەبەر'' (٢٠٢٠) &lt;ref name=&quot;Poppy's Inferno&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Dowd |یەکەم=Rachael |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Enter 'Inferno' with Poppy's graphic novel soundtrack 'Music to Scream To' |ناونیشان=https://www.altpress.com/news/poppy-graphic-novel-soundtrack |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |journal=[[Alternative Press (magazine)|Alternative Press]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210315004010/https://www.altpress.com/news/poppy-graphic-novel-soundtrack/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;

== گەشتەکان ==

* پۆپی. گەشتی کۆمپیوتەر (٢٠١٧–٢٠١٨) &lt;ref name=&quot;Poppy.Computer Tour1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Dickman |یەکەم=Maggie |ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧|سەردێڕ=Poppy is internet famous, just released a new song—and no one knows anything about her |ناونیشان=https://www.altpress.com/news/entry/poppy_my_style_youtube_mystery |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |journal=[[Alternative Press (magazine)|Alternative Press]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190602200013/https://www.altpress.com/news/poppy_my_style_youtube_mystery/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Poppy.Computer Tour3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Weiss |یەکەم=Geoff |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشان=http://www.tubefilter.com/2017/10/06/poppy-debut-album-poppy-computer-tour/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171201034904/http://www.tubefilter.com/2017/10/06/poppy-debut-album-poppy-computer-tour/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=[[Tubefilter]]}}&lt;/ref&gt;
* ئایا من کچم؟ گەشت (٢٠١٨–٢٠١٩) &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Thiessen |یەکەم=Brock |ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشان=https://exclaim.ca/music/article/poppy_announces_am_i_a_girl_north_american_tour |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230404170514/https://exclaim.ca/music/article/poppy_announces_am_i_a_girl_north_american_tour |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=[[Exclaim!]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Am I A Girl billboard&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Bein |یەکەم=Kat |ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Poppy Breaks Down New Album 'Am I A Girl?' And Says She Was 'Bullied' By Grimes |ناونیشان=https://www.billboard.com/music/music-news/poppy-grimes-am-i-a-girl-interview-tour-8486971/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230404170513/https://www.billboard.com/music/music-news/poppy-grimes-am-i-a-girl-interview-tour-8486971/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;
* گەشتی سێ کەسی (٢٠١٩؛ لەگەڵ ئاسۆم بۆ بهێنن و خەوتن لەگەڵ سیرینەکان ) &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Childers |یەکەم=Chad |ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشان=https://loudwire.com/bring-me-the-horizon-fall-2019-tour-sleeping-with-sirens-poppy/|سەردێڕ=Bring Me the Horizon Announce Fall 'Threesome' Tour |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230404170514/https://loudwire.com/bring-me-the-horizon-fall-2019-tour-sleeping-with-sirens-poppy/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=[[Loudwire]]}}&lt;/ref&gt;
* من ناڕازیم گەشتی (٢٠٢٠) &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Campbell |یەکەم=Rachel |ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Poppy announces 'I Disagree' tour dates for 2020 |ناونیشان=https://www.altpress.com/news/poppy-i-disagree-2020-us-tour-dates/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[Alternative Press (magazine)|Alternative Press]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220511052401/https://www.altpress.com/news/poppy-i-disagree-2020-us-tour-dates/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;
* گەشتی هەرگیز شوێنەکەم مەدۆزەرەوە (٢٠٢٢) &lt;ref name=&quot;Never find my place&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Aubrey |یەکەم=Elizabeth |ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.nme.com/news/music/poppy-announces-details-of-never-find-my-place-world-tour-3141819|سەردێڕ=Poppy announces details of 'Never Find My Place' world tour |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240117022637/https://www.nme.com/news/music/poppy-announces-details-of-never-find-my-place-world-tour-3141819 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=[[NME]]}}&lt;/ref&gt;
* گەشتی بێ خودا/خوا (٢٠٢٣؛ لەگەڵ پڤریس ) &lt;ref name=&quot;Godless/Goddess Tour&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Enis |یەکەم=Eli |ڕێکەوت=٥ی نیسانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Poppy announces summer North American tour with Pvris |ناونیشان=https://www.revolvermag.com/events/poppy-announces-summer-north-american-tour-pvris |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[Revolver (magazine)|Revolver]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230409041405/https://www.revolvermag.com/events/poppy-announces-summer-north-american-tour-pvris |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Godless/Goddess Tour2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Bell |یەکەم=Sadie |ڕێکەوت=٥ی نیسانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Poppy &amp; Pvris announce exciting co-headlining tour, featuring Pom Pom Squad, Tommy Genesis as support |ناونیشان=https://www.altpress.com/poppy-pvris-2023-coheadlining-tour/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[Alternative Press (magazine)|Alternative Press]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230405174327/https://www.altpress.com/poppy-pvris-2023-coheadlining-tour/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٥ی نیسانی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;
* زیگ تۆر (٢٠٢٤) &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Carter |یەکەم=Emily |ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Poppy announces UK headline dates, and European shows supporting Bad… |ناونیشان=https://www.kerrang.com/poppy-announces-uk-headline-dates-and-european-shows-supporting-bad-omens/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[Kerrang!]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231019153920/https://www.kerrang.com/poppy-announces-uk-headline-dates-and-european-shows-supporting-bad-omens |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;
* گەشتی هەموو دەوروبەرمان (٢٠٢٥) &lt;ref name=&quot;They're All Around Us tour&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://blabbermouth.net/news/poppy-announces-theyre-all-around-us-2025-north-american-tour|سەردێڕ=POPPY Announces 'They're All Around Us' 2025 North American Tour |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241120021348/https://blabbermouth.net/news/poppy-announces-theyre-all-around-us-2025-north-american-tour |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;
* گەشتی بەردەوام لە هیچ شوێنێک (٢٠٢٦) &lt;ref name=&quot;Constantly Nowhere tour&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Aubrey |یەکەم=Elizabeth |ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.nme.com/news/music/poppy-announces-massive-uk-europe-and-australia-2026-tour-3902601|سەردێڕ=Poppy announces massive UK, Europe and Australia 2026 tour |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251030061738/https://www.nme.com/news/music/poppy-announces-massive-uk-europe-and-australia-2026-tour-3902601 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=[[NME]]}}&lt;/ref&gt;

== خەڵات و کاندیدکردن ==

== ئاماژەکان ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{سەرچاوەکان}}

== بەستەری دەرەکی ==

* {{وێبگەی فەرمی}}
* {{Allmusic}}
* {{Discogs artist}}
* {{IMDb name|8824909}}
* [http://www.businessinsider.com/poppy-youtube-religion-2017-11 ''Business Insider'' article, December 5, 2017]
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئینتەرنێت|ژن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|مۆسیقا}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{کۆمپیوتەر-کۆلکە}}
{{مۆسیقا-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Poppy (singer)}}

[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی شۆرتی]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی پۆپی ئەمریکی]]
[[پۆل:ژنە گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٥]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>g8ms49m6affu4913qw3zkuvd4vnsi8p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:ڕۆسپۆترێبنادزۆر</title>
    <ns>1</ns>
    <id>305231</id>
    <revision>
      <id>1694214</id>
      <parentid>1683401</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T07:22:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1694214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2868" sha1="6628zw5t8brc21knqhg9oyh1n212qj0" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==
سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕۆسپۆترێبنادزۆر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1683400 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210305225913/https://www.rospotrebnadzor.ru/region/about.php?type=special بۆ https://rospotrebnadzor.ru/region/about.php?type=special زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ٠٥:١٩، ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==
سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕۆسپۆترێبنادزۆر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1694213 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240329114901/https://rospotrebnadzor.ru/region/history/historydoc/decret.php بۆ https://www.rospotrebnadzor.ru/region/history/historydoc/decret.php زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ٠٧:٢٢، ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>6628zw5t8brc21knqhg9oyh1n212qj0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:کاپیتوڵی ویلایەتی واشینگتن</title>
    <ns>1</ns>
    <id>305236</id>
    <revision>
      <id>1694308</id>
      <parentid>1683443</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T09:55:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1694308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3004" sha1="d3byfl413mjv4dmkt7n7sdkbnt8ptas" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==
سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[کاپیتوڵی ویلایەتی واشینگتن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1683442 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20050408151918/http://www.governor.wa.gov/about/mansion/default.htm بۆ http://www.governor.wa.gov/about/mansion/default.htm زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20241205133248/https://www.leg.wa.gov/legislature بۆ http://www1.leg.wa.gov/legislature/ زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ٠٧:١٢، ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==
سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[کاپیتوڵی ویلایەتی واشینگتن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1694307 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20051102041011/http://www.mind.net/dlmark/capwash.htm بۆ http://www.mind.net/dlmark/capwash.htm زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ٠٩:٥٥، ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>d3byfl413mjv4dmkt7n7sdkbnt8ptas</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سۆنگ کانگ ھۆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305248</id>
    <revision>
      <id>1693746</id>
      <parentid>1691967</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:21:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33917" sha1="5zd29382rj5fwxohy1hpe5ll2hwlmge" xml:space="preserve">{{Short description|ئەکتەری کۆریای باشوور (لەدایکبووی ١٩٦٧)}}{{Infobox person|name=سونگ کانگ-ھۆ|image=Song Gangho 2016.jpg|caption=سونگ لە ساڵی ٢٠١٦دا|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1967|1|17}}|birth_place=گیمھای، کۆریای باشوور|occupation=ئەکتەر|years_active=١٩٩١–ئێستا|agent=سەبلایم|spouse={{marriage|ھوانگ جانگ-سووک|1994}}|children=٢، لەوانە  جون-پیۆنگ|honours=[[File:ROK Order of Cultural Merit Og-gwan (4th Class) ribbon.PNG|border|23px]] [[Order of Cultural Merit (South Korea)|نیشانی شایستەیی ڕۆشنبیری ئۆگ-گوان]] (٢٠١٩)&lt;br&gt;
[[File:ROK Order of Cultural Merit Bo-gwan (3rd Class) ribbon.PNG |border|23px]] [[Order of Cultural Merit (South Korea)|نیشانی شایستەیی ڕۆشنبیری بۆ-گوان]] (٢٠٢٢)}}
'''سونگ کانگ-ھۆ''' (بە {{Korean|hangul=송강호}}؛ لەدایکبووی ١٧ی کانوونی دووەمی ١٩٦٧) ئەکتەرێکی [[کۆریای باشوور|کۆریای باشوورە]]. وەک یەکێک لە کاریگەرترین ئەکتەرەکانی [[سینەمای کۆریا]] سەیر دەکرێت و لە چەندین فیلمی ستایشکراوی ڕەخنەگران لە بەش و چەشنی جیاوازدا بەشداری کردووە. خەڵاتی زۆری بەدەستھێناوە، لەوانە [[فێستیڤاڵی فیلمی کان|خەڵاتی فێستیڤاڵی فیلمی کان]]، سێ [[خەڵاتی ھونەری بێکسانگ|خەڵاتی ھونەری باێکسانگ]]، چوار خەڵاتی فیلمی ئەژدیھای شین، و پێنج [[خەڵاتەکانی گۆڵدن گڵۆب|خەڵاتی گۆڵدن بێڵ]]. لە ساڵی ٢٠٢٠دا، ڕۆژنامەی ''[[نیویۆرک تایمز]]'' وەک یەکێک لە مەزنترین ئەکتەرەکانی سەدەی ٢١ ناوی برد.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Dargis|یەکەم١=Manohla|یەکەم٢=A.O.|دوایین٢=Scott|سەردێڕ=٢٥ مەزنترین ئەکتەری سەدەی ٢١ (تا ئێستا)|وێبگە=[[The New York Times]]|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.nytimes.com/interactive/2020/movies/greatest-actors-actresses.html|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201201234221/https://www.nytimes.com/interactive/2020/movies/greatest-actors-actresses.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

سونگ بۆ یەکەمجار بە فیلمی تاوانکاری و ھەستبزوێنی ''No. 3'' (١٩٩٧) ناسرا، و دواتر بە فیلمی پارک چان-ووک بە ناوی ''ناوچەی ئاسایشی ھاوبەش'' (٢٠٠٠) گەیشتە ناوبانگ. بە ھاوکارییەکانی لەگەڵ دەرھێنەر بۆنگ جۆن-ھۆ لە فیلمەکانی ''بیرەوەرییەکانی تاوان'' (٢٠٠٣)، ''میواندار'' (٢٠٠٦)، ''بەفربر'' (٢٠١٣)، و ''[[مشەخۆر (فیلمی ٢٠١٩)|مشەخۆر]]'' (٢٠١٩) ناسراوە. سونگ بەھۆی ڕۆڵگێڕانی لە فیلمی  ''[[مشەخۆر (فیلمی ٢٠١٩)|مشەخۆر]]'' کە ناوبانگی نێودەوڵەتی بەدەستھێنا، خەڵاتی [[ناولەپی زێڕین|ناولەپی زێڕینی]] لە [[فێستیڤاڵی فیلمی کان]] و [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین فیلم]] بردەوە.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=3&amp;blbdComCd=601006&amp;seq=4008&amp;mode=VIEW |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180323050651/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=3&amp;blbdComCd=601006&amp;seq=4008&amp;mode=VIEW&amp;returnUrl=&amp;searchKeyword=Song+Kang-ho |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١٨|وێبگە=Korean Film Biz Zone |سەردێڕ=پیشەی سونگ کانگ-ھۆ لە ١٠٠ ملیۆن بینەر تێپەڕی کرد |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hollywood&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Brzeski|یەکەم=Patrick|سەردێڕ=چۆن ئەکتەری 'پارا سایت' سونگ کانگ-ھۆ بووە سوپەرستاری خەڵکی کۆریای باشوور|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/features/how-parasite-actor-song-kang-ho-became-south-koreas-everyman-superstar-1237523|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ئیش=The Hollywood Reporter|ڕێکەوت=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200226200813/https://www.hollywoodreporter.com/features/how-parasite-actor-song-kang-ho-became-south-koreas-everyman-superstar-1237523|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا بە شێوەیەکی بەربڵاو لەگەڵ دەرھێنەر کیم جی-وون کاری کردووە، و لە پێنج لە فیلمەکانیدا ڕۆڵی گێڕاوە: ''خێزانی بێدەنگ'' (١٩٩٨)، ''پاشای بێبەخت'' (٢٠٠٠)، ''باشەکە، خراپە، سەیرەکە'' (٢٠٠٨)، ''سەردەمی سێبەرەکان'' (٢٠١٦)، و ''تۆڕیجاڵ'' (٢٠٢٣).

فیلمە دیارەکانی دیکەی بریتین لە ''ھاوخەمییەک بۆ بەڕێز تۆڵەسێنەر'' (٢٠٠٢)، ''تیشکی خۆری نھێنی'' (٢٠٠٧)، ''تینوێتی'' (٢٠٠٩)، ''پارێزەرەکە'' (٢٠١٣)، ''تەخت'' (٢٠١٥)، ''[[شۆفێری تاکسی (فیلم)|شۆفێری تاکسی]]'' (٢٠١٧)، و ''ناوێنەر'' (٢٠٢٢)، کە بۆ دوایینیان خەڵاتی باشترین ئەکتەری لە [[فێستیڤاڵی فیلمی کان|فێستیڤاڵی فیلمی کانی]] ٢٠٢٢ بەدەستھێنا. سونگ چوار جار (٢٠١٣، ٢٠١٧، ٢٠١٩ و ٢٠٢٠) وەک ئەکتەری ساڵ لەلایەن گالوب کۆریا دەستنیشانکراوە.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Lee |یەکەم=Sun-min |ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشان=https://koreajoongangdaily.joins.com/2013/12/11/etc/Song-Kangho-voted-2013s-top-movie-star/2981868.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210512113640/https://koreajoongangdaily.joins.com/2013/12/11/etc/Song-Kangho-voted-2013s-top-movie-star/2981868.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ئیش=[[Korea JoongAng Daily]] |سەردێڕ=سونگ کانگ-ھۆ وەک باشترین ئەکتەری فیلمی ساڵی ٢٠١٣ ھەڵبژێردرا |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kim |یەکەم=Gye-yeon |ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|script-title=ko:송강호, '올해를 빛낸 영화배우' 1위[갤럽] |trans-title=سونگ کانگ-ھۆ، پلەی یەکەمی 'ئەکتەری ساڵ' [گالوب] |ناونیشان=https://www.yna.co.kr/view/AKR20171213162900005|سەردێڕ=송강호, '올해를 빛낸 영화배우' 1위[갤럽] {{!}} 연합뉴스 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210611055808/https://www.yna.co.kr/view/AKR20171213162900005 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ئیش=[[Yonhap News Agency]] |زمان=ko |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Jo |یەکەم=Yeon-kyung |ڕێکەوت=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|script-title=ko:송강호, 2019년 빛낸 영화배우 1위…마동석 2위·공유 3위 |trans-title=سونگ کانگ-ھۆ، باشترین ئەکتەر لە ساڵی ٢٠١٩... ما دۆنگ-سۆک پلەی دووەم و گۆنگ یۆ پلەی سێیەم |ناونیشان=https://news.joins.com/article/23659180|سەردێڕ=서비스 종료 안내 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210611055811/https://news.joins.com/article/23659180 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=[[JoongAng Ilbo]] |زمان=ko |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hicap |یەکەم=Jonathan |ڕێکەوت=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://mb.com.ph/2020/12/16/gallup-survey-reveals-top-korean-movie-stars-who-shined-in-2020/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201215230924/https://mb.com.ph/2020/12/16/gallup-survey-reveals-top-korean-movie-stars-who-shined-in-2020/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ئیش=[[Manila Bulletin]] |سەردێڕ=ڕاپرسی گالوب گەورەترین ئەستێرەکانی فیلمی کۆری ئاشکرا دەکات کە لە ساڵی ٢٠٢٠دا درەوشاونەتەوە |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== ژیانی سەرەتایی ==
سونگ کانگ-ھۆ لە ١٧ی کانوونی دووەمی ١٩٦٧ لە گیمھای لە پارێزگای گێۆنگسانگی باشوور لەدایکبووە. لە قوتابخانەی ئامادەییی گیمھای دەرچووە و لە ساڵی دووەمی قوتابخانەی ناوەندیی ئارەزووی بەدیھاتنی خەونی ئەکتەربوونی ھەبووە. لەو کاتەدا، وڵاتەکە تەنھا پێنج بەشی شانۆ و فیلمی ھەبوو.  نەچوونەژوورەوەی لە تاقیکردنەوەی وەرگرتن بۆ جارێک، لە کۆتاییدا لە زانکۆی نیشتمانیی گێۆنگسانگ لە [[بوسان]] خوێندی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=윤여수|script-title=ko:'박쥐' 주연 송강호는 누구?|زمان=ko|وێبگە=[[The Dong-A Ilbo]]|ناونیشان=https://www.donga.com/news/Culture/article/all/20090525/8735927/1|سەردێڕ=‘박쥐’ 주연 송강호는 누구?|ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190409044956/http://news.donga.com/3/all/20090525/8735927/1|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی نیسانی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=남 |یەکەم=유정 |script-title=ko:송강호 &quot;칸 수상 이후 달라진 것 없어…부산 촬영 늘 기대해요&quot; |ناونیشان=https://www.busan.com/view/busan/view.php?code=2022061611155509946|سەردێڕ=송강호 “칸 수상 이후 달라진 것 없어…부산 촬영 늘 기대해요” |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230106223544/https://www.busan.com/view/busan/view.php?code=2022061611155509946 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=[[Busan Ilbo]] |زمان=ko |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بەڵام، زۆر زوو دوای ئەوە بۆ خزمەتی سەربازیی زۆرەملێ بانگھێشت کرا. دوای تەواوکردنی خزمەتەکەی، سونگ نەگەڕایەوە زانکۆ و لەبری ئەوە لە تەمەنی ٢٣ ساڵیدا چووە ڕیزەکانی کۆمپانیایەکی شانۆ لە بوسان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Yoon |یەکەم=Yeo-su |ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠٠٩|script-title=ko:'박쥐' 주연 송강호는 누구? |trans-title=سونگ کانگ-ھۆ، کەسایەتی سەرەکی 'شەمشەمەکوێرە' کێیە؟ |ناونیشان=https://www.donga.com/news/article/all/20090525/8735927/1|سەردێڕ=‘박쥐’ 주연 송강호는 누구? |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230208082143/https://www.donga.com/news/article/all/20090525/8735927/1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=[[The Dong-A Ilbo]] |زمان=ko |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== فیلمۆگرافی ==

=== فیلم ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; |ساڵ
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; |سەرنووس
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; |ڕۆڵ
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; |تێبینییەکان
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; |{{abbr|سەرچاوە|سەرچاوە(کان)}}
|-
|١٩٩٦
|''ئەو ڕۆژەی بەرازێک کەوتە ناو بیرەکەوە''
|دۆنگ-سۆک
|ڕۆڵی بچووک
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;paquet&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |١٩٩٧
|''ماسیی سەوز''
|پان-سو
|
|
|-
|''ژمارە ٣''
|جۆ-پیل
|
|
|-
|''فیلیمی خراپ''
|پیاوی بێماڵ
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;bad&quot; /&gt;
|-
|١٩٩٨
|''خێزانی بێدەنگ''
|کانگ یۆنگ-مین
|
|
|-
|١٩٩٩
|''شیری''
|لی جانگ-گیل
|
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |٢٠٠٠
|''پاشای بێبەخت''
|دای-ھۆ
|
|
|-
|''ناوچەی ئاسایشی ھاوبەش''
|سەرباز ئۆ کیۆنگ-پیل
|
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |٢٠٠٢
|''ھاوخەمییەک بۆ بەڕێز تۆڵەسێنەر''
|پارک دۆنگ-جین
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;sympathy&quot; /&gt;
|-
|''تیمی بەیسبۆڵی YMCA''
|لی ھۆ-چانگ
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;baseball&quot; /&gt;
|-
|٢٠٠٣
|''بیرەوەرییەکانی تاوان''
|پشکنەر پارک دوو-مان
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;murder&quot; /&gt;
|-
|٢٠٠٤
|''سەرتاشەکەی سەرۆک''
|سۆنگ ھان-مۆ
|
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |٢٠٠٥
|''گۆڤاری جەمسەری باشوور''
|چۆی دۆ-ھیۆنگ
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;antarctic&quot; /&gt;
|-
|''خانمی تۆڵەسێنەر''
|بکوژی بەکرێگیراو #١
|ڕۆڵی میوان
|
|-
|''ماداگاسکار''
|ئالێکس
|دەنگ؛ دۆبلاژی کۆری
|
|-
|٢٠٠٦
|''میواندار''
|پارک گانگ-دوو
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;host&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |٢٠٠٧
|''پێویستە شووەکە بەردەوام بێت''
|کانگ ئین-گوو
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;show&quot; /&gt;
|-
|''تیشکی خۆری نھێنی''
|جۆنگ-چان
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;sunshine&quot; /&gt;
|-
|٢٠٠٨
|''باشەکە، خراپەکە، سەیرەکە''
|یون تای-گوو / سەیرەکە
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;weird&quot; /&gt;
|-
|٢٠٠٩
|''تینوێتی''
|سانگ-ھیۆن
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;thirst&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠٠٩|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2009/07/31/movies/31thirst.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151030010751/https://www.nytimes.com/2009/07/31/movies/31thirst.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئازاری ٢٠١٨|وێبگە=The New York Times |سەردێڕ=سونگ کانگ-ھۆ ڕۆڵ لە فیلمی ڤامپایری پارک چان-ووک دەگێڕێت |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |٢٠١٠
|''دیداری نھێنی''
|بریکار لی ھان-گیوو
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;secret&quot; /&gt;
|-
|''گۆمێکی بچووک''
|ئەفسەری پلیس
|ڕۆڵی میوان
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Go Kyung-seok|script-title=ko:송강호-유해진-문소리, '작은연못' 노개런티 특별출연|trans-title=سونگ کانگ-ھۆ، یوو ھای-جین، موون سۆ-ری، دەرکەوتنی تایبەتی بێ بەرامبەر لە 'گۆمێکی بچووک'|ناونیشان=https://cm.asiae.co.kr/article/2010031810515976611|سەردێڕ=송강호-유해진-문소리, '작은연못' 노개런티 특별출연|وێبگە=[[The Asia Business Daily]]|ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|زمان=ko}}&lt;/ref&gt;
|-
|٢٠١١
|''پاشبینی''
|دوو-ھون
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;hind&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |٢٠١٢
|''ووڕاندن''
|سانگ-گیل
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;howl&quot; /&gt;
|-
|''گەشتی ڕۆژانە''
|مامۆستا
|فیلمی کورته
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ناونیشان=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/interview.jsp?blbdComCd=601019&amp;seq=18&amp;mode=INTERVIEW_VIEW |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190708141929/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/interview.jsp?blbdComCd=601019&amp;seq=18&amp;mode=INTERVIEW_VIEW |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١٨|وێبگە=Korean Film Biz Zone |سەردێڕ=دەرھێنەرانی گەشـتی ڕۆژانە پارک چان-ووک، پارک چان-کیۆنگ و ئەکتەر سونگ کانگ-ھۆ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |٢٠١٣
|''بەفربر''
|نامگونگ مینسوو
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;snow&quot; /&gt;
|-
|''داوەریکەری دەموچاو''
|نای-گیۆنگ
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;face&quot; /&gt;
|-
|''پارێزەرەکە''
|سۆنگ ئوو-سۆک
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;attorney&quot; /&gt;
|-
|٢٠١٥
|''تەخت''
|پاشا یۆنگجۆی جۆسۆن
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;throne&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠١٤|ناونیشان=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=5&amp;blbdComCd=601006&amp;seq=2989&amp;mode=VIEW&amp;returnUrl=&amp;searchKeyword=Song+Kang-ho |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210728200743/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=5&amp;blbdComCd=601006&amp;seq=2989&amp;mode=VIEW&amp;returnUrl=&amp;searchKeyword=Song+Kang-ho |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١٨|وێبگە=Korean Film Biz Zone |سەردێڕ=سونگ کانگ-ھۆ پەیوەندی بە فیلمە نوێیەکەی لی جۆن-ئیکەوە دەکات |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
|-
|٢٠١٦
|''سەردەمی سێبەرەکان''
|لی جەنگ-چوول
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;age&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشان=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=4&amp;blbdComCd=601006&amp;seq=3849&amp;mode=VIEW&amp;returnUrl=&amp;searchKeyword=Song+Kang-ho |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210728200740/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=4&amp;blbdComCd=601006&amp;seq=3849&amp;mode=VIEW&amp;returnUrl=&amp;searchKeyword=Song+Kang-ho |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١٨|وێبگە=Korean Film Biz Zone |سەردێڕ=کیم جی-وون وێنەگرتنی فیلمی ئەکشن و ھەستبزوێنی مێژوویی بریکاری نھێنی کۆتایی پێھێنا |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
|-
|٢٠١٧
|''[[شۆفێری تاکسی (فیلم)|شۆفێری تاکسی]]''
|مان-سۆب
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;taxi&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی شوباتی ٢٠١٦|ناونیشان=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=4&amp;blbdComCd=601006&amp;seq=3781&amp;mode=VIEW&amp;returnUrl=&amp;searchKeyword=Song+Kang-ho |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210728200741/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=4&amp;blbdComCd=601006&amp;seq=3781&amp;mode=VIEW&amp;returnUrl=&amp;searchKeyword=Song+Kang-ho |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١٨|وێبگە=Korean Film Biz Zone |سەردێڕ=سونگ کانگ-ھۆ ڕۆڵی سەرەکی لە شۆفێری تاکسیدا دەگێڕێت کە وێنەی بزووتنەوەی دیموکراسیخوازیی گوانگجو دەکات |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
|-
|٢٠١٨
|''پاشای دەرمان''
|لی دوو-سام
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشان=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=3&amp;blbdComCd=601006&amp;seq=4067&amp;mode=VIEW&amp;returnUrl=&amp;searchKeyword=Song+Kang-ho |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180323050651/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=3&amp;blbdComCd=601006&amp;seq=4067&amp;mode=VIEW&amp;returnUrl=&amp;searchKeyword=Song+Kang-ho |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١٨|وێبگە=Korean Film Biz Zone |سەردێڕ=سونگ کانگ-ھۆ دەبێتە پاشای دەرمان |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |٢٠١٩
|''[[مشەخۆر (فیلمی ٢٠١٩)|مشەخۆر]]''
|کیم کی-تایک
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشان=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=2&amp;blbdComCd=601006&amp;seq=4243&amp;mode=VIEW&amp;returnUrl=&amp;searchKeyword=Song+Kang-ho |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201112001619/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=2&amp;blbdComCd=601006&amp;seq=4243&amp;mode=VIEW&amp;returnUrl=&amp;searchKeyword=Song+Kang-ho |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١٨|وێبگە=Korean Film Biz Zone |سەردێڕ=بۆنگ جۆن-ھۆ و سونگ کانگ-ھۆ دەست بە پارا سایت دەکەن |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
|-
|''نامەکانی پاشا''
|[[سێجۆنگی مەزن|پاشا سێجۆنگ]]
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشان=http://koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&amp;blbdComCd=601006&amp;seq=4745&amp;mode=VIEW&amp;returnUrl=&amp;searchKeyword= |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210729020837/http://koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&amp;blbdComCd=601006&amp;seq=4745&amp;mode=VIEW&amp;returnUrl=&amp;searchKeyword= |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠١٨|وێبگە=Korean Film Biz Zone |سەردێڕ=سونگ کانگ-ھۆ و پارک ھای-ئیل بەیەکەوە کۆدەبنەوە بۆ درامایەکی مێژوویی |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
|-
|٢٠٢١
|''ڕاگەیاندنی باری لەناکاوی''
|ئین-ھۆ
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Jo Ji-young |ڕێکەوت=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|script-title=ko:[공식] 송강호→임시완 '비상선언', 드디어 관객 만난다..8월 개봉 확정 |trans-title=[فەرمی] سونگ کانگ-ھۆ ← ئیم سی-وان 'ڕاگەیاندنی باری لەناکاوی'، لەکۆتاییدا چاوی بە بینەران دەکەوێت.. بڵاوبوونەوەی لە مانگی ئابدا پشتڕاستکرایەوە |ناونیشان=https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&amp;aid=0003877796|سەردێڕ=[공식] 송강호→임시완 '비상선언', 드디어 관객 만난다..8월 개봉 확정 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220607065757/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&amp;aid=0003877796 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=ko |via=[[Naver]] |بڵاوکەرەوە=[[Sports Chosun]] |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
|-
|٢٠٢٢
|''ناوێنەر''
|ھاو سانگ-ھیۆن
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Kim Ye-rang |ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠٢٢|script-title=ko:브로커' 송강호→ '아기 엄마' 아이유…6월 개봉 확정 |trans-title='ناوێنەر' سونگ کانگ-ھۆ ← 'دایکی کۆرپەلە' ئای-یوو... بڵاوبوونەوەی لە مانگی حوزەیراندا پشتڕاستکرایەوە |ناونیشان=https://entertain.naver.com/now/read?oid=015&amp;aid=0004684170|سەردێڕ='브로커' 송강호→ '아기 엄마' 아이유…6월 개봉 확정 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220411021256/https://entertain.naver.com/now/read?oid=015&amp;aid=0004684170 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٢|زمان=ko |via=[[Naver]] |بڵاوکەرەوە=[[The Korea Economic Daily]] |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |٢٠٢٣
|''یەک سەرکەوتن''
|کیم وو-جین
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Yoo Ji-hoon|script-title=ko:송강호X박정민 '1승', 크랭크업..&quot;신선·유쾌 영화 될 것|trans-title=سونگ کانگ-ھۆ X پارک جۆنگ-مین '١ سەرکەوتن'، تەواوبوونی وێنەگرتن.. &quot;فیلمێکی نوێ و خۆش دەبێت&quot;|ناونیشان=https://entertain.v.daum.net/v/20210305160012660|سەردێڕ=송강호X박정민 '1승', 크랭크업..&quot;신선·유쾌 영화 될 것&quot;|via=v.daum|وێبگە=the fact|ڕێکەوت=٥ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢١|زمان=ko|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210703050948/https://entertain.v.daum.net/v/20210305160012660|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
|-
|''تۆڕیجاڵ''
|دەرھێنەر کیم-یۆل
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Rebecca Souw |ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://variety.com/2021/film/asia/parasite-star-song-kang-ho-heads-cast-of-kim-jee-woons-cobweb-1235129037/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230125230609/https://variety.com/2021/film/asia/parasite-star-song-kang-ho-heads-cast-of-kim-jee-woons-cobweb-1235129037/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٢|ئیش=[[Variety (magazine)|Variety]] |سەردێڕ=ئەستێرەی 'پارا سایت' سونگ کانگ-ھۆ سەرپەرشتی دەستەی ئەکتەرانی 'تۆڕیجاڵ'ی کیم جی-وون دەکات |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
|-
|TBA
|''باخەوانەکان''
|چۆی یۆنگ-ئیل
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Yoo Ji-hoon|script-title=ko:송강호, 식집사 된다..'핸섬가이즈' 감독 신작 '정원사들' 출연 [공식]|trans-title=سونگ کانگ-ھۆ دەبێتە خزمەتکار لە &quot;باخەوانەکان&quot;، فیلمە نوێیەکەی دەرھێنەری &quot;پیاوە قۆزەکان&quot; [فەرمی]|ناونیشان=https://m.entertain.naver.com/home/article/108/0003364766|سەردێڕ=송강호, 식집사 된다..'핸섬가이즈' 감독 신작 '정원사들' 출연 [공식]|via=[[Naver]]|ئیش=Star News|ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;
|}

=== تەلەفیزیۆن ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; |ساڵ
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; |سەرنووس
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; |ڕۆڵ
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; |تێبینییەکان
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; |{{abbr|سەرچاوە|سەرچاوە(کان)}}
|-
|٢٠٢٤
|''مامی سامسیک''
|پارک دوو-چیل / مامی سامسیک
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Jeong Yu-jin |ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|script-title=ko:송강호 첫 도전 시리즈물 '삼식이 삼촌', 올 상반기 공개 확정 |trans-title=یەکەم زنجیرەی سونگ کانگ-ھۆ 'مامی سامسیک'، پەخشکردنی لە نیوەی یەکەمی ئەمساڵدا پشتڕاستکرایەوە |ناونیشان=https://entertain.naver.com/read?oid=421&amp;aid=0007268048|سەردێڕ=송강호 첫 도전 시리즈물 '삼식이 삼촌', 올 상반기 공개 확정 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240103012518/https://entertain.naver.com/read?oid=421&amp;aid=0007268048 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|زمان=ko |بڵاوکەرەوە=News1 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
|-
|٢٠٢٦
|''گۆشتی گا''
|د. کیم
|وەرزی ٢
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Petski |یەکەم=Denise |ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://deadline.com/2024/12/song-kang-ho-cast-beef-season-2-netflix-1236238181/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241220033513/https://deadline.com/2024/12/song-kang-ho-cast-beef-season-2-netflix-1236238181/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[Deadline Hollywood]] |سەردێڕ=ئەستێرەی 'پارا سایت' سونگ کانگ-ھۆ پەیوەندی بە دەستەی ئەکتەرانی وەرزی ٢ی 'گۆشتی گا'وە دەکات |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
|}

=== پێشکەشکاری ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|+
! scope=&quot;col&quot; |ساڵ
! scope=&quot;col&quot; |سەرنووس
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; |تێبینییەکان
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; |{{abbr|سەرچاوە|سەرچاوە(کان)}}
|-
|٢٠٢٣
|ڕێوڕەسمی کۆتاییھاتنی ٢٨ەمین [[فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی بوسان|فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی بوسان]]
|یەکەم پێشکەشکاری تەنیا
| style=&quot;text-align:center&quot; |&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Yoo |یەکەم=Eun-bi |ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|trans-title=[چاوپێکەوتنی BIFF] سونگ کانگ-ھۆ و پارک ئوون-بین 'بۆ یەکەمجار لە مێژوودا' ← چوو یون-فات و یون یۆ-جۆنگ 'ئاخاوتنی ئاستبەرز' |ناونیشان=https://entertain.naver.com/read?oid=477&amp;aid=0000454693 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231009042750/https://entertain.naver.com/read?oid=477&amp;aid=0000454693 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|زمان=ko |via=[[Naver]] |سەردێڕ=[کۆتاییی نێوان BIFF] سونگ کانگ-ھۆ و پارک ئوون-بین 'بۆ یەکەمجار لە مێژوودا' ← چوو یون-فات و یون یۆ-جۆنگ 'ئاخاوتنی ئاستبەرز' |بڵاوکەرەوە=spoTV News |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
|}

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

== بەستەرە دەرەکییەکان ==

* {{IMDb name|0814280}}
* {{HanCinema person}}
* [http://www.cine21.com/do/person/detailView?person_id=2263 سونگ کانگ-ھۆ] لە Cine21 {{in lang|ko}}
* {{kmdb person|00000776}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیلم|کۆریای باشوور|شانۆ}}
{{پۆلی کۆمنز|Song Kang-ho}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی فیلم لە کۆریای باشوور]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی سەر ستەیج لە کۆریای باشوور]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی باشترین ئەکتەرانی فیلمی ئاسیایی]]
[[پۆل:باشترین ئەکتەر لە وەرگرتنی خەڵاتی ھونەری پایکسانگ (فیلم)]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی باشترین ئەکتەری گراند بێڵ]]
[[پۆل:باشترین ئەکتەرە نوێیەکان لە براوەی خەڵاتی گراند بێڵ]]
[[پۆل:باشترین ئەکتەری پشتگیریکەر لە بردنەوەی خەڵاتی بلو دراگۆن لە فیلم]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی فێستیڤاڵی فیلمی کان بۆ باشترین ئەکتەر]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە بۆ نمایشی نایابی کاستێک لە فیلمێکی سینەماییدا]]</text>
      <sha1>5zd29382rj5fwxohy1hpe5ll2hwlmge</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شۆفێری تاکسی (فیلم)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305251</id>
    <revision>
      <id>1693723</id>
      <parentid>1692380</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:14:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11567" sha1="bf1u3ec4a5384aabqydn64jnihlyr8e" xml:space="preserve">{{Short description|فیلمێکی مێژوویی کۆریای باشووری ساڵی ٢٠١٧}}
{{About|فیلمەکەی کۆریای باشووری ساڵی ٢٠١٧|فیلمەکەی مارتن سکۆرسێزی لە ساڵی ١٩٧٦|شۆفێری تاکسی|6=بەکارھێنانەکانی تر|7=Taxi Driver (disambiguation)}}

{{Infobox film
| name           = شۆفێری تاکسی
| image          = A Taxi Driver 2017.jpg
| alt            = 
| caption        = پۆستەری بڵاوبوونەوەی سینەمایی
| native_name    = {{Infobox Korean film name|hangul=^택시_운전사|hanja=택시運轉士}}
| director       = جانگ ھوون
| producer       = پارک ئوون-کیۆنگ&lt;br /&gt;ھان سێونگ-ڕیۆنگ
| writer         = ئۆم یوو-نا
| starring       = {{plainlist|
* [[سۆنگ کانگ ھۆ]]
* تۆماس کرێچمان
* یوو ھای-جین
* ڕیوو جون-یەول
}}
| music          = جۆ یۆنگ-وۆک
| cinematography = گوۆ ناک-سۆن
| editing        = کیم سانگ-بوم&lt;br /&gt;کیم جەی-بوم
| studio         = دە لامپ
| distributor    = شۆبۆکس
| released       = {{film date|2017|08|02|df=y}}
| runtime        = ١٣٧ خولەک
| country        = کۆریای باشوور
| language       = کۆری&lt;br /&gt;ئینگلیزی&lt;br /&gt;ئەڵمانی
| budget         = {{KRW|15 billion}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.yonhapnews.co.kr/bulletin/2017/07/15/0200000000AKR20170715028800005.HTML|سەردێڕ=&quot;영화 '택시운전사' 1973년식 브리사 택시 복원에만 7개월&quot;|script-title=ko:영화 '택시운전사' 1973년식 브리사 택시 복원에만 7개월|ڕێکەوت=١٦ی تەممووزی ٢٠١٧|وێبگە=[[Yonhap News Agency]]|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170803051655/http://www.yonhapnews.co.kr/bulletin/2017/07/15/0200000000AKR20170715028800005.HTML|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{nowrap|(نزیکەی ١٣٫٨ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی)}}
| gross          = {{USD|87.1 million}}&lt;ref name=&quot;NUM&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.the-numbers.com/movie/Taeksi-Woonjunsa-(South-Korea)#tab=summary|سەردێڕ=شۆفێری تاکسی|وێبگە=The Numbers|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170916053643/http://www.the-numbers.com/movie/Taeksi-Woonjunsa-(South-Korea)#tab=summary|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
}}
'''''شۆفێری تاکسی''''' ({{korean|택시운전사}}) فیلمێکی [[سیاسەت|سیاسی]] و [[فیلمی ئەکشن|دراما و ئەکشنی]] ساڵی ٢٠١٧ی [[کۆریای باشوور|کۆریای باشوورە]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.metacritic.com/movie/a-taxi-driver |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170906173959/http://www.metacritic.com/movie/a-taxi-driver |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=[[Metacritic]] |سەردێڕ=شۆفێری تاکسی (٢٠١٧)؛ چەشنی: ئەکشن، دراما، مێژوویی - میتاکریتیک |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە دەرھێنانی جانگ ھوون و نووسینی ئۆم یوو-نا، کە [[سۆنگ کانگ ھۆ|سۆنگ کانگ-ھۆ]] ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕێت، لەگەڵ تۆماس کرێچمان، یوو ھای-جین، و ریوو جون-یەول.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠١٦|ناونیشان=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20160503000740 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180612142225/http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20160503000740 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠١٧|سەردێڕ=سونگ کانگ-ھۆ ڕۆڵ لە فیلمی 'شۆفێری تاکسی'دا دەگێڕێت |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?pageIndex=4&amp;blbdComCd=601006&amp;seq=3781&amp;mode=VIEW |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180613122323/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?pageIndex=4&amp;blbdComCd=601006&amp;seq=3781&amp;mode=VIEW |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠١٧|سەردێڕ=سونگ کانگ-ھۆ ڕۆڵی سەرەکی لە شۆفێری تاکسیدا دەگێڕێت کە وێنەی بزووتنەوەی دیموکراسیخوازیی گوانگجو دەکات |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

فیلمەکە لەسەر بنەمای چیرۆکێکی ڕاستەقینە دروستکراوە، بەدوای شۆفێرێکی تاکسیی خەڵکی سێئولدا دەڕوات کە ناڕاستەوخۆ دەبێتە بەشێک لە ڕووداوەکانی ڕاپەڕینی گوانگجو لە ساڵی ١٩٨٠. فیلمەکە لە ئەزموونەکانی ڕۆژنامەنووسی ئەڵمانی یورگن ھینتزپیتەر لە تۆڕی ARD و پەیوەندییەکانی لەگەڵ شۆفێر کیم مان-سۆب (لە سەر بنەمای کیم سا-بۆک) وەرگیراوە. لەبەر ئەوەی لە کاتی بەرھەمھێنانی فیلمەکەدا زانیارییەکی کەم دەربارەی کیم لەبەر دەستدا بوو، زۆرێک لە وردەکارییەکانی ژیانی و ڕووداوەکانی دەرەوەی گوانگجو دراماتیزە کران. فیلمەکانی ھینتزپیتەر بۆ جیھانیان ئاشکرا کرد کە حکوومەتی کۆریای باشوور کۆمەڵکوژیی دەرحەق بە خۆپیشاندەران لە گوانگجو ئەنجام دەدات، شارێک کە کەوتبووە ژێر قەدەغەی ھاتوچۆ و لە بەشەکانی تری وڵاتەکە دابڕێنرابوو.

فیلمەکە لە ٢ی ئابی ٢٠١٧ لە کۆریای باشوور بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/culture/2017/01/141_221586.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170802205907/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/culture/2017/01/141_221586.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠١٧|ئیش=[[The Korea Times]] |سەردێڕ=فیلمە بودجە گەورەکان بۆ ساڵی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;  پێشوازییەکی ئەرێنی لەلایەن ڕەخنەگرانەوە لێکرا، کە ستایشی وێناکردنی جیاوازی ڕاپەڕینی گوانگجو، کاریگەرییە سۆزدارییەکانی، و نیشاندانی پەیوەندی نێوان کەسایەتی سەرەکی و ھینتزپیتەریان کرد. ھەروەھا وەک نوێنەری کۆریای باشوور بۆ [[خەڵاتەکانی ئۆسکار|خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین فیلمی بیانی]] لە [[٩٠ەمین خەڵاتەکانی ئۆسکار]] ھەڵبژێردرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی ئەیلوولی ٢٠١٧|script-title=ko:제90회 아카데미영화상 외국어영화부문 한국영화 출품작 선정 결과 |ناونیشان=http://kofic.or.kr/kofic/business/board/selectBoardDetail.do?boardNumber=4&amp;boardSeqNumber=45912#none|سەردێڕ=영화진흥위원회 홈페이지입니다. |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180612143054/http://kofic.or.kr/kofic/business/board/selectBoardDetail.do?boardNumber=4&amp;boardSeqNumber=45912#none |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;South Korea&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kil |یەکەم=Sonia |ڕێکەوت=٤ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشان=https://variety.com/2017/film/asia/korea-selects-a-taxi-driver-for-oscar-race-1202546725/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180612163312/https://variety.com/2017/film/asia/korea-selects-a-taxi-driver-for-oscar-race-1202546725/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ئیش=[[Variety (magazine)|Variety]] |سەردێڕ=کۆریا پێشوازی لە 'شۆفێری تاکسی' دەکات بۆ ڕکابەری ئۆسکار |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; فیلمەکە سەرکەوتنێکی بازرگانی بەرچاوی بەدەستھێنا: دووەم پڕداھاتترین فیلمی کۆریای باشوور بوو لە ساڵی ٢٠١٧دا، و ئێستاش بە شازدەھەمین پڕداھاتترین فیلمی کۆریای باشوور لە مێژوودا دادەنرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.boxofficemojo.com/intl/korea/yearly/?yr=2017&amp;p=.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170618001026/http://www.boxofficemojo.com/intl/korea/yearly/?yr=2017&amp;p=.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٨|سەردێڕ=ئەنجامەکانی بۆکس ئۆفیسی ساڵانەی ٢٠١٧ لە کۆریای باشوور - بۆکس ئۆفیس مۆجۆ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.kobis.or.kr/kobis/business/stat/boxs/findFormerBoxOfficeList.do?loadEnd=0&amp;searchType=search&amp;sMultiMovieYn=N&amp;sRepNationCd=K&amp;sWideAreaCd= |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180819033720/http://www.kobis.or.kr/kobis/business/stat/boxs/findFormerBoxOfficeList.do?loadEnd=0&amp;searchType=search&amp;sMultiMovieYn=N&amp;sRepNationCd=K&amp;sWideAreaCd= |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|سەردێڕ=ئامارەکانی KOBIS |بڵاوکەرەوە=[[Korean Film Council]] |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

== بەستەرە دەرەکییەکان ==

* {{KMDb film|16150|شۆفێری تاکسی}}
* {{IMDb title|6878038|شۆفێری تاکسی}}
* [https://www.hancinema.net/korean_movie_A_Taxi_Driver.php شۆفێری تاکسی] لە [[ھانسینەما|هانسینەما]]
* ''[http://movie.naver.com/movie/bi/mi/basic.nhn?code=146469 شۆفێری تاکسی]'' لە ناڤەر مووڤیز {{in lang|ko}}
{{تووڵی دەروازە|فیلم|دەیەی ٢٠١٠|کۆریای باشوور}}

[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٧]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنە کۆمیدییەکانی ٢٠١٧]]
[[پۆل:فیلمەکانی کۆریای باشوور کە لەسەر بنەمای ڕووداوە ڕاستەقینەکان دروستکراون]]
[[پۆل:فیلمەکانی کۆریای باشوور بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لە ساڵی ١٩٨٠ داندراون]]</text>
      <sha1>bf1u3ec4a5384aabqydn64jnihlyr8e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆیا جاویدنیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305310</id>
    <revision>
      <id>1693729</id>
      <parentid>1692208</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:16:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10775" sha1="4jzy86wfe3jq8ccraxt92hplcuio8jl" xml:space="preserve">{{Infobox person|name=ڕۆیا جاوید نیا|image=|birth_date={{birth date and age|1965|8|1}}|birth_place=[[تاران]]، [[ئێران]]|occupation=[[خانمەکتەر]]|years_active=٢٠٠٥ – ئێستا|spouse=|children=|website=}}

'''ڕۆیا جاویدنیا''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: رؤیا جاویدنیا؛ لەدایکبووی ١ی ئابی ١٩٦٥) خانمەکتەری [[ئێران|ئێرانییە]]. لە ساڵی ٢٠٠٥ەوە دەستی بەکار کردوە بە ڕۆڵگێڕان لە زنجیرەکانی ''سایەبان'' و ''دڵدار'' ناوبانگی بەدەست هێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Group |یەکەم=Arya |سەردێڕ=خبرگزاری آریا - بیوگرافی رویا جاویدنیا |ناونیشان=https://www.aryanews.com/fa/News/120190905092358718/%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%A7-%D8%AC%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%AF%D9%86%DB%8C%D8%A7 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www.aryanews.com |زمان=fa}}&lt;/ref&gt; لە ڕۆڵگێڕانە دیارەکانی تری دەکرێت ئاماژە بە ''گس'' (٢٠١٢)، ''علفزار'' (٢٠٢١)، ''هاوینی هەمان ساڵ'' (٢٠٢٤) و زنجیرەکانی ''[[پێستی شێر (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|پێستی شێر]]'' و ''ئەکتەر'' (٢٠٢٣) بکرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=کاش قدر سهیلا را بیشتر می دانستم/ سهیلا خودش قربانی بود |ناونیشان=https://www.mojnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B1%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%88-%D8%AA%D9%84%D9%88%D8%B2%DB%8C%D9%88%D9%86-57/351114-%DA%A9%D8%A7%D8%B4-%D9%82%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D9%87%DB%8C%D9%84%D8%A7-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1-%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D9%85-%D8%B3%D9%87%DB%8C%D9%84%D8%A7-%D8%AE%D9%88%D8%AF%D8%B4-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D9%88%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=خبرگزاری موج |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;

== ژیان ==
لە ١ی ئابی ١٩٦٥ لە [[تاران]] لەدایک بووە. دەرچووی [[کارناسی]] لە بەشی[[هونەرە جوانەکان]] لقی گڵکارییە. دەستپێکی چالاکی لە سینەمادا بە فیلمی عصر جمعه (٢٠٠٥) و دەستپێکی چالاکی لە تەلەڤیزیۆندا بە زنجیرەی وضعیت سفید (٢٠١١) بوو. لە فیلمی گس (٢٠١٢) بە دەرهێنەری کیارش اسدی‌زاده ڕۆڵی گێڕا؛ ئەم فیلمە لە [[فێستیڤاڵی فیلمی ڕۆما|فێستیڤاڵی فیلمی ڕۆمای]] ٢٠١٣ خەڵاتی باشترین کۆمەڵەی ئەکتەرانی وەرگرت. بە ڕۆڵی لە زنجیرەکانی سایەبان (٢٠١٧) و دڵدار (٢٠١٩) گەیشتە لووتکەی ناوبانگی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Group |یەکەم=Arya |سەردێڕ=خبرگزاری آریا - بیوگرافی رویا جاویدنیا |ناونیشان=https://www.aryanews.com/fa/News/120190905092358718/%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%A7-%D8%AC%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%AF%D9%86%DB%8C%D8%A7 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www.aryanews.com |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;

== فیلمۆگرافی ==

=== سینەما ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ساڵ
!ناو
!دەرهێنەر
!ڕۆڵ
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |٢٠٠٥
|عصر جمعه
|مونا زندی حقیقی
|خانم حسینی
|-
|بە‌آهستگی
|مازیار میری
|
|-
|''باغ فردوس، پنج بعدازظهر''
|سیامک شایقی
|
|-
|٢٠٠٦
|مینای شهر خاموش
|امیرشهاب رضویان
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |٢٠٠٨
|شەوبۆ
|امید بنکدار کیوان علی‌محمدی
|بەهار
|-
|هۆشیاربوونەوە
|فرزاد مؤتمن
|
|-
|گومان
|واروژ کریم‌مسیحی
|
|-
|٢٠٠٩
|چهل‌سالگی
|علیرضا رئیسیان
|
|-
|٢٠١٠
|شاردراوە
|مهدی رحمانی
|نازەنین
|-
|٢٠١٢
|گس
|کیارش اسدی‌زاده
|سوهیلا
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |٢٠١٥
|پێچەوانە
|بهنام بهزادی
|هۆما
|-
|به دنیا آمدن
|محسن عبدالوهاب
|پزیشکی ژنان
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |٢٠١٧
|در وجه حامل
|بهمن کامیار
|ئەقدەس
|-
|ەنەوشەی ئەفریقی
|مونا زندی حقیقی
|سۆریا
|-
|٢٠١٨
|هفت و نیم
|[[نەوید مەحموودی|نەوید محمودی]]
|پزیشکی ژنان
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |٢٠٢١
|ئازاردراوان
|مهدی فرد قادری
|
|-
|علفزار&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=رویا جاوید نیا؛ بازیگر فیلم پرستاره «علف‌زار» |ناونیشان=https://www.afkarnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%DA%86%D9%87%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7-185/1104845-%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%A7-%D8%AC%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%AF-%D9%86%DB%8C%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%81-%D8%B2%D8%A7%D8%B1 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=پايگاه خبری افکارنيوز |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;
|کاظم دانشی
|هاوسەری شارەوان
|-
|شارۆچکە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=شاعرانگی شهرک برایم جذاب بود |ناونیشان=https://www.etemadonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%87%D9%86%D8%B1-16/536387-%D8%B4%D8%A7%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DA%A9-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%85-%D8%AC%D8%B0%D8%A7%D8%A8-%D8%A8%D9%88%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=اعتمادآنلاین |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;
|علی حضرتی
|
|-
|سه جلد
|مەهدی ئیسماعیلی
|
|-
|٢٠٢٤
|فرۆشیاری مرۆڤ
|[[مەحموود کەلاری|مەحمود کەلاری]]
|مەهرۆ
|-
|٢٠٢٥
|زنده‌شور
|کاظم دانشی
|
|}

=== زنجیرەی تەلەفیزیۆنی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ساڵ
!ناوی
!دەرهێنەر
!ڕوونکردنەوە
|-
|٢٠٠٨–٢٠١١
|وضعیت سفید
|حمید نعمت‌الله
|[[کەناڵی سێ (ئێران)|کەناڵی ٣]]
|-
|٢٠٠٨–٢٠١۴
|ڕێگای شیری
|مونا زندی حقیقی
|[[کەناڵی دوو (ئێران)|کەناڵی ٢]]
|-
|٢٠١٢
|حیرانی
|امید بنکدار کیوان علی‌محمدی
|کەناڵی ٢
|-
|٢٠١٣
|دادوەران
|احمد امینی بیژن میرباقری
|[[کەناڵی یەک (ئێران)|کەناڵی ١]]
|-
|٢٠١٧
|سایەبان
|[[جەمشید مەحموودی|جەمشید محمودی]] [[نەوید مەحموودی|نەوید محمودی]]
|کەناڵی ٢
|-
|٢٠١٩
|دڵدار
|[[جەمشید مەحموودی|جەمشید محمودی]] [[نەوید مەحموودی|نەوید محمودی]]
|کەناڵی ٢
|-
|٢٠٢٠
|هاوباری
|سروش محمدزاده
|کەناڵی ٢
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |٢٠٢١
|بعد از آزادی
|محمدعلی باشه ئاهەنگەر
|کەناڵی ١
|-
|هاوسێ
|محمدحسین غضنفری
|کەناڵی ٣
|-
|٢٠١٩–٢٠٢٢
|گیلدخت
|مجید اسماعیلی
|کەناڵی ٢
|-
|٢٠٢٣
|نیکان
|عەلی سەراهەنگ
|کەناڵی ٣
|-
|٢٠٢٤
|غەریبی
|سروش محمدزاده
|کەناڵی ٣
|-
|٢٠٢٤
|هەشت پێ
|احمد معظمی
|کەناڵی ١
|-
|٢٠٢٤
|مەرهم
|محمدرضا آهنج
|کەناڵی ٢
|}

=== زنجیرەی نمایشی ماڵەوە ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ساڵ
!ناو
!دەرهێنەر
!ڕۆڵ
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |٢٠٢٠
|سیاوەش
|سروش محمدزاده
|سۆدابە
|-
|دەمەوێت بمێنمەوە
|شهرام شاه‌حسینی
|زیوەر زەندی
|-
|٢٠٢١
|ئامستردام
|مەسعود قەرەگوزلو
|ناهید
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |٢٠٢٢
|خوێن سارد
|امیرحسین ترابی
|دایکی ئارەزوو
|-
|[[پێستی شێر (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|پێستی شێر]]
|[[جەمشید مەحموودی|جەمشید محمودی]]
|دایکی سەدرا
|-
|ئەکتەر
|[[نیما جاویدی]]
|مەحشوریان
|-
|٢٠٢٣
|عقرب عاشق
|حسین سهیلی‌زاده
|پوران ئازادی
|-
|٢٠٢٤
|[[دۆڕاو (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|دۆڕاو]]
|ئەمین حسێن‌پور
|ڤینۆس افتخاری
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |٢٠٢٥
|لەبیرکراو
|برزو نیک نژاد
|حانیە
|-
|برتا: داستان یک اسلحه
|امیرحسین ترابی
|ئایدا مەعسوم
|-
|٢٠٢٦
|[[یەل (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|یەل]]
|[[جەمشید مەحموودی]]
|
|}

== خەڵاتەکان ==
- کاندیدای وەرگرتنی [[سیمورغی بلوورین|سیمرغی بلووری]] باشترین خانمەکتەری ڕۆڵی پاڵپشتی ژن لە چل و دووەمین [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر|فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی فەجر]] بۆ فیلمی ''هاوینی هەمان ساڵ'' (٢٠٢٤)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://fajrfilmfestival.com/1402/11/21/%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%B1%D8%BA-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1/|سەردێڕ=اسامی نامزدهای بخش سودای سیمرغ جشنواره فیلم فجر 42 اعلام شد|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240402125500/https://fajrfilmfestival.com/1402/11/21/%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%B1%D8%BA-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی نیسانی ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;
[[پۆل:خەڵکی تاران]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥]]</text>
      <sha1>4jzy86wfe3jq8ccraxt92hplcuio8jl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>خاتوو شین (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305330</id>
    <revision>
      <id>1694261</id>
      <parentid>1692327</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T08:09:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1694261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6339" sha1="tfo8090gt2lflne5tn4rpg5olrjku5m" xml:space="preserve">{{Infobox television|name=خانمی شین|image=|image_upright=|caption=&lt;!-- شرح تصویر --&gt;|genre=دراما - کۆمەڵایەتی|writer=یاسمن ڕێزان [[ئەرسەلان ئەمیری]]|presenter=&lt;!-- مجری --&gt;|director=[[پارسا پیروزفەر]]|creative_director=&lt;!-- کارگردان هنری/مدیر نوآوری --&gt;|starring=- [[پەریناز ئیزەدیار]]
- [[پارسا پیروزفەر]]
- [[نەدا جەبرائیلی]]|theme_music_composer=&lt;!-- موسیقی متن --&gt;|opentheme=&lt;!-- آهنگ آغاز --&gt;|endtheme=|composer=|country=[[ئێران]]|language=فارسی|num_seasons=|num_episodes=|list_episodes=&lt;!-- فهرست قسمت‌ها --&gt;|executive_producer=&lt;!-- تهیه‌کننده اجرایی --&gt;|producer=محەممەد یەمینی|editor=|location=|cinematography=|animator=&lt;!-- پویانما --&gt;|camera=&lt;!-- دوربین --&gt;|runtime=|company=&lt;!-- شرکت(ها) تولیدکننده --&gt;|distributor=|channel=|picture_format=&lt;!-- فرمت تصویر --&gt;|audio_format=&lt;!-- فرمت صدا --&gt;|first_run=&lt;!-- نخستین نمایش در --&gt;|first_aired=|last_aired=}}

'''''خاتوو شین''''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]:خانم شین) [[کورتەزنجیرە|کورتە زنجیرەیەکی]] [[ئێران|ئێرانییە]] لە جۆری [[درامای کۆمەڵایەتی]] لە دەرهێنانی [[پارسا پیروزفەر]]، نووسینی [[ئەرسەلان ئەمیری]] و یاسەمین ڕێزان و بەرهەمهێنانی محەممەد یەمینی کە لە ساڵی 2026 بەرهەم هاتووە. [[پەریناز ئیزەدیار|پەریناز ئێزدیار]] و [[پارسا پیروزفەر]] ڕۆڵە سەرەکییەکانی دەگێڕن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=آنلاین |یەکەم=اقتصاد |ڕێکەوت=٣ی ئابی ٢٠٢٦|سەردێڕ=پریناز ایزدیار بازیگر «خانم شین» شد |ناونیشان=https://www.eghtesadonline.com/fa/news/2154744/%D9%BE%D8%B1%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%DB%8C%D8%B2%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%85-%D8%B4%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=اقتصاد آنلاین |بڵاوکەرەوە=اقتصاد آنلاین |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠٢٦|سەردێڕ=پارسا پیروزفر کارگردان سریال شد و نقش اول را به این خانم داد {{!}} ببینید |ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/1057584/%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D8%A7-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%81%D8%B1-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%B4%D8%AF-%D9%88-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%A7%D9%88%D9%84-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%85-%D8%AF%D8%A7%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=همشهری آنلاین |بڵاوکەرەوە=همشهری آنلاین، سایت خبری روزنامه همشهری {{!}} hamshahrionline |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;

== ئەکتەرەکان ==

* [[پەریناز ئیزەدیار|پەریناز ئێزدیار]] 
* [[پارسا پیروزفەر]] 
* [[نەدا جەبرائیلی]]

== بەرهەمهینان ==

=== پێش-بەرهەمهینان ===
لە١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ ڕاگەیەندرا کە [[پارسا پیروزفەر]] مەبەستیەتی یەکەمین فیلمی درێژی سینەمایی خۆی بە ناوی «خاتوو شین» دەرهێنانی بۆ بکات و ئەم پرۆژەیە لە قۆناغی هەڵبژاردنی ئەکتەرەکاندایە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=پارسا پیروزفر اولین فیلم سینمایی‌اش را می‌سازد |ناونیشان=https://www.khabaronline.ir/news/2141619/%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D8%A7-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%81%D8%B1-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B4-%D8%B1%D8%A7-%D9%85%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=خبرآنلاین |بڵاوکەرەوە=خبرگزاری خبرآنلاین - آخرین اخبار ایران و جهان {{!}} Khabaronline |زمان=fa}}&lt;/ref&gt; لە ١ی ئابی ٢٠٢٦ ڕاگەیەندرا کە پیروزفەر لە جیاتی دروستکردنی فیلمی سینەمایی، ''خانمی شین'' لە شێوازی [[کورتەزنجیرە|کورتە زنجیرەیەک]] بەرهەم دەهێنێت. لەم زنجیرەیەدا، [[پەریناز ئیزەدیار|پەریناز ئێزدیار]] لە تەنیشت [[پارسا پیروزفەر|پیروزفەرەوە]] وەک یەکێک لە ئەکتەرە سەرەکییەکان ڕۆڵ دەگێڕێت. سیناریۆی ئەم [[کورتەزنجیرە|کورتە زنجیرەیە]] لەلایەن [[ئەرسەلان ئەمیری]] و یاسەمین ڕێزانەوە نووسراوە و محەممەد یەمینی بەرپرسیارەتی بەرهەمهێنانی لە ئەستۆیە. ئەم زنجیرەیە لە تۆڕی [[فیلیمۆ]] بڵاو دەکرێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠٢٦|سەردێڕ=پارسا پیروزفر کارگردان سریال شد و نقش اول را به این خانم داد {{!}} ببینید |ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/1057584/%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D8%A7-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%81%D8%B1-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%B4%D8%AF-%D9%88-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%A7%D9%88%D9%84-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%85-%D8%AF%D8%A7%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=همشهری آنلاین |بڵاوکەرەوە=همشهری آنلاین، سایت خبری روزنامه همشهری {{!}} hamshahrionline |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئێرانییەکان]]</text>
      <sha1>tfo8090gt2lflne5tn4rpg5olrjku5m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پەردیس پورعابدینی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305385</id>
    <revision>
      <id>1694268</id>
      <parentid>1691916</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T08:26:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* زنجیرەی وێب */</comment>
      <origin>1694268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7326" sha1="srt56symw1b913frh9hsh2o7afu804h" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name              = پردیس پورعابدینی
| caption           = پورعابدینی لە چڵ و یەکەمین [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]]،
| image             = پردیس پورعابدینی.jpg
| birth_date        = ١٢ی نیسانی ١٩٩٠ (٢٦ ساڵ)&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|عنوان=پردیس پورعابدینی|نشانی=https://www.salamcinama.ir/profile/kXlE4/پردیس-پورعابدینی|ناشر=سلام سینما|تاریخ=|بازبینی=٢٣ ئەیلوول ٢٠٢٣|archive-date=١١ نیسان ٢٠٢۳|archive-url=https://web.archive.org/web/20230411124718/https://www.salamcinama.ir/profile/kXlE4/%D9%BE%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%B3-%D9%BE%D9%88%D8%B1%D8%B9%D8%A7%D8%A8%D8%ܕ%DB%8C%D9%86%DB%8C|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;
| spouse            =
| birth_place       = [[تاران]]، [[ئێران]]
| occupation        = ئەکتەر
| years_active      = ٢٠٢٠–تا ئێستا
}}
'''پەردیس پورعابدینی''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: پردیس پورعابدینی؛ لەدایکبووی ١٠ی نیسانی ٢٠٠٠) ئەکتەرێکی [[ئێران|ئێرانیە]].  بە ڕۆڵگێڕان لە زنجیرەی ئاقازادە (٢٠٢٠–٢٠٢١) دەستی بە کاری هونەری کرد، کە بۆ ئەو کارە پاڵێوراوی [[خەڵاتەکانی حافز|خەڵاتی حافز]] بوو. بۆ ڕۆڵگێڕان لە فیلمی غەریب (٢٠٢٣) خەڵاتی [[سیمورغی بلوورین|سیمورغی بلورینی]] باشترین ئەکتەری ڕۆڵی سەرەکی ژنی لە [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر|فستیڤاڵی فیلمی فەجر]] بەدەست هێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=مکری |یەکەم=بهنود |ڕێکەوت=١٢ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=پایان جشنواره پرحاشیه فیلم فجر؛ چهره‌های سرشناس در مراسم اختتامیه شرکت نکردند |ناونیشان=https://ir.voanews.com/a/boycott-iran-cinema-film-protest-fajr-festival/6958960.html |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=صدای آمریکا |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;

== ژیانی سەرەتایی ==
لە ١٠ی نیسانی ٢٠٠٠ لە [[تاران]] لەدایکبووە. دوو خووشکی هەیە و منداڵی ناوەڕاستی خێزانەکەیە. خوشکە گەورەکەی پزیشکە. دایکی پزیشکی جوانکاری و باوکی، بابەک پورعابدینی، ئەندازیاری ئەلیکترۆنی و بەڕێوەبەری گشتی کۆمپانیای «سوفار» ناسێنراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=مدیر |ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=بیوگرافی پردیس پورعابدینی بازیگر نقش فرشته در سریال گناه فرشته + اینستاگرام |ناونیشان=https://pendarmovie.com/4480/biography-pardis-pourabedini/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=پندار مووی |زمان=fa-IR}}&lt;/ref&gt;

لە سەردەمی ئامادەیی لە بەشی زانستە سروشتییەکان خوێندی و لە منداڵییەوە حەزی بە چالاکییە هونەرییەکان هەبوو. دوای تەواوبوونی ئامادەیی ڕووی لە ئەکتەری کرد و لە خولەکانی ئەکتەری [[مەسعوود کیمیایی]] بەشدار بوو. چالاکی پیشەیی لە تۆمار لە ساڵی ٢٠٢٠ دەستی پێکرد و لە چەند شانۆیەک لەوانە «ڕەنگە بۆ تۆش ڕووبدات» و «چیڕۆکی نیوەڕۆی هەینی» ڕۆڵی گێڕا.

== فیلمۆگرافی ==
=== فیلم ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | ساڵ
! scope=&quot;col&quot; | ناو
! scope=&quot;col&quot; | دەرهێنەر
|-
|٢٠٢١
|خائن‌کشی
|[[مەسعوود کیمیایی]]
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|٢٠٢٢
|غەریزه
|سیاوش ئەسعەدی
|-
|بێ دایک
|مورتەزا فاطمی
|-
|٢٠٢۳
|غەریب
|محەممەدحسێن لەتیفی
|-
|لە حالتی وێنەگرتن دایە
|[[بۆڵەکانی ترێ|تۆوی ترێ]]
|ئابراهیم ابراهیمیان
|}

=== زنجیرەی وێب ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | ساڵ
! scope=&quot;col&quot; | ناو
! scope=&quot;col&quot; | دەرهێنەر
|-
|٢٠٢٠–٢٠٢١
|[[ئاغازادە]]
|بهرەنگ توفیقی
|-
|٢٠٢٤
|[[تاوانی فریشتە (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|تاوانی فریشتە]]
|حامید عەنقا
|-
|٢٠٢٥
|جادوی سپی
|[[ئایدا پەناھەندە|ئایدا پاناھەندە]]
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |٢٠٢٦
|لەیلا و شیرین
|حەمیدڕەزا قوربانی
|-
|''[[سوور و ڕەش (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|سوور و ڕەش]]''
|[[ئایدا پەناھەندە|ئایدە پەناهەندە]]
|-
|''[[تاکسی (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|تاکسی]]'' 
|حەسەن نوری
|}

== خەڵاتەکان ==
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | خەڵات
! scope=&quot;col&quot; | ساڵ
! scope=&quot;col&quot; | پۆل
! scope=&quot;col&quot; | کارە پاڵاوتراوەکە
! scope=&quot;col&quot; | ئەنجام
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | منابع
|-
! scope=&quot;row&quot; |[[خەڵاتەکانی حافز]]
|٢٠٢٤
|باشترین ئەکتەری ژنی دراما
|گناه فرشته
|{{nom}}
|&lt;ref&gt;https://www.hafezawards.com/23rd-hafez-awards-1403/&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |[[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر|فستیڤاڵی فیلمی فەجر]]
|٢٠٢۳
|باشترین ئەکتەری ڕۆڵی سەرەکی ژن
|غریب
|{{won}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=ڕاگەیاندنی ناوی دادوەران و پاڵاوتراوانی فستیڤاڵی فیلمی فەجر |ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1401112116572/اعلام-اسامی-داوران-و-نامزدهای-جشنواره-فیلم-فجر |ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=ایسنا |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |ئاهەنگی حافز
|٢٠٢٠
|باشترین ئەکتەری ژن – زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی دراما
|آقازاده
|{{Nom}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نامزدهای بخش تلویزیون بیست و یکمین جشن حافظ چه کسانی هستند؟|ناونیشان=https://www.borna.news/بخش-فرهنگ-هنر-6/1260766-نامزدهای-بخش-تلویزیون-بیست-یکمین-جشن-حافظ-چه-کسانی-هستند|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=خبرگزاری برنا|زمان=fa}}&lt;/ref&gt;
|}

== سەرچاوەکان ==

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
- {{IMDb name|13057806}}

&lt;references /&gt;
{{پۆلی کۆمنز|Pardis Pourabedini}}

[[پۆل:خەڵکی تاران]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٠]]</text>
      <sha1>srt56symw1b913frh9hsh2o7afu804h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ویلیام فۆکنەر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305391</id>
    <revision>
      <id>1693741</id>
      <parentid>1692049</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:19:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89188" sha1="f0wdjggmgf9cbd6xfa1ig7qad6jo2yr" xml:space="preserve">{{Infobox writer|
name=ویلیام فۆکنەر
|image=Carl Van Vechten - William Faulkner (greyscale and cropped).jpg|caption=فۆکنەر له 1954|birth_name=ویلیام کوتبێرت فۆکنەر&lt;!-- His birth name was spelled FALKNER, later, its spelling was changed to Faulkner. --&gt;|birth_date={{birth date|1897|09|25}}|birth_place=[[New Albany, Mississippi]], U.S.|death_date={{death date and age|1962|07|06|1897|09|25}}|death_place=[[Byhalia, Mississippi]], U.S.|education=&lt;!-- Per MOS:INFOEDU, for post-secondary graduates only --&gt;|spouse={{marriage|Estelle Oldham|June 1929}}|children=1|notable_works={{ubl|''[[The Sound and the Fury]]'' (1929)|''[[As I Lay Dying]]'' (1930)|''[[Sanctuary (Faulkner novel)|Sanctuary]]'' (1931)|''[[Light in August]]'' (1932)|''[[Absalom, Absalom!]]'' (1936)|''[[A Fable]]'' (1954)}}|awards={{ubl|[[Nobel Prize in Literature]] (1949)|[[National Book Award]] {{awrap|(1951, 1955)}}|[[Pulitzer Prize for Fiction]] {{awrap|(1955, 1963)}}}}|signature=Faulkner signature.png}} 
'''ویلیام کوتبێرت فۆکنەر'''  (٢٥ی ئەیلوولی ١٨٩٧&amp;nbsp;– ٦ی تەمموزی ١٩٦٢) نووسەرێکی ئەمریکییە. ئەو بە ڕۆمان و کورتە چیرۆکەکانی ناسراوە کە لە ناوچەی خەیاڵی یۆکناپاتاوفا کاونتی, [[میسیسیپی]], وەستانێکە بۆ ناوچەی لافایێت کە زۆربەی ژیانی تێدا بەسەر بردووە. براوەی خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیات لە ساڵی ١٩٤٩, فۆکنەر یەکێکە لە نووسەرە بەناوبانگەکانی ئەدەبی ئەمریکی, زۆرجار بە گەورەترین نووسەری ئەدەبی باشوور دادەنرێت و وەک یەکێک لە کاریگەرترین و گرنگترین نووسەرانی سەدەی بیستەم دادەنرێت.

فۆڵکنەر لە شاری نیو ئەلبانی لە ویلایەتی میسیسیپی لەدایکبووە و لە شاری ئۆکسفۆرد لە ویلایەتی میسیسیپی گەورە بووە. لە کاتی [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی جیهانی یەکەمدا]] پەیوەندی بە هێزی ئاسمانی شاهانەی کەنەدا کرد، بەڵام لە شەڕدا خزمەتێکی نەکرد. گەڕانەوەی بۆ ئۆکسفۆرد، بۆ ماوەی سێ وەرز لە زانکۆی میسیسیپی خوێندوویەتی پێش ئەوەی وازی لە خوێندن بهێنێت. ڕووی لە [[نیوئۆرلەنس|نیو ئۆرلینز]] کرد، لەوێ یەکەم ڕۆمانی ''مووچەی سەربازان'' (١٩٢٥)ی نووسی. گەڕایەوە ئۆکسفۆرد و فیلمی ''Sartorris'' (1927)ی نووسی، کە یەکەم بەرهەمی بوو لە ناوچەی یۆکناپاتاوفا. لە ساڵی ١٩٢٩دا ''کتێبی دەنگ و تووڕەیی'' بڵاوکردەوە. ساڵی دواتر نووسیویەتی ''As I Lay Dying''. دواتر لەو دەیەیەدا، ''لە مانگی ئابدا نووسیویەتی Light'' ; ''ئەبشالۆم، ئەبشالۆم!'' '';'' و ''زە وایلد پاڵمز''. هەروەها وەک سیناریۆنووس کاری کردووە، بەشداری کردووە لە ڕۆمانی ''(To Have and Have Not'' و&lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwPA&quot;&gt;The Big Sleep&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; )ی هاوارد هۆکس کە لە ڕۆمانی ڕیمۆند چاندلەرەوە وەرگیراوە. 

ناوبانگی فۆکنەر دوای بڵاوکردنەوەی ڕۆمانی ''فۆلکنەری گەورە'' (1946)ی مالکۆم کاولی گەشەی کرد، هەروەها خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی ساڵی 1949ی پێبەخشرا بەهۆی &quot;بەشدارییە بەهێز و ناوازەکەی لە ڕۆمانی ئەمریکی مۆدێرن&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1949/summary/|سەردێڕ=Nobel Prize in Literature 1949 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200602015135/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1949/summary/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; تاکە خاوەنی خەڵاتی نۆبڵە کە لەدایکبووی شاری میسیسیپییە. دوو لە بەرهەمەکانی بە ''ناوەکانی ئەفسانەیەک'' (١٩٥٤) و ''ڕیڤەرز'' (١٩٦٢) خەڵاتی پولیتزەری بۆ چیرۆکی خەیاڵی بەدەستهێنا. فۆکنەر لە ٦ی تەمموزی ١٩٦٢ بەهۆی کەوتنەخوارەوەی ئەسپەکەیەوە لە مانگی تەمموزی ١٩٦٢ بەهۆی [[جەڵدەی دڵ|جەڵتەی دڵەوە]] گیانی لەدەستدا. ڕالف ئێلیسۆن بە &quot;گەورەترین هونەرمەند کە باشوور بەرهەمی هێناوە&quot; ناوی بردووە.
== ژیان ==
=== منداڵی و میرات ===
[[File:William_Clark_Falkner.jpg|وێنۆک| فۆڵکنەر لە ژێر کاریگەری چیرۆکەکانی ویلیام کلارک فالکنەر بوو، کە باپیرە گەورەی باوکی و هاوناوی بوو.]]
فۆڵکنەر لە ٢٥ی ئەیلوولی ١٨٩٧ لە شاری نیو ئەلبانی لە ویلایەتی میسیسیپی لەدایکبووە،  یەکەم کوڕی چوار کوڕی مۆری کوتبێرت فالکنەر و مۆد باتلەر بووە.&lt;ref name=&quot;Ole Miss&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.olemiss.edu:80/mwp/dir/faulkner_william/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151101145349/http://www.olemiss.edu:80/mwp/dir/faulkner_william/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=Olemiss.edu}}&lt;/ref&gt; خێزانەکەی چینی ناوەڕاستی سەرەوە بوون، بەڵام &quot;تەواو لە ئەرستۆکراسی پەتۆی فیۆداڵی کۆن نەبوون&quot;.  دوای ئەوەی مۆد پلانی مۆری بۆ بوون بە ڕەنجەر لە تەکساس ڕەتکردەوە،  خێزانەکە لە ساڵی ١٩٠٢دا ڕوویان لە ئۆکسفۆرد لە ویلایەتی میسیسیپی کرد،  کە باوکی فۆکنەر لەوێ جێگیرخانەیەکی جل و بەرگی و فرۆشگای ڕەقەکاڵای دامەزراند پێش ئەوەی ببێتە بەڕێوەبەری بازرگانی زانکۆی میسیسیپی.&lt;ref name=&quot;Minter 1980, p. 8&quot; /&gt; جگە لە ماوەی کورت لە شوێنەکانی تر، فۆڵکنەر تا کۆتایی ژیانی لە ئۆکسفۆرد ژیاوە.&lt;ref name=&quot;Ole Miss&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Nobel Prize&quot;&gt;{{Nobelprize}}&lt;/ref&gt;

فۆکنەر تەمەنی کوڕێتی بە گوێگرتن لەو چیرۆکانەی بەسەر برد کە لەلایەن گەورەکانیەوە بۆی دەگێڕدرانەوە – چیرۆکەکان کە [[شەڕی ناوخۆییی ئەمریکا|شەڕی ناوخۆ]] و کۆیلایەتی و [[کوو کڵەس کڵان|کو کلۆکس کلان]] و بنەماڵەی فۆکنەریان گرتەوە.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Minter, David L. ''William Faulkner, His Life and Work''. Baltimore, MD: Johns Hopkins University Press, 1980; {{ISBN|0-8018-2347-1}}&lt;/ref&gt; ویلیامی گەنج زۆر کاریگەری مێژووی خێزانەکەی و ئەو ناوچەیەی کە تێیدا ژیاوە بووە. میسیسیپی هەستی نوکتەیی ئەو، هەستی پێگەی کارەساتباری [[ئەمریکییەکان|ئەمریکییەکانی]] &quot; [[ئەمریکییە ئەفریقییەکان|ڕەش]] و [[ئەمریکییە سپیپێستەکان|سپی]] &quot;، تایبەتمەندی کارەکتەرە باشوورییەکان و بابەتەکانی بێ کات، لەوانەش کەسانی زیرەکی توند کە لە پشت ڕووبەری کوڕە باش و سادە و سادەکانەوە نیشتەجێن، دیاری کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |ڕێکەوت=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=William Faulkner's Demons |ناونیشان=https://www.newyorker.com/magazine/2020/11/30/william-faulkners-demons |journal=The New Yorker |زمان=en-US |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt; بە تایبەتی کاریگەری چیرۆکەکانی باپیرە گەورەی ویلیام کلارک فالکنەر بوو، کە بووبووە کەسایەتییەکی نزیک لە ئەفسانەیی لە باکووری میسیسیپی. فالکنەری گەورە لە هەژاریدا لەدایک بووە، کەسێکی توندڕەوی دیسپلین بووە و عەقیدێکی کۆنفیدڕاڵی بووە. دوو جار بە تۆمەتی کوشتن دادگایی کرا و بێتاوان دەرچوو، بووە ئەندامی ماڵی میسیسیپی و بووەتە خاوەنی بەشێکی هێڵی ئاسن پێش ئەوەی لەلایەن هاوخاوەنەکەیەوە بکوژرێت. فۆڵکنەر زۆر لایەنی ژیاننامەی باپیرە گەورەی لە بەرهەمەکانی دواتردا جێگیر کردووە. 


فۆڵکنەر سەرەتا لە قوتابخانەدا سەرکەوتوو بوو و پۆلی دووەمی بەجێهێشت. بەڵام لە شوێنێکەوە لە پۆلی چوارەم و پێنجەمەوە دەستی پێکرد، منداڵێکی بێدەنگتر و کشاوەتر بوو. ناوبەناو یاری وازهێنانی دەکرد و بێباک بوو لە کاری قوتابخانە. بەڵکو گرنگی بە لێکۆڵینەوە لە مێژووی میسیسیپی دا. دابەزینی ئاستی ئاستی لە قوتابخانەدا بەردەوام بوو و فۆڵکنەر کۆتایی بە دووبارەکردنەوەی پۆلەکانی یازدە و دوانزە هێنا و هەرگیز لە ئامادەیی دەرنەچوو.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt; لە تەمەنی هەرزەکاریدا لە ئۆکسفۆرد، فۆڵکنەر لەگەڵ ئیستێل ئۆلدهام (١٨٩٧-١٩٧٢) کە کچە بەناوبانگەکەی مەیجر لیموێل و لیدا ئۆلدهام بوو، هاوڕێیەتی دەکات و هەروەها پێیوابوو کە هاوسەرگیری لەگەڵ دەکات.  بەڵام ئیستێل لە کاتی ڕۆمانسیەتەکەیاندا لەگەڵ کوڕانی دیکەدا هاوڕێیەتی دەکات و لە ساڵی ١٩١٨دا کۆرنێل فرانکلین (پێنج ساڵ لە فۆکنەر گەورەترە) پێش ئەوەی فۆڵکنەر پێشنیاری هاوسەرگیری بۆ بکات. ئەویش قبوڵى کرد.  {{تێبینی|He proposed marriage to her before Faulkner did. Her parents insisted she marry Franklin for various reasons: he was an Ole Miss law graduate, had recently been commissioned as a major in the [[Hawaii Army National Guard]], and came from a respectable family with whom they were old friends.&lt;ref name=&quot;Parini 2004 pp. 36&quot;/&gt;}}

=== گەشت بۆ باکوور و نووسینە سەرەتاییەکان ===
کاتێک تەمەنی ١٧ ساڵ بوو، فۆڵکنەر فیل ستۆن ی ناسی، کە بووە کاریگەرییەکی گرنگی سەرەتایی لەسەر نووسینەکانی. ستۆن چوار ساڵ لە خۆی گەورەتر بوو و لە یەکێک لە خێزانە گەورەکانی ئۆکسفۆردەوە هاتبوو؛ خولیای ئەدەبیات بووە و بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە [[زانکۆی یەیڵ|یێڵ]] و زانکۆی میسیسیپی هەبووە. ستۆن بەشێک لە شیعری سەرەتایی فۆڵکنەری خوێندەوە و سەرسام بوو، بوو بە یەکێک لە یەکەم کەسەکان کە بەهرەی فۆڵکنەری ناسی و هانی دا. ستۆن ڕاهێنەری فۆڵکنەری گەنج بوو، بەرهەمەکانی نووسەرانی وەک [[جەیمز جۆیس|جەیمس جۆیس]] ناساند کە کاریگەرییان لەسەر نووسینی فۆکنەر خۆی هەبوو. فۆڵکنەر لە سەرەتای بیستەکانی تەمەنیدا ئەو شیعر و کورتە چیرۆکانەی کە نووسیبووی بۆ ستۆن بە هیوای چاپکردنیان بەخشییە ستۆن. ستۆن ئەمانەی بۆ بڵاوکەرەوەکان نارد، بەڵام بە شێوەیەکی یەکسان ڕەتکرانەوە.&lt;ref name=&quot;Coughlan, Robert 1953&quot;&gt;Coughlan, Robert. ''The Private World of William Faulkner'', New York: Harper &amp; Brothers, 1953 {{ISBN|0-8154-0424-7}}&lt;/ref&gt; لە بەهاری ساڵی ١٩١٨، فۆڵکنەر گەشتێکی کرد بۆ ئەوەی لەگەڵ ستۆن لە یێڵ بژی، کە یەکەم گەشتی بوو بۆ باکوور.  لە ڕێگەی ستۆنەوە، فۆکنەر نووسەرانی وەک [[شێروود ئەندەرسۆن]] و [[ڕۆبێرت فرۆست|ڕۆبەرت فرۆست]] و [[ئێزرا پاوەند|ئێزرا پاوند]] ناسی. 

لە کاتی [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی جیهانی یەکەمدا]]، فۆڵکنەر هەوڵیدا بچێتە ناو سوپای ئەمریکاوە. باس لەوەش هەیە کە ئاماژە بەوە دەکات کە ڕەتکراوەتەوە بەهۆی ئەوەی کێشی کەمتر بووە و باڵای کورتی 5'5&quot;.  گێڕانەوەی دیکەش بە مەبەستی ئەوە دەسەلمێنن کە ئەو گێڕانەوەی پێشتر باسکراون درۆن.  هەرچەندە سەرەتا پلانی دانابوو بچێتە ناو [[سوپای بەریتانیا]] بەو هیوایەی کە وەک ئەفسەرێک ڕاسپێردرێت، بەڵام  فۆکنەر لەبری ئەوە بە نامەیەکی ساختە پەیوەندی بە هێزی ئاسمانی شاهانە (کەنەدا) کرد و یێڵی بەجێهێشت بۆ ئەوەی لە [[تۆرۆنتۆ]] مەشق و ڕاهێنان وەربگرێت.  لە 10ی تەمموزی 1918 لە تۆرۆنتۆ ناوی خۆی تۆمار کرد، وەک سەربازی تایبەت (2 Class)، ژمارە 173799، لە RAF (C)&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=&lt;!-- not stated --&gt; |ڕێکەوت=١٩١٩|ناونیشان=https://www.fold3.com/image/614970413/1567-page-260-uk-royal-air-force-airmens-service-records-1918-1940|سەردێڕ=1567 - Page 260 - UK, Royal Air Force Airmens&amp;#039; Service Records, 1918-1940 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=Fold3.com}}&lt;/ref&gt; بەڵام هەرگیز لە کاتی جەنگی جیهانی یەکەمدا خزمەتگوزاری چالاکانەی لە دەرەوەی وڵات نەبینیوە، تەنها لە کۆگای دامەزراو لە تۆرۆنتۆ مەشق و ڕاهێنان دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Watson|یەکەم=James G.|سەردێڕ=William Faulkner: Self-Presentation and Performance|بڵاوکەرەوە=University of Texas Press|ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٩٢-٧٩١٥١-٠|شوێن=Austin}}&lt;/ref&gt;

[[File:William_Faulkner_in_Toronto,_Canada_(1918).jpg|alt=Faulkner is pictured in a military uniform and cap, leaning on a cane. A caption reads &quot;Royal Flying Corps&quot;.|وێنۆک| فۆڵکنەر وەک کادێت لە هێزی ئاسمانی کەنەدا، ساڵی ١٩١٨]]
لە ٤ی ژانویەی ١٩١٩ بەهۆی کۆتایی هاتنی جەنگەوە وەک سەربازی تایبەت (پۆلی دووەم) لە کارەکەی دوورخرایەوە، دوای ئەوەی ١٧٩ ڕۆژ خزمەت دەکات.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; سەرەڕای ئەوەی لە نامەکانیدا ئیدیعای ئەوە دەکات، فۆڵکنەر مەشقی کابینەی فڕۆکەوانی وەرنەگرتووە و هەرگیز فڕینی نەکردووە.  لە کانوونی دووەمی ساڵی ١٩١٨دا کە گەڕایەوە بۆ ئۆکسفۆرد، فۆڵکنەر چیرۆکی جەنگی درۆینەی بۆ ناسیاوەکانی گێڕایەوە و تەنانەت برینێکی جەنگی ساختە کرد. 

لە کاتی [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی جیهانی یەکەمدا]]، فۆڵکنەر هەوڵیدا بچێتە ناو سوپای ئەمریکاوە. باس لەوەش هەیە کە ئاماژە بەوە دەکات کە ڕەتکراوەتەوە بەهۆی ئەوەی کێشی کەمتر بووە و باڵای کورتی 5'5&quot;.  گێڕانەوەی دیکەش بە مەبەستی ئەوە دەسەلمێنن کە ئەو گێڕانەوەی پێشتر باسکراون درۆن.  هەرچەندە سەرەتا پلانی دانابوو بچێتە ناو [[سوپای بەریتانیا]] بەو هیوایەی کە وەک ئەفسەرێک ڕاسپێردرێت، بەڵام  فۆکنەر لەبری ئەوە بە نامەیەکی ساختە پەیوەندی بە هێزی ئاسمانی شاهانە (کەنەدا) کرد و یێڵی بەجێهێشت بۆ ئەوەی لە [[تۆرۆنتۆ]] مەشق و ڕاهێنان وەربگرێت.  لە 10ی تەمموزی 1918 لە تۆرۆنتۆ ناوی خۆی تۆمار کرد، وەک سەربازی تایبەت (2 Class)، ژمارە 173799، لە RAF (C)&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; بەڵام هەرگیز لە کاتی جەنگی جیهانی یەکەمدا خزمەتگوزاری چالاکانەی لە دەرەوەی وڵات نەبینیوە، تەنها لە کۆگای دامەزراو لە تۆرۆنتۆ مەشق و ڕاهێنان دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Watson|یەکەم=James G.|سەردێڕ=William Faulkner: Self-Presentation and Performance|بڵاوکەرەوە=University of Texas Press|ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٩٢-٧٩١٥١-٠|شوێن=Austin}}&lt;/ref&gt;


لە زانکۆی میسیسیپی خوێندوویەتی، لە ساڵی ١٩١٩ ناوی خۆی تۆمارکردووە، بۆ ماوەی سێ وەرز خوێندوویەتی پێش ئەوەی لە تشرینی دووەمی ١٩٢٠ وازی لە خوێندن هێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.olemiss.edu/mwp/dir/faulkner_william|سەردێڕ=MWP: William Faulkner (1897-1962) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100922051232/http://www.olemiss.edu/mwp/dir/faulkner_william/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt; فۆڵکنەر پەیوەندی بە برایەتی سیگما ئەلفا ئیپسیلۆنەوە کرد، و بەدوای خەونەکەیدا ڕۆیشت بۆ ئەوەی ببێتە نووسەر.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Messenger|یەکەم=Christian K.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=-2XOVxoWpiQC&amp;pg=PA219|سەردێڕ=Sport and the Spirit of Play in American Fiction: Hawthorne to Faulkner|ڕێکەوت=١٩٨٣|بڵاوکەرەوە=Columbia University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣١-٥١٦٦١-٧|پەڕە=٢١٩|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220302103604/https://books.google.com/books?id=-2XOVxoWpiQC&amp;pg=PA219|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; زۆرجار وانەکانی بەجێدەهێشت و لە زمانی ئینگلیزیدا نمرەی &quot;D&quot;ی وەرگرتووە. بەڵام هەندێک لە شیعرەکانی لە بڵاوکراوەکانی کەمپسدا بڵاوکرانەوە.&lt;ref name=&quot;Coughlan, Robert 1953&quot; /&gt;  لە ساڵی ١٩٢٢ شیعری &quot;پۆرترێت&quot; لە گۆڤاری ئەدەبی نیو ئۆرلینز ''دابل دیلەر'' بڵاوکرایەوە. گۆڤارەکە دوای سێ ساڵ کۆمەڵە چیرۆکی &quot;نیو ئۆرلینز&quot;ی خۆی بڵاوکردەوە.  دوای ئەوەی وازی لە خوێندن هێنا، کۆمەڵێک کاری سەیر و سەمەرەی وەرگرت: لە کتێبفرۆشێکی شاری نیویۆرک، وەک دارتاش لە ئۆکسفۆرد و وەک پۆستماستەری ئۆلێ میس. ئەو بەم بەیاننامەیە دەستی لە پۆستەخانە کێشایەوە: &quot;نەفرەت دەبم ئەگەر پێشنیار بکەم لە ژێر کاریگەری هەموو چەقۆکێشێکی گەڕۆکدا بم کە دوو سەنت هەیە بۆ وەبەرهێنان لە مۆری پۆستەدا&quot;. 

=== نیو ئۆرلینز و ڕۆمانە سەرەتاییەکان ===
{{سندووقی وتە|The peacefullest words. Peacefullest words. ''Non fui. Sum. Fui. Non sum.'' Somewhere I heard bells once. Mississippi or Massachusetts. I was. I am not. Massachusetts or Mississippi. Shreve has a bottle in his trunk. ''Aren't you even going to open it'' Mr and Mrs Jason Richmond Compson announce the ''Three times. Days. Aren't you even going to open it'' marriage of their daughter Candace ''that liquor teaches you to confuse the means with the end'' I am. Drink. I was not. Let us sell Benjy's pasture so that Quentin may go to Harvard and I may knock my bones together and together. I will be dead in. Was it one year Caddy said.}} 
[[File:FQFauknerPirates.jpg|ڕاست|وێنۆک| لە ماوەی بەشێک لە کاتەکانی لە نیو ئۆرلینز، فۆکنەر لە خانوویەکدا لە گەڕەکی فەرەنسی (وێنەی ناوەڕاست زەرد) دەژیا.]]


لە ساڵی ١٩٢٥ەوە، فۆڵکنەر شوقەیەکی لە شەقامی سانت پیتەر لەگەڵ تەلارساز و هونەرمەند ویلیام سپراتلینگ هاوبەش کرد. ساڵی دواتر بە شێوەیەکی تایبەت ''شێروود ئەندەرسۆن و کرێۆلە بەناوبانگەکانی دیکەیان'' بڵاوکردەوە، کە پارۆدییەک بوو لە ڕۆمانی ''شازادەی وێڵز و ئەمریکییە بەناوبانگەکانی دیکەی'' میگێل کۆڤاروبیاس، کە کاریکاتێرەکانی سپراتلینگیان لەبارەی بازنەی ئەدەبی چارەکی فەرەنسی لەگەڵ نووسین و پێشەکییەکی فۆڵکنەر تێکەڵ کرد. &lt;ref name=&quot;Littleton2014&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Littleton|یەکەم=Taylor D.|سەردێڕ=William Spratling: His Life and Art|بڵاوکەرەوە=Louisiana State University Press|ساڵ=٢٠١٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٧١-٥٦٢٦-١|edition=Louisiana paperback|شوێن=Baton Rouge}}&lt;/ref&gt; {{Rp|74–80}}&lt;ref name=&quot;MorrillBerk1998&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Morrill|یەکەم=Penny Chittim|سەردێڕ=Mexican Silver: 20th Century Handwrought Jewelry &amp; Metalwork|دوایین٢=Berk|یەکەم٢=Carole A.|بڵاوکەرەوە=Schiffer Publishing|ساڵ=١٩٩٨|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٦٤٣-٠٦٦٣-١|edition=Revised|شوێن=Atglen, Pennsylvania}}&lt;/ref&gt; {{Rp|17}}

لە کاتێکدا زۆربەی نووسەرانی نەوەی فۆڵکنەر گەشتیان بۆ ئەوروپا کردووە و لە ئەوروپا دەژیا، فۆڵکنەر لە ئەمریکا بە نووسین ماوەتەوە.  فۆکنەر نیوەی یەکەمی ساڵی ١٩٢٥ی لە [[نیوئۆرلەنس|شاری نیو ئۆرلینز]] لە ویلایەتی لویزیانا بەسەر برد، کە زۆرێک لە هونەرمەندان و نووسەرانی بۆهێمی لەوێ دەژیا، بە تایبەتی لە گەڕەکی فەرەنسی کە فۆکنەر تێیدا ژیاوە لە مانگی ئازارەوە.  لە ماوەی ژیانیدا لە نیو ئۆرلینز، فۆکۆسی فۆکنەر لە شیعرەوە بۆ نۆسراو گۆڕا و شێوازی ئەدەبی ئەو گۆڕانکارییەکی بەرچاوی لە ڤیکتۆریانەوە بۆ مۆدێرنیستی ئەنجامدا.  ''ڕۆژنامەی تایمز-پیکایون'' چەندین کورتە بەرهەمی نۆسراوی خۆی بڵاوکردەوە. 

هەر لەو ماوەیەدا فۆڵکنەر یەکەم ڕۆمانی خۆی بە ''ناوی مووچەی سەربازەکان'' لە شاری نیو ئۆرلینز نووسی. ئەندەرسۆن یارمەتی دا لە دەستەبەرکردنی بڵاوکردنەوەی، هەروەها بڵاوکردنەوەی ''مێشوولە'', بە پێشنیارکردنی هەردوو بەرهەمەکە بۆ بڵاوکەرەوەکەی. &lt;ref name=&quot;Faulkner 2004&quot;&gt;Hannon, Charles. &quot;Faulkner, William&quot;. ''The Oxford Encyclopedia of American Literature''. Jay Parini (2004), Oxford University Press, Inc. The Oxford Encyclopedia of American Literature: (e-reference edition). Oxford University Press {{Doi|10.1093/acrefore/9780190201098.013.484}}&lt;/ref&gt; ئەمانە و بەرهەمە سەرەتاییەکانی تری فۆکنەر لە بەرهەمەکانی هاوچەرخەکانی وەک [[ئێرنست ھێمینگوەی|ئێرنست هێمینگوای]] و ئێف سکۆت فیتزجێراڵد دەچوو، هەندێکجار نزیک بوو لە دەستەواژەی گونجاو. 

خانووە بچووکەکە لە 624 Pirate's Alley، تەنها لە گۆشەی کاتدراڵی سانت لویس لە نیو ئۆرلینز، ئێستا شوێنی کتێبەکانی Faulkner House Books ە، کە هەروەها وەک بارەگای کۆمەڵەی Pirate's Alley Faulkner کاردەکات. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.wordsandmusic.org|سەردێڕ=Words and Music – A Literary Feast in New Orleans |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120628224641/http://www.wordsandmusic.org/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;

لە هاوینی ساڵی ١٩٢٧دا، فۆڵکنەر یەکەم ڕۆمانی خۆی نووسی کە لە ناوچەی خەیاڵی یۆکناپاتاوفا ''بە ناوی ئاڵاکان لە تۆزدا'' دانرا. ئەم ڕۆمانە زۆر سوودی لە نەریت و مێژووی باشوور وەرگرتووە، کە فۆڵکنەر لە تەمەنی گەنجیدا تێیدا سەرقاڵ بووە. ئەو لەگەڵ تەواوبوونی ڕۆمانەکەدا لەڕادەبەدەر شانازی بە ڕۆمانەکەوە دەکرد و پێیوابوو کە هەنگاوێکی بەرچاوە لە دوو ڕۆمانی پێشوویدا- بەڵام کاتێک پێشکەشکرا بۆ بڵاوکردنەوە بۆ Boni &amp;amp;amp; Liveright, ڕەتکرایەوە. فۆڵکنەر بەم ڕەتکردنەوە وێران بوو بەڵام لە کۆتاییدا ڕێگەی بە بریکاری ئەدەبی خۆی، بن واسۆن، دا دەستکاری دەقەکە بکات و ڕۆمانەکە لە ساڵی ١٩٢٩ بە ناوی ''سارتوریس بڵاوکرایەوە.''  &lt;ref name=&quot;Faulkner 2004&quot; /&gt; {{تێبینی|The original version was issued as ''[[Flags in the Dust]]'' in 1973.}} ئەم بەرهەمە جێگەی سەرنج بوو کە یەکەم ڕۆمانی بوو کە باسی شەڕی ناوخۆی دەکرد نەک جەختکردنەوە هاوچەرخەکان لەسەر جەنگی جیهانی یەکەم و میراتەکەی.  لە کۆتاییدا کچەکەی فۆڵکنەر، جیل، پەیوەندی بە مامۆستای زانکۆی ڤێرجینیا دۆگلاس دەیەوە کرد سەبارەت بە گەڕاندنەوەی دەقەکە. نزیکەی یەک لەسەر چوار لە دەستنووسە ڕەسەنەکە لەلایەن واسۆنەوە بڕدرابوو بۆ ئەوەی داواکارییەکانی بڵاوکەرەوەکانی هارکۆرت، براس لە ساڵی ١٩٢٩دا جێبەجێ بکات. بە کارکردن لە تایپسکریپتێکی ماوەتەوە، دای بڕگە بڕاوەکانی گەڕاندەوە بەڵام لانیکەم بەشێکی زیادکراوی لە دەقی بڵاوکراوەدا لەخۆگرتبوو. ئەم چاپە نوێیە کە لە ساڵی ١٩٧٣ بڵاوکرایەوە، ناونیشانی ڕەسەنی فۆکنەریشی گەڕاندەوە بە ناوی ''ئاڵاکان لە تۆزدا.'' وەشانی سێیەمی نۆئێل پۆلک لەو کاتەوە جێگەی دای گرتووە و لەلایەن ڕاندۆم هاوسەوە بە دەقی یەکلاکەرەوە دادەنرێت کە بڵاوکەرەوەی ئێستای چیرۆکە خەیاڵییەکانی فۆڵکنەرن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠١٢|ناونیشان=https://faulkner.drupal.shanti.virginia.edu/content/flags-dust|سەردێڕ=Flags in the Dust (Text Key 217) {{!}} The Digital Yoknapatawpha Project |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٥|وێبگە=The Digital Yoknapatawpha Project}}&lt;/ref&gt;

=== ''دەنگ و توڕەیی'' ===
[[File:The_Sound_and_the_Fury_(1929_1st_ed_dust_jacket).jpg|وێنۆک| ''دەنگ و تووڕەیی'' (١٩٢٩)]]
لە پاییزی ساڵی ١٩٢٨، تەنها دوای ٣١ ساڵەی لەدایکبوونی، فۆکنەر دەستی کرد بە کارکردن لەسەر ''فیلمی The Sound and the Fury''. سەرەتا بە نووسینی سێ کورتە چیرۆک لەسەر کۆمەڵێک منداڵ بە ناوی کۆتایی کۆمپسۆن دەستی پێکرد، بەڵام زۆری نەخایاند دەستی کرد بە هەستکردن بەوەی کە ڕەنگە ئەو کارەکتەرانەی کە دروستی کردوون باشتر گونجاو بن بۆ ڕۆمانێکی تەواو. ڕەنگە لە ئەنجامی نائومێدی لە ڕەتکردنەوەی سەرەتایی فیلمی ''ئاڵاکان لە تۆزدا''، ئێستا فۆکنەر بێباک بووبوو لە بڵاوکەرەوەکانی و ئەم ڕۆمانەی بە شێوازێکی زۆر تاقیکاریتر نووسیبوو. لە وەسفکردنی پرۆسەی نووسین بۆ ئەم بەرهەمەدا، فۆڵکنەر دواتر وتی  ڕۆژێک وا دیار بوو دەرگاکەم لە نێوان خۆم و هەموو ناونیشانی بڵاوکەرەوە و لیستی کتێبەکاندا داخست. بە خۆمم گوت: ئێستا دەتوانم بنووسم.' 

=== ١٩٢٩ {{En dash}} ١٩٣١ ===
لە ساڵی ١٩٢٩ فۆڵکنەر لەگەڵ ئیستێل ئۆلدهام هاوسەرگیری کرد و ئەندرۆ کوهن وەک باشترین پیاو لە ئاهەنگی هاوسەرگیرییەکەدا کاری کرد. ئیستێل دوو منداڵی هاوسەرگیری پێشووی لەگەڵ کۆرنێل فرانکلین لەگەڵ خۆی هێنا و فۆکنەر هیوای خواست وەک نووسەرێک پشتگیری خێزانە نوێیەکەی بکات. فۆکنەر و ئیستێل یەک منداڵیان پێکەوە هەبوو، کچەکەیان جیل (١٩٣٣-٢٠٠٨). لە ساڵی 1929 دەستی بە نووسینی ''As I Lay Dying'' کردووە لەکاتێکدا بە شۆفتی شەوانە لە زانکۆی میسیسیپی پاوەر هاوس کاردەکات. ڕۆمانەکە لە ساڵی ١٩٣٠ بڵاوکراوەتەوە. 

لە ساڵی ١٩٣٠ەوە، فۆڵکنەر بەشێک لە کورتە چیرۆکەکانی بۆ گۆڤارە نەتەوەییە جیاوازەکان نارد. چەندین لەوانە بڵاوکرانەوە و داهاتێکی ئەوتۆیان بۆ هێنا کە بتوانێت خانوویەک لە ئۆکسفۆرد بۆ خێزانەکەی بکڕێت، کە ناوی لێنا ڕۆوان ئۆک. فۆڵکنەر بەهۆی خواستی پارە پەیداکردنەوە سووتەمەنی پێدرا، ''کتێبی سانکچەری'' نووسی.  بە وەرگرتنی ڕۆیاڵیتی سنووردار لە کارەکانی، کورتە چیرۆکی لە گۆڤارەکانی وەک ''ڕۆژنامەی ئێوارەی شەممە پۆستدا'' بڵاوکردەوە بۆ تەواوکردنی داهاتەکەی. 


لە ساڵی ١٩٣١ یەکەم منداڵی فۆڵکنەر، کچێک کە ناویان ناوە ئەلاباما، لەدایک بوو، بەڵام دوای ٩ ڕۆژ کۆچی دوایی کرد. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.al.com/entertainment/2015/09/the_tragic_tale_of_william_fau.html|سەردێڕ=The tragic tale of William Faulkner's forgotten daughter, Alabama Faulkner |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=Al.com}}&lt;/ref&gt;

=== ''ڕووناکی لە مانگی ئاب'' و ساڵانی هۆلیوود ===
[[File:Light_in_August_(1932_dust_jacket_cover).jpg|ڕاست|وێنۆک| ''ڕووناکی لە مانگی ئابی'' (١٩٣٢)]]
تا ساڵی ١٩٣٢ فۆڵکنەر پێویستی بە پارە بوو. داوای لە واسۆن کرد مافی زنجیرەییکردنی ڕۆمانەکەی کە تازە تەواو بووە، ''ڕووناکی لە مانگی ئابدا''، بە گۆڤارێک بە ٥ هەزار دۆلار بفرۆشێت، بەڵام هیچیان ئەو ئۆفەرەیان قبوڵ نەکرد. پاشان [[مێترۆ-گۆلدوین-مایر|ستۆدیۆی ئێم جی ئێم]] پێشنیاری کرد بۆ فۆکنەر کار بکات وەک سیناریۆنووس لە هۆلیوود. فۆڵکنەر بینەرێکی بەئەمەکی فیلم نەبوو و ڕەخنەی هەبوو لە کارکردن لە پیشەسازی فیلمدا. وەک ئاندرێ بلایکاستن کۆمێنت دەکات، &quot;پێویستی زۆری بە پارە بوو و هیچ بیرۆکەیەکی نەبوو کە چۆن بەدەستی بهێنێت... بۆیە چووە هۆلیوود&quot;.  ئاماژە بەوە کراوە کە نووسەرانی وەک فۆڵکنەر هەمیشە بەهۆی لێهاتوویی نووسینیانەوە بەکرێ نەگیراون بەڵکو &quot;بۆ بەرزکردنەوەی شکۆمەندی ئەو...نووسەرانەی کە بەکرێیان گرتووە&quot;. &lt;ref name=&quot;Bleikasten 2017 218&quot; /&gt; لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩٣٢ گەیشتە [[شاری کولڤەر، کالیفۆرنیا|شاری کالڤەر سیتی لە ویلایەتی کالیفۆرنیا]]. ئەو کارە پەیوەندییەکی وردە وردەی لەگەڵ فیلمسازی و لەگەڵ کالیفۆرنیا دەستپێکرد، ئەمەش قورس بوو بەڵام بەرگەی گرت بۆ ئەوەی &quot;مووچەیەکی بەردەوام بەدەستبهێنێت کە خێزانەکەی لە ماڵەوە پشتگیری دەکرد&quot;. &lt;ref name=&quot;Solomon 2017 1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Solomon|یەکەم=Stefan|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=eyIuDwAAQBAJ|سەردێڕ=William Faulkner in Hollywood: Screenwriting for the Studios|ڕێکەوت=٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=University of Georgia|ژپنک=٩٧٨٠٨٢٠٣٥١١٤٨|شوێن=Athens|پەڕە=١|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210529180140/https://books.google.com/books?id=eyIuDwAAQBAJ|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئایاری ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

سەرەتا ئارەزووی کارکردنی لەسەر کارتۆنەکانی میکی ماوس ڕاگەیاند، درکی بەوە نەکرد کە لەلایەن [[ستۆدیۆی ئەنیمەیشنی واڵت دیزنی|کۆمپانیای واڵت دیزنی پرۆداکشنزەوە]] بەرهەم هێنراون نەک کۆمپانیای MGM.  یەکەم سیناریۆی فیلمی ''ئەمڕۆ دەژین'' بوو کە وەرگێڕانی کورتە چیرۆکەکەی بوو بە ناوی &quot;Turnabout&quot;، کە وەڵامێکی تێکەڵاوی وەرگرت. پاشان وەرگێڕانێکی شاشەیی لە ''فیلمی سارتوریس'' نووسی کە هەرگیز بەرهەم نەهێنرا.  لە ساڵی ١٩٣٢ تا ١٩٥٤ فۆکنەر کاری لەسەر نزیکەی ٥٠ فیلم کردووە.  لە سەرەتای ساڵی ١٩٤٤، فۆڵکنەر وەرگێڕانی سیناریۆی ڕۆمانی ''(هەبێت و نەبوونی)'' ی [[ئێرنست ھێمینگوەی|ئێرنست هێمینگوای]] نووسی.  فیلمەکە یەکەم فیلم بوو کە لۆرن باکال و [[ھەمفری بۆگارت|هامفری بۆگارت]] ڕۆڵی سەرەکی تێدا گێڕا. بۆگارت و باکال ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕن لە ''فیلمی The Big Sleep'' ی هۆکس، کە فیلمێکی دیکەیە کە فۆڵکنەر کاری لەسەر کردووە. 


فۆڵکنەر ڕەخنەی زۆری لەو شتانە گرت کە لە هۆلیوود دۆزیبوویەوە و نامەی دەنووسی کە &quot;لە تۆنێکی تونددا، وێنەیەکی نەگبەتانەی هونەرمەندێکی ئەدەبی دەکێشا کە لە بابلێکی کولتووریدا زیندانی کراوە &quot;. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Solomon|یەکەم=Stefan|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=eyIuDwAAQBAJ|سەردێڕ=William Faulkner in Hollywood: Screenwriting for the Studios|ڕێکەوت=٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=University of Georgia|ژپنک=٩٧٨٠٨٢٠٣٥١١٤٨|شوێن=Athens|پەڕە=١|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210529180152/https://books.google.com/books?id=eyIuDwAAQBAJ|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئایاری ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; زۆرێک لە زانایان سەرنجیان هێناوەتە سەر ئەو دووڕیانەی کە تووشی بووە و ئەو سەختییەی کە بووەتە هۆی ناخۆشییەکی جددی.  &lt;ref name=&quot;Solomon 2017 1&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;Lights! camera! author! authorship as Hollywood performance.&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Leitch, Thomas |ساڵ=٢٠١٦|سەردێڕ=Lights! camera! author! authorship as Hollywood performance |journal=Journal of Screenwriting |بەرگ=٧|issue=1 |پەڕەکان=١١٣–١٢٧|doi=10.1386/josc.7.1.113_1}}&lt;/ref&gt; لە هۆلیوود لەگەڵ دەرهێنەر هاوارد هۆکس کاردەکات، کە بە خێرایی هاوڕێیەتی لەگەڵیدا پەرەپێدا، چونکە هەردووکیان چێژیان لە خواردنەوە و ڕاوکردن دەبینی. برای هاوارد هۆکس، ویلیام هۆکس, بوو بە بریکاری [[سینەمای ویلایەتە یەکگرتووەکان (ھۆڵیوود)|هۆلیوودی]] فۆکنەر. فۆڵکنەر لە ساڵانی ١٩٣٠ تا ١٩٥٠ بەردەوام بوو لە دۆزینەوەی کارێکی جێی متمانە وەک سیناریۆنووس. &lt;ref name=&quot;Faulkner 2004&quot; /&gt;  لەکاتی مانەوەی لە هۆلیوود، فۆکنەر شێوازێکی ژیانی &quot;سەرگەردان&quot;ی گرتەبەر، لە ماوەیەکی کورتدا لە هۆتێلەکانی وەک هۆتێلی باخچەی الله دەژیا و زۆر سەردانی باڕەکەی [[ھۆتێلی ھۆڵیوود ڕۆزڤێڵت|هۆتێل ڕۆزڤێڵت]] و گریلەکەی موسۆ و فرانک دەکات کە دەوترێت بەردەوام دەچووە پشت باڕەکە بۆ تێکەڵکردنی مینت جولێپسەکەی خۆی.  &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.townandcountrymag.com/leisure/drinks/news/a6026/history-of-the-mint-julep/|سەردێڕ=The Fascinating History of the Mint Julep |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221014115736/https://www.townandcountrymag.com/leisure/drinks/news/a6026/history-of-the-mint-julep/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Town &amp; Country |زمان=en-us}}&lt;/ref&gt; ئەو پەیوەندییەکی دەرەوەی هاوسەرگیری لەگەڵ سکرتێر و کچە سیناریۆکانی هاوکس, مێتا کارپێنتەر هەبووە. 

لەگەڵ دەستپێکردنی جەنگی جیهانی دووەم، لە ساڵی ١٩٤٢، فۆڵکنەر هەوڵیدا پەیوەندی بە [[ھێزی ئاسمانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان|هێزی ئاسمانی ئەمریکاوە]] بکات بەڵام ڕەتکرایەوە. لەبری ئەوە کاری لەسەر بەرگری شارستانی ناوخۆیی کردووە. شەڕەکە فۆکنەری لە حەماسەتەکەی ڕژاند. ئەو شەڕەکەی بە &quot;خراپ بۆ نووسین&quot; وەسف کردووە.  لەناو ئەم خاوبوونەوە داهێنەرانەدا، لە ساڵی ١٩٤٣، فۆڵکنەر دەستی بە کارکردن کرد لەسەر ڕۆمانێکی نوێ کە سەربازە نەناسراوەکەی جەنگی جیهانی یەکەمی لەگەڵ سۆز و سۆزی مەسیح تێکەڵ کرد. زیاتر لە دە ساڵ دواتر بە ناوی ''A Fable'' بڵاوکرایەوە، خەڵاتی پولیتزەری ساڵی ١٩٥٤ی بەدەستهێنا.  &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.pulitzer.org/prize-winners-by-category/219|سەردێڕ=Fiction {{!}} The Pulitzer Prizes |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190402201626/https://www.pulitzer.org/prize-winners-by-category/219 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=The Pulitzer Prizes}}&lt;/ref&gt; خەڵاتی فیلمی ''A Fable'' هەڵبژاردەیەکی سیاسی مشتومڕاوی بوو. لیژنەی دادوەری ''فیلمی The Last Hunt'' ی میڵتۆن لۆتیان بۆ خەڵاتەکە هەڵبژاردبوو، بەڵام پرۆفیسۆر جۆن هۆهێنبێرگ بەڕێوەبەری خەڵاتی پولیتزەری قەناعەتی بە دەستەی کارگێڕی پولیتزەر کرد کە فۆڵکنەر زۆر لەمەوبەر بۆ وەرگرتنی خەڵاتەکە بووە، سەرەڕای ئەوەی ''فیلمی A Fable'' کارێکی کەمتری ئەو بووە و دەستەی دادوەری هەڵبژاردنی دەستەی سوێندخواردنەکەی تێپەڕاندووە، ئەمەش زۆر بێزاری ئەندامەکانی کرد. 

تا کاتی بڵاوبوونەوەی فیلمی ''The Portable Foulkner'' {{'}} ساڵی ١٩٤٦، زۆربەی ڕۆمانەکانی لە چاپ نەمابوون. 

=== خەڵاتی نۆبڵ و ساڵانی دواتر ===
[[File:William_Faulkner_1954_(2)_(photo_by_Carl_van_Vechten).jpg|alt=Faulkner is pictured in a chair before a brick well. He looks to the left.|وێنۆک| فۆکنەر لە ساڵی ١٩٥٤]]
فۆڵکنەر خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی ساڵی ١٩٤٩ی پێبەخشرا بەهۆی &quot;بەشدارییە بەهێز و ناوازەکەی لە ڕووی هونەرییەوە لە ڕۆمانی ئەمریکی مۆدێرن&quot;. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1949/summary/|سەردێڕ=Nobel Prize in Literature 1949 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200602015135/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1949/summary/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠٠٩|وێبگە=Nobelprize.org}}&lt;/ref&gt; لە ئاهەنگی ساڵی دواتردا لەگەڵ خەڵاتی ساڵی ١٩٥٠ بە [[بێرتراند ڕەسڵ|بێرتران ڕوسیل]] بەخشرا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1949/award-docu.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090831134036/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1949/award-docu.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئابی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠٠٩|وێبگە=Nobelprize.org}}&lt;/ref&gt;

کاتێک فۆڵکنەر لە کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٥٠ بۆ وەرگرتنی خەڵاتی نۆبڵ سەردانی ستۆکهۆڵمی کرد، لەگەڵ ئێلس جۆنسۆن (١٩١٢-١٩٩٦) ئاشنا بوو، کە بێوەژنەکەی ڕۆژنامەنووس تۆرستن جۆنسۆن بوو (١٩١٠-١٩٥٠). جۆنسۆن کە لە ساڵی ١٩٤٣ تا ١٩٤٦ پەیامنێری ''داگێنس نیهێتەر'' بوو، لە ساڵی ١٩٤٦ چاوپێکەوتنی لەگەڵ فۆکنەر کردبوو و بەرهەمەکانی بە خوێنەرانی سویدی ناساندبوو. فۆکنەر و ئێلس پەیوەندی خۆشەویستییەکیان هەبوو کە تا کۆتایی ساڵی ١٩٥٣ بەردەوام بوو. لە ئاهەنگەکەدا کە لە ساڵی ١٩٥٠دا یەکتریان بینی، بڵاوکەرەوە تۆر بۆنیەر ئێلسی وەک بێوەژنەکەی ئەو پیاوە ناساند کە بەرپرسیارە لە بەدەستهێنانی خەڵاتی نۆبڵی فۆکنەر. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=En kärlekshistoria i Nobelprisklass |ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|ئیش=[[Dagens Nyheter]] |ناونیشان=https://www.dn.se/kultur-noje/bocker/en-karlekshistoria-i-nobelprisklass/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100410031413/http://www.dn.se/dnbok/en-karlekshistoria-i-nobelprisklass-1.1023972 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |شوێن=Sweden |زمان=sv}}&lt;/ref&gt;


وتارەکەی فۆڵکنەر بۆ وەرگرتنی خەڵاتی نۆبڵ سەبارەت بە نەمریی هونەرمەندان، هەرچەندە کورت بوو، بەڵام کۆمەڵێک ئاماژە و ئاماژە بە بەرهەمە ئەدەبیەکانی دیکەی تێدابوو.  بەڵام فۆڵکنەر لەو ناوبانگ و شکۆمەندییە بێزار بوو کە لە ئەنجامی ناساندنی ئەوەوە هاتە ئاراوە. ڕق و کینەیەکەی ئەوەندە زۆر بوو کە کچە ١٧ ساڵانەکەی تەنها کاتێک ئاگاداری خەڵاتی نۆبڵ بوو کە لە ڕۆژی خوێندندا بانگکرا بۆ نووسینگەی بەڕێوەبەری قوتابخانە. &lt;ref&gt;Gordon, Debra. &quot;Faulkner, William&quot;. In Bloom, Harold (ed.) ''William Faulkner, Bloom's BioCritiques''. Philadelphia: Chelsea House Publishing, 2002 {{ISBN|0-7910-6378-X}}&lt;/ref&gt; سەرەتا بەم شێوەیە دەستی پێکرد: &quot;هەست دەکەم ئەم خەڵاتە وەک پیاوێک بۆ من نەکراوە، بەڵکو بۆ کارەکانم دروستکراوە - کارێکی ژیانە لە ئازار و ئارەقەی ڕۆحی مرۆڤدا، نەک بۆ شکۆمەندی و کەمترین شت بۆ قازانج، بەڵکو بۆ ئەوەی لە کەرەستەی ڕۆحی مرۆڤایەتی شتێک دروست بکەم کە پێشتر بوونی نەبووە. بۆیە ئەم خەڵاتە تەنها هی منە لە متمانەدا. زەحمەت نابێت بتوانم تەرخانکردنێک بۆ بەشە پارەکەی هاوتا لەگەڵ ئامانجەکەدا بدۆزمەوە.&quot; و گرنگی سەرچاوەکەی”. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1949/faulkner/speech/|سەردێڕ=Nobel Prize in Literature 1949 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; بەشێک لە پارەی نۆبڵی خۆی بەخشی &quot;بۆ دامەزراندنی سندوقێک بۆ پشتگیریکردن و هاندانی نووسەرانی خەیاڵی نوێ&quot;، لە کۆتاییدا دامەزراوەی ویلیام فۆکنەر (1960-1970)ی لێکەوتەوە.

جێگای مشتومڕ، ئاماژە بەوە دەکرێت کە جارێک لە ئێوارەخوانێکی بوفێدا بە [[جەی. ڕۆبێرت ئۆپنھایمەر|جەی ڕۆبەرت ئۆپنهایمەری]] وتووە: &quot;تەلەفزیۆن بۆ [[قولەڕەش|ڕەشپێستەکانە]].&quot; ژیاننامەنووسی فۆکنەر، [[Joseph Blotner|جۆزێف بلۆتنەر]]، ئەم تێبینییە دەگەڕێنێتەوە بۆ ئەوەی فۆڵکنەر &quot;لە دۆخێکدا بووە کە بێزاری و ناڕەزایی بەرهەمهێنابوو، و ئەو لە وەڵامدا بە زارەکی قسەی کرد. ئەو نەیدەویست لەگەڵ ئەم کەسانەدا لەوێ بێت، باسی تەلەفزیۆن یان هەر شتێکی تر بکات، و بە سادەیی بە خێرایی گفتوگۆکەی خنکاند&quot;. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Watkins |یەکەم=Floyd C. |ڕێکەوت=١٩٧٤|editor-last=Blotner |editor-first=Joseph |سەردێڕ=Faulkner, Faulkner, Faulkner |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/27542865 |journal=The Sewanee Review |بەرگ=٨٢|issue=3 |پەڕە=٥٢٤|issn=0037-3052}}&lt;/ref&gt; ڕەخنەگر تۆماس پاوەرز ئیدیعا دەکات کە ئەم لێدوانە ئەوە نیشان دەدات کە چۆن &quot;بۆ زۆرێک لە خەڵکی سپی پێستی باشوور [وەک فۆکنەر] هیچ شتێک لەگەڵ کۆتایی هاتنی کۆیلایەتیدا نەگۆڕاوە جگە لە کۆیلایەتی&quot;. 

[[File:Faulkner_headstone.jpg|وێنۆک| بەردی سەری فۆڵکنەر کە دەکەوێتە گۆڕستانی سانت پیتەر لە ئۆکسفۆرد لە ویلایەتی میسیسیپی ئەمریکا]]
لە ساڵی ١٩٥١ فۆکنەر میدالیای شیڤالیێر دی لا لێجۆن دۆنەری لە حکومەتی [[فەڕەنسا|فەرەنسا]] وەرگرت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠١٣|ناونیشان=https://www.today.com/news/william-faulkner-archival-material-be-sold-auction-wbna51366358|سەردێڕ=William Faulkner archival material to be sold at auction |وێبگە=Today.com}}&lt;/ref&gt;

فۆکنەر وەک یەکەم نووسەری نیشتەجێ لە زانکۆی ڤێرجینیا لە شارلۆتسڤیل لە مانگی شوبات تا حوزەیرانی ١٩٥٧ و دووبارە لە ساڵی &lt;ref&gt;Blotner, J. and Frederick L. Gwynn, (eds.) (1959) ''Faulkner in the University: Conferences at the University of Virginia, 1957–1958'' {{OCLC|557743504}}&lt;/ref&gt; 

لە ساڵی ١٩٦١ فۆکنەر دەستی کرد بە نووسینی نۆزدەهەمین و کۆتا ڕۆمانی خۆی بە ناوی ''The Reivers''. ڕۆمانەکە بیرهێنانەوەیەکی نۆستالژیکە، کە تیایدا باپیرەیەکی بەساڵاچوو ئەڵقەیەکی گاڵتەجاڕانە دەگێڕێتەوە کە تێیدا خۆی و دوو کوڕ ئۆتۆمبێلێکیان دزیوە بۆ ئەوەی بەرەو بۆردێلۆی [[مێمفیس|مەمفیس]] لێبخوڕن. لە هاوینی ساڵی ١٩٦١ یەکەم ڕەشنووسی تەواو کرد.  لەم ماوەیەدا بە زنجیرەیەک کەوتنە خوارەوە خۆی بریندار دەکات. 

لە ١٧ی حوزەیرانی ١٩٦٢، فۆڵکنەر بەهۆی کەوتنەخوارەوەی ئەسپەکەیەوە تووشی برینێکی سەخت بوو، کە بووە هۆی تووشبوون بە ترۆمبۆزی. لە ٦ی تەمموزی ١٩٦٢ لە تەمەنی ٦٤ ساڵیدا لە سەناتۆریۆمی ڕایت لە شاری بیهالیای ویلایەتی میسیسیپی تووشی جەڵتەی دڵی کوشندە بوو. &lt;ref name=&quot;Ole Miss&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;Nobel Prize&quot; /&gt; فۆڵکنەر لەگەڵ خێزانەکەی لە گۆڕستانی سانت پیتەر لە ئۆکسفۆرد بە خاک سپێردرا. &lt;ref name=&quot;Grave Site&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Jennifer Ciotta |ناونیشان=http://www.literarytraveler.com/travel/travel_tour_profiles/tour_oxford_mississippi.aspx |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110721091708/http://www.literarytraveler.com/travel/travel_tour_profiles/tour_oxford_mississippi.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تەممووزی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt; پرسە و پرسەی فۆڵکنەر لەلایەن فۆتۆگرافەر مارتن جەی داین بەڵگەی لەسەر کراوە. 

== نووسین ==
[[File:TheFaulknerPortable.jpg|وێنۆک| یەکێک لە ئامێرە تایپییەکانی فۆکنەر]]
لە سەرەتای بیستەکانی سەدەی ڕابردووەوە تا سەرهەڵدانی جەنگی جیهانی دووەم، فۆڵکنەر ١٣ ڕۆمان و چەندین کورتە چیرۆکی بڵاوکردەوە. ئەم جەستەی کارە بنەمای ناوبانگەکەی پێکهێنا و لە تەمەنی ٥٢ ساڵیدا خەڵاتی نۆبڵی بەدەستهێنا. بەرهەمە سەرسوڕهێنەرەکانی فۆکنەر بریتین لە ڕۆمانە بەناوبانگەکانی وەک ''دەنگ و تووڕەیی'' (١٩٢٩)، ''وەک چۆن دەمرم'' (١٩٣٠)، ''ڕووناکی لە مانگی ئابدا'' (١٩٣٢) و ''ئەبسالۆم، ئەبسالۆم!'' (١٩٣٦). هەروەها نووسەرێکی بەتوانای [[کورتەچیرۆک|کورتە چیرۆک]] بووە.

یەکەم کۆمەڵە کورتە چیرۆکی فۆڵکنەر، ''ئەم ١٣'' (١٩٣١)، زۆرێک لە چیرۆکە بەناوبانگەکانی (و زۆرترین جار [[ھەڵبژاردە|ئەنتۆلۆژیست]] ) لەخۆدەگرێت، لەوانە &quot; گوڵێک بۆ ئێمیلی &quot;، &quot; گەڵا سوورەکان &quot;، &quot; ئەو خۆری ئێوارەیە &quot;، و &quot; ئەیلوولی وشک &quot;. زۆرێک لە کورتە چیرۆک و ڕۆمانەکانی لە ناوچەی یۆکناپاتاوفا دانا - کە لەسەر بنەمای و نزیکەی لە ڕووی جوگرافییەوە هاوشێوەی ناوچەی لافایێت بوو (کە شارۆچکەی زێدی خۆی ئۆکسفۆرد، میسیسیپی، کورسی پارێزگاکەیە). یۆکناپاتاوفا &quot;مۆری پۆستەی&quot; فۆڵکنەر بوو، و بەشێکی زۆری ئەو کارانەی کە نوێنەرایەتی دەکات لەلایەن ڕەخنەگرانەوە بە شێوەیەکی بەرفراوان بە یەکێک لە مۆنۆمێنتالترین دروستکراوەکانی خەیاڵی لە مێژووی ئەدەبدا دادەنرێت. سێ لە ڕۆمانەکانی بە ناوەکانی ''هاملێت'' و ''شارۆچکە'' و ''کۆشکەکە'' کە بە کۆمەڵ بە سێبەری سنۆپس ناسراون، شارۆچکەی جێفرسۆن و دەوروبەری بەڵگە دەکەن، وەک خێزانێکی فراوان کە فلیم سنۆپس سەرۆکایەتی دەکات خۆی دەخاتە ناو ژیان و دەروونی دانیشتوانی گشتیەوە.  ناوچەی یۆکناپاتاوفا وەک دیمەنێکی دەروونی وەسف کراوە. 


کورتە چیرۆکەکەی &quot; گوڵێک بۆ ئیمیلی &quot; یەکەم چیرۆکی بوو کە لە گۆڤارێکی گەورەدا بڵاوکرایەوە، ''فۆڕم'', بەڵام لەلایەن خەڵکەوە گرنگییەکی کەمی پێدرا. دوای پێداچوونەوە و دووبارە بڵاوکردنەوەی، ناوبانگێکی زۆری بەدەستهێنا و ئێستا بە یەکێک لە باشترینەکانی دادەنرێت.

فۆڵکنەر دوو بەرگی شیعری نووسی کە بە چاپی بچووک بڵاوکرانەوە بە ناوەکانی ''The Marble Faun'' (1924) و ''A Green Bough'' (1933) و کۆمەڵێک چیرۆکی نهێنی بە ''ناوی Knight's Gambit'' (1949).

=== ستایل و تەکنیک ===
کارل ڕۆلیسۆن ئاماژەی بەوە کردووە کە &quot;وەک هونەرمەندێک&quot;، فۆڵکنەر پێیوابووە &quot;دەبێت لە سەرووی نیگەرانییە دونیاییەکان و تەنانەت ئەخلاقیشەوە بێت&quot;. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rollyson|یەکەم=Carl|سەردێڕ=The Life of William Faulkner|ڕێکەوت=٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=University of Virginia|ژپنک=٩٧٨-٠٨١٣٩٤٤٤٠١}}&lt;/ref&gt; فۆڵکنەر بە شێوازی تاقیکارییەکەی ناسرابوو کە گرنگییەکی وردی بە دیکشن و کادەنس دانابوو. بە پێچەوانەی کەمکردنەوەی مینیمالیستی [[ئێرنست ھێمینگوەی|ئێرنست هێمینگوای]] هاوچەرخی خۆی، فۆڵکنەر زۆرجار لە نووسینەکانیدا لە ڕژێمی هۆشیاری کەڵکی وەرگرتووە، و زۆرجار چیرۆکی زۆر سۆزداری، ورد، مێشکی، ئاڵۆز و هەندێکجاریش گۆتیک یان گرۆتێسکی لەبارەی چەندین کارەکتەری جۆراوجۆرەوە نووسیوە لەوانە کۆیلەی پێشوو یان نەوەی کۆیلەکان، سپیپێستی هەژار، کشتوکاڵی، یان چینی کرێکار باشوورییەکان، و ئەرستۆکراتی باشوور.

پێشوازی ڕەخنەگرانی هاوچەرخی فۆکنەر تێکەڵ بوو، ''[[نیویۆرک تایمز|ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمز]]'' ئاماژەی بەوەدا کە زۆرێک لە ڕەخنەگران کارەکانی وەک &quot;تەختەی خاو لە ڕیالیزمی ساختە کە تاڕادەیەک شایستەیی کەمی وەک نووسینی جددی هەبووە&quot; سەیر دەکەن.  شێوازەکەی بە &quot;پێچاوپێچێکی نەبڕاوە&quot; وەسف کراوە. 

لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ ''ڕۆژنامەی پاریس ڕیڤیو'' لە ساڵی ١٩٥٦، فۆکنەر تێبینی کرد:&lt;blockquote&gt;با نووسەر دەست بە نەشتەرگەری یان خشتکێشان بکات ئەگەر ئارەزووی تەکنیکی هەیە. هیچ ڕێگەیەکی میکانیکی نییە بۆ ئەوەی نووسینەکە تەواو بکرێت، هیچ ڕێگایەکی کورت نییە. نووسەری گەنج گەمژە دەبێت ئەگەر تیۆرێک پەیڕەو بکات. بە هەڵەکانی خۆت فێری خۆت بکە؛ مرۆڤەکان تەنها بە هەڵە فێر دەبن. هونەرمەندی باش پێی وایە کەس ئەوەندە باش نییە کە ئامۆژگاری بکات. ئەو بێهودەیی باڵای هەیە. هەرچەندە سەرسام بێت بە نووسەرە کۆنەکە، دەیەوێت لێی بدات.&lt;/blockquote&gt;هەر لەو چاوپێکەوتنەدا ژان شتاین دەڵێت &quot;هەندێک کەس دەڵێن ناتوانن لە نووسینەکەت تێبگەن، تەنانەت دوای ئەوەی دوو سێ جار خوێندویانەتەوە. چ ڕێگەیەک پێشنیار دەکەیت بۆیان؟&quot; فۆڵکنەر لە وەڵامدا دەڵێت: چوار جار بیخوێنەرەوە.

کاتێک پرسیار لەبارەی کاریگەرییەکانیەوە دەکرێت، فۆکنەر دەڵێت &quot;ئەو کتێبانەی دەیانخوێنمەوە ئەوانەن کە لە گەنجیدا دەمناسین و خۆشم دەویستن و وەک تۆ دەگەڕێمەوە بۆ هاوڕێ کۆنەکان: [[پەیمانی کۆن]], [[چارڵز دیکنز|دیکنز]], [[جۆزێف کۆنراد|کۆنراد]], [[سێرڤانتێس]], ''[[دۆن کیشۆت]] —'' ساڵانە ئەوە دەخوێنمەوە، وەک چۆن هەندێک کتێبی پیرۆز دەیکەن. [[گۆستاڤ فلۆبێر|فلۆبێرت]], [[ئۆنۆرێ دۆ بالزاک|بالزاک]] —ئەو جیهانێکی تەواو و نەگۆڕی خۆی دروستکردووە، خوێنێکی بەناودا تێدەپەڕێت.&quot; بیست کتێب- [[فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی|دۆستۆیڤسکی]]، [[لیۆ تۆڵستۆی|تۆڵستۆی]]، [[ویلیام شێکسپیر|شکسپیر]] ناوبەناو [[ھێرمێن مێلڤێل|مێلڤیل]] و لە شاعیرەکان، [[کریستۆفەر مارلۆ|مارلۆ]]، کامپیون، [[بێن جۆنسۆن|جۆنسۆن]]، هێریک، [[جۆن دۆن|دۆن]]، کیتس و [[پێرسی بیشێ شیللی|شێلی]] دەخوێنمەوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Stein |یەکەم=Jean |ڕێکەوت=١٩٥٦|سەردێڕ=The Art of Fiction No. 12 |ناونیشان=https://www.theparisreview.org/interviews/4954/the-art-of-fiction-no-12-william-faulkner |journal=[[Paris Review]] |بەرگ=Spring ١٩٥٦|issue=12}}&lt;/ref&gt;


فۆکنەر وەک هاوچەرخەکانی [[جەیمز جۆیس|جەیمس جۆیس]] و [[تی. ئێس. ئێلیۆت|تی ئێس ئێلیۆت]]، چیرۆک و بابەتەکانی ئەدەبیاتی کلاسیک لە چوارچێوەیەکی مۆدێرن بەکاردەهێنێت. جۆیس لە ''[[ئولیس|فیلمی یولیسسدا]]''، گەشتی پاڵەوانەکەی لیۆپۆڵد بلومی لەسەر سەرگەرمیەکانی ئۆدیسێس مۆدێل کردووە. ئێلیۆت، لە وتارەکەیدا &quot;یولیسس، ڕێکخستن و ئەفسانە&quot;، نووسیویەتی کە &quot;لە بەکارهێنانی ئەفسانەدا، لە دەستکاریکردنی هاوتەریبییەکی بەردەوام لە نێوان هاوچەرخ و دێرینیدا، کاک جۆیس بەدوای میتۆدێکدا دەگەڕێت کە ئەوانی دیکە دەبێت بەدوایدا بگەڕێن. ئەوان تەقلیدکەر نابن، زیاتر لەو زانایەی کە دۆزینەوەکانی [[ئەلبەرت ئاینشتاین|ئەنیشتاینێک]] بەکاردەهێنێت لە بەدواداچوون بۆ لێکۆڵینەوەکانی خۆی، سەربەخۆ. ئەوە بە سادەیی شێوازێکە بۆ کۆنترۆڵکردن، بۆ ڕێکخستن، بۆ پێدانی شێوە و گرنگییەک بە پانۆرامای بێئەندازەی بێهودەیی و ئانارشی کە مێژووی هاوچەرخە.&quot; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.ricorso.net/rx/library/criticism/major/Joyce_JA/Eliot_TS.htm|سەردێڕ=T. S. Eliot, “Ulysses, Order, and Myth”, in The Dial (Nov 1923) |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=Ricorso.net}}&lt;/ref&gt; ئاماژەکانی فۆکنەر بۆ نووسەرانی پێشووتر بە ناونیشانەکانی بەڵگەی لەسەرە؛ ناونیشانی ''دەنگ و تووڕەیی'' لە تاکە قسەی ماکبێسەوە هاتووە: &quot;حیکایەتێکە/ لەلایەن گەمژەیەکەوە دەگێڕدرێتەوە، پڕە لە دەنگ و تووڕەیی،/ هیچ مانایەکی نییە.&quot; کردنەوەی ڕۆمانەکە لە ڕوانگەی کەمئەندامی هزری بێنجی کۆمپسۆنەوە دەگێڕدرێتەوە. ناونیشانی کتێبی ''(As I Lay Dying)'' لە ''[[ئۆدیسە|ئۆدیسێی]]'' [[ھۆمیرۆس|هۆمەرەوە]] هاتووە، کە [[ئاگامێمنۆن]] لە کاتی ڕابردوودا قسەی کردووە: &quot;لەکاتێکدا کە لە مردن پاڵکەوتم، ئەو ژنەی چاوی سەگەکەی چاوەکانی نەدەخستە خوارەوە کاتێک دەچوومە ناو هێدێسەوە&quot;. بە پێچەوانەوە ڕۆمانی فۆڵکنەر لە کاتی ئێستادا دەگێڕدرێتەوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Brooks|یەکەم=Cleanth|سەردێڕ=William Faulkner: The Yoknapatawpha Country}}&lt;/ref&gt; ناونیشانی کتێبی ( ''بڕۆ خوارەوە، موساس)'' لە ڕۆحانییەکی ئەمریکی ئەفریقاییەوە وەرگیراوە، و کتێبەکە تایبەتە بە &quot;بۆ مامی / کارۆلین بار / میسیسیپی / [1840-1940] کە لە کۆیلایەتیدا لەدایکبووە و دڵسۆزییەکی بە خێزانەکەم بەخشی بەبێ وەستان یان حیسابکردنی پاداشت و بۆ منداڵیم پەرۆشی و خۆشەویستییەکی بێئەندازە.&quot; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Simon |یەکەم=Julia |ڕێکەوت=٢٠١٧|سەردێڕ=Repudiation and Redemption in Go Down, Moses: Accounting, Settling, Gaming the System, and Justice |ناونیشان=https://muse.jhu.edu/pub/277/article/672751 |journal=The Southern Quarterly |بەرگ=٥٥|issue=1 |پەڕەکان=٣٠–٥٤|issn=2377-2050}}&lt;/ref&gt;

=== تەوەر و شیکاری ===
فۆکنەر بانگەشە بۆ هەڵوەشاندنەوەی وردە وردەی [[جیاکردنەوەی ڕەگەزی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جیاکاری]] ڕەگەزی دەکرد &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Moss |یەکەم=Walter G. |ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.laprogressive.com/racism/racism-and-rethinking-integration|سەردێڕ=Racism and Rethinking Integration - LA Progressive |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=LA Progressive |زمان=en}}&lt;/ref&gt; و پێشوەختە ڕەگەزییەکانی کردە بابەتی ژمارەیەک بەرهەمەکانی لەوانە ''دزەپێکەر لە تۆزدا''، بەڵام ڕەخنەی لە جیاکاری زۆرەملێ یان خێرا دەگرت. لە ساڵی ١٩٥٦ لە ''گۆڤاری هارپەردا'' دژی جیاکاری قوتابخانەکان قسەی کرد.  &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Abrameit |یەکەم=Megan |ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشان=https://traffickinginstitute.org/incontext-william-faulkner/|سەردێڕ=William Faulkner: Practicing Freedom in a Divided South |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦|وێبگە=Human Trafficking Institute |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; ناوبراو ئاماژەی بەوەدا کە [[مافی مەدەنی و سیاسی|چالاکوانانی مافە مەدەنییەکان]] دەبێ &quot;بە هێواشی بڕۆن&quot; و لە هەڵوێستەکانیاندا میانڕەوتر بن. &lt;ref name=&quot;Cep, William Faulkner's Demons&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Cep |یەکەم=Casey |ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=William Faulkner's Demons |ناونیشان=https://www.newyorker.com/magazine/2020/11/30/william-faulkners-demons |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[The New Yorker]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210122111928/https://www.newyorker.com/magazine/2020/11/30/william-faulkners-demons |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt; وتارنووس و ڕۆماننووس جەیمس باڵدوین لە وتارەکەیدا لە ساڵی ١٩٥٦دا &quot;فۆڵکنەر و جیاکاری&quot; لە ''پێداچوونەوەی حزبیدا''، زۆر ڕەخنەی لە بۆچوونەکانی فۆکنەر گرت لە دەوری جیاکاری ڕەگەزی، ڕەخنەی لە ئارگیومێنتەکەی &quot;هێواشی بڕۆ&quot; گرت &quot;دوای زیاتر لە دوو سەد ساڵ لە کۆیلایەتی و نەوەد ساڵ لە نیمچە ئازادی&quot; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Baldwin|یەکەم=James|ناونیشان=https://doi.org/10.14325/mississippi/9781496803382.003.0022|سەردێڕ=The Dixie Limited: Writers on William Faulkner and His Influence|ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=University Press of Mississippi|ژپنک=٩٧٨-١-٤٩٦٨-٠٣٣٨-٢|editor-last=Inge|editor-first=M. Thomas|پەڕەکان=١١٤–١١٩|chapter=Faulkner and Desegregation|doi=10.14325/mississippi/9781496803382.003.0022|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}&lt;/ref&gt; و وەک بەشێک لە کۆمەڵێک سپی پێستی خوێندەوار سەیری کرد باشوورییەکان کە بە درۆ پێیان وابوو کە دەکرێت زەمینەیەکی ناوەڕاست لە نێوان جیاکاریخوازان و یەکگرتنەوەدا هەبێت. &lt;ref name=&quot;Cep, William Faulkner's Demons&quot; /&gt; ڕالف ئێلیسۆن دەڵێت &quot;کەس لە چیرۆکە خەیاڵییە ئەمریکییەکاندا ئەوەندەی نەکردووە بۆ لێکۆڵینەوە لە جۆرەکانی کەسایەتی ڕەشپێستەکان وەک فۆڵکنەر&quot;. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Mikics |یەکەم=David |ڕێکەوت=٣ی ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=Ellison's Invisible Man and Faulkner's Light in August: An Argument in Black and White |ناونیشان=https://academic.oup.com/litimag/article-abstract/23/2/194/6337219 |journal=[[Literary Imagination]] |بەرگ=٢٣|issue=2 |پەڕەکان=١٩٤–٢٠١|doi=10.1093/litimag/imab027 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}&lt;/ref&gt;


فەیلەسوفی فەرەنسی [[ئەلبێر کامو|ئەلبێرت کامۆ]] نووسیویەتی کە فۆڵکنەر بە سەرکەوتوویی [[تراژیدیا|کارەساتی]] کلاسیکی هاوردە کردووە بۆ سەدەی بیستەم لە ڕێگەی &quot;خولگەیەکی بێکۆتایی وشە و ڕستەی خۆی کە قسەکەر دەباتە ناو کۆتایی ئەو ئازارانەی کە لە ڕابردوودا نێژراون&quot;. 

ڕەخنەگرانی نوێ ئارەزووی کارەکانی فۆکنەریان کرد، کلینت بروکس ''وڵاتی یۆکناپاتاوفا'' و مایکل میلگەیت کتێبی ''دەستکەوتی ویلیام فۆکنەری'' نووسی. لەو کاتەوە ڕەخنەگران بە بەکارهێنانی ڕێبازی دیکە، وەک میتۆدی فێمینیست و دەروونشیکاری، سەیری کارەکانی فۆڵکنەریان کردووە. &lt;ref name=&quot;Faulkner 2004&quot; /&gt; &lt;ref&gt;Wagner-Martin, Linda (2002). ''William Faulkner: Six Decades of Criticism''. East Lansing, MI: Michigan State University Press, {{ISBN|0-87013-612-7}}.&lt;/ref&gt; بەرهەمەکانی فۆکنەر لە چوارچێوەی نەریتە ئەدەبییەکانی مۆدێرنیزم و ڕێنێسانسی باشووردا دانراون. 

== میرات ==
[[File:Rowan_Oak.JPG|alt=A white house set among trees|وێنۆک| ماڵەکەی فۆکنەر ڕۆوان ئۆک لەلایەن زانکۆی میسیسیپیەوە پارێزگاری لێدەکرێت.]]
[[File:Plaque_Rue_William_Faulkner_-_Thiais_(FR94)_-_2022-04-14_-_2.jpg|وێنۆک| شەقامێکی پاریسی بە ناوی فۆڵکنەرەوە ناونراوە]]

=== کاریگەری ===


بەرهەمەکانی ویلیام فۆکنەر کاریگەرییەکی ڕوونیان لەسەر ڕۆماننووسی فەرەنسی [[کلود سیمۆن|کلۆد سیمۆن]] و  و ڕۆماننووسی پورتوگالی ئەنتۆنیۆ لۆبۆ ئەنتونێس هەیە.  کۆرماک مەکارتی بە &quot;شاگردی فۆڵکنەر&quot; وەسف کراوە. 

فۆڵکنەر بە شێوەیەکی بەرفراوان بە کەسایەتییەکی بەرز لە ئەدەبیاتی باشووردا دادەنرێت ; فلانێری ئۆکۆنۆر نووسیویەتی &quot;بوونی فۆڵکنەر بە تەنیا لە ناو ئێمەدا جیاوازییەکی گەورە دروست دەکات لەوەی کە نووسەر دەتوانێت و ناتوانێت ڕێگە بە خۆی بدات. کەس نایەوێت کە کەر و عەرەبانەکەی لەسەر هەمان ڕێڕەوی ''دیکسی لیمیتەد'' کە دەقیژێنێتە خوارەوە بوەستێت&quot;.  لە ساڵی ١٩٤٣ لەکاتی کارکردن لە کۆمپانیای وارنەر برادرز، فۆڵکنەر نامەیەکی هاندانی بۆ نووسەرێکی گەنجی میسیسیپی بە ناوی یۆدۆرا وێڵتی نووسی. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=St. C. Crane |یەکەم=Joan |ڕێکەوت=١٩٨٩|سەردێڕ=William Faulkner to Eudora Welty: A Letter |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/26475181 |journal=The Mississippi Quarterly |بەرگ=٤٢|issue=3 |پەڕەکان=٢٢٣–٢٢٧|issn=0026-637X |jstor=26475181}}&lt;/ref&gt; بەپێی ڕەخنەگر و وەرگێڕ ڤالێری مایڵز، کاریگەری فۆکنەر لەسەر چیرۆکی خەیاڵی ئەمریکای لاتین زۆرە، جیهانە خەیاڵییەکانی دروستکراو لەلایەن [[گابریێل گارسیا مارکێز|گابرێل گارسیا مارکێز]] ( ماکۆندۆ ) و خوان کارلۆس ئۆنێتی (سانتا ماریا) &quot;زۆر لە دەمارەکانی&quot; یۆکناپاتاوفادان، و کە &quot; ''مردنی ئارتێمیۆی'' [[کاڕلۆس فوێنتێس|کارلۆس فۆنتێس]] بوونی نەدەبوو ئەگەر ''As I Lay Dying'' نەبوایە&quot;.  فۆنتێس خۆی فۆڵکنەری وەک یەکێک لە نووسەرانی گرنگترین بۆی هێناوەتەوە.  فۆڵکنەر کاریگەرییەکی زۆری لەسەر [[ماریۆ ڤارگاس یۆسا|ماریۆ ڤارگاس لۆسا]] هەبووە، بەتایبەتی لەسەر ڕۆمانە سەرەتاییەکانی ''سەردەمی پاڵەوان'' و ''ماڵی سەوز'' و ''گفتوگۆ لە کاتدراییلدا''. ڤارگاس لۆسا ئیدیعای کردووە کە لە ساڵانی خوێندکاریدا زیاتر لە یۆکناپاتاوفا فێر بووە نەک لە پۆلەکان. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|ناونیشان=https://english.elpais.com/elpais/2012/11/21/inenglish/1353508866_369925.html|سەردێڕ=The masters who influenced the Latin American Boom |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210624203314/https://english.elpais.com/elpais/2012/11/21/inenglish/1353508866_369925.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; خۆرخی لویس بۆرخێس شانازیی وەرگێڕانی کتێبی ''(The Wild Palms)'' ی فۆڵکنەر بۆ زمانی ئیسپانی دەکات، هەرچەندە دۆگلاس دەی پێی وایە مەحاڵ نییە کە ڕەنگە دایکی بۆرخێس وەرگێڕانەکەی کردبێت. هەروەها دەی پێی وایە کە ڕەنگە نوقمبوونی قووڵی بۆرخێس لە کتێبی ''دارخورما کێوییەکان'' و لێکۆڵینەوەکانیدا کاریگەری لەسەر ڕۆمانەکە هەبێت وەک فۆڕمی نووسینی خۆی کە هەڵیبژاردووە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Day |یەکەم=Douglas |بەستەری نووسەر=Douglas Day |ڕێکەوت=١٩٨٠|سەردێڕ=Borges, Faulkner, and The Wild Palms |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/26436092?read-now=1&amp;seq=1#page_scan_tab_contents |journal=Virginia Quarterly Review |بڵاوکەرەوە=University of Virginia |بەرگ=٥٦|issue=1 |jstor=26436092}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Vegh |یەکەم=Beatriz |ڕێکەوت=١٩٩٥|سەردێڕ=The Wild Palms and Las palmeras salvajes: The Southern Counterpoint Faulkner/Borges |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/24907724 |journal=The Faulkner Journal |بەرگ=١١|issue=1/2 |پەڕەکان=١٦٥–١٧٩|jstor=24907724}}&lt;/ref&gt;

لە کتێبی ''توخمەکانی ستایلدا''، ئی. دواتر شێوازی فۆڵکنەر بەراورد دەکرێت لەگەڵ شێوازی [[ئێرنست ھێمینگوەی|هێمینگوای]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=White|یەکەم=E. B.|سەردێڕ=[[The Elements of Style]]|ساڵ=١٩٧٥|edition=3rd|پەڕە=٢٢}}&lt;/ref&gt;

دوای مردنی، ئیستێل و کچەکەیان جیل لە ڕۆوان ئۆک ژیاون تا مردنی ئیستێل لە ساڵی ١٩٧٢. هەر لەو ساڵەدا موڵکەکە بە زانکۆی میسیسیپی فرۆشرا. خانوو و کەلوپەلەکانی زۆر وەک لە سەردەمی فۆکنەر پارێزگارییان لێدەکرێت. نووسینەکانی فۆکنەر لەسەر دیوارەکە پارێزراون، لەنێویاندا ئەو هێڵکارییە ڕۆژانەیەی کە هەفتەیەک دەگرێتەوە کە لەسەر دیوارەکانی لێکۆڵینەوە بچووکەکەی نووسیویەتی بۆ ئەوەی یارمەتی بدات ئاگاداری پێچ و پەناکانی پڵۆت بێت لە ڕۆمانی ''ئەفسانەیەکدا''.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Block |یەکەم=Melissa |ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.npr.org/2017/02/13/515043640/william-faulkners-home-illustrates-his-impact-on-the-south|سەردێڕ=William Faulkner's Home Illustrates His Impact On The South |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180811231059/https://www.npr.org/2017/02/13/515043640/william-faulkners-home-illustrates-his-impact-on-the-south |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠١٨|وێبگە=NPR.org |زمان=en}}&lt;/ref&gt; بەشێک لە خەڵاتی نۆبڵی فۆکنەر بۆ دامەزراندنی دامەزراوەی ویلیام فۆکنەر بووە. خەڵاتی ڕۆمانی یەکەمی دیار و بەرچاوی بەخشی؛ براوەکانی بریتی بوون لە ''ڕۆمانی'' ''ئاشتییەکی جیا'' ''لە'' ''نووسینی'' جۆن نۆلز، فیلمی ''ڤی''. لە ساڵی ١٩٨١ەوە، ئەمە بووە خەڵاتی PEN/Faulkner بۆ چیرۆکی خەیاڵی، کە لەلایەن چەندین کەسی دیکەوە، ماری لی سێتلەوە وەک بەدیلێک بۆ خەڵاتی کتێبی نیشتمانی دامەزراوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.penfaulkner.org/2020/11/24/our-history/|سەردێڕ=Our History {{!}} The PEN/Faulkner Foundation |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=Penfaulkner.org}}&lt;/ref&gt;

بەشێک لە بەرهەمەکانی فۆڵکنەر وەرگیراون بۆ فیلم. وەڵامێکی جەمسەرگیرییان وەرگرتووە، زۆرێک لە ڕەخنەگران پێیان وایە بەرهەمەکانی فۆڵکنەر &quot;ناتوانرێت فیلم بگیرێن&quot;.  دوا بەرهەمی فۆڵکنەر بە ''ناوی The Reivers'' وەرگیرا بۆ فیلمێک لە ساڵی ١٩٦٩ کە [[ستیڤ مەکوین]] ڕۆڵی سەرەکی تێدا گێڕا.  فیلمی نیو-ڕۆژئاوایی [[تۆمی لی جۆنێس|تۆمی لی جۆنز]] ''سێ ناشتنی مێلکیادێس ئیسترادا'' بەشێکی لەسەر بنەمای فیلمی ''As I Lay Dying'' ی فۆکنەر بوو. 

لە کاتی داگیرکردنی فەرەنسا بە نازییەکان لە جەنگی جیهانی دووەمدا، داگیرکەرانی ئەڵمانیا ئەدەبیاتی ئەمریکییان قەدەغە کرد. بازاڕێکی ڕەشی کتێبە ئەمریکییەکان سەریهەڵدا و خوێندنەوەی بەرهەمەکانی هێمینگوای و فۆکنەر بوو بە کردەوەیەکی سەرپێچیکردن.  فۆڵکنەر بە تایبەتی لە فەرەنسا بەناوبانگە، کە لە ساڵی ٢٠٠٩دا لە ڕاپرسییەکدا دەریخستووە کە دووەم نووسەری بەناوبانگە (دوای تەنها [[مارسێل پرووست|مارسێل پرۆست]] ). [[ژان پۆڵ سارتر|ژان پۆڵ سارتەری]] هاوچەرخ ڕایگەیاند کە &quot;بۆ گەنجانی فەرەنسا، فۆکنەر خودایە&quot;، [[ئەلبێر کامو|ئەلبێرت کامۆش]] وەرگێڕانێکی شانۆیی لە ''کتێبی (Requiem for a Nun)'' ی فۆکنەری شانۆگەری کردووە.  لە کتێبی ''بێ هەناسەی'' ژان لوک گۆداردا، پاتریشیا ( ژان سیبێرگ ) قسەکانی لە ''کتێبی دارخورما کێوییەکان'' دەهێنێتەوە: &quot;لە نێوان خەم و هیچدا، خەم و پەژارە وەردەگرم&quot;. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Breathless (1960) – IMDb |ناونیشان=http://www.imdb.com/title/tt0053472/characters/nm0781029 |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;

هەروەها دووجار خەڵاتی کتێبی نیشتمانی ئەمریکای بەدەستهێناوە، بۆ ''چیرۆکە کۆکراوەکان'' لە ساڵی ١٩٥١  و ''ئەفسانەیەک'' لە ساڵی ١٩٥٥. 

دەزگای پۆستی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە ٣ی ئابی ١٩٨٧دا مۆری پۆستەی ٢٢ سەنت بۆ ڕێزلێنان لێی دەرکرد  فۆکنەر جارێک وەک پۆستماستەر لە زانکۆی میسیسیپی کاری کردووە و لە نامەی دەستلەکارکێشانەوەی لە ساڵی ١٩٢٣دا نووسیویەتی:&lt;blockquote&gt;تا لەژێر سیستەمی سەرمایەداریدا دەژیم، چاوەڕێی ئەوەم کە ژیانم لە ژێر کاریگەری داخوازییەکانی خەڵکی پارەداردا بێت. بەڵام نەفرەت دەبم ئەگەر پێشنیار بکەم کە لە ئیمتیاز و بانگەوازی هەموو چەقۆکێشێکی گەڕۆکدا بم کە دوو سەنت هەیە بۆ وەبەرهێنان لە مۆری پۆستە. ئەمە کاکە دەستلەکارکێشانەوەی منە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ناونیشان=http://www.openculture.com/2012/09/william_faulkner_tells_his_post_office_boss_to_stick_it_1924.html|سەردێڕ=William Faulkner Resigns From His Post Office Job With a Spectacular Letter (1924) {{!}} Open Culture |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150325111001/http://www.openculture.com/2012/09/william_faulkner_tells_his_post_office_boss_to_stick_it_1924.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;لە 10ی تشرینی یەکەمی 2019، نیشاندەرێکی مێژوویی ڕێڕەوی نووسەرانی میسیسیپی لە ڕۆوان ئۆک لە ئۆکسفۆرد لە ویلایەتی میسیسیپی دانرا، کە ڕێزلێنان لە بەشدارییەکانی ویلیام فۆکنەر لە دیمەنی ئەدەبی ئەمریکادا گرت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Thompson |یەکەم=Jake |ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.oxfordeagle.com/2019/10/11/william-faulkner-marker-added-to-mississippi-writers-trail/|سەردێڕ=William Faulkner marker added to Mississippi Writers Trail |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200617194407/https://www.oxfordeagle.com/2019/10/11/william-faulkner-marker-added-to-mississippi-writers-trail/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|وێبگە=The Oxford Eagle}}&lt;/ref&gt;

فۆڵکنەر ڕێزێکی لە فلۆتی میسیسیپی هەیە بۆ 137ەمین نمایشی گوڵەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Staff |یەکەم=WXXV |ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.wxxv25.com/visit-mississippi-unveils-float-for-137th-rose-parade/|سەردێڕ=Visit Mississippi unveils float for 137th Rose Parade |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=wxxv25.com}}&lt;/ref&gt;

=== کۆکردنەوەکان ===
دەستنووسەکانی زۆربەی بەرهەمەکانی فۆڵکنەر، نامەنووسی، توێژینەوە کەسییەکان و زیاتر لە ٣٠٠ کتێبی کتێبخانەی کارکردنی لە کتێبخانەی کۆکردنەوە تایبەتەکانی بچووکی ئەلبێرت و شیرلی لە زانکۆی ڤێرجینیا نیشتەجێن، کە زۆربەی کاتەکانی لە ساڵانی کۆتاییدا لەوێ بەسەر بردووە. هەروەها کتێبخانەکە هەندێک لە زانیارییە کەسییەکانی نووسەر و کاغەزەکانی هاوکار و زانایانی سەرەکی فۆڵکنەری تێدایە، وەک ژیاننامەنووس [[Joseph Blotner|جۆزێف بلۆتنەر]] و کتێبنامەنووس لینتۆن ماسی و سەرنووسەری ماڵی ڕاندۆم هاوس ئەلبێرت ئێرسکین.

ماددە گرنگەکانی تری فۆکنەر لە زانکۆی میسیسیپی و سەنتەری هاری ڕانسۆم و [[کتێبخانەی گشتیی نیویۆرک|کتێبخانەی گشتی نیویۆرک]] نیشتەجێن. هەروەها تۆمارەکانی ماڵی هەڕەمەکی لە زانکۆی کۆڵۆمبیا نامەکانی فۆڵکنەر و بۆ فۆڵکنەر لەخۆدەگرن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.columbia.edu/cu/lweb/archival/collections/ldpd_4079581|سەردێڕ=Making sure you're not a bot! |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171229023255/http://www.columbia.edu/cu/lweb/archival/collections/ldpd_4079581/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;  لە ساڵی ١٩٦٦ ئەکادیمیای سەربازی ئەمریکا ژوورێکی ویلیام فۆکنەری لە کتێبخانەکەیدا تەرخان کرد. 

== لیستی هەڵبژێردراوی بەرهەمەکان ==

* ''دەنگ و تووڕەیی'' (١٩٢٩)
* ''وەک چۆن پاڵکەوتم لە مردن'' (١٩٣٠)
* ''پەناگە'' (١٩٣١)
* ''ڕووناکی لە مانگی ئابی'' (١٩٣٢)
* ''ئەبشالۆم، ئەبشالۆم!'' (١٩٣٦)
* ''دارخورما کێوییەکان'' (١٩٣٩)
* ''هاملێت'' (١٩٤٠)
* ''بڕۆ خوارەوە، موسا'' (١٩٤٢)
* ''دزەپێکەر لە تۆزدا'' (١٩٤٨)
* ''ئەفسانەیەک'' (١٩٥٤)
* ''شارۆچکەکە'' (١٩٥٧)
* ''کۆشکەکە'' (١٩٥٩)
* ''زە ڕیڤەرز'' (١٩٦٢)

== فیلمۆگرافی ==

* ''گۆشت'' (١٩٣٢)
* ''ئەمڕۆ دەژین'' (١٩٣٣)
* ''چیرۆکی تەمپڵ درەیک'' (١٩٣٣)
* ''دەوریەی ژێردەریایی'' (١٩٣٨)
* ''هێزی ئاسمانی'' (١٩٤٣)
* ''بۆ ئەوەی هەتبێت و نەتبێت'' (1944)
* ''خەوی گەورە'' (١٩٤٦)
* ''خاکی فیرعەونەکان'' (١٩٥٥)
* ''فریشتە لەکەدارەکان'' (١٩٥٧)
* ''زە ڕیڤەرز'' (١٩٦٩)


=== سەرچاوەکان ===
{{سەرچاوەکان}}


* {{IMDb name|0001203}}
* [http://faulkner.iath.virginia.edu Digital Yoknapatawpha]
* [https://faulkner.lib.virginia.edu Faulkner at Virginia: An Audio Archive]
* {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://egrove.olemiss.edu/mjdain/|سەردێڕ=Martin J. Dain Collection (Complete Collection) {{!}} Martin J. Dain Collection {{!}} University of Mississippi |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=eGrove Digital Collections}}
* {{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=&lt;!-- not stated --&gt; |ناونیشان=https://oxfordlafayettemshistory.com/pictures-hdrgp-dP2ym/p/funeral-on-the-water|سەردێڕ=William Faulkner's Funeral on the Hill |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠٢٦|وێبگە=Lafayette County Digital Museum}}
{{تووڵی دەروازە|وێژە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ڕۆمانەکان|شیعر|شانۆ}}
{{پۆلی کۆمنز|William Faulkner}}

[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]]
[[پۆل:نووسەرە مۆدێرنەکان]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی]]
[[پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:سیناریۆنووسانی ئەمریکی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:شاعیرانی ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٦٢]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٧]]
[[پۆل:ژیاننامەکان کە واژوویان لەگەڵە]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>f0wdjggmgf9cbd6xfa1ig7qad6jo2yr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھوانگ جونگ-مین</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305406</id>
    <revision>
      <id>1693728</id>
      <parentid>1692248</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:16:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29456" sha1="35b6w1264h8tozqg7zml2bm0b367pyd" xml:space="preserve">{{Short description|ئەکتەری کۆریای باشوور (لەدایکبووی ١٩٧٠)}}{{Infobox person|name=ھوانگ جونگ-مین|image=Hwang Jung-min in July 2026 (cropped).jpg|caption=ھوانگ لە تەممووزی ٢٠٢٦|birth_date={{Birth date and age|1970|9|1}}|birth_place=ماسان، پارێزگای گێۆنگسانگی باشوور، کۆریای باشوور|education=پەیمانگای سێئول بۆ ھونەرەکان – شانۆ|years_active=١٩٩٤–ئێستا|agent=کۆمپانیای SEM|spouse={{Marriage|کیم می-ھی|2004}}|children=2|height_cm=182|website=}}
'''ھوانگ جونگ-مین''' ({{Korean|hangul=황정민}}؛ لەدایکبووی ١ی ئەیلوولی ١٩٧٠) ئەکتەرێکی [[کۆریای باشوور|کۆریای باشوورە]]. وەک یەکێک لە پڕداھاتترین ئەکتەرەکانی کۆریای باشوور، ھوانگ دووەم ئەکتەرە کە پەیوەندی بە «یانەی ١٠٠ ملیۆن بینەر» لە چۆنگمورۆ کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&amp;blbdComCd=601006&amp;seq=4417&amp;mode=VIEW |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230405165039/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?pageIndex=1&amp;blbdComCd=601006&amp;seq=4417&amp;mode=VIEW&amp;returnUrl=&amp;searchKeyword= |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٧|وێبگە=کورەیان فیلم بیز زۆن |سەردێڕ=ھوانگ جونگ-مین پەیوەندی بە یانەی ١٠٠ ملیۆن بینەرەوە دەکات |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; کاروانە ھونەرییەکەی لە شانۆی موزیک دەستپێکرد و یەکەمجار وەک ئەکتەری سەرەکی لە درامای ڕۆمانسی تۆ خۆرەتاوی منی (٢٠٠٥) بەشداری کرد.

ڕۆڵی سەرەکی لە زۆر فیلمی سەرکەوتووی بۆکس ئۆفیس گێڕاوە وەک ناڕەوا (٢٠١٠)، شاژنی سەما (٢٠١٢)، جیهانی نوێ (٢٠١٣)، سروودێک بۆ باوکم (٢٠١٤)، ڤیتێران (٢٠١٥)، ھیمالایا (٢٠١٥)، داواکاری گشتیی توندوتیژ (٢٠١٦)، شیوەنەکە (٢٠١٦)، سیخوڕێک بەرەو باکوور ڕۆیشت (٢٠١٨)، لە خراپەکاری ڕزگارمان بکە (٢٠٢٠)، و ١٢.١٢: ڕۆژەکە (٢٠٢٣).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.chosun.com/english/kpop-culture-en/2016/01/16/P5MSBA3BQ2MP5DGULISFG6BAKU/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230407033652/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2016/01/16/2016011600511.html?related_all |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٧|ئیش=چۆسون ئیلبۆ |سەردێڕ=ئەکتەری سەرکەوتوو ھوانگ جونگ-مین بەردەوامی بە سەرکەوتنەکانی لە بۆکس ئۆفیس دەدات |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی ئایاری ٢٠١٦|ناونیشان=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2016/05/30/2016053001533.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230406094444/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2016/05/30/2016053001533.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٧|ئیش=چۆسون ئیلبۆ |سەردێڕ=ھوانگ جونگ-مین لە سەرکەوتنەکانی لە بۆکس ئۆفیس بەردەوامە |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ڕۆڵەکەی لە کۆتا فیلمدا خەڵاتی باشتری ئەکتەری لە ٦٠ەمین [[خەڵاتی ھونەری بێکسانگ|خەڵاتی ھونەری باێکسانگ]] بۆ دەستەبەر کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Jang Ye-sol |ڕێکەوت=٧ی ئایاری ٢٠٢٤|trans-title=Hwang Jung-min’s first win at the 'Baeksang Arts Awards', &quot;'Spring in Seoul' requires courage, ♥ I love my wife&quot; sheds tears |ناونیشان=https://m.entertain.naver.com/article/609/0000850881?cluid=enter_202405080000_00000037 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢٤|زمان=ko |via=ناڤەر |سەردێڕ=یەکەم سەرکەوتنی ھوانگ جونگ-مین لە خەڵاتەکانی ھونەری باێکسانگ؛ «بەھاری سێئول ئازایەتی دەوێت، ھاوسەرەکەم خۆشم دەوێیت» بە فرمێسکەوە |بڵاوکەرەوە=نیوزن}}&lt;/ref&gt;

== کاروانی هوونەری ==

=== ١٩٩٥–٢٠٠٤: سەرەتاکان و پەڕینەوە بۆ فیلم ===
ھوانگ جونگ-مین کاروانی ھونەریی لە شانۆی موزیکاڵ دەستپێکرد، و یەکەم دەرکەوتنی وەک ئەکتەر لە ھێڵی ١ لە ساڵی ١٩٩٥ بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Jung |یەکەم=Jae-wal |ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠١|ناونیشان=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=1897704 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140202230911/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=1897704 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی شوباتی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٣|ئیش=کۆریای جوونگئانگ دەیلی |سەردێڕ=بیبینن، ببیستن ٦ سۆلۆ دەڵێتەوە |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Choi |یەکەم=Min-woo |ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠٠٦|ناونیشان=https://www.koreajoongangdaily.com/lifestyle/line-1-still-running-smooth-at-3000-shows/11546519 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211022044911/https://koreajoongangdaily.joins.com/2006/04/02/features/Line-1-still-running-smooth-at-3000-shows/2705411.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠١٣|وێبگە=کۆریای جوونگئانگ دەیلی |سەردێڕ='ھێڵی ١' ھێشتا بە سەرکەوتوویی لە ٣,٠٠٠ نمایش بەردەوامە |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Park, Min-young (14 March 2011). [https://www.koreaherald.com/article/10337041 &quot;ئایکۆنی شانۆی کۆری یادی ٢٠ ساڵەی دەگێڕێت&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315074711/http://nwww.koreaherald.com/view.php?ud=20110314000801|date=2016-03-15}}. ''کۆریای ھێراڵد''. Retrieved 2013-03-24.&lt;/ref&gt; دواتر لە چەندین شانۆگەری و موزیکاڵی جیاواز لە داھانگنو بەشداری کرد، وەک عیسا مەسیح سوپەرستار و پشیلەکان.

سەرەڕای سەرکەوتنی لەسەر شانۆ، ھوانگ زەحمەتی زۆری بینی لە پەڕینەوە بۆ فیلم. ڕووبەڕووی خەباتێکی درێژخایەن بووەوە تا بەناوبانگ بێت، چونکە خەڵک دەیانگوت «دەموچاوی بۆ فیلم گونجاو نییە». ھەتا بیری لەوەش کردبووەوە دەست لە خەونەکەی ھەڵبگرێت، بەڵام سوور بوو لەسەر بڕیارەکەی بۆ بڕینی ڕێگای ئەکتەری. ھوانگ گوتی: «دوای ئەوەی ئارەزووم بۆ شانۆ و ھەستی بوون بەو کەسایەتییەی سەر شانۆ لا دروست بوو، ئیتر ھیچ کات بڕیارم لەسەر ھیچی تر نەداوە. ئەوەی کە ھیچ کات دوودڵ نەبووم -- ئەوە یەکێکە لەو شتانەی دەتوانم بە دڵنیاییەوە بیڵێم.»&lt;ref&gt;Choi, Ji-eun (31 December 2009). {{Deprecated archive|url=https://archive.today/20130702231631/http://us.tenasia.co.kr/archives/1375|title=&quot;سەرنج: ١٦ ئەستێرەکەی 🖤٢٠٠٩ - بەشی ١&quot;}}. ''تێنئاسیا''. Retrieved 2013-03-24.&lt;/ref&gt;

== ژیانی تایبەتی ==
ھوانگ لە ٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٤ لەگەڵ خانمەکتەری شانۆی موزیکاڵ کیم می-ھی هاوسەرگیری کرد.&lt;ref&gt;[http://star.mt.co.kr/stview.php?no=2004090618252094387&amp;type=3 &quot;ئەکتەری فیلم ھوانگ جونگ-مین دوای ١٥ ساڵ هاوڕێیەتی لەگەڵ کیم می-ھی ژیانی هاوسەرگیری پێکهێنا&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220129205526/https://star.mt.co.kr/stview.php?no=2004090618252094387&amp;type=3|date=2022-01-29}} (بە کۆری). ''ستار نیوز''. 6 September 2004. Retrieved 2013-03-24.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://bbs.movie.daum.net/gaia/do/movie/menu/star/read?bbsId=P002&amp;articleId=52268 &quot;جوانی هاوسەرەکەی ھوانگ جونگ-مین، ئەکتەری موزیکاڵ کیم می-ھی، زۆر ناوازەیە!&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120320000355/http://bbs.movie.daum.net/gaia/do/movie/menu/star/read?bbsId=P002&amp;articleId=52268|date=2012-03-20}} (بە کۆری). ''[[داوم|داوم کۆمۆنیکەیشن]]''. 24 January 2008. Retrieved 2013-03-24.&lt;/ref&gt; کوڕێکیان هەیە بە ناوی ھوانگ سە-هیون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ناونیشان=https://www.hankyung.com/life/article/2010111784561 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230722112236/https://www.hankyung.com/life/article/2010111784561 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=[[دەیلی ئابووری کۆریا]] |زمان=ko |سەردێڕ=&quot;زیاتر لە مانگێک کارمان لەسەر داڕشتنەوەی گاڵتە بیانییەکان بۆ شێوازی کۆری کرد&quot; |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

برا بچووکەکەی  دەرهێنەری مۆسیقا/ئاوازدانەر ھوانگ سانگ-جونە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=OSEN |ڕێکەوت=٣ی شوباتی ٢٠١٢|ناونیشان=http://mosen.mt.co.kr/article/G1109348585 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230722112234/http://mosen.mt.co.kr/article/G1109348585 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=mosen.mt.co.kr |زمان=ko |سەردێڕ=دەرهێنەری مۆسیقای 'شاژنی سەما' ھوانگ سانگ-جون، دەرکەوت کە «برای ڕاستەقینەی ھوانگ جونگ-مینە» |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

بە تێکڕا، ھوانگ ساڵانە لە سێ بۆ چوار فیلمدا بەشداری دەکات. لە وەڵامی ئەو ڕەخنەگرانەی کە دەڵێن زۆر فیلم پێشکەش دەکات، ھوانگ گوتی: «باوەڕم وابووە کە بەرپرسیارێتی ئەکتەران ئەوەیە کاتێک سیناریۆیەکی گونجاویان بۆ دێت پێش، باشترین هەوڵی خۆیان لە نواندندا بدەن.&lt;ref name=&quot;love&quot; /&gt; من تەنها کاتێک هەناسە دەدەم و دەژیم کە نواندن دەکەم.»&lt;ref name=&quot;truthful&quot; /&gt;

چێژ لە لێدانی ئامێرە مۆسیقییەکان وەردەگرێت وەک خولیایەک. فێری لێدانی [[تەپڵ]] بوو بۆ ڕۆڵەکەی لە فیلمی ''براکانی واویکیکی''. بۆ فیلمی ''دوورگەی کەشتی جەنگی''، خۆی دیمەنی لێدانی [[کلارینێت|کلارینەتی]] ئەنجامدا بە بەکارهێنانی ئەو لێهاتووییانەی لە ڕێگەی خولیا کۆنەکەیەوە پەرەی پێداوە. هەروها کلارینەتی بۆ ئۆستی درامای ''هەش'' لێداوە و خولیای وەرگرتنی خولی [[چێلۆ|چەلۆشی]] هەبووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ئەکتەر ○○○ «لێدانی ئامێر مۆسیقا خولیای منە... لە درام و کلارینەتەوە تا چەلۆ»|ناونیشان=https://www.obsnews.co.kr/news/articleView.html?idxno=1049538|ئیش=OBS کیۆنگین تیڤی|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠٢٦|زمان=ko}}&lt;/ref&gt;

== فلیمۆگرافی ==

=== فیلم ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot;
! scope=&quot;col&quot; |ساڵ
! scope=&quot;col&quot; |ناونیشان
! scope=&quot;col&quot; |ڕۆڵ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; |تێبینییەکان
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; |{{Abbr|سەرچاوە|سەرچاوە(کان)}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |1990
|کوری جەنەڕاڵ
|خزمەتگوزاری مێز
|ڕۆڵی کورت
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;text-align:center&quot; |&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://n.news.naver.com/mnews/article/021/0000064297 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=n.news.naver.com |زمان=ko |سەردێڕ=&quot;کشاندنەوەی سەرنج لە کەسایەتی قورسەوە بۆ گۆڕانکارییەکی فێنک&quot;}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |1999
|شیری
|بریکاری تیم لێکۆڵینەوەی تایبەت
|ڕۆڵی کورت
|-
! scope=&quot;row&quot; |2001
|براکانی واویکیکی
|کانگ-سو
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; |2002
|تیمی بەیسبۆڵی وای ئێم سی ئەی
|ریۆ کۋانگ-تای
|
|-
|فیلمی ڕێگا
|دائێ-شیک
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |2003
|ژنی پارێزەرێکی باش
|جو یۆنگ-جاک
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |2004
|گورگەکە دەگەڕێتەوە
|گۆ جۆنگ-سیک
|
|-
! rowspan=&quot;5&quot; scope=&quot;row&quot; |2005
|ئەم کچە سەرنجڕاکێشە
|نووسەر
|
|
|-
|ژیانێکی تاڵ و شیرین
|باێک دائێ-شیک
|دەرکەوتن
|
|-
|سەربازەکانی بەھەشت
|پارک جۆنگ-وۆ
|
|
|-
|تۆ خۆرەتاوی منی
|سۆک-جۆنگ
|
|
|-
|هەمووی بۆ خۆشەویستی
|نا دۆ-چۆل
|
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; |2006
|پەیوەندی خوێناوی
|دۆ جین-クۋانگ
|
|
|-
|بەزاندنی بەربەست
|ئاڕ جەی (دەنگ)
|دۆبلاژی کۆری
|
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; |2007
|خانووی ڕەش
|جەۆن جۆن-ئۆه
|
|-
|دڵخۆشی
|یۆنگ-سو
|
|-
|دایکی یازدەیەم
|باێک-جۆنگ
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |2008
|پیاوێک کە پیاوی پۆڵا بوو
|لی هیۆک-سوک
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; |2009
|لێکۆڵەری تایبەت
|ھۆنگ جین-هۆ
|
|-
|پێنج ھەستی خۆشەویستی
|مین جای-ین
|بەش: «لە کۆتاییەکەمدا سەرەتای منە»
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; |2010
|شمشێرەکانی خوێن
|ھوانگ جۆنگ-ھاک
|
|-
|ناڕەوا
|چۆی چۆل-گی
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; |2011
|پاڵەوانەکانی مەیدانی جەنگ
|کیم بەۆب-مین
|دەرکەوتن
|
|-
|مۆبی دیک
|لی بانگ-وۆ
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |2012
|شاژنی سەما
|خۆی
|
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; |2013
|جیهانی نوێ
|جەنگ چۆنگ
|
|-
|لە کۆتاییەکەمدا سەرەتای منە
|مین جای-ین
|
|-
|مستەکۆڵکەکانی ئەستوورە
|ئیم دۆک-کیو
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; |2014
|پیاوێک لە خۆشەویستیدا
|ھان تەی-ایل
|
|-
|سروودێک بۆ باوکم
|یۆن دۆک-سۆو
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; |2015
|ڤیتێران
|سۆ دۆ-چۆل
|
|
|-
|ھیمالایا
|ئۆم هۆنگ-گیل
|
|
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; |2016
|داواکاری گشتیی توندوتیژ
|بیۆن جای-ووک
|
|-
|شیوەنەکە
|ئێل-گۋانگ
|
|-
|ئاشۆرا: شارەکە شێتە
|پارک سونگ-بای
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |2017
|دوورگەی کەشتی جەنگی
|لی کانگ-ۆک
|
| style=&quot;text-align:center&quot; |&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=گۆ |یەکەم=ئەون-جی |ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٦|script-title=ko:황정민·소지섭·송중기 주연 '군함도' 크랭크인 |trans-title='دوورگەی کەشتی جەنگی' بە بەشداری ھوانگ جونگ-مین، سۆ جی-سۆب و سۆنگ جۆنگ-کی دەست بە وێنەگرتن دەکات |ناونیشان=https://www.yna.co.kr/view/AKR20160623073000005|سەردێڕ=황정민·소지섭·송중기 주연 '군함도' 크랭크인 {{!}} 연합뉴스 |وێبگە=یونھاپ نیووز |زمان=ko}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |2018
|سیخوڕێک بەرەو باکوور ڕۆیشت
|پارک سۆک-یۆنگ
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |2019
|پارە
|داواکار
|دەنگ
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |2020
|لە خراپەکاری ڕزگارمان بکە
|کیم این-نام
|
| style=&quot;text-align:center&quot; |&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشان=http://koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?blbdComCd=601006&amp;seq=5238&amp;mode=VIEW |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201112033414/http://koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?blbdComCd=601006&amp;seq=5238&amp;mode=VIEW |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٠|ئیش=کۆریان فیلم بیز زۆن |سەردێڕ=ھوانگ جونگ-مین و لی جۆنگ-جای بۆ ڕزگاربوون لە خراپە |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |2021
|بارمتە: کەسایەتی بەناوبانگی ونبوو
|خۆی
|
| style=&quot;text-align:center&quot; |&lt;ref name=&quot;hostage&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://entertain.naver.com/movie/now/read?oid=076&amp;aid=0003740649|نووسەر=جۆ جی-یۆنگ|سەردێڕ=[فەرمی] فیلمی «بارمتە» بە بەشداری ھوانگ جونگ-مین بڕیارە لە هاویندا نمایش بکرێت.. پێشبینی ململانێی دوو قۆڵی لەگەڵ «مۆگادیشو» دەکرێت|trans-title=[Official] 'Hostage' starring Hwang Jung-min is also confirmed for summer release.. 2nd match with 'Mogadishu'|بڵاوکەرەوە=[[ناڤەر]]|ئیش=[[سپۆرتس چۆسۆن]]|ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١|زمان=ko|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230212180901/https://entertain.naver.com/movie/now/read?oid=076&amp;aid=0003740649|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |2022
|ڕاوچی
|لیۆتنانت لی
|دەرکەوتن
| style=&quot;text-align:center&quot; |&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=کیم سۆن-ووک |ڕێکەوت=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٢|trans-title=Hwang Jung-min and Ju Ji-hoon... A special appearance in 'The Hunt' is like a film festival |ناونیشان=https://entertain.naver.com/now/read?oid=437&amp;aid=0000307484 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220730052751/https://entertain.naver.com/now/read?oid=437&amp;aid=0000307484 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٢|زمان=ko |via=[[ناڤەر]] |سەردێڕ=تاکوو ھوانگ جونگ-مین و جو جی-هوون… دەرکەوتنی تایبەت لە «ڕاوچی» دا وەک فێستیڤاڵی فیلم وایە |بڵاوکەرەوە=[[جی تی بی سی]] |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; |2023
|دانوستانکار
|جۆنگ جای-هۆ
|
| style=&quot;text-align:center&quot; |&lt;ref name=&quot;point&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=کیم جی-های |ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|trans-title=The Worst Kidnapping Case&quot;... Hwang Jung-min x Hyun Bin's 'Negotiation' will be released on January 18 next year |ناونیشان=https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&amp;aid=0000290183 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201112042407/https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&amp;aid=0000290183 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|زمان=ko |via=[[ناڤەر]] |سەردێڕ=خراپترین ڕووداوی ڕفاندن»… «دانوستان» بە بەشداری ھوانگ جونگ-مین x هیون بین، ١٨ی کانونی دووەمی ساڵی داهاتوو نمایش دەکرێت |بڵاوکەرەوە=SBS Entertainment News |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
|-
|کوشتنی بۆکسوون
|شینیچیرو ئۆدا / کیم کۋانگ-لی
|دەرکەوتن
| style=&quot;text-align:center&quot; |&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=کیم جی-های |ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|trans-title=Hwang Jung-min confirmed for special appearance in 'Gil Bok-soon'... Reunion with Jeon Do-yeon after 16 years |ناونیشان=https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&amp;aid=0000278212 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211220021452/https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&amp;aid=0000278212 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=ko |via=[[ناڤەر]] |سەردێڕ=ھوانگ جونگ-مین، بەشداریی تایبەتی لە «گیل بۆکسوون» دا پشتڕاستکرایەوە… یەکگرتنەوە لەگەڵ جێۆن دۆ-یۆن دوای ١٦ ساڵ |بڵاوکەرەوە=[[سیستەمی پەخشی سێئول]] |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
|-
|١٢.١٢: ڕۆژەکە
|چون دۆ-گۋانگ
|
| style=&quot;text-align:center&quot; |&lt;ref name=&quot;theday&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=موون جی-یۆن |ڕێکەوت=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢|trans-title=[Official] Hwang Jung-min, Jung Woo-sung, Lee Seong-min, Park Hae-joon, Kim Seong-gyun confirmed... 'Seoul Spring' crank-in on the 17th |ناونیشان=https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&amp;aid=0003833674 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201112020835/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&amp;aid=0003833674 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢|زمان=ko |via=[[ناڤەر]] |سەردێڕ=[فەرمی] ھوانگ جونگ-مین، جۆنگ وۆ-سۆنگ، لی سۆنگ-مین، پارک های-جۆن، کیم سۆنگ-گیون پشتڕاستکرانەوە.. «بەھاری سێئول» لە ١٧ی مانگدا دەست بە وێنەگرتن دەکات |بڵاوکەرەوە=[[سپۆرتس چۆسۆن]] |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; |2024
|ئەرک: خاچ
|پارک کانگ-مۆ
|
| style=&quot;text-align:center&quot; |&lt;ref name=&quot;cross&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=جۆ جی-یۆنگ |ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|trans-title=[Official] 'Cross', which provokes national anger and features Hwang Jung-min and smuggling queen Yeom Jeong-ah, is confirmed to be released in February 2024 |ناونیشان=https://entertain.naver.com/read?oid=076&amp;aid=0004090611 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=[[سپۆرتس چۆسۆن]] |زمان=ko |سەردێڕ=[فەرمی] فیلمی «خاچ» کە تووڕەیی نیشتمانی لێدەكەوێتەوە و تێیدا ھوانگ جونگ-مین و ملوانکەی قاچاغچی یۆم جۆنگ-ئا دەبینرێن، بڕیارە لە شوباتی ٢٠٢٤ لە جەژنی سۆلدا نمایش بکرێت}}&lt;/ref&gt;
|-
|من، جێبەجێکاری سزادان
|سۆ دۆ-چۆل
|
| style=&quot;text-align:center&quot; |&lt;ref name=&quot;executioner&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=جۆ یۆن-گیۆنگ |ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠٢٢|trans-title=[Exclusive] Jung Hae-in joins 'Veteran 2' as a new character... Hwang Jung-min and Two Top |ناونیشان=https://entertain.naver.com/now/read?oid=437&amp;aid=0000304408 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220705191036/https://entertain.naver.com/now/read?oid=437&amp;aid=0000304408 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٢٢|زمان=ko |via=[[ناڤەر]] |سەردێڕ=[تایبەت] جۆنگ های-این بە فەرمی پەیوەندی بە کەسایەتییە نوێیەکەی «ڤیتێران ٢»وە دەکات… ھوانگ جونگ-مین و دوو لوتکە |بڵاوکەرەوە=[[جی تی بی سی]] |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |2026
|[[ھیوا (فیلم ٢٠٢٦)|هیوا]]
|کۆ بۆم-سۆک
|
| style=&quot;text-align:center&quot; |&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=جۆ |یەکەم=جی-یۆنگ |ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٣|trans-title=[Official] Hwang Jung-min X Jo In-seong X Jeong Ho-yeon X Alicia Vikander X Michael Fassbender, Hong-Jin Na casts new film 'HOPE' |ناونیشان=https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&amp;aid=0003988484 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230330010409/https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&amp;aid=0003988484 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٣|زمان=ko |via=[[ناڤەر]] |سەردێڕ=[فەرمی] لە ھوانگ جونگ-مین x جۆ این-سۆنگ x جۆنگ هۆ-یۆن x ئەلیسیا ڤیکاندەر x مایکل فاسبێندەر، نای هۆنگ-جین بۆ فیلمە نوێیەکەی «هیوادا» کاست دەستنیشان دەکات |بڵاوکەرەوە=[[سپۆرتس چۆسۆن]] |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
|}

=== تەلەفیزیۆن ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot;
! scope=&quot;col&quot; |ساڵ
! scope=&quot;col&quot; |ناونیشان
! scope=&quot;col&quot; |ڕۆڵ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; |تێبینییەکان
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; |{{abbr|سەرچاوە|سەرچاوە(کان)}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |2009
|هاوسەرگیرییە ڕێککەوتووەکە
|گۆ دۆنگ-باک
|
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |2012
|نیمچە دوورگەی کۆریا
|سۆ میۆنگ-جۆن
|
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |2020
|هەش
|هان جۆن هیۆک
|
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |2022
|پیرۆزە مادەشیۆرەکان
|جێۆن یۆ-هوان
|
| style=&quot;text-align:center&quot; |&lt;ref name=&quot;narco&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=کیم نا-یۆن |ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢٢|trans-title=Ha Jung-woo X Hwang Jung-min → Jang Chen 'Suriname', confirmed to be released on Netflix on September 9 [Official] |ناونیشان=https://m.entertain.naver.com/now/article/108/0003077372 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220808034439/https://entertain.naver.com/now/read?oid=108&amp;aid=0003077372 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠٢٢|ئیش=ئێم تی ستار نیوز |زمان=ko |via=[[ناڤەر]] |سەردێڕ=ها جۆنگ-وۆ x ھوانگ جونگ-مین ← جانگ چێن «سوری نام»، بڕیارە لە ٩ی ئەیلوول لە نێتفڵیکس بڵاوبکرێتەوە [فەرمی] |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |2025
|نۆ مەتڵ
|ئۆ چۆل-جین
|دەرکەوتنی ڕوویدا
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
|}

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;
== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{Commons category|Hwang Jung-min}}

* [http://www.semcompany.co.kr/front/management/#hjm ھوانگ جونگ-مین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190927235653/http://www.semcompany.co.kr/front/management/#hjm |date=2019-09-27 }} لە کۆمپانیای ئێس ئێم
* {{kmdb person|00007364|ھوانگ جونگ-مین
}}
* {{IMDb name|1058565|ھوانگ جونگ-مین
}}
* {{HanCinema person}}

{{DEFAULTSORT:Hwang, Jung-min}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|تەلەڤیزیۆن|فیلم|کۆریای باشوور|شانۆ}}
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی فیلم لە کۆریای باشوور]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕە میوزیکییەکانی شانۆ لە کۆریای باشوور]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە تەلەڤیزیۆن]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:باشترین ئەکتەر لە وەرگرتنی خەڵاتی ھونەری پایکسانگ (فیلم)]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی باشترین ئەکتەری گراند بێڵ]]
[[پۆل:باشترین ئەکتەرە نوێیەکان لە بردنەوە خەڵاتی فیلمی بلو دراگۆن]]
[[پۆل:دەرچووانی پەیمانگای ھونەرەکانی سێئول]]</text>
      <sha1>35b6w1264h8tozqg7zml2bm0b367pyd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سارینا فەرھادی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305419</id>
    <revision>
      <id>1693797</id>
      <parentid>1692044</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T13:56:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1693797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6405" sha1="n3nzukyc6z505wftfa4t1wgp1n0kstr" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name                = سارینا فەرھادی
| image               = Sarina Farhadi.jpg
| image_size          = 
| caption             = سارینا فەرھادی لە ساڵی ٢٠١٧
| native_name         = سارینا فرهادی
| native_name_lang    = Fa
| birth_date          = {{Birth date and age|1998|04|27|df=yes}}
| birth_place         = [[ئیسفەهان]]، [[ئێران]]
| occupation          = ئەکتەر
| spouse              = 
| children            = 
| website             = 
| years_active        = ٢٠٠٢–ئێستا
| death_date          = 
| death_place         = 
|father=[[ئەسغەر فەرهادی]]}}
'''سارینا فەرھادی''' (بە فارسی: سارینا فرهادی؛ لەدایکبووی ٢٧ی نیسانی ١٩٩٨ لە [[ئیسفەهان|ئەسفەھان]]) خانمەئەکتەرێکی [[ئێران|ئێرانییە]]. لە فیلمەکانی دایک و باوکی، [[ئەسغەر فەرھادی|ئەسغەر فەرهادی]] و پەریسا بەختاوەر، ڕۆڵی گێڕاوە و ناسراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|سەردێڕ='Starbuck,' 'A Separation' among Palm Springs Film Fest winners |ناونیشان=https://www.latimes.com/archives/blogs/24-frames/story/2012-01-15/starbuck-a-separation-among-palm-springs-film-fest-winners |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Los Angeles Times |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Brooks |یەکەم=Brian |ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠١١|سەردێڕ=Iran’s “Separation” Wins Berlinale’s Golden Bear |ناونیشان=https://www.indiewire.com/news/general-news/irans-separation-wins-berlinales-golden-bear-243580/ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=IndieWire |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.isna.ir/news/8912-00505/%D9%81%D8%B1%D9%87%D8%A7%D8%AF%D9%8A-%D9%BE%D8%B3-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D8%B1%D9%8A%D8%A7%D9%81%D8%AA-%D8%AE%D8%B1%D8%B3-%D8%B7%D9%84%D8%A7%D9%8A%D9%8A-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%8A-%D8%A8%D8%B1%D9%84%D9%8A%D9%86-%D9%81%D8%B1%D8%B5%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A8%D9%8A-%D8%A7%D8%B3%D8%AA |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www.isna.ir}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠١١|سەردێڕ=فرهادی و بازیگران فیلمش به ایران برگشتند |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/1258250/%D9%81%D8%B1%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%88-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85%D8%B4-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA%D9%86%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |بڵاوکەرەوە=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;

== ژیان ==
سارینا کچی [[ئەسغەر فەرھادی|ئەسغەر فەرهادی]] و پەریسا بەختاوەرە. لە فیلمی ''[[جیابوونەوەی نادر لە سیمین]]'' لە ڕۆڵی ترمە دەرکەوت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=سارینا فرهادی |ناونیشان=https://www.imna.ir/tag/%D8%B3%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%86%D8%A7+%D9%81%D8%B1%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=ایمنا |بڵاوکەرەوە=ایمنا خبرگزاری شهری ایران {{!}} IMNA News Agency |زمان=fa}}&lt;/ref&gt; هەتا ئێستا بێجگە لە دایک و باوکی لەگەڵ دەهێنەری تری کار نەکردووە.

== خەڵاتەکان ==

* بردنەوەی ورچی زیوین بۆ باشترین خانمەئەکتەر بە هاوبەشی لەگەڵ [[لەیلا حاتەمی]] و [[سارە بەیات]] لە [[فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی بەرلین|فێستیڤاڵی بەرلین]] ٢٠١١ بۆ [[جیابوونەوەی نادر لە سیمین]].
* بردنەوەی خەڵاتی باشترین خانمەئەکتەری [[فیدراسیۆنی نێونەتەوەییی ڕەخنەگرانی فیلم]] بە هاوبەشی لەگەڵ [[لەیلا حاتەمی]] و [[سارە بەیات]] لە فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی پام سپرینگس بۆ ''[[جیابوونەوەی نادر لە سیمین]]''.
* کاندیدای باشترین خانمەئەکتەری ڕۆڵی پاڵپشت لە بیست و نۆیەمین [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] بۆ فیلمی  ''[[جیابوونەوەی نادر لە سیمین]]''.

== فیلمۆگرافی ==
=== سینەمایی ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!ساڵ!! ناوی فیلم !! ڕۆڵ !! دەهێنەر
|-
|٢٠٢١ || [[پاڵەوان (فیلم)|پاڵەوان]]|| نازەنین || [[ئەسغەر فەرھادی|ئەسغەر فەرهادی]]
|-
|٢٠١١ || ''[[جیابوونەوەی نادر لە سیمین]]''|| ترمە || [[ئەسغەر فەرھادی|ئەسغەر فەرهادی]]
|-
|٢٠٠٨ || زەنگی بازنەیی || کچی خێزانی رەزاقی || پەریسا بەختاوەر
|-
|}

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

== بەستەری دەرەکی ==

* [http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138911260201/ لە سورە سینما]
* [https://web.archive.org/web/20230921212106/https://www.salamcinama.ir/profile/N83M/%D8%B3%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%86%D8%A7-%D9%81%D8%B1%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C لە سەلام سینما]
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|ژن|فیلم}}
{{پۆلی کۆمنز|Sarina Farhadi}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٧]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنیی ئێرانی]]
[[پۆل:باشترین خانمەکتەران لە وەرگری خەڵاتی ورچی زیو]]
[[پۆل:خەڵکی ئەسفەھان]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران]]</text>
      <sha1>n3nzukyc6z505wftfa4t1wgp1n0kstr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>حەسەن مستەفا حوسێن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305427</id>
    <revision>
      <id>1693749</id>
      <parentid>1691945</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:22:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13394" sha1="5m1cjsl06p3rqprlctqjzisfc1gprof" xml:space="preserve">{{سخ-و٧}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}
{{زانیاریدانی کەسایەتی
| name        = حەسەن مستەفا حوسێن
| image       = Hassan-hussein.webp
| caption     = حەسەن مستەفا حوسێن
| birth_date  = {{ڕۆژی لەدایکبوون و تەمەن|1988|12|2}}
| education   = [[دکتۆرا]] لە یاسای گشتی (یاسای دەستووری)
| alma_mater  = [[زانکۆی سۆران]]
| occupation  = یاساناس و مامۆستای زانکۆ
| employer    = [[زانکۆی سۆران]]&lt;br /&gt;زانکۆی نێودەوڵەتیی بەریتانی، ھەولێر
| website     = {{ناونیشان|https://www.hassanhussein.info/}}
}}
'''حەسەن مستەفا حوسێن''' (بە ئینگلیزی: Hassan Mustafa Hussein؛ لەدایکبووی ٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٨) یاساناس و مامۆستای زانکۆیە لە [[ھەرێمی کوردستان]]. لە [[زانکۆی سۆران]] یاسای دەستووریی بەراوردکاری و لە زانکۆی نێودەوڵەتیی بەریتانی لە [[ھەولێر]] یاسای [[یەکێتیی ئەورووپا]] دەڵێتەوە.&lt;ref name=&quot;soran&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;biu&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;iclrs&quot; /&gt; توێژینەوەکانی لەسەر دەستوورگەرایی، یاسای دەستووریی بەراوردکاری و فەلسەفەی سیاسیی [[دەستوور]]ن، بە تایبەتی دەربارەی حوکمڕانیی دەستووری لە [[عێراق]] و ھەرێمی کوردستان.&lt;ref name=&quot;soran&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;iconnect&quot; /&gt;

== خوێندن ==
حەسەن مستەفا لە زانکۆی سۆران خوێندوویەتی. لەوێ بڕوانامەی [[بەکالۆریۆس]]ی لە یاسا وەرگرتووە و لە ساڵی ٢٠١٧ بڕوانامەی [[ماستەر]]ی لە یاسای گشتی بەدەستھێناوە.&lt;ref name=&quot;soran&quot; /&gt; لە ساڵی ٢٠٢٥ بڕوانامەی [[دکتۆرا]]ی لە یاسای گشتی (یاسای دەستووری) لە ھەمان زانکۆ وەرگرت.&lt;ref name=&quot;soran&quot; /&gt; نامەی دکتۆراکەی، کە ڕۆژی ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ گفتوگۆی لەسەر کرا، دەربارەی بنەما فەلسەفییەکان و گەرەنتییە پراکتیکییەکانی حوکمڕانیی دەستووری بوو، بە لێکۆڵینەوەیەکی بەراوردکاری لە نێوان [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[فەڕەنسا]] و عێراق.&lt;ref name=&quot;dissertation&quot; /&gt; بەپێی پرۆفایلەکەی لە زانکۆی سۆران، بەشێک لە خوێندنی دکتۆراکەی لە بواری یاسا و سیاسەت لە پەیمانگای زانستە سیاسییەکانی گرینۆبڵ (Sciences Po Grenoble) لە فەڕەنسا تەواو کردووە.&lt;ref name=&quot;soran&quot; /&gt;

== کار ==
لە نێوان ساڵانی ٢٠١١ و ٢٠١٣ وەک [[پارێزەر]] لە سەندیکای پارێزەرانی کوردستان کاری کردووە، و لە ٢٠١٣ تا ٢٠١٧ یاریدەدەری یاسایی بووە لە زانکۆی سۆران.&lt;ref name=&quot;career&quot; /&gt; لە ساڵی ٢٠١٧ بوو بە بەڕێوەبەری کاروباری یاسایی لە سەرۆکایەتیی زانکۆی سۆران.&lt;ref name=&quot;soran&quot; /&gt; ئێستا مامۆستایە لە بەشی یاسا لە فاکەڵتیی یاسا و زانستە سیاسییەکان و بەڕێوەبردن لە زانکۆی سۆران،&lt;ref name=&quot;soran&quot; /&gt; ھەروەھا مامۆستایە لە بەشی زانستە مرۆیی و کۆمەڵایەتییەکان لە زانکۆی نێودەوڵەتیی بەریتانی لە ھەولێر.&lt;ref name=&quot;biu&quot; /&gt;

ناوی وەک یاریدەدەری سەرنووسەر (Associate Editor) لە گۆڤاری ''Constitutional Studies'' تۆمار کراوە، کە پڕۆژەی دەستوورە بەراوردکارییەکان (Comparative Constitutions Project) و کۆمەڵەی نێودەوڵەتیی یاسای دەستووری بڵاوی دەکەنەوە.&lt;ref name=&quot;cs&quot; /&gt; ھەروەھا ڕاوێژکاری زانستیی دەستوورییە لە سەنتەری نێودەوڵەتیی دەستوور (International Constitution Center)، کە پڕۆژەی سەنتەرێکی پەروەردەیی و مۆزەخانەیە لە شاری لۆگانۆی [[سویسڕا]].&lt;ref name=&quot;icc&quot; /&gt; ئەندامی دەستەی بەڕێوەبەرایەتیی سەنتەری کوردستان بۆ یاسای نێودەوڵەتییە.&lt;ref name=&quot;kcil&quot; /&gt;

== توێژینەوە ==
کارەکانی حەسەن مستەفا پەیوەندیی نێوان دەستوورگەرایی مۆدێرن و شێوە نەریتییەکانی دەسەڵات لە ھەرێمی کوردستان تاوتوێ دەکەن. لە وتارێکدا کە لە ساڵی ٢٠٢٥ لە I-CONnect، بلۆگی گۆڤاری ''International Journal of Constitutional Law''، بڵاوی کردەوە، بانگەوازی بۆ پەسەندکردنی دەستوورێک بۆ ھەرێمی کوردستان کرد و ڕایگەیاند کە ھەرێمەکە سێ دەیە بەبێ «گرێبەستی کۆمەڵایەتی» ماوەتەوە.&lt;ref name=&quot;iconnect&quot; /&gt; وتارەکەی ساڵی ٢٠٢٦ی لە گۆڤاری ''توێژەر''ی زانکۆی سۆران ڕۆڵی دەستوور لە بەدامەزراوەییکردنی دەسەڵات لە ھەرێمی کوردستان تاوتوێ دەکات.&lt;ref name=&quot;twejer&quot; /&gt; ھەروەھا بەشی تایبەت بە عێراقی لە کتێبی ''The 2023 International Review of Constitutional Reform'' نووسیوە، کە لویس ڕۆبێرتۆ باڕۆسۆ و ڕیچارد ئەلبێرت ئامادەیان کردووە.&lt;ref name=&quot;soran&quot; /&gt;

توێژینەوەکانی لە چەند کۆنفرانسێکی ئەکادیمیی نێودەوڵەتیدا پێشکەش کردووە، لەوانە لووتکەی جیھانیی دەستوورگەرایی ٢٠٢٥ لە کۆلێژی یاسای [[زانکۆی تێکساس لە ئۆستن]]&lt;ref name=&quot;utsummit&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;sorannews&quot; /&gt; و کۆبوونەوەی توێژینەوەی کەنداو (Gulf Research Meeting) ٢٠٢٤ لە [[زانکۆی کامبریج]].&lt;ref name=&quot;grm&quot; /&gt; ھەروەھا لە یەکەمین کۆنفرانسی نێودەوڵەتیی پرسە یاساییە نوێیەکان لە زانکۆی سۆران (ئازاری ٢٠٢٣) توێژینەوەیەکی دەربارەی بیرۆکەی دامەزراندنی دادگایەکی نێودەوڵەتیی یاسای دەستووری پێشکەش کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Hassan Mustafa Hussein, Soran University |ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=H3UOkY0nh_o |وێبگە=YouTube |بڵاوکەرەوە=Emerging Legal Issues |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠٢٦ یەکێک بوو لە «توێژەرە گەنجەکانی ئۆکسفۆرد» لە بەرنامەی «ئایین و سەروەریی یاسا» لە ئۆکسفۆرد، کە سەنتەری نێودەوڵەتیی لێکۆڵینەوەکانی یاسا و ئایین (ICLRS) ڕێکی دەخات.&lt;ref name=&quot;iclrs&quot; /&gt;

== بەرھەمە دیارەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Hussein |یەکەم=Hassan Mustafa |سەردێڕ=Constitutionalism Versus Traditional Authority: The Role of the Constitution in the Institutionalization of Authority in the Kurdistan Region of Iraq |journal=Twejer |بەرگ=٩|issue=3 |ساڵ=٢٠٢٦|پەڕەکان=١–٢٣|ناونیشان=https://doi.org/10.31918/twejer.2693KRS.01}}
* {{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hussein |یەکەم=Hassan Mustafa |سەردێڕ=Three Decades Without a Social Contract: A Call for Constitutional Adoption in the Kurdistan Region of Iraq |ناونیشان=https://www.iconnectblog.com/three-decades-without-a-social-contract-a-call-for-constitutional-adoption-in-the-kurdistan-region-of-iraq/ |وێبگە=I-CONnect |ڕێکەوت=٣ی ئابی ٢٠٢٥}}
* &quot;Iraq&quot;. لە: Barroso, Luís Roberto؛ Albert, Richard (ئامادەکاران). ''The 2023 International Review of Constitutional Reform''. ئۆستن: زانکۆی تێکساس لە ئۆستن، ٢٠٢٤.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|refs=
&lt;ref name=&quot;soran&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Hassan Mustafa Hussien |ناونیشان=https://staff.soran.edu.iq/staff_profile.php?ID=288 |وێبگە=Soran University Academic Staff |بڵاوکەرەوە=زانکۆی سۆران |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;biu&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Dr. Hassan Hussein |ناونیشان=https://www.britishuniversity.krd/pages/university/staff-profile.html?id=hassan-hussein |بڵاوکەرەوە=British International University |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;iclrs&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=2026 Alumni |ناونیشان=https://www.iclrs-ox.org/2026-alumni/ |وێبگە=Religion and the Rule of Law at Oxford |بڵاوکەرەوە=International Center for Law and Religion Studies, BYU Law |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;sorannews&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Soran University Participates in &quot;The Global Summit on Constitutionalism&quot; in the US |ناونیشان=https://main.soran.edu.iq/general-news/113 |بڵاوکەرەوە=زانکۆی سۆران |ڕێکەوت=٤ی نیسانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;dissertation&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=PhD Dissertation |ناونیشان=https://www.hassanhussein.info/qualification/phd-dissertation |وێبگە=Hassan Mustafa Hussein |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;career&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Career |ناونیشان=https://www.hassanhussein.info/career |وێبگە=Hassan Mustafa Hussein |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;cs&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Constitutional Studies |ناونیشان=https://liberalarts.utexas.edu/lawanddemocracy/publishing/constitutional-studies.html |بڵاوکەرەوە=Program on Law and Democracy, University of Texas at Austin |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;icc&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Administration |ناونیشان=https://constitutioncenter.ch/administration |بڵاوکەرەوە=International Constitution Center |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;kcil&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=KCIL Structure |ناونیشان=https://kc-interlaw.org/KCILStructure |بڵاوکەرەوە=Kurdistan Center for International Law |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;iconnect&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hussein |یەکەم=Hassan Mustafa |سەردێڕ=Three Decades Without a Social Contract: A Call for Constitutional Adoption in the Kurdistan Region of Iraq |ناونیشان=https://www.iconnectblog.com/three-decades-without-a-social-contract-a-call-for-constitutional-adoption-in-the-kurdistan-region-of-iraq/ |وێبگە=I-CONnect |ڕێکەوت=٣ی ئابی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;twejer&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Hussein |یەکەم=Hassan Mustafa |سەردێڕ=Constitutionalism Versus Traditional Authority: The Role of the Constitution in the Institutionalization of Authority in the Kurdistan Region of Iraq |journal=Twejer |بەرگ=٩|issue=3 |ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٦|پەڕەکان=١–٢٣|ناونیشان=https://doi.org/10.31918/twejer.2693KRS.01}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;utsummit&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Concurrent Sessions |ناونیشان=https://law.utexas.edu/the-2025-global-summit/concurrentsessions/ |وێبگە=2025 Global Summit on Constitutionalism |بڵاوکەرەوە=University of Texas School of Law |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;grm&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=2024 Gulf Research Meeting, Workshop No. 2: Participant List |ناونیشان=https://grc.net/documents/66854324b3864Workshop2ParticipantList.pdf |بڵاوکەرەوە=Gulf Research Center |ڕێکەوت=٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* {{وێبگەی فەرمی|https://www.hassanhussein.info/}}
* [https://scholar.google.com/citations?user=oNMtTqgAAAAJ پرۆفایلی لە گووگڵ سکۆلار]
* [https://papers.ssrn.com/sol3/cf_dev/AbsByAuth.cfm?per_id=4791015 پەڕەی نووسەر لە SSRN]

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:مامۆستایانی کورد]]
[[پۆل:زانکۆی سۆران]]</text>
      <sha1>5m1cjsl06p3rqprlctqjzisfc1gprof</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فەلەستین ئەکشن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305459</id>
    <revision>
      <id>1693745</id>
      <parentid>1691973</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:21:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20611" sha1="bizhik74pkgrfm5xzwokb5p785bt6bx" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}
{{Databox}}'''فەلەستین ئەکشن''' کە پێی دەوترێت '''پاڵ ئەکشن'''، تۆڕێکی کردەی ڕاستەوخۆی بەریتانیایە کە لە ساڵی ٢٠٢٠ دامەزراوە بە ئامانجی ڕاگەیەندراوی «کۆتاییھێنان بە بەشداریکردنی جیھانی لە ڕژێمی جینۆساید و ئاپارتایدی ئیسرائیل».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=O'Grady |یەکەم=Sean |ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/politics-explained/palestine-action-kneecap-yvette-cooper-terrorism-b2776728.html|سەردێڕ=Is banning Palestine Action likely to achieve anything? |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251112234713/https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/politics-explained/palestine-action-kneecap-yvette-cooper-terrorism-b2776728.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=[[The Independent]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt; ڕێکخراوەکە لە ناڕەزایەتییەکان دژی شەڕی غەززە لە بەریتانیا چالاک بووە و زۆرێک لە کارە باڵاکانی وەک کەیسی &quot;فیلتۆن ٢٤&quot; لە وەڵامی [[جینۆسایدی غەززە|کۆمەڵکوژی غەززە]] بووە. ھەر لە دامەزراندنی ئەم گرووپەوە، کۆمپانیای بەرھەمھێنەری چەکی ئیسرائیلی ئێلبیت سیستەمز ئامانجی سەرەکی بووە. لە ساڵی ٢٠٢٥ەوە بەپێی یاسای تیرۆری ساڵی ٢٠٠٠ وەک گرووپێکی تیرۆریستی قەدەغە کراوە، ئەمەش ئەندامێتی، پشتگیری ماددی بۆ، یان نمایشکردنی شتومەک بۆ پشتگیریکردنی گرووپەکە دەکاتە تاوان لە بەریتانیا.

گرووپەکە کردەوەی ڕاستەوخۆ بەکاردەھێنێت بۆ تێکدانی [[پیشەسازیی چەک|پیشەسازی چەکی]] بەریتانیا، کە تۆمەتباری دەکات بە ھاوبەشی ئیسرائیل لە ئەنجامدانی جینۆساید.&lt;ref name=&quot;bbc.com&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Pike |یەکەم=Joe |ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cq6m24v7910o|سەردێڕ=Palestine Action member tells BBC plan to ban group 'absurd' |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250703213932/https://www.bbc.com/news/articles/cq6m24v7910o |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=[[BBC]] |زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt; {{تێبینی|[[Special Committee to Investigate Israeli Practices Affecting the Human Rights of the Palestinian People|A United Nations Special Committee]],&lt;ref name=&quot;UNCommitteeHeadGenocide&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=A genocide is unfolding before our eyes: History will not forgive our inaction, UN Special Committee warns General Assembly 4th Committee report |ڕێکەوت=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|دوایین=Peiris |یەکەم=Mohan |بەستەری نووسەر=Mohan Peiris |ناونیشان=https://www.un.org/unispal/document/un-special-committee-press-release-19nov24/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250119050424/https://www.un.org/unispal/document/un-special-committee-press-release-19nov24/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=United Nations - Question of Palestine |بڵاوکەرەوە=[[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights]] |زمان=en-US |وتەگێڕانەوە=Our report leaves no room for ambiguity. A genocide is unfolding before our eyes. Failing to act now—failing to put an end to this atrocity crime— will tear apart the very foundation of the international rule of law we have collectively built to protect peace, security, and the well-being of all. Our inaction today is setting a perilous precedent for tomorrow. Think about it.}}&lt;/ref&gt; [[Amnesty International]],&lt;ref&gt;{{cite report |date=4 December 2024 |title='You Feel Like You Are Subhuman': Israel's Genocide Against Palestinians In Gaza |url=https://amnesty.ca/wp-content/uploads/2024/12/Amnesty-International-Gaza-Genocide-Report-December-4-2024.pdf |publisher=[[Amnesty International]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20241205121850/https://amnesty.ca/wp-content/uploads/2024/12/Amnesty-International-Gaza-Genocide-Report-December-4-2024.pdf |archive-date=5 December 2024 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Médecins Sans Frontières]],&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Gaza genocide |ناونیشان=https://msf.org.uk/issues/gaza-genocide |وێبگە=[[Médecins Sans Frontières]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250710113434/https://msf.org.uk/issues/gaza-genocide |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt; [[B'Tselem]],&lt;ref&gt;{{Cite report|author=B'Tselem |author-link1=B'Tselem |date=July 2025 |title=Our Genocide |url=https://www.btselem.org/sites/default/files/publications/202507_our_genocide_eng.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20250730041430/https://www.btselem.org/sites/default/files/publications/202507_our_genocide_eng.pdf |archive-date=30 July 2025}}&lt;/ref&gt; [[Physicians for Human Rights–Israel]],&lt;ref name=&quot;Kottasová &amp; Salman&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Kottasová |یەکەم١=Ivana |دوایین٢=Salman |یەکەم٢=Abeer |ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٥|سەردێڕ=For first time, two leading Israeli human rights groups accuse Israel of genocide in Gaza |ناونیشان=https://www.cnn.com/2025/07/28/middleeast/israeli-human-rights-group-accuses-israel-genocide-gaza-intl |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٥|ئیش=[[CNN]] |زمان=en |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250728161018/https://www.cnn.com/2025/07/28/middleeast/israeli-human-rights-group-accuses-israel-genocide-gaza-intl |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt; [[International Federation for Human Rights]],&lt;ref name=&quot;FIDH 2023&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=The unfolding genocide against the Palestinians must stop immediately |ناونیشان=https://www.fidh.org/en/region/north-africa-middle-east/israel-palestine/the-unfolding-genocide-against-the-palestinians-must-stop-immediately |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231216191823/https://www.fidh.org/en/region/north-africa-middle-east/israel-palestine/the-unfolding-genocide-against-the-palestinians-must-stop-immediately |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[International Federation for Human Rights]]}}&lt;/ref&gt; numerous [[genocide studies]] and [[international law]] scholars,&lt;ref name=&quot;genocide_int_law_scholars&quot;&gt;{{bulleted list|
{{harvnb|Mohyeldin|Hamdan|2024}}
| {{harvnb|De Vogli|Montomoli|Abu-Sittah|Pappé|2025|loc=[https://www.thelancet.com/cms/10.1016/S0140-6736(25)01541-7/attachment/e415fdee-02dc-4495-8515-f587976a5bb3/mmc1.pdf Supplementary appendix pp. 3–4]}}
| {{harvnb|van Laarhoven|Peek|Walters|2025}}
| {{harvnb|Tharoor|2025}}
| {{harvnb|Swart|2025|p=3}}: &quot;South Africa's actions led to an ever-growing consensus in international legal circles that Israel is committing genocide&quot;}}&lt;/ref&gt; and other experts have called the situation in Gaza a genocide.&lt;ref name=&quot;bbc.com&quot;/&gt;}} چالاکییەکانی فەلەستین ٤٥ چالاکیی ڕاستەوخۆی بەڵگەداریان لە شانشینی یەکگرتوودا ئەنجامداوە.&lt;ref name=&quot;cagereport&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.cage.ngo/product/putting-bodies-on-the-line |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251128182734/https://cdn.prod.website-files.com/6364ebb4927fbc4330221d8f/6929929156cf92085e65f560_X8dZXMI6IDmHuMu38LSDgfDxRpv65KKLRCbOwQll4Q8.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=[[Cage International]] |پەڕەکان=٢٧, ٥١–٥٢}}&lt;/ref&gt; ئامانجە سەرەکییەکانی ئەم گرووپە کارگەکانی بەریتانی کۆمپانیای بەرھەمھێنەری چەکی ئیسرائیلی Elbit Systems و ھەروەھا RAF Brize Norton کە بنکەیەکی [[ھێزی ئاسمانیی شاھانە|ھێزی ئاسمانی شاھانە]] بووە. لە ھەڵمەتەکانیاندا، فەلەستین ئەکشن ناڕەزایەتی و داگیرکردنی شوێنەکان و لەناوبردنی موڵک و ماڵی بەکارھێناوە، کە ھەندێکجار لە ئەنجامدا ئەندامەکانی دەستگیرکراون. لە ٦ی ئابی ٢٠٢٤ لە شاری فیلتۆن داوای یاسایی درێژخایەنی بەدوای خۆیدا ھێنا کە لەو ماوەیەدا تۆمەتباران بۆ ماوەی ١٨ مانگ یان زیاتر لە زینداندا ڕاگیران، لەو ماوەیەدا ھەندێکیان مانگرتنیان لە خواردن گرت. لە مانگی ئایاری ٢٠٢٦دا، بڕیارە تێکەڵاوەکان دوای دووبارە دادگاییکردنەوە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Robinson |یەکەم=Sophie |ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.the-independent.com/news/uk/crime/palestine-action-sledgehammer-israel-elbit-systems-bristol-b2871522.html|سەردێڕ=Palestine Action activist hit police officer with sledgehammer, jury told |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251203200905/https://www.the-independent.com/news/uk/crime/palestine-action-sledgehammer-israel-elbit-systems-bristol-b2871522.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=[[The Independent]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Casciani |یەکەم=Dominic |دوایین٢=Harcombe |یەکەم٢=Chloe |ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/c9wxlv99xrjo|سەردێڕ=Palestine Action protesters not guilty of Bristol burglary |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260204132250/https://www.bbc.com/news/articles/c9wxlv99xrjo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=[[BBC]] |زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt; گەڕێنرانەوە و لە مانگی حوزەیرانی ٢٠٢٦دا ئەو چوار چالاکوانە بە گشتی زیاتر لە ٢٠ ساڵ زیندانیکردنیان بەسەردا سەپێندرا.

لە بڕیارێکدا کە لەلایەن میدیا و گرووپەکانی مافی مرۆڤەوە ڕەخنەی لێگیرا، [[حکوومەتی شانشینی یەکگرتوو|حکومەتی بەریتانیا]] لە ٥ی تەممووزی ٢٠٢٥ بەپێی یاسای تیرۆریزمی بەریتانیا ٢٠٠٠، چالاکی فەلەستینی وەک گرووپێکی تیرۆریستی قەدەغە کرد، بە ئاماژەدان بە زیانەکانی موڵک و ماڵی کە لەلایەن کۆمەڵێک ئەندام لە بریز نۆرتۆن مانگێک پێشتر کەوتبوو، کە چالاکوانان فڕۆکە سەربازییەکانیان بە بۆیەی سوور ڕشاندەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/07/uk-palestine-action-ban-disturbing-misuse-uk-counter-terrorism-legislation|سەردێڕ=UK: Palestine Action ban ‘disturbing’ misuse of UK counter-terrorism legislation, Türk warns |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=[[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt; ڕاپۆرتەکانی دواتر دەریان خستووە کە حکوومەتی بەریتانیا لانیکەم ساڵێک بوو پێش ئەو ڕێکەوتە بیری لە قەدەغەکردنی ئەو گرووپە کردووەتەوە. گرووپەکانی [[ئازادییە شارستانییەکان|ئازادییە مەدەنییەکان]] ڕەخنەیان لە قەدەغەکردنەکە گرت و بە تێکەڵکردنی ناڕەزایەتی لەگەڵ تیرۆر.

لە نێوان قەدەغەکردن و کۆتایی مانگی نیسانی ٢٠٢٦، پۆلیسی بەریتانیا لانیکەم ٣٠٧٠ کەسی دەستگیرکرد بەھۆی نیشاندانی پشتیوانی لە چالاکییەکانی فەلەستین، کە زۆربەیان لە ئەنجامی [[دانیشتن|دانیشتنەکانی]] گۆڕەپانی پەرلەمان لە ٩ی ئابی ٢٠٢٥ و ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ و لە گۆڕەپانی ترافلگار لە ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥دا بوون. {{تێبینی|See the table in {{section link||Defiance of proscription}}.|name=Defiance}} لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٥دا ئاگاداری بێدەنگی زیاتر بەڕێوەچوو،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://defendourjuries.net/lift-the-ban/|سەردێڕ=Lift The Ban |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=[[Defend Our Juries]]}}&lt;/ref&gt; و لە کاتی شەپۆلی چالاکیی بێدەنگدا زیاتر لە ٦٠٠ کەسی دیکە دەستگیرکران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://onaquietday.org/2025/11/29/palestine-action-protests-come-to-an-end-with-636-arrests-over-12-days-in-over-20-towns-and-cities/|سەردێڕ=Palestine Action protests come to an end with 636 arrests over 12 days in over 20 towns and cities |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=... on a quiet day, I can hear her breathing}}&lt;/ref&gt;

لە ١٣ی شوباتی ٢٠٢٦ دادگای باڵای داد بڕیاریدا کە قەدەغەکردنەکە [[ھەڵەکاری|نایاساییە]] بەڵام بۆ ماوەیەکی کاتی لە شوێنی خۆی دەمێنێتەوە بۆ ئەوەی حکوومەت تانە بدات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://news.sky.com/story/palestine-action-wins-high-court-challenge-over-groups-ban-as-terrorist-organisation-13506220|سەردێڕ=Palestine Action wins High Court challenge over government's terror ban |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Sky News]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ دادگای تێھەڵچوونەوە بڕیارەکەی دادگای باڵای ھەڵوەشاندەوە و قەدەغەکردنی کردەوەی فەلەستین بە یاسایی زانی. پێنج دادوەرەکە ئاماژەیان بەوەشکردووە، قەدەغەکردنەکە «دەستوەردانێکی ڕەوا و ڕێژەیی بووە لە مافەکانی تاک».&lt;ref name=&quot;MEE_15Jun26&quot;/&gt; ھودا ئامۆری یەکێک لە ھاودامەزرێنەرانی ڕێکخراوی فەلەستین ئەکشن ڕای گەیاندووە، بە مەبەستی ھەڵوەشاندنەوەی دەچنە دادگای باڵا و دادگای مافی مرۆڤی ئەورووپا.&lt;ref name=&quot;MEE_15Jun26&quot;/&gt;

لە ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ دادگای باڵا مۆڵەتی تانەدانی بە پاساوی ئەوەی کە ئایا وەزیری ناوخۆ سیاسەتەکەی بە شێوەیەکی گونجاو جێبەجێ کردووە یان نا، بەڵام مۆڵەتی تانەدانی سەبارەت بە مافەکانی مرۆڤ ڕەتکردەوە.&lt;ref name=&quot;Website-1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://supremecourt.uk/cases/uksc-2026-0099|سەردێڕ=R (on the application of Ammori) (Appellant) v Secretary of State for the Home Department (Respondent) - UK Supreme Court |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=supremecourt.uk |زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە ٤ و ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ گوێ لە تانەدانەکە دەگیرێت&lt;ref name=&quot;Website-1&quot;/&gt;

== تێبینی ==
{{تێبینییەکان}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}


=== ئەو بەرھەمانەی کە ئاماژەیان پێکراوە ===
{{refbegin|indent=yes|colwidth=30em}}
* {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Mohyeldin |یەکەم١=Ayman |دوایین٢=Hamdan |یەکەم٢=Basel |ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.msnbc.com/top-stories/latest/israel-gaza-genocide-netanyahu-rcna183485 |سەردێڕ=Why Amnesty International and other experts say Israel is committing genocide in Gaza |ئیش=[[MSNBC]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250703062158/https://www.msnbc.com/top-stories/latest/israel-gaza-genocide-netanyahu-rcna183485 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تەممووزی ٢٠٢٥}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=De Vogli |یەکەم١=Roberto |دوایین٢=Montomoli |یەکەم٢=Jonathan |دوایین٣=Abu-Sittah |یەکەم٣=Ghassan |دوایین٤=Pappé |یەکەم٤=Ilan |بەستەری نووسەر٤=Ilan Pappé |ڕێکەوت=٢٠٢٥|سەردێڕ=Break the selective silence on the genocide in Gaza |journal=[[The Lancet]] |doi=10.1016/S0140-6736(25)01541-7}}
* {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=van Laarhoven |یەکەم١=Kasper |دوایین٢=Peek |یەکەم٢=Eva |دوایین٣=Walters |یەکەم٣=Derk |ڕێکەوت=١٤ی ئایاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Zeven gerenommeerde wetenschappers vrijwel eensgezind: Israël pleegt in Gaza genocide |ناونیشان=https://www.nrc.nl/nieuws/2025/05/14/zeven-gerenommeerde-wetenschappers-vrijwel-eensgezind-israel-pleegt-in-gaza-genocide-a4893293 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٥|newspaper=[[NRC (newspaper)|NRC]] |زمان=nl |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250515114020/https://www.nrc.nl/nieuws/2025/05/14/zeven-gerenommeerde-wetenschappers-vrijwel-eensgezind-israel-pleegt-in-gaza-genocide-a4893293 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئایاری ٢٠٢٥}}
* {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Tharoor |یەکەم١=Ishaan |ڕێکەوت=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Leading genocide scholars see a genocide happening in Gaza |ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/world/2025/07/30/israel-genocide-gaza-scholars-historians |ئیش=[[The Washington Post]] |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئابی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250803110235/https://www.washingtonpost.com/world/2025/07/30/israel-genocide-gaza-scholars-historians/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Swart |یەکەم١=Mia |ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠٢٥|سەردێڕ=South Africa v Israel: South Africa's case at the International Court of Justice |journal=The Round Table: The Commonwealth Journal of International Affairs and Policy Studies |پەڕەکان=١–٣|doi=10.1080/00358533.2025.2542794}}
{{refend}}
== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [https://palestinalibera.it/ Official website for Palestine Action Italia]
* [https://tokillawarmachine.com/ ''To Kill A War Machine''], documentary film on Palestine Action.
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|شانشینی یەکگرتوو|فەلەستین}}
{{پۆلی کۆمنز|Palestine Action}}

[[پۆل:ئەو ڕێکخراوانەی کە لەلایەن ئەمریکاوە بەتیرۆریست دەستنیشانکراون]]
[[پۆل:CS1 Dutch-language sources (nl)]]</text>
      <sha1>bizhik74pkgrfm5xzwokb5p785bt6bx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جەنگەڵی ململانێ (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305478</id>
    <revision>
      <id>1693740</id>
      <parentid>1692087</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:19:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10458" sha1="n6g6kshebxd0evlujx3x0l7sulvckyh" xml:space="preserve">{{Short description|زنجیرەی تەلەفیزیۆنی ئێرانی}}

{{Infobox television
| image                    = The Asphalt JungleTV series.png
| image_upright            = 
| image_size               = 
| image_alt                = 
| caption                  = [[نەوید محەممەدزادە]] لە زنجیرەی جەنگەڵی ململانێ
| alt_name                 = &lt;!-- نام‌های دیگر --&gt;
| native_name              = &lt;!--نام بومی --&gt;&lt;!-- {{Infobox name module|language|title}} or {{Infobox name module|title}} --&gt;
| genre                    = درامی کۆمەڵایەتی
| creator                  = پژمان تەیمورتاش
| based_on                 = &lt;!-- {{بر پایه|نام اثر|نام پدیدآور|نام سایر پدیدآورها در صورت نیاز}} --&gt;
| inspired_by              = &lt;!-- {{بر پایه|نام اثر|نام پدیدآور|نام سایر پدیدآورها در صورت نیاز}} --&gt;
| developer                = &lt;!-- توسعه‌دهنده --&gt;
| writer                   = پژمان تەیمورتاش{{-}}مەهدی ئەسەدزادە
| screenplay               = &lt;!--فیلم‌نامه‌نویس--&gt;
| story                    = &lt;!--داستان از --&gt;
| director                 = پژمان تەیمورتاش
| creative_director        = &lt;!-- کارگردان هنری/مدیر نوآوری --&gt;
| presenter                = &lt;!-- نام مجری بر اساس ترتیب تیتراژ --&gt;
| starring                 = [[نەوید محەممەدزادە]]{{-}}[[ئەمیر جەعفەری]]{{-}}[[ئازادە سەمەدی]]{{-}}[[مەریلا زارعی]]{{-}}[[فریشتە حوسێنی]]
| judges                   = &lt;!-- نام داور بر اساس ترتیب تیتراژ --&gt;
| voices                   = &lt;!-- نام صداپیشه بر اساس ترتیب تیتراژ --&gt;
| narrated                 = &lt;!-- راوی --&gt;
| theme_music_composer     = &lt;!-- آهنگساز موسیقی متن --&gt;
| open_theme               = &lt;!-- نام آهنگ تیتراژ آغاز --&gt;
| end_theme                = &lt;!-- نام آهنگ تیتراژ پایان --&gt;
| composer                 = ئەفشین عەزیزی
| country                  = {{IRN}}
| language                 = فارسی
| num_seasons              = ١
| num_episodes             = ١٤
| list_episodes            = &lt;!-- فهرست قسمت‌ها (پیوند به بخش یا مقاله جداگانه) --&gt;
| executive_producer       = &lt;!-- تهیه‌کننده اجرایی --&gt;
| producer                 = ئیسماعیل عەفیفە
| news_editor              = &lt;!-- Content editor or editors of a current affairs/political show such as Newsnight. --&gt;
| editor                   = ئەمین ئەدیبپەروەر
| cinematography           = ئارش ڕەمەزانی
| runtime                  = ٦٠ خولەک
| channel                  = 
| first_aired              = ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٤
| last_aired               = ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤
| distributor              = [[نەماوا|نماوا]]
}}

'''''جەنگەڵی ململانێ''''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]:جنگل آسفالت) زنجیرەیەکی [[ئێران|ئێرانییە]] لە ژانەری درامی کۆمەڵایەتی لە دەرهێنانی پژمان تەیمورتاش، و بەرهەمهێنانی ئیسماعیل عەفیفە. پژمان تەیمورتاش و مەهدی ئەسەدزادە نووسینی ئەم زنجیرەیەیان لە ئەستۆ گرتووە، لە ئەکتەرەکانی ئەم زنجیرەیە دەکرێت ئاماژە بە [[نەوید محەممەدزادە|نەوید محەمەدزادە]]، [[ئەمیر جەعفەری|ئەمیر جەفەری]]، [[مەریلا زارعی]]، [[فریشتە حوسێنی]]، [[ئازادە سەمەدی]] بکەین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=چرا سریال نوید محمدزاده و فرشته حسینی یک باره تمام شد؟ |ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/861803/%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%88-%D9%81%D8%B1%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C-%DB%8C%DA%A9-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=همشهری آنلاین |بڵاوکەرەوە=همشهری آنلاین، سایت خبری روزنامه همشهری {{!}} hamshahrionline |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=سایت رسمی سریال جنگل آسفالت |ناونیشان=https://asphaltjungle.ir/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251108094734/https://asphaltjungle.ir/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=جنگل آسفالت |زمان=fa-IR |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=بازیگران سریال جنگل آسفالت [ بیوگرافی + عکس] |ناونیشان=https://techrato.com/506822/actors-of-asphalt-jungle-series/ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=تکراتو - زندگی با تکنولوژی |زمان=fa-IR}}&lt;/ref&gt;

== چیرۆک ==
هەنگامە بۆ ڕزگارکردنی گیانی براکەی پێویستی بە پارە هەیە.بۆ ئامادەکردنی ئەم پارەیە دەست بۆ مەترسییەکی گەورە دەبات&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=خلاصه داستان قسمت اول تا آخر فصل اول سریال جنگل آسفالت |ناونیشان=https://safheeghtesad.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%87%D9%86%D8%B1%DB%8C-33/214752-%D8%AE%D9%84%D8%A7%D8%B5%D9%87-%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%B3%D9%85%D8%AA-%D8%A7%D9%88%D9%84-%D8%AA%D8%A7-%D8%A2%D8%AE%D8%B1-%D9%81%D8%B5%D9%84-%D8%A7%D9%88%D9%84-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%AC%D9%86%DA%AF%D9%84-%D8%A2%D8%B3%D9%81%D8%A7%D9%84%D8%AA |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=پایگاه خبری - تحلیلی صفحه اقتصاد |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٢ی ئازاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=سریال «جنگل آسفالت» به شبکه نمایش خانگی رسید + خلاصه و بازیگران سریال جدید پژمان تیمورتاش |ناونیشان=https://www.imna.ir/news/736996/%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%AC%D9%86%DA%AF%D9%84-%D8%A2%D8%B3%D9%81%D8%A7%D9%84%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%AE%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D8%AE%D9%84%D8%A7%D8%B5%D9%87-%D9%88-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=ایمنا |بڵاوکەرەوە=ایمنا خبرگزاری شهری ایران {{!}} IMNA News Agency |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;

== ئەکتەرەکان ==

* [[نەوید محەممەدزادە|نەوید محەمەدزادە]] پاشا مۆقیمی
* [[ئەمیر جەعفەری|ئەمیر جەفەری]] ئیرەج جەلالی - ئیرەج تەڵا
* [[ئازادە سەمەدی]] عاتیفە
* [[مەریلا زارعی]] هۆما - بانوو
* [[فریشتە حوسێنی]] هەنگامە
* [[مەسعوود کەرامەتی]] شەمس

== وەرزی دووەم ==
لە هەندێک لە پەڕە هونەرییەکان ئاماژە بەوە کراوە کە «جەنگەڵی ململانێ» لەگەڵ پلاتفۆرمی پەخشکەرەکەی ([[نماوا]]) تووشی کێشەی دارایی بووە، دروستکردنی ڕگیراوە، بڕیارە بگوازرێتەوە بۆ پلاتفۆرمێکی تر ([[فیلمنێت]]).

بەڵام ئیسماعیل عەفیفە بەرهەمهێنەری ئەم زنجیرەیە بە هەواڵنێری [[ئاژانسی ھەواڵی تەسنیم|تەسنییمی]] ڕاگەیاند: ئەم جۆرە هەواڵانە ڕاست نین. درێژەی ئەم زنجیرەیە دروست دەکرێت؛ چونکە بۆ ئێمە ڕێزگرتن لە مافی ئەو بینەرانەی کە ئەم زنجیرەیەیان لە وەرزی یەکەمدا بینیوە گرنگە و لە لایەکی تریشەوە، چیرۆکی زنجیرەکە پرسیاری لە مێشکی بینەردا دروست کردووە کە بە سروشتی دەبێت لە وەرزی دووەمدا وەڵام بدرێنەوە و خۆشبەختانە ئێمە کاردانەوەی باشی هەبوو کە بڕیار لەسەر درێژەدان بەم زنجیرەیە دراوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1403/05/14/3133942/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AC%D9%86%DA%AF%D9%84-%D8%A2%D8%B3%D9%81%D8%A7%D9%84%D8%AA2-%D8%A8%D8%A7-%DB%8C%DA%A9-%D8%AA%D8%B0%DA%A9%D8%B1-%D8%AC%D8%AF%D9%91%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%AE%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C|سەردێڕ=خبری از «جنگل آسفالت2» با یک تذکر جدّی برای نمایش‌خانگی - تسنیم}}&lt;/ref&gt; بەڵام دوای ماوەیەک دروستکردنی وەرزی دووەمی زنجیرەکە هەڵوەشایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=فصل دوم سریال «جنگل آسفالت» ساخته نمی شود |ناونیشان=https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-78/1075456-%D9%81%D8%B5%D9%84-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%AC%D9%86%DA%AF%D9%84-%D8%A2%D8%B3%D9%81%D8%A7%D9%84%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%87-%D9%86%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=رکنا |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

== بەستەری دەرەکی ==
*{{IMDb title|tt31596933}}

[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئێرانییەکان]]</text>
      <sha1>n6g6kshebxd0evlujx3x0l7sulvckyh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پێتا (میکێلانجێلۆ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305482</id>
    <revision>
      <id>1693813</id>
      <parentid>1693213</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:27:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Pietà of the Saint Peter's Basilica by Michelangelo Buonarroti}}</comment>
      <origin>1693813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26649" sha1="pj2z5ntiy9tufwcnj815z2y16y056s2" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}
{{Infobox artwork|image=Pieta de Michelangelo - Vaticano.jpg|alt=The statue features Mary holding Jesus's dead body|image_upright=1.4|title=پێتا&lt;br&gt;{{small| }}|artist=[[میکێلانجێلۆ]]|subject=[[یەسووع]] و [[مریەم]]|year=١٤٩٨–١٤٩٩|type=Marble|height_metric=174|width_metric=195|height_imperial1499=68.5|width_imperial=76.8|metric_unit=cm|imperial_unit=in|museum=[[کڵێسای سەنت پیتەر]]، [[ڤاتیکان]]|coordinates={{Coord|format=dms|display=inline}}|mapframe=yes|preceded_by=[[باخۆس (پەیکەری میکێلانجێلۆ)]]|followed_by=[[پەیکەری داوود]]}} 

'''''پێتا''''' (''مادۆنا دێلا پێتا،'' {{IPA|it|maˈdɔnna della pjeˈta|lang}}; 'خاتوونی بەزەییمان'؛ 1498–1499) پەیکەرێکی مەڕمەڕیی کارارایە لە [[یەسووع|عیسا]] و مەریەم لە چیای گۆڵگۆتا کە نوێنەرایەتی &quot;خەمی شەشەم&quot;ی [[مریەم|مەریەمی پاکیزە]] دەکات لەلایەن [[میکێلانجێلۆ|مایکل ئەنجێلۆ بونارۆتی]]، لە [[کڵێسای سەنت پیتەر|بازلیکای سانت پیتەر]]، [[ڤاتیکان|شاری ڤاتیکان]], کە بۆی دروستکراوە. کارێکی سەرەکی پەیکەری ڕێنێسانسی ئیتاڵییە و زۆرجار وەک سەرەتای ڕێنێسانسی باڵا وەرگیراوە.

پەیکەرەکە ئەو ساتەی گرتووە کە عیسا کە لە خاچ دابەزێنراوە، دەدرێتە مەریەمی دایکی. مەریەم لە عیسا گەنجتر دەردەکەوێت؛ مێژوونووسانی هونەر پێیان وایە مایکل ئەنجێلۆ لە بڕگەیەک لە [[کۆمیدیای یەزدانی|کۆمیدیای ئیلاهی]] [[دانتێ ئەلیگیێری|دانتێ ئەلگیێری ئیلهام]] وەرگرتووە: &quot;ئەی دایکی پاکیزە، کچی کوڕەکەت [...] شایستەیی تۆ سروشتی مرۆڤی ئەوەندە بەرزکردەوە کە دروستکەری ئیلاهییەکەی درێغی نەکردووە لە بوون بە بوونەوەرەکەی&quot; (''پارادیسۆ''، کانتۆی XXXIII). لێکدانەوەی جوانیناسیی مایکل ئەنجێلۆ بۆ ''پیتا'' لە پەیکەری ئیتاڵیدا بێ وێنەیە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.romeandyou.org/en/michelangelos-pieta-the-sculptural-masterpiece-of-the-15th-century/ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=www.romeandyou.org}}&lt;/ref&gt; چونکە فۆرمەکانی سەرەتایی سروشتگەرایی لەگەڵ ئایدیاڵە [[ڕینێسانس|ڕێنێسانسەکانی]] [[جوانی|جوانی کلاسیک]] هاوسەنگ دەکات.

پەیکەرەکە لە سەرەتادا لەلایەن کاردیناڵێکی فەرەنسی بەناوی ژان بیلهێرس دی لاگرۆلاس کە ئەوکات باڵیۆزی فەرەنسا بوو لە ڕۆما فەرمانی پێکرابوو . پەیکەرەکە دروستکرابێت، ڕەنگە وەکو تابلۆیەکی قوربانگا، بۆ کەنیسەی پرسەی کاردیناڵەکە لە کۆنی سانت پیتەرز . کاتێک ئەمە ڕووخێنرا پارێزراو بوو، و دواتر شوێنی ئێستای گرت، یەکەم کەنیسە لە لای باکوور دوای چوونە ژوورەوەی بازیلیکا نوێیەکە، لە سەدەی ١٨.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history|سەردێڕ=Account Suspended |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190903164329/https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٩|وێبگە=michelangelo.ace.fordham.edu}}&lt;/ref&gt; تاکە پارچەیە کە مایکل ئەنجێلۆ واژۆی لەسەر کردووە.

پەیکەرەکە ناچار بوو نۆژەن بکرێتەوە دوای ئەوەی فیگەری مەریەم لە یەکشەممەی پەنتەکۆستی ساڵی ١٩٧٢ تێکدرا ؛ دوای ڕووداوەکە، پەیکەرەکە بە شاشەیەکی شووشەی دژە فیشەک پارێزراو بوو کە لە مانگی نۆڤەمبەری ٢٠٢٤ گۆڕدرا و مۆدێرن کرا وەک ئامادەکارییەک بۆ یۆبیلی ٢٠٢٥.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.theguardian.com/notesandqueries/query/0,5753,-2565,00.html|سەردێڕ=Whatever happened to Laszlo Toth, the man who smashed Michelangelo's Pieta in 1972? {{!}} Notes and Queries {{!}} guardian.co.uk |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=www.theguardian.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.vaticannews.va/en/vatican-city/news/2024-11/michelangelo-s-pieta-shines-again-in-st-peter-s-basilica.html|سەردێڕ=Michelangelo's Pietà shines again in Saint Peter's Basilica - Vatican News |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=www.vaticannews.va |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
[[File:Pietà_-_Hallwylska_museet_-_107520.tif|وێنۆک| وێنە ڕێزدارەکە بە تاجی ڕەسەنی کانۆنیکی خۆیەوە لە ١٤ی ئابی ١٦٣٧ بە فەرمانی پاپای پاپا ئۆربانی هەشتەم . وێنە نزیکەی، ٢٤ی ئایاری ١٨٨٨.]]
پەیکەرەکە لە سەرەتادا لەلایەن قەشەی پێشووی کۆندۆم کاردیناڵ جان دی ڤیلیێرس دو لاگرۆلاسەوە ڕاسپێردرابوو . پەیکەرەکە بە مەبەستی ئەوە بووە کە ببێتە تابلۆیەکی قوربانگا بۆ کەنیسەی پرسەکەی لەناو بازلیکای پیرۆزی پیتەری کۆن . دواتر کەنیسەی سەینت پترۆنیلا ڕووخێنرا و دواتر پەیکەرەکە گواسترایەوە بۆ شوێنی ئێستای، یەکەم کەنیسە لە لای باکوور دوای چوونە ژوورەوەی بازیلیکا نوێیەکە، لە سەدەی ١٨دا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history|سەردێڕ=Account Suspended |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190903164329/https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٩|وێبگە=michelangelo.ace.fordham.edu}}&lt;/ref&gt; تاکە پارچەیە کە مایکل ئەنجێلۆ واژۆی لەسەر کردووە.

پێکهاتەکەی [[ھەرەم|هەرەمییە]], و [[سەر (ئەندازە)|لوتکەکەی]] هاوکاتە لەگەڵ سەری مەریەم. پەیکەرەکە وردە وردە لە خوارەوەی پەردەی جلەکەی مەریەم فراوانتر دەبێت، تا بنکە، بەردی گۆلگۆتا . ژمارەکان تەواو لە ڕێژە دەرچوون، بەهۆی سەختی وێناکردنی پیاوێکی تەواو گەورە کە بە درێژایی تەواو لە چەناگەی ژنێکدا کەوتووە. زۆربەی جەستەی مێری بەهۆی پەردەی مۆنۆمێنتالەکەیەوە شاراوەتەوە و پەیوەندی فیگەرەکان تەواو سروشتی دەردەکەوێت. لێکدانەوەی مایکل ئەنجێلۆ بۆ ''پیتا'' زۆر جیاواز بوو لەوانەی پێشتر لەلایەن هونەرمەندەکانی دیکەوە دروستکرابوون، چونکە مەریەمێکی گەنج و جوانی پەیکەرسازی کرد نەک ژنێکی سروشتی گەورەتر (تەمەن ٤٥+ ساڵ) کە دەبێ هاوتا بێت لەگەڵ تەمەنی سروشتی کوڕەکەی، عیسا (تەمەن ٣٣ ساڵ).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.voxmundi.eu/vatican-pieta-by-michelangelo-buonarroti/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190903164329/https://www.voxmundi.eu/vatican-pieta-by-michelangelo-buonarroti/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٩|وێبگە=Official tourist service for Saint Peter's Basilica |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

نیشانەکانی لەخاچدان سنووردارە بە نیشانە زۆر بچووکەکانی بزمار و ئاماژەیە بۆ برینەکەی لای عیسا. بەم پێیە، ڕووخساری مەسیح نیشانەکانی سۆز دەرناخات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.romaviva.com/vaticano-castel-santangelo/pieta-michelangelo_eng.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180618160925/http://www.romaviva.com/vaticano-castel-santangelo/pieta-michelangelo_eng.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠١٤|وێبگە=RomaViva.com}}&lt;/ref&gt;  بەپێی لێکدانەوەیەکی تر، کاتێک مایکل ئەنجێلۆ دەستی کرد بە دروستکردنی ''Pietà'' ی خۆی، ویستویەتی بەرهەمێک دروست بکات کە بە &quot;وێنەی دڵ&quot; وەسفی کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=McNeese|یەکەم=Tim|ناونیشان=https://archive.org/details/michelangelo00mcne|سەردێڕ=Michelangelo: Painter, Sculptor, and Architect|بڵاوکەرەوە=Chelsea House Publishers|ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=٩٧٨٠٧٩١٠٨٦٢٧٨|پەڕەکان=[https://archive.org/details/michelangelo٠٠mcne/page/n٤٨ ٤٣]|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited}}&lt;/ref&gt;

دوو کونە کونکراو لە سەری سەرەوەی مەریەمی پاکیزە دانراون، کە سەردەمانێک پشتگیری ئەو بارەی دەکرد کە دوو فریشتەی هەڵکشاوی تێدابوو، لە کاتێکدا کونێکی دیکە لە سەری سەرەوەی وێنەی مەسیحدایە.

== تەمەنی مەریەم ==
[[File:Scan_the_World_-_Pietà_(Michelangelo).stl|alt=|وێنۆک| مۆدێلی سێ ڕەهەندی]]
مەریەم وەک زۆر گەنج نیشان دەدرێت بۆ دایکی کوڕێکی تەمەن نزیکەی ٣٣ ساڵ، ئەمەش شتێکی نامۆ نییە لە وێناکردنی ئازارەکانی مەسیح لەو کاتەدا. بۆ ئەمەش ڕوونکردنەوەی جۆراوجۆر پێشنیار کراوە. یەکێکیان ئەوەیە کە گەنجی هێمای پاکی نەفەوتاویەتی، وەک چۆن مایکل ئەنجێلۆ خۆی بە ژیاننامەنووسەکەی، هاووڵاتی و پەیکەرتاشی ڕۆمانی ئاسکانیۆ کۆندیڤی گوتووە :
 
تیۆرێکی دیکە باس لەوە دەکات کە مامەڵەی مایکل ئەنجێلۆ لەگەڵ ئەو بابەتەدا لە ژێر کاریگەری خولیای ئەو بۆ [[دانتێ ئەلیگیێری|کۆمیدیای]] ''[[کۆمیدیای یەزدانی|ئیلاهی]]'' دانتێ بووە: ئەوەندە باش ئاشنا بووە بەو کارە کە کاتێک دەچووە [[بۆلۆنیا]]، پارەی میواندارییەکەی داوە بە خوێندنەوەی ئایەتەکانی لێ. لە ''پارادیسۆ'' (کانتۆی شازدەهەمی شیعرەکەدا)، سانت بێرناردی کلێرڤۆکس لە دوعایەکدا بۆ مەریەمی پاکیزە، دەڵێت: {{Lang|it|&quot;Vergine madre, figlia del tuo figlio&quot;}} (&quot;دایکی پاکیزە، کچی کوڕەکەت&quot;).

== تاجە گوڵینەی کانۆنیکی ==
ئۆربان هەشتەم فەرمانی تاجە گوڵینەی کانۆنی بە وێنەی ماریان بەخشی لە ڕێگەی گا پاپایەکەیەوە ''کە دۆمینا کۆرۆناتۆم ئیست کە'' لە ١٤ی ئابی ١٦٣٧ واژۆ و نوتەری کرد و بەخشییە بەخشەرەکەی، لۆرد ئاسکانیۆ سفۆرزا ی پالاڤیچینی و قەشەی کانۆنی بابەتی ڤاتیکان، مۆنسینۆر ئوگۆ ئوبالدینی.

تاجە گوڵینەی هەڵکشاو لەلایەن پیشەسازی ئیتاڵی، فانتینۆ تاگلیێتی دروستکراوە، کە لەو کاتەدا ٥٦٤ دراوی سکودۆی ئیتاڵی وەرگرتووە. ڕێوڕەسمی فەرمی تاجە گوڵینە لە ٣١ی ئابی ١٦٣٧ لە سێدارە درا. فریشتە کەروبیەکان لە ساڵی ١٧١٣ لەلایەن نەوەکەیەوە زیادکران، دواتر لە ساڵی ١٧٤٩ گواسترانەوە بۆ کەنیسەی کۆری پیرۆز لەناو

== دوای تەواو بوونی ==
[[File:Vatikan,_Petersdom,_der_Altar_der_unbefleckten_Empfängnis.JPG|وێنۆک| پایە گەورەکانی کەنیسەی کۆری پیرۆز، کە دوو فریشتەی کەڕوبی لە ساڵی ١٧٤٩ لە وێنەی ''پیتا'' گواسترانەوە. هەروەها وێنەی ماریان بە شێوەیەکی پاپا لەلایەن پیۆسی نۆیەم (١٨٥٤) و پیۆسی دەیەم (١٩٠٤)ەوە تاجی سەری دانرا.]]
دوای تەواوبوونی، یەکەم ماڵی ''پیتا'' کەنیسەی سانت پترۆنیلا{{'}}، کە گۆڕێکی ڕۆمانی بازنەیی بوو کە بەسترابووەوە بە ترانزێتی باشووری سانت پیتەرزەوە، لەگەڵ چەندین کەنیسەی لاوەکی کە لە فەزای ناوەندییەوە تیشک دەدرایەوە. کاردیناڵ یەکێک لەمانەی وەک کەنیسەی پرسەکەی هەڵبژارد. لە کاتێکدا ئێستا هیچ دڵنیایییەک نییە، بەڵام مەزەندە دەکرێت کە هەریەکێک لەم شوێنەوارانە نزیکەی ٤.٥ مەتر پان و ٢ مەتر قووڵی هەبووبێت. دواتر کەنیسە لەلایەن دۆناتۆ برامانتەوە لە کاتی دووبارە دروستکردنەوەی بازیلیکاکەدا ڕووخێندرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history|سەردێڕ=Account Suspended |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190903164329/https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٩|وێبگە=michelangelo.ace.fordham.edu}}&lt;/ref&gt;

بەپێی وتەی جۆرجۆ ڤاساری ، دوای ماوەیەکی کەم لە دانانی ''پیتاکەی'' ، مایکل ئەنجێلۆ گوێی لە کەسێک بووە کە تێبینی دەکات (یان پرسیاری لە سەردانکەران کردووە دەربارەی پەیکەرتاشەکە) کە ئەوە کاری پەیکەرتاشێکی دیکەیە، کریستۆفۆرۆ سۆلاری ، کە دواتر مایکل ئەنجێلۆ واژۆی لەسەر پەیکەرەکە کردووە. &lt;ref&gt;William E. Wallace, 1995 ''Life and Early Works (Michelangelo: Selected Scholarship in English)'' {{ISBN|0-8153-1823-5}} p. 233&lt;/ref&gt; مایکل ئەنجێلۆ وشەکانی لەسەر ئەو پەڕۆیە هەڵکەند کە بەسەر سنگی مێریدا ڕادەکرد. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Majanlahti |یەکەم=Anthony |ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://hyperallergic.com/781165/michelangelos-signature-and-the-myth-of-genius/|سەردێڕ=Michelangelo's Signature and the Myth of Genius |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=Hyperallergic |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

{{Lang|la|'''MICHÆLANGELVS BONAROTVS FLORENTINVS FACIEBAT'''}} (بە ئینگلیزی: &quot;Michelangelo Buonarroti، فلۆرانسییەکە ئەمەی دروستکردووە&quot;)

واژۆکە دەنگدانەوەی ئەو واژۆیەیە کە هونەرمەندەکانی یۆنانی کۆن ئەپێلێس و پۆلیکلیتۆس بەکاریان هێناوە . تاکە کار بوو کە تا ئێستا واژۆی لەسەر کردبێت. هەروەها ڤاساری ئەو حیکایەتە دەگێڕێتەوە کە دواتر مایکل ئەنجێلۆ لە تەقینەوەی شانازییەکەی پەشیمان بووەتەوە و سوێندی خواردووە هەرگیز واژۆ لەسەر بەرهەمێکی دیکەی دەستی نەکات.&lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2004/02_february/05/divine_michelangelo_overview.shtml|سەردێڕ=BBC - Press Office - The Divine Michelangelo major artworks |ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|وێبگە=BBC}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Aileen June Wang |ساڵ=٢٠٠٤|سەردێڕ=Michelangelo's Signature |journal=The Sixteenth Century Journal |بەرگ=٣٥|issue=2 |پەڕەکان=٤٤٧–٤٧٣|doi=10.2307/20476944 |jstor=20476944 |s2cid=188333712}}&lt;/ref&gt;

دوای پەنجا ساڵ، ڤاساری سەبارەت بە پیتا ئەمانەی خوارەوەی ڕاگەیاند:
 

== مایکل ئەنجێلۆ پیتاسەکانی تر ==
دوای چەند دەیەیەک، مایکل ئەنجێلۆ دوو جار گەڕایەوە سەر بابەتی پیتا ، بەڵام هیچ کام لەم دوو کارانە تەواو نەبوون. پیتا فلۆرانسی لە ساڵی 1990دا. ١٥٤٧ – ١٥٥٣ وادیارە بۆ گۆڕی خۆی بوو، بەڵام دوای چەند ساڵێک کارکردن وازی لێ هێنرا. زۆرجار پێی دەوترێت ''Deposition'', کە نوێنەرایەتی ساتێک دەکات کەمێک پێشتر لە چیرۆکەکەدا. ڕۆندانی پیتا لە ساڵی ١٥٥٢ دەستی پێکردووە، و هێشتا زۆر تەواو نەبووە لە کاتی مردنیدا لە ساڵی ١٥٦٤؛ شەش ڕۆژ پێشتر کاری لەسەر دەکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://artsandculture.google.com/story/the-rondanini-piet%C3%A0/1gVhlDFJoqLnIw|سەردێڕ=The Rondanini Pietà |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢٦|وێبگە=Google Arts &amp; Culture |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== نۆژەنکردنەوە ==
دوای نەخشاندنی ''پیتا'' زیانێکی زۆری بەرکەوت. چوار پەنجەی دەستی چەپی مێری کە لە کاتی جوڵاندنێکدا شکا، لە ساڵی ١٧٣٦ لەلایەن پەیکەرتاشی ڕۆمانی جوزێپی لیریۆنی (١٦٩٠-١٧٤٦)ەوە بە شێوەیەکی پیشەیی نۆژەنکرانەوە. زانایانی مۆدێرن ئەمڕۆ دابەشبوون لەسەر ئەوەی کە ئایا نۆژەنکەرەوە ئازادییە هونەریەکانی گرتۆتەبەر بۆ ئەوەی ئاماژەکانی دەستی زیاتر &quot;ڕێکتۆریک&quot; بێت.{{ژێدەر پێویستە|date=November 2024}}

== ١٩٦٤ پێشانگای جیهانی ==
لە ساڵی ١٩٦٤دا، ''پیتا'' لەلایەن ڤاتیکانەوە بە قەرز درا بە پێشانگای جیهانی نیویۆرک لە ساڵانی ١٩٦٤-١٩٦٥ بۆ ئەوەی لە کۆشکی ڤاتیکان دابنرێت. قەشە سەرەکی پێشووی نیویۆرک ، کاردیناڵ فرانسیس سپێلمان بە فەرمی داوای پەیکەرەکەی لە پاپا جۆن بیست و سێیەم کرد، ئێدوارد ئێم کینی، بەڕێوەبەری کڕین و کەشتیوانی خزمەتگوزارییەکانی فریاگوزاری کاسۆلیکی – USCC، بۆ سەرۆکایەتی تیمەکانی گواستنەوەی ڤاتیکان دەستنیشان کرد. پەیکەرەکە لەناو سندوقێکی داردا نێردراوە {{Convert|2.5|inch|cm}} بووە ئەستووری لەگەڵ {{Convert|8|inch|cm}} بنەما، بەستراوەتەوە بە سەقفی لاینەری &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mw5g&quot;&gt;کریستۆفۆرۆ کۆڵۆمبۆ&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; ؛ لە ئەگەری ڕووداوێکدا، سندوقەکە کوشنینگی تێدابوو کە ئەوەندە ئەستوور بوو کە لە ئاودا دەسوڕایەوە، و بیکۆنێکی شوێنی فریاگوزاری و هەروەها پەڕۆیەکی نیشاندەری بەسترابوو.

لە پێشانگاکەدا خەڵک بۆ چەندین کاتژمێر لە ڕیزدا وەستابوون بۆ ئەوەی چاوێک لە پشتێنەیەکی گواستنەوە ببینن کە بە پەیکەرەکەدا تێپەڕیبوو. دوای ئەوە گەڕێنرایەوە بۆ ڤاتیکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nywf64.com/vatican04.shtml|سەردێڕ=1964 New York World's Fair 1965 - Attractions - Vatican - Page Four |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠١٤|وێبگە=New York World's Fair 1964/1965 |پەڕە=٤}}&lt;/ref&gt;

لە مانگی نۆڤەمبەری ساڵی ١٩٦٥ گەڕێنرایەوە بۆ بازلیکای سانت پیتەر. لە کاتی گۆڕینیدا، کێشی پەیکەرە مەڕمەڕەکە کەڤەرێکی هەواگۆڕکێی کانزایی لە زەویدا شکاند و سندوقەکەی مەیل کرد. سەرەڕای ترسی ئەوەی کە ئەم جەنجاڵییە زیان بە پەیکەرەکە گەیاندبێت، بەڵام ''پیتا'' بەبێ زیان گەڕێنرایەوە بۆ شوێنی خۆی. لە وتارەکەی ''[[نیویۆرک تایمز|نیویۆرک تایمزدا]]'' کە باس لە گەڕانەوەی پەیکەرەکە دەکات، هاتووە: &quot;بە فەرمانی پاپا پاوڵی شەشەم جارێکی دیکە گەشت ناکات&quot;.

== تێکدان ==
[[File:Pietà_vaticana_dopo_il_vandalismo,_1972.jpg|وێنۆک| دیمەنێکی وردی پەیکەرەکە کە قۆڵ و لووت و چاوی تێکچووە، ئایاری ١٩٧٢]]
گەورەترین زیان لە ٢١ی ئایاری ١٩٧٢ ( یەکشەممەی پەنتەکۆست ) ڕوویدا، کاتێک جیۆلۆجیستێکی دەروونی تێکچوو، لاسلۆ تۆتی ئوسترالی کە لەدایکبووی هەنگارییە، ڕۆیشت بۆ ناو کەنیسە و بە چەقۆی جیۆلۆجیستێک هێرشی کردە سەر پەیکەرەکە لەکاتێکدا هاوار دەکات &quot;من عیسا مەسیحم؛ لە مردووەکان هەستاومەوە!&quot; بە ١٥ لێدان قۆڵی مێری لە ئەژنۆی لابرد و پارچەیەک لە لوتی لێدا و یەکێک لە پێڵوەکانی چەقاند.

هاووڵاتییەکی ئەمریکی بوو، بۆب کاسیلی خەڵکی شاری سانت لویس لە ویلایەتی میزۆری یەکێک بوو لە یەکەم کەسەکان کە تۆتی لە ''پیتا'' دوورخستەوە. ئەم ڕووداوانەی خوارەوەی وەبیر هێنایەوە:
 
دوای هێرشەکە، کارەکە بە زەحمەت نۆژەنکرایەوە و گەڕایەوە شوێنی خۆی لەناو بازیلیکاکەدا، تەنها لە لای ڕاستی دەروازەکەوە، لە نێوان دەرگای پیرۆز و قوربانگای سانت سێباستیان, و ئێستا بە پانێڵێکی شووشەی ئەکریلیکی دژە فیشەک پارێزراوە.  لە کاتی نۆژەنکردنەوەکەدا، M ی سەرەتایی دۆزرایەوە کە لەسەر کفنی مێری نەخشێنرابوو،  ئەمەش وایکرد کە ''پیتا'' تاکە بەرهەم بێت کە مایکل ئەنجێلۆ واژۆی لەسەر کردبێت.


بینەران زۆرێک لەو پارچە مەڕمەڕانەیان برد کە فڕیون. دواتر هەندێک پارچە گەڕێنرانەوە، بەڵام زۆربەیان نەگەڕێنرانەوە، لەنێویاندا لوتی مێری کە دەبوو لە بلۆکێکەوە دروست بکرێتەوە کە لە پشتیەوە بڕابوو.

== هەروەها سەیری بکە ==

* پیتا
* ئەستێرەیەکی بچووک 274472 Pietà
* کۆپیەکانی فیلمی &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwASk&quot;&gt;Pietà&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; ی مایکل ئەنجێلۆ
* لیستی پەیکەرەکانی عیسا
* لیستی بەرهەمەکانی مایکل ئەنجێلۆ
* لیستی بابەتەکانی پەیوەست بە شاری ڤاتیکان
{{Clear}}

== ئاماژەکان ==
{{سەرچاوەکان|2}}

== خوێندنەوەی زیاتر ==

* پۆپ-هێنسی، جۆن (١٩٩٦). ''پەیکەری ڕێنێسانسی باڵا و بارۆکی ئیتاڵی'' . لەندەن: فایدۆن
* هیبارد، هاوارد . ١٩٧٤. ''مایکل ئەنجێلۆ'' . نیویۆرک: هارپەر و ڕۆ.
* [http://www.biblegateway.com/passage/?search=mt%2013:55-56&amp;version=31 مەتا ١٣:٥٥-٥٦] گەڕان بەدوای بڕگەکاندا – وەشانی نێودەوڵەتی نوێ BibleGateway.com
* واڵاس، ویلیام ئی. (٢٠٠٩). ''مایکل ئەنجێلۆ؛ هونەرمەند و پیاو و کاتەکانی'' . کامبریج: چاپخانەی زانکۆی کامبریج.{{ISBN|0521111994}}

== بەستەری دەرەکی ==

* {{Commons category-inline|Pietà of the Saint Peter's Basilica by Michelangelo Buonarroti}}
* [http://www.vatican.va/various/basiliche/san_pietro/vr_tour/Media/VR/St_Peter_Pieta/index.html vatican.va]
* [https://www.michelangelo.org/pieta.jsp 10 Facts That You Don't Know About Michelangelo's ''Pietà'']
* [http://www.la-pieta.org/_page_/gallery/photorama Robert Hupka's ''Pietà'' Picture gallery]
* [http://michelangelomodels.com/m-models/pieta_arm.html Models of wax and clay used by Michelangelo in making his sculpture and paintings]


{{تووڵی دەروازە|ھونەرەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Pietà of the Saint Peter's Basilica by Michelangelo Buonarroti}}

[[پۆل:پەیکەرسازی لە ڕۆما]]
[[پۆل:کارە ھونەرییەکان]]
[[پۆل:ھونەری مەسیحی]]</text>
      <sha1>pj2z5ntiy9tufwcnj815z2y16y056s2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>حەمید سەفەت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305490</id>
    <revision>
      <id>1693732</id>
      <parentid>1692136</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:17:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17518" sha1="nfp8xgfi9h06c2cijs9qdhx0c81r6yf" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کەسایەتی|name=حەمید سەفەت|image=Hamid Sefat.jpg|native_name=حمید صفت|birth_date=٩ی ئابی ١٩٩٣|پیشە=گۆرانیبێژ، ڕاپەر و ئەکتەر|شوێنی لەدایکبوون=تاران، ئێران|ساڵانی چالاکی=٢٠١٦}}

'''حەمیدڕەزا ئەمیری سەفەت''' (بە فارسی: حمید صفت؛ لەدایکبووی ٩ی ئابی ١٩٩٣) گۆرانیبێژ، [[ڕاپ|ڕاپەر]] و ئەکتەری [[ئێران|ئێرانیی]]ە. لە ناوەڕاستی دەیەی ٢٠١٠دا بە ''مۆسیقای ژێرزەمینی'' ناسرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠١٧|سەردێڕ=خواننده معروف رپ به قتل اعتراف کرد / حمید صفت کیست؟ |ناونیشان=https://www.eghtesadnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7-61/180189-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%88%D9%81-%D8%B1%D9%BE-%D8%A8%D9%87-%D9%82%D8%AA%D9%84-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%81-%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%AA-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=اقتصادنیوز |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=آخرین پست اینستاگرامی حمید صفت چه بود؟ |ناونیشان=https://fararu.com/fa/news/326538/%D8%A2%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%BE%D8%B3%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%AA-%DA%86%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Fararu {{!}} فرارو |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;

== ژیانی سەرەتایی ==
لە ٩ی ئابی ١٩٩٣ لە گەڕەکی ''شەمس‌آبادی'' [[تاران]] لەدایکبووە. دایک و باوکی کاتێک ئەو منداڵ بوو لێک جیابوونەوە. خوشکەکەی دەرهێنەرە و براکەی لە ئەمەریکا دەژی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=رویداد۲۴ |یەکەم=پايگاه خبری تحلیلی |ڕێکەوت=٢٩ی ئازاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=حمید صفت کیست؟ |ناونیشان=https://www.rouydad24.ir/fa/news/365756/%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%AA-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=پايگاه خبری تحلیلی رویداد۲۴ |بڵاوکەرەوە=پايگاه خبری تحلیلی رویداد۲۴ |زمان=fa}}&lt;/ref&gt; دایکی لە دەورووبەری ساڵی ٢٠٠٥ لەگەڵ پیاوێک بە ناوی ''هوشەنگ'' هاوسەرگیری کرد و لەگەڵیان لە [[ئەڵمانیا]] دەژیا. ''هوشەنگ'' لە ئەڵمانیا دوکانی هەبوو و لەگەڵ دایکی لەوێ نیشتەجێ بوو. بە وتەی ''سەفەت''، خۆی لەم کاتەدا زیاتر لە شوێنی کارەکەی دەژیا. ''سەفەت'' لە پێناسەی هاوسەری دووهەمی دایکی دەڵێت: «هوشەنگ کەسێکی توندوتیژ بوو و بەردەوام دایکی دەدایە بەر شەق، تەنانەت یەک جار چەقۆی داوە لە دایکم، ناوبراو لەگەڵ هەموو دەوروبەریدا شەڕی دەکرد و لەگەڵ خێزانی خۆیشیدا بەردەوام دەمەقاڵەی بوو ئێمە هەمیشە هەوڵمان دەدا هێوری بکەینەوە».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=جم |یەکەم=Jamejam, جام |سەردێڕ=حمید صفت جزئیات قتل ناپدری اش را تشریح کرد |ناونیشان=http://jamejamonline.ir/online/2963121826581713061/%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF%20%D8%B5%D9%81%D8%AA%20%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA%20%D9%82%D8%AA%D9%84%20%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%AF%D8%B1%DB%8C%20%D8%A7%D8%B4%20%D8%B1%D8%A7%20%D8%AA%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%AD%20%DA%A9%D8%B1%D8%AF |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191018165457/http://jamejamonline.ir/online/2963121826581713061/%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF%20%D8%B5%D9%81%D8%AA%20%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA%20%D9%82%D8%AA%D9%84%20%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%AF%D8%B1%DB%8C%20%D8%A7%D8%B4%20%D8%B1%D8%A7%20%D8%AA%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%AD%20%DA%A9%D8%B1%D8%AF |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Jamejam Online |زمان=fa-IR |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

سەفەت لەگەڵ هاوڕێکەی عەلی رەهرو، لە سەردەمی خوێندنی ناوەندییەوە کاری دروستکردنی مۆسیقای [[ڕاپ|ڕاپی]] ''ژێرزەمینی'' دەستپێکرد. ئەو ڕەپەرانێکی وەکوو [[ئێمینێم|ئێمینیم]] و [[فیفتی سێنت|ففتی سێنتی]] وەک ڕێبەری خۆی ناساندووە. یەکەم گۆرانیی «خیابانی‌ها» (شەقامنشینەکان) بوو. لە سەرەتادا ناوی حەمید ئیبتکاری بۆ خۆی هەڵبژارد، بەڵام دواتر بڕیاریدا لە ناوی لەدایکبوونی خۆی کەڵک وەربگرێت. سەفەت لە سەرەتای چالاکیدا گرووپێکی بە ناوی زەد و بەند پێکهێنا و دەستی بە دروستکردنی گۆرانیی بە گرووپ کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=رویداد۲۴ |یەکەم=پايگاه خبری تحلیلی |ڕێکەوت=٢٩ی ئازاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=حمید صفت کیست؟ |ناونیشان=https://www.rouydad24.ir/fa/news/365756/%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%AA-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=پايگاه خبری تحلیلی رویداد۲۴ |بڵاوکەرەوە=پايگاه خبری تحلیلی رویداد۲۴ |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;

بڕیار بوو یەکێک لە ئەکتەرانی ''نمایشێ لامبۆرگینی'' لە دەرهێنانی سیامەک سەفەری بێت کە لە زنجیرەی شەهرەزاد تاران لەسەر شانۆ دەرکەوت. لەبەر ئەوەی لەو سەردەمەدا، ڕاپەرەکان لە ئێران ڕێگەیان پێ نەدرابوو لەسەر شانۆ پەخش بکرێن، تەنها یەک جار لەسەر شانۆ دەرکەوت و لەو کاتەوە لەگەڵ ئەم گرووپە بێبەش کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠١٧|سەردێڕ=خواننده رپ در نمایش «لامبورگینی» می‌خواند |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/4018945/%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%B1%D9%BE-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A8%D9%88%D8%B1%DA%AF%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%85%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |بڵاوکەرەوە=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://financialtribune.com/articles/art-and-culture/69466/reflection-of-social-inequality-in-safari-s-lamborghini |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=financialtribune.com}}&lt;/ref&gt;

لە تایبەتمەندییەکانی بەرهەمەکانی حەمید سەفەت گرنگیدان بە کێشەکانی ڕۆژ، لەگەڵ پابەندبوونی نەتەوەیی و ئایینیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.tasnimnews.com/fa/news/1396/04/19/1460367/%D8%B1%D9%BE-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D8%AA%D8%A7-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D8%B0%D8%A7%D9%84|سەردێڕ=رپ؛ از اعتراض تا ابتذال - تسنیم}}&lt;/ref&gt;

== دۆسیەی دادوەری ==
لە ١٣ی ئابی ٢٠١٧، حەمید سەفەت دانی بە کوشتنی هاوسەری دایکیدا نا. وتی کە ئەو پیاوێکی توندوتیژ بووە و بەردەوام دایکی دەدایە بەر شەق.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=جم |یەکەم=Jamejam, جام |سەردێڕ=حمید صفت جزئیات قتل ناپدری اش را تشریح کرد |ناونیشان=http://jamejamonline.ir/online/2963121826581713061/%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF%20%D8%B5%D9%81%D8%AA%20%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA%20%D9%82%D8%AA%D9%84%20%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%AF%D8%B1%DB%8C%20%D8%A7%D8%B4%20%D8%B1%D8%A7%20%D8%AA%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%AD%20%DA%A9%D8%B1%D8%AF |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191018165457/http://jamejamonline.ir/online/2963121826581713061/%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF%20%D8%B5%D9%81%D8%AA%20%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA%20%D9%82%D8%AA%D9%84%20%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%AF%D8%B1%DB%8C%20%D8%A7%D8%B4%20%D8%B1%D8%A7%20%D8%AA%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%AD%20%DA%A9%D8%B1%D8%AF |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Jamejam Online |زمان=fa-IR |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠١٧|سەردێڕ=مطرب راب إيراني شهير يقتل والده طعناً والسبب صادم! |ناونیشان=https://www.alwatanvoice.com/arabic/news/2017/08/20/1076904.html |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=دنيا الوطن |زمان=ar}}&lt;/ref&gt; ناوبراو دوای دەستبەسەرکردن بۆ ''زیندانی ڕەجایی‌شار'' بەندی زیندانییانی سزای لەسێدارەدان گواسترایەوە. [[پزیشکی دادوەری]] ڕایگەیاندبوو کە باوکی نا خوێنی حەمید سەفەت بە هۆی «خوێنڕێژی و زیانی مێشک لە ئەنجامی بەرکەوتنی تەنێکی ڕەق لە تەنیشتی راستی سەر» گیانی لەدەستداوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=علت مرگ پدرخوانده حمید صفت مشخص شد |ناونیشان=https://fararu.com/fa/news/328848/%D8%B9%D9%84%D8%AA-%D9%85%D8%B1%DA%AF-%D9%BE%D8%AF%D8%B1%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%AA-%D9%85%D8%B4%D8%AE%D8%B5-%D8%B4%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Fararu {{!}} فرارو |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;

ناوبراو لە ڕێکەوتی ٢٧ی ئایاری ٢٠١٨ بە بارمتەی ٦٠٠ ملیۆن [[تمەن]] ئازاد کرا. کۆمیسیۆنی ٧ کەسیی پزیشکی دادوەری لە ڕاپۆرتەکەیدا ٥٠ لەسەدی هۆکاری مردنی کوژراوی بە نەخۆشییەکەی راگەیاندووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٧ی ئایاری ٢٠١٨|سەردێڕ=وثیقه ۶۰۰ میلیونی «حمید صفت» تودیع شد |ناونیشان=https://www.mashreghnews.ir/news/859091/%D9%88%D8%AB%DB%8C%D9%82%D9%87-%DB%B6%DB%B0%DB%B0-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86%DB%8C-%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%AA-%D8%AA%D9%88%D8%AF%DB%8C%D8%B9-%D8%B4%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=مشرق نیوز |بڵاوکەرەوە=مشرق نیوز |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;

=== حوکمی دادوەر ===
حەمید سەفەت لە پەیوەندی لەگەڵ دۆسیەی کوشتندا لە ڕۆژی دووشەممە، ٨ی ئازاری ٢٠٢١ دەستبەسەر کرا و بۆ زیندانی ڕەجایی‌شاری کەرەج گواسترایەوە. دادگای لێکۆڵینەوەی تاوانەکانی لە ٣ی نیسانی ٢٠٢١ لە لقی دەیەمی دادگای تاوانەکان یەک بە سەرۆکایەتی دادوەر ڕاسخ بەڕێوەچوو و بە لەسێدارەدان حوکم درا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=حمید صفت، خواننده مشهور رپ ایرانی دستگیر شد |ناونیشان=https://www.dw.com/fa-ir/%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%B4%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%B1%D9%BE-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DA%AF%DB%8C%D8%B1-%D8%B4%D8%AF/a-56808583 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=dw.com |زمان=fa}}&lt;/ref&gt; و لە زیندانی ڕەجایی‌شاری [[کەرەج]] زیندانی کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=حمید صفت بازداشت شد |ناونیشان=https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-62/3747084-%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D8%B4%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=روزنامه دنیای اقتصاد |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;

=== حوکمی بێتاوانی لە کوشتنی بەمەبەست ===
داوای سەرلەنوێداواکاری حەمید سەفەت لەلایەن دیوانی باڵای وڵات قبووڵ کرا، لەسەر ئەم بنەمایە تۆمەتی کوشتنی بەمەبەست و حوکمی لەسێدارەدان هەڵوەشایەوە. و دیسان دادگایی کرا. ئەیووب مەیلکی، یەکێک لە پارێزەرەکانی حەمید سەفەت، لە ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ ڕایگەیاند کە حوکمی بێتاوانیی بریکارەکەی پێی ڕاگەیەندرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=حمید صفت رپر معروف از اتهام قتل عمدی تبرئه شد |ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/630048/%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%AA-%D8%B1%D9%BE%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%88%D9%81-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%AA%D9%87%D8%A7%D9%85-%D9%82%D8%AA%D9%84-%D8%B9%D9%85%D8%AF%DB%8C-%D8%AA%D8%A8%D8%B1%D8%A6%D9%87-%D8%B4%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=همشهری آنلاین |بڵاوکەرەوە=همشهری آنلاین، سایت خبری روزنامه همشهری {{!}} hamshahrionline |زمان=fa}}&lt;/ref&gt; هەروەها ناوبراو لە ڕۆژی ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ لە زیندان بە بارمتەی ١ ملیار تمەن ئازاد کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1400071107670/%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D8%B4%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www.isna.ir}}&lt;/ref&gt;
==ئەکتەری==
حەمید سەفەت بۆ یەکەم جار لە زنجیرەی ''سەری حەوتەمی ئەژدیها'' (٢٠٢٣) لە بەرهەمی ''ئەبولقاسم تالیبی'' و لە زنجیرەی [[کازیوەی خومار (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|کازیوەی خومار]](٢٠٢٥) لە دەرهێنانی [[نێرگز ئابیار]] ڕۆڵی گێڕا. هەرچەند ڕۆڵەکەی لە زنجیرەی ''سەری حەوتەمی ئەژدیها'' تووشی ڕەخنەی توند بوو، بەڵام دوای ئەوە لە زنجیرەی [[کازیوەی خومار (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|کازیوەی خومار]] ڕۆڵەکەی سەرنجی ڕەخنەگران و بینەرانی ڕکێشا و لە هەندێک راپرسییدا بە باشترین ئەکتەری ئەم زنجیرەیە ناوی بردرا. دوای لابردنی [[نەوید محەممەدزادە|نەوید محەمەدزاده]] لە کۆنسێرت-''نمایشی ئاراش'' لە دەرهێنانی عەلی سەرابی، حەمید سەفەت جێگەی ئەوی گرتەوە بۆ ڕۆڵی [[ئەفراسیاب]] لەم نمایشەدا و لەوێشدا ڕەخنەی ئەرێنی بۆ جێبەجێکردنی ئەم ڕۆڵە وەرگرت.

== فیلمۆگرافی ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+زنجیرە
!ساڵ
!ناو
!ڕۆڵ
!دەرهێنەر
|-
|٢٠٢٦
|[[کازیوەی خومار (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|کازیوەی خومار]]
|ئەسڵان
|[[نێرگز ئابیار]]
|}

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

== بەستەری دەرەکی ==
[https://www.instagram.com/hamidsefat/ حەمید سەفەت] لە [[ئینستاگرام]]

حەمید سەفەت لە [[بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان]]


[[پۆل:خەڵکی تاران]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی تەلەڤیزیۆنی ئێرانی]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٣]]
[[پۆل:گۆرانیبێژانی خەڵکی تاران]]
[[پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئێرانی]]</text>
      <sha1>nfp8xgfi9h06c2cijs9qdhx0c81r6yf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دامەزراوەی نۆبێڵ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305516</id>
    <revision>
      <id>1694296</id>
      <parentid>1692084</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T09:25:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shaween</username>
        <id>18477</id>
      </contributor>
      <comment>/* مێژوو */</comment>
      <origin>1694296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25178" sha1="an4bel8pqk5h7mgyzyyrfl3fnxw0kxk" xml:space="preserve">{{Infobox organization
| name                     = دامەزراوەی نۆبێڵ
| logo                     = Nobelstiftung logo.svg
| logo_size                = 120px
| logo_caption             = نیشانی دامەزراوەی نۆبڵ&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/annual_review_13_sv.pdf|سەردێڕ=Nobelstiftelsen Verksamhetsberättelse 2013|وێبگە=www.nobelprize.org|بڵاوکەرەوە=Nobel Foundation|زمان=sv}}&lt;/ref&gt;
| image_size               = 150px
| formation                = {{start date and age|1900|6|29|df=y}}
| headquarters             = [[ستۆکهۆڵم]]، سوێد
| leader_title             = 
| leader_name              = 
| membership               = 
| website                  = {{URL|https://nobelprize.org/the-nobel-prize-organisation/the-nobel-foundation/|nobelprize.org/the-nobel-foundation}}
}}
 

'''دامەزراوەی نۆبێڵ'''{{تێبینی|{{langx|sv|Nobelstiftelsen}}}} دامەزراوەیەکی تایبەتە کە لە ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٠٠ دامەزراوە بۆ بەڕێوەبردنی دارایی و بەڕێوەبردنی [[خەڵاتی نۆبێل|خەڵاتەکانی نۆبڵ]].&lt;ref&gt;
{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Lemmel |یەکەم=Birgitta |ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٠|ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/history/lemmel/index.html|سەردێڕ=About the Nobel Prize |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt; ئەم بناغەیە لەسەر بنەمای دوا وەسیەتنامەی [[ئەلفرێد نۆبێل|ئەلفڕێد نۆبڵ]] داهێنەری [[دینامیت|داینامیت]] دامەزراوە.&lt;ref name=&quot;NF&quot;&gt;
{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/index.html|سەردێڕ=About the Nobel Prize |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|وتەگێڕانەوە=The Nobel Foundation is a private institution established in 1900 based on the will of Alfred Nobel. The Foundation manages the assets made available through the will for the awarding of the Nobel Prize in Physics, Chemistry, Physiology or Medicine, Literature and Peace. It represents the Nobel Institutions externally and administers informational activities and arrangements surrounding the presentation of the Nobel Prize.}}&lt;/ref&gt;

هەروەها سیمپۆزیۆمی نۆبڵ لەسەر پێشکەوتنە گرنگەکانی زانست و بابەتەکانی گرنگی کولتووری یان کۆمەڵایەتی ساز دەکات.

== مێژوو ==
{{سەرەکی|ئەلفرێد نۆبێل}}ئەلفڕێد نۆبڵ ({{دەنگ|sv-Alfred_Nobel.ogg|Alfred Bernhard Nobel}}؛ لەدایکبووی ٢١ی تشرینی یەکەمی ١٨٣٣، لە [[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]]، سوید) کیمیاکار، ئەندازیار، داهێنەر، بەرهەمهێنەری چەک و داهێنەری [[دینامیت]] بووە. خاوەنی کۆمپانیای Bofors بوو کە کۆمپانیایەکی گەورەی بەرهەمهێنانی چەک بوو، کە لە کارە سەرەتاییەکەیەوە وەک کارگەی ئاسن و پۆڵا ئاڕاستەی کردبووەوە. نۆبڵ خاوەنی ٣٥٥ پاتێنت جیاواز بوو، [[دینامیت|داینامیت]] بەناوبانگترینیان بوو. نۆبڵ لە ماوەی ژیانیدا سامانێکی تایبەتی کەسی زۆری کۆکردەوە، ئەمەش زیاتر بەهۆی ئەم داهێنانەوە بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠١|ناونیشان=http://www.schoolforchampions.com/biographies/nobel.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120314000058/http://www.schoolforchampions.com/biographies/nobel.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٨٩٦ نۆبڵ بەهۆی جەڵتەی مێشکەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/alfred-nobel/alfred-nobels-final-years-in-sanremo/|سەردێڕ=Alfred Nobel's final years in Sanremo |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; لە ڤێلاکەی لە [[سانرێمۆ|سان ڕیمۆ]] لە ئیتاڵیا کۆچی دوایی کرد، کە ساڵانی کۆتایی تێیدا ژیاوە.&lt;ref name=&quot;sweden1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.sweden.se/upload/Sweden_se/english/factsheets/SI/SI_FS15aa_Nobel_Prize-in_Sweden_and_the_world/The_Nobel_Prize_in_Sweden_and_the_world_FS15aa_Low.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100831163044/http://www.sweden.se/upload/Sweden_se/english/factsheets/SI/SI_FS15aa_Nobel_Prize-in_Sweden_and_the_world/The_Nobel_Prize_in_Sweden_and_the_world_FS15aa_Low.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئابی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/nobel_alfred.shtml|سەردێڕ=BBC - History - Historic Figures: Alfred Nobel (1833-1896) |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt;

وەسیەتنامەی نۆبڵ داواکارییەکی دەربڕی، کە زۆر کەسی تووشی سەرسوڕمان کرد، کە پارەکەی بۆ خەڵاتەکانی [[فیزیک|فیزیا]] ، [[کیمیا]]، [[ئاشتی]]، [[فیزیۆلۆژی]] یان [[پزیشکی]] و [[وێژە|ئەدەب]] بەکاربهێنرێت.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; هەرچەندە نۆبڵ لە ماوەی ژیانیدا چەندین وەسیەتنامەی نووسیوە، بەڵام دوا وەسیەتنامە کەمێک زیاتر لە ساڵێک پێش مردنی نووسراوە، و لە یانەی سویدی-نەرویجی لە پاریس لە ٢٧ی تشرینی دووەمی ١٨٩٥ واژۆی لەسەر کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩٨١|ناونیشان=http://resources.metapress.com/pdf-preview.axd?code=xu7j67w616m06488&amp;size=largest |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110714080803/http://resources.metapress.com/pdf-preview.axd?code=xu7j67w616m06488&amp;size=largest |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠١٠|وێبگە=[[Metapress]]}}&lt;/ref&gt; نۆبڵ 94%ی کۆی سەروەت و سامانەکەی بە وەسیەت کردووە کە 31 سامانە ملیۆن [[کرۆنی سوێدی|''کرۆنی'' سویدی]]، بۆ دامەزراندنی و بەخشینی پێنج خەڵاتی نۆبڵ.{{Wide image|Alfred Nobels will-November 25th, 1895.jpg|500|ویستی یاسایی ئەلفرێد نۆبێل لە ٢٥ی نۆڤەمبەری ١٨٩٥. 1895}}{{وتەی ڕازێندراوە|''«هەموو ئەو سامانی ماوەی من کە بتوانرێت بە نەقد بکرێت، بە شێوەی خوارەوە مامەڵەی لەگەڵدا بکرێت: سەرمایەکە لەلایەن جێبەجێکارانی وەسیەتەکەمەوە لە بەڵگەنامە داراییە پارێزراوەکاندا وەبەرهێنان دەکرێت و دەبێتە سەرچاوەیەکی دارایی، کە قازانجەکەی ساڵانە بە شێوەی خەڵات دابەش دەکرێت بەسەر ئەو کەسانەدا کە لە ساڵی پێشوودا گەورەترین سوودیان بە مرۆڤایەتی گەیاندووە. ئەو قازانجە بە پێنج بەشی یەکسان دابەش دەکرێت، کە یەک بەشی بۆ ئەو کەسە تەرخان دەکرێت کە گرنگترین دۆزینەوە یان داهێنانی لە بواری فیزیکدا ئەنجام دابێت؛ یەک بەش بۆ ئەو کەسەی گرنگترین دۆزینەوەی کیمیایی یان پێشکەوتنێکی گرنگی لە بواری کیمیا ئەنجام دابێت؛ یەک بەش بۆ ئەو کەسەی گرنگترین دۆزینەوەی لە بواری فیزیۆلۆژیا یان پزیشکیدا ئەنجام دابێت؛ یەک بەش بۆ ئەو کەسەی لە بواری ئەدەبیاتدا بەرچاوترین بەرهەمی خاوەن ئاراستەیەکی ئایدیالیستی پێشکەش کردبێت؛ و یەک بەش بۆ ئەو کەسەی زۆرترین یان باشترین کاری بۆ بەهێزکردنی برایەتی لەنێوان نەتەوەکان، هەڵوەشاندنەوە یان کەمکردنەوەی سوپاکانی ئامادەباش، و بەڕێوەبردن و پەرەپێدانی کۆنگرەکانی ئاشتی ئەنجام دابێت.»''
''خەڵاتەکانی فیزیک و کیمیا لەلایەن ئەکادیمیای زانستەکانی سویدەوە پێشکەش دەکرێن؛ خەڵاتی کارە فیزیۆلۆژیایی یان پزیشکییەکان لەلایەن پەیمانگای کارۆلینسکا لە ستۆکهۆڵم؛ خەڵاتی ئەدەبیات لەلایەن ئەکادیمیای ئەدەبیات لە ستۆکهۆڵم؛ و خەڵاتی پاڵەوانانی ئاشتی لەلایەن لیژنەیەکەوە کە لە پێنج کەس پێک دێت و لەلایەن ستۆرتینگی نەرویجییەوە هەڵدەبژێردرێن. من بە ڕوونی خواستی خۆم دەردەبڕم کە لە کاتی پێشکەشکردنی خەڵاتەکاندا، هیچ گرنگییەک بە نەتەوەی کاندیدەکان نەدرێت، بۆ ئەوەی شایستەترین کەس خەڵاتەکە وەربگرێت، جا سکاندیناڤی بێت یان نا.»''
|20|20|ویستی یاسایی [[ئەلفرێد نۆبێل]]&lt;ref name=&quot;thelocal1&quot;/&gt;&lt;ref name=fullNobelwill&gt;[[Alfred Nobel]]|[http://nobelprize.org/alfred_nobel/will/will-full.html &quot;Alfred Nobel's Will&quot;], Nobel Foundation. Retrieved 15 February 2007. ([[English language|English version]]).&lt;/ref&gt;

جێبەجێکارانی وەسیەتنامەکەی بریتی بوون لە ڕاگنار سۆلمان و [[Rudolf Lilljequist|ڕودۆڵف لیلجیکیست]] کە دامەزراوەی نۆبڵیان پێکهێنا بۆ ئاگاداربوون لە سامانی نۆبڵ و ڕێکخستنی خەڵاتەکان. هەرچەندە ئیرادەی نۆبڵ خەڵاتەکانی دامەزراند، بەڵام پلانەکەی تەواو نەبوو و بەهۆی چەندین بەربەستی دیکەوە، پێنج ساڵی خایاند تا دامەزراوەی نۆبڵ دامەزرا و خەڵاتی یەکەم لە ١٠ی کانوونی دووەمی ١٩٠١دا بەخشرایە، لەنێو ئەوانی دیکەدا، [[ڤیلھێڵم ڕۆنتگن|ویلهێلم کۆنراد ڕۆنتگن]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_prizes/lists/all/all_laureates_yd.html|سەردێڕ=All Nobel Laureates |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121006003048/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/lists/all/all_laureates_yd.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;First Nobel Prizes: December 10, 1901&quot;, ''[http://www.historychannel.com/tdih/tdih.jsp?month=10272964&amp;day=10272975&amp;cat=10272946 This Day in History]{{بەستەری مردوو|date=January 2018|fix-attempted=yes}}'', ''[[History (U.S. TV channel)|The History Channel]]''. &lt;/ref&gt; لە کۆتایی ساڵی ٢٠٢٤دا سەرمایەی وەبەرهێنانی دامەزراوەکە ٦.٦ ملیار کرۆنی سویدی بووە کە دەکاتە نزیکەی ٧٠٠ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/press-release/the-nobel-foundations-2024-asset-management-and-earnings/|سەردێڕ=The Nobel Foundation’s 2024 asset management and earnings}}&lt;/ref&gt;

=== دامەزراوەی نۆبڵ ===
[[File:AlfredNobel_adjusted.jpg|وێنۆک| وێنەی ئەلفڕێد نۆبڵ لەلایەن گۆستا فلۆرمانەوە]]
دامەزراوەی نۆبڵ وەک ڕێکخراوێکی تایبەت لە ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٠٠ بە تایبەتی بۆ بەڕێوەبردنی دارایی و بەڕێوەبردنی خەڵاتەکانی نۆبڵ دامەزراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Lemmel |یەکەم=Birgitta |ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071026032605/http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; لەسەر بنەمای دوا وەسیەت و وەسیەتنامەی نۆبڵ دامەزراوە.&lt;ref name=&quot;NF&quot; /&gt; لەو کاتەدا وەسیەتنامەی نۆبڵ گومان و ڕەخنەی زۆری لێکەوتەوە و بەمجۆرە تا ٢٦ی نیسانی ١٨٩٧ وەسیەتنامەکەی لەلایەن ستۆرتینگەوە پەسەندکرا.&lt;ref name=&quot;nobelprize1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080612091541/http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt; هەر زوو دوای ئەوە ئەندامانی کۆمیتەی نۆبڵی نەرویجیان دەستنیشان کرد کە بڕیار بوو [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|خەڵاتی ئاشتی]] ببەخشێت. دوای ماوەیەکی کەم، ڕێکخراوە خەڵاتبەخشەکانی دیکەش بەدوایدا هات؛ کارۆلینسکا ئینستیتۆت لە ٧ی حوزەیران، ئەکادیمیای سویدی لە ٩ی حوزەیران و ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان لە ١١ی حوزەیران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٩|ناونیشان=http://www.infoplease.com/spot/nobel-prize-history.html|سەردێڕ=Nobel Prize History |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٠٠ یاسا تازە دروستکراوەکانی دامەزراوەی نۆبڵ لەلایەن شا ئۆسکاری دووەمەوە ڕاگەیەندرا.

لە ساڵی ١٩٠٥ یەکێتی نێوان سوید و نەرویج هەڵوەشایەوە کە بەو مانایە بوو کە بەرپرسیارێتی پێدانی خەڵاتی نۆبڵ لە نێوان هەردوو وڵاتدا دابەشکرا. لیژنەی نۆبڵی نەرویج بەردەوام بوو لە هەڵبژاردنی وەرگری [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|خەڵاتی ئاشتی]]، لە کاتێکدا ئۆرگانەکانی سوید وەرگرانی تری خەڵات هەڵدەبژێرن.&lt;ref name=&quot;nobelprize1&quot; /&gt;

بەپێی ئیرادەی نۆبڵ، ئەرکی سەرەکی دامەزراوەی نۆبڵ بەڕێوەبردنی ئەو سامانەیە کە نۆبڵ لە دوای خۆی لە سندوقێکدا بەجێی هێشتووە.&lt;ref name=&quot;sweden1&quot; /&gt; هەروەها دامەزراوەی نۆبڵ نوێنەرایەتی خەڵاتی نۆبڵ دەکات بۆ جیهانی دەرەوە و بەرپرسیارێتی چالاکییە نافەرمیەکان و بابەتەکانی پەیوەست بە پێدانی خەڵاتی نۆبڵ دەگرێتە ئەستۆ.{{ژێدەر پێویستە|date=September 2023}} دامەزراوەی نۆبڵ بەشدار نییە لە پرۆسەی هەڵبژاردنی براوەی خەڵاتی نۆبڵ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Feldman|یەکەم=Burton|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=xnckeeTICn0C&amp;q=The+Nobel+prize+history|سەردێڕ=The Nobel prize: a history of genius ... – Google Böcker|بڵاوکەرەوە=Arcade|ساڵ=٢٠٠٠|ژپنک=٩٧٨١٥٥٩٧٠٥٩٢٩|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt; دامەزراوەی نۆبڵ پارە وەبەرهێنان دەکات بۆ پاراستنی بنکەیەکی دارایی بۆ خەڵاتەکان و چالاکییە کارگێڕییەکان. دامەزراوەی نۆبڵ لە هەموو باجێک لە سوید (لە ساڵی ١٩٤٦ەوە) و لە باجی وەبەرهێنان لە ئەمریکا (لە ساڵی ١٩٥٣ەوە) بەخشراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/finan-manag.html|سەردێڕ=The Nobel Foundation - Financial Management |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080716002326/http://nobelprize.org/nobelfoundation/finan-manag.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt; لە سەرەتای هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا پارەی خەڵاتەکان یەک ملیۆن [[کرۆنی سوێدی|کرۆن]] بوو بەڵام لە ساڵی ٢٠٠٨ پارەی خەڵاتەکان بۆ ١٠ ملیۆن [[کرۆنی سوێدی|کرۆن]] زیاد بووبوو .&lt;ref name=&quot;nobelprize1&quot; /&gt;

بەپێی یاساکانی دامەزراوەی نۆبڵ، دەستەی بەڕێوەبەرایەتی نووسینگەی تۆمارکراوی خۆی لە [[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]] دەبێت.&lt;ref name=&quot;NF1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/about/statutes-of-the-nobel-foundation/|سەردێڕ=Statutes of the Nobel Foundation}}&lt;/ref&gt; دەستەی کارگێڕی لە حەوت ئەندام و دوو جێگر پێکدێت کە هاوڵاتی سویدی یان نەرویجین کە لەلایەن ئەمینداری دامەزراوە خەڵاتکراوەکانەوە هەڵدەبژێردرێن و لە نێو ئەندامەکانیدا سەرۆک و جێگری سەرۆک و بەڕێوەبەری جێبەجێکار هەڵدەبژێرێت.&lt;ref name=&quot;NF1&quot; /&gt; دامەزراوە خەڵاتکراوەکان بریتین لە ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان و ئەنجومەنی نۆبڵ لە پەیمانگای کارۆلینسکا و ئەکادیمیای سویدی و لیژنەی نۆبڵی نەرویج .

== سیمپۆزیۆمی نۆبڵ ==
لە ساڵی ١٩٦٥ دامەزراوەکە دەستی بە سیمپۆزیۆمی نۆبڵ کرد، بەرنامەیەک کە سیمپۆزیۆمی &quot;تەرخانکراوە بۆ ئەو بوارانەی زانست کە پێشکەوتنەکان لە سەرانسەری جیهاندا ڕوودەدەن یان مامەڵە لەگەڵ بابەتەکانی دیکەدا دەکات کە گرنگییەکی سەرەتایی کولتووری یان کۆمەڵایەتییان هەیە&quot;.&lt;ref name=&quot;nobelSymposia&quot;&gt;
{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071012152931/http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; سیمپۆزیۆمەکە بابەتەکانی وەک [[پرۆستاگلاندین|پرۆستاگلاندینەکان]] ، [[کیمیای جووڵەیی|جوڵەی کیمیایی]]، [[شەکرە|نەخۆشی شەکرە]]، تیۆری تار، [[گەردوونناسان|گەردوونناسی]]، و [[شەڕی سارد|جەنگی سارد]] لە ساڵانی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا گرتۆتەوە.&lt;ref&gt;
{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/complete-list.html|سەردێڕ=Nobel Symposia-Complete List |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070514054004/http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/complete-list.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; لیژنەی سیمپۆزیۆمی نۆبڵ لە ئەندامانی لیژنەکانی نۆبڵ لە بواری کیمیا، ئەدەب، ئاشتی، فیزیا، و فیزیۆلۆژی یان پزیشکی پێکدێت؛ لیژنەی خەڵات بۆ ئابووری؛ دامەزراوەی سێ سەدەی بانکی سوید ; و دامەزراوەی والنبێرگ.&lt;ref name=&quot;nobelSymposia&quot; /&gt;

== خەڵاتەکانی تری نۆبڵ کە لەلایەن ئەندامانی بنەماڵەی نۆبڵەوە ڕاگەیەندرا ==


لە ساڵی ٢٠٠٧، دامەزراوەی خێرخوازی نۆبڵ کە لەلایەن مایکل نۆبڵ و گوستاف نۆبڵ و پیتەر نۆبڵ و فیلیپ نۆبڵ دامەزراوە، پلانەکانیان بۆ دامەزراندنی خەڵاتێکی نوێی نۆبڵ ڕاگەیاند، خەڵاتی وزەی مایکل نۆبڵ ، کە داهێنانەکانی تەکنەلۆژیای وزەی بەدیل دەبەخشێت. ئەوە دەبێتە یەکەم خەڵاتی نوێی نۆبڵ کە لەلایەن بنەماڵەی نۆبڵەوە دامەزرا لەدوای دامەزراندنی خەڵاتەکانی ئەلفرێد نۆبڵ. بەڵام لەلایەن دامەزراوەی خێرخوازی نۆبڵەوە خەڵات دەکرا نەک لەلایەن دامەزراوەی نۆبڵەوە، هەرچەندە هەردووکیان ڕێکخراون کە لەلایەن بنەماڵەی نۆبڵەوە دامەزراون.

پلانەکە لە [[nanoTX]] 07 ڕاگەیەندرا. دامەزراوەی نۆبڵ بە خێرایی کاردانەوەی هەبوو و هەڕەشەی ڕێکاری یاسایی کرد بەهۆی &quot;خراپ بەکارهێنانی ڕوونی ناوبانگ و نیازپاکی خەڵاتی نۆبڵ و کۆمەڵەی دەستپاکی و بەرزایی کە بە تێپەڕبوونی کات و لە ڕێگەی هەوڵەکانی لیژنەکانی نۆبڵەوە دروست بووە&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=nanoPRwire |ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://www.nsti.org/press/PRshow.html?id=2335 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080415104148/http://www.nsti.org/press/PRshow.html?id=2335 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی نیسانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; دەرهێنەرەکە، مایکل سۆلمان، لە دامەزراوەی نۆبڵ و سەرۆکی هەڵبژێردراوی بنەماڵەی نۆبڵ، پەسەندنەکردنی دامەزراوەی بەناو 'د. خەڵاتی مایکل نۆبڵ' هەروەها دامەزراوەی خێرخوازی نۆبڵ (NCT) و کۆمەڵگەی خێرخوازی خێزانی نۆبڵ.

== هەروەها سەیری بکە ==

* لارس ئێرنستەر (١٩٢٠-١٩٩٨) – مامۆستای بایۆکیمیا و ئەندامی پێشووی دەستەی دامەزراوەی نۆبڵ
* ڕاگنار سۆلمان
* لیستی دەوڵەمەندترین دامەزراوە خێرخوازیەکان
* کۆنفرانسی نۆبڵ
* دامەزراوەی گورگ

== سەرچاوەکان ==
{{تێبینییەکان}}
{{سەرچاوەکان|2}}

== بەستەری دەرەکی ==

* {{Commons category-inline}}
* [http://www.gustavus.edu/events/nobelconference/ &quot;2007 Nobel Conference&quot;] – Official site of the &quot;2007 Nobel Conference&quot; at Gustavus Adolphus College, Saint Peter, Minnesota. Retrieved 28 October,
* [http://nobelprize.org/ &quot;The Nobel Foundation&quot;] – Official site of the Nobel Foundation.
* [http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/ &quot;Nobel Symposia&quot;] – Official webpage of the Nobel Foundation.
* [http://nobelprize.org/nobel/alfred-nobel/biographical/will/index.html &quot;The Will of Alfred Nobel&quot;] – Official webpage of the Nobel Foundation; quotes a pertinent excerpt.
{{خەڵاتەکانی نۆبێل}}&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|59.3376|N|18.0744|E|source:wikidata}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Nobel Foundation}}

[[پۆل:خەڵاتی نۆبێل]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی سویدی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>an4bel8pqk5h7mgyzyyrfl3fnxw0kxk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694297</id>
      <parentid>1694296</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T09:26:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shaween</username>
        <id>18477</id>
      </contributor>
      <comment>/* مێژوو */</comment>
      <origin>1694297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25180" sha1="ojrpes51q5ji7ee6flaayz3nh1vwbje" xml:space="preserve">{{Infobox organization
| name                     = دامەزراوەی نۆبێڵ
| logo                     = Nobelstiftung logo.svg
| logo_size                = 120px
| logo_caption             = نیشانی دامەزراوەی نۆبڵ&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/annual_review_13_sv.pdf|سەردێڕ=Nobelstiftelsen Verksamhetsberättelse 2013|وێبگە=www.nobelprize.org|بڵاوکەرەوە=Nobel Foundation|زمان=sv}}&lt;/ref&gt;
| image_size               = 150px
| formation                = {{start date and age|1900|6|29|df=y}}
| headquarters             = [[ستۆکهۆڵم]]، سوێد
| leader_title             = 
| leader_name              = 
| membership               = 
| website                  = {{URL|https://nobelprize.org/the-nobel-prize-organisation/the-nobel-foundation/|nobelprize.org/the-nobel-foundation}}
}}
 

'''دامەزراوەی نۆبێڵ'''{{تێبینی|{{langx|sv|Nobelstiftelsen}}}} دامەزراوەیەکی تایبەتە کە لە ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٠٠ دامەزراوە بۆ بەڕێوەبردنی دارایی و بەڕێوەبردنی [[خەڵاتی نۆبێل|خەڵاتەکانی نۆبڵ]].&lt;ref&gt;
{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Lemmel |یەکەم=Birgitta |ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٠|ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/history/lemmel/index.html|سەردێڕ=About the Nobel Prize |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt; ئەم بناغەیە لەسەر بنەمای دوا وەسیەتنامەی [[ئەلفرێد نۆبێل|ئەلفڕێد نۆبڵ]] داهێنەری [[دینامیت|داینامیت]] دامەزراوە.&lt;ref name=&quot;NF&quot;&gt;
{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/index.html|سەردێڕ=About the Nobel Prize |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|وتەگێڕانەوە=The Nobel Foundation is a private institution established in 1900 based on the will of Alfred Nobel. The Foundation manages the assets made available through the will for the awarding of the Nobel Prize in Physics, Chemistry, Physiology or Medicine, Literature and Peace. It represents the Nobel Institutions externally and administers informational activities and arrangements surrounding the presentation of the Nobel Prize.}}&lt;/ref&gt;

هەروەها سیمپۆزیۆمی نۆبڵ لەسەر پێشکەوتنە گرنگەکانی زانست و بابەتەکانی گرنگی کولتووری یان کۆمەڵایەتی ساز دەکات.

== مێژوو ==
{{سەرەکی|ئەلفرێد نۆبێل}}ئەلفڕێد نۆبڵ ({{دەنگ|sv-Alfred_Nobel.ogg|Alfred Bernhard Nobel}}؛ لەدایکبووی ٢١ی تشرینی یەکەمی ١٨٣٣، لە [[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]]، سوید) کیمیاکار، ئەندازیار، داهێنەر، بەرهەمهێنەری چەک و داهێنەری [[دینامیت]] بووە. خاوەنی کۆمپانیای Bofors بوو کە کۆمپانیایەکی گەورەی بەرهەمهێنانی چەک بوو، کە لە کارە سەرەتاییەکەیەوە وەک کارگەی ئاسن و پۆڵا ئاڕاستەی کردبووەوە. نۆبڵ خاوەنی ٣٥٥ پاتێنت جیاواز بوو، [[دینامیت|داینامیت]] بەناوبانگترینیان بوو. نۆبڵ لە ماوەی ژیانیدا سامانێکی تایبەتی کەسی زۆری کۆکردەوە، ئەمەش زیاتر بەهۆی ئەم داهێنانەوە بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠١|ناونیشان=http://www.schoolforchampions.com/biographies/nobel.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120314000058/http://www.schoolforchampions.com/biographies/nobel.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٨٩٦ نۆبڵ بەهۆی جەڵتەی مێشکەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/alfred-nobel/alfred-nobels-final-years-in-sanremo/|سەردێڕ=Alfred Nobel's final years in Sanremo |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; لە ڤێلاکەی لە [[سانرێمۆ|سان ڕیمۆ]] لە ئیتاڵیا کۆچی دوایی کرد، کە ساڵانی کۆتایی تێیدا ژیاوە.&lt;ref name=&quot;sweden1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.sweden.se/upload/Sweden_se/english/factsheets/SI/SI_FS15aa_Nobel_Prize-in_Sweden_and_the_world/The_Nobel_Prize_in_Sweden_and_the_world_FS15aa_Low.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100831163044/http://www.sweden.se/upload/Sweden_se/english/factsheets/SI/SI_FS15aa_Nobel_Prize-in_Sweden_and_the_world/The_Nobel_Prize_in_Sweden_and_the_world_FS15aa_Low.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئابی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/nobel_alfred.shtml|سەردێڕ=BBC - History - Historic Figures: Alfred Nobel (1833-1896) |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt;

وەسیەتنامەی نۆبڵ داواکارییەکی دەربڕی، کە زۆر کەسی تووشی سەرسوڕمان کرد، کە پارەکەی بۆ خەڵاتەکانی [[فیزیک|فیزیا]] ، [[کیمیا]]، [[ئاشتی]]، [[فیزیۆلۆژی]] یان [[پزیشکی]] و [[وێژە|ئەدەب]] بەکاربهێنرێت.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; هەرچەندە نۆبڵ لە ماوەی ژیانیدا چەندین وەسیەتنامەی نووسیوە، بەڵام دوا وەسیەتنامە کەمێک زیاتر لە ساڵێک پێش مردنی نووسراوە، و لە یانەی سویدی-نەرویجی لە پاریس لە ٢٧ی تشرینی دووەمی ١٨٩٥ واژۆی لەسەر کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩٨١|ناونیشان=http://resources.metapress.com/pdf-preview.axd?code=xu7j67w616m06488&amp;size=largest |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110714080803/http://resources.metapress.com/pdf-preview.axd?code=xu7j67w616m06488&amp;size=largest |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠١٠|وێبگە=[[Metapress]]}}&lt;/ref&gt; نۆبڵ 94%ی کۆی سەروەت و سامانەکەی بە وەسیەت کردووە کە 31 سامانە ملیۆن [[کرۆنی سوێدی|''کرۆنی'' سویدی]]، بۆ دامەزراندنی و بەخشینی پێنج خەڵاتی نۆبڵ.{{Wide image|Alfred Nobels will-November 25th, 1895.jpg|500|ویستی یاسایی ئەلفرێد نۆبێل لە ٢٥ی نۆڤەمبەری ١٨٩٥. 1895}}{{وتەی ڕازێندراوە|''«هەموو ئەو سامانی ماوەی من کە بتوانرێت بە نەقد بکرێت، بە شێوەی خوارەوە مامەڵەی لەگەڵدا بکرێت: سەرمایەکە لەلایەن جێبەجێکارانی وەسیەتەکەمەوە لە بەڵگەنامە داراییە پارێزراوەکاندا وەبەرهێنان دەکرێت و دەبێتە سەرچاوەیەکی دارایی، کە قازانجەکەی ساڵانە بە شێوەی خەڵات دابەش دەکرێت بەسەر ئەو کەسانەدا کە لە ساڵی پێشوودا گەورەترین سوودیان بە مرۆڤایەتی گەیاندووە. ئەو قازانجە بە پێنج بەشی یەکسان دابەش دەکرێت، کە یەک بەشی بۆ ئەو کەسە تەرخان دەکرێت کە گرنگترین دۆزینەوە یان داهێنانی لە بواری فیزیکدا ئەنجام دابێت؛ یەک بەش بۆ ئەو کەسەی گرنگترین دۆزینەوەی کیمیایی یان پێشکەوتنێکی گرنگی لە بواری کیمیا ئەنجام دابێت؛ یەک بەش بۆ ئەو کەسەی گرنگترین دۆزینەوەی لە بواری فیزیۆلۆژیا یان پزیشکیدا ئەنجام دابێت؛ یەک بەش بۆ ئەو کەسەی لە بواری ئەدەبیاتدا بەرچاوترین بەرهەمی خاوەن ئاراستەیەکی ئایدیالیستی پێشکەش کردبێت؛ و یەک بەش بۆ ئەو کەسەی زۆرترین یان باشترین کاری بۆ بەهێزکردنی برایەتی لەنێوان نەتەوەکان، هەڵوەشاندنەوە یان کەمکردنەوەی سوپاکانی ئامادەباش، و بەڕێوەبردن و پەرەپێدانی کۆنگرەکانی ئاشتی ئەنجام دابێت.»''
''خەڵاتەکانی فیزیک و کیمیا لەلایەن ئەکادیمیای زانستەکانی سویدەوە پێشکەش دەکرێن؛ خەڵاتی کارە فیزیۆلۆژیایی یان پزیشکییەکان لەلایەن پەیمانگای کارۆلینسکا لە ستۆکهۆڵم؛ خەڵاتی ئەدەبیات لەلایەن ئەکادیمیای ئەدەبیات لە ستۆکهۆڵم؛ و خەڵاتی پاڵەوانانی ئاشتی لەلایەن لیژنەیەکەوە کە لە پێنج کەس پێک دێت و لەلایەن ستۆرتینگی نەرویجییەوە هەڵدەبژێردرێن. من بە ڕوونی خواستی خۆم دەردەبڕم کە لە کاتی پێشکەشکردنی خەڵاتەکاندا، هیچ گرنگییەک بە نەتەوەی کاندیدەکان نەدرێت، بۆ ئەوەی شایستەترین کەس خەڵاتەکە وەربگرێت، جا سکاندیناڤی بێت یان نا.»''
|20|20|ویستی یاسایی [[ئەلفرێد نۆبێل]]&lt;ref name=&quot;thelocal1&quot;/&gt;&lt;ref name=fullNobelwill&gt;[[Alfred Nobel]]|[http://nobelprize.org/alfred_nobel/will/will-full.html &quot;Alfred Nobel's Will&quot;], Nobel Foundation. Retrieved 15 February 2007. ([[English language|English version]]).&lt;/ref&gt;}}

جێبەجێکارانی وەسیەتنامەکەی بریتی بوون لە ڕاگنار سۆلمان و [[Rudolf Lilljequist|ڕودۆڵف لیلجیکیست]] کە دامەزراوەی نۆبڵیان پێکهێنا بۆ ئاگاداربوون لە سامانی نۆبڵ و ڕێکخستنی خەڵاتەکان. هەرچەندە ئیرادەی نۆبڵ خەڵاتەکانی دامەزراند، بەڵام پلانەکەی تەواو نەبوو و بەهۆی چەندین بەربەستی دیکەوە، پێنج ساڵی خایاند تا دامەزراوەی نۆبڵ دامەزرا و خەڵاتی یەکەم لە ١٠ی کانوونی دووەمی ١٩٠١دا بەخشرایە، لەنێو ئەوانی دیکەدا، [[ڤیلھێڵم ڕۆنتگن|ویلهێلم کۆنراد ڕۆنتگن]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_prizes/lists/all/all_laureates_yd.html|سەردێڕ=All Nobel Laureates |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121006003048/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/lists/all/all_laureates_yd.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;First Nobel Prizes: December 10, 1901&quot;, ''[http://www.historychannel.com/tdih/tdih.jsp?month=10272964&amp;day=10272975&amp;cat=10272946 This Day in History]{{بەستەری مردوو|date=January 2018|fix-attempted=yes}}'', ''[[History (U.S. TV channel)|The History Channel]]''. &lt;/ref&gt; لە کۆتایی ساڵی ٢٠٢٤دا سەرمایەی وەبەرهێنانی دامەزراوەکە ٦.٦ ملیار کرۆنی سویدی بووە کە دەکاتە نزیکەی ٧٠٠ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/press-release/the-nobel-foundations-2024-asset-management-and-earnings/|سەردێڕ=The Nobel Foundation’s 2024 asset management and earnings}}&lt;/ref&gt;

=== دامەزراوەی نۆبڵ ===
[[File:AlfredNobel_adjusted.jpg|وێنۆک| وێنەی ئەلفڕێد نۆبڵ لەلایەن گۆستا فلۆرمانەوە]]
دامەزراوەی نۆبڵ وەک ڕێکخراوێکی تایبەت لە ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٠٠ بە تایبەتی بۆ بەڕێوەبردنی دارایی و بەڕێوەبردنی خەڵاتەکانی نۆبڵ دامەزراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Lemmel |یەکەم=Birgitta |ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071026032605/http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; لەسەر بنەمای دوا وەسیەت و وەسیەتنامەی نۆبڵ دامەزراوە.&lt;ref name=&quot;NF&quot; /&gt; لەو کاتەدا وەسیەتنامەی نۆبڵ گومان و ڕەخنەی زۆری لێکەوتەوە و بەمجۆرە تا ٢٦ی نیسانی ١٨٩٧ وەسیەتنامەکەی لەلایەن ستۆرتینگەوە پەسەندکرا.&lt;ref name=&quot;nobelprize1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080612091541/http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt; هەر زوو دوای ئەوە ئەندامانی کۆمیتەی نۆبڵی نەرویجیان دەستنیشان کرد کە بڕیار بوو [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|خەڵاتی ئاشتی]] ببەخشێت. دوای ماوەیەکی کەم، ڕێکخراوە خەڵاتبەخشەکانی دیکەش بەدوایدا هات؛ کارۆلینسکا ئینستیتۆت لە ٧ی حوزەیران، ئەکادیمیای سویدی لە ٩ی حوزەیران و ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان لە ١١ی حوزەیران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٩|ناونیشان=http://www.infoplease.com/spot/nobel-prize-history.html|سەردێڕ=Nobel Prize History |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٠٠ یاسا تازە دروستکراوەکانی دامەزراوەی نۆبڵ لەلایەن شا ئۆسکاری دووەمەوە ڕاگەیەندرا.

لە ساڵی ١٩٠٥ یەکێتی نێوان سوید و نەرویج هەڵوەشایەوە کە بەو مانایە بوو کە بەرپرسیارێتی پێدانی خەڵاتی نۆبڵ لە نێوان هەردوو وڵاتدا دابەشکرا. لیژنەی نۆبڵی نەرویج بەردەوام بوو لە هەڵبژاردنی وەرگری [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|خەڵاتی ئاشتی]]، لە کاتێکدا ئۆرگانەکانی سوید وەرگرانی تری خەڵات هەڵدەبژێرن.&lt;ref name=&quot;nobelprize1&quot; /&gt;

بەپێی ئیرادەی نۆبڵ، ئەرکی سەرەکی دامەزراوەی نۆبڵ بەڕێوەبردنی ئەو سامانەیە کە نۆبڵ لە دوای خۆی لە سندوقێکدا بەجێی هێشتووە.&lt;ref name=&quot;sweden1&quot; /&gt; هەروەها دامەزراوەی نۆبڵ نوێنەرایەتی خەڵاتی نۆبڵ دەکات بۆ جیهانی دەرەوە و بەرپرسیارێتی چالاکییە نافەرمیەکان و بابەتەکانی پەیوەست بە پێدانی خەڵاتی نۆبڵ دەگرێتە ئەستۆ.{{ژێدەر پێویستە|date=September 2023}} دامەزراوەی نۆبڵ بەشدار نییە لە پرۆسەی هەڵبژاردنی براوەی خەڵاتی نۆبڵ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Feldman|یەکەم=Burton|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=xnckeeTICn0C&amp;q=The+Nobel+prize+history|سەردێڕ=The Nobel prize: a history of genius ... – Google Böcker|بڵاوکەرەوە=Arcade|ساڵ=٢٠٠٠|ژپنک=٩٧٨١٥٥٩٧٠٥٩٢٩|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt; دامەزراوەی نۆبڵ پارە وەبەرهێنان دەکات بۆ پاراستنی بنکەیەکی دارایی بۆ خەڵاتەکان و چالاکییە کارگێڕییەکان. دامەزراوەی نۆبڵ لە هەموو باجێک لە سوید (لە ساڵی ١٩٤٦ەوە) و لە باجی وەبەرهێنان لە ئەمریکا (لە ساڵی ١٩٥٣ەوە) بەخشراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/finan-manag.html|سەردێڕ=The Nobel Foundation - Financial Management |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080716002326/http://nobelprize.org/nobelfoundation/finan-manag.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt; لە سەرەتای هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا پارەی خەڵاتەکان یەک ملیۆن [[کرۆنی سوێدی|کرۆن]] بوو بەڵام لە ساڵی ٢٠٠٨ پارەی خەڵاتەکان بۆ ١٠ ملیۆن [[کرۆنی سوێدی|کرۆن]] زیاد بووبوو .&lt;ref name=&quot;nobelprize1&quot; /&gt;

بەپێی یاساکانی دامەزراوەی نۆبڵ، دەستەی بەڕێوەبەرایەتی نووسینگەی تۆمارکراوی خۆی لە [[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]] دەبێت.&lt;ref name=&quot;NF1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/about/statutes-of-the-nobel-foundation/|سەردێڕ=Statutes of the Nobel Foundation}}&lt;/ref&gt; دەستەی کارگێڕی لە حەوت ئەندام و دوو جێگر پێکدێت کە هاوڵاتی سویدی یان نەرویجین کە لەلایەن ئەمینداری دامەزراوە خەڵاتکراوەکانەوە هەڵدەبژێردرێن و لە نێو ئەندامەکانیدا سەرۆک و جێگری سەرۆک و بەڕێوەبەری جێبەجێکار هەڵدەبژێرێت.&lt;ref name=&quot;NF1&quot; /&gt; دامەزراوە خەڵاتکراوەکان بریتین لە ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان و ئەنجومەنی نۆبڵ لە پەیمانگای کارۆلینسکا و ئەکادیمیای سویدی و لیژنەی نۆبڵی نەرویج .

== سیمپۆزیۆمی نۆبڵ ==
لە ساڵی ١٩٦٥ دامەزراوەکە دەستی بە سیمپۆزیۆمی نۆبڵ کرد، بەرنامەیەک کە سیمپۆزیۆمی &quot;تەرخانکراوە بۆ ئەو بوارانەی زانست کە پێشکەوتنەکان لە سەرانسەری جیهاندا ڕوودەدەن یان مامەڵە لەگەڵ بابەتەکانی دیکەدا دەکات کە گرنگییەکی سەرەتایی کولتووری یان کۆمەڵایەتییان هەیە&quot;.&lt;ref name=&quot;nobelSymposia&quot;&gt;
{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071012152931/http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; سیمپۆزیۆمەکە بابەتەکانی وەک [[پرۆستاگلاندین|پرۆستاگلاندینەکان]] ، [[کیمیای جووڵەیی|جوڵەی کیمیایی]]، [[شەکرە|نەخۆشی شەکرە]]، تیۆری تار، [[گەردوونناسان|گەردوونناسی]]، و [[شەڕی سارد|جەنگی سارد]] لە ساڵانی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا گرتۆتەوە.&lt;ref&gt;
{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/complete-list.html|سەردێڕ=Nobel Symposia-Complete List |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070514054004/http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/complete-list.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; لیژنەی سیمپۆزیۆمی نۆبڵ لە ئەندامانی لیژنەکانی نۆبڵ لە بواری کیمیا، ئەدەب، ئاشتی، فیزیا، و فیزیۆلۆژی یان پزیشکی پێکدێت؛ لیژنەی خەڵات بۆ ئابووری؛ دامەزراوەی سێ سەدەی بانکی سوید ; و دامەزراوەی والنبێرگ.&lt;ref name=&quot;nobelSymposia&quot; /&gt;

== خەڵاتەکانی تری نۆبڵ کە لەلایەن ئەندامانی بنەماڵەی نۆبڵەوە ڕاگەیەندرا ==


لە ساڵی ٢٠٠٧، دامەزراوەی خێرخوازی نۆبڵ کە لەلایەن مایکل نۆبڵ و گوستاف نۆبڵ و پیتەر نۆبڵ و فیلیپ نۆبڵ دامەزراوە، پلانەکانیان بۆ دامەزراندنی خەڵاتێکی نوێی نۆبڵ ڕاگەیاند، خەڵاتی وزەی مایکل نۆبڵ ، کە داهێنانەکانی تەکنەلۆژیای وزەی بەدیل دەبەخشێت. ئەوە دەبێتە یەکەم خەڵاتی نوێی نۆبڵ کە لەلایەن بنەماڵەی نۆبڵەوە دامەزرا لەدوای دامەزراندنی خەڵاتەکانی ئەلفرێد نۆبڵ. بەڵام لەلایەن دامەزراوەی خێرخوازی نۆبڵەوە خەڵات دەکرا نەک لەلایەن دامەزراوەی نۆبڵەوە، هەرچەندە هەردووکیان ڕێکخراون کە لەلایەن بنەماڵەی نۆبڵەوە دامەزراون.

پلانەکە لە [[nanoTX]] 07 ڕاگەیەندرا. دامەزراوەی نۆبڵ بە خێرایی کاردانەوەی هەبوو و هەڕەشەی ڕێکاری یاسایی کرد بەهۆی &quot;خراپ بەکارهێنانی ڕوونی ناوبانگ و نیازپاکی خەڵاتی نۆبڵ و کۆمەڵەی دەستپاکی و بەرزایی کە بە تێپەڕبوونی کات و لە ڕێگەی هەوڵەکانی لیژنەکانی نۆبڵەوە دروست بووە&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=nanoPRwire |ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://www.nsti.org/press/PRshow.html?id=2335 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080415104148/http://www.nsti.org/press/PRshow.html?id=2335 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی نیسانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; دەرهێنەرەکە، مایکل سۆلمان، لە دامەزراوەی نۆبڵ و سەرۆکی هەڵبژێردراوی بنەماڵەی نۆبڵ، پەسەندنەکردنی دامەزراوەی بەناو 'د. خەڵاتی مایکل نۆبڵ' هەروەها دامەزراوەی خێرخوازی نۆبڵ (NCT) و کۆمەڵگەی خێرخوازی خێزانی نۆبڵ.

== هەروەها سەیری بکە ==

* لارس ئێرنستەر (١٩٢٠-١٩٩٨) – مامۆستای بایۆکیمیا و ئەندامی پێشووی دەستەی دامەزراوەی نۆبڵ
* ڕاگنار سۆلمان
* لیستی دەوڵەمەندترین دامەزراوە خێرخوازیەکان
* کۆنفرانسی نۆبڵ
* دامەزراوەی گورگ

== سەرچاوەکان ==
{{تێبینییەکان}}
{{سەرچاوەکان|2}}

== بەستەری دەرەکی ==

* {{Commons category-inline}}
* [http://www.gustavus.edu/events/nobelconference/ &quot;2007 Nobel Conference&quot;] – Official site of the &quot;2007 Nobel Conference&quot; at Gustavus Adolphus College, Saint Peter, Minnesota. Retrieved 28 October,
* [http://nobelprize.org/ &quot;The Nobel Foundation&quot;] – Official site of the Nobel Foundation.
* [http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/ &quot;Nobel Symposia&quot;] – Official webpage of the Nobel Foundation.
* [http://nobelprize.org/nobel/alfred-nobel/biographical/will/index.html &quot;The Will of Alfred Nobel&quot;] – Official webpage of the Nobel Foundation; quotes a pertinent excerpt.
{{خەڵاتەکانی نۆبێل}}&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|59.3376|N|18.0744|E|source:wikidata}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Nobel Foundation}}

[[پۆل:خەڵاتی نۆبێل]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی سویدی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>ojrpes51q5ji7ee6flaayz3nh1vwbje</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>حاجی شاباز خان کەڵھوڕی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305524</id>
    <revision>
      <id>1693686</id>
      <parentid>1693580</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:03:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13552" sha1="197z8ftrcx27s3ohzebpbvjc7vbwtsk" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}
'''حاجی شاباز خان کەڵھوڕی''' لە تایفەی حاجیزادەکان بوو، سەرۆکی ئێڵی کەڵھوڕ لە [[کرماشان]] بووە و دروستکەری مزگەوتی حاجی شاباز خانە.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[[http://www.artkermanshah.ir/Default.aspx?page=5153&amp;section=litem&amp;mid=13424&amp;id=30880](http://www.artkermanshah.ir/Default.aspx?page=5153&amp;section=litem&amp;mid=13424&amp;id=30880) وب گاه سازمان میراث فرهنگی کرمانشاه] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20131020162925/http://www.artkermanshah.ir/Default.aspx?page=5153&amp;section=litem&amp;mid=13424&amp;id=30880](https://web.archive.org/web/20131020162925/http://www.artkermanshah.ir/Default.aspx?page=5153&amp;section=litem&amp;mid=13424&amp;id=30880) |date=۲۰ اکتبر ۲۰۱۳ }} بازدید در ۲ مهر ۱۴۰۵&lt;/ref&gt;⁠&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;کیوان سمیعی، زندگانی سردار کابلی مشتمل بر حوادث افغانستان در قرن نوزدهم میلادی و مباحث علمی، دینی، تاریخی، ادبی، و اجتماعی و تراجم اجتماعی از علماء و فضلاء و شعراء، ناشر: کتابفروشی زوار، ص ۲۵۴، ۱۹۸۴&lt;/ref&gt;⁠&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;بابا مردوخ روحانی «شیوا»، تاریخ مشاهیر کرد (جلد سوم)، به کوشش: محمدماجد مردوخ روحانی، ناشر: انتشارات سروش، تهران، ص ۴۳۲، چاپ دوم، ۱۳۸۲، شابک: ۹۶۴-۳۷۶-۰۴۲-۱&lt;/ref&gt;⁠

== ژیاننامە ==
حاجی شاباز خان کوڕی مەنووچار خان بەگەلەربەگی بوو کە ئێڵخانی ئێڵی کەڵھوڕ بوو، کە لە تایفەی حاجیزادەکان بوو کە لەو سەردەمەدا سەرۆکی ئێڵی کەڵھوڕەکان بوون.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;عبدالحمید سجادی حیرت، شاعران کرد پارسی گوی، ناشر: نشر احسان، ص ۸۲۱، ۱۹۹۶، شابک: ۹۷۸۹۶۴۵۹۵۶۰۴۰&lt;/ref&gt; جگە لە بنیاندانانی تایفەی حاجیزادەکان، شاباز خان لەگەڵ شەش براکەی مزگەوتی حاج شاباز خانیاندروستکرد.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=نیم نگاهی به مدرسه تاریخی حاج شهبازخان کرمانشاه |ناونیشان=https://www.hawzahnews.com/news/364048/%D9%86%DB%8C%D9%85-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%AD%D8%A7%D8%AC-%D8%B4%D9%87%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AE%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%87 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=خبرگزاری حوزه |بڵاوکەرەوە=خبرگزاری حوزه |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Redirecting... |ناونیشان=http://istta.ir/pages/fa/attractionsdetails/9868/%25D8%25AD%25D9%2585%25D8%25A7%25D9%2585-%25D8%25AD%25D8%25A7%25D8%25AC-%25D8%25B4%25D9%2587%25D8%25A8%25D8%25A7%25D8%25B2%25D8%25AE%25D8%25A7%25D9%2586 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260924223318/http://istta.ir/pages/fa/attractionsdetails/9868/%25D8%25AD%25D9%2585%25D8%25A7%25D9%2585-%25D8%25AD%25D8%25A7%25D8%25AC-%25D8%25B4%25D9%2587%25D8%25A8%25D8%25A7%25D8%25B2%25D8%25AE%25D8%25A7%25D9%2586 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |وێبگە=istta.ir |زمان=en |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; کەسایەتییەکی سیاسی و کۆمەڵایەتی و خاوەن موڵک و زەوی لە کرماشان بووە، لە سەردەمی محەممەدعەلی میرزا دەوڵەتشا پیاوێکی شیعە مەزھەب بووە و لە ساڵانی ١٢٣٢ی کۆچی و ١٢٣٥ی کۆچی (١٨١٧ و ١٨١٩ی زایینی) فەرمانی دروستکردنی حەمامی حاجی شاباز خان و مزگەوتی حاجی شاباز خانی داوە.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=جاذبه حمام حاج شهباز خان |ناونیشان=https://www.dehgardi.ir/Attractions/313 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221203214748/https://www.dehgardi.ir/Attractions/313 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www.dehgardi.ir |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;  کەیوان سەمیعی نووسیویەتی کە ئەو کاتەی لە کرماشان بوو بیستبووی کە شاباز خان کاری دروستکردنی مزگەوت و حەمامەکەی تەواو کردووە و خەڵک لە مزگەوتەکەی نوێژیان ئەکرد و لە حەمامەکەیدا خۆیان ئەشۆرد.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

دێڕی بەناوبانگی شاباز خان ئەمە بوو: «سَگِ کَلهُر به از اکابر لُر با وجودیکه سَگ به از کَلهُر».کە واتای ئەوە ئەدات؛ سەگێکی کەڵھوڕی لە پیاوە ماقوڵەکانی لوڕ باشترە، ئەگەرچی سەگێک لە کەڵھوڕ باشتر بێ.&lt;ref&gt;زین‌العابدین بن اسکندر شیروانی، بستان السیاحة، یا، سیاحت نامه، ناشر: کتابخانه سنایی، تهران، ایران، ص ۴۵۹&lt;/ref&gt; ئەم دێڕە ناوبانگێکی یەکجار زۆری دەرکرد وە وەک پێناسەیەکی دەربارەی ئێڵی کەڵھوڕ ھاتبوو.&lt;ref&gt;الملک همدانی، خاطرات فرید، گردآورنده: مسعود فرید (قراگزلو)، ناشر: زوار، تهران، ص ۳۵۵، ۱۲۹۱ تا ۱۳۳۴ هجری قمری&lt;/ref&gt; ئاغا ئەحممەدی کرماشان کە کوڕی شاباز خان بوو وتی کە شاباز خان حەجی مەککەی کردووە.&lt;ref&gt;آقا احمد کرمانشاهی، مرآت الاحوال جهان نما: سفرنامه، ویراستار: محمدجواد بهبهانی، ناشر: انصاریان، قم، ایران، جلد ۱، ص ۱۵۴، ۱۳۷۳ هجری شمسی&lt;/ref&gt; شاباز خان کوڕێکی بە ناوی مستەفا قولی خان و نەوەکی به ناو حسێن ‌قولی خان (کە کوڕی مستەفا قولی خان بووە) ھەبووە کە شاعیر بووە. حسێن خان لە ساڵی ١٢٤٧ی کۆچی لە دایک بووە و لە ساڵی ١٣٠٣ کۆچی وەفاتی کردووە، لە کاتی شاعیریدا بە «سلطانی» ناوبانگی دەرکرد.&lt;ref&gt;محسن امین، اعیان الشیعه، ویراستار: حسن امین، ناشر: دار التعارف للمطبوعات، جلد ۶، ص ۱۳۶، ۱۳۶۲ هجری شمسی، بیروت، لبنان&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;زکی جعفر فیلی علوی، تاریخ الکرد الفیلیون و آفاق المستقبل: دراسة فی الجذور التاریخیة و الجغرافیة و مراحل النضال، ناشر: مؤسسة البلاغ، ص ۳۷۳، ۲۰۰۹ میلادی&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;رضاقلی‌خان هدایت، مجمع الفصحاء، ناشر: امیرکبیر، جلد دوم، ص ۴۲۴، تهران، ۱۳۸۲ هجری شمسی&lt;/ref&gt; لە کتێبی دیوانی ئەمیر مۆعەزی باسکراوە کە لەدوای مردنی شاباز خان کوڕەکەی مستەفا قولی خان جێنشینی ئەو بوو وە ناسناوی «دیوان‌بگی» پێ بەخشرا.&lt;ref&gt;صدیق صفی‌زاده (بۆره‌که‌یی)، پارسی گویان کرد، ناشر: چاپخانه حیدری، چاپ اول، ص ۵۲، پائیز ۱۳۶۶&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;باقر شاکری، تارخچه شعرای کرمانشاه، ناشر: چاپ سعادت، ص ۵۵، ۱۹۵۸&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;علی‌اکبر دهخدا، لغت‌نامه، جلد ۲۴، ناشر: دانشگاه تهران، ص ۵۹۴، ۱۹۶۹&lt;/ref&gt; شاباز خان برایەکی بچووکی بە ناوی عەباس قولی خان ھەبووە،&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;احمد گلچین معانی، تاریخ تذکره‌های فارسی، جلد ۲، ناشر: کتابخانه سنائی، چاپ دوم، ص ۲۷۱، ۱۳۶۳&lt;/ref&gt; یەکێکی تر لە براکانی شاباز خان بریتیە لە حاجی حسێن خان بوو کە کوڕێکی بە ناوی میرزا ئەبوولحەسەن خان ھەبوو کە بە «نصار کلهر» بەناوبانگ بوو.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ئەدیب ئەلمەلەک ئەووسێ ئەحممەد ئاغا کوڕی حاجی شاباز خانی ڕەحمەتی بوو، کە خەڵکی کرماشان بوو لە خانەقین بۆ ماوەی پێنج ڕۆژ گیری خواردبوو. وە ئەنووسێ کە پیاوێکی قسە خۆش بوو.&lt;ref&gt;عبدالعلی بن علی ادیب‌الملک، سفرنامه ادیب‌الملک به عتبات (دلیل الزایرین)، سال نشر: ۱۳۶۴، ص ۷۵&lt;/ref&gt; خانەوادەی شاباز خان بە دروستکردنی مزگەوت و قوتابخانە و حەمام و دوکان و شتی زیاتر بەناوبانگ بوون. جگە لە ئەمە حسێن قولی خانی نەوەی شاباز خان حافزی قورئان بوو، وە بەوە وەسف کراوە کە کوڕێکی جوان و بلیمەت بووە و توانای بەکارھێنانی و دەربڕینی زمانی بە شێوەیەکی زۆر جوان، چونکە ئەو توانی لە یەک دانیشتنێکدا یەک ھەزار دێڕە شیعر بنووسێ.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; ناسڕەددین شای قاجاڕ نووسیوویەتی کە شاباز خان قوتابخانەیەک و مزگەوتێکی لە شاری کرماشان دروستکرد.&lt;ref&gt;ناصرالدین شاه، روزنامه سفر از تهران الی کربلا و نجف و سایر اماکن، ص ۷۳، ۱۲۸۷&lt;/ref&gt; شاباز خان بە پیاوێکی زۆر بلیمەت و باش بەناوبانگ بوو کە دروستکەری قوتابخانە و مزگەوت و بینایتر بوو، وە خانەوادەکەی بۆ ماویەکی زۆر سەرۆژی ئێڵی کەڵھوڕ بوون.&lt;ref&gt;احمد گلچین معانی، تاریخ تذکره‌های فارسی، جلد ۲، ناشر: کتابخانه سنائی، چاپ دوم، ص ٢٨٨، ۱۳۶۳&lt;/ref&gt; بابا مردوخ ڕۆحانی نووسیوویەتی کە شاباز خان سەرۆکی خانەوادەی حاجیزادەکان بوو کە ئێڵخانی کەڵھوڕ بوون، وە نووسیوویەتی کە شاباز خان حەمام و مزگەوت و کاروانسەرای دروست کرد و گشتی بە ناوی خۆی بوون.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== مزگەوتی حاجی شاباز خان ==
لە ساڵی ١٢٣٥ی کۆچی (١٨١٩ز) فەرمانی دروستکردنی مزگەوتی حاجی شاباز خانی دەرکرد. ئەم مزگەوتە دەکەوێتە چوارڕێیانی ئۆجاغ، کوچەی شەهید داوود شەهلای، [[کرماشان]]، و لە کاتی دروستکردنیدا لە دەرەوەی شار بووە. بیناکە بۆ چەندین ساڵ وەک شوێنی پەروەردەی قوتابیان کاری کردووە و ئەمڕۆش مەدرەسەی ئایینییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=کرمانشاه و همه مساجد تاریخی‌اش |ناونیشان=https://www.isna.ir/news/92060301692/%DA%A9%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D9%88-%D9%87%D9%85%D9%87-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%AC%D8%AF-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%A7%D8%B4 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www.isna.ir}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=13-مسجد-تاریخی-شهر-كرمانشاه-را-بیشتر-بشناسیم |ناونیشان=https://www.irna.ir/news/82872157/ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www.irna.ir}}&lt;/ref&gt; لە تەنیشت مزگەوتەکەوە شوێنی نیشتەجێبوون بۆ حاجیانی مەزارگە پیرۆزەکان ھەبوون. ساڵی ١٣٢٢ی کۆچی بە فەرمانی ئایەتوڵڵا سەید ئەبولحەسەن ئیسفەھان و بە ھەوڵی زانایانی کرماشان، یەکەم مەدرەسە لە کرماشان لەم مزگەوتەدا دامەزرا. لە سەردەمی پەھلەویدا مزگەوت و مەدرەسە لەژێر چاودێری و گوشاری ساواکدا بوون و چەندین جار مەدرەسەکە داخرا و مامۆستاکانی دەربەدەر و لێپرسینەوەیان لەگەڵ دەکرا، بەڵام چالاکییەکانی بەردەوام بوو. ئەمڕۆ مەدرەسەی حاجی شاباز بە زیاتر لە ١٣٠ خوێندکاری تێدایە.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; 

== حەمامی حاجی شاباز خان ==
ساڵی ١٢٣٢ی کۆچی (١٨١٧ی زایینی) فەرمانی دروستکردنی حەمامی حاجی شاباز خانی لە کرماشان دا.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;  

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>197z8ftrcx27s3ohzebpbvjc7vbwtsk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مووسا (میکێلانجێلۆ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305536</id>
    <revision>
      <id>1693986</id>
      <parentid>1693611</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T20:08:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1693986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32966" sha1="tc6uahzpqjcgqwmnc51oknuf84513e7" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}
{{Infobox artwork|image=Michelangelo's Moses (Rome).jpg|image_upright=1|title=مووسا|subject=موسای ئینجیلی|artist=[[میکێلانجێلۆ]]|year=c. {{Start date|1513}}–{{end date|1515}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Sweetser|یەکەم=Moses Foster|بەستەری نووسەر=Moses Forster Sweetser|سەردێڕ=Michel Angelo|بڵاوکەرەوە=Boston, Houghton, Osgood and Company|ساڵ=١٨٧٨|ناونیشان=https://archive.org/stream/michaelangelo00sweegoog#page/n76}}&lt;/ref&gt;{{rp|67}}|medium=[[پەیکەری مەڕمەڕ]]|[[بزووتنەوەی هونەری]]
=[[Renaissance]]|height_metric=235|height_imperial=92.5|width_metric=210|width_imperial=82.6|length_imperial=&lt;!-- add the third dimension? the statue's depth --&gt;|length_metric=|metric_unit=cm|imperial_unit=in|city=[[Rome]]|museum=[[San Pietro in Vincoli]]|coordinates={{Coord|41|53|37.58|N|12|29|35.9|E|region:IT_type:landmark|display=it}}|preceded_by=[[Tomb of Pope Julius II]]|followed_by=[[Rebellious Slave]]}}

'''''مووسا''''' ({{Langx|it|Mosè}} {{IPA|it|moˈzɛ|}}; {{Circa|1513–1515}} ) [[پەیکەرتاشی|پەیکەرێکە]] لەلایەن هونەرمەندی سەردەمی ڕێنێسانسی باڵای ئیتاڵی [[میکێلانجێلۆ]] کە لە بازیلیکای سان پیترۆ لە ڤینکۆلی لە [[ڕۆما]] هەڵکەوتووە. لە ساڵی ١٥٠٥ لەلایەن پاپا جولیۆسی دووەمەوە بۆ گۆڕەکەی ڕاسپێردرا، کەسایەتی [[کتێبی پیرۆز|ئینجیلی]] [[مووسا|موسا]] نیشان دەدات کە قۆچەکانی لەسەر سەریەتی، بە پشتبەستن بە وەسفێک لە بەشی ٣٤ی [[دەرچوون]] لە ڤولگات، وەرگێڕانی لاتینی کتێبی پیرۆز کە لەو کاتەدا بەکاردەهێنرا. هەندێک لە زانایان پێیان وایە بەکارهێنانی قۆچ ڕەنگە زۆرجار کاریگەرییەکی دژە جوولەکە هەبێت، لە کاتێکدا هەندێکی تر پێیان وایە کە تەنها ڕێکەوتنێکە لەسەر بنەمای هەڵەی وەرگێڕان.

لێکدانەوەکانی [[زیگمۆند فرۆید|سیگمۆند فرۆید]] بۆ پەیکەرەکە لە ساڵی ١٩١٦ەوە بە تایبەتی ناسراون. هەندێک لە لێکدانەوەکانی پەیکەرەکە، لەوانەش لێکدانەوەکانی فرۆید، ئاماژە بە هێزێکی شەیتانانە دەکەن، بەڵام فیگەرێکی جوانیش، لەگەڵ چڕی سۆزداریدا لەگەڵ ئاشکرابوونی قسەی خودا. ناسکی هەندێک لە تایبەتمەندییەکانی وەک قژی ڕژاوی موسا وەک دەستکەوتێکی تەکنیکی سەرنجڕاکێش سەیر دەکرێت، بەڵام فرۆید دەڵێت میشێل ئەنجێلۆ لە تەنها لێهاتووییەکان تێدەپەڕێت بۆ وروژاندنی کنجکاوی لە بینەردا، پرسیاری ئەوە دەکات کە بۆچی موسا یاری بە قژی دەکات، و بۆچی بە قۆچ و قژی ڕژاو پێشکەشی دەکرێت.

== ڕاسپاردن و مێژوو ==
پاپا جولیۆسی دووەم لە ساڵی ١٥٠٥دا میشێل ئەنجێلۆی ڕاسپارد کە گۆڕەکەی دروست بکات و دواجار لە ساڵی ١٥٤٥ تەواو بوو؛ جولیۆسی دووەم لە ساڵی ١٥١٣ کۆچی دوایی کردووە.&lt;ref name=&quot;Panofsky&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Panofsky |یەکەم=Erwin |بەستەری نووسەر=Erwin Panofsky |ساڵ=١٩٣٧|سەردێڕ=The First Two Projects of Michelangelo's Tomb of Julius II |journal=[[The Art Bulletin]] |بەرگ=١٩|پەڕەکان=٥٦١–٥٧٩|doi=10.2307/3045700 |jstor=3045700}}&lt;/ref&gt; دیزاینی سەرەتایی لەلایەن مایکل ئەنجێلۆوە گەورە بوو و پێویستی بە زیاتر لە ٤٠ پەیکەری هەبوو. پەیکەری موسا لەسەر قاتێک دادەنرا کە بەرزییەکەی نزیکەی ٣.٧٤ مەتر بوو (١٢ ft 3 in)، بەرامبەر فیگەرێکی سانت پاوڵ.&lt;ref name=&quot;Panofsky&quot; /&gt; {{Rp|566}}لە دیزاینی کۆتاییدا پەیکەری موسا لە ناوەڕاستی قاتی خوارەوە دانیشتووە.

== وەسف ==
جۆرجۆ ڤاساری لە &quot;ژیانی مایکل ئەنجێلۆ&quot;دا نووسیویەتی: &quot;میشێلانجێلۆ موسا بە مەڕمەڕ تەواو کرد، کە پەیکەرێکی پێنج {{Lang|it|[[Italian units of measurement|braccia]]}} بوو&quot;، کە بە هیچ بەرهەمێکی مۆدێرن و کۆن بێ هاوتایە. بە هەڵوێستێکی جددی دانیشتووە، بە قۆڵێکی لەسەر حەبەکان پشوو دەدات و بە قۆڵەکەی تریشەوە سمێڵ درێژە بریقەدارەکەی دەگرێت، مووەکانی، ئەوەندە قورسە لە پەیکەرسازیدا ڕەندەربکرێن، ئەوەندە نەرم و چەقۆدارن کە وا دیارە دەبێ چەقۆی ئاسنەکە بووبێتە فڵچە. ڕووخساری جوان، وەک ڕووخساری پیرۆز و شازادەیەکی بەهێز، پێدەچێت وەک ئەوەی مرۆڤ سەیری بکات پێویستی بە پەردە هەبێت بۆ داپۆشینی، ئەوەندە شکۆمەند و درەوشاوە دەردەکەوێت و هونەرمەندەکەش بە باشی لە مەڕمەڕەکەدا ئەو خوداییەی پێشکەش کردووە کە خودا ئەو ڕووخسارە پیرۆزەی پێبەخشیبوو. پەردەکان بە چەمانەوەی ڕەنگین دەکەونە خوارەوە، ماسولکەکانی قۆڵ و ئێسکی دەستەکان ئەوەندە جوان و کامڵن، هەروەک قاچ و ئەژنۆکان، پێیەکان بە پێڵاوی نایاب ڕازێنراونەتەوە، کە ڕەنگە ئێستا زیاتر لە جاران بە موسا ناوببرێت دۆستی خودا، بەو پێیەی خودا ڕێگەی داوە جەستەی ئامادە بکرێت بۆ زیندووبوونەوەی پێش ئەوانی تر بە دەستی میشێل ئەنجێلۆ. هێشتا جولەکەکان هەموو شەممەیەک بە سەرباز دەچن بۆ سەردانیکردن و پەرستنی وەک شتێکی خودایی نەک مرۆڤایەتی.&quot;

هەروەها وەرگێڕانی ئینگلیزی &quot;موساکانی [[میکێلانجێلۆ]]&quot;ی [[زیگمۆند فرۆید|سیگمۆند فرۆید]] وەسفێکی بنەڕەتی پەیکەرەکە دەخاتە ڕوو: &quot;موساکانی مایکل ئەنجێلۆ وەک دانیشتوو نیشان دەدرێت؛ جەستەی ڕووی لە پێشەوەیە، سەری بە ڕیشە بەهێزەکەیەوە سەیری لای چەپ دەکات، پێی ڕاستی لەسەر زەوی وەستاوە و قاچی چەپی بەرزکراوەتەوە بەجۆرێک کە تەنها پەنجەکانی قاچەکانی دەست لە زەویدا بگرن. قۆڵی ڕاستی مێزەکانی یاسا بەیەکەوە دەبەستێتەوە.&quot; بە شتێکەوە کە لە کتێبێک دەچێت لە کفنی ڕاستی دەستیدا و بەشێک لە سمێڵەکەی لە چەناگەیدایە؛


جۆناسان جۆنز لە ڕۆژنامەی ئینگلیزی، ''[[گاردیان|گاردیەن]]'', وەسفێکی دیکە دەکات: &quot;دەستی ڕاستی موسا پارێزگاری لەو لووحە بەردانە دەکات کە فەرمانەکانیان لەسەرە ؛ دەستی چەپی، خوێنبەرەکانی لێدەدەن، ماسولکەکانی گرژن، پێدەچێت خۆی لە کارە توندوتیژەکە ڕابگرێت. کاتێک لە چیای سینا هاتە خوارەوە، موسا بینی گەلەکەی گوێدرێژە زێڕینەکە دەپەرستن – ئەو بتە درۆزنەی کە دروستیان کردبوو. توڕەیی ئەو دیفییە زیندانی بەرد، سنووری هونەری پەیکەرتاشی کەم کەس هەیە بتوانێت بەرەنگاری کاریگەریی عەقڵێکی ڕاستەقینە بێتەوە، هەستەکانی ڕاستەقینە، لەو فیگەرەدا کە لە کورسی مەڕمەڕییەکەیەوە دەدرەوشێتەوە، ئەمڕۆ چاوی لەو گەشتیارانە دەڕوانێت کە لە کڵێسای سان پیترۆ لە ڤینکۆلی لە ڕۆما جەماعەت دەکەن، هەروەک چۆن لە سیگمۆند فرۆیددا لە ساڵی ١٩١٣دا ڕووبەڕووی بووەوە کاریگەری سۆزداریی پەیکەرەکە بدۆزەرەوە، زیندوویی موسا وایکردووە ئەم کارە لە سەدەی ١٦ەوە بەناوبانگ بێت، دانیشتوانی جوولەکەکانی ڕۆما دەبێت پەیوەندی بە گێڕانەوەی ئەو شتانەوە هەبێت کە دەبێ مەحاڵ بێت لە بەرددا وێنا بکرێت. بەڵام لەو شوێنانەی کە ڕەنگە کەسانی دیکە بە تەکنیک سەرساممان بکەن، مایکل ئەنجێلۆ لەوە تێدەپەڕێت، لە سەرسوڕمانی فەرمیەوە بەرەو سەرسوڕمانی فیکری دەمانبات، وامان لێدەکات بپرسین بۆچی موسا سمێڵی خۆی ناز دەکات، بۆچی مایکل ئەنجێلۆ ئەم ڕووبارە قژییەی بەکارهێناوە-ە تێکەڵکردن لەگەڵ ئەو قۆچانەی کە سیفەتێکی ئاسایی موسا بوون-بۆ ئەوەی لایەنێکی نامرۆڤانە و شەیتانانەی پێبدات.&quot;

== لێکدانەوەکان ==
[[File:'Moses'_by_Michelangelo_JBU140.jpg|وێنۆک| ''موسا'' لە نووسینی مایکل ئەنجێلۆ]]
[[زیگمۆند فرۆید]] لە وتارەکەیدا لە ساڵی ١٩١٤ بە ناوی &quot;موساکانی مایکل ئەنجێلۆ&quot;، ئەو ساتەی لە گێڕانەوەی کتێبی پیرۆزدا گرێدەداتەوە کاتێک موسا بۆ یەکەمجار لە شاخەوە دادەبەزێت و لوحەکانی هەڵگرتووە و گەلی عیبری دەبینێت کە گوێدرێژە زێڕینەکە دەپەرستن، وەک لە دەرچوون ٣٢دا باسکراوە. فرۆید لە حاڵەتێکی دەروونی ئاڵۆزدا باسی موسا دەکات:&lt;blockquote&gt;ڕەنگە ئێستا، باوەڕم وایە، ڕێگە بە خۆمان بدەین بەرهەمی هەوڵەکانمان بچێنین. بینیمان چەند کەس لەوانەی هەستیان بە کاریگەری ئەم پەیکەرە کردووە، ناچار بوون بەو شێوەیە لێکبدەنەوە کە نوێنەرایەتی موسا دەکات کە بەهۆی بینینی گەلەکەیەوە کە لە نیعمەت کەوتووە و لە دەوری بتێک سەما دەکات، وروژاوە. بەڵام دەبوو دەستبەرداری ئەم لێکدانەوەیە بێت، چونکە وای لێکردین چاوەڕێی ئەوە بکەین لە ساتێکی داهاتوودا ببینین کە بەهار بێت و مێزەکان بشکێنێت و کاری تۆڵەسەندنەوە بە ئەنجام بگەیەنێت. بەڵام تێڕوانینێکی لەو شێوەیە لەگەڵ دیزاینی کردنی ئەم فیگەرە لەگەڵ سێ (یان پێنج) فیگەری دانیشتووی دیکەدا، بەشێک لە گۆڕی جولیۆسی دووەم، هاوئاهەنگ نابێت. ڕەنگە ئێستا جارێکی دیکە ئەو لێکدانەوەی جێهێڵراوە وەربگرینەوە، چونکە ئەو موسایەی کە بنیاتناونەتەوە نە باز دەداتە سەرەوە و نە مێزەکانی لێ فڕێدەدات. ئەوەی لەبەردەمماندا دەیبینین دەستپێکی کردەی توندوتیژی نییە بەڵکو پاشماوەی بزووتنەوەیەک کە پێشتر ڕوویداوە. لە یەکەم گواستنەوەی تووڕەیی خۆیدا، موسا ئارەزووی کرد مامەڵە بکات، هەڵبکات و تۆڵە بکاتەوە و مێزەکان لەبیر بکات؛ بەڵام بەسەر تاقیکردنەوەکەدا زاڵ بووە و ئێستا بە دانیشتن و هێمن دەمێنێتەوە، لە تووڕەییە بەستووەکەی و ئازارەکانی تێکەڵ بە سووکایەتیکردن. هەروەها مێزەکانیش فڕێ نادات تا لەسەر بەردەکان بشکێن، چونکە لەسەر حسابی تایبەتی ئەوانە کە توڕەیی خۆی کۆنترۆڵ کردووە؛ ئەوە بۆ پاراستنیان بوو کە خولیای خۆی لە ژێر کۆنتڕۆڵدا هێشتەوە. لە ڕێگەدان بە توڕەیی و تووڕەیی خۆی، ناچار بوو مێزەکان پشتگوێ بخات و ئەو دەستەی کە پشتگیریان دەکرد، کێشایەوە. دەستیان کرد بە خلیسکان بۆ خوارەوە و مەترسی شکاندنیان لەسەر بوو. ئەمەش هێنایە سەر خۆی. ئەو ئەرکەکەی لەبیر بوو و لە پێناو ئەو ئەرکەدا دەستبەرداری لە خۆبەخشین بە هەستەکانی بوو. دەستی گەڕایەوە و مێزەکانی بێ پشتیوانی ڕزگار کرد پێش ئەوەی بکەونە سەر زەوی. لەم هەڵوێستەدا بە بێ جووڵە مایەوە و لەم هەڵوێستەدا مایکل ئەنجێلۆ وەک پارێزەری گۆڕەکە نیشانی داوە. لەگەڵ گەشتکردنی چاوەکانمان بەسەریدا، فیگەرەکە سێ چینە سۆزدارییە جیاوازەکان پیشان دەدات. هێڵەکانی دەموچاو ڕەنگدانەوەی ئەو هەستانەن کە سەرکەوتنیان بەدەستهێناوە؛ ناوەڕاستی وێنەکە شوێنەواری جووڵەی سەرکوتکراو نیشان دەدات و پێ هێشتا هەڵوێستی کردارە پێشبینیکراوەکەی دەپارێزێت. وەک ئەوە وایە کاریگەری کۆنترۆڵکەر لە سەرەوە بەرەو خوارەوە ڕۆیشتبێت. تا ئێستا هیچ باسێک لە قۆڵی چەپ نەکراوە و پێدەچێت ئیدیعای پشکی لە لێکدانەوەکەماندا بکات. دەستەکە بە ئاماژەیەکی سووک لە چەناگەدا دادەنرێت و وەک ئەوەی لە نازێکدا کۆتایی سمێڵی ڕژاو دەگرێت. وا دیارە مەبەست لێی بەرپەرچدانەوەی ئەو توندوتیژییە بێت کە دەستەکەی تر چەند ساتێک لەمەوبەر سمێڵی خراپ بەکارهێنابوو.&lt;/blockquote&gt;
[[File:'Moses'_by_Michelangelo_JBU360.jpg|وێنۆک| ''موسا'' لەلایەن مایکل ئەنجێلۆ, وردەکاری]]
ڕوانگەیەکی دیکە کە لەلایەن مالکۆم ماکمیلان و پیتەر جەی سواڵزەوە لە وتارەکەیاندا خراوەتەڕوو، &quot;سەرنجەکان لە کەڵەکەبوونی پاشماوە: فرۆید، ''موسا'' و شیکاری دەروونی&quot;،&lt;ref name=&quot;Macmillan&quot;&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Macmillan |یەکەم=Malcolm |سەردێڕ=Observations from the Refuse-Heap: Freud, Michelangelo's ''Moses'', and Psychoanalysis |ئیش=[[American Imago]] |بەرگ=٦٠|issue=1 |پەڕەکان=٤١–١٠٤|ساڵ=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Johns Hopkins University Press |doi=10.1353/aim.2003.0003 |issn=0065-860X |s2cid=170813918 |دوایین٢=Swales |یەکەم٢=Peter J. |بەستەری نووسەر٢=Peter J. Swales (historian)}}&lt;/ref&gt; پەیکەرەکە دەبەستێتەوە بە کۆمەڵەی دووەمی خشتەکان و ئەو ڕووداوانەی کە لە دەرچوون ٣٣ و ٣٤ باسکراون. ئەوان تێبینی ئەوە دەکەن کە موسا لوحی سپی بەدەستەوەیە، کە خودا فەرمانی بە موسا کردبوو بۆ ئەوەی دروستی بکات وەک ئامادەکارییەک بۆ دووەم بەخشینی یاساکە؛ هەروەها ئاماژە بەوە دەکەن کە موسا بە &quot;قۆچ&quot; وێنا کراوە کە دەقەکانی کتێبی پیرۆز باس لەوە دەکەن کە موسا تەنها دوای ئەوەی گەڕاوەتەوە بۆ ناو گەلی عیبری دوای دووەم پێدانی یاساکە. ئەوان دەڵێن کە پەیکەرەکە ئەو ساتە نیشان دەدات کە موسا خودا دەبینێت، وەک لە دەرچوون ٣٣ باسکراوە: &quot;ئەو ڕووداوەی کە باسی لێوە دەکرێت گرنگترین بەشە لە چیرۆکی پەیمانی کۆن سەبارەت بە کۆچکردن. موسا کە پڕە لە گومان لە پێگەی خۆی و پێگەی گەلەکەی، مەترسییەکی بەرچاوی هەیە لە داوای - تەنانەت داوای - کە لێیان خۆش بکرێن، کە نیعمەتی پەروەردگاری پێ بدرێت، و کە یەزدان شوێنی خۆی دەستپێبکاتەوە و.&quot; بەرەو خاکی بەڵێندراو بوێری دەبێت، پاشان هەموو شتێک دەخاتە مەترسییەوە و داوای ئەوە دەکات کە پەروەردگار شکۆمەندی خۆی ئاشکرا بکات بۆ ئەوەی هەست بەو هەستە چڕ و پڕە بکات کە موسایەکی لەو جۆرە چاوەڕێی پەروەردگاری دەکرد: ئایا دێت؟&lt;ref name=&quot;Macmillan&quot; /&gt;{{Rp|78–79}}زیاتر دەڵێن کە هەردوو پۆڵس و موسا ڕاستەوخۆ ئەزموونی خودایان کردووە، بیرۆکە و جووتبوونێک کە بۆ نیوئەفلاتونیستە فلۆرانسییەکان گرنگ بوون، گروپێک کە نووسەران هەردوو مایکل ئەنجێلۆ و پاپا جولیۆسی دووەم بە هاوشێوەی خۆیان دەزانن. لە کۆتاییدا نووسەران دەڵێن هەستی سەرەکی لەسەر ڕووخساری موسا &quot;سەرسامییە لە ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ دروستکەر&quot;.&lt;ref name=&quot;Macmillan&quot; /&gt;

=== گرژییەکانی نێوان مایکل ئەنجێلۆ و جولیۆسی دووەم ===
هەندێک لە لێکدانەوەکان، لەوانەش لێکدانەوەکانی فرۆید، ئاماژەن بۆ گرژییەکانی نێوان جولیۆسی دووەم کە گۆڕەکەی لە مایکل ئەنجێلۆوە ڕاسپاردووە و هونەرمەندەکە. فرۆید ئیدیعای دەکرد کە موسا وەک سەرزەنشتێک هەم بۆ جولیۆس و هەم بۆ هونەرمەند کاردەکات.{{Sfn|Bertman|2009}} بێرتمان ئاماژە بەوە دەکات کە جولیۆسی دووەم زۆرجار سمێڵدار بووە، ئەمەش بۆ ماوەی هەزار ساڵ لەنێو پاپاکاندا نەناسراوە و ڕەنگە لێکچوونێکی فیزیکی لە نێوان پەیکەرەکە و جولیۆسدا هەبێت.{{Sfn|Bertman|2009}}

=== ڕووخساری درەوشاوە بە قۆچ لێکدەدرێتەوە ===
[[File:'Moses'_by_Michelangelo_JBU310.jpg|وێنۆک| وردەکاری سەری {{Wikt-lang|ang|bicorned}} پەیکەرەکە]]
بەپێی ڕێکەوتنی ئایکۆنۆگرافی کە لە ئایینی مەسیحی لاتینیدا باو بووە، پەیکەرەکە دوو قۆچ لەسەر سەریەتی. وێناکردنی موسایەکی قۆچدار لە وەسفکردنی ڕووخساری موسا بە &quot;{{Lang|la|cornuta}}&quot; سەرچاوە دەگرێت&quot; (&quot;قۆچدار&quot;) لە وەرگێڕانی لاتینی ڤولگاتی ئەو بڕگەیەی کە لە [[دەرچوون]] بەشی ٣٤دا دۆزراوەتەوە، بە تایبەتی ئایەتەکانی ٢٩ و ٣٠ و ٣٥، کە تێیدا موسا دوای وەرگرتنی فەرمانەکان بۆ جاری دووەم دەگەڕێتەوە بۆ لای خەڵک.&lt;ref&gt;{{In lang|la}} Biblia Sacra Vulgata {{Bibleverse||Exodus|34:29–35|4|}}&lt;/ref&gt; هەندێک لە زانایانی مۆدێرن پێیان وایە کە ئیلاهیناسانی سەدەی ناوەڕاست پێیانوابوو کە جیرۆم بەنیازی ئەوە بووە کە شکۆمەندکردنی ڕووخساری موسا دەرببڕێت، بە بەکارهێنانی وشەی لاتینی بۆ &quot;قۆچدار&quot;.&lt;ref name=&quot;Mellinkoff1970&quot; /&gt;{{Rp|74–90}}و ئەم تێگەیشتنەی کە عیبری ڕەسەن سەختە و پێناچێت بە مانای &quot;قۆچ&quot; بێت، تا سەردەمی ڕێنێسانس و لە سەردەمی ڕێنێسانسدا بەردەوام بوو.
[[File:William_de_Brailes_-_The_Israelites_Worship_the_Golden_Calf_and_Moses_Breaks_the_Tablets_(Exodus_32_-1-19)_-_Walters_W10613R_-_Full_Page.jpg|ڕاست|وێنۆک| وێنەی موسا بە قۆچەکانی دەستنووسێکی ڕووناککراوی سەدەی ١٣]]
ستیڤن بێرتمان، کلاسیکناس دەڵێت، جیرۆم خۆی بە هەڵگری بۆچوونی دژە جوولەکە ناسراوە، و ڕەنگە بە هۆشیارییەوە هەڵبژاردەی پەیوەستکردنی موسا بە &quot;قۆچ&quot;ەوە کردبێت بە هۆکاری ئیلاهیات، چاوەڕێی ئەوە دەکات خوێنەرانی پەیوەندیکردنی قۆچەکانی پەیمانی نوێ بە شەیتان و دڕندە کێوییەکان و دژە مەسیحەوە لەبەرچاو بگرن.{{Sfn|Bertman|2009}} لە هونەری مەسیحی سەدەکانی ناوەڕاستدا کە موسا بە قۆچەوە وێنا دەکات، ئەمە هەندێک جار بۆ وێناکردنی بە شکۆمەندی، وەک پێغەمبەر و پێشەنگی عیسا، بەڵام لە چوارچێوەی نەرێنیشدا دەکرێت، بە تایبەت سەبارەت بە جیاوازییە پۆڵسییەکانی نێوان باوەڕ و یاسا؛ ئایکۆنۆگرافییەکە ڕوون نەبوو.{{Rp|125–133}} {{Rp|9–10}}

مێژوونووسی هونەر ڕوت مێلینکۆف دەڵێت کە لە کاتێکدا کە قۆچەکانی موسا لە بنەڕەتدا بە هیچ شێوەیەک پەیوەندییان بە قۆچەکانی شەیتانەوە نەبووە، بەڵام ڕەنگە قۆچەکان واتایەکی نەرێنییان لەگەڵ پەرەسەندنی هەستی دژە جوولەکەکان لە سەدەی ناوەڕاست و سەرەتای سەردەمی مۆدێرن پەرەپێدابێت.{{Rp|135–137}}زۆرجار پەیوەندی لە وێنەکاندا لە نێوان جولەکەکان و شەیتانەکاندا دروست دەکرا و هەندێکجار جولەکەکان وەک ئەوەی کە قۆچیان هەیە وێنا دەکرا.{{Sfn|Bertman|2009}} بێرتمان خودی پەیکەرەکە وەک وێناکردنێکی نەرێنی موسا سەیر دەکات، لەسەر ئەم تێڕوانینانە بنیات دەنرێت.{{Sfn|Bertman|2009}} پەیکەرەکە لەلایەن مێژوونووسی هونەر جێنیفر کووسدەوە دەوترێت کە لوتکەی نەریتی موسا قۆچدارە، تێکەڵکردنی سیفەتە ئاژەڵییەکان و مرۆڤەکان بۆ پێشکەشکردنی خودایی.{{Sfn|Koosed|2014}}

کتێبێک کە لە ساڵی 2008دا بڵاوکرایەوە تیۆرییەکی پێشخست کە &quot;هۆڕن&quot;ەکانی سەر پەیکەرەکەی مایکل ئەنجێلۆ هەرگیز مەبەست لێی بینین نەبوون و لێکدانەوەیان هەڵەیە وەک هۆڕن: &quot;[پەیکەرەکە] هەرگیز قۆچێکی نەبووە. هونەرمەندەکە پلانی بۆ ''موسا'' دانابوو وەک شاکارێکی نەک تەنها لە پەیکەرسازی، بەڵکو لە کاریگەرییە بیناییەکانی تایبەتدا کە شایەنی هەر فیلمێکی هۆلیوود بێت. هەر لەبەر ئەم هۆکارەش دەبوو پارچەکە بەرز بکرێتەوە و ڕووبەڕووی بکرێتەوە&quot;. ڕاستەوخۆ بەرەو پێشەوە، سەیری ئاراستەی دەرگای پێشەوەی بازیلیکاکە دەکرد، دوو دەرکەوتنی سەر سەرەکە بۆ بینەر نەدەبینرا کە لە زەویەکەی خوارەوە سەیری سەرەوە بکات-تاکە شتێک کە دەبینرا، ڕووناکی بوو کە لێیانەوە ڕەنگدانەوەی هەبوو. ئەم لێکدانەوەیە ململانێی لەسەر کراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=McBee|یەکەم=Richard|ناونیشان=http://richardmcbee.com/writings/jewish-art-before-1800/item/michelangelo-and-the-jews-part-ii|سەردێڕ=Jewish art before 1800|ڕێکەوت=٢٠٠٨|chapter=Michelangelo and the Jews: Part II&quot;}}&lt;/ref&gt;

== کاست و دووبارە بەرهەمهێنانەوە ==
[[File:NZ_AK_Myers_Park_(3)_(cropped).jpg|وێنۆک| کۆپییەکی پەیکەرەکە لە مایرێس پارک، ئۆکلاند, نیوزلەندا]]
لە ساڵی ١٩٣١، {{Interlanguage link|Vojislav Veljković|sr}}، وەزیری دارایی پێشووی شانشینی یوگۆسلاڤیا ، ناسراو بە &quot;باوکی دیناری زێڕینی یوگۆسلاڤیا&quot;، و کۆکەرەوەی هونەری بەئەمەک، داوای لە پاپا پیۆسی یازدەهەم کرد کە شێوازی مۆمی ونبوو بەکاربهێنێت بۆ ئەوەی کاستی برۆنزی 21 لە پەیکەری ڕەسەنی مایکل ئەنجێلۆ هەبێت، لەنێویاندا ''مۆیسس'' ، بەرهەم هێنراون. ڕەزامەندی پاپا بەو مەرجە درا کە ڤێلکۆڤیچ فەزای گونجاو بە سیستەمێکی کۆنترۆڵکردنی کەشوهەوا دروست بکات کە دڵنیای بدات کە پلەی گەرمی ناوەوە بە درێژایی ساڵ لە یەک پلەی [[پلەی سەدی|سەدیدا]] دەهێڵرێتەوە، بەم شێوەیەش ڕێگری لە شێواندنی برۆنزی دەکات بە تێپەڕبوونی کات. ڤێلکۆڤیچ دەستیکرد بە دروستکردنی کۆشکێکی پێشانگای مۆدێرن لە حەوشەی خانووی خێزانەکەی لە [[بێلگراد|بەلگراد]] پایتەختی شانشینی یوگۆسلاڤیا، لە ئەنجامدا یەکەم مۆزەخانەی تایبەت لە [[باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا|باشووری ڕۆژهەڵاتی ئەوروپا]] دروستکرا. ناوی لێنا ''مۆزەخانە'' هەرچەندە دواتر بە شێوەیەکی ئاخاوتنی بە ''کۆشکی ڤێلکۆڤیچ'' ناسرا . هەروەها بیناکە یەکەم سیستەمی مۆدێرن و HVAC ی تێدابوو کە لە باشووری ڕۆژهەڵاتی ئەوروپا دانرابوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.blic.rs/vesti/beograd/mikelandjelov-mojsije-sa-senjaka-beograd-ima-skulpturu-na-kojoj-bi-mu-pozavidele/zvfeh92|سەردێڕ=MIKELANĐELOV MOJSIJE SA SENJAKA Beograd ima skulpturu na kojoj bi mu pozavidele svetske metropole, a retko ko zna za nju |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=Blic.rs |زمان=sr}}&lt;/ref&gt;

کاتێک پاپا داواکارییەکەی پەسەند کرد، کۆمپانیای سوسێ فرێس لە پاریس ڕاسپێردرا بۆ بەرهەمهێنانی کاستەکان و بڕوانامەی ڕەسەنایەتی لەلایەن ڤاتیکانەوە دەرکرا. بەداخەوە ڤێلکۆڤیچ پێش ئەوەی مۆزەخانەی نوێ لە ساڵی ١٩٣٤ بکرێتەوە کۆچی دوایی کرد، بەڵام جۆڤان براکەی پڕۆژەکەی بە تەواوی بینی.

هەفتەی دوو جار ''مۆزەخانە'' بەڕووی خەڵکدا دەکرایەوە. جگە لە کاستی ''موسا'' ، مۆزەخانەکە زیاتر لە ٢٥٠ پارچە هونەری دیکەی نمایشکرد، لەنێویاندا کاستی چوار ڕەسەنی دیکەی مایکل ئەنجێلۆ-''ڕۆژ''، ''شەو''، ''کۆیلەی مردوو'' و ''کۆیلە یاخیبوو-''ژمارەیەک تابلۆ لەلایەن ئورۆش پرێدیچ، پاجا جۆڤانۆڤیچ، ساڤا شومانۆڤیچ، نادێژدا پترۆڤیچ، و مارکۆ مورات ، سێتێک لە کاریکاتێرەکانی بێتا ڤوکانۆڤیچ ، کاستێکی ''فیلمی ڤۆڵتێر'' ی ژان ئەنتۆنی هۆدۆن، هەروەها ژمارەیەک پەیکەری ئەنتیک.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://presscentar.uns.org.rs/info/Vesti-iz-muzeja/3888/hoce-li-museo-vratiti-stari-sjaj.html|سەردێڕ=Hoće li Museo vratiti stari sjaj? |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=presscentar.uns.org.rs |زمان=sr}}&lt;/ref&gt;


دوای شەڕ و دەستبەسەرداگرتنی کۆمۆنیستەکان بەسەر یوگۆسلاڤیا، مۆزەخانەکە و پارچە هونەرییەکان لەلایەن دەوڵەتەوە بە نیشتمانی کران. بیناکە سەرەتا وەک ئاتلێرێک درا بە مۆشێ پیجادە و پاشان بە پەیکەرتاش سرێتێن ستۆیانۆڤیچ و لە کۆتاییدا لەلایەن شارەوانی ساڤسکی ڤێناکەوە گۆڕدرا بۆ شوێنی هەڵگرتنی پێڵاو و چەرم. هەموو تابلۆکانی ئەو کۆمەڵەیە، هەروەها چەند پەیکەرێک، لەم ماوەیەدا ون بوون. کاستی برۆنزی کارەکانی مایکل ئەنجێلۆ گواسترایەوە بۆ ئەکادیمیای هونەرە جوانەکان، کە دواتر پەرەی سەند و بوو بە فاکەڵتی هونەرە جوانەکانی زانکۆی هونەر لە بەلگراد. لە وەرشەی تۆما ڕۆساندیچ لە گەڕەکی تۆپچیدەر هەڵگیراون. دواتر شوێنەکە دەبێتە شوێنی دانیشتنی بەشی پەیکەرسازی لە فاکەڵتی هونەرە جوانەکان. ئەمڕۆش کاستی فیلمی ''موسا'' لەوێ نمایشکراون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://beogradskonasledje.rs/izdvajamo/kuca-porodice-veljkovic |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|زمان=sr-RS}}&lt;/ref&gt;


لەشکرکێشی میحوەرەکان بۆ سەر یوگۆسلاڤیا لە [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیهانی دووەمدا]] بووە هۆی داخستنی ''مۆزەخانە'' . لە کاتی داگیرکاریدا ئەڵمانییەکان ئەو کۆکردنەوەیەیان تاڵان نەکرد.

{{Clear|left}}لە ساڵی ١٩٧١ لە مایرێس پارک لە ئۆکلاند لە نیوزلەندا پەردە لەسەر بەرهەمهێنانەوەی پەیکەرەکە لادرا، کە لەلایەن فرۆشگای گەورەی میلن ئەند چۆیسەوە کڕدرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://sculpturemap.nz/listing/nz/statue-of-moses/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=Sculpture Map}}&lt;/ref&gt;

== هەروەها سەیری بکە ==
{{دەروازە|Visual arts}}

* لیستی بەرهەمەکانی مایکل ئەنجێلۆ
* پاڵپشتی هونەری جولیۆسی دووەم
{{سەرچاوەکان}}

* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Koosed |یەکەم=J. L. |ڕێکەوت=٢٠١٤|سەردێڕ=Moses: The Face of Fear |journal=Biblical Interpretation |بڵاوکەرەوە=Brill |بەرگ=٢٢|issue=4–5 |پەڕەکان=٤١٤–٤٢٩|doi=10.1163/15685152-02245p03}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Bertman |یەکەم=Stephen |ڕێکەوت=٢٠٠٩|سەردێڕ=The Antisemitic Origin of Michelangelo's Horned Moses |journal=Shofar |بڵاوکەرەوە=Purdue University Press |بەرگ=٢٧|issue=4 |پەڕەکان=٩٥–١٠٦|doi=10.1353/sho.0.0393 |jstor=42944790}}

== بەستەری دەرەکی ==

* {{Commons category-inline}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Moses by Michelangelo Buonarroti}}
{{تووڵی دەروازە|ئیتاڵیا}}

[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>tc6uahzpqjcgqwmnc51oknuf84513e7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694095</id>
      <parentid>1693986</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T23:44:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1694095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33215" sha1="qolqebq4u2ptggzirb9yxqkgi6k4k3x" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}
{{Infobox artwork|image=Michelangelo's Moses (Rome).jpg|image_upright=1|title=مووسا|subject=موسای ئینجیلی|artist=[[میکێلانجێلۆ]]|year=c. {{Start date|1513}}–{{end date|1515}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Sweetser|یەکەم=Moses Foster|بەستەری نووسەر=Moses Forster Sweetser|سەردێڕ=Michel Angelo|بڵاوکەرەوە=Boston, Houghton, Osgood and Company|ساڵ=١٨٧٨|ناونیشان=https://archive.org/stream/michaelangelo00sweegoog#page/n76}}&lt;/ref&gt;{{rp|67}}|medium=[[پەیکەری مەڕمەڕ]]|[[بزووتنەوەی هونەری]]
=[[Renaissance]]|height_metric=235|height_imperial=92.5|width_metric=210|width_imperial=82.6|length_imperial=&lt;!-- add the third dimension? the statue's depth --&gt;|length_metric=|metric_unit=cm|imperial_unit=in|city=[[Rome]]|museum=[[San Pietro in Vincoli]]|coordinates={{Coord|41|53|37.58|N|12|29|35.9|E|region:IT_type:landmark|display=it}}|preceded_by=[[Tomb of Pope Julius II]]|followed_by=[[Rebellious Slave]]}}

'''''مووسا''''' ({{Langx|it|Mosè}} {{IPA|it|moˈzɛ|}}; {{Circa|1513–1515}} ) [[پەیکەرتاشی|پەیکەرێکە]] لەلایەن هونەرمەندی سەردەمی ڕێنێسانسی باڵای ئیتاڵی [[میکێلانجێلۆ]] کە لە بازیلیکای سان پیترۆ لە ڤینکۆلی لە [[ڕۆما]] هەڵکەوتووە. لە ساڵی ١٥٠٥ لەلایەن پاپا جولیۆسی دووەمەوە بۆ گۆڕەکەی ڕاسپێردرا، کەسایەتی [[کتێبی پیرۆز|ئینجیلی]] [[مووسا|موسا]] نیشان دەدات کە قۆچەکانی لەسەر سەریەتی، بە پشتبەستن بە وەسفێک لە بەشی ٣٤ی [[دەرچوون]] لە ڤولگات، وەرگێڕانی لاتینی کتێبی پیرۆز کە لەو کاتەدا بەکاردەهێنرا. هەندێک لە زانایان پێیان وایە بەکارهێنانی قۆچ ڕەنگە زۆرجار کاریگەرییەکی دژە جوولەکە هەبێت، لە کاتێکدا هەندێکی تر پێیان وایە کە تەنها ڕێکەوتنێکە لەسەر بنەمای هەڵەی وەرگێڕان.

لێکدانەوەکانی [[زیگمۆند فرۆید|سیگمۆند فرۆید]] بۆ پەیکەرەکە لە ساڵی ١٩١٦ەوە بە تایبەتی ناسراون. هەندێک لە لێکدانەوەکانی پەیکەرەکە، لەوانەش لێکدانەوەکانی فرۆید، ئاماژە بە هێزێکی شەیتانانە دەکەن، بەڵام فیگەرێکی جوانیش، لەگەڵ چڕی سۆزداریدا لەگەڵ ئاشکرابوونی قسەی خودا. ناسکی هەندێک لە تایبەتمەندییەکانی وەک قژی ڕژاوی موسا وەک دەستکەوتێکی تەکنیکی سەرنجڕاکێش سەیر دەکرێت، بەڵام فرۆید دەڵێت میشێل ئەنجێلۆ لە تەنها لێهاتووییەکان تێدەپەڕێت بۆ وروژاندنی کنجکاوی لە بینەردا، پرسیاری ئەوە دەکات کە بۆچی موسا یاری بە قژی دەکات، و بۆچی بە قۆچ و قژی ڕژاو پێشکەشی دەکرێت.

== ڕاسپاردن و مێژوو ==
پاپا جولیۆسی دووەم لە ساڵی ١٥٠٥دا میشێل ئەنجێلۆی ڕاسپارد کە گۆڕەکەی دروست بکات و دواجار لە ساڵی ١٥٤٥ تەواو بوو؛ جولیۆسی دووەم لە ساڵی ١٥١٣ کۆچی دوایی کردووە.&lt;ref name=&quot;Panofsky&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Panofsky |یەکەم=Erwin |بەستەری نووسەر=Erwin Panofsky |ساڵ=١٩٣٧|سەردێڕ=The First Two Projects of Michelangelo's Tomb of Julius II |journal=[[The Art Bulletin]] |بەرگ=١٩|پەڕەکان=٥٦١–٥٧٩|doi=10.2307/3045700 |jstor=3045700}}&lt;/ref&gt; دیزاینی سەرەتایی لەلایەن مایکل ئەنجێلۆوە گەورە بوو و پێویستی بە زیاتر لە ٤٠ پەیکەری هەبوو. پەیکەری موسا لەسەر قاتێک دادەنرا کە بەرزییەکەی نزیکەی ٣.٧٤ مەتر بوو (١٢ ft 3 in)، بەرامبەر فیگەرێکی سانت پاوڵ.&lt;ref name=&quot;Panofsky&quot; /&gt; {{Rp|566}}لە دیزاینی کۆتاییدا پەیکەری موسا لە ناوەڕاستی قاتی خوارەوە دانیشتووە.

== وەسف ==
جۆرجۆ ڤاساری لە &quot;ژیانی مایکل ئەنجێلۆ&quot;دا نووسیویەتی: &quot;میشێلانجێلۆ موسا بە مەڕمەڕ تەواو کرد، کە پەیکەرێکی پێنج {{Lang|it|[[Italian units of measurement|braccia]]}} بوو&quot;، کە بە هیچ بەرهەمێکی مۆدێرن و کۆن بێ هاوتایە. بە هەڵوێستێکی جددی دانیشتووە، بە قۆڵێکی لەسەر حەبەکان پشوو دەدات و بە قۆڵەکەی تریشەوە سمێڵ درێژە بریقەدارەکەی دەگرێت، مووەکانی، ئەوەندە قورسە لە پەیکەرسازیدا ڕەندەربکرێن، ئەوەندە نەرم و چەقۆدارن کە وا دیارە دەبێ چەقۆی ئاسنەکە بووبێتە فڵچە. ڕووخساری جوان، وەک ڕووخساری پیرۆز و شازادەیەکی بەهێز، پێدەچێت وەک ئەوەی مرۆڤ سەیری بکات پێویستی بە پەردە هەبێت بۆ داپۆشینی، ئەوەندە شکۆمەند و درەوشاوە دەردەکەوێت و هونەرمەندەکەش بە باشی لە مەڕمەڕەکەدا ئەو خوداییەی پێشکەش کردووە کە خودا ئەو ڕووخسارە پیرۆزەی پێبەخشیبوو. پەردەکان بە چەمانەوەی ڕەنگین دەکەونە خوارەوە، ماسولکەکانی قۆڵ و ئێسکی دەستەکان ئەوەندە جوان و کامڵن، هەروەک قاچ و ئەژنۆکان، پێیەکان بە پێڵاوی نایاب ڕازێنراونەتەوە، کە ڕەنگە ئێستا زیاتر لە جاران بە موسا ناوببرێت دۆستی خودا، بەو پێیەی خودا ڕێگەی داوە جەستەی ئامادە بکرێت بۆ زیندووبوونەوەی پێش ئەوانی تر بە دەستی میشێل ئەنجێلۆ. هێشتا جولەکەکان هەموو شەممەیەک بە سەرباز دەچن بۆ سەردانیکردن و پەرستنی وەک شتێکی خودایی نەک مرۆڤایەتی.&quot;

هەروەها وەرگێڕانی ئینگلیزی &quot;موساکانی [[میکێلانجێلۆ]]&quot;ی [[زیگمۆند فرۆید|سیگمۆند فرۆید]] وەسفێکی بنەڕەتی پەیکەرەکە دەخاتە ڕوو: &quot;موساکانی مایکل ئەنجێلۆ وەک دانیشتوو نیشان دەدرێت؛ جەستەی ڕووی لە پێشەوەیە، سەری بە ڕیشە بەهێزەکەیەوە سەیری لای چەپ دەکات، پێی ڕاستی لەسەر زەوی وەستاوە و قاچی چەپی بەرزکراوەتەوە بەجۆرێک کە تەنها پەنجەکانی قاچەکانی دەست لە زەویدا بگرن. قۆڵی ڕاستی مێزەکانی یاسا بەیەکەوە دەبەستێتەوە.&quot; بە شتێکەوە کە لە کتێبێک دەچێت لە کفنی ڕاستی دەستیدا و بەشێک لە سمێڵەکەی لە چەناگەیدایە؛


جۆناسان جۆنز لە ڕۆژنامەی ئینگلیزی، ''[[گاردیان|گاردیەن]]'', وەسفێکی دیکە دەکات: &quot;دەستی ڕاستی موسا پارێزگاری لەو لووحە بەردانە دەکات کە فەرمانەکانیان لەسەرە ؛ دەستی چەپی، خوێنبەرەکانی لێدەدەن، ماسولکەکانی گرژن، پێدەچێت خۆی لە کارە توندوتیژەکە ڕابگرێت. کاتێک لە چیای سینا هاتە خوارەوە، موسا بینی گەلەکەی گوێدرێژە زێڕینەکە دەپەرستن – ئەو بتە درۆزنەی کە دروستیان کردبوو. توڕەیی ئەو دیفییە زیندانی بەرد، سنووری هونەری پەیکەرتاشی کەم کەس هەیە بتوانێت بەرەنگاری کاریگەریی عەقڵێکی ڕاستەقینە بێتەوە، هەستەکانی ڕاستەقینە، لەو فیگەرەدا کە لە کورسی مەڕمەڕییەکەیەوە دەدرەوشێتەوە، ئەمڕۆ چاوی لەو گەشتیارانە دەڕوانێت کە لە کڵێسای سان پیترۆ لە ڤینکۆلی لە ڕۆما جەماعەت دەکەن، هەروەک چۆن لە سیگمۆند فرۆیددا لە ساڵی ١٩١٣دا ڕووبەڕووی بووەوە کاریگەری سۆزداریی پەیکەرەکە بدۆزەرەوە، زیندوویی موسا وایکردووە ئەم کارە لە سەدەی ١٦ەوە بەناوبانگ بێت، دانیشتوانی جوولەکەکانی ڕۆما دەبێت پەیوەندی بە گێڕانەوەی ئەو شتانەوە هەبێت کە دەبێ مەحاڵ بێت لە بەرددا وێنا بکرێت. بەڵام لەو شوێنانەی کە ڕەنگە کەسانی دیکە بە تەکنیک سەرساممان بکەن، مایکل ئەنجێلۆ لەوە تێدەپەڕێت، لە سەرسوڕمانی فەرمیەوە بەرەو سەرسوڕمانی فیکری دەمانبات، وامان لێدەکات بپرسین بۆچی موسا سمێڵی خۆی ناز دەکات، بۆچی مایکل ئەنجێلۆ ئەم ڕووبارە قژییەی بەکارهێناوە-ە تێکەڵکردن لەگەڵ ئەو قۆچانەی کە سیفەتێکی ئاسایی موسا بوون-بۆ ئەوەی لایەنێکی نامرۆڤانە و شەیتانانەی پێبدات.&quot;

== لێکدانەوەکان ==
[[File:'Moses'_by_Michelangelo_JBU140.jpg|وێنۆک| ''موسا'' لە نووسینی مایکل ئەنجێلۆ]]
[[زیگمۆند فرۆید]] لە وتارەکەیدا لە ساڵی ١٩١٤ بە ناوی &quot;موساکانی مایکل ئەنجێلۆ&quot;، ئەو ساتەی لە گێڕانەوەی کتێبی پیرۆزدا گرێدەداتەوە کاتێک موسا بۆ یەکەمجار لە شاخەوە دادەبەزێت و لوحەکانی هەڵگرتووە و گەلی عیبری دەبینێت کە گوێدرێژە زێڕینەکە دەپەرستن، وەک لە دەرچوون ٣٢دا باسکراوە. فرۆید لە حاڵەتێکی دەروونی ئاڵۆزدا باسی موسا دەکات:&lt;blockquote&gt;ڕەنگە ئێستا، باوەڕم وایە، ڕێگە بە خۆمان بدەین بەرهەمی هەوڵەکانمان بچێنین. بینیمان چەند کەس لەوانەی هەستیان بە کاریگەری ئەم پەیکەرە کردووە، ناچار بوون بەو شێوەیە لێکبدەنەوە کە نوێنەرایەتی موسا دەکات کە بەهۆی بینینی گەلەکەیەوە کە لە نیعمەت کەوتووە و لە دەوری بتێک سەما دەکات، وروژاوە. بەڵام دەبوو دەستبەرداری ئەم لێکدانەوەیە بێت، چونکە وای لێکردین چاوەڕێی ئەوە بکەین لە ساتێکی داهاتوودا ببینین کە بەهار بێت و مێزەکان بشکێنێت و کاری تۆڵەسەندنەوە بە ئەنجام بگەیەنێت. بەڵام تێڕوانینێکی لەو شێوەیە لەگەڵ دیزاینی کردنی ئەم فیگەرە لەگەڵ سێ (یان پێنج) فیگەری دانیشتووی دیکەدا، بەشێک لە گۆڕی جولیۆسی دووەم، هاوئاهەنگ نابێت. ڕەنگە ئێستا جارێکی دیکە ئەو لێکدانەوەی جێهێڵراوە وەربگرینەوە، چونکە ئەو موسایەی کە بنیاتناونەتەوە نە باز دەداتە سەرەوە و نە مێزەکانی لێ فڕێدەدات. ئەوەی لەبەردەمماندا دەیبینین دەستپێکی کردەی توندوتیژی نییە بەڵکو پاشماوەی بزووتنەوەیەک کە پێشتر ڕوویداوە. لە یەکەم گواستنەوەی تووڕەیی خۆیدا، موسا ئارەزووی کرد مامەڵە بکات، هەڵبکات و تۆڵە بکاتەوە و مێزەکان لەبیر بکات؛ بەڵام بەسەر تاقیکردنەوەکەدا زاڵ بووە و ئێستا بە دانیشتن و هێمن دەمێنێتەوە، لە تووڕەییە بەستووەکەی و ئازارەکانی تێکەڵ بە سووکایەتیکردن. هەروەها مێزەکانیش فڕێ نادات تا لەسەر بەردەکان بشکێن، چونکە لەسەر حسابی تایبەتی ئەوانە کە توڕەیی خۆی کۆنترۆڵ کردووە؛ ئەوە بۆ پاراستنیان بوو کە خولیای خۆی لە ژێر کۆنتڕۆڵدا هێشتەوە. لە ڕێگەدان بە توڕەیی و تووڕەیی خۆی، ناچار بوو مێزەکان پشتگوێ بخات و ئەو دەستەی کە پشتگیریان دەکرد، کێشایەوە. دەستیان کرد بە خلیسکان بۆ خوارەوە و مەترسی شکاندنیان لەسەر بوو. ئەمەش هێنایە سەر خۆی. ئەو ئەرکەکەی لەبیر بوو و لە پێناو ئەو ئەرکەدا دەستبەرداری لە خۆبەخشین بە هەستەکانی بوو. دەستی گەڕایەوە و مێزەکانی بێ پشتیوانی ڕزگار کرد پێش ئەوەی بکەونە سەر زەوی. لەم هەڵوێستەدا بە بێ جووڵە مایەوە و لەم هەڵوێستەدا مایکل ئەنجێلۆ وەک پارێزەری گۆڕەکە نیشانی داوە. لەگەڵ گەشتکردنی چاوەکانمان بەسەریدا، فیگەرەکە سێ چینە سۆزدارییە جیاوازەکان پیشان دەدات. هێڵەکانی دەموچاو ڕەنگدانەوەی ئەو هەستانەن کە سەرکەوتنیان بەدەستهێناوە؛ ناوەڕاستی وێنەکە شوێنەواری جووڵەی سەرکوتکراو نیشان دەدات و پێ هێشتا هەڵوێستی کردارە پێشبینیکراوەکەی دەپارێزێت. وەک ئەوە وایە کاریگەری کۆنترۆڵکەر لە سەرەوە بەرەو خوارەوە ڕۆیشتبێت. تا ئێستا هیچ باسێک لە قۆڵی چەپ نەکراوە و پێدەچێت ئیدیعای پشکی لە لێکدانەوەکەماندا بکات. دەستەکە بە ئاماژەیەکی سووک لە چەناگەدا دادەنرێت و وەک ئەوەی لە نازێکدا کۆتایی سمێڵی ڕژاو دەگرێت. وا دیارە مەبەست لێی بەرپەرچدانەوەی ئەو توندوتیژییە بێت کە دەستەکەی تر چەند ساتێک لەمەوبەر سمێڵی خراپ بەکارهێنابوو.&lt;/blockquote&gt;
[[File:'Moses'_by_Michelangelo_JBU360.jpg|وێنۆک| ''موسا'' لەلایەن مایکل ئەنجێلۆ, وردەکاری]]
ڕوانگەیەکی دیکە کە لەلایەن مالکۆم ماکمیلان و پیتەر جەی سواڵزەوە لە وتارەکەیاندا خراوەتەڕوو، &quot;سەرنجەکان لە کەڵەکەبوونی پاشماوە: فرۆید، ''موسا'' و شیکاری دەروونی&quot;،&lt;ref name=&quot;Macmillan&quot;&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Macmillan |یەکەم=Malcolm |سەردێڕ=Observations from the Refuse-Heap: Freud, Michelangelo's ''Moses'', and Psychoanalysis |ئیش=[[American Imago]] |بەرگ=٦٠|issue=1 |پەڕەکان=٤١–١٠٤|ساڵ=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Johns Hopkins University Press |doi=10.1353/aim.2003.0003 |issn=0065-860X |s2cid=170813918 |دوایین٢=Swales |یەکەم٢=Peter J. |بەستەری نووسەر٢=Peter J. Swales (historian)}}&lt;/ref&gt; پەیکەرەکە دەبەستێتەوە بە کۆمەڵەی دووەمی خشتەکان و ئەو ڕووداوانەی کە لە دەرچوون ٣٣ و ٣٤ باسکراون. ئەوان تێبینی ئەوە دەکەن کە موسا لوحی سپی بەدەستەوەیە، کە خودا فەرمانی بە موسا کردبوو بۆ ئەوەی دروستی بکات وەک ئامادەکارییەک بۆ دووەم بەخشینی یاساکە؛ هەروەها ئاماژە بەوە دەکەن کە موسا بە &quot;قۆچ&quot; وێنا کراوە کە دەقەکانی کتێبی پیرۆز باس لەوە دەکەن کە موسا تەنها دوای ئەوەی گەڕاوەتەوە بۆ ناو گەلی عیبری دوای دووەم پێدانی یاساکە. ئەوان دەڵێن کە پەیکەرەکە ئەو ساتە نیشان دەدات کە موسا خودا دەبینێت، وەک لە دەرچوون ٣٣ باسکراوە: &quot;ئەو ڕووداوەی کە باسی لێوە دەکرێت گرنگترین بەشە لە چیرۆکی پەیمانی کۆن سەبارەت بە کۆچکردن. موسا کە پڕە لە گومان لە پێگەی خۆی و پێگەی گەلەکەی، مەترسییەکی بەرچاوی هەیە لە داوای - تەنانەت داوای - کە لێیان خۆش بکرێن، کە نیعمەتی پەروەردگاری پێ بدرێت، و کە یەزدان شوێنی خۆی دەستپێبکاتەوە و.&quot; بەرەو خاکی بەڵێندراو بوێری دەبێت، پاشان هەموو شتێک دەخاتە مەترسییەوە و داوای ئەوە دەکات کە پەروەردگار شکۆمەندی خۆی ئاشکرا بکات بۆ ئەوەی هەست بەو هەستە چڕ و پڕە بکات کە موسایەکی لەو جۆرە چاوەڕێی پەروەردگاری دەکرد: ئایا دێت؟&lt;ref name=&quot;Macmillan&quot; /&gt;{{Rp|78–79}}زیاتر دەڵێن کە هەردوو پۆڵس و موسا ڕاستەوخۆ ئەزموونی خودایان کردووە، بیرۆکە و جووتبوونێک کە بۆ نیوئەفلاتونیستە فلۆرانسییەکان گرنگ بوون، گروپێک کە نووسەران هەردوو مایکل ئەنجێلۆ و پاپا جولیۆسی دووەم بە هاوشێوەی خۆیان دەزانن. لە کۆتاییدا نووسەران دەڵێن هەستی سەرەکی لەسەر ڕووخساری موسا &quot;سەرسامییە لە ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ دروستکەر&quot;.&lt;ref name=&quot;Macmillan&quot; /&gt;

=== گرژییەکانی نێوان مایکل ئەنجێلۆ و جولیۆسی دووەم ===
هەندێک لە لێکدانەوەکان، لەوانەش لێکدانەوەکانی فرۆید، ئاماژەن بۆ گرژییەکانی نێوان جولیۆسی دووەم کە گۆڕەکەی لە مایکل ئەنجێلۆوە ڕاسپاردووە و هونەرمەندەکە. فرۆید ئیدیعای دەکرد کە موسا وەک سەرزەنشتێک هەم بۆ جولیۆس و هەم بۆ هونەرمەند کاردەکات.{{Sfn|Bertman|2009}} بێرتمان ئاماژە بەوە دەکات کە جولیۆسی دووەم زۆرجار سمێڵدار بووە، ئەمەش بۆ ماوەی هەزار ساڵ لەنێو پاپاکاندا نەناسراوە و ڕەنگە لێکچوونێکی فیزیکی لە نێوان پەیکەرەکە و جولیۆسدا هەبێت.{{Sfn|Bertman|2009}}

=== ڕووخساری درەوشاوە بە قۆچ لێکدەدرێتەوە ===
[[File:'Moses'_by_Michelangelo_JBU310.jpg|وێنۆک| وردەکاری سەری {{Wikt-lang|ang|bicorned}} پەیکەرەکە]]
بەپێی ڕێکەوتنی ئایکۆنۆگرافی کە لە ئایینی مەسیحی لاتینیدا باو بووە، پەیکەرەکە دوو قۆچ لەسەر سەریەتی. وێناکردنی موسایەکی قۆچدار لە وەسفکردنی ڕووخساری موسا بە &quot;{{Lang|la|cornuta}}&quot; سەرچاوە دەگرێت&quot; (&quot;قۆچدار&quot;) لە وەرگێڕانی لاتینی ڤولگاتی ئەو بڕگەیەی کە لە [[دەرچوون]] بەشی ٣٤دا دۆزراوەتەوە، بە تایبەتی ئایەتەکانی ٢٩ و ٣٠ و ٣٥، کە تێیدا موسا دوای وەرگرتنی فەرمانەکان بۆ جاری دووەم دەگەڕێتەوە بۆ لای خەڵک.&lt;ref&gt;{{In lang|la}} Biblia Sacra Vulgata {{Bibleverse||Exodus|34:29–35|4|}}&lt;/ref&gt; هەندێک لە زانایانی مۆدێرن پێیان وایە کە ئیلاهیناسانی سەدەی ناوەڕاست پێیانوابوو کە جیرۆم بەنیازی ئەوە بووە کە شکۆمەندکردنی ڕووخساری موسا دەرببڕێت، بە بەکارهێنانی وشەی لاتینی بۆ &quot;قۆچدار&quot;.&lt;ref name=&quot;Mellinkoff1970&quot; /&gt;{{Rp|74–90}}و ئەم تێگەیشتنەی کە عیبری ڕەسەن سەختە و پێناچێت بە مانای &quot;قۆچ&quot; بێت، تا سەردەمی ڕێنێسانس و لە سەردەمی ڕێنێسانسدا بەردەوام بوو.
[[File:William_de_Brailes_-_The_Israelites_Worship_the_Golden_Calf_and_Moses_Breaks_the_Tablets_(Exodus_32_-1-19)_-_Walters_W10613R_-_Full_Page.jpg|ڕاست|وێنۆک| وێنەی موسا بە قۆچەکانی دەستنووسێکی ڕووناککراوی سەدەی ١٣]]
ستیڤن بێرتمان، کلاسیکناس دەڵێت، جیرۆم خۆی بە هەڵگری بۆچوونی دژە جوولەکە ناسراوە، و ڕەنگە بە هۆشیارییەوە هەڵبژاردەی پەیوەستکردنی موسا بە &quot;قۆچ&quot;ەوە کردبێت بە هۆکاری ئیلاهیات، چاوەڕێی ئەوە دەکات خوێنەرانی پەیوەندیکردنی قۆچەکانی پەیمانی نوێ بە شەیتان و دڕندە کێوییەکان و دژە مەسیحەوە لەبەرچاو بگرن.{{Sfn|Bertman|2009}} لە هونەری مەسیحی سەدەکانی ناوەڕاستدا کە موسا بە قۆچەوە وێنا دەکات، ئەمە هەندێک جار بۆ وێناکردنی بە شکۆمەندی، وەک پێغەمبەر و پێشەنگی عیسا، بەڵام لە چوارچێوەی نەرێنیشدا دەکرێت، بە تایبەت سەبارەت بە جیاوازییە پۆڵسییەکانی نێوان باوەڕ و یاسا؛ ئایکۆنۆگرافییەکە ڕوون نەبوو.{{Rp|125–133}} {{Rp|9–10}}

مێژوونووسی هونەر ڕوت مێلینکۆف دەڵێت کە لە کاتێکدا کە قۆچەکانی موسا لە بنەڕەتدا بە هیچ شێوەیەک پەیوەندییان بە قۆچەکانی شەیتانەوە نەبووە، بەڵام ڕەنگە قۆچەکان واتایەکی نەرێنییان لەگەڵ پەرەسەندنی هەستی دژە جوولەکەکان لە سەدەی ناوەڕاست و سەرەتای سەردەمی مۆدێرن پەرەپێدابێت.{{Rp|135–137}}زۆرجار پەیوەندی لە وێنەکاندا لە نێوان جولەکەکان و شەیتانەکاندا دروست دەکرا و هەندێکجار جولەکەکان وەک ئەوەی کە قۆچیان هەیە وێنا دەکرا.{{Sfn|Bertman|2009}} بێرتمان خودی پەیکەرەکە وەک وێناکردنێکی نەرێنی موسا سەیر دەکات، لەسەر ئەم تێڕوانینانە بنیات دەنرێت.{{Sfn|Bertman|2009}} پەیکەرەکە لەلایەن مێژوونووسی هونەر جێنیفر کووسدەوە دەوترێت کە لوتکەی نەریتی موسا قۆچدارە، تێکەڵکردنی سیفەتە ئاژەڵییەکان و مرۆڤەکان بۆ پێشکەشکردنی خودایی.{{Sfn|Koosed|2014}}

کتێبێک کە لە ساڵی 2008دا بڵاوکرایەوە تیۆرییەکی پێشخست کە &quot;هۆڕن&quot;ەکانی سەر پەیکەرەکەی مایکل ئەنجێلۆ هەرگیز مەبەست لێی بینین نەبوون و لێکدانەوەیان هەڵەیە وەک هۆڕن: &quot;[پەیکەرەکە] هەرگیز قۆچێکی نەبووە. هونەرمەندەکە پلانی بۆ ''موسا'' دانابوو وەک شاکارێکی نەک تەنها لە پەیکەرسازی، بەڵکو لە کاریگەرییە بیناییەکانی تایبەتدا کە شایەنی هەر فیلمێکی هۆلیوود بێت. هەر لەبەر ئەم هۆکارەش دەبوو پارچەکە بەرز بکرێتەوە و ڕووبەڕووی بکرێتەوە&quot;. ڕاستەوخۆ بەرەو پێشەوە، سەیری ئاراستەی دەرگای پێشەوەی بازیلیکاکە دەکرد، دوو دەرکەوتنی سەر سەرەکە بۆ بینەر نەدەبینرا کە لە زەویەکەی خوارەوە سەیری سەرەوە بکات-تاکە شتێک کە دەبینرا، ڕووناکی بوو کە لێیانەوە ڕەنگدانەوەی هەبوو. ئەم لێکدانەوەیە ململانێی لەسەر کراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=McBee|یەکەم=Richard|ناونیشان=http://richardmcbee.com/writings/jewish-art-before-1800/item/michelangelo-and-the-jews-part-ii|سەردێڕ=Jewish art before 1800|ڕێکەوت=٢٠٠٨|chapter=Michelangelo and the Jews: Part II&quot;}}&lt;/ref&gt;

== کاست و دووبارە بەرهەمهێنانەوە ==
[[File:NZ_AK_Myers_Park_(3)_(cropped).jpg|وێنۆک| کۆپییەکی پەیکەرەکە لە مایرێس پارک، ئۆکلاند, نیوزلەندا]]
لە ساڵی ١٩٣١، {{Interlanguage link|Vojislav Veljković|sr}}، وەزیری دارایی پێشووی شانشینی یوگۆسلاڤیا ، ناسراو بە &quot;باوکی دیناری زێڕینی یوگۆسلاڤیا&quot;، و کۆکەرەوەی هونەری بەئەمەک، داوای لە پاپا پیۆسی یازدەهەم کرد کە شێوازی مۆمی ونبوو بەکاربهێنێت بۆ ئەوەی کاستی برۆنزی 21 لە پەیکەری ڕەسەنی مایکل ئەنجێلۆ هەبێت، لەنێویاندا ''مۆیسس'' ، بەرهەم هێنراون. ڕەزامەندی پاپا بەو مەرجە درا کە ڤێلکۆڤیچ فەزای گونجاو بە سیستەمێکی کۆنترۆڵکردنی کەشوهەوا دروست بکات کە دڵنیای بدات کە پلەی گەرمی ناوەوە بە درێژایی ساڵ لە یەک پلەی [[پلەی سەدی|سەدیدا]] دەهێڵرێتەوە، بەم شێوەیەش ڕێگری لە شێواندنی برۆنزی دەکات بە تێپەڕبوونی کات. ڤێلکۆڤیچ دەستیکرد بە دروستکردنی کۆشکێکی پێشانگای مۆدێرن لە حەوشەی خانووی خێزانەکەی لە [[بێلگراد|بەلگراد]] پایتەختی شانشینی یوگۆسلاڤیا، لە ئەنجامدا یەکەم مۆزەخانەی تایبەت لە [[باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا|باشووری ڕۆژهەڵاتی ئەوروپا]] دروستکرا. ناوی لێنا ''مۆزەخانە'' هەرچەندە دواتر بە شێوەیەکی ئاخاوتنی بە ''کۆشکی ڤێلکۆڤیچ'' ناسرا . هەروەها بیناکە یەکەم سیستەمی مۆدێرن و HVAC ی تێدابوو کە لە باشووری ڕۆژهەڵاتی ئەوروپا دانرابوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.blic.rs/vesti/beograd/mikelandjelov-mojsije-sa-senjaka-beograd-ima-skulpturu-na-kojoj-bi-mu-pozavidele/zvfeh92|سەردێڕ=MIKELANĐELOV MOJSIJE SA SENJAKA Beograd ima skulpturu na kojoj bi mu pozavidele svetske metropole, a retko ko zna za nju |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=Blic.rs |زمان=sr}}&lt;/ref&gt;

کاتێک پاپا داواکارییەکەی پەسەند کرد، کۆمپانیای سوسێ فرێس لە پاریس ڕاسپێردرا بۆ بەرهەمهێنانی کاستەکان و بڕوانامەی ڕەسەنایەتی لەلایەن ڤاتیکانەوە دەرکرا. بەداخەوە ڤێلکۆڤیچ پێش ئەوەی مۆزەخانەی نوێ لە ساڵی ١٩٣٤ بکرێتەوە کۆچی دوایی کرد، بەڵام جۆڤان براکەی پڕۆژەکەی بە تەواوی بینی.

هەفتەی دوو جار ''مۆزەخانە'' بەڕووی خەڵکدا دەکرایەوە. جگە لە کاستی ''موسا'' ، مۆزەخانەکە زیاتر لە ٢٥٠ پارچە هونەری دیکەی نمایشکرد، لەنێویاندا کاستی چوار ڕەسەنی دیکەی مایکل ئەنجێلۆ-''ڕۆژ''، ''شەو''، ''کۆیلەی مردوو'' و ''کۆیلە یاخیبوو-''ژمارەیەک تابلۆ لەلایەن ئورۆش پرێدیچ، پاجا جۆڤانۆڤیچ، ساڤا شومانۆڤیچ، نادێژدا پترۆڤیچ، و مارکۆ مورات ، سێتێک لە کاریکاتێرەکانی بێتا ڤوکانۆڤیچ ، کاستێکی ''فیلمی ڤۆڵتێر'' ی ژان ئەنتۆنی هۆدۆن، هەروەها ژمارەیەک پەیکەری ئەنتیک.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://presscentar.uns.org.rs/info/Vesti-iz-muzeja/3888/hoce-li-museo-vratiti-stari-sjaj.html|سەردێڕ=Hoće li Museo vratiti stari sjaj? |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=presscentar.uns.org.rs |زمان=sr}}&lt;/ref&gt;


دوای شەڕ و دەستبەسەرداگرتنی کۆمۆنیستەکان بەسەر یوگۆسلاڤیا، مۆزەخانەکە و پارچە هونەرییەکان لەلایەن دەوڵەتەوە بە نیشتمانی کران. بیناکە سەرەتا وەک ئاتلێرێک درا بە مۆشێ پیجادە و پاشان بە پەیکەرتاش سرێتێن ستۆیانۆڤیچ و لە کۆتاییدا لەلایەن شارەوانی ساڤسکی ڤێناکەوە گۆڕدرا بۆ شوێنی هەڵگرتنی پێڵاو و چەرم. هەموو تابلۆکانی ئەو کۆمەڵەیە، هەروەها چەند پەیکەرێک، لەم ماوەیەدا ون بوون. کاستی برۆنزی کارەکانی مایکل ئەنجێلۆ گواسترایەوە بۆ ئەکادیمیای هونەرە جوانەکان، کە دواتر پەرەی سەند و بوو بە فاکەڵتی هونەرە جوانەکانی زانکۆی هونەر لە بەلگراد. لە وەرشەی تۆما ڕۆساندیچ لە گەڕەکی تۆپچیدەر هەڵگیراون. دواتر شوێنەکە دەبێتە شوێنی دانیشتنی بەشی پەیکەرسازی لە فاکەڵتی هونەرە جوانەکان. ئەمڕۆش کاستی فیلمی ''موسا'' لەوێ نمایشکراون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://beogradskonasledje.rs/izdvajamo/kuca-porodice-veljkovic |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|زمان=sr-RS}}&lt;/ref&gt;


لەشکرکێشی میحوەرەکان بۆ سەر یوگۆسلاڤیا لە [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیهانی دووەمدا]] بووە هۆی داخستنی ''مۆزەخانە'' . لە کاتی داگیرکاریدا ئەڵمانییەکان ئەو کۆکردنەوەیەیان تاڵان نەکرد.

{{Clear|left}}لە ساڵی ١٩٧١ لە مایرێس پارک لە ئۆکلاند لە نیوزلەندا پەردە لەسەر بەرهەمهێنانەوەی پەیکەرەکە لادرا، کە لەلایەن فرۆشگای گەورەی میلن ئەند چۆیسەوە کڕدرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://sculpturemap.nz/listing/nz/statue-of-moses/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=Sculpture Map|سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230724000432/https://sculpturemap.nz/listing/nz/statue-of-moses/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== هەروەها سەیری بکە ==
{{دەروازە|Visual arts}}

* لیستی بەرهەمەکانی مایکل ئەنجێلۆ
* پاڵپشتی هونەری جولیۆسی دووەم
{{سەرچاوەکان}}

* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Koosed |یەکەم=J. L. |ڕێکەوت=٢٠١٤|سەردێڕ=Moses: The Face of Fear |journal=Biblical Interpretation |بڵاوکەرەوە=Brill |بەرگ=٢٢|issue=4–5 |پەڕەکان=٤١٤–٤٢٩|doi=10.1163/15685152-02245p03}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Bertman |یەکەم=Stephen |ڕێکەوت=٢٠٠٩|سەردێڕ=The Antisemitic Origin of Michelangelo's Horned Moses |journal=Shofar |بڵاوکەرەوە=Purdue University Press |بەرگ=٢٧|issue=4 |پەڕەکان=٩٥–١٠٦|doi=10.1353/sho.0.0393 |jstor=42944790}}

== بەستەری دەرەکی ==

* {{Commons category-inline}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Moses by Michelangelo Buonarroti}}
{{تووڵی دەروازە|ئیتاڵیا}}

[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>qolqebq4u2ptggzirb9yxqkgi6k4k3x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سینا مێھراد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305560</id>
    <revision>
      <id>1694267</id>
      <parentid>1692060</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T08:25:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* زنجیرەی نمایش ماڵەوە */</comment>
      <origin>1694267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7210" sha1="8yzb39m2m837hdvwgfbaj8x62ekfflv" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کەسایەتی|ناو=سینا مێهرداد|وێنە=Sina Mehrad 4046910.jpg|ناوی لەدایکبوون=سینا سوهەیلی|ڕێکەوتی لەدایکبوون=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩١ (٣٤ ساڵ)|شوێنی لەدایکبوون=[[مەشھەد]]، ئێران|پیشە=ئەکتەری فیلم و زنجیرە|چالاکبوون=٢٠١٨|باوک=سەعید سوهەیلی|خزمەکان=[[سەعید سوھەیلی]] (برا)}}

'''سینا سوهەیلی''' بە ناوی هونەریی '''سینا مێهراد''' ناسراوە (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: سینا مهراد؛ لەدایکبووی ١٢ی کانوونی دووەمی ١٩٩١ لە [[مەشھەد]]) ئەکتەرێکی [[ئێران|ئێرانیی]]ە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.salamcinama.ir/profile/fqkafiy6b0t91k0/%D8%B3%DB%8C%D9%86%D8%A7-%D9%85%D9%87%D8%B1%D8%A7%D8%AF}}&lt;/ref&gt;

== ژیانی ھونەری ==
سینا کوڕی سەعید سوهەیلی و برای [[سەعید سوھەیلی|سەعید سوهەیلیە]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٨|سەردێڕ=حامد سریال «پدر» برادر «ساعد سهیلی» است؟ {{!}} آخرین خبر |ناونیشان=https://akharinkhabar.ir/cinema/4445190/%D8%AD%D8%A7%D9%85%D8%AF-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D9%BE%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D8%B9%D8%AF-%D8%B3%D9%87%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=akharinkhabar.ir |زمان=fa}}&lt;/ref&gt; ساڵانێکە پاشناوی ''مێهراد''ی بۆ خۆی ھەڵبژاردووە و بەم ناوەوە لە بواری سینەما و تەلەڤیزیۆندا چالاکی دەکات. پێشتر لەگەڵ باوکیدا لە چەند پرۆژەیەکدا وەکوو یاریدەدەر ئامادەییی ھەبووە و یەکەم ئەزموونی پیشەگەریی ئەکتەری و بەشداری لە تەلەفیزیۆندا لە ڕێگەی زنجیرەی سایەبان لە دەرھێنەریی [[نەوید مەحموودی|براکانی مەحموودی]] و بەم زنجیرەیە دەستی بە ئەکتەری کرد.

لە ساڵی ٢٠١٨ەوە بە ڕۆڵگێڕان لە بەرهەمە جیاوازەکاندا لەوانە زنجیرەکانی باوک و ئاغازادە و فیلمە سینەمایییەکانی ''جینی بەراز''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=نیوز |یەکەم=فیلم |ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=سینا مهراد در فیلم سعید سهیلی |ناونیشان=https://www.filmnews.ir/%d8%b3%db%8c%d9%86%d9%85%d8%a7%db%8c-%d8%a7%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%86/%d8%b3%db%8c%d9%86%d8%a7-%d9%85%d9%87%d8%b1%d8%a7%d8%af-%d8%af%d8%b1-%d9%81%db%8c%d9%84%d9%85-%d8%b3%d8%b9%db%8c%d8%af-%d8%b3%d9%87%db%8c%d9%84%db%8c |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=فیلم‌نیوز |زمان=fa-IR}}&lt;/ref&gt; و شادڕەوان&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=نیوز |یەکەم=فیلم |ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=«شادروان» گزینه‌ی اکران نوروزی خانه فیلم |ناونیشان=https://www.filmnews.ir/%d8%b3%db%8c%d9%86%d9%85%d8%a7%db%8c-%d8%a7%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%86/%d8%b4%d8%a7%d8%af%d8%b1%d9%88%d8%a7%d9%86-%da%af%d8%b2%db%8c%d9%86%d9%87%e2%80%8c%db%8c-%d8%a7%da%a9%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d9%86%d9%88%d8%b1%d9%88%d8%b2%db%8c-%d8%ae%d8%a7%d9%86%d9%87-%d9%81 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=فیلم‌نیوز |زمان=fa-IR}}&lt;/ref&gt; زیاتر لە پێشوو ناسرا. لە ساڵی ٢٠١٩دا بۆ ڕۆڵگێڕانی لە زنجیرەی باوکدا، کاندیدی خەڵاتی باشترین ئەکتەری پیاوی درامای تەلەفیزیۆنی لە نۆزدەھەمین [[خەڵاتەکانی حافز|جەژنی حافز]] بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.isna.ir/news/98041206397/%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AA%D9%84%D9%88%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D9%88%D9%86-%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%B4%D8%AF%D9%86%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www.isna.ir}}&lt;/ref&gt;

== فیلمۆگرافی ==
=== بەڕێوەبەری پرۆژە ===
=== پێشکەشکار ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ساڵ
!ناو
!دەرھێنەر
!بڵاوکەرەوە
|-
!٢٠٢٥
|کاپتن
|عەلی واسعی
|[[کەناڵی سێ (ئێران)|کەناڵی سێ]] و [[کەناڵی وەرزشی ئێرانی|کەناڵی وەرزش]]
|}

=== تەلەفیزیۆن ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ساڵ
!عنوان
!دەرھێنەر
!ڕۆڵ
!بڵاوکەرەوە
|-
! ٢٠١٨
|باوک
|بێھرەنگ تۆفیقی
|حامد تارانی
| rowspan=&quot;2&quot; |[[کەناڵی دوو (ئێران)|کەناڵی دوو]]
|-
!٢٠١٧
|سایەبان
|[[جەمشید مەحموودی]]، [[نەوید مەحموودی]]
|حەمید
|-
|}

=== زنجیرەی نمایش ماڵەوە ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ساڵ
!ناو
!دەرھێنەر
!ڕۆڵ
!بڵاوکەرەوە
|-
!٢٠٢٦
|[[تاکسی (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|تاکسی]]
|حەسەن نوری
|
|شەیدا
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |٢٠٢٥
|بەدناو
|ئێحسان سوجادی حوسێنی
|ئیسماعیل وەیسی
|[[فیلیمۆ]]
|-
|لە یاد چوو
|بۆرزوو نیک‌نەژاد
|شەهاب ئەدیبی
|[[فیلمنێت|فیلم‌نێت]]
|-
!٢٠٢٠
|بۆنی خوێن (بەڵگەفیلم)
|وەحید سەعیدی
|
|[[فیلیمۆ]]
|-
!٢٠٢٠
|[[ئاغازادە]]
|بێھرەنگ تۆفیقی
|حامد تارانی
|[[فیلیمۆ]] و [[نماوا]]
|}

== خەڵاتەکان ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ساڵ
!خەڵات
!پۆل
!ئەنجام
|-
|٢٠١٩
|[[خەڵاتی حافز|جەژنی حافز]]
|باشترین ئەکتەری پیاوی درامای تەلەڤیزیۆنی&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وب|نشانی=https://www.isna.ir/news/98041206397/%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AA%D9%84%D9%88%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D9%88%D9%86-%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%B4%D8%AF%D9%86%D8%AF|وبگاه=خبرگزاری ایسنا|بازبینی=۲۰ مهر ۱۴۰۵|تاریخ=۱۲ تیر ۱۳۹۸|عنوان=نامزدهای بخش تلویزیون جشن حافظ معرفی شدند}}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==

* {{IMDb name|۶۲۹۶۷۵۷}}

* {{ئینستاگرام|sinamehraad}}
{{پۆلی کۆمنز|Sina Mehrad}}

[[پۆل:خەڵکی مەشھەد]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩١]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی تەلەڤیزیۆنی ئێرانی]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]]</text>
      <sha1>8yzb39m2m837hdvwgfbaj8x62ekfflv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بێھرەنگ عەلەوی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305562</id>
    <revision>
      <id>1693696</id>
      <parentid>1693495</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:06:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4964" sha1="q1h8vmg873pmrgzdcmnzb6js30qluss" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کەسایەتی|ناو=بێهرەنگ عەلەوی|ناوی خۆماڵی=بهرنگ علوی|وێنە=Behrang Alavi (cropped).jpg|لێدوانی وێنە=عەلەوی لە ٤٣ەمین [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]]|ڕێکەوتی لەدایکبوون=١ی نیسانی ١٩٧٠ (٤٦ ساڵ)|شوێنی لەدایکبوون=تاران، ئێران|نەتەوە=ئێرانی|پیشە=ئەکتەر|ساڵانی چالاکی=١٩٩١–ئێستا}}

'''بێھرەنگ عەلەوی''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: بهرنگ علوی؛ لەدایکبووی یەکی نیسانی ١٩٨٠) ئەکتەرێکی [[ئێران|ئێرانییە]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=باشگاه خبرنگاران جوان {{!}} آخرین اخبار ایران و جهان {{!}} YJC |سەردێڕ=بیوگرافی بهرنگ علوی + تصاویر |ناونیشان=https://www.yjc.ir/fa/news/6168652/%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%86%DA%AF-%D8%B9%D9%84%D9%88%DB%8C-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250630104149/https://www.yjc.ir/fa/news/6168652/%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%86%DA%AF-%D8%B9%D9%84%D9%88%DB%8C-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |وێبگە=باشگاه خبرنگاران جوان {{!}} آخرین اخبار ایران و جهان {{!}} YJC |زمان=fa-IR |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; خەڵاتی شانازیی ئەکتەری پیاوی لە سی و چوارەمین خولی فێستیڤاڵی شانۆی فەجر بۆ نمایشی ''زمانی ڕەسەن'' وەرگرتووە. بۆ ڕۆلگێڕان لە فیلمی ''[[دەربەند (فیلم)|دەربەند]]'' کاندیدی [[سیمورغی بلوورین|سیمورغی بلورین]] بۆ باشترین ئەکتەری ڕۆڵی پاڵپشتی پیاو لە [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] بووە.

== ژیان ==
لە یەکی نیسانی ١٩٨٠ لە نەخۆشخانەی ئازادیی [[تاران]] لەدایک بووە.&lt;ref name=&quot;مجله دایان&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دایان|وێبگە=مجله دایان |ناونیشان=https://dayan.ir/بیوگرافی-بهرنگ-علوی-تصاویر-او-و-همسرش/ |زمان=fa |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئایاری ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; تاقە منداڵی خێزانێکی سێ کەسییە و بە ڕەچەڵەک خەڵکی [[ئامۆل|ئامۆلە]]. باوکی فەرمانبەری خانەنشین و لە بەڕێوەبەرانی پەروەردە و فێرکردن بووە و دایکی لە بەڕێوەبەرانی کۆمپانیای تەلەفۆن بووە. ناوبراو سەڵتە و خاوەنی بڕوانامەی فوق دیپۆمای نەخشەکێشی بە کۆمپیوتەرە. هەروەها دەرچووی بەشی ئەکتەرییە لە یەکەمین خولی دەرچووانی مؤسسەی فەرهەنگی - هونەریی کارنامە.&lt;ref name=&quot;موسسه فرهنگی، هنری کارنامه&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کارنامه |وێبگە=موسسه فرهنگی، هنری کارنامه |ناونیشان=https://karnameh.org/activities |زمان=fa |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210121154850/https://karnameh.org/activities |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== فیلمۆگرافی ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+فیلم
!ساڵ
!ناو
!ڕۆڵ
!دەر‌ینەر
|-
|٢٠١٨
|''[[دوژمنی ژن (فیلم)|دوژمنی ژن]]''
|مەجید
|کەریم ئەمینی
|-
|٢٠١٦
|[[لانتووری]]
|داواکاری مریەم
| ڕەزا دورمیشیان
|-
|٢٠١٢
|''[[دەربەند (فیلم)|دەربەند]]''
|بێهرانگ
|پەرویز شەھبازی
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+زنجیرە
!ساڵ
!ناو
!ڕۆڵ
!دەر‌ینەر
|-
|٢٠٢٥
|''[[ئەزازیل (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|ئەزازیل]]''
|میهران
| [[حەسەن فەتحی]]
|}

== سەرچاوە ==
&lt;references /&gt;

== بەستەرە دەرەکییەکان ==

* {{imdb name|2377364}}
* {{instagram|behrangalavi_official}}
{{پۆلی کۆمنز|Behrang Alavi}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|ژن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}

[[پۆل:خەڵکی تاران]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی تەلەڤیزیۆنی ئێرانی]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٠]]</text>
      <sha1>q1h8vmg873pmrgzdcmnzb6js30qluss</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆماین ڕۆڵاند</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305564</id>
    <revision>
      <id>1693683</id>
      <parentid>1693610</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:02:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23428" sha1="i472p9tb5zxlz1ur5ogvdplbg8hl68o" xml:space="preserve">{{Infobox writer|name=ڕۆماین ڕۆڵاند|image=Romain Rolland de face au balcon, Meurisse, 1914 retouche.jpg|caption=ڕۆماین ڕۆڵاند, 1914|birth_date={{birth date|1866|01|29|df=y}}|birth_place=[[کلامسی، نیڤرێ]]، [[فەڕەنسا]]|death_date={{death date and age|1944|12|30|1866|1|29|df=y}}|death_place=[[ڤێزێلای]], [[فەڕەنسا]]|occupation={{flatlist|
* دراماتیک    
* وتارنووس
* هونەر
* مێژوونووس
* مۆسیقازان
* ڕۆماننووس 
}}|period=1902–1944|spouse=کلۆتیلد بریال، م. ١٨٩٢-١٩٠١؛ ماری ڕۆماین ڕۆڵاند، م. ١٩٣٤-١٩٤٤|awards=[[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە]] ساڵی 1915&lt;!-- do not add image icons such as nobel peace, see [[:Template:Infobox writer]] --&gt;|signature=Romain Rolland signature.svg|relatives=مادلین ڕۆلاند (خوشک)}}'''ڕۆماین ڕۆلاند''' (٢٩ی کانونی دووەمی ١٨٦٦ – ٣٠ی ککانونی یەکەمی ١٩٤٤) درامانووس، ڕۆماننووس، وتارنووس، مێژوونووسی هونەر و عیرفانی فەرەنسی بوو کە لە ساڵی ١٩١٥ خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبی پێبەخشرا &quot;وەک ڕێزلێنانێک بۆ ئایدیالیزمی بەرزی بەرهەمە ئەدەبییەکەی و بۆ هاوسۆزی و... خۆشەویستی حەقیقەت کە بەو جۆرە وەسفی جۆرە جیاوازەکانی مرۆڤی کردووە&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.kirjasto.sci.fi/rolland.htm |سەردێڕ=Romain Rolland |وێبگە=Books and Writers (kirjasto.sci.fi) |یەکەم=Petri |دوایین=Liukkonen |بڵاوکەرەوە=[[Kuusankoski]] Public Library |شوێن=Finland |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140924043017/http://www.kirjasto.sci.fi/rolland.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

ئەو سەرسامێکی [[مەھاتما گاندی|مەهاتما گاندی]] و ڕابیندرانات تاگۆر و [[جۆزێف ستالین]] بووە، ژیاننامەیەکی هێشتا پەیوەندیداری گاندی نووسیوە، هەروەها بەهۆی نامەنووسی لەگەڵ چەندین نووسەر و بیرمەند لە سەرانسەری جیهاندا ناوبانگی دەرکردووە لەوانە تاگۆر، [[مەکسیم گۆرکی|ماکسیم گۆرکی]] و [[زیگمۆند فرۆید]].
==ژیاننامە==
ڕۆلاند لە شاری [[کلامسی، نیڤرێ]] لە ویلایەتی نیڤر لە خێزانێکدا لەدایکبووە کە هەم خەڵکی شارەکە دەوڵەمەند و هەم جووتیاریان لە ڕەچەڵەکی خۆیاندا هەبووە. لە نووسینی خۆپەرستانە لە کتێبی Voyage intérieur (1942)دا، خۆی وەک نوێنەری &quot;جۆرێکی ئەنتیک&quot; دەبینێت. ئەو ئەم باوباپیرانە لە فیلمی کۆلاس برۆگنۆن (١٩١٩)دا دەخستە ڕوو.

لە ساڵی ١٨٨٦دا لە ئیکۆلی نۆرماڵ سوپەریۆر وەرگیرا، بۆ یەکەمجار فەلسەفەی خوێند، بەڵام سەربەخۆیی ڕۆحی وای لێکرد دەستبەرداری ئەو بابەتە بێت بۆ ئەوەی ملکەچی [[ئایدیۆلۆجی|ئایدۆلۆژیای]] باڵادەست نەبێت. لە ساڵی ١٨٨٩ بڕوانامەی لە مێژوودا وەرگرتووە و دوو ساڵ لە ڕۆما بەسەر بردووە، لەوێدا ڕووبەڕووبوونەوەی لەگەڵ مالویدا ڤۆن مێیسنبۆگ- کە پێشتر هاوڕێی [[فریدریش نیچە|نیچە]] و [[ڕیچارد ڤاگنەر|ڤاگنەر]] بووە- و دۆزینەوەی شاکارە ئیتاڵییەکان یەکلاکەرەوە بوون بۆ گەشەسەندنی بیرکردنەوەکانی. کاتێک لە ساڵی ١٨٩٥ گەڕایەوە بۆ فەرەنسا، بڕوانامەی دکتۆرای بەدەستهێنا بە تێزی Les origins du théâtre lyrique moderne. Histoire de l'opéra en Europe avant Lulli et Scarlatti (سەرچاوەی شانۆی لیریکی مۆدێرن. مێژوویەکی ئۆپێرا لە ئەوروپا پێش لولی و سکارلاتی). بۆ ماوەی دوو دەیەی دواتر، لە لیسێیە جیاوازەکانی پاریس وانە دەڵێتەوە پێش ئەوەی دەرهێنەری قوتابخانەی مۆسیقای تازە دامەزراوی ئیکۆلی دی هۆتس ئیتۆد سۆسیالس بێت لە ساڵی ١٩٠٢ تا ١٩١١. لە ساڵی ١٩٠٣دا وەک یەکەم کورسی مێژووی مۆسیقا لە [[زانکۆی پاریس|سۆربۆن]] دەستنیشانکرا، هەروەها لە ساڵی ١٩١١دا بۆ ماوەیەکی کورت بەشی مۆسیقای لە پەیمانگای فەرەنسی لە فلۆرانس دەرهێنا.&lt;ref&gt;{{Cite Grove |last=Henderson |first=Robert |title=Romain Rolland}}&lt;/ref&gt;

یەکەم کتێبی لە ساڵی ١٩٠٢ کە تەمەنی ٣٦ ساڵ بوو، چاپ و بڵاوکرایەوە. لە ڕێگەی بانگەشەکردنی بۆ 'شانۆی گەل'، بەشدارییەکی بەرچاوی لە دیموکراسیکردنی شانۆدا کرد. وەک مرۆڤدۆستێک، کارەکانی فەیلەسوفە هیندییەکان (&quot;گفتوگۆ لەگەڵ ڕابیندرانات تاگۆر&quot; و موهەنداس گاندی)ی لە باوەش گرتووە. ڕۆلاند بە توندی کاریگەری فەلسەفەی ڤێدانتای هیندستانی لەسەر بوو، بە پلەی یەکەم لە ڕێگەی بەرهەمەکانی سوامی ڤیڤێکاناندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.vedanta-newyork.org/thoughtson_rk.htm |سەردێڕ=Thoughts on Ramakrishna |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080904205419/http://www.vedanta-newyork.org/thoughtson_rk.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
==کتێبناسی==
[[File:Romain Rolland au balcon, Meurisse, 1914 retouche.jpg|thumb|ڕۆماین ڕۆلاند لە ساڵی ١٩١٤، لە باڵکۆنی ماڵەکەیدا]]
{| class=&quot;sortable wikitable&quot; style=&quot;width:70%;&quot;
|-
! style=&quot;background:#ffc;&quot;| ساڵ
! style=&quot;background:#ffc;&quot;| بەرهەم
! style=&quot;background:#ffc;&quot;| تێبینییەکان
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1888
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Amour d'enfants''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| &amp;nbsp;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1891
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Les Baglioni''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| لە ماوەی ژیانیدا بڵاو نەکرایەوە.
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1891
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Empédocle''&lt;br&gt;(''[[ئێمپیدۆکلس]]'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| لە ماوەی ژیانیدا بڵاو نەکرایەوە.
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1891
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Orsino'' (شانۆنامە)
| style=&quot;text-align:left;&quot;| لە ماوەی ژیانیدا بڵاو نەکرایەوە.
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1892
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Le Dernier Procès de Louis Berquin''&lt;br&gt;(''دوایین دادگایی لوئی بێرکەن'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| &amp;nbsp;کتێبێک دەربارەی دادگاییکردنی چاکسازخوازە پرۆتستانتەکە [[Louis de Berquin]]
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1895
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Les Origines du théâtre lyrique moderne''&lt;br&gt;(''سەرەتاکانی شانۆی گۆرانیی مۆدێرن'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| توێژینەوەیەکی ئەکادیمی کە خەڵاتێکی لە [[Académie Française]]
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1895
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Histoire de l'opéra avant Lully et Scarlatti''&lt;br&gt;(''A History of Opera in Europe before [[Jean-Baptiste Lully|Lully]] and [[Alessandro Scarlatti|Scarlatti]]'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| نامەی دکتۆراکەی لە ئەدەبیات
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1895
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Cur ars picturae apud Italos XVI saeculi deciderit''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Latin]]-زمانی دەربارەی دابەزینی هونەری وێنەکێشانی بە ڕەنگی ڕۆن لە ئیتاڵیا لە سەدەی شانزەیەمدا
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1897
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Saint-Louis''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| &amp;nbsp;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1897
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Aërt''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| شانۆنامەیەکی مێژوویی و فەلسەفی
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1898
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Les Loups''&lt;br&gt;(''گورگەکان'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| شانۆنامەیەکی مێژوویی و فەلسەفی دەربارەی [[Dreyfus affair|the Dreyfuss affair]]. بە هاوبەشی نووسراوە لەگەڵ [[Maurice Schwartz]], و لەلایەن بارێت ئێچ. کلارکەوە وەرگێڕدراوە؛ شانۆنامەکە لە ساڵی ١٩٣٢دا ٢٩ جار لە نیویۆرک نمایش کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Lachman, Marvin|سەردێڕ=The villainous stage : crime plays on Broadway and in the West End|ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=McFarland|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٦٤-٩٥٣٤-٤|oclc=٩٠٣٨٠٧٤٢٧}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1899
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Le Triomphe de la raison''&lt;br&gt;(''سەرکەوتنی عەقڵ'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| شانۆنامەیەکی مێژوویی و فەلسەفی
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1899
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''[[Georges Danton]]''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| شانۆنامەیەکی مێژوویی و فەلسەفی
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1900
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Le Poison idéaliste''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| &amp;nbsp;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1901
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Les Fêtes de Beethoven à Mayence''&lt;br&gt;(''The Celebrations of Beethoven in [[Mainz]]'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| &amp;nbsp;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1902
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Le Quatorze Juillet'' &lt;br&gt;(''14 July–[[Bastille Day]]'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| شانۆنامەیەکی مێژوویی و فەلسەفی
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1902
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''François-Millet''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| &amp;nbsp;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1903
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Vie de Beethoven'' &lt;br&gt;(''ژیانی بێتهۆڤن'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ڕۆمانla
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1903
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Le temps viendra''&lt;br&gt;(''کاتەکە دێت'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| Drama
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1903
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Le Théâtre du peuple''&lt;br&gt;(''شانۆی گەل'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| وتارێکی بنەڕەتی دەربارەی دیموکراتیزەکردنی شانۆ.
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1904
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''La Montespan''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| شانۆنامەیەکی مێژوویی و فەلسەفی
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1904–1912
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''[[Jean-Christophe]]''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| زنجیرەیەکی دە بەرگییە کە دابەش بووە بەسەر سێ زنجیرەدا – ''Jean-Christophe'', ''Jean-Christophe à Paris'', and la ''Fin du voyage'', لە لایەن ...ەوە بڵاوکراوەتەوە:  ''Cahiers de la Quinzaine'' و دووبارە چاپکراوەتەوە لەلایەن [[Paul Ollendorff]] and [[Albin Michel]]
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1904
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''L'Aube''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| بەرگی یەکەمی زنجیرەی ''Jean-Christophe''
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1904
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Le Matin''&lt;br&gt;(''بەیانی'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| بەرگی دووەمی زنجیرەی ''Jean-Christophe''
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1904
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''L'Adolescent''&lt;br&gt;(''هەرزەکار'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| بەرگی سێیەمی زنجیرەی ''Jean-Christophe''
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1905
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''La Révolte''&lt;br&gt;(''ڕاپەڕین'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| بەرگی چوارەمی زنجیرەی ''Jean-Christophe''
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1907
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Vie de Michel-Ange''&lt;br&gt;(''Life of [[Michelangelo]]'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ژیاننامە
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1908
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Musiciens d'aujourd'hui''&lt;br&gt;(''مۆسیقاژەنە هاوچەرخەکان'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| کۆمەڵە وتار و توێژینەوەیەک دەربارەی مۆسیقا
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1908
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Musiciens d'autrefois''&lt;br&gt;(''مۆسیقاژەنانی ڕابردوو'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| کۆمەڵە وتار و توێژینەوەیەک دەربارەی مۆسیقا
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;|  1908
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''La Foire sur la place''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| بەرگی یەکەمی زنجیرەی ''Jean-Christophe à Paris''
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1908
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Antoinette''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| بەرگی دووەمی زنجیرەی ''Jean-Christophe à Paris''
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1908
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Dans la maison''&lt;br&gt;(''لە ماڵەوە'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| بەرگی سێیەمی زنجیرەی ''Jean-Christophe à Paris''
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1910
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Haendel''&lt;br&gt;(''[[George Frideric Handel|Handel]]'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| &amp;nbsp;ژیاننامە
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1910
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Les Amies''&lt;br&gt;(''هاوڕێیان'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| بەرگی یەکەمی زنجیرەی ''la Fin du voyage''
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1911
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''La Vie de Tolstoï''&lt;br&gt;(''Life of [[Leo Tolstoy|Tolstoy]]'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ژیاننامە
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1911
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Le Buisson ardent''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| بەرگی دووەمی زنجیرەی ''la Fin du voyage''
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1912
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''La Nouvelle Journée''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| بەرگی سێیەمی زنجیرەی ''la Fin du voyage''
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1911
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Jean-Christophe: Dawn . Morning . Youth . Revolt''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| بە ئینگلیزی، چوار بەرگی یەکەم لە یەک بەرگدا بڵاوکرانەوە. کۆمپانیای هێنری هۆڵت و هاوبەشەکانی. وەرگێڕانی گیلبێرت کانان
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1911
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Jean-Christophe in Paris: The Market Place . Antoinette . The House''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| بە ئینگلیزی، سێ بەرگی دووەم لە یەک بەرگدا بڵاوکرانەوە. کۆمپانیای هێنری هۆڵت و هاوبەشەکانی. وەرگێڕانی گیلبێرت کانان
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1915
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Jean-Christophe: Journey's End: Love and Friendship . The Burning Bush . The New Dawn''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| بە ئینگلیزی، سێ بەرگی کۆتایی لە یەک بەرگدا بڵاوکرانەوە. کۆمپانیای هێنری هۆڵت و هاوبەشەکانی. وەرگێڕانی گیلبێرت کانان
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1912
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''L'Humble Vie héroïque''&lt;br&gt;(''ژیانی سادەی پاڵەوان'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| &amp;nbsp;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1915
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Au-dessus de la mêlée'' &lt;br&gt;(''لە سەرووی جەنگەوە'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ڕاگەیەندراوێکی ئاشتیخوازی
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1915
| style=&quot;text-align:left;&quot;| —
| style=&quot;text-align:left;&quot;| خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی وەرگرت
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1917
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Salut à la révolution russe''&lt;br&gt;(''Salute to the [[Russian Revolution of 1917|Russian Revolution]]'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| &amp;nbsp;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1918
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Pour l'internationale de l'Esprit''&lt;br&gt;(''بۆ نێودەوڵەتیی ڕۆح'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| &amp;nbsp;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1918
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''L'Âge de la haine''&lt;br&gt;(''سەردەمی ڕق'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| &amp;nbsp;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1919
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Colas Breugnon''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Burgundy (region)|Burgundian]] چیرۆکێکە و بووە بنەمای ''Colas Breugnon''، ئۆپێرایەکی [[Dmitry Kabalevsky]]
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1919
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Liluli''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| شانۆنامە
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1919
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Les Précurseurs''&lt;br&gt;(''پێشەنگەکان'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| &amp;nbsp;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1920
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''[[Clérambault (novel)|Clérambault]]''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| &amp;nbsp;ڕۆمان
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1920
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''[[Pierre et Luce]]''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| &amp;nbsp;ڕۆمان
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1921
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Pages choisies''&lt;br&gt;(''لاپەڕە هەڵبژێردراوەکان'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| &amp;nbsp;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1921
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''La Révolte des machines''&lt;br&gt;(''ڕاپەڕینی ئامێرەکان'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| &amp;nbsp;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1922
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Annette et Sylvie''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| First volume of ''l'Âme enchantée''
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1922
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Les Vaincus''
''(The Vanquished)''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| &amp;nbsp;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1922–1933
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''L'Âme enchantée''&lt;br&gt;(''ڕۆحی ئەفسوونکراو'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| حەوت بەرگ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1923
| style=&quot;text-align:left;&quot;| —
| style=&quot;text-align:left;&quot;|گۆڤاری دامەزراند ''[[Europe (magazine)|Europe]]''
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1924
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''L'Été''&lt;br&gt;(''هاوین'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| Second volume of ''l'Âme enchantée''
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1924
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''[[Mahatma Gandhi]]''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| &amp;nbsp;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1924
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Le Jeu de l'amour et de la mort''&lt;br&gt;(''یاریی خۆشەویستی و مەرگ'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| بنەمای ''Hra o láske a smrti''، ئۆپێرایەکی [[Ján Cikker]]
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1926
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Pâques fleuries''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| &amp;nbsp;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1927
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Mère et fils''&lt;br&gt;(''دایک و منداڵ'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| Third volume of ''l'Âme enchantée''
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1928
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Léonides''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| &amp;nbsp;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1928
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''De l'Héroïque à l'Appassionata''&lt;br&gt;(''لە پاڵەوانییەوە بۆ سۆزداری'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| &amp;nbsp;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1929
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Essai sur la mystique de l'action''&lt;br&gt;(''توێژینەوەیەک دەربارەی نهێنیی کردار'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| &amp;nbsp;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1929
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''L'Inde vivante''&lt;br&gt;(''هیندستانی زیندوو'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| وتارەکان
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1929
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Vie de Ramakrishna''&lt;br&gt;(''Life of [[Ramakrishna]]'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| وتارەکان
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1930
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Vie de Vivekananda''&lt;br&gt;(''Life of [[Vivekananda]]'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| وتارەکان
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1930
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''L'Évangile universel''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| وتارەکان
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1930
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Goethe et Beethoven''&lt;br&gt;(''[[Goethe]] and Beethoven'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| وتار
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1933
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''L'Annonciatrice''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| Fourth volume of ''l'Âme enchantée''
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1935
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Quinze ans de combat''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| &amp;nbsp;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1936
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Compagnons de route''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| &amp;nbsp;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1937
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Le Chant de la Résurrection''&lt;br&gt;(''گۆرانیی زیندووبوونەوە'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| &amp;nbsp;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1938
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Les Pages immortelles de Rousseau''&lt;br&gt;(''The Immortal Pages of [[Jean-Jacques Rousseau|Rousseau]]'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| &amp;nbsp;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1939
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''[[Robespierre]]''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| شانۆنامەیەکی مێژوویی و فەلسەفی
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1942
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Le Voyage intérieur''&lt;br&gt;(''گەشتە ناوەکییەکە'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| &amp;nbsp;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1943
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''La Cathédrale interrompue''&lt;br&gt;(''کەنیسەی گەورەی ناتەواو'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| بەرگەکانی یەکەم و دووەم
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1945
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''[[Charles Péguy|Péguy]]''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| دوای مردنی نووسەر بڵاوکرایەوە
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1945
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''La Cathédrale interrompue''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| بەرگی سێیەم، دوای مردنی نووسەر بڵاوکرایەوە
|}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Romain Rolland}}
{{تووڵی دەروازە|وێژە|ژیاننامە|جەنگی جیھانیی یەکەم|فەڕەنسا|ھونەرەکان|شانۆ}}

[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فەڕەنسی]]
[[پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی باڵای نۆرماڵ]]
[[پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٤٤]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٦]]
[[پۆل:ژیاننامەکان کە واژوویان لەگەڵە]]</text>
      <sha1>i472p9tb5zxlz1ur5ogvdplbg8hl68o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1693757</id>
      <parentid>1693683</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T13:33:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، وێژە-کۆلکە، فەڕەنسا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1693757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23515" sha1="stketvzk77481xqp80n7te3j4nqccrj" xml:space="preserve">{{Infobox writer|name=ڕۆماین ڕۆڵاند|image=Romain Rolland de face au balcon, Meurisse, 1914 retouche.jpg|caption=ڕۆماین ڕۆڵاند, 1914|birth_date={{birth date|1866|01|29|df=y}}|birth_place=[[کلامسی، نیڤرێ]]، [[فەڕەنسا]]|death_date={{death date and age|1944|12|30|1866|1|29|df=y}}|death_place=[[ڤێزێلای]], [[فەڕەنسا]]|occupation={{flatlist|
* دراماتیک    
* وتارنووس
* هونەر
* مێژوونووس
* مۆسیقازان
* ڕۆماننووس 
}}|period=1902–1944|spouse=کلۆتیلد بریال، م. ١٨٩٢-١٩٠١؛ ماری ڕۆماین ڕۆڵاند، م. ١٩٣٤-١٩٤٤|awards=[[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە]] ساڵی 1915&lt;!-- do not add image icons such as nobel peace, see [[:Template:Infobox writer]] --&gt;|signature=Romain Rolland signature.svg|relatives=مادلین ڕۆلاند (خوشک)}}'''ڕۆماین ڕۆلاند''' (٢٩ی کانونی دووەمی ١٨٦٦ – ٣٠ی ککانونی یەکەمی ١٩٤٤) درامانووس، ڕۆماننووس، وتارنووس، مێژوونووسی هونەر و عیرفانی فەرەنسی بوو کە لە ساڵی ١٩١٥ خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبی پێبەخشرا &quot;وەک ڕێزلێنانێک بۆ ئایدیالیزمی بەرزی بەرهەمە ئەدەبییەکەی و بۆ هاوسۆزی و... خۆشەویستی حەقیقەت کە بەو جۆرە وەسفی جۆرە جیاوازەکانی مرۆڤی کردووە&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.kirjasto.sci.fi/rolland.htm |سەردێڕ=Romain Rolland |وێبگە=Books and Writers (kirjasto.sci.fi) |یەکەم=Petri |دوایین=Liukkonen |بڵاوکەرەوە=[[Kuusankoski]] Public Library |شوێن=Finland |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140924043017/http://www.kirjasto.sci.fi/rolland.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

ئەو سەرسامێکی [[مەھاتما گاندی|مەهاتما گاندی]] و ڕابیندرانات تاگۆر و [[جۆزێف ستالین]] بووە، ژیاننامەیەکی هێشتا پەیوەندیداری گاندی نووسیوە، هەروەها بەهۆی نامەنووسی لەگەڵ چەندین نووسەر و بیرمەند لە سەرانسەری جیهاندا ناوبانگی دەرکردووە لەوانە تاگۆر، [[مەکسیم گۆرکی|ماکسیم گۆرکی]] و [[زیگمۆند فرۆید]].
==ژیاننامە==
ڕۆلاند لە شاری [[کلامسی، نیڤرێ]] لە ویلایەتی نیڤر لە خێزانێکدا لەدایکبووە کە هەم خەڵکی شارەکە دەوڵەمەند و هەم جووتیاریان لە ڕەچەڵەکی خۆیاندا هەبووە. لە نووسینی خۆپەرستانە لە کتێبی Voyage intérieur (1942)دا، خۆی وەک نوێنەری &quot;جۆرێکی ئەنتیک&quot; دەبینێت. ئەو ئەم باوباپیرانە لە فیلمی کۆلاس برۆگنۆن (١٩١٩)دا دەخستە ڕوو.

لە ساڵی ١٨٨٦دا لە ئیکۆلی نۆرماڵ سوپەریۆر وەرگیرا، بۆ یەکەمجار فەلسەفەی خوێند، بەڵام سەربەخۆیی ڕۆحی وای لێکرد دەستبەرداری ئەو بابەتە بێت بۆ ئەوەی ملکەچی [[ئایدیۆلۆجی|ئایدۆلۆژیای]] باڵادەست نەبێت. لە ساڵی ١٨٨٩ بڕوانامەی لە مێژوودا وەرگرتووە و دوو ساڵ لە ڕۆما بەسەر بردووە، لەوێدا ڕووبەڕووبوونەوەی لەگەڵ مالویدا ڤۆن مێیسنبۆگ- کە پێشتر هاوڕێی [[فریدریش نیچە|نیچە]] و [[ڕیچارد ڤاگنەر|ڤاگنەر]] بووە- و دۆزینەوەی شاکارە ئیتاڵییەکان یەکلاکەرەوە بوون بۆ گەشەسەندنی بیرکردنەوەکانی. کاتێک لە ساڵی ١٨٩٥ گەڕایەوە بۆ فەرەنسا، بڕوانامەی دکتۆرای بەدەستهێنا بە تێزی Les origins du théâtre lyrique moderne. Histoire de l'opéra en Europe avant Lulli et Scarlatti (سەرچاوەی شانۆی لیریکی مۆدێرن. مێژوویەکی ئۆپێرا لە ئەوروپا پێش لولی و سکارلاتی). بۆ ماوەی دوو دەیەی دواتر، لە لیسێیە جیاوازەکانی پاریس وانە دەڵێتەوە پێش ئەوەی دەرهێنەری قوتابخانەی مۆسیقای تازە دامەزراوی ئیکۆلی دی هۆتس ئیتۆد سۆسیالس بێت لە ساڵی ١٩٠٢ تا ١٩١١. لە ساڵی ١٩٠٣دا وەک یەکەم کورسی مێژووی مۆسیقا لە [[زانکۆی پاریس|سۆربۆن]] دەستنیشانکرا، هەروەها لە ساڵی ١٩١١دا بۆ ماوەیەکی کورت بەشی مۆسیقای لە پەیمانگای فەرەنسی لە فلۆرانس دەرهێنا.&lt;ref&gt;{{Cite Grove |last=Henderson |first=Robert |title=Romain Rolland}}&lt;/ref&gt;

یەکەم کتێبی لە ساڵی ١٩٠٢ کە تەمەنی ٣٦ ساڵ بوو، چاپ و بڵاوکرایەوە. لە ڕێگەی بانگەشەکردنی بۆ 'شانۆی گەل'، بەشدارییەکی بەرچاوی لە دیموکراسیکردنی شانۆدا کرد. وەک مرۆڤدۆستێک، کارەکانی فەیلەسوفە هیندییەکان (&quot;گفتوگۆ لەگەڵ ڕابیندرانات تاگۆر&quot; و موهەنداس گاندی)ی لە باوەش گرتووە. ڕۆلاند بە توندی کاریگەری فەلسەفەی ڤێدانتای هیندستانی لەسەر بوو، بە پلەی یەکەم لە ڕێگەی بەرهەمەکانی سوامی ڤیڤێکاناندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.vedanta-newyork.org/thoughtson_rk.htm |سەردێڕ=Thoughts on Ramakrishna |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080904205419/http://www.vedanta-newyork.org/thoughtson_rk.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
==کتێبناسی==
[[File:Romain Rolland au balcon, Meurisse, 1914 retouche.jpg|thumb|ڕۆماین ڕۆلاند لە ساڵی ١٩١٤، لە باڵکۆنی ماڵەکەیدا]]
{| class=&quot;sortable wikitable&quot; style=&quot;width:70%;&quot;
|-
! style=&quot;background:#ffc;&quot;| ساڵ
! style=&quot;background:#ffc;&quot;| بەرهەم
! style=&quot;background:#ffc;&quot;| تێبینییەکان
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1888
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Amour d'enfants''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| &amp;nbsp;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1891
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Les Baglioni''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| لە ماوەی ژیانیدا بڵاو نەکرایەوە.
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1891
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Empédocle''&lt;br&gt;(''[[ئێمپیدۆکلس]]'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| لە ماوەی ژیانیدا بڵاو نەکرایەوە.
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1891
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Orsino'' (شانۆنامە)
| style=&quot;text-align:left;&quot;| لە ماوەی ژیانیدا بڵاو نەکرایەوە.
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1892
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Le Dernier Procès de Louis Berquin''&lt;br&gt;(''دوایین دادگایی لوئی بێرکەن'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| &amp;nbsp;کتێبێک دەربارەی دادگاییکردنی چاکسازخوازە پرۆتستانتەکە [[Louis de Berquin]]
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1895
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Les Origines du théâtre lyrique moderne''&lt;br&gt;(''سەرەتاکانی شانۆی گۆرانیی مۆدێرن'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| توێژینەوەیەکی ئەکادیمی کە خەڵاتێکی لە [[Académie Française]]
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1895
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Histoire de l'opéra avant Lully et Scarlatti''&lt;br&gt;(''A History of Opera in Europe before [[Jean-Baptiste Lully|Lully]] and [[Alessandro Scarlatti|Scarlatti]]'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| نامەی دکتۆراکەی لە ئەدەبیات
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1895
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Cur ars picturae apud Italos XVI saeculi deciderit''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Latin]]-زمانی دەربارەی دابەزینی هونەری وێنەکێشانی بە ڕەنگی ڕۆن لە ئیتاڵیا لە سەدەی شانزەیەمدا
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1897
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Saint-Louis''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| &amp;nbsp;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1897
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Aërt''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| شانۆنامەیەکی مێژوویی و فەلسەفی
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1898
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Les Loups''&lt;br&gt;(''گورگەکان'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| شانۆنامەیەکی مێژوویی و فەلسەفی دەربارەی [[Dreyfus affair|the Dreyfuss affair]]. بە هاوبەشی نووسراوە لەگەڵ [[Maurice Schwartz]], و لەلایەن بارێت ئێچ. کلارکەوە وەرگێڕدراوە؛ شانۆنامەکە لە ساڵی ١٩٣٢دا ٢٩ جار لە نیویۆرک نمایش کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Lachman, Marvin|سەردێڕ=The villainous stage : crime plays on Broadway and in the West End|ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=McFarland|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٦٤-٩٥٣٤-٤|oclc=٩٠٣٨٠٧٤٢٧}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1899
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Le Triomphe de la raison''&lt;br&gt;(''سەرکەوتنی عەقڵ'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| شانۆنامەیەکی مێژوویی و فەلسەفی
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1899
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''[[Georges Danton]]''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| شانۆنامەیەکی مێژوویی و فەلسەفی
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1900
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Le Poison idéaliste''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| &amp;nbsp;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1901
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Les Fêtes de Beethoven à Mayence''&lt;br&gt;(''The Celebrations of Beethoven in [[Mainz]]'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| &amp;nbsp;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1902
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Le Quatorze Juillet'' &lt;br&gt;(''14 July–[[Bastille Day]]'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| شانۆنامەیەکی مێژوویی و فەلسەفی
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1902
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''François-Millet''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| &amp;nbsp;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1903
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Vie de Beethoven'' &lt;br&gt;(''ژیانی بێتهۆڤن'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ڕۆمانla
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1903
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Le temps viendra''&lt;br&gt;(''کاتەکە دێت'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| Drama
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1903
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Le Théâtre du peuple''&lt;br&gt;(''شانۆی گەل'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| وتارێکی بنەڕەتی دەربارەی دیموکراتیزەکردنی شانۆ.
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1904
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''La Montespan''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| شانۆنامەیەکی مێژوویی و فەلسەفی
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1904–1912
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''[[Jean-Christophe]]''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| زنجیرەیەکی دە بەرگییە کە دابەش بووە بەسەر سێ زنجیرەدا – ''Jean-Christophe'', ''Jean-Christophe à Paris'', and la ''Fin du voyage'', لە لایەن ...ەوە بڵاوکراوەتەوە:  ''Cahiers de la Quinzaine'' و دووبارە چاپکراوەتەوە لەلایەن [[Paul Ollendorff]] and [[Albin Michel]]
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1904
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''L'Aube''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| بەرگی یەکەمی زنجیرەی ''Jean-Christophe''
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1904
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Le Matin''&lt;br&gt;(''بەیانی'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| بەرگی دووەمی زنجیرەی ''Jean-Christophe''
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1904
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''L'Adolescent''&lt;br&gt;(''هەرزەکار'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| بەرگی سێیەمی زنجیرەی ''Jean-Christophe''
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1905
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''La Révolte''&lt;br&gt;(''ڕاپەڕین'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| بەرگی چوارەمی زنجیرەی ''Jean-Christophe''
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1907
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Vie de Michel-Ange''&lt;br&gt;(''Life of [[Michelangelo]]'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ژیاننامە
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1908
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Musiciens d'aujourd'hui''&lt;br&gt;(''مۆسیقاژەنە هاوچەرخەکان'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| کۆمەڵە وتار و توێژینەوەیەک دەربارەی مۆسیقا
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1908
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Musiciens d'autrefois''&lt;br&gt;(''مۆسیقاژەنانی ڕابردوو'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| کۆمەڵە وتار و توێژینەوەیەک دەربارەی مۆسیقا
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;|  1908
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''La Foire sur la place''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| بەرگی یەکەمی زنجیرەی ''Jean-Christophe à Paris''
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1908
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Antoinette''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| بەرگی دووەمی زنجیرەی ''Jean-Christophe à Paris''
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1908
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Dans la maison''&lt;br&gt;(''لە ماڵەوە'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| بەرگی سێیەمی زنجیرەی ''Jean-Christophe à Paris''
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1910
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Haendel''&lt;br&gt;(''[[George Frideric Handel|Handel]]'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| &amp;nbsp;ژیاننامە
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1910
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Les Amies''&lt;br&gt;(''هاوڕێیان'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| بەرگی یەکەمی زنجیرەی ''la Fin du voyage''
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1911
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''La Vie de Tolstoï''&lt;br&gt;(''Life of [[Leo Tolstoy|Tolstoy]]'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ژیاننامە
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1911
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Le Buisson ardent''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| بەرگی دووەمی زنجیرەی ''la Fin du voyage''
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1912
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''La Nouvelle Journée''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| بەرگی سێیەمی زنجیرەی ''la Fin du voyage''
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1911
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Jean-Christophe: Dawn . Morning . Youth . Revolt''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| بە ئینگلیزی، چوار بەرگی یەکەم لە یەک بەرگدا بڵاوکرانەوە. کۆمپانیای هێنری هۆڵت و هاوبەشەکانی. وەرگێڕانی گیلبێرت کانان
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1911
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Jean-Christophe in Paris: The Market Place . Antoinette . The House''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| بە ئینگلیزی، سێ بەرگی دووەم لە یەک بەرگدا بڵاوکرانەوە. کۆمپانیای هێنری هۆڵت و هاوبەشەکانی. وەرگێڕانی گیلبێرت کانان
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1915
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Jean-Christophe: Journey's End: Love and Friendship . The Burning Bush . The New Dawn''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| بە ئینگلیزی، سێ بەرگی کۆتایی لە یەک بەرگدا بڵاوکرانەوە. کۆمپانیای هێنری هۆڵت و هاوبەشەکانی. وەرگێڕانی گیلبێرت کانان
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1912
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''L'Humble Vie héroïque''&lt;br&gt;(''ژیانی سادەی پاڵەوان'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| &amp;nbsp;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1915
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Au-dessus de la mêlée'' &lt;br&gt;(''لە سەرووی جەنگەوە'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ڕاگەیەندراوێکی ئاشتیخوازی
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1915
| style=&quot;text-align:left;&quot;| —
| style=&quot;text-align:left;&quot;| خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی وەرگرت
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1917
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Salut à la révolution russe''&lt;br&gt;(''Salute to the [[Russian Revolution of 1917|Russian Revolution]]'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| &amp;nbsp;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1918
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Pour l'internationale de l'Esprit''&lt;br&gt;(''بۆ نێودەوڵەتیی ڕۆح'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| &amp;nbsp;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1918
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''L'Âge de la haine''&lt;br&gt;(''سەردەمی ڕق'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| &amp;nbsp;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1919
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Colas Breugnon''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Burgundy (region)|Burgundian]] چیرۆکێکە و بووە بنەمای ''Colas Breugnon''، ئۆپێرایەکی [[Dmitry Kabalevsky]]
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1919
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Liluli''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| شانۆنامە
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1919
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Les Précurseurs''&lt;br&gt;(''پێشەنگەکان'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| &amp;nbsp;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1920
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''[[Clérambault (novel)|Clérambault]]''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| &amp;nbsp;ڕۆمان
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1920
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''[[Pierre et Luce]]''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| &amp;nbsp;ڕۆمان
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1921
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Pages choisies''&lt;br&gt;(''لاپەڕە هەڵبژێردراوەکان'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| &amp;nbsp;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1921
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''La Révolte des machines''&lt;br&gt;(''ڕاپەڕینی ئامێرەکان'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| &amp;nbsp;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1922
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Annette et Sylvie''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| First volume of ''l'Âme enchantée''
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1922
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Les Vaincus''
''(The Vanquished)''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| &amp;nbsp;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1922–1933
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''L'Âme enchantée''&lt;br&gt;(''ڕۆحی ئەفسوونکراو'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| حەوت بەرگ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1923
| style=&quot;text-align:left;&quot;| —
| style=&quot;text-align:left;&quot;|گۆڤاری دامەزراند ''[[Europe (magazine)|Europe]]''
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1924
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''L'Été''&lt;br&gt;(''هاوین'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| Second volume of ''l'Âme enchantée''
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1924
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''[[Mahatma Gandhi]]''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| &amp;nbsp;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1924
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Le Jeu de l'amour et de la mort''&lt;br&gt;(''یاریی خۆشەویستی و مەرگ'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| بنەمای ''Hra o láske a smrti''، ئۆپێرایەکی [[Ján Cikker]]
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1926
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Pâques fleuries''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| &amp;nbsp;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1927
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Mère et fils''&lt;br&gt;(''دایک و منداڵ'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| Third volume of ''l'Âme enchantée''
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1928
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Léonides''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| &amp;nbsp;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1928
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''De l'Héroïque à l'Appassionata''&lt;br&gt;(''لە پاڵەوانییەوە بۆ سۆزداری'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| &amp;nbsp;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1929
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Essai sur la mystique de l'action''&lt;br&gt;(''توێژینەوەیەک دەربارەی نهێنیی کردار'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| &amp;nbsp;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1929
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''L'Inde vivante''&lt;br&gt;(''هیندستانی زیندوو'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| وتارەکان
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1929
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Vie de Ramakrishna''&lt;br&gt;(''Life of [[Ramakrishna]]'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| وتارەکان
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1930
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Vie de Vivekananda''&lt;br&gt;(''Life of [[Vivekananda]]'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| وتارەکان
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1930
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''L'Évangile universel''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| وتارەکان
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1930
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Goethe et Beethoven''&lt;br&gt;(''[[Goethe]] and Beethoven'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| وتار
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1933
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''L'Annonciatrice''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| Fourth volume of ''l'Âme enchantée''
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1935
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Quinze ans de combat''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| &amp;nbsp;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1936
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Compagnons de route''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| &amp;nbsp;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1937
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Le Chant de la Résurrection''&lt;br&gt;(''گۆرانیی زیندووبوونەوە'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| &amp;nbsp;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1938
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Les Pages immortelles de Rousseau''&lt;br&gt;(''The Immortal Pages of [[Jean-Jacques Rousseau|Rousseau]]'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| &amp;nbsp;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1939
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''[[Robespierre]]''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| شانۆنامەیەکی مێژوویی و فەلسەفی
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1942
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''Le Voyage intérieur''&lt;br&gt;(''گەشتە ناوەکییەکە'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| &amp;nbsp;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1943
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''La Cathédrale interrompue''&lt;br&gt;(''کەنیسەی گەورەی ناتەواو'')
| style=&quot;text-align:left;&quot;| بەرگەکانی یەکەم و دووەم
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1945
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''[[Charles Péguy|Péguy]]''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| دوای مردنی نووسەر بڵاوکرایەوە
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1945
| style=&quot;text-align:left;&quot;| ''La Cathédrale interrompue''
| style=&quot;text-align:left;&quot;| بەرگی سێیەم، دوای مردنی نووسەر بڵاوکرایەوە
|}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Romain Rolland}}
{{تووڵی دەروازە|وێژە|ژیاننامە|جەنگی جیھانیی یەکەم|فەڕەنسا|ھونەرەکان|شانۆ}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{وێژە-کۆلکە}}
{{فەڕەنسا-کۆلکە}}

[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فەڕەنسی]]
[[پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی باڵای نۆرماڵ]]
[[پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٤٤]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٦]]
[[پۆل:ژیاننامەکان کە واژوویان لەگەڵە]]</text>
      <sha1>stketvzk77481xqp80n7te3j4nqccrj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دەزگای سینەمایی فارابی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305570</id>
    <revision>
      <id>1694263</id>
      <parentid>1690506</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T08:12:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* نمایش لە چل و یەکەمین فێستیڤاڵی فیلمی فەجر */</comment>
      <origin>1694263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14363" sha1="0h4sexn2plwpkakd3tn7buf8mlxokfh" xml:space="preserve">{{Infobox organization
| name                = دەزگای سینەماییی فارابی
| image               = [[File:بنیاد سینمایی فارابی.svg|200px]]
| caption             = 
| date_established    = ١٩٥٩ ستۆدیۆ میساقییە&lt;br /&gt;١٩٧٧ یانەی فارابی&lt;br /&gt;١٩٨٣ دەزگای سینەمایی
| founder             = سەید محەممەد بەهەشتی&lt;br /&gt;محەممەدمەهدی دادگۆ&lt;br /&gt;محەممەد ئاقاجانی
| hq_location         = تاران - شەقامی کۆماری ئیسلامی - شەقامی سیی تیر
| key_people          = 
| field               = سینەما
| products            = فیلمی سینەمایی و بڵاوکراوە سینەمایییەکان
| website             = http://www.fcf.ir
| leader_title        = بەڕێوەبەری جێبەجێکار
| leader_name         = حامید جەعفەری
}}
'''دەزگای سینەماییی فارابی''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: بنیاد سینمایی فارابی) بەپێی پەسەندکراوی ساڵی ١٩٨٤ی دەستەی دەوڵەت ڕێکخراوێکی نێودەوڵەتیە کە وەک دامەزراوەی نەتەوەییی سینەمای [[ئێران]] و بە سەرپەرشتی [[وەزارەتی ڕۆشنبیری و ئیرشادی ئیسلامی (ئێران)|وەزارەتی ڕۆشنبیری و ئیرشادی ئیسلامی]] و وەک باڵی جێبەجێکردنی دەوڵەت لە بواری ڕێباز و ئاڕاستە ڕۆشنبیری و هونەرییەکاندا چالاکی دەکات.&lt;ref name=&quot;hamshahrionline.ir&quot;&gt;{{cite web |url=http://hamshahrionline.ir/details/61574 |title=ئاشنایی لەگەڵ دەزگای سینەماییی فارابی |website=هەمشهری ئۆنلاین |access-date=24 نوامبر 2012}}&lt;/ref&gt;

ئەم دەزگایە جگە لە بەرهەمهێنان و دابەشکردنی فیلم لە ناوخۆ و دەرەوەی وڵات، وەبەرهێنان و پشتیوانی لە بەرهەمهێنان، خزمەتگوزاریی تەکنیکی (لەوانەش تاقیگە، دەستکاری، ستۆدیۆی دەنگ، دۆبلاژ و...) پێشکەش دەکات.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sourehcinema.com/Company/Company_Detail.aspx?CompanyId=138112120000 |title=دەزگای سینەماییی فارابی |website=سوورە سینەما |access-date=۲۴ نوامبر ۲۰۱۲ |archive-date=۲ دسامبر ۲۰۲۱ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211202013631/http://www.sourehcinema.com/Company/Company_Detail.aspx?CompanyId=138112120000 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; بەپێی ڕاپۆرتی جێگری دەزگای فارابی، نزیکەی ٣٠٪ لە بەرهەمە ساڵانەکانی سینەمای ئێران بەرهەمی ئەم دەزگایەیە.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jamejamonline.ir/archnewstext.aspx?newsnum=100844807120 |title=ناردنی ٣٠٠ سەردێڕی پڕۆژە و فێستیڤاڵ بۆ دەزگای فارابی |website=جام جەم ئۆنلاین |access-date=24 نوامبر 2012}}&lt;/ref&gt;

نووسینگەی کاروباری فێستیڤاڵەکانی دەزگای سینەماییی فارابی ڕێکخەری [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر|فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی فەجر]]، فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی منداڵان و مێرمنداڵان و بەگشتی هەر فێستیڤاڵێکی فیلمی پیشەیییە کە لەژێر سەرپەرشتی وەزارەتی ئیرشاد لە ئێران بەڕێوە دەچێت.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fcf.ir/pe/fcf-units.html |title=ماڵپەڕی دەزگای سینەماییی فارابی |access-date=24 نوامبر 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121127072652/http://www.fcf.ir/pe/fcf-units.html |archive-date=27 نوامبر 2012 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

بڵاوکراوەکانی فارابی لە ژێر کۆمەڵەی ئەم دەزگایەیە، پەرتووک بە بابەتەکانی فیلم و سینەما و بڵاوکراوە خولیییەکان لەوانە وەرزنامەی سینەماییی فارابی (لە ١٩٨٨ەوە)، مانگنامەی ڕاپۆرتی فارابی (کە پێش ١٩٩٨ بە ناوی پیشەی وێنە بڵاو دەکرایەوە)، بڵاوکراوەی گەل و سینەما (لە ١٩٩٨ەوە) و... بڵاو دەکاتەوە.&lt;ref name=&quot;hamshahrionline.ir&quot;/&gt;

دەستەی ئەمیندارێتی فارابی وەک باڵاترین پایەی بڕیاردان لەم دەزگایەیە کە لە دەوڵەتی سێزدەهەمدا ئەندامانی دەستەی ئەمیندارێتی بریتی بوون لە ''جەواد ئۆجی'' وەزیری نەوت، ''سەید مەسعود میرکازمی'' جێگری سەرۆک کۆمار و سەرۆکی ڕێکخراوی بەرنامە و بودجە، ''محەممەدمەهدی ئیسماعیلی'' وەزیری ڕۆشنبیری و ئیرشادی ئیسلامی، ''عەلیرەزا موختارپوور'' سەرۆکی ڕێکخراوی بەڵگەنامەکان و پەرتووکخانەی نەتەوەییی ئێران، ''حەسەن خوجەستە''، ''مەیثەم نیلی''، ''سەید محسن موهاجیرانی''، ''سەعید محەممەد'' ڕاوێژکاری سەرۆک کۆمار و سکرتێری ناوچە ئازادەکان، ''عەلی عەسگەری'' جێگری دەستەی جێبەجێکاری فەرمانی ئیمام و ''محەممەد خەزاعی'' سەرۆکی ڕێکخراوی سینەماییی وڵات. بە بڕیاری دەستەی ئەمیندارێتی لە ١٩ی تشرینی اولی ٢٠٢١ ''سەید مەهدی جەوادی'' وەک بەڕێوەبەری جێبەجێکار لە دوای ٦ ساڵ شوێنی ''عەلیرەزا تابشی'' گرتەوە. لە ١٠ی تەممووزی ٢٠٢٣ ''مەجید زەینولعابدین'' شوێنی ''سەید مەهدی جەوادی'' گرتەوە. بە کۆتایی هاتنی ئەرکی ''مەجید زەینولعابدین''، لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ دەزگای فارابی بەجێهێشت و ''سەید مەهدی سەجادی'' گەنجینەداری ئەم کۆمەڵەیە بووە سەرپەرشتیار. دەستەی ئەمیندارێتی نوێی فارابی لە کانوونی دووەمی ساڵی ٢٠٢٥ ناسێنران کە پێکهاتبوون لە ''محسن حاجی میرزایی'' (سەرۆکی دفتر سەرۆک)، ''سەید حمید پورمحمدی'' (جێگری سەرۆک کۆمار و سەرۆکی ڕێکخراوی بەرنامە و بودجەی وڵات)، ''حسین افشین'' (جێگری زانستی و سەرۆک)، ''سەید محسن موهاجیرانی''، ''منوچهر محمدی'' (بەرهەمهێنەری سینەما)، ''مرضیە برومند'' (دەرهێنەری سینەما)، ''حەسەن خوجەستە باقرزادە''، ''سەید ڕەزا میرکەریمی'' (دەرهێنەر و بەرهەمهێنەر) و ''ڕائد فریدزادە'' (سەرۆکی کاتی ڕێکخراوی سینەمایی). ئەم دەستەیە لە ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ ڕەزامەندی خۆیان دەربڕی لەسەر بەڕێوەبەری جێبەجێکاری ''حامید جەعفەری'' (بەرهەمهێنەری ئەنیمەیشن) و لە ١٣ی نیسانی ٢٠٢٥ بە فەرمی وەک چواردەهەمین بەڕێوەبەری جێبەجێکاری دەزگای سینەماییی فارابی ناسێنرا.

== مێژووی دروستبوون ==
ستۆدیۆ میساقییە لە ساڵی ١٩٥٩ لەلایەن مەهدی میساقییە بنغەی دانرا کە زۆرێک لە فیلمە سینەمایییەکانی پێش شۆڕش بەرهەمی ئەم ستۆدیۆیە بوون. ئەم ستۆدیۆیە لە دوای [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ئیسلامی]] و لەکاتێکدا هێشتا میساقییە لە ئێران بوو، لە دەستبەسەرداگرتنی سەروەت و سامانەکان لە سەرەتای شۆڕشدا، بە بڕیاری دادگای شۆڕش دەستی بەسەردا گیرا و دواتر کرا بە دەزگای سینەماییی فارابی.&lt;ref&gt;{{cite web |title=مەهدی میساقییە؛ دەستبەسەرداگرتنی سەروەت و دەزگای سینەماییی فارابی |url=https://tavaana.org/fa/Mehdi_Misaghieh |website=توانا |date=2016-12-23 |access-date=2020-10-02 |archive-date=۹ اکتبر ۲۰۲۰ |archive-url=https://web.archive.org/web/20201009094213/https://tavaana.org/fa/Mehdi_Misaghieh |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

لە جۆزەردانی ساڵی ١٩٨٣ و لە کاتی چالاکی فەخرەدین ئەنوار لە پلەی جێگری سینەماییی [[وەزارەتی ڕۆشنبیری و ئیرشادی ئیسلامی (ئێران)|وەزارەتی ڕۆشنبیری و ئیرشادی ئیسلامی]]، ''سەید محەممەد بەهەشتی''، ''محەممەدمەهدی دادگۆ''، ''محەممەد ئاقاجانی'' کە ھەر سێکیان لە داڕێژەرانی بەرنامەی [[ڕێکخراوەی دەنگ و ڕەنگی کۆماری ئیسلامیی ئێران|دەنگ و ڕەنگ]] بوون و بە ئامادەبوونی ''مەهدی مەسعودشاھی''، بەڕێوەبەری گشتیی ئەوکاتی ئیدارەی چاودێری و نمایش لە وەزارەتی ڕۆشنبیری و ئیرشادی ئیسلامی، وەک نوێنەری وەزارەت گرووپێکی ڕاوێژکارییان بۆ ڕاگەیشتن بە ڕەوشی سینەمای وڵات پێکهێنا. ئەم گرووپە بە مەبەستی ئاڕاستەکردنی بەرهەمە سینەمایییەکان و جێبەجێکردنی ڕێبازەکانی وەزارەتی ئیرشاد لە بواری سینەمادا، بڕیاریان دا دامەزراوەیەکی جیاواز لە وەزارەت دامەزرێنن. بۆ ئەم مەبەستە یانەی فارابییان هەڵبژارد کە لە ساڵی ١٩٧٧ بە ئامانجی گەشەپێدانی کلتووری سینەمایی لە ڕێگەی یانەکانی نمایشی فیلمەوە دامەزرا بوو. یانەی فارابی ناوی گۆڕدرا بۆ دەزگای فارابی و بەرپرسیارێتییەکان لە نێوان ئەم سێ کەسەدا دابەش کران: ''محەممەد بەهەشتی'' بەڕێوەبەری جێبەجێکار، ''محەممەدمەهدی دادگۆ'' بەڕێوەبەری بەرهەمهێنان و بەرپرسی جێبەجێکار، و ''محەممەد ئاقاجانی'' جێگری بەڕێوەبەری جێبەجێکار.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fcf.ir/pe/history.html |title=ماڵپەڕی دەزگای سینەماییی فارابی |access-date=24 نوامبر 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130102031250/http://www.fcf.ir/pe/history.html |archive-date=2 ژانویه 2013 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== نمایش لە چل و یەکەمین [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] ==
دەزگای سینەماییی فارابی لە چل و یەکەمین فێستیڤاڵی فیلمی فەجر بە ٩ فیلم بەشداری کرد.

«لەدوای ڕۆیشتن» [[درامای کۆمەڵایەتی]] لە دەرهێنانی ''ڕەزا نەجاتی''، «جەنگەڵی پرتەقاڵ» درامای کۆمەڵایەتی لە دەرهێنانی ئارمان خونساریان، «گێڕانەوەی تەواونەکراوی سیما» درامای کۆمەڵایەتی لە دەرهێنانی عەلیرەزا سەمەدی، «سینەما مترۆپۆل» لە دەرهێنانی محەممەدکەریم باشە ئاهەنگەر، «ژمارە ١٠» لە دەرهێنانی حەمید زرگەرنەژاد، «کاپتن» [[درامای کۆمەڵایەتی]] لە دەرهێنانی محەممەد حەمزەیی، «کۆتی چەرم» لە دەرهێنانی حسین میرزامحەممەدی، «گوڵەکانی باواریدە» لە دەرهێنانی مهرداد خوشبخت، «ھووک» بە بابەتێکی وەرزشی لە دەرهێنانی حسین ریگی.

دەزگای سینەماییی فارابی توانی بە ١٢ [[سیمورغی بلوورین|سیمورغی بلورین]] و بڕوانامەیەکی شانازی کۆتایی بە کارەکانی لەم خولەی [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر|فێستیڤاڵی فەجر]] بهێنێت. سیمورغە بلورینییەکان لە بەشەکانی وەک باشترین ئەکتەری بەشداربووی ژن، باشترین دەرهێنەری، باشترین فیلم، باشترین مۆسیقای دەق، خەڵاتی تایبەتی سکرتێری فێستیڤاڵ، باشترین کاریگەرییە بینراوەکان، باشترین ماکیاژ، باشترین وێنەگرتن و باشترین دیزاینی دیمەن پشکی فارابی بوو.&lt;ref&gt;{{cite web |title=دەربارەی نۆ بەرهەمی فارابی کە لە چل و یەکەمین فێستیڤاڵی فیلمی فەجردا بەشدار بوون |url=https://platohonar.ir/project/یاداشت-و-تحلیلی-بر-آثار-فارابی-در-جشنوا/ |website=پلاتو هنر |access-date=2023-06-13}}&lt;/ref&gt;

== بەڕێوەبەرانی جێبەجێکاری دەزگای سینەماییی فارابی ==
* حامید جەعفەری (٢٠٢٥–)
* مەجید زەینولعابدین (٢٠٢٣–٢٠٢٤)
* سەید مەهدی جەوادی (٢٠٢١–٢٠٢٣)
* عەلیرەزا تابش (٢٠١٤–٢٠٢١)
* محەممەدرەزا جەعفەری جەلوە (٢٠١٣–٢٠١٤)
* سەید ئەحمەد میرعەلایی (٢٠٠٩–٢٠١٣)
* مەجید شاهحسینی (٢٠٠٧–٢٠٠٩)
* عەلیرەزا ڕەزاداد (٢٠٠٢–٢٠٠٧)
* محەممەدمەهدی عەسگەرپوور (٢٠٠١–٢٠٠٢)
* عەبدولحەمید محبی (١٩٩٩–٢٠٠١)
* محەممەدحەسەن پزشک (١٩٩٧–١٩٩٩)
* محەممەد ڕەجەبی (١٩٩٥–١٩٩٧)
* محەممەدحوسێن حەقیقی (١٩٩٤–١٩٩٥)
* سەید محەممەد بەهەشتی (١٩٨٣–١٩٩٤)

== سەرچاوە ==
{{پەڕاوێزەکان|٢}}
[[پۆل:سینەمای ئێران]]</text>
      <sha1>0h4sexn2plwpkakd3tn7buf8mlxokfh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/بەشی داواکاری/ئەرشیڤی ٦</title>
    <ns>4</ns>
    <id>305575</id>
    <revision>
      <id>1694141</id>
      <parentid>1693442</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T01:49:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dexbot</username>
        <id>6403</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ئەرشیڤکردنی 2 بابەت لە [[ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/بەشی داواکاری]]</comment>
      <origin>1694141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54217" sha1="ktqc2uqyszgcblwowznlr4ohu7x1nls" xml:space="preserve">{{ئەرشیڤی وتووێژ}}

== [[مووسا کلیماللە: کاتی لەدایکبوون]] ==

{{ڕەوشی داواکاری|2}}
{{داواکاریی بارکردنی پەڕگە
| واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٢٣:٣٧، ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
| ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن
| ناساندن = فیلمێکی ئێرانییە لە نووسین و دەرھێنانی ئیبراھیم حاتەمی‌کیا
| سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Musa_Kalimullah_Be_Vaght-e_Tolue_Poster.jpg
| زانیاریی زیاتر = 
| ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{نەکرا}} ناوی وتارەکە دیاری نەکراوە. [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٤:١٤، ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
| بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن =
}}

== [[فیلمنێت]] ==

{{ڕەوشی داواکاری|1}}
{{داواکاریی بارکردنی پەڕگە
| واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٥:٤١، ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) &lt;!-- دەستکاری مەکە --&gt;
| ھۆکاری داواکارییەکە = پەڕگەی نائازاد&lt;!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --&gt;
| ناساندن = فیلمنێت&lt;!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ --&gt;
| سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Filmnet_Logo.png&lt;!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ --&gt;
| زانیاریی زیاتر = &lt;!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --&gt;
| ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = &lt;!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --&gt;
| بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Filmnet Logo.png|بینین]]) [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٦:٣٦، ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
| لێدوانەکان =
}}
:سەرقاڵی ئەم داواکارییەم. [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٦:٣٢، ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)

== [[دڵشکاو (فیلم)]] ==

{{ڕەوشی داواکاری|1}}
{{داواکاریی بارکردنی پەڕگە
| واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٠٣:٣٨، ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
| ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن
| ناساندن = فیلمێکە لە دەرهێنان و نووسینی عەلی ڕووئین‌تەن و بەرهەمهێنانی مەجید ئیسماعیلی بەرهەمی ساڵی ٢٠٠٧/٢٠٠٨ە.
| سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%D9%84%E2%80%8C%D8%B4%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D9%87_(%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85)#/media/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Del_Shekasteh_Poster.jpg
| زانیاریی زیاتر = 
| ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = &lt;!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --&gt;
| بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Del Shekasteh Poster.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٦:٣١، ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
| لێدوانەکان =
}}
:سەرقاڵی ئەم داواکارییەم. [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٤:١٦، ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)

== [[نەوید مەحموودی]] ==

{{ڕەوشی داواکاری|2}}
{{داواکاریی بارکردنی پەڕگە
| واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٣:١٨، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) &lt;!-- دەستکاری مەکە --&gt;
| ھۆکاری داواکارییەکە =  پەڕگەی نائازاد&lt;!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --&gt;
| ناساندن = نەوید مەحموودی
&lt;!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ --&gt;
| سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Photo_2023-05-25_12-39-04.jpg#/media/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Photo_2023-05-25_12-39-04.jpg&lt;!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ --&gt;
| زانیاریی زیاتر = &lt;!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --&gt;
| ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{نەکرا}} ماوەی داواکارییەکە بەسەرچووە. [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٩:٢٩، ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
| بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن =
| لێدوانەکان =
}}
:@[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] لە ویکیی فارسی ھیچ سەرچاوەیەکی دیاری نەکردووە کە وێنەکە لە کوێوە ھاتووە. کورتەی ناساندنیشی نییە، بۆیە ئەبێ مۆڵەتنامەشی نەبێ. گەر ئەتوانی لینکی وێنەیەکی تری ئەم کەسایەتییە دانێ، بەس لە سەرچاوەیەک کە مۆڵەتنامەی گونجاوی ھەبێ نەک لە سۆشیاڵ میدیای بھێنی. [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٧:٣٧، ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)

== [[تاسیان (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)]] ==

{{ڕەوشی داواکاری|1}}
{{داواکاریی بارکردنی پەڕگە
| واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٢٣:٢٠، ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
| ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن
| ناساندن = تاسیان (بە فارسی: تاسیان) زنجیرەیەکی ئێرانییە لە نووسین و دەرهێنانی تینا پاکروان.
| سەرچاوەی پەڕگە = https://en.wikipedia.org/wiki/Tasian_(TV_series)#/media/File:Tasian_(TV_Series_2025)_poster.jpg
| زانیاریی زیاتر = https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tasian_(TV_Series_2025)_poster.jpg
| ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = &lt;!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --&gt;
| بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Tasian (TV Series 2025) poster.jpg|بینین]]) [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٠:٥٣، ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
}}

== [[فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی تۆکیۆ]] ==

{{ڕەوشی داواکاری|1}}
{{داواکاریی بارکردنی پەڕگە
| واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٠٦:٠٦، ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
| ھۆکاری داواکارییەکە = لۆگۆ پەڕگەی نائازاد
| ناساندن = فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی تۆکیۆ فێستیڤاڵێکی فیلمە کە لە ساڵی ١٩٨٥ دامەزراوە. ئەم ڕووداوە لە ساڵی ١٩٨٥ تا ١٩٩١ دوو ساڵ جارێک و دواتر ساڵانە بەڕێوەدەچێت.
| سەرچاوەی پەڕگە = https://en.wikipedia.org/wiki/Tokyo_International_Film_Festival#/media/File:Tokyo_International_Film_Festival_logo.svg
| زانیاریی زیاتر = https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%81%DB%8E%D8%B3%D8%AA%DB%8C%DA%A4%D8%A7%DA%B5%DB%8C_%D9%86%DB%8E%D9%88%D8%AF%DB%95%D9%88%DA%B5%DB%95%D8%AA%DB%8C_%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85%DB%8C_%D8%AA%DB%86%DA%A9%DB%8C%DB%86
| ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = &lt;!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --&gt;
| بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Tokyo International Film Festival logo.svg.png|بینین]]) [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٢٢:١٢، ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
}}

== [[سوورپێست (فیلم)]] ==

{{ڕەوشی داواکاری|1}}
{{داواکاریی بارکردنی پەڕگە
| واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٠٦:١٥، ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
| ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن
| ناساندن = سورپێست فیلمێکە لە ژانەی دراما، ڕاز ئامێز و ڕۆمانسی لە دەرهێنانی و نووسینی نیما جاویدی
| سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B3%D8%B1%D8%AE%E2%80%8C%D9%BE%D9%88%D8%B3%D8%AA_(%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85)#/media/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Sorkh_Post_Poster.jpg
| زانیاریی زیاتر = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Sorkh_Post_Poster.jpg?uselang=ckb#%D9%85%DB%86%DA%B5%DB%95%D8%AA%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95
| ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = &lt;!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --&gt;
| بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Sorkh Post Poster.jpg|بینین]]) [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٧:١٥، ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
}}

== [[بۆق (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]] ==

{{ڕەوشی داواکاری|1}}
{{داواکاریی بارکردنی پەڕگە
| واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٠٢:٣٨، ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
| ھۆکاری داواکارییەکە = پەڕگەی نائازادە
| ناساندن = زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنییە لە چەشنی تاوانکاری و داستاننھێنی. لە نووسین و دەرھێنانی ھومەن سەیدیی
| سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Frog_(series).png
| زانیاریی زیاتر = 
| ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = &lt;!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --&gt;
| بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Frog (series).png|بینین]]) [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٧:٢٤، ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
}}

== [[ھەڵوەشاندنەوە (زنجیرەی تەلەفیزیۆنە)]] ==

{{ڕەوشی داواکاری|1}}
{{داواکاریی بارکردنی پەڕگە
| واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٠٣:٥٠، ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
| ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن
| ناساندن = زنجیرەیەکی ئێرانییە لە جۆری پۆلیسی- مەتەڵاوی کە لە نووسین و دەرهێنانی ڕامتین لەوافیپوور و بەرهەمهێنانی محەممەد مەسعوودە.
| سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%DA%A9%D9%86%DA%A9%D9%84_(%D9%85%D8%AC%D9%85%D9%88%D8%B9%D9%87_%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4_%D8%AE%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C)#/media/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Cankel_(2025_TV_series).jpg
| زانیاریی زیاتر = 
| ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = &lt;!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --&gt;
| بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Cankel (2025 TV series).jpg|بینین]]) [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ٠٦:٠٠، ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
}}

== [[براوڵ ستارس]] ==

{{ڕەوشی داواکاری|1}}
{{داواکاریی بارکردنی پەڕگە
| واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٨:٢٣، ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
| ھۆکاری داواکارییەکە = پەڕگەی نائازادە
| ناساندن = 
| سەرچاوەی پەڕگە = https://en.wikipedia.org/wiki/File:Brawl_Stars_logo_2025.svg
| زانیاریی زیاتر = 
| ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = &lt;!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --&gt;
| بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Brawl Stars logo 2025.png|بینین]]) [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٧:٣٣، ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
}}

== [[ئاکسێل مۆلەر]] ==

{{ڕەوشی داواکاری|2}}
{{داواکاریی بارکردنی پەڕگە
| واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢٣:٠٦، ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
| ھۆکاری داواکارییەکە = تاقیکردنەوە
| ناساندن = 
| سەرچاوەی پەڕگە = تاقیکردنەوە
| زانیاریی زیاتر = 
| ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] {{نەکرا}} تەنیا بۆ تاقیکردنەوە بوو [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٧:٣٥، ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
| بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن =
}}

== [[سەنتووری (فیلم)]] ==

{{ڕەوشی داواکاری|1}}
{{داواکاریی بارکردنی پەڕگە
| واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٢:٢٩، ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
| ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن
| ناساندن = فیلمێکی ئێرانییە لە چەشنی دراما. لە دەرهێنراوی داریوش مهرجویییە لە ساڵی ۲۰۰٦
| سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B3%D9%86%D8%AA%D9%88%D8%B1%DB%8C#/media/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Santori.jpg
| زانیاریی زیاتر = 
| ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = &lt;!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --&gt;
| بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Santori.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٦:٠٠، ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
| لێدوانەکان =
}}
:سەرقاڵی ئەم داواکارییەم. [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٥:٥٦، ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)

== [[ژن و منداڵ (فیلم)]] ==

{{ڕەوشی داواکاری|1}}
{{داواکاریی بارکردنی پەڕگە
| واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٧:٣١، ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
| ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە.
| ناساندن = فیلمێکی درامای ئێرانیی ساڵی ٢٠٢٥ە کە لە نووسین و دەرهێنانی سەعید ڕۆستایییە، و ئەکتەران پەریناز ئێزدیار، پەیمان مەعادی، حەسەن پورشیرازی، فرشتە سەدرعورەفایی و سەحەر گوڵدووست ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕن
| سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Woman_and_Child_poster.jpg
| زانیاریی زیاتر = 
| ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = &lt;!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --&gt;
| بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Woman and Child poster.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٧:١٩، ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
}}

== [[دۆڕاو (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)]] ==

{{ڕەوشی داواکاری|1}}
{{داواکاریی بارکردنی پەڕگە
| واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٢٠:٢٣، ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
| ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن
| ناساندن = زنجیرەیەکی ئێرانییە لە ژانەری درامای تاوانکاری لە دەرهێنان و نووسینی ئەمین حسێنپوور
| سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Loser1403.jpg
| زانیاریی زیاتر = 
| ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = &lt;!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --&gt;
| بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Loser1403.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٧:٢٢، ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
}}

== [[دوژمنی ژن (فیلم)]] ==

{{ڕەوشی داواکاری|1}}
{{داواکاریی بارکردنی پەڕگە
| واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٢٢:١١، ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
| ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن
| ناساندن = فیلمێکی کۆمیدیی ئێرانییە لە دەرھێنانی کەریم ئەمینی
| سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Doshman_Zan_Poster.jpg
| زانیاریی زیاتر = 
| ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = &lt;!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --&gt;
| بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Doshman Zan Poster.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٧:٢٥، ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
}}

== [[شۆفێری تاکسی (فیلم)]] ==

{{ڕەوشی داواکاری|1}}
{{داواکاریی بارکردنی پەڕگە
| واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١١:٤٠، ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
| ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن
| ناساندن = فیلمێکی سیاسی و دراما و ئەکشنی ساڵی ٢٠١٧ی کۆریای باشوورە[٣] لە دەرھێنانی جانگ ھوون و نووسینی ئۆم یوو-نا، کە سۆنگ کانگ-ھۆ
| سەرچاوەی پەڕگە = https://en.wikipedia.org/wiki/A_Taxi_Driver#/media/File:A_Taxi_Driver.jpg
| زانیاریی زیاتر = 
| ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = &lt;!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --&gt;
| بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:A Taxi Driver 2017.jpg|بینین]]) [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٤:٠٢، ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
}}

== [[ماسیی ڕەشی بچکۆلە]] ==

{{ڕەوشی داواکاری|1}}
{{داواکاریی بارکردنی پەڕگە
| واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٢:٣٢، ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
| ھۆکاری داواکارییەکە = پەڕگەی نائازادە
| ناساندن = یەکێکە لە چیرۆکەکانی منداڵان، لە نووسینی سەمەد بێهڕەنگی.
| سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:MahiSiah.jpg
| زانیاریی زیاتر = 
| ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = &lt;!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --&gt;
| بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Award-winning illustration on original cover of The Little Black Fish.png|بینین]]) [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٧:٥٨، ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
}}

== [[تەقەکردن لە فۆرت ھود ٢٠٠٩]] ==

{{ڕەوشی داواکاری|2}}
{{داواکاریی بارکردنی پەڕگە
| واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١١:٢١، ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
| ھۆکاری داواکارییەکە = پەڕگەی نائازادە
| ناساندن = 
| سەرچاوەی پەڕگە = https://en.wikipedia.org/wiki/2009_Fort_Hood_shooting#/media/File:Flickr_-_The_U.S._Army_-_Preparing_the_wounded_for_transport_at_Fort_Hood.jpg
| زانیاریی زیاتر = 
| ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{نەکرا}} پەڕگەکە پێشووتر لە کۆمنز بارکراوەو ھەیە. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٤:٠٩، ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
| بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن =
}}

== [[براکەم خەسرەو (فیلم)]] ==

{{ڕەوشی داواکاری|1}}
{{داواکاریی بارکردنی پەڕگە
| واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٢١:٤٢، ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
| ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن
| ناساندن = فیلمێکی دەروونناسیی ئێرانییە لە ساڵی ٢٠١٦ لە دەرهێنانی ئیحسان بیگلەری.
| سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Baradaram_Khosro_Poster.jpg
| زانیاریی زیاتر = 
| ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = &lt;!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --&gt;
| بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Baradaram Khosro Poster.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٦:٠٥، ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
| لێدوانەکان =
}}
:سەرقاڵی ئەم داواکارییەم. [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٤:٢٨، ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)

== [[مووسا پێغەمبەری خودا: کاتی خۆرھەڵاتن]] ==

{{ڕەوشی داواکاری|1}}
{{داواکاریی بارکردنی پەڕگە
| واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٢:٤٩، ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
| ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن
| ناساندن = فیلمێکی ئێرانییە لە نووسین و دەرھێنانی ئیبراھیم حاتەمی‌کیا
| سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Musa_Kalimullah_Be_Vaght-e_Tolue_Poster.jpg
| زانیاریی زیاتر = 
| ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = &lt;!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --&gt;
| بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Musa Kalimullah Be Vaght-e Tolue Poster.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٧:٣٣، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
}}

== [[فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی ترانسیلڤانیا]] ==

{{ڕەوشی داواکاری|1}}
{{داواکاریی بارکردنی پەڕگە
| واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٩:٣٧، ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
| ھۆکاری داواکارییەکە = پەڕگەی نائازادە
| ناساندن = یەکەم فێستیڤالی نێودەوڵەتیی فیلمی درێژە لە ڕۆمانیا، کە ساڵانە لە پایتەختی مێژوویی ترانسیلڤانیا، کلوژ-ناپۆکا بەڕێوەدەچێت.
| سەرچاوەی پەڕگە = https://en.wikipedia.org/wiki/Transilvania_International_Film_Festival#/media/File:Logo_of_Transilvania_IFF.gif
| زانیاریی زیاتر = 
| ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = &lt;!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --&gt;
| بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Logo of Transilvania IFF.gif|بینین]]) [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٧:٣٧، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
}}

== [[سەڵتی پیر (فیلم)]] ==

{{ڕەوشی داواکاری|1}}
{{داواکاریی بارکردنی پەڕگە
| واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٠١:٤٢، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
| ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن
| ناساندن = فیلمێکی درامای ئێرانیی 2024ە لە نووسین و دەرهێنانی ئۆکتای بەراهەنی. بە ڕۆڵگێڕانی حەسەن پورشیرازی، لەیلا حاتەمی، حامید بێهداد
| سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D9%BE%D8%B3%D8%B1_(%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85_%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B2)#/media/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Pirpesar_poster.jpg
| زانیاریی زیاتر = 
| ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = &lt;!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --&gt;
| بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Pirpesar poster.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٧:٤٢، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
}}

== [[ئەنجومەنی ڕەخنەگران و نووسەرانی سینەمای ئێران]] ==

{{ڕەوشی داواکاری|1}}
{{داواکاریی بارکردنی پەڕگە
| واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١١:٢٠، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
| ھۆکاری داواکارییەکە = پەڕگەی نائازادە
| ناساندن = 
| سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%A7%D9%86%D8%AC%D9%85%D9%86_%D9%85%D9%86%D8%AA%D9%82%D8%AF%D8%A7%D9%86_%D9%88_%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86_%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86.jpeg
| زانیاریی زیاتر = 
| ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = &lt;!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --&gt;
| بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:انجمن منتقدان و نویسندگان سینمایی ایران.jpeg|بینین]]) [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٦:٥٤، ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
}}

== [[جەنگی جیھانی سێیەم (فیلم)]] ==

{{ڕەوشی داواکاری|1}}
{{داواکاریی بارکردنی پەڕگە
| واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٢١:٠٧، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
| ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن
| ناساندن = فیلمێکی درامیە لە بەررهەمهێنان و دەرهێنانی هومەن سەیدی
| سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AC%D9%86%DA%AF_%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%B3%D9%88%D9%85_(%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85_%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B1)#/media/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:World_War_III_Poster.jpg
| زانیاریی زیاتر = 
| ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = &lt;!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --&gt;
| بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:World War III Poster.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٦:٥٧، ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
}}

== [[تی تی (فیلم)]] ==

{{ڕەوشی داواکاری|1}}
{{داواکاریی بارکردنی پەڕگە
| واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٦:١٨، ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
| ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن
| ناساندن = 
| سەرچاوەی پەڕگە = https://en.wikipedia.org/wiki/TiTi#/media/File:Titiposter.jpg
| زانیاریی زیاتر = 
| ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = &lt;!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --&gt;
| بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Titiposter.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٧:٠٢، ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
}}

== [[چەند مەتر سێجا خۆشەویستی]] ==

{{ڕەوشی داواکاری|1}}
{{داواکاریی بارکردنی پەڕگە
| واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٠٤:١٦، ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
| ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن
| ناساندن = 
| سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:A_FEW_CUBE_METERS_LOVE_1.jpg
| زانیاریی زیاتر = 
| ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = &lt;!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --&gt;
| بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:A FEW CUBE METERS LOVE 1.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٦:٥٩، ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
}}
== [[دیداری تایبەت (فیلم)]] ==

{{ڕەوشی داواکاری|1}}
{{داواکاریی بارکردنی پەڕگە
| واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٢١:٣٣، ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
| ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن
| ناساندن = 
| سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Conjugal_Visit.jpg
| زانیاریی زیاتر = 
| ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = &lt;!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --&gt;
| بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Conjugal Visit.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٦:٣٦، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
}}

== [[جەمال بابان]] ==

{{ڕەوشی داواکاری|1}}
{{داواکاریی بارکردنی پەڕگە
| واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Ravan|Ravan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ravan|لێدوان]]) ٠٦:٤٥، ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
| ھۆکاری داواکارییەکە = لە وتاری جەمال بابان بلاو دەکەینەوە
| ناساندن = 
| سەرچاوەی پەڕگە = https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D9%84%D9%81:%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84_%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86.jpeg
| زانیاریی زیاتر = 
| ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = &lt;!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --&gt;
| بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Ravan|Ravan]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:جمال بابان.jpeg|بینین]]) [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١١:١٤، ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
| لێدوانەکان =
}}
:سەرقاڵی ئەم داواکارییەم. [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٦:٤١، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)

== [[ئیسرافیل (فیلم)]] ==

{{ڕەوشی داواکاری|1}}
{{داواکاریی بارکردنی پەڕگە
| واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٩:٢٨، ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
| ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن
| ناساندن = 
| سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C%D9%84_(%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85)#/media/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Israfil_Poster.jpg
| زانیاریی زیاتر = 
| ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = &lt;!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --&gt;
| بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Israfil Poster.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٥:٢٨، ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
| لێدوانەکان =
}}
:سەرقاڵی ئەم داواکارییەم. [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١١:١٤، ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)

== [[پاڵەوان (فیلم)]] ==

{{ڕەوشی داواکاری|1}}
{{داواکاریی بارکردنی پەڕگە
| واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٢٢:٠٤، ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
| ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن
| ناساندن = 
| سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Ghahreman_-_1400.jpg
| زانیاریی زیاتر = 
| ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = &lt;!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --&gt;
| بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Ghahreman - 1400 (1).jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٦:٤٠، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
}}

== [[پیاوی ھەزارڕوو]] ==

{{ڕەوشی داواکاری|1}}
{{داواکاریی بارکردنی پەڕگە
| واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٠٠:٠٧، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
| ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی زنجیرەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن
| ناساندن = 
| سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%B1%D8%AF_%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DA%86%D9%87%D8%B1%D9%87#/media/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:ManofManyFaces.jpg
| زانیاریی زیاتر = 
| ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = &lt;!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --&gt;
| بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:ManofManyFaces.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٦:٣٣، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
}}

== [[جەنگەڵی ململانێ (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)]] ==

{{ڕەوشی داواکاری|1}}
{{داواکاریی بارکردنی پەڕگە
| واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٠:٣٠، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
| ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن
| ناساندن = 
| سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:The_Asphalt_JungleTV_series.png
| زانیاریی زیاتر = 
| ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = &lt;!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --&gt;
| بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:The Asphalt JungleTV series.png|بینین]]) [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٥:٢١، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
}}
== [[منداڵانی خۆر (فیلم)]] ==

{{ڕەوشی داواکاری|1}}
{{داواکاریی بارکردنی پەڕگە
| واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٨:٣٩، ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
| ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن
| ناساندن = 
| سەرچاوەی پەڕگە = https://en.wikipedia.org/wiki/Sun_Children#/media/File:The_Sun_2020_poster.jpg
| زانیاریی زیاتر = 
| ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = &lt;!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --&gt;
| بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:The Sun 2020 poster.jpg|بینین]]) [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ٠٩:٥٠، ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
}}

== [[چیرۆکی ھاوتەریب (فیلم)]] ==

{{ڕەوشی داواکاری|1}}
{{داواکاریی بارکردنی پەڕگە
| واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٢٣:٠٠، ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
| ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن
| ناساندن = 
| سەرچاوەی پەڕگە = https://en.wikipedia.org/wiki/Parallel_Tales#/media/File:Parallel-tales-2026.jpg
| زانیاریی زیاتر = 
| ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = &lt;!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --&gt;
| بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Parallel-tales-2026.png|بینین]]) [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ٠٩:٤٦، ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
}}
== [[ماسی و پشیلە]] ==

{{ڕەوشی داواکاری|1}}
{{داواکاریی بارکردنی پەڕگە
| واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٢:٠٤، ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
| ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن
| ناساندن = 
| سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%A7%D9%87%DB%8C_%D9%88_%DA%AF%D8%B1%D8%A8%D9%87#/media/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Maahi-and-gorbeh.jpg
| زانیاریی زیاتر = 
| ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = &lt;!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --&gt;
| بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Mahi Va Gorbeh Poster.jpg|بینین]]) [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ٠٨:٠١، ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
| لێدوانەکان =
}}
:سەرقاڵی ئەم داواکارییەم. [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٥:٢٩، ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)

== [[چوارشەممەسوورە (فیلم)]] ==

{{ڕەوشی داواکاری|1}}
{{داواکاریی بارکردنی پەڕگە
| واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٠٠:٠٢، ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
| ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن
| ناساندن = 
| سەرچاوەی پەڕگە = https://en.wikipedia.org/wiki/Fireworks_Wednesday#/media/File:Fireworks-wednesday.jpg
| زانیاریی زیاتر = 
| ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = &lt;!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --&gt;
| بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Fireworks-wednesday.jpg|بینین]]) [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٠:٥١، ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
}}</text>
      <sha1>ktqc2uqyszgcblwowznlr4ohu7x1nls</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تاوانی فریشتە (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305579</id>
    <revision>
      <id>1694262</id>
      <parentid>1691919</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T08:09:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1694262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6678" sha1="cqxf8kc2q143uwpvs3holsbw3aen6kk" xml:space="preserve">{{Infobox television|image=Fereshteh's Sin Poster.jpg|caption=پوستەری فەرمی|genre=درامای کۆمەڵایەتی|creator=[[فیلیمۆ]]|director=حامد عەنقا|writer=حامد عەنقا|country=ئێران|language=فارسی|num_episodes=١٨|runtime=٥٠ بۆ ٦٠ خوولەک|first_aired=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|show_name_2=گناه فرشته|starring=[[شەھاب حوسێنی]] - [[پەردیس پورعابدینی]]}}

'''''تاوانی فرەشتە''''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: ''گناه فرشته)'' زنجیرەیەکی [[ئێران|ئێرانییە]] لە ژانەری [[درامای کۆمەڵایەتی]] لە دەرهێنان و نووسینی حامد عەنقا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=borna.news |ڕێکەوت=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=پایان تصویربرداری سریال «گناه فرشته» |ناونیشان=https://borna.news/fa/news/2042287/%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%B1%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%DA%AF%D9%86%D8%A7%D9%87-%D9%81%D8%B1%D8%B4%D8%AA%D9%87 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=borna.news |بڵاوکەرەوە=borna.news |زمان=fa}}&lt;/ref&gt; کە [[شەھاب حوسێنی|شەهاب حوسێنی]]، [[ئەمیر ئاغایی]]، لادەن مستەوفی،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=borna.news |ڕێکەوت=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=پایان تصویربرداری سریال «گناه فرشته» |ناونیشان=https://borna.news/fa/news/2042287/%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%B1%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%DA%AF%D9%86%D8%A7%D9%87-%D9%81%D8%B1%D8%B4%D8%AA%D9%87 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=borna.news |بڵاوکەرەوە=borna.news |زمان=fa}}&lt;/ref&gt; [[مەھدی سوڵتانی|مەهدی سوڵتانی]]، [[پەردیس پورعابدینی]] و بەهرۆز ڕەزوی ڕۆڵیان تێدا گێڕاوە. ئەم زنجیرە لە ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ لە [[فیلیمۆ]] بڵاو کرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.isna.ir/xdQ5R7 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www.isna.ir}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.irna.ir/news/85309692/%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%A8-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D9%87%DB%8C%D9%87-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A2%D9%82%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%B4%D8%AF-%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%DA%AF%D9%86%D8%A7%D9%87-%D9%81%D8%B1%D8%B4%D8%AA%D9%87 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www.irna.ir}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://tn.ai/2998732}}&lt;/ref&gt;

== پوختەی چیرۆک ==
چیرۆکی زنجیرەکە باس لە هاوسەرێکی پارێزەر دەکات کە یەکێکیان، مەهتاب محتەشەم (لادەن مستەوفی) لە دۆسیەکانی کوشتندا شارەزایە و ئەوی تریان حامید تەهرانی ([[شەھاب حوسێنی|شەهاب حوسێنی]]) یەکێکە لە پارێزەرە ناسراوەکانی بواری دۆسیە ئابوورییەکان و کوڕی عیماد تەهرانییە. ئەوان لە دۆسیەی کوشتن بەرامبەر یەکدی دەوەستنەوە.

== ئەکتەرەکان ==
* [[شەھاب حوسێنی|شەهاب حوسێنی]] لە ڕۆڵی حامد تەهرانی
* [[ئەمیر ئاغایی]] لە ڕۆڵی نەوید عۆشێری 
* لادن مستەوفی لە ڕۆڵی مەهتاب محتەشەم
* [[مەھدی سوڵتانی|مەهدی سوڵتانی]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=همبازی‌شدن دوباره مهدی سلطانی و دیبا زاهدی در «گناه فرشته» |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/5963964/%D9%87%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%B4%D8%AF%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%AF%DB%8C%D8%A8%D8%A7-%D8%B2%D8%A7%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DA%AF%D9%86%D8%A7%D9%87-%D9%81%D8%B1%D8%B4%D8%AA%D9%87 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |بڵاوکەرەوە=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |زمان=fa}}&lt;/ref&gt; لە ڕۆڵی موشفیق
* [[پەردیس پورعابدینی]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://tn.ai/3007193}}&lt;/ref&gt; لە ڕۆڵی فریشتە خادم
* بەهرۆز ڕەزوی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.isna.ir/xdQcjS |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www.isna.ir}}&lt;/ref&gt; لە ڕۆڵی عیمادەدین تەهرانی
* فەرید سەجادی حسینی لە ڕۆڵی عەنایەت خادم
* ئاشا محرابی لە ڕۆڵی فرووزان
* دیبا زاهدی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.mojnews.com/n/2eC2}}&lt;/ref&gt; لە ڕۆڵی نازلی
* جەمشید گرگین لە ڕۆڵی مەنووچەهر متین دەفتری
* سەید مەهرداد ضیایی لە ڕۆڵی جەمیلی
* جەعفەر دەهقان لە ڕۆڵی حوجەت
* فەخرەدین سەدیق شەریف لە ڕۆڵی ئەمیر عۆشێری 
* سام کەبودوەند لە ڕۆڵی ڕەسوولی
* نەفس باوڕغی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://snn.ir/004gdj}}&lt;/ref&gt; لە ڕۆڵی تینا تەهرانی

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [https://www.bbc.com/persian/articles/crg8g2n8r4do تاوانی «فرەشتە» یان «شەیتان»؛ کاتێک دەرهێنەر مێژوو دەشکێنێت. بی‌بی‌سی فارسی]
* [https://tn.ai/3027568 تاوانی «تاوانی فرەشتە». تسنیم]
* [https://tn.ai/3030117 چیرۆکی ڕاپۆرتی کوشتنێک تسنیم]
* [https://isna.ir/xdQgSJ سانسۆری ئەم زنجیرانە لە بەرژەوەندی کێدایە؟ ایسنا]

[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئێرانییەکان]]</text>
      <sha1>cqxf8kc2q143uwpvs3holsbw3aen6kk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پۆل:کارەکانی لیۆ تۆڵستۆی</title>
    <ns>14</ns>
    <id>305610</id>
    <revision>
      <id>1693890</id>
      <parentid>1691572</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:05:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Works by Leo Tolstoy}}</comment>
      <origin>1693890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="97x38v3mz7qvv175w833fkr849zlo1e" xml:space="preserve">{{پۆلی کۆمنز|Works by Leo Tolstoy}}

[[پۆل:لیۆ تۆڵستۆی]]</text>
      <sha1>97x38v3mz7qvv175w833fkr849zlo1e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کورتەڕۆمان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305613</id>
    <revision>
      <id>1693868</id>
      <parentid>1692132</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:51:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Novellas}}</comment>
      <origin>1693868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6978" sha1="dfwp2n964hc0ikwq1ztohijejriz5x4" xml:space="preserve">'''کورتەڕۆمان''' ({{بە ئینگلیزی|Novella}}) بەرھەمێکی ئەدەبییە کە لە [[کورتەچیرۆک]] درێژترە، بەڵام لە [[ڕۆمان]] کورتترە. وشەی نۆڤێلا (Novella) بە واتای چیرۆکێکی کورت دێت کە ڕووداوێکی ڕاستەقینە یان ڕووداوێک کە وا دەردەکەوێت ڕاستەقینە بێت، دەگێڕێتەوە.

== پێکھاتە ==
وشەی Novella لە زمانی ئیتاڵییەوە ھاتووە و لە وشەی Novello وەرگیراوە، کە بە مانای «نوێ» دێت؛ وەک وشەی News لە زمانی ئینگلیزیدا.&lt;ref name=&quot;mw&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.merriam-webster.com/dictionary/novella |سەردێڕ=Novella – Definition |وێبگە=Merriam-Webster Dictionary online |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تەممووزی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150701163852/http://www.merriam-webster.com/dictionary/novella |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
بەپێی پێناسەی [[مەریام-وێبستەر]]، کورتەڕۆمان یان نوڤێلا بەرھەمێکی ئەدەبییە کە لە ڕووی درێژییەوە لە نێوان [[کورتەچیرۆک]] و [[ڕۆمان]]دا دێت. کورتەڕۆمان زۆرتر تیشک دەخاتە سەر ڕووداوێکی سەرەکی و ژمارەی کەسایەتییەکانی کەمترن. ھیچ ڕێککەوتنێکی گشتی نییە لەسەر ئەوەی چەند لاپەڕە یان چەند وشە پێویستە بۆ ئەوەی بەرھەمێک بە کورتەڕۆمان، کورتەچیرۆک یان ڕۆمان دابنرێت.
بەپێی پێناسەی [[کۆمەڵەی نووسەرانی خەیاڵی زانستی و فەنتازیا|کۆمەڵەی نووسەرانی زانستی خەیاڵی و فانتازیی ئەمریکا]]، کورتەڕۆمان لە ١٧٥٠٠ تا ٤٠٠٠٠ وشە پێک دێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://sfwa.org/awards/faq.htm|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090319043837/http://sfwa.org/awards/faq.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئازاری ٢٠٠٩|سەردێڕ=What's the definition of a &quot;novella,&quot; &quot;novelette,&quot; etc. ?|وێبگە=[[Science Fiction and Fantasy Writers Association]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Word Count Separates Short Stories from Novelettes and Novellas – International Association of Professional Writers and Editors|ناونیشان=https://iapwe.org/word-count-separates-short-stories-from-novelettes-and-novellas/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201101233238/https://iapwe.org/word-count-separates-short-stories-from-novelettes-and-novellas/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئەگەر ھەر لاپەڕەیەک نزیکەی ٢٥٠ وشە لەخۆ بگرێت، ئەوا کورتەڕۆمان لە نزیکەی ٧٠ تا ١٦٠ لاپەڕە پێک دێت.

بەڵام ڕێکخراوە ئەدەبییەکانی تر پێناسە و پێوەری جیاوازیان بۆ دیاریکردنی درێژیی کورتەڕۆمان ھەیە.
== مێژوو ==
[[پەڕگە:Fortune wheel (15c., French).jpg|وێنۆک|200px|لاپەڕەیەکی نوسخەیەکی کۆنی [[دیکامێرۆن]] (١٤٦٧ پاریس)]]
کورتەڕۆمان وەک چەشنێکی ئەدەبی، لە سەردەمی [[ڕینێسانس]]ی سەرەتایی لە ئەدەبیاتی ئیتاڵیاوە گەشەی کرد. یەکێک لە گرنگترین نووسەرانی ئەم چەشنە ئەدەبییە [[جیۆڤانی بۆکاچیۆ]] بوو، کە کتێبی بەناوبانگی [[دیکامێرۆن]]ی لە ساڵی ١٣٥٣دا نووسی.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.merriam-webster.com/dictionary/novella |سەردێڕ=Novella: Definition and history |وێبگە=Merriam-Webster Dictionary online |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تەممووزی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150701163852/http://www.merriam-webster.com/dictionary/novella |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; کتێبی دیکامێرۆن لە ١٠٠ چیرۆک پێک ھاتووە. ئەم چیرۆکانە لەلایەن دە کەسەوە دەگێڕدرێنەوە؛ حەوت ژن و سێ پیاو، کە لە ساڵی ١٣٤٨دا، بۆ خۆپاراستن لە نەخۆشیی [[مردنی ڕەش]]، لە شاری [[فلۆرێنس]] دوور دەکەونەوە و دەچنە ناوچەی فیزۆلە. دواتر، نووسەرانی دیکەش ئەم شێوازەیان بەکار ھێنا. لەوانە شاژنی فەڕەنسی [[مارگۆریت دێ ناڤار]] بوو، کە کتێبی [[ھێپتامێرۆن]]ی لە ساڵی ١٥٥٩دا نووسی. ئەم کتێبە ٧٢ چیرۆکی ڕەسەنی فەڕەنسی لەخۆ دەگرێت و پێکھاتەکەی لە کتێبی دیکامێرۆن وەرگیراوە.
کورتەڕۆمانی ئیتاڵی لە نەریتێکی چیرۆکگێڕانەوەی سەردەمی ناوەڕاستەوە سەرچاوەی گرتووە. یەکێک لە یەکەم بەرھەمە گرنگەکانی ئەم چەشنە، کتێبی ئیل نۆڤێلینۆ (Il Novellino) بوو، کە لە کۆتایی سەدەی سێزدەھەمدا نووسراوە. ئەم چەشنە ئەدەبییە دواتر لە کتێبی دیکامێرۆندا گەیشتە لوتکەی خۆی.
لە سەدەکانی دواتردا، نووسەرانی وەک جۆڤانی فیۆرێنتینۆ، فرانکۆ ساکێتی، جۆڤانی سێرکامبی، سیمۆنە دێ پرۆدێنتسانی، ماتیۆ باندێلۆ و جۆڤانی فرانچێسکۆ ستراراپۆلا، درێژەیان پێ دا. کورتەڕۆمانی ئیتاڵی ھەروەھا کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر نووسەرانی دواتر، بە تایبەتی [[شێکسپیر]] ھەبوو.&lt;ref&gt;Nissen, Christopher [https://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780195396584/obo-9780195396584-0215.xml The Italian Novella] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211029055819/https://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780195396584/obo-9780195396584-0215.xml |date=29 October 2021 }} Oxford Bibliographies&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|وێژە|ڕۆمانەکان}}
{{کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Novellas}}

[[پۆل:زاراوەناسیی وێژە]]
[[پۆل:کورتەڕۆمانەکان]]</text>
      <sha1>dfwp2n964hc0ikwq1ztohijejriz5x4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پۆل:ڕێبازی سەربازی</title>
    <ns>14</ns>
    <id>305618</id>
    <revision>
      <id>1693871</id>
      <parentid>1691800</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:58:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Military doctrines}}</comment>
      <origin>1693871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="100" sha1="3bk4e1k2zr4f1eundfdxpec1ttyq2nq" xml:space="preserve">{{پۆلی کۆمنز|Military doctrines}}

[[پۆل:زانستی سەربازی]]
[[پۆل:شەڕ]]</text>
      <sha1>3bk4e1k2zr4f1eundfdxpec1ttyq2nq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بزووتنەوەی هونەری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305620</id>
    <revision>
      <id>1693806</id>
      <parentid>1693607</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:15:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Art by movement}}</comment>
      <origin>1693806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5898" sha1="kbd71401fjrrerkawo87vuv35qnf0id" xml:space="preserve">'''بزووتنەوەی هونەری''' بریتییە لە مەیل یان شێوازێک لە [[هونەر]]&lt;nowiki/&gt;دا کە فەلسەفە یان ئامانجێکی هونەری دیاریکراوی هەیە، کۆمەڵێک هونەرمەند لە ماوەی دیاریکراودا، (بەزۆری چەند مانگێک، ساڵێک یان دەیان ساڵێک) یان لانی کەم، سەردەمی گەشەسەندنی بزووتنەوەکە لە ماوەی چەند ساڵێکدا پێناسە دەکرێت. بزووتنەوە هونەریەکان بە تایبەتی لە هونەری مۆدێرندا گرنگ بوون، کاتێک هەر بزووتنەوەیەکی یەک لە دوای یەک بە بزووتنەوەیەکی نوێی ئاڤانگارد دادەنرا. هونەری ڕۆژئاوایی، لە سەردەمی ڕێنێسانسەوە تا ناوەڕاستی سەدەی نۆزدەهەم، بە لۆژیکی دیدگا و هەوڵدانێک بۆ بەرهەمهێنانەوەی وەهمێکی واقیعی بینراو (هونەری وێنەیی) پشتگیری کرابوو. لە کۆتایی سەدەی نۆزدەهەمدا زۆرێک لە هونەرمەندان هەستیان بە پێویستی کرد بۆ دروستکردنی ستایلێکی نوێ کە ئەو گۆڕانکارییە بنەڕەتیانە لەخۆبگرێت کە لە تەکنەلۆژیا و زانست و فەلسەفەدا ڕوودەدەن (هونەری ئەبستراکت).&lt;ref&gt;Mel Gooding, ''Abstract Art'', [[Tate Publishing Ltd|Tate Publishing]], London, 2000&lt;/ref&gt;

== سەدەی نۆزدەهەم ==
&lt;gallery widths=&quot;160px&quot; heights=&quot;160px&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
File:Jacques-Louis_David_-_The_Coronation_of_Napoleon_(1805-1807).jpg|[[ژاک لویی داڤید]]، ''تاجە گوڵینەی ناپلیۆن'' ،(1806)، [[لووڤر]]، [[کلاسیزمی نوێ]]
File:La_Liberté_guidant_le_peuple_-_Eugène_Delacroix_-_Musée_du_Louvre_Peintures_RF_129_-_après_restauration_2024.jpg|یوجین دیلاکرۆکس، ''[[ئازادی گەل بەرەو پێش دەبات]]'' 1830، [[ڕۆمانتیزم]]
File:Cole_Thomas_The_Course_of_Empire_The_Savage_State_1836.jpg|تۆماس کۆڵ، ڕێڕەوی ئیمپراتۆریەت: ویلایەتی دڕندە، ١٨٣٦، قوتابخانەی هادسۆن ڕیڤەر
File:Gustave_Courbet_018.jpg|گوستاڤ کۆربێت، بەردشکێنەکان، ١٨٤٩، قوتابخانەی ڕیالیست
File:Corot.villedavray.750pix.jpg|ژان باپتیست-کامیلی کۆرۆ، نزیکەی ١٨٦٧، ''ڤیل دی ئاڤرای'' گەلەری نیشتمانی هونەر، [[واشینگتن دی سی]]، قوتابخانەی باربیزۆن&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.nga.gov/fcgi-bin/tinfo_f?object=43430 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110511225739/http://www.nga.gov/fcgi-bin/tinfo_f?object=43430 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئایاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;
File:Claude_Monet_-_Graystaks_I.JPG|[[کلۆد مۆنیە]]، ''کۆشکی پەلەوەری، (خۆرئاوابوون)''، 1890-1891، مۆزەخانەی هونەرە جوانەکان، بۆستن، 1891. [[ئیمپڕێشنیزم]]
File:Van_Gogh_-_Starry_Night_-_Google_Art_Project.jpg|[[ڤینسێنت ڤان گۆخ]]، ''[[شەوی ئەستێرەکان]]، '' 1889، پۆست ئیمپڕێشنیزم
File:The_Scream.jpg|ئێدوارد مونچ، ''[[قیژە (تابلۆ)]]''، نموونەی سەرەتایی ئێکسپرێشنیزم
&lt;/gallery&gt;

== سەدەی بیستەم ==
=== 1900–1921 ===
&lt;gallery widths=&quot;160px&quot; heights=&quot;160px&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
File:Wassily_Kandinsky,_1903,_The_Blue_Rider_(Der_Blaue_Reiter),_oil_on_canvas,_52.1_x_54.6_cm,_Stiftung_Sammlung_E.G._Bührle,_Zurich.jpg|[[واسیلی کاندینسکی]]، ١٩٠٣، تابلۆی ''دێر بلاو ڕیتەر''، ''دێر بلاو ڕیتەر'' {{Convert|21.1|x|54.6|cm|1}}
File:Matisse-Open-Window.jpg|[[ھێنری ماتیس]]، ''پەنجەرەی کراوە''، ١٩٠٥، فۆڤیزم
File:Supremus_55_(Malevich,_1916).jpg|کازمیر مالێڤیچ، ''(سوپریموس ژمارە ٥٨)''، مۆزەخانەی هونەر، ١٩١٦، سوپریماتیزم
File:Marcel_Duchamp,_1917,_Fountain,_photograph_by_Alfred_Stieglitz.jpg|مارسێل دوشامپ، ''نافورە''، ١٩١٧، وێنەی ئەلفڕێد ستیگلیتز، دادا
File:Albert_Gleizes,_1920,_Femme_au_gant_noir_(Woman_with_Black_Glove),_oil_on_canvas,_126_x_100_cm._Private_collection.jpg|ئەلبێرت گلیز، ''ژنێک بە دەستکێشی ڕەشەوە''، ١٩٢٠، کریستاڵ کوبیزم
File:Tableau_I,_by_Piet_Mondriaan.jpg|پیت مۆندریان، ''تابلۆی یەکەم''، ١٩٢١، دی ستیل
&lt;/gallery&gt;

=== 1920–1945 ===
&lt;gallery widths=&quot;160px&quot; heights=&quot;160px&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
File:Theo_van_Doesburg_Composition_XX.jpg|تیۆ ڤان دۆسبورگ، ''پێکهاتەی XX''، ١٩٢٠، دی ستیل
File:NY_Met_demuth_figure_5_gold.JPG|چارڵز دیموس، ''شێوەی ٥م بە زێڕ بینی''، ١٩٢٨, [[مۆزەخانەی میترۆپۆلیتەنی ھونەر]]
File:Grant_Wood_-_American_Gothic_-_Google_Art_Project.jpg|گرانت وود، ''گۆتیکی ئەمریکی''، ١٩٣٠، پەیمانگای هونەری شیکاگۆ، ڕیالیزمی کۆمەڵایەتی&lt;ref&gt;[http://humanities.sas.upenn.edu/05-06/mellon_postdoc.shtml &quot;Looking at Artists' Manifestos, 1945–1965&quot;, Stephen B. Petersen] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110927185416/http://humanities.sas.upenn.edu/05-06/mellon_postdoc.shtml |date=September 27, 2011 }} Retrieved April 4, 2006&lt;/ref&gt;
&lt;/gallery&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Art by movement}}

[[پۆل:ھونەرە سۆماییەکان]]
[[پۆل:شێوە]]</text>
      <sha1>kbd71401fjrrerkawo87vuv35qnf0id</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1693876</id>
      <parentid>1693806</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:02:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:فەلسەفە|فەلسەفە]] و [[دەروازە:ھونەرەکان|ھونەرەکان]]</comment>
      <origin>1693876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5962" sha1="shbtjd1f78x09q84l3qa8uve6mpihjq" xml:space="preserve">'''بزووتنەوەی هونەری''' بریتییە لە مەیل یان شێوازێک لە [[هونەر]]&lt;nowiki/&gt;دا کە فەلسەفە یان ئامانجێکی هونەری دیاریکراوی هەیە، کۆمەڵێک هونەرمەند لە ماوەی دیاریکراودا، (بەزۆری چەند مانگێک، ساڵێک یان دەیان ساڵێک) یان لانی کەم، سەردەمی گەشەسەندنی بزووتنەوەکە لە ماوەی چەند ساڵێکدا پێناسە دەکرێت. بزووتنەوە هونەریەکان بە تایبەتی لە هونەری مۆدێرندا گرنگ بوون، کاتێک هەر بزووتنەوەیەکی یەک لە دوای یەک بە بزووتنەوەیەکی نوێی ئاڤانگارد دادەنرا. هونەری ڕۆژئاوایی، لە سەردەمی ڕێنێسانسەوە تا ناوەڕاستی سەدەی نۆزدەهەم، بە لۆژیکی دیدگا و هەوڵدانێک بۆ بەرهەمهێنانەوەی وەهمێکی واقیعی بینراو (هونەری وێنەیی) پشتگیری کرابوو. لە کۆتایی سەدەی نۆزدەهەمدا زۆرێک لە هونەرمەندان هەستیان بە پێویستی کرد بۆ دروستکردنی ستایلێکی نوێ کە ئەو گۆڕانکارییە بنەڕەتیانە لەخۆبگرێت کە لە تەکنەلۆژیا و زانست و فەلسەفەدا ڕوودەدەن (هونەری ئەبستراکت).&lt;ref&gt;Mel Gooding, ''Abstract Art'', [[Tate Publishing Ltd|Tate Publishing]], London, 2000&lt;/ref&gt;

== سەدەی نۆزدەهەم ==
&lt;gallery widths=&quot;160px&quot; heights=&quot;160px&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
File:Jacques-Louis_David_-_The_Coronation_of_Napoleon_(1805-1807).jpg|[[ژاک لویی داڤید]]، ''تاجە گوڵینەی ناپلیۆن'' ،(1806)، [[لووڤر]]، [[کلاسیزمی نوێ]]
File:La_Liberté_guidant_le_peuple_-_Eugène_Delacroix_-_Musée_du_Louvre_Peintures_RF_129_-_après_restauration_2024.jpg|یوجین دیلاکرۆکس، ''[[ئازادی گەل بەرەو پێش دەبات]]'' 1830، [[ڕۆمانتیزم]]
File:Cole_Thomas_The_Course_of_Empire_The_Savage_State_1836.jpg|تۆماس کۆڵ، ڕێڕەوی ئیمپراتۆریەت: ویلایەتی دڕندە، ١٨٣٦، قوتابخانەی هادسۆن ڕیڤەر
File:Gustave_Courbet_018.jpg|گوستاڤ کۆربێت، بەردشکێنەکان، ١٨٤٩، قوتابخانەی ڕیالیست
File:Corot.villedavray.750pix.jpg|ژان باپتیست-کامیلی کۆرۆ، نزیکەی ١٨٦٧، ''ڤیل دی ئاڤرای'' گەلەری نیشتمانی هونەر، [[واشینگتن دی سی]]، قوتابخانەی باربیزۆن&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.nga.gov/fcgi-bin/tinfo_f?object=43430 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110511225739/http://www.nga.gov/fcgi-bin/tinfo_f?object=43430 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئایاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;
File:Claude_Monet_-_Graystaks_I.JPG|[[کلۆد مۆنیە]]، ''کۆشکی پەلەوەری، (خۆرئاوابوون)''، 1890-1891، مۆزەخانەی هونەرە جوانەکان، بۆستن، 1891. [[ئیمپڕێشنیزم]]
File:Van_Gogh_-_Starry_Night_-_Google_Art_Project.jpg|[[ڤینسێنت ڤان گۆخ]]، ''[[شەوی ئەستێرەکان]]، '' 1889، پۆست ئیمپڕێشنیزم
File:The_Scream.jpg|ئێدوارد مونچ، ''[[قیژە (تابلۆ)]]''، نموونەی سەرەتایی ئێکسپرێشنیزم
&lt;/gallery&gt;

== سەدەی بیستەم ==
=== 1900–1921 ===
&lt;gallery widths=&quot;160px&quot; heights=&quot;160px&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
File:Wassily_Kandinsky,_1903,_The_Blue_Rider_(Der_Blaue_Reiter),_oil_on_canvas,_52.1_x_54.6_cm,_Stiftung_Sammlung_E.G._Bührle,_Zurich.jpg|[[واسیلی کاندینسکی]]، ١٩٠٣، تابلۆی ''دێر بلاو ڕیتەر''، ''دێر بلاو ڕیتەر'' {{Convert|21.1|x|54.6|cm|1}}
File:Matisse-Open-Window.jpg|[[ھێنری ماتیس]]، ''پەنجەرەی کراوە''، ١٩٠٥، فۆڤیزم
File:Supremus_55_(Malevich,_1916).jpg|کازمیر مالێڤیچ، ''(سوپریموس ژمارە ٥٨)''، مۆزەخانەی هونەر، ١٩١٦، سوپریماتیزم
File:Marcel_Duchamp,_1917,_Fountain,_photograph_by_Alfred_Stieglitz.jpg|مارسێل دوشامپ، ''نافورە''، ١٩١٧، وێنەی ئەلفڕێد ستیگلیتز، دادا
File:Albert_Gleizes,_1920,_Femme_au_gant_noir_(Woman_with_Black_Glove),_oil_on_canvas,_126_x_100_cm._Private_collection.jpg|ئەلبێرت گلیز، ''ژنێک بە دەستکێشی ڕەشەوە''، ١٩٢٠، کریستاڵ کوبیزم
File:Tableau_I,_by_Piet_Mondriaan.jpg|پیت مۆندریان، ''تابلۆی یەکەم''، ١٩٢١، دی ستیل
&lt;/gallery&gt;

=== 1920–1945 ===
&lt;gallery widths=&quot;160px&quot; heights=&quot;160px&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
File:Theo_van_Doesburg_Composition_XX.jpg|تیۆ ڤان دۆسبورگ، ''پێکهاتەی XX''، ١٩٢٠، دی ستیل
File:NY_Met_demuth_figure_5_gold.JPG|چارڵز دیموس، ''شێوەی ٥م بە زێڕ بینی''، ١٩٢٨, [[مۆزەخانەی میترۆپۆلیتەنی ھونەر]]
File:Grant_Wood_-_American_Gothic_-_Google_Art_Project.jpg|گرانت وود، ''گۆتیکی ئەمریکی''، ١٩٣٠، پەیمانگای هونەری شیکاگۆ، ڕیالیزمی کۆمەڵایەتی&lt;ref&gt;[http://humanities.sas.upenn.edu/05-06/mellon_postdoc.shtml &quot;Looking at Artists' Manifestos, 1945–1965&quot;, Stephen B. Petersen] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110927185416/http://humanities.sas.upenn.edu/05-06/mellon_postdoc.shtml |date=September 27, 2011 }} Retrieved April 4, 2006&lt;/ref&gt;
&lt;/gallery&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Art by movement}}
{{تووڵی دەروازە|فەلسەفە|ھونەرەکان}}

[[پۆل:ھونەرە سۆماییەکان]]
[[پۆل:شێوە]]</text>
      <sha1>shbtjd1f78x09q84l3qa8uve6mpihjq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1693980</id>
      <parentid>1693876</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T20:05:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1693980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6025" sha1="h2727an0dr68xiymi6emxd2vakkcfsr" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}
'''بزووتنەوەی هونەری''' بریتییە لە مەیل یان شێوازێک لە [[هونەر]]&lt;nowiki/&gt;دا کە فەلسەفە یان ئامانجێکی هونەری دیاریکراوی هەیە، کۆمەڵێک هونەرمەند لە ماوەی دیاریکراودا، (بەزۆری چەند مانگێک، ساڵێک یان دەیان ساڵێک) یان لانی کەم، سەردەمی گەشەسەندنی بزووتنەوەکە لە ماوەی چەند ساڵێکدا پێناسە دەکرێت. بزووتنەوە هونەریەکان بە تایبەتی لە هونەری مۆدێرندا گرنگ بوون، کاتێک هەر بزووتنەوەیەکی یەک لە دوای یەک بە بزووتنەوەیەکی نوێی ئاڤانگارد دادەنرا. هونەری ڕۆژئاوایی، لە سەردەمی ڕێنێسانسەوە تا ناوەڕاستی سەدەی نۆزدەهەم، بە لۆژیکی دیدگا و هەوڵدانێک بۆ بەرهەمهێنانەوەی وەهمێکی واقیعی بینراو (هونەری وێنەیی) پشتگیری کرابوو. لە کۆتایی سەدەی نۆزدەهەمدا زۆرێک لە هونەرمەندان هەستیان بە پێویستی کرد بۆ دروستکردنی ستایلێکی نوێ کە ئەو گۆڕانکارییە بنەڕەتیانە لەخۆبگرێت کە لە تەکنەلۆژیا و زانست و فەلسەفەدا ڕوودەدەن (هونەری ئەبستراکت).&lt;ref&gt;Mel Gooding, ''Abstract Art'', [[Tate Publishing Ltd|Tate Publishing]], London, 2000&lt;/ref&gt;

== سەدەی نۆزدەهەم ==
&lt;gallery widths=&quot;160px&quot; heights=&quot;160px&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
File:Jacques-Louis_David_-_The_Coronation_of_Napoleon_(1805-1807).jpg|[[ژاک لویی داڤید]]، ''تاجە گوڵینەی ناپلیۆن'' ،(1806)، [[لووڤر]]، [[کلاسیزمی نوێ]]
File:La_Liberté_guidant_le_peuple_-_Eugène_Delacroix_-_Musée_du_Louvre_Peintures_RF_129_-_après_restauration_2024.jpg|یوجین دیلاکرۆکس، ''[[ئازادی گەل بەرەو پێش دەبات]]'' 1830، [[ڕۆمانتیزم]]
File:Cole_Thomas_The_Course_of_Empire_The_Savage_State_1836.jpg|تۆماس کۆڵ، ڕێڕەوی ئیمپراتۆریەت: ویلایەتی دڕندە، ١٨٣٦، قوتابخانەی هادسۆن ڕیڤەر
File:Gustave_Courbet_018.jpg|گوستاڤ کۆربێت، بەردشکێنەکان، ١٨٤٩، قوتابخانەی ڕیالیست
File:Corot.villedavray.750pix.jpg|ژان باپتیست-کامیلی کۆرۆ، نزیکەی ١٨٦٧، ''ڤیل دی ئاڤرای'' گەلەری نیشتمانی هونەر، [[واشینگتن دی سی]]، قوتابخانەی باربیزۆن&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.nga.gov/fcgi-bin/tinfo_f?object=43430 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110511225739/http://www.nga.gov/fcgi-bin/tinfo_f?object=43430 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئایاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;
File:Claude_Monet_-_Graystaks_I.JPG|[[کلۆد مۆنیە]]، ''کۆشکی پەلەوەری، (خۆرئاوابوون)''، 1890-1891، مۆزەخانەی هونەرە جوانەکان، بۆستن، 1891. [[ئیمپڕێشنیزم]]
File:Van_Gogh_-_Starry_Night_-_Google_Art_Project.jpg|[[ڤینسێنت ڤان گۆخ]]، ''[[شەوی ئەستێرەکان]]، '' 1889، پۆست ئیمپڕێشنیزم
File:The_Scream.jpg|ئێدوارد مونچ، ''[[قیژە (تابلۆ)]]''، نموونەی سەرەتایی ئێکسپرێشنیزم
&lt;/gallery&gt;

== سەدەی بیستەم ==
=== 1900–1921 ===
&lt;gallery widths=&quot;160px&quot; heights=&quot;160px&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
File:Wassily_Kandinsky,_1903,_The_Blue_Rider_(Der_Blaue_Reiter),_oil_on_canvas,_52.1_x_54.6_cm,_Stiftung_Sammlung_E.G._Bührle,_Zurich.jpg|[[واسیلی کاندینسکی]]، ١٩٠٣، تابلۆی ''دێر بلاو ڕیتەر''، ''دێر بلاو ڕیتەر'' {{Convert|21.1|x|54.6|cm|1}}
File:Matisse-Open-Window.jpg|[[ھێنری ماتیس]]، ''پەنجەرەی کراوە''، ١٩٠٥، فۆڤیزم
File:Supremus_55_(Malevich,_1916).jpg|کازمیر مالێڤیچ، ''(سوپریموس ژمارە ٥٨)''، مۆزەخانەی هونەر، ١٩١٦، سوپریماتیزم
File:Marcel_Duchamp,_1917,_Fountain,_photograph_by_Alfred_Stieglitz.jpg|مارسێل دوشامپ، ''نافورە''، ١٩١٧، وێنەی ئەلفڕێد ستیگلیتز، دادا
File:Albert_Gleizes,_1920,_Femme_au_gant_noir_(Woman_with_Black_Glove),_oil_on_canvas,_126_x_100_cm._Private_collection.jpg|ئەلبێرت گلیز، ''ژنێک بە دەستکێشی ڕەشەوە''، ١٩٢٠، کریستاڵ کوبیزم
File:Tableau_I,_by_Piet_Mondriaan.jpg|پیت مۆندریان، ''تابلۆی یەکەم''، ١٩٢١، دی ستیل
&lt;/gallery&gt;

=== 1920–1945 ===
&lt;gallery widths=&quot;160px&quot; heights=&quot;160px&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
File:Theo_van_Doesburg_Composition_XX.jpg|تیۆ ڤان دۆسبورگ، ''پێکهاتەی XX''، ١٩٢٠، دی ستیل
File:NY_Met_demuth_figure_5_gold.JPG|چارڵز دیموس، ''شێوەی ٥م بە زێڕ بینی''، ١٩٢٨, [[مۆزەخانەی میترۆپۆلیتەنی ھونەر]]
File:Grant_Wood_-_American_Gothic_-_Google_Art_Project.jpg|گرانت وود، ''گۆتیکی ئەمریکی''، ١٩٣٠، پەیمانگای هونەری شیکاگۆ، ڕیالیزمی کۆمەڵایەتی&lt;ref&gt;[http://humanities.sas.upenn.edu/05-06/mellon_postdoc.shtml &quot;Looking at Artists' Manifestos, 1945–1965&quot;, Stephen B. Petersen] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110927185416/http://humanities.sas.upenn.edu/05-06/mellon_postdoc.shtml |date=September 27, 2011 }} Retrieved April 4, 2006&lt;/ref&gt;
&lt;/gallery&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Art by movement}}
{{تووڵی دەروازە|فەلسەفە|ھونەرەکان}}

[[پۆل:ھونەرە سۆماییەکان]]
[[پۆل:شێوە]]</text>
      <sha1>h2727an0dr68xiymi6emxd2vakkcfsr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لیمۆژ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305623</id>
    <revision>
      <id>1693714</id>
      <parentid>1693275</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:11:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6909" sha1="iq27mekw1tkowyj47gdti4lwnz4mr4b" xml:space="preserve">{{Infobox French commune|name=لێمۆژ|commune status=پارێزگا و شارەوانییەکانی فەرەنسا|arrondissement=لێمۆژ|INSEE=87085|postal code=87000|intercommunality=سیوو لێمۆژ مێترۆپۆل|elevation m=٢٩٤|elevation min m=٢٠٩|elevation max m=٤٣١|area km2=٧٧٫٤٥|urban pop=١٨٤١٤٣|urban area km2=٢٧٠٫٩|metro area pop=٣٢٣٤٩٤|metro area km2=٣٤٠٧|demonym=لیمۆژۆ|native name=}}'''لێمۆژ''' (بە [[زمانی فەڕەنسی|فەرەنسی]]: Limoges) شار و شارەوانییەکە، و هەروەها پارێزگایەکە، ''هاوت-ڤین پارێزگا'' لە ڕۆژاوای ناوەندی [[فەرەنسا]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Commune de Limoges {{!}} Insee |ناونیشان=https://www.insee.fr/fr/metadonnees/geographie/commune/87085-limoges |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www.insee.fr}}&lt;/ref&gt; پایتەختی کارگێڕیی هەرێمی پێشووی ''لێموزان'' بووە. کەوتووەتە سەر یەکەمین دامێنی ڕۆژاوایی ''ماسیف سەنتڕال''، لێمۆژ بەلای ''ڕووباری ڤین'' تێدەپەڕێت، کە لە سەرەتادا یەکەم شوێنی پەڕینەوەی ئاوەکە بووە.

دووەم قەرەباڵغترین شارە لە هەرێمی [[نۆوڤیلا-ئاکویتن]] دوای [[بۆردۆ]]، شارێکی زانکۆیی، ناوەندێکی کارگێڕی و خزمەتگوزاریی لەگەڵ هەموو ئاسانکارییەکانی شاری گەورەی هەرێمی، خاوەنی [[ناوچەی شارنشین|ناوچەیەکی شارنشینە]] کە ٣٢٣,٤٩٤ دانیشتووی هەیە لە ساڵی ٢٠٢٢دا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Comparateur de territoires − Unité urbaine 2020 de Limoges (87601) {{!}} Insee |ناونیشان=https://www.insee.fr/fr/statistiques/1405599?geo=AAV2020-041+UU2020-87601+COM-87085 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www.insee.fr}}&lt;/ref&gt; دانیشتووانی شارەکە بە لیمۆژۆ ناودەبرێن.
[[پەڕگە:Montage Limoges.png|وێنۆک]]
لە دەوروبەری ساڵی ١٠ی پێش زایین بە ناوی ئۆگۆستۆریتوم دامەزرا، بوو بە شارێکی گرنگی گالو-ڕۆمانی. لە سەردەمی [[سەدەکانی ناوەڕاست]]دا لێمۆژ بوو بە شارێکی گەورە، کە بەهێزی کاریگەریی کلتوریی ''دێری سانت-مارتیاڵ'' نیشانە کرابوو، کە لەوێدا دووکەکانی ئاکیتێن تاجیان بۆ دروست کرابوو. لە سەدەی دوازدەهەمەوە بەدواوە، مینای جامدار لە سەرانسەری جیهانی مەسیحییەکاندا هەناردە دەکران. لە ساڵی ١٧٦٥، لە سەردەمی شۆڕشی پیشەسازیدا، دۆزینەوەی کانییەک لە ''کاولیناێت'' لە ناوچەی ''سەنت-یریکس-لا-پێرش'' ڕێگەی بە پەرەپێدانی پیشەسازیی ''چینییە مۆنییەکانی لێمۆژ'' دا. هەندێک جار نازناوی «شاری سوور» یان «رۆمای سۆسیالیزم»ی پێدەدرێت بەهۆی نەریتی دەنگدان بە حیزبی چەپ.

لە ساڵی ١٩٩٠کانەوە، شارەکە خاوەنی یانەیەکی تۆپی سەبەتە، ''لێمۆژ سی ئێس پی''، کە چەندین ''پاڵەوانێتیی فەرەنسا'' و ''پاڵەوانێتیی ئەورووپای'' لە ساڵی ١٩٩٣دا بردووەتەوە. بەهۆی سیاسەتی کەلەپوورییەوە، لە ساڵی ٢٠٠٨ەوە نازناوی «شاری هونەر و مێژوو»ی هەڵگرتووە. چالاکییە ئابورییەکان بریتیین لە قەسابی، ئامێری کارەبایی بۆ [[بنیاتنان|پیشەسازیی خانوبەرە]]، و کاڵا گرانبەهاکان. ماڵی چینییە مۆنییەکان و کارگەکانی هونەرە کە بە مینا یان شووشەی ڕەنگاوڕەنگ کار دەکەن. ئەم شارەزاییە دەستکردە بووە هۆی ئەوەی لە ساڵی ٢٠١٧دا پەیوەندی بە تۆڕی شارە داهێنەرەکانی [[یوونێسکۆ|یونسکۆوە]] بکات لە پۆلی بابەتیی «دەستکردەکان و هونەرە جەماوەرییەکان».

== پەروەردە ==
لێمۆژ ماڵی قوتابخانەی نیشتمانیی کرامیکس  École d'ingénieurs ENSIL-ENSCIیە، کە لە ساڵی ١٨٩٣ دامەزراوە،&lt;ref&gt;[https://www.gralon.net/articles/enseignement-et-formation/ecole/article-l-ecole-nationale-superieure-de-ceramique-industrielle-a-limoges-4417.htm قوتابخانەی نیشتمانیی باڵای کێرمی ئیندەستریال لە لێمۆژ]&lt;/ref&gt; و هەروەها زانکۆی لێمۆژ.

== دەستە خوشکەکان ==
[[پەڕگە:Limoges-fountain.jpg|وێنۆک|کانی ئاو لە مەیدانی کۆماری]]
دەستە خوشکەکان لێمۆژ ئەمانەن:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.limoges.fr/fr/pratique/les-villes-jumelles-une-autre-facon-daborder-les-relations-internationales |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=limoges.fr |زمان=fr |سەردێڕ=شارە جمکەکان: ڕێگەیەکی تر بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان |بڵاوکەرەوە=Limoges}}&lt;/ref&gt;

* {{flagicon|USA}} [[شارڵۆت]]، ویلایەتە یەکگرتووەکان
* {{flagicon|GER}} [[فورت]]، ئەڵمانیا
* {{flagicon|BLR}} گرۆدنۆ، بێلاڕووس
* {{flagicon|CZE}} پڵزێن، چیک
* {{flagicon|JPN}} [[سێتۆ، ئایچی|سێتۆ]]، ژاپۆن
* {{flagicon|KOR}} ئیچۆن، کۆریای باشوور

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{Commons category}}

* [https://www.limoges.fr ماڵپەڕی ئەنجومەنی شار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110220012801/http://www.ville-limoges.fr/|date=20 February 2011}}
* [http://www.musee-adriendubouche.fr/ مۆزەخانەی ئەدریان دۆبوشێ]
* [http://pedagogie.ac-limoges.fr/hist_geo/ مێژوو و جوگرافیا]
{{پۆلی کۆمنز|Bordeaux|بۆردۆ}}{{تووڵی دەروازە|فەڕەنسا|جوگرافیا}}
[[پۆل:بەشی شوێنەکان]]
[[پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە فەڕەنسا]]
[[پۆل:پایتەختە پێشووەکان]]
[[پۆل:شارەکانی فەڕەنسا]]
[[پۆل:پارێزگاکانی فەڕەنسا]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١ەمی پ.ز]]</text>
      <sha1>iq27mekw1tkowyj47gdti4lwnz4mr4b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1693802</id>
      <parentid>1693714</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:09:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:لیمۆژ|لیمۆژ]] بۆ [[:Commons:Category:Limoges|Limoges]]</comment>
      <origin>1693802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6931" sha1="0uzz02jkbt4bp7g8qokqewri0ay57zt" xml:space="preserve">{{Infobox French commune|name=لێمۆژ|commune status=پارێزگا و شارەوانییەکانی فەرەنسا|arrondissement=لێمۆژ|INSEE=87085|postal code=87000|intercommunality=سیوو لێمۆژ مێترۆپۆل|elevation m=٢٩٤|elevation min m=٢٠٩|elevation max m=٤٣١|area km2=٧٧٫٤٥|urban pop=١٨٤١٤٣|urban area km2=٢٧٠٫٩|metro area pop=٣٢٣٤٩٤|metro area km2=٣٤٠٧|demonym=لیمۆژۆ|native name=}}'''لێمۆژ''' (بە [[زمانی فەڕەنسی|فەرەنسی]]: Limoges) شار و شارەوانییەکە، و هەروەها پارێزگایەکە، ''هاوت-ڤین پارێزگا'' لە ڕۆژاوای ناوەندی [[فەرەنسا]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Commune de Limoges {{!}} Insee |ناونیشان=https://www.insee.fr/fr/metadonnees/geographie/commune/87085-limoges |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www.insee.fr}}&lt;/ref&gt; پایتەختی کارگێڕیی هەرێمی پێشووی ''لێموزان'' بووە. کەوتووەتە سەر یەکەمین دامێنی ڕۆژاوایی ''ماسیف سەنتڕال''، لێمۆژ بەلای ''ڕووباری ڤین'' تێدەپەڕێت، کە لە سەرەتادا یەکەم شوێنی پەڕینەوەی ئاوەکە بووە.

دووەم قەرەباڵغترین شارە لە هەرێمی [[نۆوڤیلا-ئاکویتن]] دوای [[بۆردۆ]]، شارێکی زانکۆیی، ناوەندێکی کارگێڕی و خزمەتگوزاریی لەگەڵ هەموو ئاسانکارییەکانی شاری گەورەی هەرێمی، خاوەنی [[ناوچەی شارنشین|ناوچەیەکی شارنشینە]] کە ٣٢٣,٤٩٤ دانیشتووی هەیە لە ساڵی ٢٠٢٢دا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Comparateur de territoires − Unité urbaine 2020 de Limoges (87601) {{!}} Insee |ناونیشان=https://www.insee.fr/fr/statistiques/1405599?geo=AAV2020-041+UU2020-87601+COM-87085 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www.insee.fr}}&lt;/ref&gt; دانیشتووانی شارەکە بە لیمۆژۆ ناودەبرێن.
[[پەڕگە:Montage Limoges.png|وێنۆک]]
لە دەوروبەری ساڵی ١٠ی پێش زایین بە ناوی ئۆگۆستۆریتوم دامەزرا، بوو بە شارێکی گرنگی گالو-ڕۆمانی. لە سەردەمی [[سەدەکانی ناوەڕاست]]دا لێمۆژ بوو بە شارێکی گەورە، کە بەهێزی کاریگەریی کلتوریی ''دێری سانت-مارتیاڵ'' نیشانە کرابوو، کە لەوێدا دووکەکانی ئاکیتێن تاجیان بۆ دروست کرابوو. لە سەدەی دوازدەهەمەوە بەدواوە، مینای جامدار لە سەرانسەری جیهانی مەسیحییەکاندا هەناردە دەکران. لە ساڵی ١٧٦٥، لە سەردەمی شۆڕشی پیشەسازیدا، دۆزینەوەی کانییەک لە ''کاولیناێت'' لە ناوچەی ''سەنت-یریکس-لا-پێرش'' ڕێگەی بە پەرەپێدانی پیشەسازیی ''چینییە مۆنییەکانی لێمۆژ'' دا. هەندێک جار نازناوی «شاری سوور» یان «رۆمای سۆسیالیزم»ی پێدەدرێت بەهۆی نەریتی دەنگدان بە حیزبی چەپ.

لە ساڵی ١٩٩٠کانەوە، شارەکە خاوەنی یانەیەکی تۆپی سەبەتە، ''لێمۆژ سی ئێس پی''، کە چەندین ''پاڵەوانێتیی فەرەنسا'' و ''پاڵەوانێتیی ئەورووپای'' لە ساڵی ١٩٩٣دا بردووەتەوە. بەهۆی سیاسەتی کەلەپوورییەوە، لە ساڵی ٢٠٠٨ەوە نازناوی «شاری هونەر و مێژوو»ی هەڵگرتووە. چالاکییە ئابورییەکان بریتیین لە قەسابی، ئامێری کارەبایی بۆ [[بنیاتنان|پیشەسازیی خانوبەرە]]، و کاڵا گرانبەهاکان. ماڵی چینییە مۆنییەکان و کارگەکانی هونەرە کە بە مینا یان شووشەی ڕەنگاوڕەنگ کار دەکەن. ئەم شارەزاییە دەستکردە بووە هۆی ئەوەی لە ساڵی ٢٠١٧دا پەیوەندی بە تۆڕی شارە داهێنەرەکانی [[یوونێسکۆ|یونسکۆوە]] بکات لە پۆلی بابەتیی «دەستکردەکان و هونەرە جەماوەرییەکان».

== پەروەردە ==
لێمۆژ ماڵی قوتابخانەی نیشتمانیی کرامیکس  École d'ingénieurs ENSIL-ENSCIیە، کە لە ساڵی ١٨٩٣ دامەزراوە،&lt;ref&gt;[https://www.gralon.net/articles/enseignement-et-formation/ecole/article-l-ecole-nationale-superieure-de-ceramique-industrielle-a-limoges-4417.htm قوتابخانەی نیشتمانیی باڵای کێرمی ئیندەستریال لە لێمۆژ]&lt;/ref&gt; و هەروەها زانکۆی لێمۆژ.

== دەستە خوشکەکان ==
[[پەڕگە:Limoges-fountain.jpg|وێنۆک|کانی ئاو لە مەیدانی کۆماری]]
دەستە خوشکەکان لێمۆژ ئەمانەن:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.limoges.fr/fr/pratique/les-villes-jumelles-une-autre-facon-daborder-les-relations-internationales |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=limoges.fr |زمان=fr |سەردێڕ=شارە جمکەکان: ڕێگەیەکی تر بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان |بڵاوکەرەوە=Limoges}}&lt;/ref&gt;

* {{flagicon|USA}} [[شارڵۆت]]، ویلایەتە یەکگرتووەکان
* {{flagicon|GER}} [[فورت]]، ئەڵمانیا
* {{flagicon|BLR}} گرۆدنۆ، بێلاڕووس
* {{flagicon|CZE}} پڵزێن، چیک
* {{flagicon|JPN}} [[سێتۆ، ئایچی|سێتۆ]]، ژاپۆن
* {{flagicon|KOR}} ئیچۆن، کۆریای باشوور

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Limoges|لیمۆژ}}

* [https://www.limoges.fr ماڵپەڕی ئەنجومەنی شار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110220012801/http://www.ville-limoges.fr/|date=20 February 2011}}
* [http://www.musee-adriendubouche.fr/ مۆزەخانەی ئەدریان دۆبوشێ]
* [http://pedagogie.ac-limoges.fr/hist_geo/ مێژوو و جوگرافیا]
{{پۆلی کۆمنز|Bordeaux|بۆردۆ}}{{تووڵی دەروازە|فەڕەنسا|جوگرافیا}}
[[پۆل:بەشی شوێنەکان]]
[[پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە فەڕەنسا]]
[[پۆل:پایتەختە پێشووەکان]]
[[پۆل:شارەکانی فەڕەنسا]]
[[پۆل:پارێزگاکانی فەڕەنسا]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١ەمی پ.ز]]</text>
      <sha1>0uzz02jkbt4bp7g8qokqewri0ay57zt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694029</id>
      <parentid>1693802</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T21:17:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ٢ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1694029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7236" sha1="0gpmywvvf231oxb3oncffbdpw70q9hd" xml:space="preserve">{{Infobox French commune|name=لێمۆژ|commune status=پارێزگا و شارەوانییەکانی فەرەنسا|arrondissement=لێمۆژ|INSEE=87085|postal code=87000|intercommunality=سیوو لێمۆژ مێترۆپۆل|elevation m=٢٩٤|elevation min m=٢٠٩|elevation max m=٤٣١|area km2=٧٧٫٤٥|urban pop=١٨٤١٤٣|urban area km2=٢٧٠٫٩|metro area pop=٣٢٣٤٩٤|metro area km2=٣٤٠٧|demonym=لیمۆژۆ|native name=}}'''لێمۆژ''' (بە [[زمانی فەڕەنسی|فەرەنسی]]: Limoges) شار و شارەوانییەکە، و هەروەها پارێزگایەکە، ''هاوت-ڤین پارێزگا'' لە ڕۆژاوای ناوەندی [[فەرەنسا]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Commune de Limoges {{!}} Insee |ناونیشان=https://www.insee.fr/fr/metadonnees/geographie/commune/87085-limoges |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www.insee.fr}}&lt;/ref&gt; پایتەختی کارگێڕیی هەرێمی پێشووی ''لێموزان'' بووە. کەوتووەتە سەر یەکەمین دامێنی ڕۆژاوایی ''ماسیف سەنتڕال''، لێمۆژ بەلای ''ڕووباری ڤین'' تێدەپەڕێت، کە لە سەرەتادا یەکەم شوێنی پەڕینەوەی ئاوەکە بووە.

دووەم قەرەباڵغترین شارە لە هەرێمی [[نۆوڤیلا-ئاکویتن]] دوای [[بۆردۆ]]، شارێکی زانکۆیی، ناوەندێکی کارگێڕی و خزمەتگوزاریی لەگەڵ هەموو ئاسانکارییەکانی شاری گەورەی هەرێمی، خاوەنی [[ناوچەی شارنشین|ناوچەیەکی شارنشینە]] کە ٣٢٣,٤٩٤ دانیشتووی هەیە لە ساڵی ٢٠٢٢دا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Comparateur de territoires − Unité urbaine 2020 de Limoges (87601) {{!}} Insee |ناونیشان=https://www.insee.fr/fr/statistiques/1405599?geo=AAV2020-041+UU2020-87601+COM-87085 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www.insee.fr}}&lt;/ref&gt; دانیشتووانی شارەکە بە لیمۆژۆ ناودەبرێن.
[[پەڕگە:Montage Limoges.png|وێنۆک]]
لە دەوروبەری ساڵی ١٠ی پێش زایین بە ناوی ئۆگۆستۆریتوم دامەزرا، بوو بە شارێکی گرنگی گالو-ڕۆمانی. لە سەردەمی [[سەدەکانی ناوەڕاست]]دا لێمۆژ بوو بە شارێکی گەورە، کە بەهێزی کاریگەریی کلتوریی ''دێری سانت-مارتیاڵ'' نیشانە کرابوو، کە لەوێدا دووکەکانی ئاکیتێن تاجیان بۆ دروست کرابوو. لە سەدەی دوازدەهەمەوە بەدواوە، مینای جامدار لە سەرانسەری جیهانی مەسیحییەکاندا هەناردە دەکران. لە ساڵی ١٧٦٥، لە سەردەمی شۆڕشی پیشەسازیدا، دۆزینەوەی کانییەک لە ''کاولیناێت'' لە ناوچەی ''سەنت-یریکس-لا-پێرش'' ڕێگەی بە پەرەپێدانی پیشەسازیی ''چینییە مۆنییەکانی لێمۆژ'' دا. هەندێک جار نازناوی «شاری سوور» یان «رۆمای سۆسیالیزم»ی پێدەدرێت بەهۆی نەریتی دەنگدان بە حیزبی چەپ.

لە ساڵی ١٩٩٠کانەوە، شارەکە خاوەنی یانەیەکی تۆپی سەبەتە، ''لێمۆژ سی ئێس پی''، کە چەندین ''پاڵەوانێتیی فەرەنسا'' و ''پاڵەوانێتیی ئەورووپای'' لە ساڵی ١٩٩٣دا بردووەتەوە. بەهۆی سیاسەتی کەلەپوورییەوە، لە ساڵی ٢٠٠٨ەوە نازناوی «شاری هونەر و مێژوو»ی هەڵگرتووە. چالاکییە ئابورییەکان بریتیین لە قەسابی، ئامێری کارەبایی بۆ [[بنیاتنان|پیشەسازیی خانوبەرە]]، و کاڵا گرانبەهاکان. ماڵی چینییە مۆنییەکان و کارگەکانی هونەرە کە بە مینا یان شووشەی ڕەنگاوڕەنگ کار دەکەن. ئەم شارەزاییە دەستکردە بووە هۆی ئەوەی لە ساڵی ٢٠١٧دا پەیوەندی بە تۆڕی شارە داهێنەرەکانی [[یوونێسکۆ|یونسکۆوە]] بکات لە پۆلی بابەتیی «دەستکردەکان و هونەرە جەماوەرییەکان».

== پەروەردە ==
لێمۆژ ماڵی قوتابخانەی نیشتمانیی کرامیکس  École d'ingénieurs ENSIL-ENSCIیە، کە لە ساڵی ١٨٩٣ دامەزراوە،&lt;ref&gt;[https://www.gralon.net/articles/enseignement-et-formation/ecole/article-l-ecole-nationale-superieure-de-ceramique-industrielle-a-limoges-4417.htm قوتابخانەی نیشتمانیی باڵای کێرمی ئیندەستریال لە لێمۆژ]&lt;/ref&gt; و هەروەها زانکۆی لێمۆژ.

== دەستە خوشکەکان ==
[[پەڕگە:Limoges-fountain.jpg|وێنۆک|کانی ئاو لە مەیدانی کۆماری]]
دەستە خوشکەکان لێمۆژ ئەمانەن:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.limoges.fr/fr/pratique/les-villes-jumelles-une-autre-facon-daborder-les-relations-internationales |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ |وێبگە=limoges.fr |زمان=fr |سەردێڕ=شارە جمکەکان: ڕێگەیەکی تر بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان |بڵاوکەرەوە=Limoges |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200404045148/https://www.limoges.fr/fr/pratique/les-villes-jumelles-une-autre-facon-daborder-les-relations-internationales |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی نیسانی ٢٠٢٠ |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

* {{flagicon|USA}} [[شارڵۆت]]، ویلایەتە یەکگرتووەکان
* {{flagicon|GER}} [[فورت]]، ئەڵمانیا
* {{flagicon|BLR}} گرۆدنۆ، بێلاڕووس
* {{flagicon|CZE}} پڵزێن، چیک
* {{flagicon|JPN}} [[سێتۆ، ئایچی|سێتۆ]]، ژاپۆن
* {{flagicon|KOR}} ئیچۆن، کۆریای باشوور

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Limoges|لیمۆژ}}

* [https://www.limoges.fr ماڵپەڕی ئەنجومەنی شار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110220012801/http://www.ville-limoges.fr/|date=20 February 2011}}
* [http://www.musee-adriendubouche.fr/ مۆزەخانەی ئەدریان دۆبوشێ]
* [https://web.archive.org/web/20120222092641/http://pedagogie.ac-limoges.fr/hist_geo/ مێژوو و جوگرافیا]
{{پۆلی کۆمنز|Bordeaux|بۆردۆ}}{{تووڵی دەروازە|فەڕەنسا|جوگرافیا}}
[[پۆل:بەشی شوێنەکان]]
[[پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە فەڕەنسا]]
[[پۆل:پایتەختە پێشووەکان]]
[[پۆل:شارەکانی فەڕەنسا]]
[[پۆل:پارێزگاکانی فەڕەنسا]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١ەمی پ.ز]]</text>
      <sha1>0gpmywvvf231oxb3oncffbdpw70q9hd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کوردستان ئەحمەد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305628</id>
    <revision>
      <id>1694012</id>
      <parentid>1693385</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T20:18:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1694012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5107" sha1="jljnvaau8yaynwz9izsux1tlubie0q5" xml:space="preserve">{{سخ-و٧|ئاگاداری=بەڵێ}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}
[[پەڕگە:Official photo of Kurdistan Ahmad Aziz.jpg|وێنۆک]]

{{زانیاریدانی کەسایەتی
|ناو                = کوردستان ئەحمەد 
|
|ڕێکەوتی لەدایکبوون = 18-11-1989
|شوێنی لەدایکبوون   =  سلێمانی
|نەتەوە             = [[کورد]]
|پیشە               = [[ڕۆژنامەنووس]]، پرۆدیوسەر
|
| ئەندامی = [[سەندیکای ڕۆژنامەنووسانی کوردستان]]، [[International Federation of Journalists|سەندیکای ڕۆژنامەنووسانی جیهان]]
| بڕوانامە = بەکالۆریۆس لە ئەندازیاریی کشتوکاڵ
}}

'''کوردستان ئەحمەد عەزیز''' (لەدایکبووی ١٨ی تشرینی دووەمی ١٩٨٩ لە [[سلێمانی]])، ڕۆژنامەنووس، نووسەر، سەرنووسەر، بەرهەمهێنەری هەواڵ و بەرنامەکان، ئەندامی [[سەندیکای ڕۆژنامەنووسانی کوردستان]]، ئەندامی سەندیکای ڕۆژنامەنووسانی جیهان، و ئەندامی پەڕلەمانی گەنجانی جیهانە. لە چەندین دەزگای میدیایی دیار و بەناوبانگی [[هەرێمی کوردستان]]ی عێراقدا کاری کردووە.

== خوێندن و بڕوانامەکان ==
کوردستان ئەحمەد خاوەنی چەندین بڕوانامەی زانستی و ئەکادیمییە:
* '''بڕوانامەی دیپلۆم لە ئەندازیاریی کشتوکاڵ''' –  [[زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێر|زانکۆی پۆلۆتەکنیکی هەولێ]]ر لە پەیمانگەی تەکنیکی  [[قەزای خەبات|خەبات]] (٢٠٢٢).
* '''بڕوانامەی بەکالۆریۆس لە ئەندازیاریی کشتوکاڵ''' – [[زانکۆی سەلاحەددین]] (٢٠٢٤).
* '''دەرچووی پەیمانگای زانستی ITI''' لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]].

== کاری میدیایی و پیشەیی ==
کوردستان ئەحمەد خاوەنی ئەزموونێکی دەوڵەمەندە لە بواری ڕۆژنامەگەری، داڕشتنی هەواڵ، نووسینی وتار و بەرهەمهێنانی بەرنامەی تەلەڤیزیۆنی لە سەرەکیترین کەناڵ و دەزگا میدیاییەکان:&lt;ref&gt;[https://ava.news/author/36 پەڕەی تایبەتی کوردستان ئەحمەد لە ئاڤا نیوز]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.peyserpress.com/writer/189 پەڕەی تایبەتی کوردستان ئەحمەد لە پەیسەر پرێس]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://haremnews.com/wtar-detail.aspx?Jimare=11212 پەڕەی تایبەتی کوردستان ئەحمەد لە هەرێم نیوز]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.wishe.net/detailsWtar.aspx?NusarID=793&amp;Jmare=4696 پەڕەی تایبەتی کوردستان ئەحمەد لە ماڵپەڕی وشە]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;==سەرچاوەکان==

* [https://halabjapedia.com/article/5884-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%8BD-%D8%A6%DB%95%D8%AD%D9%85%DB%95%D8%AF-%D8%B9%DB%95%D8%B2%DB%8C%D8%B2 ژیاننامەی کوردستان ئەحمەد لە هەڵەبجەپێدیا]
* [https://www.avamedia.net وتاری کوردستان ئەحمەد لە ئاڤا میدیا]
* [https://www.peyserpress.com وتاری کوردستان ئەحمەد لە پەیسەر پرێس]
&lt;references /&gt;&lt;/ref&gt;
* '''[[NRT]] (سلێمانی):''' بەرهەمهێنەری هەواڵ و بەرنامەکان (٢٠١٣ – ٢٠١٦).
* '''پەیسەر پرێس (سلێمانی):''' ئیدیتۆر و داڕێژەری هەواڵ.
* '''ئەڤا نیوز - AVA News (هەولێر):''' بەرهەمهێنەر و ئیدیتۆری هەواڵ (٢٠٢٣ تا ئێستا).
* ھاوکات وەک بەرهەمهێنەر و ئیدیتۆر لە دەزگاکانی وەک [[کەی ئێن ئێن|KNN]]، [[کوردستان ٢٤]]، [[٩٦٤ میدیا|964کوردی]] و [[بۆ میدیا]] کاری کردووە.

== زمانەکان ==
کوردستان ئەحمەد شارەزایی لە چەندین زماندا هەیە، لەوانە:
* '''[[کوردی]]''' (زاراوەکانی [[سۆرانی]]، [[کرمانجی]]، و [[ھۆرامی|ھەورامی]])
* '''[[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]'''
* '''[[زمانی فارسی|فارسی]]'''
* '''[[زمانی پەشتۆ|پەشتۆ]]'''

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [https://www.facebook.com/kurdistan.bniamin پەڕەی فەرمیی کوردستان ئەحمەد لە فەیسبووک]
* [https://ava.news/author/36 پەڕەی تایبەتی کوردستان ئەحمەد لە ئاڤا نیوز]
* [https://www.wishe.net/detailsWtar.aspx?NusarID=793&amp;Jmare=4696 پەڕەی تایبەتی کوردستان ئەحمەد لە ماڵپەڕی وشە]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>jljnvaau8yaynwz9izsux1tlubie0q5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پانتا پەناھیھا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305630</id>
    <revision>
      <id>1693715</id>
      <parentid>1693272</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:11:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: پارامەترە واڵاکان لابران؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12969" sha1="5oi68889km83miwuz21hk753sis5j1f" xml:space="preserve">{{short description|خانمەئەکتەری ئێرانی (لەدایکبووی ١٩٧٧)}}{{Infobox person
| name                = پانتا پەناھیھا
| image               = PanteaPanahiha.jpg
| alt                 = 
| caption             = پناهیھا لە ساڵی ٢٠١٦
| native_name         = پانته‌آ پناهی‌ها
| birth_name          = 
| birth_date          = {{Birth date and age|1977|11|29}}
| birth_place         = [[تاران]]، ئێران
| death_date          = 
| death_place         = 
| nationality         = 
| native_name_lang    = Fa
| other_names         = 
| education           = [[زانکۆی نێودەوڵەتیی سورە]]
| occupation          = {{hlist|خانمەئەکتەر|بەڕێوەبەری ئەکتەرھەڵبژاردن|سەرپەرشتیاری دەق}}
| years_active        = ٢٠٠١–ئێستا
| known_for           = 
| notable_works       = 
| website             = 
}}

'''پانتا پەناھیھا''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: پانته‌آ پناهی‌ها؛ لەدایکبووی ٢٩ی تشرینی دووەمی ١٩٧٧) خانمەئەکتەرێکی [[ئێران|ئێرانییە]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.musicema.com/node/233100}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ= در مراسم رونمایی از آلبوم «در شعله با تو رقصان» عنوان شد مهیار علیزاده: اگر حمایت باشد این پروژه را زمین نمی‌گذارم {{!}} Mahyar Alizadeh Official Website - سایت رسمی مهیار علیزاده|ناونیشان=https://web.archive.org/web/20190221000545/http://mahyaralizadeh.com/2015/08/%d8%af%d8%b1-%d9%85%d8%b1%d8%a7%d8%b3%d9%85-%d8%b1%d9%88%d9%86%d9%85%d8%a7%db%8c%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d8%a2%d9%84%d8%a8%d9%88%d9%85-%d8%af%d8%b1-%d8%b4%d8%b9%d9%84%d9%87-%d8%a8%d8%a7-%d8%aa%d9%88/}}&lt;/ref&gt; زیاتر بە ڕۆڵگێڕانی لە فیلمی نەفەس (٢٠١٦) ناسراوە، کە وەک نوێنەری ئێران بۆ باشترین فیلمی زمانی بیانی لە [[٩٠ەمین خەڵاتەکانی ئۆسکار]] هەڵبژێردرا، بەڵام نەبووە بەربژێر.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=پانته‌آ پناهی‌ها {{!}} بازیگر و منشی صحنه {{!}} بیوگرافی و آثار {{!}} منظوم |ناونیشان=https://www.manzoom.ir/name/nm5093816/%D9%BE%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D8%A2-%D9%BE%D9%86%D8%A7%D9%87%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Manzoom |زمان=fa-ir}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=بیوگرافی پانته آ پناهی ها + 40 عکس زیبا و خانوادگی پانته آ پناهی ها |ناونیشان=https://pichak.net/biography/pantea-panahiha/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=پیچک |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;

== فیلمۆگرافی ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+فیلم
!ساڵ
!ناو
!ڕۆڵ
!دەر‌ینەر
|-
|٢٠٢٥
|''[[تاسیان (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|تاسیان]]''
|هوما نەجات
| rowspan=&quot;2&quot; |[[تینا پاکرەوان|تینا پاکروان]]
|-
|٢٠٢١
|''[[خاتوون (زنجیرە)|خاتوون]]''
|گوڵەر
|-
|٢٠١٥
|''[[شەھرەزاد (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|شەھرەزاد]]'' 
|شەربەت
| [[حەسەن فەتحی]]
|}
== خەڵاتەکان ==
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | خەڵات
! scope=&quot;col&quot; | ساڵ
! scope=&quot;col&quot; | پۆل
! scope=&quot;col&quot; | بەرهەمی بەربژێرکراو
! scope=&quot;col&quot; | ئەنجام
!{{abbr|سەرچاوە(کان)|references}}
|-
! rowspan=&quot;4&quot; scope=&quot;row&quot; |[[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]]
|٢٠١٥
| rowspan=&quot;3&quot; |باشترین خانمەئەکتەر لە ڕۆڵی پشتگیریدا
|من دیێگو مارادۆنام
|{{nom}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نامزدەکانی بەشی سودای سیمرغی فێستیڤاڵی فیلمی فەجر ناسێنران - تەسنیم |ناونیشان=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1393/11/20/648924/%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%B1%D8%BA-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%81%D8%AC%D8%B4-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%B4%D8%AF%D9%86%D8%AF/amp |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=ئاژانسی هەواڵی تەسنیم {{!}} Tasnim |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;
|-
|٢٠١٩
|دێرخوونوها
|{{nom}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نامزدەکانی سی و حەوتەمین فێستیڤاڵی فەجر ناسێنران - تەسنیم |ناونیشان=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1397/11/21/1944443/%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8C-%D9%8و-%D9%87%D9%81%D8%۷ەمین-%D8%جشنی-%D8%فەجر-%D8%مێهر |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=ئاژانسی هەواڵی تەسنیم |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;
|-
|٢٠٢٣
|دوای ڕۆیشتن
|{{nom}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=سیمرغەکانی فیلمی فەجر باڵیانگرت |ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1401112217160/%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%B1%D8%BA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%81%D8%AC%D8%B4-%D8%A8%D9%87-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D8%B1%D8%A2%D9%85%D8%AF%D9%86%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=ئیسنا |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;
|-
|٢٠١٦
|باشترین خانمەئەکتەر لە ڕۆڵی سەرەکیدا
|نەفەس
|{{won}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ناساندنی بروەندانی فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی فەجری ٣٤ / ڕەزا میرکەریمی ماوەوە - ئاژانسی هەواڵی مێهر |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/3607840/معرفی-برندگان-جشنواره-جهانی-فیلم-فجر-۳۴-رضا-میرکریمی-ابقا-شد/ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.mehrnews.com}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; |[[خەڵاتەکانی حافز|خەڵاتی حافز]]
|٢٠١٧
|باشترین خانمەئەکتەر - فیلمی سینەمایی
|نەفەس
|{{nom}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=راگەیاندنی نامزدەکانی بەشی سینەما و بەڵگەفیلمی هەڤدەیەمین جەژنی حافز - ئیسنا |ناونیشان=https://www.isna.ir/news/96042715458/اعلام-نامزدهای-بخش-سینمای-و-مستند-هفدهمین-جشن-حافظ/ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.isna.ir}}&lt;/ref&gt;
|-
|٢٠١٩
| rowspan=&quot;2&quot; |باشترین خانمەئەکتەر - زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی دراما
|خانمی کۆشکەکە
|{{won}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|سەردێڕ=&quot;متری شیش و نیم&quot; و &quot;بانوی عمارت&quot; براوەی خەڵاتەکانی جەژنی حافز بوون |ناونیشان=https://www.honaronline.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7-6/136817-%D9%85%D8%B1%D8%B9%D9%81%DB%8C-%D8%Aبروەندان |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=ئاژانسی هەواڵی هونەری ئێران |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;
|-
|٢٠٢٤
|سەڵخۆر
|{{nom}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئەکتەر و زنجیرە نامزدەکانی وەرگرتنی پەیکەری حافز بناسن - ئاژانسی هەواڵی مێهر |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/6291653/%DA%86%D9%87%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7-%D8%سەڵخۆر |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.mehrnews.com}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;4&quot; scope=&quot;row&quot; |[[جەژنی سینەمای ئێران]]
|٢٠١٥
|باشترین خانمەئەکتەر لە ڕۆڵی پشتگیریدا
|ئاکرید
|{{won}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بروەندانی جەژنی ماڵی سینەما ناسێنران - ئیسنا |ناونیشان=https://www.isna.ir/news/94062012747/برگزیدگان-جشن-خانه-سینما-معرفی-شدند/ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.isna.ir}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |٢٠١٧
|باشترین خانمەئەکتەر لە ڕۆڵی سەرەکیدا
|نەفەس
|{{nom}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=جەژنی ماڵی سینەما نامزدەکانی ناسییەوە - ئیسنا |ناونیشان=https://www.isna.ir/news/96061206791/جشن-خانه-سینما-نامزدهایش-را-شناخت-فیلم/ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.isna.ir}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |باشترین خانمەئەکتەر لە ڕۆڵی پشتگیریدا
|بۆیەی نینۆکی سوور
|{{won}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ناوی بروەندانی نۆزدەیەمین جەژنی سینەمای ئێران - ئاژانسی هەواڵی مێهر |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/4085440/اسامی-برندگان-نوزدهمین-جشن-سینمای-ایران/ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.mehrnews.com}}&lt;/ref&gt;
|-
|٢٠١٨
|جەژنی نەستۆلژیا
|{{nom}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نامزدەکانی جەژنی ماڵی سینەما ناسێنران - ئیسنا |ناونیشان=https://www.isna.ir/news/97051407400/نامزدهای-جشن-خانه-سینما-معرفی-شدند/ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.isna.ir}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; |[[ئەنجومەنی ڕەخنەگران و نووسەرانی سینەمای ئێران|کۆمەڵەی ڕەخنەگران و نووسەرانی سینەمای ئێران]]
|٢٠١٥
|باشترین خانمەئەکتەر لە ڕۆڵی پشتگیریدا
|من دیێگو مارادۆنام
|{{nom}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=راگەیاندنی نامزدەکانی نۆیەمین جەژنی ڕەخنەگران و نووسەرانی سینەمایی - ئاژانسی هەواڵی مێهر |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/2933114/اعلام-نامزدهای-نهمین-جشن-منتقدان-و-نویسندگان-سینمایی/ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.mehrnews.com}}&lt;/ref&gt;
|-
|٢٠١٦
|باشترین خانمەئەکتەر لە ڕۆڵی سەرەکیدا
|نەفەس
|{{nom}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نامزدەکانی جەژنی کۆمەڵەی ڕەخنەگران و نووسەرانی سینەمایی ناسێنران - ئیسنا |ناونیشان=https://www.isna.ir/news/95061509863/نامزدهای-جشن-انجمن-منتقدان-و-نویسندگان-سینمایی-معرفی-شدند/ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.isna.ir}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |[[فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی شار]]
|٢٠٢٢
|باشترین خانمەئەکتەر
|دەستەی کچان
|{{nom}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٢|سەردێڕ=ئامادەبوونی کەسایەتییە سینەماییەکان لە لیستی نامزدەکانی هەشتەمین فێستیڤاڵی فیلمی شار |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/5543737/%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%DA%86%D9%87%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA-%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D8%B4%D8%AA%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%B4%D9%87%D8%B1 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=ئاژانسی هەواڵی مێهر |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;
|}

[[پۆل:خەڵکی تاران]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی]]
== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

== بەستەری دەرەکی ==

* {{IMDb name|5828184}}

[[پۆل:خەڵکی تاران]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٧]]</text>
      <sha1>5oi68889km83miwuz21hk753sis5j1f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1693801</id>
      <parentid>1693715</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:09:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Pantea Panahiha}}</comment>
      <origin>1693801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13009" sha1="qhcjer07ngye4cefste33kyp4hixpf3" xml:space="preserve">{{short description|خانمەئەکتەری ئێرانی (لەدایکبووی ١٩٧٧)}}{{Infobox person
| name                = پانتا پەناھیھا
| image               = PanteaPanahiha.jpg
| alt                 = 
| caption             = پناهیھا لە ساڵی ٢٠١٦
| native_name         = پانته‌آ پناهی‌ها
| birth_name          = 
| birth_date          = {{Birth date and age|1977|11|29}}
| birth_place         = [[تاران]]، ئێران
| death_date          = 
| death_place         = 
| nationality         = 
| native_name_lang    = Fa
| other_names         = 
| education           = [[زانکۆی نێودەوڵەتیی سورە]]
| occupation          = {{hlist|خانمەئەکتەر|بەڕێوەبەری ئەکتەرھەڵبژاردن|سەرپەرشتیاری دەق}}
| years_active        = ٢٠٠١–ئێستا
| known_for           = 
| notable_works       = 
| website             = 
}}

'''پانتا پەناھیھا''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: پانته‌آ پناهی‌ها؛ لەدایکبووی ٢٩ی تشرینی دووەمی ١٩٧٧) خانمەئەکتەرێکی [[ئێران|ئێرانییە]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.musicema.com/node/233100}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ= در مراسم رونمایی از آلبوم «در شعله با تو رقصان» عنوان شد مهیار علیزاده: اگر حمایت باشد این پروژه را زمین نمی‌گذارم {{!}} Mahyar Alizadeh Official Website - سایت رسمی مهیار علیزاده|ناونیشان=https://web.archive.org/web/20190221000545/http://mahyaralizadeh.com/2015/08/%d8%af%d8%b1-%d9%85%d8%b1%d8%a7%d8%b3%d9%85-%d8%b1%d9%88%d9%86%d9%85%d8%a7%db%8c%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d8%a2%d9%84%d8%a8%d9%88%d9%85-%d8%af%d8%b1-%d8%b4%d8%b9%d9%84%d9%87-%d8%a8%d8%a7-%d8%aa%d9%88/}}&lt;/ref&gt; زیاتر بە ڕۆڵگێڕانی لە فیلمی نەفەس (٢٠١٦) ناسراوە، کە وەک نوێنەری ئێران بۆ باشترین فیلمی زمانی بیانی لە [[٩٠ەمین خەڵاتەکانی ئۆسکار]] هەڵبژێردرا، بەڵام نەبووە بەربژێر.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=پانته‌آ پناهی‌ها {{!}} بازیگر و منشی صحنه {{!}} بیوگرافی و آثار {{!}} منظوم |ناونیشان=https://www.manzoom.ir/name/nm5093816/%D9%BE%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D8%A2-%D9%BE%D9%86%D8%A7%D9%87%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Manzoom |زمان=fa-ir}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=بیوگرافی پانته آ پناهی ها + 40 عکس زیبا و خانوادگی پانته آ پناهی ها |ناونیشان=https://pichak.net/biography/pantea-panahiha/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=پیچک |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;

== فیلمۆگرافی ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+فیلم
!ساڵ
!ناو
!ڕۆڵ
!دەر‌ینەر
|-
|٢٠٢٥
|''[[تاسیان (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|تاسیان]]''
|هوما نەجات
| rowspan=&quot;2&quot; |[[تینا پاکرەوان|تینا پاکروان]]
|-
|٢٠٢١
|''[[خاتوون (زنجیرە)|خاتوون]]''
|گوڵەر
|-
|٢٠١٥
|''[[شەھرەزاد (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|شەھرەزاد]]'' 
|شەربەت
| [[حەسەن فەتحی]]
|}
== خەڵاتەکان ==
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | خەڵات
! scope=&quot;col&quot; | ساڵ
! scope=&quot;col&quot; | پۆل
! scope=&quot;col&quot; | بەرهەمی بەربژێرکراو
! scope=&quot;col&quot; | ئەنجام
!{{abbr|سەرچاوە(کان)|references}}
|-
! rowspan=&quot;4&quot; scope=&quot;row&quot; |[[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]]
|٢٠١٥
| rowspan=&quot;3&quot; |باشترین خانمەئەکتەر لە ڕۆڵی پشتگیریدا
|من دیێگو مارادۆنام
|{{nom}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نامزدەکانی بەشی سودای سیمرغی فێستیڤاڵی فیلمی فەجر ناسێنران - تەسنیم |ناونیشان=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1393/11/20/648924/%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%B1%D8%BA-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%81%D8%AC%D8%B4-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%B4%D8%AF%D9%86%D8%AF/amp |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=ئاژانسی هەواڵی تەسنیم {{!}} Tasnim |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;
|-
|٢٠١٩
|دێرخوونوها
|{{nom}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نامزدەکانی سی و حەوتەمین فێستیڤاڵی فەجر ناسێنران - تەسنیم |ناونیشان=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1397/11/21/1944443/%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8C-%D9%8و-%D9%87%D9%81%D8%۷ەمین-%D8%جشنی-%D8%فەجر-%D8%مێهر |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=ئاژانسی هەواڵی تەسنیم |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;
|-
|٢٠٢٣
|دوای ڕۆیشتن
|{{nom}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=سیمرغەکانی فیلمی فەجر باڵیانگرت |ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1401112217160/%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%B1%D8%BA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%81%D8%AC%D8%B4-%D8%A8%D9%87-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D8%B1%D8%A2%D9%85%D8%AF%D9%86%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=ئیسنا |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;
|-
|٢٠١٦
|باشترین خانمەئەکتەر لە ڕۆڵی سەرەکیدا
|نەفەس
|{{won}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ناساندنی بروەندانی فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی فەجری ٣٤ / ڕەزا میرکەریمی ماوەوە - ئاژانسی هەواڵی مێهر |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/3607840/معرفی-برندگان-جشنواره-جهانی-فیلم-فجر-۳۴-رضا-میرکریمی-ابقا-شد/ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.mehrnews.com}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; |[[خەڵاتەکانی حافز|خەڵاتی حافز]]
|٢٠١٧
|باشترین خانمەئەکتەر - فیلمی سینەمایی
|نەفەس
|{{nom}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=راگەیاندنی نامزدەکانی بەشی سینەما و بەڵگەفیلمی هەڤدەیەمین جەژنی حافز - ئیسنا |ناونیشان=https://www.isna.ir/news/96042715458/اعلام-نامزدهای-بخش-سینمای-و-مستند-هفدهمین-جشن-حافظ/ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.isna.ir}}&lt;/ref&gt;
|-
|٢٠١٩
| rowspan=&quot;2&quot; |باشترین خانمەئەکتەر - زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی دراما
|خانمی کۆشکەکە
|{{won}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|سەردێڕ=&quot;متری شیش و نیم&quot; و &quot;بانوی عمارت&quot; براوەی خەڵاتەکانی جەژنی حافز بوون |ناونیشان=https://www.honaronline.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7-6/136817-%D9%85%D8%B1%D8%B9%D9%81%DB%8C-%D8%Aبروەندان |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=ئاژانسی هەواڵی هونەری ئێران |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;
|-
|٢٠٢٤
|سەڵخۆر
|{{nom}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئەکتەر و زنجیرە نامزدەکانی وەرگرتنی پەیکەری حافز بناسن - ئاژانسی هەواڵی مێهر |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/6291653/%DA%86%D9%87%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7-%D8%سەڵخۆر |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.mehrnews.com}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;4&quot; scope=&quot;row&quot; |[[جەژنی سینەمای ئێران]]
|٢٠١٥
|باشترین خانمەئەکتەر لە ڕۆڵی پشتگیریدا
|ئاکرید
|{{won}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بروەندانی جەژنی ماڵی سینەما ناسێنران - ئیسنا |ناونیشان=https://www.isna.ir/news/94062012747/برگزیدگان-جشن-خانه-سینما-معرفی-شدند/ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.isna.ir}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |٢٠١٧
|باشترین خانمەئەکتەر لە ڕۆڵی سەرەکیدا
|نەفەس
|{{nom}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=جەژنی ماڵی سینەما نامزدەکانی ناسییەوە - ئیسنا |ناونیشان=https://www.isna.ir/news/96061206791/جشن-خانه-سینما-نامزدهایش-را-شناخت-فیلم/ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.isna.ir}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |باشترین خانمەئەکتەر لە ڕۆڵی پشتگیریدا
|بۆیەی نینۆکی سوور
|{{won}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ناوی بروەندانی نۆزدەیەمین جەژنی سینەمای ئێران - ئاژانسی هەواڵی مێهر |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/4085440/اسامی-برندگان-نوزدهمین-جشن-سینمای-ایران/ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.mehrnews.com}}&lt;/ref&gt;
|-
|٢٠١٨
|جەژنی نەستۆلژیا
|{{nom}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نامزدەکانی جەژنی ماڵی سینەما ناسێنران - ئیسنا |ناونیشان=https://www.isna.ir/news/97051407400/نامزدهای-جشن-خانه-سینما-معرفی-شدند/ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.isna.ir}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; |[[ئەنجومەنی ڕەخنەگران و نووسەرانی سینەمای ئێران|کۆمەڵەی ڕەخنەگران و نووسەرانی سینەمای ئێران]]
|٢٠١٥
|باشترین خانمەئەکتەر لە ڕۆڵی پشتگیریدا
|من دیێگو مارادۆنام
|{{nom}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=راگەیاندنی نامزدەکانی نۆیەمین جەژنی ڕەخنەگران و نووسەرانی سینەمایی - ئاژانسی هەواڵی مێهر |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/2933114/اعلام-نامزدهای-نهمین-جشن-منتقدان-و-نویسندگان-سینمایی/ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.mehrnews.com}}&lt;/ref&gt;
|-
|٢٠١٦
|باشترین خانمەئەکتەر لە ڕۆڵی سەرەکیدا
|نەفەس
|{{nom}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نامزدەکانی جەژنی کۆمەڵەی ڕەخنەگران و نووسەرانی سینەمایی ناسێنران - ئیسنا |ناونیشان=https://www.isna.ir/news/95061509863/نامزدهای-جشن-انجمن-منتقدان-و-نویسندگان-سینمایی-معرفی-شدند/ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.isna.ir}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |[[فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی شار]]
|٢٠٢٢
|باشترین خانمەئەکتەر
|دەستەی کچان
|{{nom}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٢|سەردێڕ=ئامادەبوونی کەسایەتییە سینەماییەکان لە لیستی نامزدەکانی هەشتەمین فێستیڤاڵی فیلمی شار |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/5543737/%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%DA%86%D9%87%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA-%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D8%B4%D8%AA%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%B4%D9%87%D8%B1 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=ئاژانسی هەواڵی مێهر |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;
|}

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

== بەستەری دەرەکی ==

* {{IMDb name|5828184}}
{{پۆلی کۆمنز|Pantea Panahiha}}

[[پۆل:خەڵکی تاران]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی]]
[[پۆل:خەڵکی تاران]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٧]]</text>
      <sha1>qhcjer07ngye4cefste33kyp4hixpf3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694149</id>
      <parentid>1693801</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T04:17:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ٢ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1694149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13726" sha1="7ovd1efy4e4c8b0imixq866kld69h1y" xml:space="preserve">{{short description|خانمەئەکتەری ئێرانی (لەدایکبووی ١٩٧٧)}}{{Infobox person
| name                = پانتا پەناھیھا
| image               = PanteaPanahiha.jpg
| alt                 = 
| caption             = پناهیھا لە ساڵی ٢٠١٦
| native_name         = پانته‌آ پناهی‌ها
| birth_name          = 
| birth_date          = {{Birth date and age|1977|11|29}}
| birth_place         = [[تاران]]، ئێران
| death_date          = 
| death_place         = 
| nationality         = 
| native_name_lang    = Fa
| other_names         = 
| education           = [[زانکۆی نێودەوڵەتیی سورە]]
| occupation          = {{hlist|خانمەئەکتەر|بەڕێوەبەری ئەکتەرھەڵبژاردن|سەرپەرشتیاری دەق}}
| years_active        = ٢٠٠١–ئێستا
| known_for           = 
| notable_works       = 
| website             = 
}}

'''پانتا پەناھیھا''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: پانته‌آ پناهی‌ها؛ لەدایکبووی ٢٩ی تشرینی دووەمی ١٩٧٧) خانمەئەکتەرێکی [[ئێران|ئێرانییە]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.musicema.com/node/233100|سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230407150437/https://www.musicema.com/node/233100|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی نیسانی ٢٠٢٣|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= در مراسم رونمایی از آلبوم «در شعله با تو رقصان» عنوان شد مهیار علیزاده: اگر حمایت باشد این پروژه را زمین نمی‌گذارم {{!}} Mahyar Alizadeh Official Website - سایت رسمی مهیار علیزاده|ناونیشان= http://mahyaralizadeh.com/2015/08/%d8%af%d8%b1-%d9%85%d8%b1%d8%a7%d8%b3%d9%85-%d8%b1%d9%88%d9%86%d9%85%d8%a7%db%8c%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d8%a2%d9%84%d8%a8%d9%88%d9%85-%d8%af%d8%b1-%d8%b4%d8%b9%d9%84%d9%87-%d8%a8%d8%a7-%d8%aa%d9%88/|ڕێکەوتی سەردان= ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20190221000545/http://mahyaralizadeh.com/2015/08/%d8%af%d8%b1-%d9%85%d8%b1%d8%a7%d8%b3%d9%85-%d8%b1%d9%88%d9%86%d9%85%d8%a7%db%8c%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d8%a2%d9%84%d8%a8%d9%88%d9%85-%d8%af%d8%b1-%d8%b4%d8%b9%d9%84%d9%87-%d8%a8%d8%a7-%d8%aa%d9%88/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢١ی شوباتی ٢٠١٩|url-status= bot: unknown}}&lt;/ref&gt; زیاتر بە ڕۆڵگێڕانی لە فیلمی نەفەس (٢٠١٦) ناسراوە، کە وەک نوێنەری ئێران بۆ باشترین فیلمی زمانی بیانی لە [[٩٠ەمین خەڵاتەکانی ئۆسکار]] هەڵبژێردرا، بەڵام نەبووە بەربژێر.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=پانته‌آ پناهی‌ها {{!}} بازیگر و منشی صحنه {{!}} بیوگرافی و آثار {{!}} منظوم |ناونیشان=https://www.manzoom.ir/name/nm5093816/%D9%BE%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D8%A2-%D9%BE%D9%86%D8%A7%D9%87%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Manzoom |زمان=fa-ir}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=بیوگرافی پانته آ پناهی ها + 40 عکس زیبا و خانوادگی پانته آ پناهی ها |ناونیشان=https://pichak.net/biography/pantea-panahiha/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=پیچک |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;

== فیلمۆگرافی ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+فیلم
!ساڵ
!ناو
!ڕۆڵ
!دەر‌ینەر
|-
|٢٠٢٥
|''[[تاسیان (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|تاسیان]]''
|هوما نەجات
| rowspan=&quot;2&quot; |[[تینا پاکرەوان|تینا پاکروان]]
|-
|٢٠٢١
|''[[خاتوون (زنجیرە)|خاتوون]]''
|گوڵەر
|-
|٢٠١٥
|''[[شەھرەزاد (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|شەھرەزاد]]'' 
|شەربەت
| [[حەسەن فەتحی]]
|}
== خەڵاتەکان ==
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | خەڵات
! scope=&quot;col&quot; | ساڵ
! scope=&quot;col&quot; | پۆل
! scope=&quot;col&quot; | بەرهەمی بەربژێرکراو
! scope=&quot;col&quot; | ئەنجام
!{{abbr|سەرچاوە(کان)|references}}
|-
! rowspan=&quot;4&quot; scope=&quot;row&quot; |[[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]]
|٢٠١٥
| rowspan=&quot;3&quot; |باشترین خانمەئەکتەر لە ڕۆڵی پشتگیریدا
|من دیێگو مارادۆنام
|{{nom}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نامزدەکانی بەشی سودای سیمرغی فێستیڤاڵی فیلمی فەجر ناسێنران - تەسنیم |ناونیشان=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1393/11/20/648924/%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%B1%D8%BA-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%81%D8%AC%D8%B4-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%B4%D8%AF%D9%86%D8%AF/amp |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=ئاژانسی هەواڵی تەسنیم {{!}} Tasnim |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;
|-
|٢٠١٩
|دێرخوونوها
|{{nom}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نامزدەکانی سی و حەوتەمین فێستیڤاڵی فەجر ناسێنران - تەسنیم |ناونیشان=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1397/11/21/1944443/%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8C-%D9%8و-%D9%87%D9%81%D8%۷ەمین-%D8%جشنی-%D8%فەجر-%D8%مێهر |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=ئاژانسی هەواڵی تەسنیم |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;
|-
|٢٠٢٣
|دوای ڕۆیشتن
|{{nom}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=سیمرغەکانی فیلمی فەجر باڵیانگرت |ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1401112217160/%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%B1%D8%BA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%81%D8%AC%D8%B4-%D8%A8%D9%87-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D8%B1%D8%A2%D9%85%D8%AF%D9%86%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=ئیسنا |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;
|-
|٢٠١٦
|باشترین خانمەئەکتەر لە ڕۆڵی سەرەکیدا
|نەفەس
|{{won}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ناساندنی بروەندانی فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی فەجری ٣٤ / ڕەزا میرکەریمی ماوەوە - ئاژانسی هەواڵی مێهر |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/3607840/معرفی-برندگان-جشنواره-جهانی-فیلم-فجر-۳۴-رضا-میرکریمی-ابقا-شد/ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.mehrnews.com}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; |[[خەڵاتەکانی حافز|خەڵاتی حافز]]
|٢٠١٧
|باشترین خانمەئەکتەر - فیلمی سینەمایی
|نەفەس
|{{nom}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=راگەیاندنی نامزدەکانی بەشی سینەما و بەڵگەفیلمی هەڤدەیەمین جەژنی حافز - ئیسنا |ناونیشان=https://www.isna.ir/news/96042715458/اعلام-نامزدهای-بخش-سینمای-و-مستند-هفدهمین-جشن-حافظ/ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.isna.ir}}&lt;/ref&gt;
|-
|٢٠١٩
| rowspan=&quot;2&quot; |باشترین خانمەئەکتەر - زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی دراما
|خانمی کۆشکەکە
|{{won}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|سەردێڕ=&quot;متری شیش و نیم&quot; و &quot;بانوی عمارت&quot; براوەی خەڵاتەکانی جەژنی حافز بوون |ناونیشان=https://www.honaronline.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7-6/136817-%D9%85%D8%B1%D8%B9%D9%81%DB%8C-%D8%Aبروەندان |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=ئاژانسی هەواڵی هونەری ئێران |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;
|-
|٢٠٢٤
|سەڵخۆر
|{{nom}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئەکتەر و زنجیرە نامزدەکانی وەرگرتنی پەیکەری حافز بناسن - ئاژانسی هەواڵی مێهر |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/6291653/%DA%86%D9%87%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7-%D8%سەڵخۆر |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.mehrnews.com}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;4&quot; scope=&quot;row&quot; |[[جەژنی سینەمای ئێران]]
|٢٠١٥
|باشترین خانمەئەکتەر لە ڕۆڵی پشتگیریدا
|ئاکرید
|{{won}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بروەندانی جەژنی ماڵی سینەما ناسێنران - ئیسنا |ناونیشان=https://www.isna.ir/news/94062012747/برگزیدگان-جشن-خانه-سینما-معرفی-شدند/ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.isna.ir}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |٢٠١٧
|باشترین خانمەئەکتەر لە ڕۆڵی سەرەکیدا
|نەفەس
|{{nom}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=جەژنی ماڵی سینەما نامزدەکانی ناسییەوە - ئیسنا |ناونیشان=https://www.isna.ir/news/96061206791/جشن-خانه-سینما-نامزدهایش-را-شناخت-فیلم/ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.isna.ir}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |باشترین خانمەئەکتەر لە ڕۆڵی پشتگیریدا
|بۆیەی نینۆکی سوور
|{{won}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ناوی بروەندانی نۆزدەیەمین جەژنی سینەمای ئێران - ئاژانسی هەواڵی مێهر |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/4085440/اسامی-برندگان-نوزدهمین-جشن-سینمای-ایران/ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.mehrnews.com}}&lt;/ref&gt;
|-
|٢٠١٨
|جەژنی نەستۆلژیا
|{{nom}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نامزدەکانی جەژنی ماڵی سینەما ناسێنران - ئیسنا |ناونیشان=https://www.isna.ir/news/97051407400/نامزدهای-جشن-خانه-سینما-معرفی-شدند/ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.isna.ir}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; |[[ئەنجومەنی ڕەخنەگران و نووسەرانی سینەمای ئێران|کۆمەڵەی ڕەخنەگران و نووسەرانی سینەمای ئێران]]
|٢٠١٥
|باشترین خانمەئەکتەر لە ڕۆڵی پشتگیریدا
|من دیێگو مارادۆنام
|{{nom}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=راگەیاندنی نامزدەکانی نۆیەمین جەژنی ڕەخنەگران و نووسەرانی سینەمایی - ئاژانسی هەواڵی مێهر |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/2933114/اعلام-نامزدهای-نهمین-جشن-منتقدان-و-نویسندگان-سینمایی/ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.mehrnews.com}}&lt;/ref&gt;
|-
|٢٠١٦
|باشترین خانمەئەکتەر لە ڕۆڵی سەرەکیدا
|نەفەس
|{{nom}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نامزدەکانی جەژنی کۆمەڵەی ڕەخنەگران و نووسەرانی سینەمایی ناسێنران - ئیسنا |ناونیشان=https://www.isna.ir/news/95061509863/نامزدهای-جشن-انجمن-منتقدان-و-نویسندگان-سینمایی-معرفی-شدند/ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.isna.ir}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |[[فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی شار]]
|٢٠٢٢
|باشترین خانمەئەکتەر
|دەستەی کچان
|{{nom}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٢|سەردێڕ=ئامادەبوونی کەسایەتییە سینەماییەکان لە لیستی نامزدەکانی هەشتەمین فێستیڤاڵی فیلمی شار |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/5543737/%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%DA%86%D9%87%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA-%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D8%B4%D8%AA%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%B4%D9%87%D8%B1 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=ئاژانسی هەواڵی مێهر |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;
|}

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

== بەستەری دەرەکی ==

* {{IMDb name|5828184}}
{{پۆلی کۆمنز|Pantea Panahiha}}

[[پۆل:خەڵکی تاران]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی]]
[[پۆل:خەڵکی تاران]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٧]]</text>
      <sha1>7ovd1efy4e4c8b0imixq866kld69h1y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی شار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305633</id>
    <revision>
      <id>1693716</id>
      <parentid>1693259</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:12:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ پارامەترە واڵاکان لابران (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5373" sha1="h33mchoijgr5dcojpxpnicl0pnvn1b2" xml:space="preserve">{{Infobox organization
| name                = فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی شار
| image               = 
| alt                 = 
| caption             = 
| native_name         = جشنوارهٔ بین‌المللی فیلم شهر
| abbreviation        = 
| formation           = ۲۰۱۰
| founder             = 
| headquarters        = [[تاران]]، [[ئێران]]
| location            = 
| region              = 
| services            = 
| membership          = 
| num_staff           = 
| key_people          = 
| website             = 
}}
'''فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی شار''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: جشنواره بین‌المللی فیلم شهر) فێستیڤاڵێکە کە ساڵانە لەلایەن ''ڕێکخراوی وێنەی شار'' سەر بە ''ڕێکخراوی فەرهەنگی و هونەری شارەوانی تاران'' بەڕێوەدەچێت. فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی شار لە پێنج بەشدا بەڕێوەدەچێت: «پێشبڕکێی سینەمای ئێران»، «پێشبڕکێی سینەمای نێودەوڵەتی»، «پێشبڕکێی گەڕەک»، «پێشبڕکێی ڕیکلام و ڕاگەیاندنی سینەمای ئێران»، و «بەشی لاوەکی» لە [[تاران]]. تا ئێستا نۆ خولی ئەم فێستیڤاڵە بەڕێوە چووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=ئیسنا |ناونیشان=https://www.isna.ir/news/98042714282/%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D9%1%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%B4%D9%87%D8%B1 |سەردێڕ=دەستپێکردنی چالاکیی حەوتەمین فێستیڤاڵی فیلمی شار}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=ایرنا |ناونیشان=https://www.irna.ir/news/84824522/%D9%87%D8%B4%D8%AA%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%بيْن-%D8%المللی-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%B4%D8%47%D8%B1-%D8%آغاز-%D8%بهر-%D9%83%D8%A7%D8%B1-%D9%83%D8%B1%D8%AF |سەردێڕ=هەشتەمین فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی شار دەست بە کار بوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=سینما پرس |ناونیشان=https://www.cinemapress.ir/news/19691/%D8%جشنواره-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%بحر-%D8%در-%D8%صورت-%D8%تبدیل-%D8%به-%D8%حرکت-%D8%اجتماعی-%D9%85%D9%88%D9%81%D9%82-%D8%خواهد-%D8%بود |سەردێڕ=فێستیڤاڵی فیلمی شار ئەگەر ببێتە بزووتنەوەیەکی کۆمەڵایەتی، سەرکەوتوو دەبێت}}&lt;/ref&gt;

== بەشەکان ==

* بەشی پێشبڕکێی [[سینەمای ئێران]]
* سینەمای نێودەوڵەتی و جیهانی
* بەرهەمە سینەماییەکان
* [[زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی|زنجیرە]]
* زنجیرە وێب
* زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان
* فیلمە ڤیدیۆییەکان
* چیڕۆکی
* [[فیلمی بەڵگەنامەیی|بەڵگەفیلم]]
* [[ئەنیمەیشن]]

== شوێنی بەڕێوەچوونی فێستیڤاڵ ==
گەلەری سینەما فەردێس مولات وەک شوێنی هەمیشەیی بەڕێوەچوونی فێستیڤاڵی فیلمی شار ناسێنراوە.

=== بروەندانی خولی هەشتەم (٢٠٢٢)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=مهر |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/5544497/%D8%A8%D8%र्कزیدگان-%D8%جشنواره-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%بحر-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%شدند |سەردێڕ=بروەندانی فێستیڤاڵی فیلمی شار ناسێنران}}&lt;/ref&gt; ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! دەبیری فێستیڤاڵ !! کاتی بەڕێوەچوون !! شوێنی بەڕێوەچوون
|-
|  || ٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٢ || هۆڵی وەحدەت
|}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! بەش !! ناوی فیلم !! براوە
|-
| باشترین فیلم || [[منداڵانی خۆر (فیلم)|''منداڵانی خۆر'']] - ''[[دیداری تایبەت (فیلم)|دیداری تایبەت]]''|| ئەمیر بەنان
|-
| باشترین بەڵگەفیلم || مەهدی کە لەدایک بوو || ئەمیر مەهدی حەکیمی و حوجەت بامڕوت
|-
| باشترین دەرهێنانی || موقعیەت مەهدی || [[ھادی حیجازیفەر|هادی حیجازی‌فەر]]
|-
| باشترین سیناریۆ || خنکان || محەممەد کارت، حسێن ئەمیری دۆمەری، پێدرام پوورامیری
|-
| باشترین فیلمی داستانی کورت و نیمچەدرێژ || دۆخی نائاسایی || وەحید حەسەنزادە
|}

== ئەمانەش ببینە ==

* [[خەڵاتەکانی حافز]]

* [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر|فێستڤاڵی فیلمی فەجر]]

* [[ئەنجومەنی ڕەخنەگران و نووسەرانی سینەمای ئێران]]

* [[جەژنی سینەمای ئێران]]

* [[سیمورغی بلوورین]]

* [[فێستیڤاڵی جامی جەم]]

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;
[[پۆل:فێستیڤاڵەکانی فیلم لە ئێران]]
[[پۆل:فێستیڤاڵەکان]]</text>
      <sha1>h33mchoijgr5dcojpxpnicl0pnvn1b2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>چاودێرەکەی پاشا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305636</id>
    <revision>
      <id>1693685</id>
      <parentid>1693581</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:02:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39753" sha1="khsewpmx4wymbmowjzk87kgri2qhqpr" xml:space="preserve">{{Short description|فیلمی ٢٠٢٦ لە دەرهێنانی جانگ هانگ-جون}}
{{Infobox film
| name           = چاودێرەکەی پاشا
| image          = The King's Warden film poster.png
| alt            = 
| caption        = پۆستەری بڵاوکردنەوەی سینەمایی
| native_name    = {{Infobox Korean film name|hangul=왕과 사는 남자|hanja=王과 사는 男子|lk=پیاوەکەی لەگەڵ پاشا دەژی}}
| director       = جانگ هانگ-جون
| writer         = {{Plainlist|
- جانگ هانگ-جون
- هوانگ سیۆنگ-گو
}}
| producer       = {{Plainlist|
- ئیم ئون-جۆنگ
- جانگ وۆن-سۆک
}}
| starring       = {{Plainlist|
- یو های-جین
- پارک جی-هوون
- یو جی-تای
- جۆن می-دۆ
- کیم مین
- پارک جی-هوان
- لی جۆن-هیوک
- آن جای-هۆنگ
}}
| cinematography = چۆی یۆنگ-هوان
| editing        = هۆ سۆن-می
| music          = دالپالان
| studio         = {{Plainlist|
- ئۆندا وۆڕکس
- بی.ئای. ئێنتەرتەینمنت
}}
| distributor    = شۆبۆکس
| released       = {{Film date|٢٠٢٦|٠٢|٠٤}}
| country        = کۆریای باشوور
| language       = کۆری
| budget         = ٦٫٩ ملیۆن دۆلار&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=فیلمە تێچوو کەمەکان بۆکس ئۆفیسی کۆریا لە سەرەتای ٢٠٢٦دا بوژێننەوە|ناونیشان=https://www.koreatimes.co.kr/entertainment/films/20260220/budget-friendly-films-revitalize-korean-box-office-in-early-2026|newspaper=[[The Korea Times]]|دوایین=بێک|یەکەم=بیۆنگ-یۆڵ|ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
| gross          = ١٢٣ ملیۆن دۆلار&lt;ref&gt;{{Cite Box Office Warden|title=پاشا و پیاوەکەی|access-date=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|id=38626703}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;box:korea&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کۆفیک، کۆبیس سیستەمی زانیاری بۆکس ئۆفیسی کۆری: فیلمە کۆرییەکانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/boxOffice_Yearly.jsp?mode=BOXOFFICE_YEAR&amp;selectDt=2026&amp;category=ALL&amp;country=K|وێبگە=KOFIC|ڕێکەوتی سەردان=٥ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
}}

'''''چاودێرەکەی پاشا''''' (بە [[زمانی کۆری|کۆری]]: 왕과 사는 남자) فیلمێکی مێژوویی و درامیی [[کۆریای باشوور|کۆریای باشوورە]] لە ساڵی ٢٠٢٦، کە لە دەرهێنان و نووسینی ''جانگ هانگ-جۆنە'' و ''هوانگ سیۆنگ-گو'' هاونووسەری بووە. فیلمەکە کۆمەڵە ئەکتەرێک لەخۆ دەگرێت کە پێکهاتوون لە ''یو های-جین''، ''پارک جی-هوون''، ''یو جی-تای'' و ''جۆن می-دۆ''. فیلمەکە ژیانی ناوماڵ و گۆشەگیری دەرروونیی پاشای لابراو، [[دانجۆنگی جۆسۆن|دانجۆنگ]]، لە کاتی دوورخستنەوەیدا لە ساڵی ١٤٥٧ دەگێڕێتەوە. لەلایەن شۆبۆکسەوە بڵاو کرایەوە، و لە ٤ی شوباتی ٢٠٢٦ نمایش کرا.

لە ٦ی ئازاری ٢٠٢٦دا، فیلمەکە گەیشتە ١٠ ملیۆن بلیتی فرۆشراو، و بووە ٣٤ەمین فیلم لە کۆریای باشوور کە ئەم ئاممارە تۆمار بکات. تا تەممووزی ٢٠٢٦، فیلمەکە ١٦٫٩١ ملیۆن بلیتی تۆمار کرد، و بووە دووەم پڕبینەرترین و پڕ داهاتترین فیلم لە مێژووی بۆکس ئۆفیسی کۆریای باشووردا. لە ٦٢ەمین ئاهەنگی [[خەڵاتی ھونەری بێکسانگ|خەڵاتەکانی بێکسانگ]]، سێ خەڵاتی بەدەستهێنا: خەڵاتی مەزن، باشترین ئەکتەری نوێ، و خەڵاتی کاریگەری گوچی.

==چیرۆک==
[[دانجۆنگی جۆسۆن|یی هۆنگ-وی]]، پاشای هەرزەکاری چۆسۆن، لەلایەن مامیەوە، شازادەی گەورە [[سێجۆی جۆسۆن|سۆیانگ]]، دەسەڵاتی لێ دەسەنرێتەوە و پلەکەی دابەزێنرێت بۆ شازادە نۆسان. دەسەڵاتداری بەهێز ''هان مۆنگ-هۆە'' پاشای پێشوو دەنێرێت بۆ دوورخستنەوە بەو هیوایەی خۆی بكوژێت. ئۆم هۆنگ-دۆ سەردارێکی گوندێکی هەژارە لە دۆڵی چیاکانی چێۆنگنیۆنگپۆ لە یۆنگوۆل. دوای سەردانکردن بۆ گوندێکی دراوسێ، کە دوای داڵدەدانی خانەدانێکی دوورخراوە (کە دواتر گەڕێنرایەوە سەر پۆستەکەی) گەشەی سەندبوو، ئەویش گوندنشینەکانی رازی دەکات کە هەمان کار بکەن دوای بیستنی هەواڵی هاتنی خانەدانێکی دوورخراوە بۆ ناوچەکە.

گوندی هۆنگ-دۆ وەکو شوێنی دوورخستنەوەی شازادە نۆسان هەڵدەبژێردرێت بەهۆی دووری شوێنەکەیەوە. نۆسان لەگەڵ خزمەتکارە وەفاکەی مێ-هوا دەگاتە ئەوێ. گوندنشینەکان نیگەران دەبن کاتێک ناسنامەی راستەقینەی نۆسان دەزانن، کە بەهۆی یادوەریی کاربەدەستە دڵسۆزەکانی کە بە شێوەیەکی دڕندانە لەسەر دژایەتیکردنی پاشای نوێ کوژران، ئازار دەچێژێت. ئارەزووی خۆکوشتن دەکات و هەوڵ دەدات لە بەرزاییەک خۆی فڕێ داتە خوارەوە، بەڵام لە دوا چرکەدا لەلایەن هۆنگ-دۆوە ڕزگار دەکرێت. شازادەی گەورە كۆمسۆنگ، مامی تری نۆسان، بە دزییەوە پەیوەندی بەو دەکات دەربارەی یاخیبوونێکی نزیک بۆ گەڕاندنەوەی بۆ سەر کورسیی پاشایەتی.

هۆنگ-دۆ لە سنووری خۆی دەردەچێت و تووڕە دەبێت و سزای نۆسان دەدات دوای ئەوەی بە هەڵە تێدەگات کە وا دەزانێت خەریکی خۆکوشتنە. دەمەقاڵێیەکە پڵنگێک ڕادەکێشێت کە هەڕەشە لە ئەوان و گوندنشینەکان دەکات. تە-سان، کوڕی هۆنگ-دۆ، بە کەوانەکەی تیرێک لە پڵنگەکە دەدات. نۆسان سەرنجی پڵنگەکە ڕادەکێشێت و تیرێک لە سەری دەدات و دەیکوژێت. رووداوەکە ژیانێکی نوێ بۆ نۆسان دەگەڕێنێتەوە دوای ئەوەی لە دیدگای هۆنگ-دۆ و گوندنشینەکانی ورد دەبێتەوە. دەست دەکات بە نزیکبوونەوە لەگەڵیان، تە-سان فێر دەکات بۆ ئامادەکردنی بۆ تاقیکردنەوەی خزمەتگوزاریی شارستانی (گواگۆ).

==ئەکتەرەکان==

* یو های-جین وەک ئۆم هۆنگ-دۆ
* پارک جی-هوون وەک شازادە نۆسان / [[دانجۆنگی جۆسۆن|پاشا دانجۆنگ]] (یی هۆنگ-وی)
* یو جی-تای وەک هان مۆنگ-هۆە
* جۆن می-دۆ وەک مێ-هوا
* کیم مین وەک ئۆم تە-سان
* پارک جی-هوان وەک ئۆ سە-گیۆم
* لی جۆن-هیوک وەک شازادەی گەورە گیومسۆنگ (یی یو)
* ئان جای-هۆنگ وەک سەرۆک گوندی نۆروگۆل

==بەرهەمهێنان==
[[File:20251219 The King's Warden production press conference.jpg|thumb|alt=چوار ئەکتەرە سەرەکییەکە و دەرهێنەری فیلمەکە لە کۆنگرەی رۆژنامەوانی بەرهەمهێناندا پۆز دەدەن.|یو جی-تای، پارک جی-هوون، یو های-جین، جۆن می-دۆ، و جانگ هانگ-جۆن لە کۆنگرەی رۆژنامەوانی بەرهەمهێنانی فیلمەکەدا لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥]]

===گەشەپێدان===
بەگوێرەی سەرچاوەکانی پیشەسازیی فیلم لە تەممووزی ٢٠٢٤، دەرهێنەر جانگ هانگ-جۆن پشتڕاستی کردەوە کە پڕۆژەی داهاتووی ناوی چاودێرەکەی پاشا دەبێت. فیلمەکە سەرنج دەخاتە سەر دوورخستنەوەی پاشا دانجۆنگ، شەشەمین پاشای [[جۆسۆن|چۆسۆن]]، لە یۆنگوۆل، [[ھەرێمی کانگوۆن (کۆریای باشوور)|هەرێمی گانگۆن]]. ئەمە یەکەم جارە جانگ دەرهێنانی درامایەکی مێژوویی بکات، سەرەڕای ماوەی درێژی کارکردنی لە جۆرەکانی تری فیلم. لەلایەن ئۆندا وۆڕکس و بی.ئای. ئێنتەرتەینمنت بەرهەم هێنراوە، و لەلایەن شۆبۆکسەوە بڵاو کراوەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:[تایبەت] تەنیا هاوسەرگیری؟ دەرهێنەر جانگ هانگ-جۆن یەکەم مەگافۆنی سەگۆکی بۆ فیلمی 'پاشا و پیاوەکەی' هەڵدەگرێت|trans-title=[تایبەت] زیاتر لە تەنیا پشتگیریکردنی هاوسەرەکەی؟ دەرهێنەر جانگ هانگ-جۆن سەرکردایەتی یەکەم فیلمی مێژوویی خۆی دەکات پاشا و پیاوەکەی|ناونیشان=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12207233|ئیش=[[JTBC]]|زمان=ko|دوایین=چۆ|یەکەم=یۆن-گیۆنگ|ڕێکەوت=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260425235915/https://news.jtbc.co.kr/article/NB12207233|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;production&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:یەکەم درامای مێژوویی جانگ هانگ-جۆن 'پاشا و پیاوەکەی'، بەشداریی یو های-جین→پارک جی-هوون پشتڕاست کرایەوە|trans-title=یەکەم فیلمی مێژوویی جانگ هانگ-جۆن پاشا و پیاوەکەی بەشداریی یو های-جین→پارک جی-هوونی پشتڕاست کردەوە|ناونیشان=https://enews.imbc.com/News/RetrieveNewsInfo/434802|سەردێڕ=장항준 첫 사극 '왕과 사는 남자', 유해진→박지훈 출연 확정|ئیش=[[iMBC]]|زمان=ko|دوایین=یۆۆ|یەکەم=جۆنگ-مین|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260822031042/https://enews.imbc.com/News/RetrieveNewsInfo/434802|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; جانگ لە کاتی ڕاگەیاندنی بەرهەمهێنانەکەدا ڕایگەیاند کە سەرەتا دوودڵ بووە لە وەرگرتنی فیلمێکی مێژوویی لە سەردەمێکی سەختدا بۆ پیشەسازیی فیلم، بەڵام لە کۆتاییدا سەرسام بووە بە داهێنانی چیرۆکی دانجۆنگ و هاوسەرەکەی هانی داوە، کە نووسەر کیم ئون-هی بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:دەرهێنەری 'پاشا و پیاوەکەی' جانگ هانگ-جۆن &quot;دوودڵ بووم لە درامای مێژوویی، بەڵام کیم ئون-هی پێی گتم بیکەم&quot;|trans-title=دەرهێنەری پاشا و پیاوەکەی جانگ هانگ-جۆن &quot;دوودڵ بووم لە درامای مێژوویی، بەڵام کیم ئون-هی پێی گتم بیکەم&quot;|ناونیشان=https://www.hankookilbo.com/News/Read/A2025121910310001341|سەردێڕ='왕과 사는 남자' 장항준 감독 &quot;사극 망설였지만, 김은희가 하라고 했다&quot;-문화ㅣ한국일보|newspaper=[[Hankook Ilbo]]|زمان=ko|دوایین=کیم|یەکەم=یۆن-جۆ|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260104195240/https://www.hankookilbo.com/News/Read/A2025121910310001341|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

===وێنەگرتن===
قۆناغی پێش بەرهەمهێنان لە کۆتایی ٢٠٢٤ کۆتایی هات، و [[وێنەگرییی سەرەکی|وێنەگرتنی سەرەکی]] لە نیوەی یەکەمی ٢٠٢٥ دەستی پێکرد.&lt;ref name=&quot;production&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;production2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:[تایبەت] 'بەرچاو' پارک جی-هوان، دەرهێنەر جانگ هانگ-جۆن دەبینێت... دەرکەوتنی تایبەت لە 'پاشا و پیاوەکەی'|ناونیشان=https://www.sportsworldi.com/newsView/20241024508070|سەردێڕ=[단독] ‘대세’ 박지환, 장항준 감독 만난다...‘왕과 사는 남자’ 특별출연|ئیش=Sports World|زمان=ko|دوایین=جی|یەکەم=دۆنگ-هیۆن|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241024021923/http://www.sportsworldi.com/newsView/20241024508070|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; سەرەڕای ئەوەی کە باکگراوندی فیلمەکە چێۆنگنیۆنگپۆیە، بەڵام لە شوێنەکانی تری وەکو سێۆندۆل&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:٦ کاتژمێر نیشتمانی من، ئەڵقەی یۆنگوۆلی 'پاشا و پیاوەکەی' پەخش کرا|ناونیشان=https://www.bntnews.co.kr/article/view/bnt202603040145|ئیش=BNT|زمان=ko|دوایین=کیم|یەکەم=مین-جۆ|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; و ستۆدیۆی فیلمی مۆنگگیۆنگ سێاجێ وێنەی گیراوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:پاشا بوونی نییە بەڵام یادگارییەکان بۆنوس... مۆنگگیۆنگ سێاجێ، سەرکەوتنی نەخوازراو بەهۆی 'پاشا و پیاوەکەی'؟|ناونیشان=https://www.newsis.com/view/NISX20260228_0003530225|سەردێڕ=왕(王)은 없지만 추억은 덤… 문경새재, '왕사남' 덕분에 때아닌 대박?|agency=[[Newsis]]|زمان=ko|دوایین=کیم|یەکەم=جین-هۆ|ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260228151902/https://www.newsis.com/view/NISX20260228_0003530225|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; چونکە دیمەنی ڕەسەنی چێۆنگنیۆنگپۆ پارێزراو نەبوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|script-title=ko:٤ راستیی مێژوویی کە باشە پێش بینینی 'پاشا و پیاوەکەی' بیزانیت|ناونیشان=https://www.esquirekorea.co.kr/article/1896627|سەردێڕ='왕과 사는 남자' 보기 전 알아두면 좋을 역사적 사실 4|magazine=Esquire Korea|زمان=ko|دوایین=سۆنگ|یەکەم=چای-یۆن|ڕێکەوت=٣ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260211115557/https://www.esquirekorea.co.kr/article/1896627|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

==بڵاوکردنەوە==
فیلمەکە لە ٤ی شوباتی ٢٠٢٦، لە کاتی پشووی سەری ساڵی نوێی کۆریادا بڵاو کرایەوە. شیکارانی پیشەسازی پڕۆژەکەیان بە بڵاوکراوەیەکی سەرەکی بۆ بۆکس ئۆفیسی ناوخۆیی دیاری کردووە دوای ماوەیەک لە پشکی بەرزی بازاڕ بۆ فیلمە بیانییەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|script-title=ko:[تایبەت] یو های-جین، ئایا شانازیی چەماوەی سینەمای کۆری دەگەڕێنێتەوە... بڵاوکردنەوەی فیلمی 'پاشا و پیاوەکەی' لە ٤ی شوباتی ساڵی داهاتوودا پشتڕاست کرایەوە|ناونیشان=https://www.ize.co.kr/news/articleView.html?idxno=72777|magazine=Ize|زمان=ko|دوایین=هان|یەکەم=سوو-جین|ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260104153453/https://www.ize.co.kr/news/articleView.html?idxno=72777|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، [[کەنەدا]]، [[ئوسترالیا]]، [[تایوان]]، و [[نیوزیلاند|نیوزلەندا]] بڵاوکرایەوە، و لە فێستیڤاڵی فیلمی ڕۆژهەڵاتی دووردا نمایش کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:تینی 'دانجۆنگ ئۆپا' پارک جی-هوون... سەرکەوتنی دووانەی 'پاشا و پیاوەکەی'، ١٠ ملیۆن چاوەڕوانی→ بڵاوکردنەوەی دەرەوەی وڵات|ناونیشان=https://isplus.com/article/view/isp202603040010|سەردێڕ=&amp;lsquo;단종 오빠&amp;rsquo; 박지훈 열풍&amp;hellip;&amp;lsquo;왕사남&amp;rsquo; 겹경사, 1000만 초읽기&amp;rarr;해외 개봉|newspaper=[[Ilgan Sports]]|زمان=ko|دوایین=لی|یەکەم=سوجین|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

فیلمەکە لە بەشی ئۆفیسی نوی لە ٢٥ەمین فێستیڤاڵی فیلمی ئاسیایی نیویۆرک لە ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ نمایشێکی تایبەتی هەبوو وەک بەشێک لە ٢٥ەمین ساڵیادی فێستیڤاڵەکە.&lt;ref name=pr1:nyaff&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nyaff.org/nyaff26/films/the-kings-warden |سەردێڕ=٢٥ەمین فێستیڤاڵی فیلمی ئاسیایی نیویۆرک، پاشا و پیاوەکەی|بڵاوکەرەوە= NYAFF |ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان= ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

==پێشوازی==
===بۆکس ئۆفیس===
بەپێی داتاکانی کۆبیس، کە خزمەتگوزارییەکی شوێنکەوتووە لەلایەن ئەنجومەنی فیلمی کۆرییەوە بەڕێوەدەبرێت، فیلمەکە ٤٫٩ ملیۆن دۆلاری لە ٧٦١٬٨٣٢ بلیت لە کۆتایی هەفتەی یەکەیدا بەدەستهێنا لەگەڵ ٥٨٫١٪ لە کۆی گشتی داهاتەکە. پێنج ڕۆژ دوای بڵاوکردنەوەکەی، فیلمەکە کۆی گشتییەکەی گەیشتە ٦٫٤ ملیۆن دۆلار لە زیاتر لە ١ ملیۆن بلیت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=بۆکس ئۆفیسی کۆریا: درامای مێژوویی 'پاشا و پیاوەکەی' لە پلەی یەکەمدا دەست پێدەکات|ناونیشان=https://variety.com/2026/film/box-office/korea-box-office-historical-drama-the-kings-warden-no-1-1236656681/|magazine=[[Variety (magazine)|ڤاریتی]]|دوایین=راماچەندان|یەکەم=نامان|ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260210130325/https://variety.com/2026/film/box-office/korea-box-office-historical-drama-the-kings-warden-no-1-1236656681/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; فیلمەکە گەورەترین ئامادەبوونی رۆژانەی لە ئازاری ٢٠٢٠ەوە لە ١٦ی شوباتی ٢٠٢٦دا هەبوو، کە ٥٣٧٬١٩٠ بینەری لە یەک ڕۆژدا ڕاکێشا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=بۆکس ئۆفیسی کۆریا: 'پاشا و پیاوەکەی' لە پلەی یەکەمدا دەمێنێتەوە لەگەڵ کردنەوەی فراوانی 'هۆمینت'|ناونیشان=https://variety.com/2026/film/box-office/korea-box-office-the-kings-warden-humint-1236664378/|magazine=[[Variety (magazine)|ڤاریتی]]|دوایین=راماچەندان|یەکەم=نامان|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260304172921/https://variety.com/2026/film/box-office/korea-box-office-the-kings-warden-humint-1236664378/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ئایا 'پاشا و پیاوەکەی' دەتوانێت پەیوەندی بە 'یانەی ١٠ ملیۆن بینەر' بکات دوای سەرکەوتنی سەری ساڵی مانگی؟|ناونیشان=https://www.koreatimes.co.kr/entertainment/films/20260219/can-kings-warden-join-10-million-viewer-club-after-lunar-new-year-success|newspaper=[[The Korea Times]]|دوایین=بیۆنگ-یۆڵ|یەکەم=بێک|ڕێکەوت=١٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260225165242/https://www.koreatimes.co.kr/entertainment/films/20260219/can-kings-warden-join-10-million-viewer-club-after-lunar-new-year-success|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە ٦ی ئازاردا، ١٠ ملیۆن بلیتی لە کۆریای باشوور تۆمار کرد، کە وای لێکرد ببێتە ٣٤ەمین فیلم (٢٥ەمین فیلمی کۆری) کە ئەمە ئەنجام بدات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:جانگ هانگ-جۆن سەرکەوت! 'پاشا و پیاوەکەی' لە کۆتاییدا 'فیلمی دە ملیۆنی'... چوارەم لە جۆری درامای مێژوویی|ناونیشان=https://www.hani.co.kr/arti/culture/culture_general/1248098.html|سەردێڕ=장항준 해냈다! ‘왕사남’ 드디어 ‘천만 영화’…사극 장르로는 4번째|ئیش=[[Hankyoreh]]|دوایین=کیم|یەکەم=ئەون-هیۆنگ|ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260312145958/https://www.hani.co.kr/arti/culture/culture_general/1248098.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; تا ٢٣ی تەممووز، فیلمەکە کۆی گشتی ١٦٫٩١ ملیۆن بلیتی هەبووە،&lt;ref name=&quot;newsis&quot;/&gt; کە وای لێکرد ببێتە دووەم پڕبینەرترین و پڕ داهاتترین لە کۆریای باشووردا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ='پاشا و پیاوەکەی' دەبێتە دووەم پڕبینەرترین فیلم لە کۆریا، و ١٦٫٢٨ ملیۆن بلیت دەشکێنێت|ناونیشان=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2026-04-11/entertainment/movies/The-Kings-Warden-becomes-second-most-watched-film-in-Korea-smashes-1628-million-admissions/2566607|newspaper=[[Korea JoongAng Daily]]|دوایین=جی|یەکەم=مین-جی|ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=بۆکس ئۆفیسی کۆریا: 'پاشا و پیاوەکەی' دەبێتە داهات بەرزترین فیلمی هەموو سەردەمێک|ناونیشان=https://variety.com/2026/film/box-office/korea-box-office-the-kings-warden-highest-grossing-film-all-time-1236697486/|magazine=[[Variety (magazine)|ڤاریتی]]|دوایین=ناماچەندان|یەکەم=نامان|ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

===وەڵامی ڕەخنەگران===
فیلمەکە تێکڕای ٦٫٥٧ لە ١٠ی لە Cine21 بەدەستهێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ko:پاشا و پیاوەکەی|ناونیشان=https://cine21.com/movie/info/?movie_id=62893|سەردێڕ=영화 [왕과 사는 남자] 상세정보|وێبگە=[[Cine21]]|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260313070804/https://cine21.com/movie/info/?movie_id=62893|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە پێداچوونەوەیەکی بۆ The Korea Times، بێک بیۆنگ-یۆڵ نووسی کە فیلمەکە &quot;بەهۆی نواندنی درەوشاوەی ئەستێرە سەرەکییەکانەوە زیندوو بووەتەوە&quot;. رایگەیاند کە &quot;چیرۆکەکە ڕاستەوخۆیە و بە شێوازێکی هێڵی پێش دەکەوێت، کە وای لێدەکات بینینی ئاسان بێت، بەڵام هەندێک جار کەمێک پەلەی تێدایە&quot;. لەگەڵ ئەوەشدا، &quot;وەک درامایەکی ناوەند سەرکەوتوو دەبێت چونکە سەرنج دەخاتە سەر گەرموگوڕی پەیوەندی مرۆڤەکان و ئازایەتی خەڵکی ئاسایی&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ='پاشای پارێزەر' پاشای دوورخراوەی چۆسۆن مرۆڤدۆست دەکات|ناونیشان=https://www.koreatimes.co.kr/entertainment/films/20260122/kings-warden-humanizes-exiled-joseon-king|newspaper=[[The Korea Times]]|دوایین=بێک|یەکەم=بیۆنگ-یۆڵ|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260123052727/https://www.koreatimes.co.kr/entertainment/films/20260122/kings-warden-humanizes-exiled-joseon-king|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بە شێوەیەکی هاوشێوە، یانگ گیۆنگ-می ستایشی کاستەکەی کرد بەڵام ئاماژەی بە لاوازیی تەواوبوونی پێکهاتەی سیناریۆکە کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:مالتیزی فرمیسکەکانی بە 'پاشا و پیاوەکەی' سڕییەوە، لێهاتوویی دەرهێنان 'دیار نییە' [زووم-ئین]|trans-title=مالتیزەکە بە 'پاشا و پیاوەکەی' ڕزگاری دەبێت، بەڵام دەرهێنانی هێشتا نیشانەی پرسیارە [زووم-ئین]|ناونیشان=https://isplus.com/article/view/isp202602110100|سەردێڕ=&amp;lsquo;왕사남&amp;rsquo;으로 눈물 닦은 말티즈, 연출력은 &amp;lsquo;글쎄&amp;rsquo; [줌인]|newspaper=[[Ilgan Sports]]|زمان=ko|دوایین=جانگ|یەکەم=جۆ-یۆن|ڕێکەوت=١٢ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

===خەڵاتەکان===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | ئاهەنگی خەڵات
! scope=&quot;col&quot; | ساڵ
! scope=&quot;col&quot; | پۆل
! scope=&quot;col&quot; | وەرگر(ەکان)
! scope=&quot;col&quot; | ئەنجام
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | سەرچاوە
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;8&quot; | [[خەڵاتی ھونەری بێکسانگ]]
| rowspan=&quot;8&quot; | ٢٠٢٦
| خەڵاتی مەزن – فیلم
| یو های-جین
| {{won}}
| rowspan=&quot;8&quot; style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:'٦٢ەمین خەڵاتەکانی هونەری بێکسانگ' ڕاگەیاندنی کاندیدەکان... 'پاشا و پیاوەکەی' لە ٧ پۆلدا کاندید کراوە|ناونیشان=https://www.mk.co.kr/news/hot-issues/12015376|سەردێڕ=‘제62회 백상예술대상’ 후보 발표…‘왕과 사는 남자’ 7개 부문 노미네이트|ئیش=Star Today|زمان=ko|دوایین=لی|یەکەم=دا-گیۆم|ڕێکەوت=١٣ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260423192536/https://www.mk.co.kr/news/hot-issues/12015376|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ئەکتەرە دێرینەکان یو های-جین، ریو سۆنگ-ریۆنگ خەڵاتی مەزنی بێکسانگ دەبەنەوە — چۆن ڕوویدا|ناونیشان=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2026-05-08/entertainment/movies/LIVE-Welcome-to-the-62nd-Baeksang-Awards/2586780|newspaper=[[Korea JoongAng Daily]]|دوایین١=مەککارتی|یەکەم١=تۆماس|دوایین٢=جین|یەکەم٢=ئەون-سوو|دوایین٣=کیم|یەکەم٣=جۆ-یۆن|دوایین٤=شین|یەکەم٤=هان-نی|ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
|-
| باشترین فیلم
| rowspan=&quot;2&quot; | ''چاودێرەکەی پاشا''
| {{nom}}
|-
| خەڵاتی کاریگەری گوچی
| {{won}}
|-
| باشترین دەرهێنەر
| جانگ هانگ-جۆن
| {{nom}}
|-
| باشترین ئەکتەر
| یو های-جین
| {{nom}}
|-
| باشترین ئەکتەری پاڵپشت
| یو جی-تای
| {{nom}}
|-
| باشترین خانمەکتەری پاڵپشت
| جۆن می-دۆ
| {{nom}}
|-
| باشترین ئەکتەری نوێ
| پارک جی-هوون
| {{won}}
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;9&quot; |خەڵاتەکانی فیلمی بویل
| rowspan=&quot;9&quot; |٢٠٢٦
|باشترین دەرهێنەر
|جانگ هانگ-جۆن
|{{nom}}
| rowspan=&quot;9&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=پارک |یەکەم=جین-یۆنگ |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠٢٦|سەردێڕ='پاشا و پیاوەکەی' پارک جی-هوون، کاندیدبوونی هاوکات بۆ باشترین ئەکتەر و باشترین ئەکتەری نوێ⋯ بەدەستهێنانی ٣ خەڵاتی فیلمی بویل |ناونیشان=https://www.joynews24.com/view/1996726 |ئیش=JoyNews24}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=هێۆن |یەکەم=گیۆنگ-ئا |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=ئەکتەر یو های-جین، خەڵاتی باشترین ئەکتەری فیلمی بوولی بەدەستهێنا بۆ فیلمی 'پاشا و پیاوەکەی' |ناونیشان=https://news.kbs.co.kr/news/pc/view/view.do?ncd=8680699 |ئیش=KBS}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |باشترین ئەکتەر
|یو های-جین
|{{won}}
|-
|پارک جی-هوون
|{{nom}}
|-
|باشترین ئەکتەری پاڵپشت
|یو جی-تای
|{{nom}}
|-
|باشترین خانمەکتەری پاڵپشت
|جۆن می-دۆ
|{{nom}}
|-
|باشترین ئەکتەری نوێ
|پارک جی-هوون
|{{nom}}
|-
|باشترین مۆسیقا
|دالپالان
|{{nom}}
|-
|ئەستێرەی نێرینەی ساڵ
|پارک جی-هوون
|{{won}}
|-
|ئەستێرەی مێینەی ساڵ
|جۆن می-دۆ
|{{won}}
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;6&quot; | خەڵاتەکانی بڕینی دەرهێنەر
| rowspan=&quot;6&quot; | ٢٠٢٦
| باشترین دەرهێنەر (فیلم)
| جانگ هانگ-جۆن
| {{nom}}
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ko:پارک جی-هوون، کاندیدبوونی هاوکات بۆ فیلم و زنجیرە... ٢٤ەمین خەڵاتی بڕینی دەرهێنەر، کاندیدەکان ئاشکراکراون|ناونیشان=https://m.entertain.naver.com/movie/article/382/0001272683|سەردێڕ=박지훈, 영화·시리즈 동시 노미…제24회 디렉터스컷 어워즈, 후보 공개|ئیش=[[Sports Dong-A]]|بڵاوکەرەوە=[[Naver]]|زمان=ko|دوایین=لی|یەکەم=سێۆنگ-می|ڕێکەوت=١١ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=پارک |یەکەم=جین-یۆنگ |ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=یو های-جین، پارک جی-هوون→هیۆن بین، جۆنگ یۆن-هۆ، خەڵاتی ئەکتەری خەڵاتی بڕینی دەرهێنەریان بەدەستهێنا |ناونیشان=https://www.joynews24.com/view/1969923 |ئیش=JoyNews24}}&lt;/ref&gt;
|-
| باشترین سیناریۆ (فیلم)
| جانگ هانگ-جۆن، هوانگ سیۆنگ-گو
| {{nom}}
|-
| باشترین خانمەکتەر (فیلم)
| جۆن می-دۆ
| {{nom}}
|-
| باشترین ئەکتەر (فیلم)
| یو های-جین
| {{won}}
|-
| باشترین خانمەکتەری نوێ (فیلم)
| جۆن می-دۆ
| {{nom}}
|-
| باشترین ئەکتەری نوێ (فیلم)
| پارک جی-هوون
| {{won}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | فێستیڤاڵی فیلمی ڕۆژهەڵاتی دوور
| ٢٠٢٦
| خەڵاتی بینەران
| ''چاودێرەکەی پاشا''
| {{Draw|پلەی سێیەم}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=فیلمە کۆرییەکان سێ خەڵات لە فێستیڤاڵی فیلمی ڕۆژهەڵاتی دووری ئۆدینە دەبەنەوە|ناونیشان=https://koreaherald.com/article/10730783|newspaper=[[The Korea Herald]]|دوایین=موون|یەکەم=کی-هوون|ڕێکەوت=٤ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope = &quot;row&quot; rowspan=&quot;4&quot; |خەڵاتەکانی سینەماتۆگرافیی زێڕین
| rowspan=&quot;4&quot; |٢٠٢٦
|باشترین وێنە
|''پاشا و پیاوەکەی''
|{{won}}
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=لی |یەکەم=جۆن-سانگ |ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=٤٦ەمین خەڵاتی سینەماتۆگرافیی زێڕین، باشترین ئەکتەر یو های-جین، سۆن یێ-جین... سەرکەوتنی 'پاشا و پیاوەکەی' لە ٤ پۆلدا |ناونیشان=https://www.starnewsk.com/news/articleView.html?idxno=56311 |ئیش=K-Star News |زمان=ko}}&lt;/ref&gt;
|-
|باشترین دەرهێنەر
|جانگ هانگ-جۆن
|{{won}}
|-
|باشترین ئەکتەر
|یو های-جین
|{{won}}
|-
|ئەکتەری پاڵپشت
|یو جی-تای
|{{won}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | خەڵاتەکانی کاتبێڵی کۆریا
| ٢٠٢٦
| باشترین دەرهێنەری ساڵ
| جانگ هانگ-جۆن
| {{won}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.etnews.com/20261008000174 |سەردێڕ=دەرهێنەر جانگ هانگ-جۆن، خەڵاتی باشترین دەرهێنەری ساڵی 'خەڵاتەکانی کاتبێڵی کۆریا ٢٠٢٦'ی بەدەستهێنا |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |زمان=ko |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261008055841/https://www.etnews.com/20261008000174 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;2&quot;| خەڵاتەکانی کۆمەڵەی ڕەخنەگەرانی فیلمی کۆری
| rowspan=&quot;2&quot;| ٢٠٢٦
| باشترین ئەکتەری نوێ
| پارک جی-هوون
| {{Won}}
| style=&quot;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://news.sbs.co.kr/english/article.do?news_id=N1008803921|سەردێڕ=جۆن دۆ-یۆن، زۆ این-سۆنگ خەڵاتی باشترین ئەکتەری سەرەکی لە خەڵاتەکانی کۆمەڵەی ڕەخنەگەرانی فیلمی کۆری دەبەنەوە؛ هیۆن بین، شین های-سۆن پۆلە نوێیەکانی ئۆتییتی دەبەنەوە|نووسەر=کیم جی-های|بڵاوکەرەوە=SBS|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.donga.com/news/Entertainment/article/all/20261019/134865160/1|سەردێڕ=‘خۆشەویستی دەکرێت’، باشترین فیلمی خەڵاتی یۆنگپۆنگ… ‘هیوادارم’ نا هۆنگ-جین خەڵاتی دەرهێنەر و ٣ خەڵاتی تر|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
|-
| ١٠ باشترین فیلمی ساڵ
| ''چاودێرەکەی پاشا''
| {{Won}}
|}

=== تۆمەتی دزینی بەرهەم ===
لە ئایاری ٢٠٢٦دا، خێزانی نووسەری زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی ''ئۆم هۆنگ-دۆ'' داوای فەرمانێکی دادگایان کرد بۆ ڕاگرتنی نمایشی فیلمەکە، بە تۆمەتی بەکارهێنانی نەپسەندکراوی توخمەکانی دەقی نووسەرەکە. لە تەممووزی ٢٠٢٦دا، دادگای ناوچەی ڕۆژئاوای سێۆڵ داواکەی ڕەتکردەوە، و بڕیاری دا کە هەردوو کارەکە بە ڕێژەیەکی بەرچاو لە چیرۆک و بابەتدا جیاوازن سەرەڕای هەندێک پێکهاتەی هاوشێوە.&lt;ref name=&quot;newsis&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=شین |یەکەم=یو-ریم |ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٦|سەردێڕ=[تایبەت] دادگا، داواکاری ڕاگرتنی نمایشی 'پاشا و پیاوەکەی' ڕەتدەکاتەوە…&quot;قورسە دان بە لێکنزیبووندا بنرێت&quot; |ناونیشان=https://www.newsis.com/view/NISX20260723_0003721173 |ئیش=Newsis |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260727142830/https://www.newsis.com/view/NISX20260723_0003721173 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

==تێبینییەکان==
{{Notelist}}

==سەرچاوەکان==
{{Reflist}}

==بەستەرە دەرەکییەکان==

* {{KMDb film|40652}}
* {{IMDb title|38626703}}
* {{HanCinema film|The_King__s_Warden}}
{{Portal bar|کۆریای باشوور|فیلم}}

[[Category:فیلمەکان دەربارەی کودەتا]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٦]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی کۆری]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی خێزانە شاھانەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی کۆریای باشوور کە لەسەر بنەمای ڕووداوە ڕاستەقینەکان دروستکراون]]</text>
      <sha1>khsewpmx4wymbmowjzk87kgri2qhqpr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1693888</id>
      <parentid>1693685</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:05:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:دەیەی ٢٠٢٠|دەیەی ٢٠٢٠]]</comment>
      <origin>1693888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39773" sha1="pi5m75d33orty0zn29m3wso7g7olso8" xml:space="preserve">{{Short description|فیلمی ٢٠٢٦ لە دەرهێنانی جانگ هانگ-جون}}
{{Infobox film
| name           = چاودێرەکەی پاشا
| image          = The King's Warden film poster.png
| alt            = 
| caption        = پۆستەری بڵاوکردنەوەی سینەمایی
| native_name    = {{Infobox Korean film name|hangul=왕과 사는 남자|hanja=王과 사는 男子|lk=پیاوەکەی لەگەڵ پاشا دەژی}}
| director       = جانگ هانگ-جون
| writer         = {{Plainlist|
- جانگ هانگ-جون
- هوانگ سیۆنگ-گو
}}
| producer       = {{Plainlist|
- ئیم ئون-جۆنگ
- جانگ وۆن-سۆک
}}
| starring       = {{Plainlist|
- یو های-جین
- پارک جی-هوون
- یو جی-تای
- جۆن می-دۆ
- کیم مین
- پارک جی-هوان
- لی جۆن-هیوک
- آن جای-هۆنگ
}}
| cinematography = چۆی یۆنگ-هوان
| editing        = هۆ سۆن-می
| music          = دالپالان
| studio         = {{Plainlist|
- ئۆندا وۆڕکس
- بی.ئای. ئێنتەرتەینمنت
}}
| distributor    = شۆبۆکس
| released       = {{Film date|٢٠٢٦|٠٢|٠٤}}
| country        = کۆریای باشوور
| language       = کۆری
| budget         = ٦٫٩ ملیۆن دۆلار&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=فیلمە تێچوو کەمەکان بۆکس ئۆفیسی کۆریا لە سەرەتای ٢٠٢٦دا بوژێننەوە|ناونیشان=https://www.koreatimes.co.kr/entertainment/films/20260220/budget-friendly-films-revitalize-korean-box-office-in-early-2026|newspaper=[[The Korea Times]]|دوایین=بێک|یەکەم=بیۆنگ-یۆڵ|ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
| gross          = ١٢٣ ملیۆن دۆلار&lt;ref&gt;{{Cite Box Office Warden|title=پاشا و پیاوەکەی|access-date=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|id=38626703}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;box:korea&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کۆفیک، کۆبیس سیستەمی زانیاری بۆکس ئۆفیسی کۆری: فیلمە کۆرییەکانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/boxOffice_Yearly.jsp?mode=BOXOFFICE_YEAR&amp;selectDt=2026&amp;category=ALL&amp;country=K|وێبگە=KOFIC|ڕێکەوتی سەردان=٥ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
}}

'''''چاودێرەکەی پاشا''''' (بە [[زمانی کۆری|کۆری]]: 왕과 사는 남자) فیلمێکی مێژوویی و درامیی [[کۆریای باشوور|کۆریای باشوورە]] لە ساڵی ٢٠٢٦، کە لە دەرهێنان و نووسینی ''جانگ هانگ-جۆنە'' و ''هوانگ سیۆنگ-گو'' هاونووسەری بووە. فیلمەکە کۆمەڵە ئەکتەرێک لەخۆ دەگرێت کە پێکهاتوون لە ''یو های-جین''، ''پارک جی-هوون''، ''یو جی-تای'' و ''جۆن می-دۆ''. فیلمەکە ژیانی ناوماڵ و گۆشەگیری دەرروونیی پاشای لابراو، [[دانجۆنگی جۆسۆن|دانجۆنگ]]، لە کاتی دوورخستنەوەیدا لە ساڵی ١٤٥٧ دەگێڕێتەوە. لەلایەن شۆبۆکسەوە بڵاو کرایەوە، و لە ٤ی شوباتی ٢٠٢٦ نمایش کرا.

لە ٦ی ئازاری ٢٠٢٦دا، فیلمەکە گەیشتە ١٠ ملیۆن بلیتی فرۆشراو، و بووە ٣٤ەمین فیلم لە کۆریای باشوور کە ئەم ئاممارە تۆمار بکات. تا تەممووزی ٢٠٢٦، فیلمەکە ١٦٫٩١ ملیۆن بلیتی تۆمار کرد، و بووە دووەم پڕبینەرترین و پڕ داهاتترین فیلم لە مێژووی بۆکس ئۆفیسی کۆریای باشووردا. لە ٦٢ەمین ئاهەنگی [[خەڵاتی ھونەری بێکسانگ|خەڵاتەکانی بێکسانگ]]، سێ خەڵاتی بەدەستهێنا: خەڵاتی مەزن، باشترین ئەکتەری نوێ، و خەڵاتی کاریگەری گوچی.

==چیرۆک==
[[دانجۆنگی جۆسۆن|یی هۆنگ-وی]]، پاشای هەرزەکاری چۆسۆن، لەلایەن مامیەوە، شازادەی گەورە [[سێجۆی جۆسۆن|سۆیانگ]]، دەسەڵاتی لێ دەسەنرێتەوە و پلەکەی دابەزێنرێت بۆ شازادە نۆسان. دەسەڵاتداری بەهێز ''هان مۆنگ-هۆە'' پاشای پێشوو دەنێرێت بۆ دوورخستنەوە بەو هیوایەی خۆی بكوژێت. ئۆم هۆنگ-دۆ سەردارێکی گوندێکی هەژارە لە دۆڵی چیاکانی چێۆنگنیۆنگپۆ لە یۆنگوۆل. دوای سەردانکردن بۆ گوندێکی دراوسێ، کە دوای داڵدەدانی خانەدانێکی دوورخراوە (کە دواتر گەڕێنرایەوە سەر پۆستەکەی) گەشەی سەندبوو، ئەویش گوندنشینەکانی رازی دەکات کە هەمان کار بکەن دوای بیستنی هەواڵی هاتنی خانەدانێکی دوورخراوە بۆ ناوچەکە.

گوندی هۆنگ-دۆ وەکو شوێنی دوورخستنەوەی شازادە نۆسان هەڵدەبژێردرێت بەهۆی دووری شوێنەکەیەوە. نۆسان لەگەڵ خزمەتکارە وەفاکەی مێ-هوا دەگاتە ئەوێ. گوندنشینەکان نیگەران دەبن کاتێک ناسنامەی راستەقینەی نۆسان دەزانن، کە بەهۆی یادوەریی کاربەدەستە دڵسۆزەکانی کە بە شێوەیەکی دڕندانە لەسەر دژایەتیکردنی پاشای نوێ کوژران، ئازار دەچێژێت. ئارەزووی خۆکوشتن دەکات و هەوڵ دەدات لە بەرزاییەک خۆی فڕێ داتە خوارەوە، بەڵام لە دوا چرکەدا لەلایەن هۆنگ-دۆوە ڕزگار دەکرێت. شازادەی گەورە كۆمسۆنگ، مامی تری نۆسان، بە دزییەوە پەیوەندی بەو دەکات دەربارەی یاخیبوونێکی نزیک بۆ گەڕاندنەوەی بۆ سەر کورسیی پاشایەتی.

هۆنگ-دۆ لە سنووری خۆی دەردەچێت و تووڕە دەبێت و سزای نۆسان دەدات دوای ئەوەی بە هەڵە تێدەگات کە وا دەزانێت خەریکی خۆکوشتنە. دەمەقاڵێیەکە پڵنگێک ڕادەکێشێت کە هەڕەشە لە ئەوان و گوندنشینەکان دەکات. تە-سان، کوڕی هۆنگ-دۆ، بە کەوانەکەی تیرێک لە پڵنگەکە دەدات. نۆسان سەرنجی پڵنگەکە ڕادەکێشێت و تیرێک لە سەری دەدات و دەیکوژێت. رووداوەکە ژیانێکی نوێ بۆ نۆسان دەگەڕێنێتەوە دوای ئەوەی لە دیدگای هۆنگ-دۆ و گوندنشینەکانی ورد دەبێتەوە. دەست دەکات بە نزیکبوونەوە لەگەڵیان، تە-سان فێر دەکات بۆ ئامادەکردنی بۆ تاقیکردنەوەی خزمەتگوزاریی شارستانی (گواگۆ).

==ئەکتەرەکان==

* یو های-جین وەک ئۆم هۆنگ-دۆ
* پارک جی-هوون وەک شازادە نۆسان / [[دانجۆنگی جۆسۆن|پاشا دانجۆنگ]] (یی هۆنگ-وی)
* یو جی-تای وەک هان مۆنگ-هۆە
* جۆن می-دۆ وەک مێ-هوا
* کیم مین وەک ئۆم تە-سان
* پارک جی-هوان وەک ئۆ سە-گیۆم
* لی جۆن-هیوک وەک شازادەی گەورە گیومسۆنگ (یی یو)
* ئان جای-هۆنگ وەک سەرۆک گوندی نۆروگۆل

==بەرهەمهێنان==
[[File:20251219 The King's Warden production press conference.jpg|thumb|alt=چوار ئەکتەرە سەرەکییەکە و دەرهێنەری فیلمەکە لە کۆنگرەی رۆژنامەوانی بەرهەمهێناندا پۆز دەدەن.|یو جی-تای، پارک جی-هوون، یو های-جین، جۆن می-دۆ، و جانگ هانگ-جۆن لە کۆنگرەی رۆژنامەوانی بەرهەمهێنانی فیلمەکەدا لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥]]

===گەشەپێدان===
بەگوێرەی سەرچاوەکانی پیشەسازیی فیلم لە تەممووزی ٢٠٢٤، دەرهێنەر جانگ هانگ-جۆن پشتڕاستی کردەوە کە پڕۆژەی داهاتووی ناوی چاودێرەکەی پاشا دەبێت. فیلمەکە سەرنج دەخاتە سەر دوورخستنەوەی پاشا دانجۆنگ، شەشەمین پاشای [[جۆسۆن|چۆسۆن]]، لە یۆنگوۆل، [[ھەرێمی کانگوۆن (کۆریای باشوور)|هەرێمی گانگۆن]]. ئەمە یەکەم جارە جانگ دەرهێنانی درامایەکی مێژوویی بکات، سەرەڕای ماوەی درێژی کارکردنی لە جۆرەکانی تری فیلم. لەلایەن ئۆندا وۆڕکس و بی.ئای. ئێنتەرتەینمنت بەرهەم هێنراوە، و لەلایەن شۆبۆکسەوە بڵاو کراوەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:[تایبەت] تەنیا هاوسەرگیری؟ دەرهێنەر جانگ هانگ-جۆن یەکەم مەگافۆنی سەگۆکی بۆ فیلمی 'پاشا و پیاوەکەی' هەڵدەگرێت|trans-title=[تایبەت] زیاتر لە تەنیا پشتگیریکردنی هاوسەرەکەی؟ دەرهێنەر جانگ هانگ-جۆن سەرکردایەتی یەکەم فیلمی مێژوویی خۆی دەکات پاشا و پیاوەکەی|ناونیشان=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12207233|ئیش=[[JTBC]]|زمان=ko|دوایین=چۆ|یەکەم=یۆن-گیۆنگ|ڕێکەوت=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260425235915/https://news.jtbc.co.kr/article/NB12207233|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;production&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:یەکەم درامای مێژوویی جانگ هانگ-جۆن 'پاشا و پیاوەکەی'، بەشداریی یو های-جین→پارک جی-هوون پشتڕاست کرایەوە|trans-title=یەکەم فیلمی مێژوویی جانگ هانگ-جۆن پاشا و پیاوەکەی بەشداریی یو های-جین→پارک جی-هوونی پشتڕاست کردەوە|ناونیشان=https://enews.imbc.com/News/RetrieveNewsInfo/434802|سەردێڕ=장항준 첫 사극 '왕과 사는 남자', 유해진→박지훈 출연 확정|ئیش=[[iMBC]]|زمان=ko|دوایین=یۆۆ|یەکەم=جۆنگ-مین|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260822031042/https://enews.imbc.com/News/RetrieveNewsInfo/434802|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; جانگ لە کاتی ڕاگەیاندنی بەرهەمهێنانەکەدا ڕایگەیاند کە سەرەتا دوودڵ بووە لە وەرگرتنی فیلمێکی مێژوویی لە سەردەمێکی سەختدا بۆ پیشەسازیی فیلم، بەڵام لە کۆتاییدا سەرسام بووە بە داهێنانی چیرۆکی دانجۆنگ و هاوسەرەکەی هانی داوە، کە نووسەر کیم ئون-هی بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:دەرهێنەری 'پاشا و پیاوەکەی' جانگ هانگ-جۆن &quot;دوودڵ بووم لە درامای مێژوویی، بەڵام کیم ئون-هی پێی گتم بیکەم&quot;|trans-title=دەرهێنەری پاشا و پیاوەکەی جانگ هانگ-جۆن &quot;دوودڵ بووم لە درامای مێژوویی، بەڵام کیم ئون-هی پێی گتم بیکەم&quot;|ناونیشان=https://www.hankookilbo.com/News/Read/A2025121910310001341|سەردێڕ='왕과 사는 남자' 장항준 감독 &quot;사극 망설였지만, 김은희가 하라고 했다&quot;-문화ㅣ한국일보|newspaper=[[Hankook Ilbo]]|زمان=ko|دوایین=کیم|یەکەم=یۆن-جۆ|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260104195240/https://www.hankookilbo.com/News/Read/A2025121910310001341|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

===وێنەگرتن===
قۆناغی پێش بەرهەمهێنان لە کۆتایی ٢٠٢٤ کۆتایی هات، و [[وێنەگرییی سەرەکی|وێنەگرتنی سەرەکی]] لە نیوەی یەکەمی ٢٠٢٥ دەستی پێکرد.&lt;ref name=&quot;production&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;production2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:[تایبەت] 'بەرچاو' پارک جی-هوان، دەرهێنەر جانگ هانگ-جۆن دەبینێت... دەرکەوتنی تایبەت لە 'پاشا و پیاوەکەی'|ناونیشان=https://www.sportsworldi.com/newsView/20241024508070|سەردێڕ=[단독] ‘대세’ 박지환, 장항준 감독 만난다...‘왕과 사는 남자’ 특별출연|ئیش=Sports World|زمان=ko|دوایین=جی|یەکەم=دۆنگ-هیۆن|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241024021923/http://www.sportsworldi.com/newsView/20241024508070|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; سەرەڕای ئەوەی کە باکگراوندی فیلمەکە چێۆنگنیۆنگپۆیە، بەڵام لە شوێنەکانی تری وەکو سێۆندۆل&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:٦ کاتژمێر نیشتمانی من، ئەڵقەی یۆنگوۆلی 'پاشا و پیاوەکەی' پەخش کرا|ناونیشان=https://www.bntnews.co.kr/article/view/bnt202603040145|ئیش=BNT|زمان=ko|دوایین=کیم|یەکەم=مین-جۆ|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; و ستۆدیۆی فیلمی مۆنگگیۆنگ سێاجێ وێنەی گیراوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:پاشا بوونی نییە بەڵام یادگارییەکان بۆنوس... مۆنگگیۆنگ سێاجێ، سەرکەوتنی نەخوازراو بەهۆی 'پاشا و پیاوەکەی'؟|ناونیشان=https://www.newsis.com/view/NISX20260228_0003530225|سەردێڕ=왕(王)은 없지만 추억은 덤… 문경새재, '왕사남' 덕분에 때아닌 대박?|agency=[[Newsis]]|زمان=ko|دوایین=کیم|یەکەم=جین-هۆ|ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260228151902/https://www.newsis.com/view/NISX20260228_0003530225|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; چونکە دیمەنی ڕەسەنی چێۆنگنیۆنگپۆ پارێزراو نەبوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|script-title=ko:٤ راستیی مێژوویی کە باشە پێش بینینی 'پاشا و پیاوەکەی' بیزانیت|ناونیشان=https://www.esquirekorea.co.kr/article/1896627|سەردێڕ='왕과 사는 남자' 보기 전 알아두면 좋을 역사적 사실 4|magazine=Esquire Korea|زمان=ko|دوایین=سۆنگ|یەکەم=چای-یۆن|ڕێکەوت=٣ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260211115557/https://www.esquirekorea.co.kr/article/1896627|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

==بڵاوکردنەوە==
فیلمەکە لە ٤ی شوباتی ٢٠٢٦، لە کاتی پشووی سەری ساڵی نوێی کۆریادا بڵاو کرایەوە. شیکارانی پیشەسازی پڕۆژەکەیان بە بڵاوکراوەیەکی سەرەکی بۆ بۆکس ئۆفیسی ناوخۆیی دیاری کردووە دوای ماوەیەک لە پشکی بەرزی بازاڕ بۆ فیلمە بیانییەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|script-title=ko:[تایبەت] یو های-جین، ئایا شانازیی چەماوەی سینەمای کۆری دەگەڕێنێتەوە... بڵاوکردنەوەی فیلمی 'پاشا و پیاوەکەی' لە ٤ی شوباتی ساڵی داهاتوودا پشتڕاست کرایەوە|ناونیشان=https://www.ize.co.kr/news/articleView.html?idxno=72777|magazine=Ize|زمان=ko|دوایین=هان|یەکەم=سوو-جین|ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260104153453/https://www.ize.co.kr/news/articleView.html?idxno=72777|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، [[کەنەدا]]، [[ئوسترالیا]]، [[تایوان]]، و [[نیوزیلاند|نیوزلەندا]] بڵاوکرایەوە، و لە فێستیڤاڵی فیلمی ڕۆژهەڵاتی دووردا نمایش کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:تینی 'دانجۆنگ ئۆپا' پارک جی-هوون... سەرکەوتنی دووانەی 'پاشا و پیاوەکەی'، ١٠ ملیۆن چاوەڕوانی→ بڵاوکردنەوەی دەرەوەی وڵات|ناونیشان=https://isplus.com/article/view/isp202603040010|سەردێڕ=&amp;lsquo;단종 오빠&amp;rsquo; 박지훈 열풍&amp;hellip;&amp;lsquo;왕사남&amp;rsquo; 겹경사, 1000만 초읽기&amp;rarr;해외 개봉|newspaper=[[Ilgan Sports]]|زمان=ko|دوایین=لی|یەکەم=سوجین|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

فیلمەکە لە بەشی ئۆفیسی نوی لە ٢٥ەمین فێستیڤاڵی فیلمی ئاسیایی نیویۆرک لە ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ نمایشێکی تایبەتی هەبوو وەک بەشێک لە ٢٥ەمین ساڵیادی فێستیڤاڵەکە.&lt;ref name=pr1:nyaff&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nyaff.org/nyaff26/films/the-kings-warden |سەردێڕ=٢٥ەمین فێستیڤاڵی فیلمی ئاسیایی نیویۆرک، پاشا و پیاوەکەی|بڵاوکەرەوە= NYAFF |ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان= ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

==پێشوازی==
===بۆکس ئۆفیس===
بەپێی داتاکانی کۆبیس، کە خزمەتگوزارییەکی شوێنکەوتووە لەلایەن ئەنجومەنی فیلمی کۆرییەوە بەڕێوەدەبرێت، فیلمەکە ٤٫٩ ملیۆن دۆلاری لە ٧٦١٬٨٣٢ بلیت لە کۆتایی هەفتەی یەکەیدا بەدەستهێنا لەگەڵ ٥٨٫١٪ لە کۆی گشتی داهاتەکە. پێنج ڕۆژ دوای بڵاوکردنەوەکەی، فیلمەکە کۆی گشتییەکەی گەیشتە ٦٫٤ ملیۆن دۆلار لە زیاتر لە ١ ملیۆن بلیت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=بۆکس ئۆفیسی کۆریا: درامای مێژوویی 'پاشا و پیاوەکەی' لە پلەی یەکەمدا دەست پێدەکات|ناونیشان=https://variety.com/2026/film/box-office/korea-box-office-historical-drama-the-kings-warden-no-1-1236656681/|magazine=[[Variety (magazine)|ڤاریتی]]|دوایین=راماچەندان|یەکەم=نامان|ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260210130325/https://variety.com/2026/film/box-office/korea-box-office-historical-drama-the-kings-warden-no-1-1236656681/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; فیلمەکە گەورەترین ئامادەبوونی رۆژانەی لە ئازاری ٢٠٢٠ەوە لە ١٦ی شوباتی ٢٠٢٦دا هەبوو، کە ٥٣٧٬١٩٠ بینەری لە یەک ڕۆژدا ڕاکێشا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=بۆکس ئۆفیسی کۆریا: 'پاشا و پیاوەکەی' لە پلەی یەکەمدا دەمێنێتەوە لەگەڵ کردنەوەی فراوانی 'هۆمینت'|ناونیشان=https://variety.com/2026/film/box-office/korea-box-office-the-kings-warden-humint-1236664378/|magazine=[[Variety (magazine)|ڤاریتی]]|دوایین=راماچەندان|یەکەم=نامان|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260304172921/https://variety.com/2026/film/box-office/korea-box-office-the-kings-warden-humint-1236664378/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ئایا 'پاشا و پیاوەکەی' دەتوانێت پەیوەندی بە 'یانەی ١٠ ملیۆن بینەر' بکات دوای سەرکەوتنی سەری ساڵی مانگی؟|ناونیشان=https://www.koreatimes.co.kr/entertainment/films/20260219/can-kings-warden-join-10-million-viewer-club-after-lunar-new-year-success|newspaper=[[The Korea Times]]|دوایین=بیۆنگ-یۆڵ|یەکەم=بێک|ڕێکەوت=١٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260225165242/https://www.koreatimes.co.kr/entertainment/films/20260219/can-kings-warden-join-10-million-viewer-club-after-lunar-new-year-success|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە ٦ی ئازاردا، ١٠ ملیۆن بلیتی لە کۆریای باشوور تۆمار کرد، کە وای لێکرد ببێتە ٣٤ەمین فیلم (٢٥ەمین فیلمی کۆری) کە ئەمە ئەنجام بدات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:جانگ هانگ-جۆن سەرکەوت! 'پاشا و پیاوەکەی' لە کۆتاییدا 'فیلمی دە ملیۆنی'... چوارەم لە جۆری درامای مێژوویی|ناونیشان=https://www.hani.co.kr/arti/culture/culture_general/1248098.html|سەردێڕ=장항준 해냈다! ‘왕사남’ 드디어 ‘천만 영화’…사극 장르로는 4번째|ئیش=[[Hankyoreh]]|دوایین=کیم|یەکەم=ئەون-هیۆنگ|ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260312145958/https://www.hani.co.kr/arti/culture/culture_general/1248098.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; تا ٢٣ی تەممووز، فیلمەکە کۆی گشتی ١٦٫٩١ ملیۆن بلیتی هەبووە،&lt;ref name=&quot;newsis&quot;/&gt; کە وای لێکرد ببێتە دووەم پڕبینەرترین و پڕ داهاتترین لە کۆریای باشووردا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ='پاشا و پیاوەکەی' دەبێتە دووەم پڕبینەرترین فیلم لە کۆریا، و ١٦٫٢٨ ملیۆن بلیت دەشکێنێت|ناونیشان=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2026-04-11/entertainment/movies/The-Kings-Warden-becomes-second-most-watched-film-in-Korea-smashes-1628-million-admissions/2566607|newspaper=[[Korea JoongAng Daily]]|دوایین=جی|یەکەم=مین-جی|ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=بۆکس ئۆفیسی کۆریا: 'پاشا و پیاوەکەی' دەبێتە داهات بەرزترین فیلمی هەموو سەردەمێک|ناونیشان=https://variety.com/2026/film/box-office/korea-box-office-the-kings-warden-highest-grossing-film-all-time-1236697486/|magazine=[[Variety (magazine)|ڤاریتی]]|دوایین=ناماچەندان|یەکەم=نامان|ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

===وەڵامی ڕەخنەگران===
فیلمەکە تێکڕای ٦٫٥٧ لە ١٠ی لە Cine21 بەدەستهێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ko:پاشا و پیاوەکەی|ناونیشان=https://cine21.com/movie/info/?movie_id=62893|سەردێڕ=영화 [왕과 사는 남자] 상세정보|وێبگە=[[Cine21]]|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260313070804/https://cine21.com/movie/info/?movie_id=62893|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە پێداچوونەوەیەکی بۆ The Korea Times، بێک بیۆنگ-یۆڵ نووسی کە فیلمەکە &quot;بەهۆی نواندنی درەوشاوەی ئەستێرە سەرەکییەکانەوە زیندوو بووەتەوە&quot;. رایگەیاند کە &quot;چیرۆکەکە ڕاستەوخۆیە و بە شێوازێکی هێڵی پێش دەکەوێت، کە وای لێدەکات بینینی ئاسان بێت، بەڵام هەندێک جار کەمێک پەلەی تێدایە&quot;. لەگەڵ ئەوەشدا، &quot;وەک درامایەکی ناوەند سەرکەوتوو دەبێت چونکە سەرنج دەخاتە سەر گەرموگوڕی پەیوەندی مرۆڤەکان و ئازایەتی خەڵکی ئاسایی&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ='پاشای پارێزەر' پاشای دوورخراوەی چۆسۆن مرۆڤدۆست دەکات|ناونیشان=https://www.koreatimes.co.kr/entertainment/films/20260122/kings-warden-humanizes-exiled-joseon-king|newspaper=[[The Korea Times]]|دوایین=بێک|یەکەم=بیۆنگ-یۆڵ|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260123052727/https://www.koreatimes.co.kr/entertainment/films/20260122/kings-warden-humanizes-exiled-joseon-king|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بە شێوەیەکی هاوشێوە، یانگ گیۆنگ-می ستایشی کاستەکەی کرد بەڵام ئاماژەی بە لاوازیی تەواوبوونی پێکهاتەی سیناریۆکە کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:مالتیزی فرمیسکەکانی بە 'پاشا و پیاوەکەی' سڕییەوە، لێهاتوویی دەرهێنان 'دیار نییە' [زووم-ئین]|trans-title=مالتیزەکە بە 'پاشا و پیاوەکەی' ڕزگاری دەبێت، بەڵام دەرهێنانی هێشتا نیشانەی پرسیارە [زووم-ئین]|ناونیشان=https://isplus.com/article/view/isp202602110100|سەردێڕ=&amp;lsquo;왕사남&amp;rsquo;으로 눈물 닦은 말티즈, 연출력은 &amp;lsquo;글쎄&amp;rsquo; [줌인]|newspaper=[[Ilgan Sports]]|زمان=ko|دوایین=جانگ|یەکەم=جۆ-یۆن|ڕێکەوت=١٢ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

===خەڵاتەکان===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | ئاهەنگی خەڵات
! scope=&quot;col&quot; | ساڵ
! scope=&quot;col&quot; | پۆل
! scope=&quot;col&quot; | وەرگر(ەکان)
! scope=&quot;col&quot; | ئەنجام
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | سەرچاوە
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;8&quot; | [[خەڵاتی ھونەری بێکسانگ]]
| rowspan=&quot;8&quot; | ٢٠٢٦
| خەڵاتی مەزن – فیلم
| یو های-جین
| {{won}}
| rowspan=&quot;8&quot; style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:'٦٢ەمین خەڵاتەکانی هونەری بێکسانگ' ڕاگەیاندنی کاندیدەکان... 'پاشا و پیاوەکەی' لە ٧ پۆلدا کاندید کراوە|ناونیشان=https://www.mk.co.kr/news/hot-issues/12015376|سەردێڕ=‘제62회 백상예술대상’ 후보 발표…‘왕과 사는 남자’ 7개 부문 노미네이트|ئیش=Star Today|زمان=ko|دوایین=لی|یەکەم=دا-گیۆم|ڕێکەوت=١٣ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260423192536/https://www.mk.co.kr/news/hot-issues/12015376|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ئەکتەرە دێرینەکان یو های-جین، ریو سۆنگ-ریۆنگ خەڵاتی مەزنی بێکسانگ دەبەنەوە — چۆن ڕوویدا|ناونیشان=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2026-05-08/entertainment/movies/LIVE-Welcome-to-the-62nd-Baeksang-Awards/2586780|newspaper=[[Korea JoongAng Daily]]|دوایین١=مەککارتی|یەکەم١=تۆماس|دوایین٢=جین|یەکەم٢=ئەون-سوو|دوایین٣=کیم|یەکەم٣=جۆ-یۆن|دوایین٤=شین|یەکەم٤=هان-نی|ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
|-
| باشترین فیلم
| rowspan=&quot;2&quot; | ''چاودێرەکەی پاشا''
| {{nom}}
|-
| خەڵاتی کاریگەری گوچی
| {{won}}
|-
| باشترین دەرهێنەر
| جانگ هانگ-جۆن
| {{nom}}
|-
| باشترین ئەکتەر
| یو های-جین
| {{nom}}
|-
| باشترین ئەکتەری پاڵپشت
| یو جی-تای
| {{nom}}
|-
| باشترین خانمەکتەری پاڵپشت
| جۆن می-دۆ
| {{nom}}
|-
| باشترین ئەکتەری نوێ
| پارک جی-هوون
| {{won}}
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;9&quot; |خەڵاتەکانی فیلمی بویل
| rowspan=&quot;9&quot; |٢٠٢٦
|باشترین دەرهێنەر
|جانگ هانگ-جۆن
|{{nom}}
| rowspan=&quot;9&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=پارک |یەکەم=جین-یۆنگ |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠٢٦|سەردێڕ='پاشا و پیاوەکەی' پارک جی-هوون، کاندیدبوونی هاوکات بۆ باشترین ئەکتەر و باشترین ئەکتەری نوێ⋯ بەدەستهێنانی ٣ خەڵاتی فیلمی بویل |ناونیشان=https://www.joynews24.com/view/1996726 |ئیش=JoyNews24}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=هێۆن |یەکەم=گیۆنگ-ئا |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=ئەکتەر یو های-جین، خەڵاتی باشترین ئەکتەری فیلمی بوولی بەدەستهێنا بۆ فیلمی 'پاشا و پیاوەکەی' |ناونیشان=https://news.kbs.co.kr/news/pc/view/view.do?ncd=8680699 |ئیش=KBS}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |باشترین ئەکتەر
|یو های-جین
|{{won}}
|-
|پارک جی-هوون
|{{nom}}
|-
|باشترین ئەکتەری پاڵپشت
|یو جی-تای
|{{nom}}
|-
|باشترین خانمەکتەری پاڵپشت
|جۆن می-دۆ
|{{nom}}
|-
|باشترین ئەکتەری نوێ
|پارک جی-هوون
|{{nom}}
|-
|باشترین مۆسیقا
|دالپالان
|{{nom}}
|-
|ئەستێرەی نێرینەی ساڵ
|پارک جی-هوون
|{{won}}
|-
|ئەستێرەی مێینەی ساڵ
|جۆن می-دۆ
|{{won}}
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;6&quot; | خەڵاتەکانی بڕینی دەرهێنەر
| rowspan=&quot;6&quot; | ٢٠٢٦
| باشترین دەرهێنەر (فیلم)
| جانگ هانگ-جۆن
| {{nom}}
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ko:پارک جی-هوون، کاندیدبوونی هاوکات بۆ فیلم و زنجیرە... ٢٤ەمین خەڵاتی بڕینی دەرهێنەر، کاندیدەکان ئاشکراکراون|ناونیشان=https://m.entertain.naver.com/movie/article/382/0001272683|سەردێڕ=박지훈, 영화·시리즈 동시 노미…제24회 디렉터스컷 어워즈, 후보 공개|ئیش=[[Sports Dong-A]]|بڵاوکەرەوە=[[Naver]]|زمان=ko|دوایین=لی|یەکەم=سێۆنگ-می|ڕێکەوت=١١ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=پارک |یەکەم=جین-یۆنگ |ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=یو های-جین، پارک جی-هوون→هیۆن بین، جۆنگ یۆن-هۆ، خەڵاتی ئەکتەری خەڵاتی بڕینی دەرهێنەریان بەدەستهێنا |ناونیشان=https://www.joynews24.com/view/1969923 |ئیش=JoyNews24}}&lt;/ref&gt;
|-
| باشترین سیناریۆ (فیلم)
| جانگ هانگ-جۆن، هوانگ سیۆنگ-گو
| {{nom}}
|-
| باشترین خانمەکتەر (فیلم)
| جۆن می-دۆ
| {{nom}}
|-
| باشترین ئەکتەر (فیلم)
| یو های-جین
| {{won}}
|-
| باشترین خانمەکتەری نوێ (فیلم)
| جۆن می-دۆ
| {{nom}}
|-
| باشترین ئەکتەری نوێ (فیلم)
| پارک جی-هوون
| {{won}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | فێستیڤاڵی فیلمی ڕۆژهەڵاتی دوور
| ٢٠٢٦
| خەڵاتی بینەران
| ''چاودێرەکەی پاشا''
| {{Draw|پلەی سێیەم}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=فیلمە کۆرییەکان سێ خەڵات لە فێستیڤاڵی فیلمی ڕۆژهەڵاتی دووری ئۆدینە دەبەنەوە|ناونیشان=https://koreaherald.com/article/10730783|newspaper=[[The Korea Herald]]|دوایین=موون|یەکەم=کی-هوون|ڕێکەوت=٤ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope = &quot;row&quot; rowspan=&quot;4&quot; |خەڵاتەکانی سینەماتۆگرافیی زێڕین
| rowspan=&quot;4&quot; |٢٠٢٦
|باشترین وێنە
|''پاشا و پیاوەکەی''
|{{won}}
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=لی |یەکەم=جۆن-سانگ |ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=٤٦ەمین خەڵاتی سینەماتۆگرافیی زێڕین، باشترین ئەکتەر یو های-جین، سۆن یێ-جین... سەرکەوتنی 'پاشا و پیاوەکەی' لە ٤ پۆلدا |ناونیشان=https://www.starnewsk.com/news/articleView.html?idxno=56311 |ئیش=K-Star News |زمان=ko}}&lt;/ref&gt;
|-
|باشترین دەرهێنەر
|جانگ هانگ-جۆن
|{{won}}
|-
|باشترین ئەکتەر
|یو های-جین
|{{won}}
|-
|ئەکتەری پاڵپشت
|یو جی-تای
|{{won}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | خەڵاتەکانی کاتبێڵی کۆریا
| ٢٠٢٦
| باشترین دەرهێنەری ساڵ
| جانگ هانگ-جۆن
| {{won}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.etnews.com/20261008000174 |سەردێڕ=دەرهێنەر جانگ هانگ-جۆن، خەڵاتی باشترین دەرهێنەری ساڵی 'خەڵاتەکانی کاتبێڵی کۆریا ٢٠٢٦'ی بەدەستهێنا |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |زمان=ko |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261008055841/https://www.etnews.com/20261008000174 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;2&quot;| خەڵاتەکانی کۆمەڵەی ڕەخنەگەرانی فیلمی کۆری
| rowspan=&quot;2&quot;| ٢٠٢٦
| باشترین ئەکتەری نوێ
| پارک جی-هوون
| {{Won}}
| style=&quot;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://news.sbs.co.kr/english/article.do?news_id=N1008803921|سەردێڕ=جۆن دۆ-یۆن، زۆ این-سۆنگ خەڵاتی باشترین ئەکتەری سەرەکی لە خەڵاتەکانی کۆمەڵەی ڕەخنەگەرانی فیلمی کۆری دەبەنەوە؛ هیۆن بین، شین های-سۆن پۆلە نوێیەکانی ئۆتییتی دەبەنەوە|نووسەر=کیم جی-های|بڵاوکەرەوە=SBS|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.donga.com/news/Entertainment/article/all/20261019/134865160/1|سەردێڕ=‘خۆشەویستی دەکرێت’، باشترین فیلمی خەڵاتی یۆنگپۆنگ… ‘هیوادارم’ نا هۆنگ-جین خەڵاتی دەرهێنەر و ٣ خەڵاتی تر|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
|-
| ١٠ باشترین فیلمی ساڵ
| ''چاودێرەکەی پاشا''
| {{Won}}
|}

=== تۆمەتی دزینی بەرهەم ===
لە ئایاری ٢٠٢٦دا، خێزانی نووسەری زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی ''ئۆم هۆنگ-دۆ'' داوای فەرمانێکی دادگایان کرد بۆ ڕاگرتنی نمایشی فیلمەکە، بە تۆمەتی بەکارهێنانی نەپسەندکراوی توخمەکانی دەقی نووسەرەکە. لە تەممووزی ٢٠٢٦دا، دادگای ناوچەی ڕۆژئاوای سێۆڵ داواکەی ڕەتکردەوە، و بڕیاری دا کە هەردوو کارەکە بە ڕێژەیەکی بەرچاو لە چیرۆک و بابەتدا جیاوازن سەرەڕای هەندێک پێکهاتەی هاوشێوە.&lt;ref name=&quot;newsis&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=شین |یەکەم=یو-ریم |ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٦|سەردێڕ=[تایبەت] دادگا، داواکاری ڕاگرتنی نمایشی 'پاشا و پیاوەکەی' ڕەتدەکاتەوە…&quot;قورسە دان بە لێکنزیبووندا بنرێت&quot; |ناونیشان=https://www.newsis.com/view/NISX20260723_0003721173 |ئیش=Newsis |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260727142830/https://www.newsis.com/view/NISX20260723_0003721173 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

==تێبینییەکان==
{{Notelist}}

==سەرچاوەکان==
{{Reflist}}

==بەستەرە دەرەکییەکان==

* {{KMDb film|40652}}
* {{IMDb title|38626703}}
* {{HanCinema film|The_King__s_Warden}}
{{Portal bar|کۆریای باشوور|فیلم|دەیەی ٢٠٢٠}}

[[Category:فیلمەکان دەربارەی کودەتا]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٦]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی کۆری]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی خێزانە شاھانەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی کۆریای باشوور کە لەسەر بنەمای ڕووداوە ڕاستەقینەکان دروستکراون]]</text>
      <sha1>pi5m75d33orty0zn29m3wso7g7olso8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694295</id>
      <parentid>1693888</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T09:11:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1694295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39796" sha1="4mqdt0bbm0qb3o9uqqc2u3v1i5ngtxk" xml:space="preserve">{{Short description|فیلمی ٢٠٢٦ لە دەرهێنانی جانگ هانگ-جون}}
{{Infobox film
| name           = چاودێرەکەی پاشا
| image          = The King's Warden film poster.png
| alt            = 
| caption        = پۆستەری بڵاوکردنەوەی سینەمایی
| native_name    = {{Infobox Korean film name|hangul=왕과 사는 남자|hanja=王과 사는 男子|lk=پیاوەکەی لەگەڵ پاشا دەژی}}
| director       = جانگ هانگ-جون
| writer         = {{Plainlist|
- جانگ هانگ-جون
- هوانگ سیۆنگ-گو
}}
| producer       = {{Plainlist|
- ئیم ئون-جۆنگ
- جانگ وۆن-سۆک
}}
| starring       = {{Plainlist|
- یو های-جین
- پارک جی-هوون
- یو جی-تای
- جۆن می-دۆ
- کیم مین
- پارک جی-هوان
- لی جۆن-هیوک
- آن جای-هۆنگ
}}
| cinematography = چۆی یۆنگ-هوان
| editing        = هۆ سۆن-می
| music          = دالپالان
| studio         = {{Plainlist|
- ئۆندا وۆڕکس
- بی.ئای. ئێنتەرتەینمنت
}}
| distributor    = شۆبۆکس
| released       = {{Film date|٢٠٢٦|٠٢|٠٤}}
| country        = کۆریای باشوور
| language       = کۆری
| budget         = ٦٫٩ ملیۆن دۆلار&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=فیلمە تێچوو کەمەکان بۆکس ئۆفیسی کۆریا لە سەرەتای ٢٠٢٦دا بوژێننەوە|ناونیشان=https://www.koreatimes.co.kr/entertainment/films/20260220/budget-friendly-films-revitalize-korean-box-office-in-early-2026|newspaper=[[The Korea Times]]|دوایین=بێک|یەکەم=بیۆنگ-یۆڵ|ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
| gross          = ١٢٣ ملیۆن دۆلار&lt;ref&gt;{{Cite Box Office Warden|title=پاشا و پیاوەکەی|access-date=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|id=38626703}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;box:korea&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کۆفیک، کۆبیس سیستەمی زانیاری بۆکس ئۆفیسی کۆری: فیلمە کۆرییەکانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/boxOffice_Yearly.jsp?mode=BOXOFFICE_YEAR&amp;selectDt=2026&amp;category=ALL&amp;country=K|وێبگە=KOFIC|ڕێکەوتی سەردان=٥ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
}}

'''''چاودێرەکەی پاشا''''' (بە [[زمانی کۆری|کۆری]]: 왕과 사는 남자) فیلمێکی مێژوویی و درامیی [[کۆریای باشوور|کۆریای باشوورە]] لە ساڵی ٢٠٢٦، کە لە دەرهێنان و نووسینی ''جانگ هانگ-جۆنە'' و ''هوانگ سیۆنگ-گو'' هاونووسەری بووە. فیلمەکە کۆمەڵە ئەکتەرێک لەخۆ دەگرێت کە پێکهاتوون لە ''یو های-جین''، ''پارک جی-هوون''، ''یو جی-تای'' و ''جۆن می-دۆ''. فیلمەکە ژیانی ناوماڵ و گۆشەگیری دەرروونیی پاشای لابراو، [[دانجۆنگی جۆسۆن|دانجۆنگ]]، لە کاتی دوورخستنەوەیدا لە ساڵی ١٤٥٧ دەگێڕێتەوە. لەلایەن شۆبۆکسەوە بڵاو کرایەوە، و لە ٤ی شوباتی ٢٠٢٦ نمایش کرا.

لە ٦ی ئازاری ٢٠٢٦دا، فیلمەکە گەیشتە ١٠ ملیۆن بلیتی فرۆشراو، و بووە ٣٤ەمین فیلم لە کۆریای باشوور کە ئەم ئاممارە تۆمار بکات. تا تەممووزی ٢٠٢٦، فیلمەکە ١٦٫٩١ ملیۆن بلیتی تۆمار کرد، و بووە دووەم پڕبینەرترین و پڕ داهاتترین فیلم لە مێژووی بۆکس ئۆفیسی کۆریای باشووردا. لە ٦٢ەمین ئاهەنگی [[خەڵاتی ھونەری بێکسانگ|خەڵاتەکانی بێکسانگ]]، سێ خەڵاتی بەدەستهێنا: خەڵاتی مەزن، باشترین ئەکتەری نوێ، و خەڵاتی کاریگەری گوچی.

==چیرۆک==
[[دانجۆنگی جۆسۆن|یی هۆنگ-وی]]، پاشای هەرزەکاری چۆسۆن، لەلایەن مامیەوە، شازادەی گەورە [[سێجۆی جۆسۆن|سۆیانگ]]، دەسەڵاتی لێ دەسەنرێتەوە و پلەکەی دابەزێنرێت بۆ شازادە نۆسان. دەسەڵاتداری بەهێز ''هان مۆنگ-هۆە'' پاشای پێشوو دەنێرێت بۆ دوورخستنەوە بەو هیوایەی خۆی بكوژێت. ئۆم هۆنگ-دۆ سەردارێکی گوندێکی هەژارە لە دۆڵی چیاکانی چێۆنگنیۆنگپۆ لە یۆنگوۆل. دوای سەردانکردن بۆ گوندێکی دراوسێ، کە دوای داڵدەدانی خانەدانێکی دوورخراوە (کە دواتر گەڕێنرایەوە سەر پۆستەکەی) گەشەی سەندبوو، ئەویش گوندنشینەکانی رازی دەکات کە هەمان کار بکەن دوای بیستنی هەواڵی هاتنی خانەدانێکی دوورخراوە بۆ ناوچەکە.

گوندی هۆنگ-دۆ وەکو شوێنی دوورخستنەوەی شازادە نۆسان هەڵدەبژێردرێت بەهۆی دووری شوێنەکەیەوە. نۆسان لەگەڵ خزمەتکارە وەفاکەی مێ-هوا دەگاتە ئەوێ. گوندنشینەکان نیگەران دەبن کاتێک ناسنامەی راستەقینەی نۆسان دەزانن، کە بەهۆی یادوەریی کاربەدەستە دڵسۆزەکانی کە بە شێوەیەکی دڕندانە لەسەر دژایەتیکردنی پاشای نوێ کوژران، ئازار دەچێژێت. ئارەزووی خۆکوشتن دەکات و هەوڵ دەدات لە بەرزاییەک خۆی فڕێ داتە خوارەوە، بەڵام لە دوا چرکەدا لەلایەن هۆنگ-دۆوە ڕزگار دەکرێت. شازادەی گەورە كۆمسۆنگ، مامی تری نۆسان، بە دزییەوە پەیوەندی بەو دەکات دەربارەی یاخیبوونێکی نزیک بۆ گەڕاندنەوەی بۆ سەر کورسیی پاشایەتی.

هۆنگ-دۆ لە سنووری خۆی دەردەچێت و تووڕە دەبێت و سزای نۆسان دەدات دوای ئەوەی بە هەڵە تێدەگات کە وا دەزانێت خەریکی خۆکوشتنە. دەمەقاڵێیەکە پڵنگێک ڕادەکێشێت کە هەڕەشە لە ئەوان و گوندنشینەکان دەکات. تە-سان، کوڕی هۆنگ-دۆ، بە کەوانەکەی تیرێک لە پڵنگەکە دەدات. نۆسان سەرنجی پڵنگەکە ڕادەکێشێت و تیرێک لە سەری دەدات و دەیکوژێت. رووداوەکە ژیانێکی نوێ بۆ نۆسان دەگەڕێنێتەوە دوای ئەوەی لە دیدگای هۆنگ-دۆ و گوندنشینەکانی ورد دەبێتەوە. دەست دەکات بە نزیکبوونەوە لەگەڵیان، تە-سان فێر دەکات بۆ ئامادەکردنی بۆ تاقیکردنەوەی خزمەتگوزاریی شارستانی (گواگۆ).

==ئەکتەرەکان==

* [[یو ھای-جین|یو های-جین]] وەک ئۆم هۆنگ-دۆ
* پارک جی-هوون وەک شازادە نۆسان / [[دانجۆنگی جۆسۆن|پاشا دانجۆنگ]] (یی هۆنگ-وی)
* یو جی-تای وەک هان مۆنگ-هۆە
* جۆن می-دۆ وەک مێ-هوا
* کیم مین وەک ئۆم تە-سان
* پارک جی-هوان وەک ئۆ سە-گیۆم
* لی جۆن-هیوک وەک شازادەی گەورە گیومسۆنگ (یی یو)
* ئان جای-هۆنگ وەک سەرۆک گوندی نۆروگۆل

==بەرهەمهێنان==
[[File:20251219 The King's Warden production press conference.jpg|thumb|alt=چوار ئەکتەرە سەرەکییەکە و دەرهێنەری فیلمەکە لە کۆنگرەی رۆژنامەوانی بەرهەمهێناندا پۆز دەدەن.|یو جی-تای، پارک جی-هوون، یو های-جین، جۆن می-دۆ، و جانگ هانگ-جۆن لە کۆنگرەی رۆژنامەوانی بەرهەمهێنانی فیلمەکەدا لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥]]

===گەشەپێدان===
بەگوێرەی سەرچاوەکانی پیشەسازیی فیلم لە تەممووزی ٢٠٢٤، دەرهێنەر جانگ هانگ-جۆن پشتڕاستی کردەوە کە پڕۆژەی داهاتووی ناوی چاودێرەکەی پاشا دەبێت. فیلمەکە سەرنج دەخاتە سەر دوورخستنەوەی پاشا دانجۆنگ، شەشەمین پاشای [[جۆسۆن|چۆسۆن]]، لە یۆنگوۆل، [[ھەرێمی کانگوۆن (کۆریای باشوور)|هەرێمی گانگۆن]]. ئەمە یەکەم جارە جانگ دەرهێنانی درامایەکی مێژوویی بکات، سەرەڕای ماوەی درێژی کارکردنی لە جۆرەکانی تری فیلم. لەلایەن ئۆندا وۆڕکس و بی.ئای. ئێنتەرتەینمنت بەرهەم هێنراوە، و لەلایەن شۆبۆکسەوە بڵاو کراوەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:[تایبەت] تەنیا هاوسەرگیری؟ دەرهێنەر جانگ هانگ-جۆن یەکەم مەگافۆنی سەگۆکی بۆ فیلمی 'پاشا و پیاوەکەی' هەڵدەگرێت|trans-title=[تایبەت] زیاتر لە تەنیا پشتگیریکردنی هاوسەرەکەی؟ دەرهێنەر جانگ هانگ-جۆن سەرکردایەتی یەکەم فیلمی مێژوویی خۆی دەکات پاشا و پیاوەکەی|ناونیشان=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12207233|ئیش=[[JTBC]]|زمان=ko|دوایین=چۆ|یەکەم=یۆن-گیۆنگ|ڕێکەوت=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260425235915/https://news.jtbc.co.kr/article/NB12207233|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;production&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:یەکەم درامای مێژوویی جانگ هانگ-جۆن 'پاشا و پیاوەکەی'، بەشداریی یو های-جین→پارک جی-هوون پشتڕاست کرایەوە|trans-title=یەکەم فیلمی مێژوویی جانگ هانگ-جۆن پاشا و پیاوەکەی بەشداریی یو های-جین→پارک جی-هوونی پشتڕاست کردەوە|ناونیشان=https://enews.imbc.com/News/RetrieveNewsInfo/434802|سەردێڕ=장항준 첫 사극 '왕과 사는 남자', 유해진→박지훈 출연 확정|ئیش=[[iMBC]]|زمان=ko|دوایین=یۆۆ|یەکەم=جۆنگ-مین|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260822031042/https://enews.imbc.com/News/RetrieveNewsInfo/434802|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; جانگ لە کاتی ڕاگەیاندنی بەرهەمهێنانەکەدا ڕایگەیاند کە سەرەتا دوودڵ بووە لە وەرگرتنی فیلمێکی مێژوویی لە سەردەمێکی سەختدا بۆ پیشەسازیی فیلم، بەڵام لە کۆتاییدا سەرسام بووە بە داهێنانی چیرۆکی دانجۆنگ و هاوسەرەکەی هانی داوە، کە نووسەر کیم ئون-هی بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:دەرهێنەری 'پاشا و پیاوەکەی' جانگ هانگ-جۆن &quot;دوودڵ بووم لە درامای مێژوویی، بەڵام کیم ئون-هی پێی گتم بیکەم&quot;|trans-title=دەرهێنەری پاشا و پیاوەکەی جانگ هانگ-جۆن &quot;دوودڵ بووم لە درامای مێژوویی، بەڵام کیم ئون-هی پێی گتم بیکەم&quot;|ناونیشان=https://www.hankookilbo.com/News/Read/A2025121910310001341|سەردێڕ='왕과 사는 남자' 장항준 감독 &quot;사극 망설였지만, 김은희가 하라고 했다&quot;-문화ㅣ한국일보|newspaper=[[Hankook Ilbo]]|زمان=ko|دوایین=کیم|یەکەم=یۆن-جۆ|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260104195240/https://www.hankookilbo.com/News/Read/A2025121910310001341|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

===وێنەگرتن===
قۆناغی پێش بەرهەمهێنان لە کۆتایی ٢٠٢٤ کۆتایی هات، و [[وێنەگرییی سەرەکی|وێنەگرتنی سەرەکی]] لە نیوەی یەکەمی ٢٠٢٥ دەستی پێکرد.&lt;ref name=&quot;production&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;production2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:[تایبەت] 'بەرچاو' پارک جی-هوان، دەرهێنەر جانگ هانگ-جۆن دەبینێت... دەرکەوتنی تایبەت لە 'پاشا و پیاوەکەی'|ناونیشان=https://www.sportsworldi.com/newsView/20241024508070|سەردێڕ=[단독] ‘대세’ 박지환, 장항준 감독 만난다...‘왕과 사는 남자’ 특별출연|ئیش=Sports World|زمان=ko|دوایین=جی|یەکەم=دۆنگ-هیۆن|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241024021923/http://www.sportsworldi.com/newsView/20241024508070|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; سەرەڕای ئەوەی کە باکگراوندی فیلمەکە چێۆنگنیۆنگپۆیە، بەڵام لە شوێنەکانی تری وەکو سێۆندۆل&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:٦ کاتژمێر نیشتمانی من، ئەڵقەی یۆنگوۆلی 'پاشا و پیاوەکەی' پەخش کرا|ناونیشان=https://www.bntnews.co.kr/article/view/bnt202603040145|ئیش=BNT|زمان=ko|دوایین=کیم|یەکەم=مین-جۆ|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; و ستۆدیۆی فیلمی مۆنگگیۆنگ سێاجێ وێنەی گیراوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:پاشا بوونی نییە بەڵام یادگارییەکان بۆنوس... مۆنگگیۆنگ سێاجێ، سەرکەوتنی نەخوازراو بەهۆی 'پاشا و پیاوەکەی'؟|ناونیشان=https://www.newsis.com/view/NISX20260228_0003530225|سەردێڕ=왕(王)은 없지만 추억은 덤… 문경새재, '왕사남' 덕분에 때아닌 대박?|agency=[[Newsis]]|زمان=ko|دوایین=کیم|یەکەم=جین-هۆ|ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260228151902/https://www.newsis.com/view/NISX20260228_0003530225|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; چونکە دیمەنی ڕەسەنی چێۆنگنیۆنگپۆ پارێزراو نەبوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|script-title=ko:٤ راستیی مێژوویی کە باشە پێش بینینی 'پاشا و پیاوەکەی' بیزانیت|ناونیشان=https://www.esquirekorea.co.kr/article/1896627|سەردێڕ='왕과 사는 남자' 보기 전 알아두면 좋을 역사적 사실 4|magazine=Esquire Korea|زمان=ko|دوایین=سۆنگ|یەکەم=چای-یۆن|ڕێکەوت=٣ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260211115557/https://www.esquirekorea.co.kr/article/1896627|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

==بڵاوکردنەوە==
فیلمەکە لە ٤ی شوباتی ٢٠٢٦، لە کاتی پشووی سەری ساڵی نوێی کۆریادا بڵاو کرایەوە. شیکارانی پیشەسازی پڕۆژەکەیان بە بڵاوکراوەیەکی سەرەکی بۆ بۆکس ئۆفیسی ناوخۆیی دیاری کردووە دوای ماوەیەک لە پشکی بەرزی بازاڕ بۆ فیلمە بیانییەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|script-title=ko:[تایبەت] یو های-جین، ئایا شانازیی چەماوەی سینەمای کۆری دەگەڕێنێتەوە... بڵاوکردنەوەی فیلمی 'پاشا و پیاوەکەی' لە ٤ی شوباتی ساڵی داهاتوودا پشتڕاست کرایەوە|ناونیشان=https://www.ize.co.kr/news/articleView.html?idxno=72777|magazine=Ize|زمان=ko|دوایین=هان|یەکەم=سوو-جین|ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260104153453/https://www.ize.co.kr/news/articleView.html?idxno=72777|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، [[کەنەدا]]، [[ئوسترالیا]]، [[تایوان]]، و [[نیوزیلاند|نیوزلەندا]] بڵاوکرایەوە، و لە فێستیڤاڵی فیلمی ڕۆژهەڵاتی دووردا نمایش کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:تینی 'دانجۆنگ ئۆپا' پارک جی-هوون... سەرکەوتنی دووانەی 'پاشا و پیاوەکەی'، ١٠ ملیۆن چاوەڕوانی→ بڵاوکردنەوەی دەرەوەی وڵات|ناونیشان=https://isplus.com/article/view/isp202603040010|سەردێڕ=&amp;lsquo;단종 오빠&amp;rsquo; 박지훈 열풍&amp;hellip;&amp;lsquo;왕사남&amp;rsquo; 겹경사, 1000만 초읽기&amp;rarr;해외 개봉|newspaper=[[Ilgan Sports]]|زمان=ko|دوایین=لی|یەکەم=سوجین|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

فیلمەکە لە بەشی ئۆفیسی نوی لە ٢٥ەمین فێستیڤاڵی فیلمی ئاسیایی نیویۆرک لە ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ نمایشێکی تایبەتی هەبوو وەک بەشێک لە ٢٥ەمین ساڵیادی فێستیڤاڵەکە.&lt;ref name=pr1:nyaff&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nyaff.org/nyaff26/films/the-kings-warden |سەردێڕ=٢٥ەمین فێستیڤاڵی فیلمی ئاسیایی نیویۆرک، پاشا و پیاوەکەی|بڵاوکەرەوە= NYAFF |ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان= ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

==پێشوازی==
===بۆکس ئۆفیس===
بەپێی داتاکانی کۆبیس، کە خزمەتگوزارییەکی شوێنکەوتووە لەلایەن ئەنجومەنی فیلمی کۆرییەوە بەڕێوەدەبرێت، فیلمەکە ٤٫٩ ملیۆن دۆلاری لە ٧٦١٬٨٣٢ بلیت لە کۆتایی هەفتەی یەکەیدا بەدەستهێنا لەگەڵ ٥٨٫١٪ لە کۆی گشتی داهاتەکە. پێنج ڕۆژ دوای بڵاوکردنەوەکەی، فیلمەکە کۆی گشتییەکەی گەیشتە ٦٫٤ ملیۆن دۆلار لە زیاتر لە ١ ملیۆن بلیت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=بۆکس ئۆفیسی کۆریا: درامای مێژوویی 'پاشا و پیاوەکەی' لە پلەی یەکەمدا دەست پێدەکات|ناونیشان=https://variety.com/2026/film/box-office/korea-box-office-historical-drama-the-kings-warden-no-1-1236656681/|magazine=[[Variety (magazine)|ڤاریتی]]|دوایین=راماچەندان|یەکەم=نامان|ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260210130325/https://variety.com/2026/film/box-office/korea-box-office-historical-drama-the-kings-warden-no-1-1236656681/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; فیلمەکە گەورەترین ئامادەبوونی رۆژانەی لە ئازاری ٢٠٢٠ەوە لە ١٦ی شوباتی ٢٠٢٦دا هەبوو، کە ٥٣٧٬١٩٠ بینەری لە یەک ڕۆژدا ڕاکێشا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=بۆکس ئۆفیسی کۆریا: 'پاشا و پیاوەکەی' لە پلەی یەکەمدا دەمێنێتەوە لەگەڵ کردنەوەی فراوانی 'هۆمینت'|ناونیشان=https://variety.com/2026/film/box-office/korea-box-office-the-kings-warden-humint-1236664378/|magazine=[[Variety (magazine)|ڤاریتی]]|دوایین=راماچەندان|یەکەم=نامان|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260304172921/https://variety.com/2026/film/box-office/korea-box-office-the-kings-warden-humint-1236664378/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ئایا 'پاشا و پیاوەکەی' دەتوانێت پەیوەندی بە 'یانەی ١٠ ملیۆن بینەر' بکات دوای سەرکەوتنی سەری ساڵی مانگی؟|ناونیشان=https://www.koreatimes.co.kr/entertainment/films/20260219/can-kings-warden-join-10-million-viewer-club-after-lunar-new-year-success|newspaper=[[The Korea Times]]|دوایین=بیۆنگ-یۆڵ|یەکەم=بێک|ڕێکەوت=١٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260225165242/https://www.koreatimes.co.kr/entertainment/films/20260219/can-kings-warden-join-10-million-viewer-club-after-lunar-new-year-success|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە ٦ی ئازاردا، ١٠ ملیۆن بلیتی لە کۆریای باشوور تۆمار کرد، کە وای لێکرد ببێتە ٣٤ەمین فیلم (٢٥ەمین فیلمی کۆری) کە ئەمە ئەنجام بدات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:جانگ هانگ-جۆن سەرکەوت! 'پاشا و پیاوەکەی' لە کۆتاییدا 'فیلمی دە ملیۆنی'... چوارەم لە جۆری درامای مێژوویی|ناونیشان=https://www.hani.co.kr/arti/culture/culture_general/1248098.html|سەردێڕ=장항준 해냈다! ‘왕사남’ 드디어 ‘천만 영화’…사극 장르로는 4번째|ئیش=[[Hankyoreh]]|دوایین=کیم|یەکەم=ئەون-هیۆنگ|ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260312145958/https://www.hani.co.kr/arti/culture/culture_general/1248098.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; تا ٢٣ی تەممووز، فیلمەکە کۆی گشتی ١٦٫٩١ ملیۆن بلیتی هەبووە،&lt;ref name=&quot;newsis&quot;/&gt; کە وای لێکرد ببێتە دووەم پڕبینەرترین و پڕ داهاتترین لە کۆریای باشووردا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ='پاشا و پیاوەکەی' دەبێتە دووەم پڕبینەرترین فیلم لە کۆریا، و ١٦٫٢٨ ملیۆن بلیت دەشکێنێت|ناونیشان=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2026-04-11/entertainment/movies/The-Kings-Warden-becomes-second-most-watched-film-in-Korea-smashes-1628-million-admissions/2566607|newspaper=[[Korea JoongAng Daily]]|دوایین=جی|یەکەم=مین-جی|ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=بۆکس ئۆفیسی کۆریا: 'پاشا و پیاوەکەی' دەبێتە داهات بەرزترین فیلمی هەموو سەردەمێک|ناونیشان=https://variety.com/2026/film/box-office/korea-box-office-the-kings-warden-highest-grossing-film-all-time-1236697486/|magazine=[[Variety (magazine)|ڤاریتی]]|دوایین=ناماچەندان|یەکەم=نامان|ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

===وەڵامی ڕەخنەگران===
فیلمەکە تێکڕای ٦٫٥٧ لە ١٠ی لە Cine21 بەدەستهێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ko:پاشا و پیاوەکەی|ناونیشان=https://cine21.com/movie/info/?movie_id=62893|سەردێڕ=영화 [왕과 사는 남자] 상세정보|وێبگە=[[Cine21]]|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260313070804/https://cine21.com/movie/info/?movie_id=62893|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە پێداچوونەوەیەکی بۆ The Korea Times، بێک بیۆنگ-یۆڵ نووسی کە فیلمەکە &quot;بەهۆی نواندنی درەوشاوەی ئەستێرە سەرەکییەکانەوە زیندوو بووەتەوە&quot;. رایگەیاند کە &quot;چیرۆکەکە ڕاستەوخۆیە و بە شێوازێکی هێڵی پێش دەکەوێت، کە وای لێدەکات بینینی ئاسان بێت، بەڵام هەندێک جار کەمێک پەلەی تێدایە&quot;. لەگەڵ ئەوەشدا، &quot;وەک درامایەکی ناوەند سەرکەوتوو دەبێت چونکە سەرنج دەخاتە سەر گەرموگوڕی پەیوەندی مرۆڤەکان و ئازایەتی خەڵکی ئاسایی&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ='پاشای پارێزەر' پاشای دوورخراوەی چۆسۆن مرۆڤدۆست دەکات|ناونیشان=https://www.koreatimes.co.kr/entertainment/films/20260122/kings-warden-humanizes-exiled-joseon-king|newspaper=[[The Korea Times]]|دوایین=بێک|یەکەم=بیۆنگ-یۆڵ|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260123052727/https://www.koreatimes.co.kr/entertainment/films/20260122/kings-warden-humanizes-exiled-joseon-king|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بە شێوەیەکی هاوشێوە، یانگ گیۆنگ-می ستایشی کاستەکەی کرد بەڵام ئاماژەی بە لاوازیی تەواوبوونی پێکهاتەی سیناریۆکە کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:مالتیزی فرمیسکەکانی بە 'پاشا و پیاوەکەی' سڕییەوە، لێهاتوویی دەرهێنان 'دیار نییە' [زووم-ئین]|trans-title=مالتیزەکە بە 'پاشا و پیاوەکەی' ڕزگاری دەبێت، بەڵام دەرهێنانی هێشتا نیشانەی پرسیارە [زووم-ئین]|ناونیشان=https://isplus.com/article/view/isp202602110100|سەردێڕ=&amp;lsquo;왕사남&amp;rsquo;으로 눈물 닦은 말티즈, 연출력은 &amp;lsquo;글쎄&amp;rsquo; [줌인]|newspaper=[[Ilgan Sports]]|زمان=ko|دوایین=جانگ|یەکەم=جۆ-یۆن|ڕێکەوت=١٢ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

===خەڵاتەکان===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | ئاهەنگی خەڵات
! scope=&quot;col&quot; | ساڵ
! scope=&quot;col&quot; | پۆل
! scope=&quot;col&quot; | وەرگر(ەکان)
! scope=&quot;col&quot; | ئەنجام
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | سەرچاوە
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;8&quot; | [[خەڵاتی ھونەری بێکسانگ]]
| rowspan=&quot;8&quot; | ٢٠٢٦
| خەڵاتی مەزن – فیلم
| یو های-جین
| {{won}}
| rowspan=&quot;8&quot; style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:'٦٢ەمین خەڵاتەکانی هونەری بێکسانگ' ڕاگەیاندنی کاندیدەکان... 'پاشا و پیاوەکەی' لە ٧ پۆلدا کاندید کراوە|ناونیشان=https://www.mk.co.kr/news/hot-issues/12015376|سەردێڕ=‘제62회 백상예술대상’ 후보 발표…‘왕과 사는 남자’ 7개 부문 노미네이트|ئیش=Star Today|زمان=ko|دوایین=لی|یەکەم=دا-گیۆم|ڕێکەوت=١٣ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260423192536/https://www.mk.co.kr/news/hot-issues/12015376|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ئەکتەرە دێرینەکان یو های-جین، ریو سۆنگ-ریۆنگ خەڵاتی مەزنی بێکسانگ دەبەنەوە — چۆن ڕوویدا|ناونیشان=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2026-05-08/entertainment/movies/LIVE-Welcome-to-the-62nd-Baeksang-Awards/2586780|newspaper=[[Korea JoongAng Daily]]|دوایین١=مەککارتی|یەکەم١=تۆماس|دوایین٢=جین|یەکەم٢=ئەون-سوو|دوایین٣=کیم|یەکەم٣=جۆ-یۆن|دوایین٤=شین|یەکەم٤=هان-نی|ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
|-
| باشترین فیلم
| rowspan=&quot;2&quot; | ''چاودێرەکەی پاشا''
| {{nom}}
|-
| خەڵاتی کاریگەری گوچی
| {{won}}
|-
| باشترین دەرهێنەر
| جانگ هانگ-جۆن
| {{nom}}
|-
| باشترین ئەکتەر
| یو های-جین
| {{nom}}
|-
| باشترین ئەکتەری پاڵپشت
| یو جی-تای
| {{nom}}
|-
| باشترین خانمەکتەری پاڵپشت
| جۆن می-دۆ
| {{nom}}
|-
| باشترین ئەکتەری نوێ
| پارک جی-هوون
| {{won}}
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;9&quot; |خەڵاتەکانی فیلمی بویل
| rowspan=&quot;9&quot; |٢٠٢٦
|باشترین دەرهێنەر
|جانگ هانگ-جۆن
|{{nom}}
| rowspan=&quot;9&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=پارک |یەکەم=جین-یۆنگ |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠٢٦|سەردێڕ='پاشا و پیاوەکەی' پارک جی-هوون، کاندیدبوونی هاوکات بۆ باشترین ئەکتەر و باشترین ئەکتەری نوێ⋯ بەدەستهێنانی ٣ خەڵاتی فیلمی بویل |ناونیشان=https://www.joynews24.com/view/1996726 |ئیش=JoyNews24}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=هێۆن |یەکەم=گیۆنگ-ئا |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=ئەکتەر یو های-جین، خەڵاتی باشترین ئەکتەری فیلمی بوولی بەدەستهێنا بۆ فیلمی 'پاشا و پیاوەکەی' |ناونیشان=https://news.kbs.co.kr/news/pc/view/view.do?ncd=8680699 |ئیش=KBS}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |باشترین ئەکتەر
|یو های-جین
|{{won}}
|-
|پارک جی-هوون
|{{nom}}
|-
|باشترین ئەکتەری پاڵپشت
|یو جی-تای
|{{nom}}
|-
|باشترین خانمەکتەری پاڵپشت
|جۆن می-دۆ
|{{nom}}
|-
|باشترین ئەکتەری نوێ
|پارک جی-هوون
|{{nom}}
|-
|باشترین مۆسیقا
|دالپالان
|{{nom}}
|-
|ئەستێرەی نێرینەی ساڵ
|پارک جی-هوون
|{{won}}
|-
|ئەستێرەی مێینەی ساڵ
|جۆن می-دۆ
|{{won}}
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;6&quot; | خەڵاتەکانی بڕینی دەرهێنەر
| rowspan=&quot;6&quot; | ٢٠٢٦
| باشترین دەرهێنەر (فیلم)
| جانگ هانگ-جۆن
| {{nom}}
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ko:پارک جی-هوون، کاندیدبوونی هاوکات بۆ فیلم و زنجیرە... ٢٤ەمین خەڵاتی بڕینی دەرهێنەر، کاندیدەکان ئاشکراکراون|ناونیشان=https://m.entertain.naver.com/movie/article/382/0001272683|سەردێڕ=박지훈, 영화·시리즈 동시 노미…제24회 디렉터스컷 어워즈, 후보 공개|ئیش=[[Sports Dong-A]]|بڵاوکەرەوە=[[Naver]]|زمان=ko|دوایین=لی|یەکەم=سێۆنگ-می|ڕێکەوت=١١ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=پارک |یەکەم=جین-یۆنگ |ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=یو های-جین، پارک جی-هوون→هیۆن بین، جۆنگ یۆن-هۆ، خەڵاتی ئەکتەری خەڵاتی بڕینی دەرهێنەریان بەدەستهێنا |ناونیشان=https://www.joynews24.com/view/1969923 |ئیش=JoyNews24}}&lt;/ref&gt;
|-
| باشترین سیناریۆ (فیلم)
| جانگ هانگ-جۆن، هوانگ سیۆنگ-گو
| {{nom}}
|-
| باشترین خانمەکتەر (فیلم)
| جۆن می-دۆ
| {{nom}}
|-
| باشترین ئەکتەر (فیلم)
| یو های-جین
| {{won}}
|-
| باشترین خانمەکتەری نوێ (فیلم)
| جۆن می-دۆ
| {{nom}}
|-
| باشترین ئەکتەری نوێ (فیلم)
| پارک جی-هوون
| {{won}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | فێستیڤاڵی فیلمی ڕۆژهەڵاتی دوور
| ٢٠٢٦
| خەڵاتی بینەران
| ''چاودێرەکەی پاشا''
| {{Draw|پلەی سێیەم}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=فیلمە کۆرییەکان سێ خەڵات لە فێستیڤاڵی فیلمی ڕۆژهەڵاتی دووری ئۆدینە دەبەنەوە|ناونیشان=https://koreaherald.com/article/10730783|newspaper=[[The Korea Herald]]|دوایین=موون|یەکەم=کی-هوون|ڕێکەوت=٤ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope = &quot;row&quot; rowspan=&quot;4&quot; |خەڵاتەکانی سینەماتۆگرافیی زێڕین
| rowspan=&quot;4&quot; |٢٠٢٦
|باشترین وێنە
|''پاشا و پیاوەکەی''
|{{won}}
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=لی |یەکەم=جۆن-سانگ |ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=٤٦ەمین خەڵاتی سینەماتۆگرافیی زێڕین، باشترین ئەکتەر یو های-جین، سۆن یێ-جین... سەرکەوتنی 'پاشا و پیاوەکەی' لە ٤ پۆلدا |ناونیشان=https://www.starnewsk.com/news/articleView.html?idxno=56311 |ئیش=K-Star News |زمان=ko}}&lt;/ref&gt;
|-
|باشترین دەرهێنەر
|جانگ هانگ-جۆن
|{{won}}
|-
|باشترین ئەکتەر
|یو های-جین
|{{won}}
|-
|ئەکتەری پاڵپشت
|یو جی-تای
|{{won}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | خەڵاتەکانی کاتبێڵی کۆریا
| ٢٠٢٦
| باشترین دەرهێنەری ساڵ
| جانگ هانگ-جۆن
| {{won}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.etnews.com/20261008000174 |سەردێڕ=دەرهێنەر جانگ هانگ-جۆن، خەڵاتی باشترین دەرهێنەری ساڵی 'خەڵاتەکانی کاتبێڵی کۆریا ٢٠٢٦'ی بەدەستهێنا |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |زمان=ko |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261008055841/https://www.etnews.com/20261008000174 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;2&quot;| خەڵاتەکانی کۆمەڵەی ڕەخنەگەرانی فیلمی کۆری
| rowspan=&quot;2&quot;| ٢٠٢٦
| باشترین ئەکتەری نوێ
| پارک جی-هوون
| {{Won}}
| style=&quot;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://news.sbs.co.kr/english/article.do?news_id=N1008803921|سەردێڕ=جۆن دۆ-یۆن، زۆ این-سۆنگ خەڵاتی باشترین ئەکتەری سەرەکی لە خەڵاتەکانی کۆمەڵەی ڕەخنەگەرانی فیلمی کۆری دەبەنەوە؛ هیۆن بین، شین های-سۆن پۆلە نوێیەکانی ئۆتییتی دەبەنەوە|نووسەر=کیم جی-های|بڵاوکەرەوە=SBS|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.donga.com/news/Entertainment/article/all/20261019/134865160/1|سەردێڕ=‘خۆشەویستی دەکرێت’، باشترین فیلمی خەڵاتی یۆنگپۆنگ… ‘هیوادارم’ نا هۆنگ-جین خەڵاتی دەرهێنەر و ٣ خەڵاتی تر|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
|-
| ١٠ باشترین فیلمی ساڵ
| ''چاودێرەکەی پاشا''
| {{Won}}
|}

=== تۆمەتی دزینی بەرهەم ===
لە ئایاری ٢٠٢٦دا، خێزانی نووسەری زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی ''ئۆم هۆنگ-دۆ'' داوای فەرمانێکی دادگایان کرد بۆ ڕاگرتنی نمایشی فیلمەکە، بە تۆمەتی بەکارهێنانی نەپسەندکراوی توخمەکانی دەقی نووسەرەکە. لە تەممووزی ٢٠٢٦دا، دادگای ناوچەی ڕۆژئاوای سێۆڵ داواکەی ڕەتکردەوە، و بڕیاری دا کە هەردوو کارەکە بە ڕێژەیەکی بەرچاو لە چیرۆک و بابەتدا جیاوازن سەرەڕای هەندێک پێکهاتەی هاوشێوە.&lt;ref name=&quot;newsis&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=شین |یەکەم=یو-ریم |ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٦|سەردێڕ=[تایبەت] دادگا، داواکاری ڕاگرتنی نمایشی 'پاشا و پیاوەکەی' ڕەتدەکاتەوە…&quot;قورسە دان بە لێکنزیبووندا بنرێت&quot; |ناونیشان=https://www.newsis.com/view/NISX20260723_0003721173 |ئیش=Newsis |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260727142830/https://www.newsis.com/view/NISX20260723_0003721173 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

==تێبینییەکان==
{{Notelist}}

==سەرچاوەکان==
{{Reflist}}

==بەستەرە دەرەکییەکان==

* {{KMDb film|40652}}
* {{IMDb title|38626703}}
* {{HanCinema film|The_King__s_Warden}}
{{Portal bar|کۆریای باشوور|فیلم|دەیەی ٢٠٢٠}}

[[Category:فیلمەکان دەربارەی کودەتا]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٦]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی کۆری]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی خێزانە شاھانەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی کۆریای باشوور کە لەسەر بنەمای ڕووداوە ڕاستەقینەکان دروستکراون]]</text>
      <sha1>4mqdt0bbm0qb3o9uqqc2u3v1i5ngtxk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694319</id>
      <parentid>1694295</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:03:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1694319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39873" sha1="38kvcjothqzpamb69xrpb4p3ushy95y" xml:space="preserve">{{Short description|فیلمی ٢٠٢٦ لە دەرهێنانی جانگ هانگ-جون}}
{{Infobox film
| name           = چاودێرەکەی پاشا
| image          = The King's Warden film poster.png
| alt            = 
| caption        = پۆستەری بڵاوکردنەوەی سینەمایی
| native_name    = {{Infobox Korean film name|hangul=왕과 사는 남자|hanja=王과 사는 男子|lk=پیاوەکەی لەگەڵ پاشا دەژی}}
| director       = جانگ هانگ-جون
| writer         = {{Plainlist|
- جانگ هانگ-جون
- هوانگ سیۆنگ-گو
}}
| producer       = {{Plainlist|
- ئیم ئون-جۆنگ
- جانگ وۆن-سۆک
}}
| starring       = {{Plainlist|
- یو های-جین
- پارک جی-هوون
- یو جی-تای
- جۆن می-دۆ
- کیم مین
- پارک جی-هوان
- لی جۆن-هیوک
- آن جای-هۆنگ
}}
| cinematography = چۆی یۆنگ-هوان
| editing        = هۆ سۆن-می
| music          = دالپالان
| studio         = {{Plainlist|
- ئۆندا وۆڕکس
- بی.ئای. ئێنتەرتەینمنت
}}
| distributor    = شۆبۆکس
| released       = {{Film date|٢٠٢٦|٠٢|٠٤}}
| country        = کۆریای باشوور
| language       = کۆری
| budget         = ٦٫٩ ملیۆن دۆلار&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=فیلمە تێچوو کەمەکان بۆکس ئۆفیسی کۆریا لە سەرەتای ٢٠٢٦دا بوژێننەوە|ناونیشان=https://www.koreatimes.co.kr/entertainment/films/20260220/budget-friendly-films-revitalize-korean-box-office-in-early-2026|newspaper=[[The Korea Times]]|دوایین=بێک|یەکەم=بیۆنگ-یۆڵ|ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
| gross          = ١٢٣ ملیۆن دۆلار&lt;ref&gt;{{Cite Box Office Warden|title=پاشا و پیاوەکەی|access-date=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|id=38626703}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;box:korea&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کۆفیک، کۆبیس سیستەمی زانیاری بۆکس ئۆفیسی کۆری: فیلمە کۆرییەکانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/boxOffice_Yearly.jsp?mode=BOXOFFICE_YEAR&amp;selectDt=2026&amp;category=ALL&amp;country=K|وێبگە=KOFIC|ڕێکەوتی سەردان=٥ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
}}

'''''چاودێرەکەی پاشا''''' (بە [[زمانی کۆری|کۆری]]: 왕과 사는 남자) فیلمێکی مێژوویی و درامیی [[کۆریای باشوور|کۆریای باشوورە]] لە ساڵی ٢٠٢٦، کە لە دەرهێنان و نووسینی ''جانگ هانگ-جۆنە'' و ''هوانگ سیۆنگ-گو'' هاونووسەری بووە. فیلمەکە کۆمەڵە ئەکتەرێک لەخۆ دەگرێت کە پێکهاتوون لە [[یو ھای-جین|''یو های-جین'']]، ''[[پارک جی-ھوون|پارک جی-هوون]]''، ''یو جی-تای'' و ''جۆن می-دۆ''. فیلمەکە ژیانی ناوماڵ و گۆشەگیری دەرروونیی پاشای لابراو، [[دانجۆنگی جۆسۆن|دانجۆنگ]]، لە کاتی دوورخستنەوەیدا لە ساڵی ١٤٥٧ دەگێڕێتەوە. لەلایەن شۆبۆکسەوە بڵاو کرایەوە، و لە ٤ی شوباتی ٢٠٢٦ نمایش کرا.

لە ٦ی ئازاری ٢٠٢٦دا، فیلمەکە گەیشتە ١٠ ملیۆن بلیتی فرۆشراو، و بووە ٣٤ەمین فیلم لە کۆریای باشوور کە ئەم ئاممارە تۆمار بکات. تا تەممووزی ٢٠٢٦، فیلمەکە ١٦٫٩١ ملیۆن بلیتی تۆمار کرد، و بووە دووەم پڕبینەرترین و پڕ داهاتترین فیلم لە مێژووی بۆکس ئۆفیسی کۆریای باشووردا. لە ٦٢ەمین ئاهەنگی [[خەڵاتی ھونەری بێکسانگ|خەڵاتەکانی بێکسانگ]]، سێ خەڵاتی بەدەستهێنا: خەڵاتی مەزن، باشترین ئەکتەری نوێ، و خەڵاتی کاریگەری گوچی.

==چیرۆک==
[[دانجۆنگی جۆسۆن|یی هۆنگ-وی]]، پاشای هەرزەکاری چۆسۆن، لەلایەن مامیەوە، شازادەی گەورە [[سێجۆی جۆسۆن|سۆیانگ]]، دەسەڵاتی لێ دەسەنرێتەوە و پلەکەی دابەزێنرێت بۆ شازادە نۆسان. دەسەڵاتداری بەهێز ''هان مۆنگ-هۆە'' پاشای پێشوو دەنێرێت بۆ دوورخستنەوە بەو هیوایەی خۆی بكوژێت. ئۆم هۆنگ-دۆ سەردارێکی گوندێکی هەژارە لە دۆڵی چیاکانی چێۆنگنیۆنگپۆ لە یۆنگوۆل. دوای سەردانکردن بۆ گوندێکی دراوسێ، کە دوای داڵدەدانی خانەدانێکی دوورخراوە (کە دواتر گەڕێنرایەوە سەر پۆستەکەی) گەشەی سەندبوو، ئەویش گوندنشینەکانی رازی دەکات کە هەمان کار بکەن دوای بیستنی هەواڵی هاتنی خانەدانێکی دوورخراوە بۆ ناوچەکە.

گوندی هۆنگ-دۆ وەکو شوێنی دوورخستنەوەی شازادە نۆسان هەڵدەبژێردرێت بەهۆی دووری شوێنەکەیەوە. نۆسان لەگەڵ خزمەتکارە وەفاکەی مێ-هوا دەگاتە ئەوێ. گوندنشینەکان نیگەران دەبن کاتێک ناسنامەی راستەقینەی نۆسان دەزانن، کە بەهۆی یادوەریی کاربەدەستە دڵسۆزەکانی کە بە شێوەیەکی دڕندانە لەسەر دژایەتیکردنی پاشای نوێ کوژران، ئازار دەچێژێت. ئارەزووی خۆکوشتن دەکات و هەوڵ دەدات لە بەرزاییەک خۆی فڕێ داتە خوارەوە، بەڵام لە دوا چرکەدا لەلایەن هۆنگ-دۆوە ڕزگار دەکرێت. شازادەی گەورە كۆمسۆنگ، مامی تری نۆسان، بە دزییەوە پەیوەندی بەو دەکات دەربارەی یاخیبوونێکی نزیک بۆ گەڕاندنەوەی بۆ سەر کورسیی پاشایەتی.

هۆنگ-دۆ لە سنووری خۆی دەردەچێت و تووڕە دەبێت و سزای نۆسان دەدات دوای ئەوەی بە هەڵە تێدەگات کە وا دەزانێت خەریکی خۆکوشتنە. دەمەقاڵێیەکە پڵنگێک ڕادەکێشێت کە هەڕەشە لە ئەوان و گوندنشینەکان دەکات. تە-سان، کوڕی هۆنگ-دۆ، بە کەوانەکەی تیرێک لە پڵنگەکە دەدات. نۆسان سەرنجی پڵنگەکە ڕادەکێشێت و تیرێک لە سەری دەدات و دەیکوژێت. رووداوەکە ژیانێکی نوێ بۆ نۆسان دەگەڕێنێتەوە دوای ئەوەی لە دیدگای هۆنگ-دۆ و گوندنشینەکانی ورد دەبێتەوە. دەست دەکات بە نزیکبوونەوە لەگەڵیان، تە-سان فێر دەکات بۆ ئامادەکردنی بۆ تاقیکردنەوەی خزمەتگوزاریی شارستانی (گواگۆ).

==ئەکتەرەکان==

* [[یو ھای-جین|یو های-جین]] وەک ئۆم هۆنگ-دۆ
* [[پارک جی-ھوون|پارک جی-هوون]] وەک شازادە نۆسان / [[دانجۆنگی جۆسۆن|پاشا دانجۆنگ]] (یی هۆنگ-وی)
* یو جی-تای وەک هان مۆنگ-هۆە
* جۆن می-دۆ وەک مێ-هوا
* کیم مین وەک ئۆم تە-سان
* پارک جی-هوان وەک ئۆ سە-گیۆم
* لی جۆن-هیوک وەک شازادەی گەورە گیومسۆنگ (یی یو)
* ئان جای-هۆنگ وەک سەرۆک گوندی نۆروگۆل

==بەرهەمهێنان==
[[File:20251219 The King's Warden production press conference.jpg|thumb|alt=چوار ئەکتەرە سەرەکییەکە و دەرهێنەری فیلمەکە لە کۆنگرەی رۆژنامەوانی بەرهەمهێناندا پۆز دەدەن.|یو جی-تای، پارک جی-هوون، یو های-جین، جۆن می-دۆ، و جانگ هانگ-جۆن لە کۆنگرەی رۆژنامەوانی بەرهەمهێنانی فیلمەکەدا لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥]]

===گەشەپێدان===
بەگوێرەی سەرچاوەکانی پیشەسازیی فیلم لە تەممووزی ٢٠٢٤، دەرهێنەر جانگ هانگ-جۆن پشتڕاستی کردەوە کە پڕۆژەی داهاتووی ناوی چاودێرەکەی پاشا دەبێت. فیلمەکە سەرنج دەخاتە سەر دوورخستنەوەی پاشا دانجۆنگ، شەشەمین پاشای [[جۆسۆن|چۆسۆن]]، لە یۆنگوۆل، [[ھەرێمی کانگوۆن (کۆریای باشوور)|هەرێمی گانگۆن]]. ئەمە یەکەم جارە جانگ دەرهێنانی درامایەکی مێژوویی بکات، سەرەڕای ماوەی درێژی کارکردنی لە جۆرەکانی تری فیلم. لەلایەن ئۆندا وۆڕکس و بی.ئای. ئێنتەرتەینمنت بەرهەم هێنراوە، و لەلایەن شۆبۆکسەوە بڵاو کراوەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:[تایبەت] تەنیا هاوسەرگیری؟ دەرهێنەر جانگ هانگ-جۆن یەکەم مەگافۆنی سەگۆکی بۆ فیلمی 'پاشا و پیاوەکەی' هەڵدەگرێت|trans-title=[تایبەت] زیاتر لە تەنیا پشتگیریکردنی هاوسەرەکەی؟ دەرهێنەر جانگ هانگ-جۆن سەرکردایەتی یەکەم فیلمی مێژوویی خۆی دەکات پاشا و پیاوەکەی|ناونیشان=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12207233|ئیش=[[JTBC]]|زمان=ko|دوایین=چۆ|یەکەم=یۆن-گیۆنگ|ڕێکەوت=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260425235915/https://news.jtbc.co.kr/article/NB12207233|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;production&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:یەکەم درامای مێژوویی جانگ هانگ-جۆن 'پاشا و پیاوەکەی'، بەشداریی یو های-جین→پارک جی-هوون پشتڕاست کرایەوە|trans-title=یەکەم فیلمی مێژوویی جانگ هانگ-جۆن پاشا و پیاوەکەی بەشداریی یو های-جین→پارک جی-هوونی پشتڕاست کردەوە|ناونیشان=https://enews.imbc.com/News/RetrieveNewsInfo/434802|سەردێڕ=장항준 첫 사극 '왕과 사는 남자', 유해진→박지훈 출연 확정|ئیش=[[iMBC]]|زمان=ko|دوایین=یۆۆ|یەکەم=جۆنگ-مین|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260822031042/https://enews.imbc.com/News/RetrieveNewsInfo/434802|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; جانگ لە کاتی ڕاگەیاندنی بەرهەمهێنانەکەدا ڕایگەیاند کە سەرەتا دوودڵ بووە لە وەرگرتنی فیلمێکی مێژوویی لە سەردەمێکی سەختدا بۆ پیشەسازیی فیلم، بەڵام لە کۆتاییدا سەرسام بووە بە داهێنانی چیرۆکی دانجۆنگ و هاوسەرەکەی هانی داوە، کە نووسەر کیم ئون-هی بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:دەرهێنەری 'پاشا و پیاوەکەی' جانگ هانگ-جۆن &quot;دوودڵ بووم لە درامای مێژوویی، بەڵام کیم ئون-هی پێی گتم بیکەم&quot;|trans-title=دەرهێنەری پاشا و پیاوەکەی جانگ هانگ-جۆن &quot;دوودڵ بووم لە درامای مێژوویی، بەڵام کیم ئون-هی پێی گتم بیکەم&quot;|ناونیشان=https://www.hankookilbo.com/News/Read/A2025121910310001341|سەردێڕ='왕과 사는 남자' 장항준 감독 &quot;사극 망설였지만, 김은희가 하라고 했다&quot;-문화ㅣ한국일보|newspaper=[[Hankook Ilbo]]|زمان=ko|دوایین=کیم|یەکەم=یۆن-جۆ|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260104195240/https://www.hankookilbo.com/News/Read/A2025121910310001341|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

===وێنەگرتن===
قۆناغی پێش بەرهەمهێنان لە کۆتایی ٢٠٢٤ کۆتایی هات، و [[وێنەگرییی سەرەکی|وێنەگرتنی سەرەکی]] لە نیوەی یەکەمی ٢٠٢٥ دەستی پێکرد.&lt;ref name=&quot;production&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;production2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:[تایبەت] 'بەرچاو' پارک جی-هوان، دەرهێنەر جانگ هانگ-جۆن دەبینێت... دەرکەوتنی تایبەت لە 'پاشا و پیاوەکەی'|ناونیشان=https://www.sportsworldi.com/newsView/20241024508070|سەردێڕ=[단독] ‘대세’ 박지환, 장항준 감독 만난다...‘왕과 사는 남자’ 특별출연|ئیش=Sports World|زمان=ko|دوایین=جی|یەکەم=دۆنگ-هیۆن|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241024021923/http://www.sportsworldi.com/newsView/20241024508070|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; سەرەڕای ئەوەی کە باکگراوندی فیلمەکە چێۆنگنیۆنگپۆیە، بەڵام لە شوێنەکانی تری وەکو سێۆندۆل&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:٦ کاتژمێر نیشتمانی من، ئەڵقەی یۆنگوۆلی 'پاشا و پیاوەکەی' پەخش کرا|ناونیشان=https://www.bntnews.co.kr/article/view/bnt202603040145|ئیش=BNT|زمان=ko|دوایین=کیم|یەکەم=مین-جۆ|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; و ستۆدیۆی فیلمی مۆنگگیۆنگ سێاجێ وێنەی گیراوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:پاشا بوونی نییە بەڵام یادگارییەکان بۆنوس... مۆنگگیۆنگ سێاجێ، سەرکەوتنی نەخوازراو بەهۆی 'پاشا و پیاوەکەی'؟|ناونیشان=https://www.newsis.com/view/NISX20260228_0003530225|سەردێڕ=왕(王)은 없지만 추억은 덤… 문경새재, '왕사남' 덕분에 때아닌 대박?|agency=[[Newsis]]|زمان=ko|دوایین=کیم|یەکەم=جین-هۆ|ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260228151902/https://www.newsis.com/view/NISX20260228_0003530225|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; چونکە دیمەنی ڕەسەنی چێۆنگنیۆنگپۆ پارێزراو نەبوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|script-title=ko:٤ راستیی مێژوویی کە باشە پێش بینینی 'پاشا و پیاوەکەی' بیزانیت|ناونیشان=https://www.esquirekorea.co.kr/article/1896627|سەردێڕ='왕과 사는 남자' 보기 전 알아두면 좋을 역사적 사실 4|magazine=Esquire Korea|زمان=ko|دوایین=سۆنگ|یەکەم=چای-یۆن|ڕێکەوت=٣ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260211115557/https://www.esquirekorea.co.kr/article/1896627|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

==بڵاوکردنەوە==
فیلمەکە لە ٤ی شوباتی ٢٠٢٦، لە کاتی پشووی سەری ساڵی نوێی کۆریادا بڵاو کرایەوە. شیکارانی پیشەسازی پڕۆژەکەیان بە بڵاوکراوەیەکی سەرەکی بۆ بۆکس ئۆفیسی ناوخۆیی دیاری کردووە دوای ماوەیەک لە پشکی بەرزی بازاڕ بۆ فیلمە بیانییەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|script-title=ko:[تایبەت] یو های-جین، ئایا شانازیی چەماوەی سینەمای کۆری دەگەڕێنێتەوە... بڵاوکردنەوەی فیلمی 'پاشا و پیاوەکەی' لە ٤ی شوباتی ساڵی داهاتوودا پشتڕاست کرایەوە|ناونیشان=https://www.ize.co.kr/news/articleView.html?idxno=72777|magazine=Ize|زمان=ko|دوایین=هان|یەکەم=سوو-جین|ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260104153453/https://www.ize.co.kr/news/articleView.html?idxno=72777|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، [[کەنەدا]]، [[ئوسترالیا]]، [[تایوان]]، و [[نیوزیلاند|نیوزلەندا]] بڵاوکرایەوە، و لە فێستیڤاڵی فیلمی ڕۆژهەڵاتی دووردا نمایش کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:تینی 'دانجۆنگ ئۆپا' پارک جی-هوون... سەرکەوتنی دووانەی 'پاشا و پیاوەکەی'، ١٠ ملیۆن چاوەڕوانی→ بڵاوکردنەوەی دەرەوەی وڵات|ناونیشان=https://isplus.com/article/view/isp202603040010|سەردێڕ=&amp;lsquo;단종 오빠&amp;rsquo; 박지훈 열풍&amp;hellip;&amp;lsquo;왕사남&amp;rsquo; 겹경사, 1000만 초읽기&amp;rarr;해외 개봉|newspaper=[[Ilgan Sports]]|زمان=ko|دوایین=لی|یەکەم=سوجین|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

فیلمەکە لە بەشی ئۆفیسی نوی لە ٢٥ەمین فێستیڤاڵی فیلمی ئاسیایی نیویۆرک لە ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ نمایشێکی تایبەتی هەبوو وەک بەشێک لە ٢٥ەمین ساڵیادی فێستیڤاڵەکە.&lt;ref name=pr1:nyaff&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nyaff.org/nyaff26/films/the-kings-warden |سەردێڕ=٢٥ەمین فێستیڤاڵی فیلمی ئاسیایی نیویۆرک، پاشا و پیاوەکەی|بڵاوکەرەوە= NYAFF |ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان= ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

==پێشوازی==
===بۆکس ئۆفیس===
بەپێی داتاکانی کۆبیس، کە خزمەتگوزارییەکی شوێنکەوتووە لەلایەن ئەنجومەنی فیلمی کۆرییەوە بەڕێوەدەبرێت، فیلمەکە ٤٫٩ ملیۆن دۆلاری لە ٧٦١٬٨٣٢ بلیت لە کۆتایی هەفتەی یەکەیدا بەدەستهێنا لەگەڵ ٥٨٫١٪ لە کۆی گشتی داهاتەکە. پێنج ڕۆژ دوای بڵاوکردنەوەکەی، فیلمەکە کۆی گشتییەکەی گەیشتە ٦٫٤ ملیۆن دۆلار لە زیاتر لە ١ ملیۆن بلیت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=بۆکس ئۆفیسی کۆریا: درامای مێژوویی 'پاشا و پیاوەکەی' لە پلەی یەکەمدا دەست پێدەکات|ناونیشان=https://variety.com/2026/film/box-office/korea-box-office-historical-drama-the-kings-warden-no-1-1236656681/|magazine=[[Variety (magazine)|ڤاریتی]]|دوایین=راماچەندان|یەکەم=نامان|ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260210130325/https://variety.com/2026/film/box-office/korea-box-office-historical-drama-the-kings-warden-no-1-1236656681/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; فیلمەکە گەورەترین ئامادەبوونی رۆژانەی لە ئازاری ٢٠٢٠ەوە لە ١٦ی شوباتی ٢٠٢٦دا هەبوو، کە ٥٣٧٬١٩٠ بینەری لە یەک ڕۆژدا ڕاکێشا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=بۆکس ئۆفیسی کۆریا: 'پاشا و پیاوەکەی' لە پلەی یەکەمدا دەمێنێتەوە لەگەڵ کردنەوەی فراوانی 'هۆمینت'|ناونیشان=https://variety.com/2026/film/box-office/korea-box-office-the-kings-warden-humint-1236664378/|magazine=[[Variety (magazine)|ڤاریتی]]|دوایین=راماچەندان|یەکەم=نامان|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260304172921/https://variety.com/2026/film/box-office/korea-box-office-the-kings-warden-humint-1236664378/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ئایا 'پاشا و پیاوەکەی' دەتوانێت پەیوەندی بە 'یانەی ١٠ ملیۆن بینەر' بکات دوای سەرکەوتنی سەری ساڵی مانگی؟|ناونیشان=https://www.koreatimes.co.kr/entertainment/films/20260219/can-kings-warden-join-10-million-viewer-club-after-lunar-new-year-success|newspaper=[[The Korea Times]]|دوایین=بیۆنگ-یۆڵ|یەکەم=بێک|ڕێکەوت=١٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260225165242/https://www.koreatimes.co.kr/entertainment/films/20260219/can-kings-warden-join-10-million-viewer-club-after-lunar-new-year-success|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە ٦ی ئازاردا، ١٠ ملیۆن بلیتی لە کۆریای باشوور تۆمار کرد، کە وای لێکرد ببێتە ٣٤ەمین فیلم (٢٥ەمین فیلمی کۆری) کە ئەمە ئەنجام بدات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:جانگ هانگ-جۆن سەرکەوت! 'پاشا و پیاوەکەی' لە کۆتاییدا 'فیلمی دە ملیۆنی'... چوارەم لە جۆری درامای مێژوویی|ناونیشان=https://www.hani.co.kr/arti/culture/culture_general/1248098.html|سەردێڕ=장항준 해냈다! ‘왕사남’ 드디어 ‘천만 영화’…사극 장르로는 4번째|ئیش=[[Hankyoreh]]|دوایین=کیم|یەکەم=ئەون-هیۆنگ|ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260312145958/https://www.hani.co.kr/arti/culture/culture_general/1248098.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; تا ٢٣ی تەممووز، فیلمەکە کۆی گشتی ١٦٫٩١ ملیۆن بلیتی هەبووە،&lt;ref name=&quot;newsis&quot;/&gt; کە وای لێکرد ببێتە دووەم پڕبینەرترین و پڕ داهاتترین لە کۆریای باشووردا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ='پاشا و پیاوەکەی' دەبێتە دووەم پڕبینەرترین فیلم لە کۆریا، و ١٦٫٢٨ ملیۆن بلیت دەشکێنێت|ناونیشان=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2026-04-11/entertainment/movies/The-Kings-Warden-becomes-second-most-watched-film-in-Korea-smashes-1628-million-admissions/2566607|newspaper=[[Korea JoongAng Daily]]|دوایین=جی|یەکەم=مین-جی|ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=بۆکس ئۆفیسی کۆریا: 'پاشا و پیاوەکەی' دەبێتە داهات بەرزترین فیلمی هەموو سەردەمێک|ناونیشان=https://variety.com/2026/film/box-office/korea-box-office-the-kings-warden-highest-grossing-film-all-time-1236697486/|magazine=[[Variety (magazine)|ڤاریتی]]|دوایین=ناماچەندان|یەکەم=نامان|ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

===وەڵامی ڕەخنەگران===
فیلمەکە تێکڕای ٦٫٥٧ لە ١٠ی لە Cine21 بەدەستهێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ko:پاشا و پیاوەکەی|ناونیشان=https://cine21.com/movie/info/?movie_id=62893|سەردێڕ=영화 [왕과 사는 남자] 상세정보|وێبگە=[[Cine21]]|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260313070804/https://cine21.com/movie/info/?movie_id=62893|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە پێداچوونەوەیەکی بۆ The Korea Times، بێک بیۆنگ-یۆڵ نووسی کە فیلمەکە &quot;بەهۆی نواندنی درەوشاوەی ئەستێرە سەرەکییەکانەوە زیندوو بووەتەوە&quot;. رایگەیاند کە &quot;چیرۆکەکە ڕاستەوخۆیە و بە شێوازێکی هێڵی پێش دەکەوێت، کە وای لێدەکات بینینی ئاسان بێت، بەڵام هەندێک جار کەمێک پەلەی تێدایە&quot;. لەگەڵ ئەوەشدا، &quot;وەک درامایەکی ناوەند سەرکەوتوو دەبێت چونکە سەرنج دەخاتە سەر گەرموگوڕی پەیوەندی مرۆڤەکان و ئازایەتی خەڵکی ئاسایی&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ='پاشای پارێزەر' پاشای دوورخراوەی چۆسۆن مرۆڤدۆست دەکات|ناونیشان=https://www.koreatimes.co.kr/entertainment/films/20260122/kings-warden-humanizes-exiled-joseon-king|newspaper=[[The Korea Times]]|دوایین=بێک|یەکەم=بیۆنگ-یۆڵ|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260123052727/https://www.koreatimes.co.kr/entertainment/films/20260122/kings-warden-humanizes-exiled-joseon-king|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بە شێوەیەکی هاوشێوە، یانگ گیۆنگ-می ستایشی کاستەکەی کرد بەڵام ئاماژەی بە لاوازیی تەواوبوونی پێکهاتەی سیناریۆکە کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:مالتیزی فرمیسکەکانی بە 'پاشا و پیاوەکەی' سڕییەوە، لێهاتوویی دەرهێنان 'دیار نییە' [زووم-ئین]|trans-title=مالتیزەکە بە 'پاشا و پیاوەکەی' ڕزگاری دەبێت، بەڵام دەرهێنانی هێشتا نیشانەی پرسیارە [زووم-ئین]|ناونیشان=https://isplus.com/article/view/isp202602110100|سەردێڕ=&amp;lsquo;왕사남&amp;rsquo;으로 눈물 닦은 말티즈, 연출력은 &amp;lsquo;글쎄&amp;rsquo; [줌인]|newspaper=[[Ilgan Sports]]|زمان=ko|دوایین=جانگ|یەکەم=جۆ-یۆن|ڕێکەوت=١٢ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

===خەڵاتەکان===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | ئاهەنگی خەڵات
! scope=&quot;col&quot; | ساڵ
! scope=&quot;col&quot; | پۆل
! scope=&quot;col&quot; | وەرگر(ەکان)
! scope=&quot;col&quot; | ئەنجام
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | سەرچاوە
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;8&quot; | [[خەڵاتی ھونەری بێکسانگ]]
| rowspan=&quot;8&quot; | ٢٠٢٦
| خەڵاتی مەزن – فیلم
| یو های-جین
| {{won}}
| rowspan=&quot;8&quot; style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:'٦٢ەمین خەڵاتەکانی هونەری بێکسانگ' ڕاگەیاندنی کاندیدەکان... 'پاشا و پیاوەکەی' لە ٧ پۆلدا کاندید کراوە|ناونیشان=https://www.mk.co.kr/news/hot-issues/12015376|سەردێڕ=‘제62회 백상예술대상’ 후보 발표…‘왕과 사는 남자’ 7개 부문 노미네이트|ئیش=Star Today|زمان=ko|دوایین=لی|یەکەم=دا-گیۆم|ڕێکەوت=١٣ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260423192536/https://www.mk.co.kr/news/hot-issues/12015376|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ئەکتەرە دێرینەکان یو های-جین، ریو سۆنگ-ریۆنگ خەڵاتی مەزنی بێکسانگ دەبەنەوە — چۆن ڕوویدا|ناونیشان=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2026-05-08/entertainment/movies/LIVE-Welcome-to-the-62nd-Baeksang-Awards/2586780|newspaper=[[Korea JoongAng Daily]]|دوایین١=مەککارتی|یەکەم١=تۆماس|دوایین٢=جین|یەکەم٢=ئەون-سوو|دوایین٣=کیم|یەکەم٣=جۆ-یۆن|دوایین٤=شین|یەکەم٤=هان-نی|ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
|-
| باشترین فیلم
| rowspan=&quot;2&quot; | ''چاودێرەکەی پاشا''
| {{nom}}
|-
| خەڵاتی کاریگەری گوچی
| {{won}}
|-
| باشترین دەرهێنەر
| جانگ هانگ-جۆن
| {{nom}}
|-
| باشترین ئەکتەر
| یو های-جین
| {{nom}}
|-
| باشترین ئەکتەری پاڵپشت
| یو جی-تای
| {{nom}}
|-
| باشترین خانمەکتەری پاڵپشت
| جۆن می-دۆ
| {{nom}}
|-
| باشترین ئەکتەری نوێ
| پارک جی-هوون
| {{won}}
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;9&quot; |خەڵاتەکانی فیلمی بویل
| rowspan=&quot;9&quot; |٢٠٢٦
|باشترین دەرهێنەر
|جانگ هانگ-جۆن
|{{nom}}
| rowspan=&quot;9&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=پارک |یەکەم=جین-یۆنگ |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠٢٦|سەردێڕ='پاشا و پیاوەکەی' پارک جی-هوون، کاندیدبوونی هاوکات بۆ باشترین ئەکتەر و باشترین ئەکتەری نوێ⋯ بەدەستهێنانی ٣ خەڵاتی فیلمی بویل |ناونیشان=https://www.joynews24.com/view/1996726 |ئیش=JoyNews24}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=هێۆن |یەکەم=گیۆنگ-ئا |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=ئەکتەر یو های-جین، خەڵاتی باشترین ئەکتەری فیلمی بوولی بەدەستهێنا بۆ فیلمی 'پاشا و پیاوەکەی' |ناونیشان=https://news.kbs.co.kr/news/pc/view/view.do?ncd=8680699 |ئیش=KBS}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |باشترین ئەکتەر
|یو های-جین
|{{won}}
|-
|پارک جی-هوون
|{{nom}}
|-
|باشترین ئەکتەری پاڵپشت
|یو جی-تای
|{{nom}}
|-
|باشترین خانمەکتەری پاڵپشت
|جۆن می-دۆ
|{{nom}}
|-
|باشترین ئەکتەری نوێ
|پارک جی-هوون
|{{nom}}
|-
|باشترین مۆسیقا
|دالپالان
|{{nom}}
|-
|ئەستێرەی نێرینەی ساڵ
|پارک جی-هوون
|{{won}}
|-
|ئەستێرەی مێینەی ساڵ
|جۆن می-دۆ
|{{won}}
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;6&quot; | خەڵاتەکانی بڕینی دەرهێنەر
| rowspan=&quot;6&quot; | ٢٠٢٦
| باشترین دەرهێنەر (فیلم)
| جانگ هانگ-جۆن
| {{nom}}
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ko:پارک جی-هوون، کاندیدبوونی هاوکات بۆ فیلم و زنجیرە... ٢٤ەمین خەڵاتی بڕینی دەرهێنەر، کاندیدەکان ئاشکراکراون|ناونیشان=https://m.entertain.naver.com/movie/article/382/0001272683|سەردێڕ=박지훈, 영화·시리즈 동시 노미…제24회 디렉터스컷 어워즈, 후보 공개|ئیش=[[Sports Dong-A]]|بڵاوکەرەوە=[[Naver]]|زمان=ko|دوایین=لی|یەکەم=سێۆنگ-می|ڕێکەوت=١١ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=پارک |یەکەم=جین-یۆنگ |ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=یو های-جین، پارک جی-هوون→هیۆن بین، جۆنگ یۆن-هۆ، خەڵاتی ئەکتەری خەڵاتی بڕینی دەرهێنەریان بەدەستهێنا |ناونیشان=https://www.joynews24.com/view/1969923 |ئیش=JoyNews24}}&lt;/ref&gt;
|-
| باشترین سیناریۆ (فیلم)
| جانگ هانگ-جۆن، هوانگ سیۆنگ-گو
| {{nom}}
|-
| باشترین خانمەکتەر (فیلم)
| جۆن می-دۆ
| {{nom}}
|-
| باشترین ئەکتەر (فیلم)
| یو های-جین
| {{won}}
|-
| باشترین خانمەکتەری نوێ (فیلم)
| جۆن می-دۆ
| {{nom}}
|-
| باشترین ئەکتەری نوێ (فیلم)
| پارک جی-هوون
| {{won}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | فێستیڤاڵی فیلمی ڕۆژهەڵاتی دوور
| ٢٠٢٦
| خەڵاتی بینەران
| ''چاودێرەکەی پاشا''
| {{Draw|پلەی سێیەم}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=فیلمە کۆرییەکان سێ خەڵات لە فێستیڤاڵی فیلمی ڕۆژهەڵاتی دووری ئۆدینە دەبەنەوە|ناونیشان=https://koreaherald.com/article/10730783|newspaper=[[The Korea Herald]]|دوایین=موون|یەکەم=کی-هوون|ڕێکەوت=٤ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope = &quot;row&quot; rowspan=&quot;4&quot; |خەڵاتەکانی سینەماتۆگرافیی زێڕین
| rowspan=&quot;4&quot; |٢٠٢٦
|باشترین وێنە
|''پاشا و پیاوەکەی''
|{{won}}
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=لی |یەکەم=جۆن-سانگ |ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=٤٦ەمین خەڵاتی سینەماتۆگرافیی زێڕین، باشترین ئەکتەر یو های-جین، سۆن یێ-جین... سەرکەوتنی 'پاشا و پیاوەکەی' لە ٤ پۆلدا |ناونیشان=https://www.starnewsk.com/news/articleView.html?idxno=56311 |ئیش=K-Star News |زمان=ko}}&lt;/ref&gt;
|-
|باشترین دەرهێنەر
|جانگ هانگ-جۆن
|{{won}}
|-
|باشترین ئەکتەر
|یو های-جین
|{{won}}
|-
|ئەکتەری پاڵپشت
|یو جی-تای
|{{won}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | خەڵاتەکانی کاتبێڵی کۆریا
| ٢٠٢٦
| باشترین دەرهێنەری ساڵ
| جانگ هانگ-جۆن
| {{won}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.etnews.com/20261008000174 |سەردێڕ=دەرهێنەر جانگ هانگ-جۆن، خەڵاتی باشترین دەرهێنەری ساڵی 'خەڵاتەکانی کاتبێڵی کۆریا ٢٠٢٦'ی بەدەستهێنا |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |زمان=ko |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261008055841/https://www.etnews.com/20261008000174 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;2&quot;| خەڵاتەکانی کۆمەڵەی ڕەخنەگەرانی فیلمی کۆری
| rowspan=&quot;2&quot;| ٢٠٢٦
| باشترین ئەکتەری نوێ
| پارک جی-هوون
| {{Won}}
| style=&quot;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://news.sbs.co.kr/english/article.do?news_id=N1008803921|سەردێڕ=جۆن دۆ-یۆن، زۆ این-سۆنگ خەڵاتی باشترین ئەکتەری سەرەکی لە خەڵاتەکانی کۆمەڵەی ڕەخنەگەرانی فیلمی کۆری دەبەنەوە؛ هیۆن بین، شین های-سۆن پۆلە نوێیەکانی ئۆتییتی دەبەنەوە|نووسەر=کیم جی-های|بڵاوکەرەوە=SBS|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.donga.com/news/Entertainment/article/all/20261019/134865160/1|سەردێڕ=‘خۆشەویستی دەکرێت’، باشترین فیلمی خەڵاتی یۆنگپۆنگ… ‘هیوادارم’ نا هۆنگ-جین خەڵاتی دەرهێنەر و ٣ خەڵاتی تر|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
|-
| ١٠ باشترین فیلمی ساڵ
| ''چاودێرەکەی پاشا''
| {{Won}}
|}

=== تۆمەتی دزینی بەرهەم ===
لە ئایاری ٢٠٢٦دا، خێزانی نووسەری زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی ''ئۆم هۆنگ-دۆ'' داوای فەرمانێکی دادگایان کرد بۆ ڕاگرتنی نمایشی فیلمەکە، بە تۆمەتی بەکارهێنانی نەپسەندکراوی توخمەکانی دەقی نووسەرەکە. لە تەممووزی ٢٠٢٦دا، دادگای ناوچەی ڕۆژئاوای سێۆڵ داواکەی ڕەتکردەوە، و بڕیاری دا کە هەردوو کارەکە بە ڕێژەیەکی بەرچاو لە چیرۆک و بابەتدا جیاوازن سەرەڕای هەندێک پێکهاتەی هاوشێوە.&lt;ref name=&quot;newsis&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=شین |یەکەم=یو-ریم |ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٦|سەردێڕ=[تایبەت] دادگا، داواکاری ڕاگرتنی نمایشی 'پاشا و پیاوەکەی' ڕەتدەکاتەوە…&quot;قورسە دان بە لێکنزیبووندا بنرێت&quot; |ناونیشان=https://www.newsis.com/view/NISX20260723_0003721173 |ئیش=Newsis |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260727142830/https://www.newsis.com/view/NISX20260723_0003721173 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

==تێبینییەکان==
{{Notelist}}

==سەرچاوەکان==
{{Reflist}}

==بەستەرە دەرەکییەکان==

* {{KMDb film|40652}}
* {{IMDb title|38626703}}
* {{HanCinema film|The_King__s_Warden}}
{{Portal bar|کۆریای باشوور|فیلم|دەیەی ٢٠٢٠}}

[[Category:فیلمەکان دەربارەی کودەتا]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٦]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی کۆری]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی خێزانە شاھانەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی کۆریای باشوور کە لەسەر بنەمای ڕووداوە ڕاستەقینەکان دروستکراون]]</text>
      <sha1>38kvcjothqzpamb69xrpb4p3ushy95y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694330</id>
      <parentid>1694319</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:28:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1694330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39879" sha1="q27hj8f0pemldwcmi7j6mp8clf8445g" xml:space="preserve">{{Short description|فیلمی ٢٠٢٦ لە دەرهێنانی جانگ هانگ-جون}}
{{Infobox film
| name           = چاودێرەکەی پاشا
| image          = The King's Warden film poster.png
| alt            = 
| caption        = پۆستەری بڵاوکردنەوەی سینەمایی
| native_name    = {{Infobox Korean film name|hangul=왕과 사는 남자|hanja=王과 사는 男子|lk=پیاوەکەی لەگەڵ پاشا دەژی}}
| director       = [[جانگ ھانگ-جون]]
| writer         = {{Plainlist|
- جانگ هانگ-جون
- هوانگ سیۆنگ-گو
}}
| producer       = {{Plainlist|
- ئیم ئون-جۆنگ
- جانگ وۆن-سۆک
}}
| starring       = {{Plainlist|
- یو های-جین
- پارک جی-هوون
- یو جی-تای
- جۆن می-دۆ
- کیم مین
- پارک جی-هوان
- لی جۆن-هیوک
- آن جای-هۆنگ
}}
| cinematography = چۆی یۆنگ-هوان
| editing        = هۆ سۆن-می
| music          = دالپالان
| studio         = {{Plainlist|
- ئۆندا وۆڕکس
- بی.ئای. ئێنتەرتەینمنت
}}
| distributor    = شۆبۆکس
| released       = {{Film date|٢٠٢٦|٠٢|٠٤}}
| country        = کۆریای باشوور
| language       = کۆری
| budget         = ٦٫٩ ملیۆن دۆلار&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=فیلمە تێچوو کەمەکان بۆکس ئۆفیسی کۆریا لە سەرەتای ٢٠٢٦دا بوژێننەوە|ناونیشان=https://www.koreatimes.co.kr/entertainment/films/20260220/budget-friendly-films-revitalize-korean-box-office-in-early-2026|newspaper=[[The Korea Times]]|دوایین=بێک|یەکەم=بیۆنگ-یۆڵ|ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
| gross          = ١٢٣ ملیۆن دۆلار&lt;ref&gt;{{Cite Box Office Warden|title=پاشا و پیاوەکەی|access-date=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|id=38626703}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;box:korea&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کۆفیک، کۆبیس سیستەمی زانیاری بۆکس ئۆفیسی کۆری: فیلمە کۆرییەکانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/boxOffice_Yearly.jsp?mode=BOXOFFICE_YEAR&amp;selectDt=2026&amp;category=ALL&amp;country=K|وێبگە=KOFIC|ڕێکەوتی سەردان=٥ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
}}

'''''چاودێرەکەی پاشا''''' (بە [[زمانی کۆری|کۆری]]: 왕과 사는 남자) فیلمێکی مێژوویی و درامیی [[کۆریای باشوور|کۆریای باشوورە]] لە ساڵی ٢٠٢٦، کە لە دەرهێنان و نووسینی ''[[جانگ ھانگ-جون]]'' و ''هوانگ سیۆنگ-گو'' هاونووسەری بووە. فیلمەکە کۆمەڵە ئەکتەرێک لەخۆ دەگرێت کە پێکهاتوون لە [[یو ھای-جین|''یو های-جین'']]، ''[[پارک جی-ھوون|پارک جی-هوون]]''، ''یو جی-تای'' و ''جۆن می-دۆ''. فیلمەکە ژیانی ناوماڵ و گۆشەگیری دەرروونیی پاشای لابراو، [[دانجۆنگی جۆسۆن|دانجۆنگ]]، لە کاتی دوورخستنەوەیدا لە ساڵی ١٤٥٧ دەگێڕێتەوە. لەلایەن شۆبۆکسەوە بڵاو کرایەوە، و لە ٤ی شوباتی ٢٠٢٦ نمایش کرا.

لە ٦ی ئازاری ٢٠٢٦دا، فیلمەکە گەیشتە ١٠ ملیۆن بلیتی فرۆشراو، و بووە ٣٤ەمین فیلم لە کۆریای باشوور کە ئەم ئاممارە تۆمار بکات. تا تەممووزی ٢٠٢٦، فیلمەکە ١٦٫٩١ ملیۆن بلیتی تۆمار کرد، و بووە دووەم پڕبینەرترین و پڕ داهاتترین فیلم لە مێژووی بۆکس ئۆفیسی کۆریای باشووردا. لە ٦٢ەمین ئاهەنگی [[خەڵاتی ھونەری بێکسانگ|خەڵاتەکانی بێکسانگ]]، سێ خەڵاتی بەدەستهێنا: خەڵاتی مەزن، باشترین ئەکتەری نوێ، و خەڵاتی کاریگەری گوچی.

==چیرۆک==
[[دانجۆنگی جۆسۆن|یی هۆنگ-وی]]، پاشای هەرزەکاری چۆسۆن، لەلایەن مامیەوە، شازادەی گەورە [[سێجۆی جۆسۆن|سۆیانگ]]، دەسەڵاتی لێ دەسەنرێتەوە و پلەکەی دابەزێنرێت بۆ شازادە نۆسان. دەسەڵاتداری بەهێز ''هان مۆنگ-هۆە'' پاشای پێشوو دەنێرێت بۆ دوورخستنەوە بەو هیوایەی خۆی بكوژێت. ئۆم هۆنگ-دۆ سەردارێکی گوندێکی هەژارە لە دۆڵی چیاکانی چێۆنگنیۆنگپۆ لە یۆنگوۆل. دوای سەردانکردن بۆ گوندێکی دراوسێ، کە دوای داڵدەدانی خانەدانێکی دوورخراوە (کە دواتر گەڕێنرایەوە سەر پۆستەکەی) گەشەی سەندبوو، ئەویش گوندنشینەکانی رازی دەکات کە هەمان کار بکەن دوای بیستنی هەواڵی هاتنی خانەدانێکی دوورخراوە بۆ ناوچەکە.

گوندی هۆنگ-دۆ وەکو شوێنی دوورخستنەوەی شازادە نۆسان هەڵدەبژێردرێت بەهۆی دووری شوێنەکەیەوە. نۆسان لەگەڵ خزمەتکارە وەفاکەی مێ-هوا دەگاتە ئەوێ. گوندنشینەکان نیگەران دەبن کاتێک ناسنامەی راستەقینەی نۆسان دەزانن، کە بەهۆی یادوەریی کاربەدەستە دڵسۆزەکانی کە بە شێوەیەکی دڕندانە لەسەر دژایەتیکردنی پاشای نوێ کوژران، ئازار دەچێژێت. ئارەزووی خۆکوشتن دەکات و هەوڵ دەدات لە بەرزاییەک خۆی فڕێ داتە خوارەوە، بەڵام لە دوا چرکەدا لەلایەن هۆنگ-دۆوە ڕزگار دەکرێت. شازادەی گەورە كۆمسۆنگ، مامی تری نۆسان، بە دزییەوە پەیوەندی بەو دەکات دەربارەی یاخیبوونێکی نزیک بۆ گەڕاندنەوەی بۆ سەر کورسیی پاشایەتی.

هۆنگ-دۆ لە سنووری خۆی دەردەچێت و تووڕە دەبێت و سزای نۆسان دەدات دوای ئەوەی بە هەڵە تێدەگات کە وا دەزانێت خەریکی خۆکوشتنە. دەمەقاڵێیەکە پڵنگێک ڕادەکێشێت کە هەڕەشە لە ئەوان و گوندنشینەکان دەکات. تە-سان، کوڕی هۆنگ-دۆ، بە کەوانەکەی تیرێک لە پڵنگەکە دەدات. نۆسان سەرنجی پڵنگەکە ڕادەکێشێت و تیرێک لە سەری دەدات و دەیکوژێت. رووداوەکە ژیانێکی نوێ بۆ نۆسان دەگەڕێنێتەوە دوای ئەوەی لە دیدگای هۆنگ-دۆ و گوندنشینەکانی ورد دەبێتەوە. دەست دەکات بە نزیکبوونەوە لەگەڵیان، تە-سان فێر دەکات بۆ ئامادەکردنی بۆ تاقیکردنەوەی خزمەتگوزاریی شارستانی (گواگۆ).

==ئەکتەرەکان==

* [[یو ھای-جین|یو های-جین]] وەک ئۆم هۆنگ-دۆ
* [[پارک جی-ھوون|پارک جی-هوون]] وەک شازادە نۆسان / [[دانجۆنگی جۆسۆن|پاشا دانجۆنگ]] (یی هۆنگ-وی)
* یو جی-تای وەک هان مۆنگ-هۆە
* جۆن می-دۆ وەک مێ-هوا
* کیم مین وەک ئۆم تە-سان
* پارک جی-هوان وەک ئۆ سە-گیۆم
* لی جۆن-هیوک وەک شازادەی گەورە گیومسۆنگ (یی یو)
* ئان جای-هۆنگ وەک سەرۆک گوندی نۆروگۆل

==بەرهەمهێنان==
[[File:20251219 The King's Warden production press conference.jpg|thumb|alt=چوار ئەکتەرە سەرەکییەکە و دەرهێنەری فیلمەکە لە کۆنگرەی رۆژنامەوانی بەرهەمهێناندا پۆز دەدەن.|یو جی-تای، پارک جی-هوون، یو های-جین، جۆن می-دۆ، و جانگ هانگ-جۆن لە کۆنگرەی رۆژنامەوانی بەرهەمهێنانی فیلمەکەدا لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥]]

===گەشەپێدان===
بەگوێرەی سەرچاوەکانی پیشەسازیی فیلم لە تەممووزی ٢٠٢٤، دەرهێنەر جانگ هانگ-جۆن پشتڕاستی کردەوە کە پڕۆژەی داهاتووی ناوی چاودێرەکەی پاشا دەبێت. فیلمەکە سەرنج دەخاتە سەر دوورخستنەوەی پاشا دانجۆنگ، شەشەمین پاشای [[جۆسۆن|چۆسۆن]]، لە یۆنگوۆل، [[ھەرێمی کانگوۆن (کۆریای باشوور)|هەرێمی گانگۆن]]. ئەمە یەکەم جارە جانگ دەرهێنانی درامایەکی مێژوویی بکات، سەرەڕای ماوەی درێژی کارکردنی لە جۆرەکانی تری فیلم. لەلایەن ئۆندا وۆڕکس و بی.ئای. ئێنتەرتەینمنت بەرهەم هێنراوە، و لەلایەن شۆبۆکسەوە بڵاو کراوەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:[تایبەت] تەنیا هاوسەرگیری؟ دەرهێنەر جانگ هانگ-جۆن یەکەم مەگافۆنی سەگۆکی بۆ فیلمی 'پاشا و پیاوەکەی' هەڵدەگرێت|trans-title=[تایبەت] زیاتر لە تەنیا پشتگیریکردنی هاوسەرەکەی؟ دەرهێنەر جانگ هانگ-جۆن سەرکردایەتی یەکەم فیلمی مێژوویی خۆی دەکات پاشا و پیاوەکەی|ناونیشان=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12207233|ئیش=[[JTBC]]|زمان=ko|دوایین=چۆ|یەکەم=یۆن-گیۆنگ|ڕێکەوت=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260425235915/https://news.jtbc.co.kr/article/NB12207233|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;production&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:یەکەم درامای مێژوویی جانگ هانگ-جۆن 'پاشا و پیاوەکەی'، بەشداریی یو های-جین→پارک جی-هوون پشتڕاست کرایەوە|trans-title=یەکەم فیلمی مێژوویی جانگ هانگ-جۆن پاشا و پیاوەکەی بەشداریی یو های-جین→پارک جی-هوونی پشتڕاست کردەوە|ناونیشان=https://enews.imbc.com/News/RetrieveNewsInfo/434802|سەردێڕ=장항준 첫 사극 '왕과 사는 남자', 유해진→박지훈 출연 확정|ئیش=[[iMBC]]|زمان=ko|دوایین=یۆۆ|یەکەم=جۆنگ-مین|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260822031042/https://enews.imbc.com/News/RetrieveNewsInfo/434802|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; جانگ لە کاتی ڕاگەیاندنی بەرهەمهێنانەکەدا ڕایگەیاند کە سەرەتا دوودڵ بووە لە وەرگرتنی فیلمێکی مێژوویی لە سەردەمێکی سەختدا بۆ پیشەسازیی فیلم، بەڵام لە کۆتاییدا سەرسام بووە بە داهێنانی چیرۆکی دانجۆنگ و هاوسەرەکەی هانی داوە، کە نووسەر کیم ئون-هی بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:دەرهێنەری 'پاشا و پیاوەکەی' جانگ هانگ-جۆن &quot;دوودڵ بووم لە درامای مێژوویی، بەڵام کیم ئون-هی پێی گتم بیکەم&quot;|trans-title=دەرهێنەری پاشا و پیاوەکەی جانگ هانگ-جۆن &quot;دوودڵ بووم لە درامای مێژوویی، بەڵام کیم ئون-هی پێی گتم بیکەم&quot;|ناونیشان=https://www.hankookilbo.com/News/Read/A2025121910310001341|سەردێڕ='왕과 사는 남자' 장항준 감독 &quot;사극 망설였지만, 김은희가 하라고 했다&quot;-문화ㅣ한국일보|newspaper=[[Hankook Ilbo]]|زمان=ko|دوایین=کیم|یەکەم=یۆن-جۆ|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260104195240/https://www.hankookilbo.com/News/Read/A2025121910310001341|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

===وێنەگرتن===
قۆناغی پێش بەرهەمهێنان لە کۆتایی ٢٠٢٤ کۆتایی هات، و [[وێنەگرییی سەرەکی|وێنەگرتنی سەرەکی]] لە نیوەی یەکەمی ٢٠٢٥ دەستی پێکرد.&lt;ref name=&quot;production&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;production2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:[تایبەت] 'بەرچاو' پارک جی-هوان، دەرهێنەر جانگ هانگ-جۆن دەبینێت... دەرکەوتنی تایبەت لە 'پاشا و پیاوەکەی'|ناونیشان=https://www.sportsworldi.com/newsView/20241024508070|سەردێڕ=[단독] ‘대세’ 박지환, 장항준 감독 만난다...‘왕과 사는 남자’ 특별출연|ئیش=Sports World|زمان=ko|دوایین=جی|یەکەم=دۆنگ-هیۆن|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241024021923/http://www.sportsworldi.com/newsView/20241024508070|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; سەرەڕای ئەوەی کە باکگراوندی فیلمەکە چێۆنگنیۆنگپۆیە، بەڵام لە شوێنەکانی تری وەکو سێۆندۆل&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:٦ کاتژمێر نیشتمانی من، ئەڵقەی یۆنگوۆلی 'پاشا و پیاوەکەی' پەخش کرا|ناونیشان=https://www.bntnews.co.kr/article/view/bnt202603040145|ئیش=BNT|زمان=ko|دوایین=کیم|یەکەم=مین-جۆ|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; و ستۆدیۆی فیلمی مۆنگگیۆنگ سێاجێ وێنەی گیراوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:پاشا بوونی نییە بەڵام یادگارییەکان بۆنوس... مۆنگگیۆنگ سێاجێ، سەرکەوتنی نەخوازراو بەهۆی 'پاشا و پیاوەکەی'؟|ناونیشان=https://www.newsis.com/view/NISX20260228_0003530225|سەردێڕ=왕(王)은 없지만 추억은 덤… 문경새재, '왕사남' 덕분에 때아닌 대박?|agency=[[Newsis]]|زمان=ko|دوایین=کیم|یەکەم=جین-هۆ|ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260228151902/https://www.newsis.com/view/NISX20260228_0003530225|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; چونکە دیمەنی ڕەسەنی چێۆنگنیۆنگپۆ پارێزراو نەبوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|script-title=ko:٤ راستیی مێژوویی کە باشە پێش بینینی 'پاشا و پیاوەکەی' بیزانیت|ناونیشان=https://www.esquirekorea.co.kr/article/1896627|سەردێڕ='왕과 사는 남자' 보기 전 알아두면 좋을 역사적 사실 4|magazine=Esquire Korea|زمان=ko|دوایین=سۆنگ|یەکەم=چای-یۆن|ڕێکەوت=٣ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260211115557/https://www.esquirekorea.co.kr/article/1896627|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

==بڵاوکردنەوە==
فیلمەکە لە ٤ی شوباتی ٢٠٢٦، لە کاتی پشووی سەری ساڵی نوێی کۆریادا بڵاو کرایەوە. شیکارانی پیشەسازی پڕۆژەکەیان بە بڵاوکراوەیەکی سەرەکی بۆ بۆکس ئۆفیسی ناوخۆیی دیاری کردووە دوای ماوەیەک لە پشکی بەرزی بازاڕ بۆ فیلمە بیانییەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|script-title=ko:[تایبەت] یو های-جین، ئایا شانازیی چەماوەی سینەمای کۆری دەگەڕێنێتەوە... بڵاوکردنەوەی فیلمی 'پاشا و پیاوەکەی' لە ٤ی شوباتی ساڵی داهاتوودا پشتڕاست کرایەوە|ناونیشان=https://www.ize.co.kr/news/articleView.html?idxno=72777|magazine=Ize|زمان=ko|دوایین=هان|یەکەم=سوو-جین|ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260104153453/https://www.ize.co.kr/news/articleView.html?idxno=72777|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، [[کەنەدا]]، [[ئوسترالیا]]، [[تایوان]]، و [[نیوزیلاند|نیوزلەندا]] بڵاوکرایەوە، و لە فێستیڤاڵی فیلمی ڕۆژهەڵاتی دووردا نمایش کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:تینی 'دانجۆنگ ئۆپا' پارک جی-هوون... سەرکەوتنی دووانەی 'پاشا و پیاوەکەی'، ١٠ ملیۆن چاوەڕوانی→ بڵاوکردنەوەی دەرەوەی وڵات|ناونیشان=https://isplus.com/article/view/isp202603040010|سەردێڕ=&amp;lsquo;단종 오빠&amp;rsquo; 박지훈 열풍&amp;hellip;&amp;lsquo;왕사남&amp;rsquo; 겹경사, 1000만 초읽기&amp;rarr;해외 개봉|newspaper=[[Ilgan Sports]]|زمان=ko|دوایین=لی|یەکەم=سوجین|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

فیلمەکە لە بەشی ئۆفیسی نوی لە ٢٥ەمین فێستیڤاڵی فیلمی ئاسیایی نیویۆرک لە ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ نمایشێکی تایبەتی هەبوو وەک بەشێک لە ٢٥ەمین ساڵیادی فێستیڤاڵەکە.&lt;ref name=pr1:nyaff&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nyaff.org/nyaff26/films/the-kings-warden |سەردێڕ=٢٥ەمین فێستیڤاڵی فیلمی ئاسیایی نیویۆرک، پاشا و پیاوەکەی|بڵاوکەرەوە= NYAFF |ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان= ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

==پێشوازی==
===بۆکس ئۆفیس===
بەپێی داتاکانی کۆبیس، کە خزمەتگوزارییەکی شوێنکەوتووە لەلایەن ئەنجومەنی فیلمی کۆرییەوە بەڕێوەدەبرێت، فیلمەکە ٤٫٩ ملیۆن دۆلاری لە ٧٦١٬٨٣٢ بلیت لە کۆتایی هەفتەی یەکەیدا بەدەستهێنا لەگەڵ ٥٨٫١٪ لە کۆی گشتی داهاتەکە. پێنج ڕۆژ دوای بڵاوکردنەوەکەی، فیلمەکە کۆی گشتییەکەی گەیشتە ٦٫٤ ملیۆن دۆلار لە زیاتر لە ١ ملیۆن بلیت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=بۆکس ئۆفیسی کۆریا: درامای مێژوویی 'پاشا و پیاوەکەی' لە پلەی یەکەمدا دەست پێدەکات|ناونیشان=https://variety.com/2026/film/box-office/korea-box-office-historical-drama-the-kings-warden-no-1-1236656681/|magazine=[[Variety (magazine)|ڤاریتی]]|دوایین=راماچەندان|یەکەم=نامان|ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260210130325/https://variety.com/2026/film/box-office/korea-box-office-historical-drama-the-kings-warden-no-1-1236656681/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; فیلمەکە گەورەترین ئامادەبوونی رۆژانەی لە ئازاری ٢٠٢٠ەوە لە ١٦ی شوباتی ٢٠٢٦دا هەبوو، کە ٥٣٧٬١٩٠ بینەری لە یەک ڕۆژدا ڕاکێشا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=بۆکس ئۆفیسی کۆریا: 'پاشا و پیاوەکەی' لە پلەی یەکەمدا دەمێنێتەوە لەگەڵ کردنەوەی فراوانی 'هۆمینت'|ناونیشان=https://variety.com/2026/film/box-office/korea-box-office-the-kings-warden-humint-1236664378/|magazine=[[Variety (magazine)|ڤاریتی]]|دوایین=راماچەندان|یەکەم=نامان|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260304172921/https://variety.com/2026/film/box-office/korea-box-office-the-kings-warden-humint-1236664378/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ئایا 'پاشا و پیاوەکەی' دەتوانێت پەیوەندی بە 'یانەی ١٠ ملیۆن بینەر' بکات دوای سەرکەوتنی سەری ساڵی مانگی؟|ناونیشان=https://www.koreatimes.co.kr/entertainment/films/20260219/can-kings-warden-join-10-million-viewer-club-after-lunar-new-year-success|newspaper=[[The Korea Times]]|دوایین=بیۆنگ-یۆڵ|یەکەم=بێک|ڕێکەوت=١٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260225165242/https://www.koreatimes.co.kr/entertainment/films/20260219/can-kings-warden-join-10-million-viewer-club-after-lunar-new-year-success|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە ٦ی ئازاردا، ١٠ ملیۆن بلیتی لە کۆریای باشوور تۆمار کرد، کە وای لێکرد ببێتە ٣٤ەمین فیلم (٢٥ەمین فیلمی کۆری) کە ئەمە ئەنجام بدات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:جانگ هانگ-جۆن سەرکەوت! 'پاشا و پیاوەکەی' لە کۆتاییدا 'فیلمی دە ملیۆنی'... چوارەم لە جۆری درامای مێژوویی|ناونیشان=https://www.hani.co.kr/arti/culture/culture_general/1248098.html|سەردێڕ=장항준 해냈다! ‘왕사남’ 드디어 ‘천만 영화’…사극 장르로는 4번째|ئیش=[[Hankyoreh]]|دوایین=کیم|یەکەم=ئەون-هیۆنگ|ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260312145958/https://www.hani.co.kr/arti/culture/culture_general/1248098.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; تا ٢٣ی تەممووز، فیلمەکە کۆی گشتی ١٦٫٩١ ملیۆن بلیتی هەبووە،&lt;ref name=&quot;newsis&quot;/&gt; کە وای لێکرد ببێتە دووەم پڕبینەرترین و پڕ داهاتترین لە کۆریای باشووردا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ='پاشا و پیاوەکەی' دەبێتە دووەم پڕبینەرترین فیلم لە کۆریا، و ١٦٫٢٨ ملیۆن بلیت دەشکێنێت|ناونیشان=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2026-04-11/entertainment/movies/The-Kings-Warden-becomes-second-most-watched-film-in-Korea-smashes-1628-million-admissions/2566607|newspaper=[[Korea JoongAng Daily]]|دوایین=جی|یەکەم=مین-جی|ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=بۆکس ئۆفیسی کۆریا: 'پاشا و پیاوەکەی' دەبێتە داهات بەرزترین فیلمی هەموو سەردەمێک|ناونیشان=https://variety.com/2026/film/box-office/korea-box-office-the-kings-warden-highest-grossing-film-all-time-1236697486/|magazine=[[Variety (magazine)|ڤاریتی]]|دوایین=ناماچەندان|یەکەم=نامان|ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

===وەڵامی ڕەخنەگران===
فیلمەکە تێکڕای ٦٫٥٧ لە ١٠ی لە Cine21 بەدەستهێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ko:پاشا و پیاوەکەی|ناونیشان=https://cine21.com/movie/info/?movie_id=62893|سەردێڕ=영화 [왕과 사는 남자] 상세정보|وێبگە=[[Cine21]]|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260313070804/https://cine21.com/movie/info/?movie_id=62893|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە پێداچوونەوەیەکی بۆ The Korea Times، بێک بیۆنگ-یۆڵ نووسی کە فیلمەکە &quot;بەهۆی نواندنی درەوشاوەی ئەستێرە سەرەکییەکانەوە زیندوو بووەتەوە&quot;. رایگەیاند کە &quot;چیرۆکەکە ڕاستەوخۆیە و بە شێوازێکی هێڵی پێش دەکەوێت، کە وای لێدەکات بینینی ئاسان بێت، بەڵام هەندێک جار کەمێک پەلەی تێدایە&quot;. لەگەڵ ئەوەشدا، &quot;وەک درامایەکی ناوەند سەرکەوتوو دەبێت چونکە سەرنج دەخاتە سەر گەرموگوڕی پەیوەندی مرۆڤەکان و ئازایەتی خەڵکی ئاسایی&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ='پاشای پارێزەر' پاشای دوورخراوەی چۆسۆن مرۆڤدۆست دەکات|ناونیشان=https://www.koreatimes.co.kr/entertainment/films/20260122/kings-warden-humanizes-exiled-joseon-king|newspaper=[[The Korea Times]]|دوایین=بێک|یەکەم=بیۆنگ-یۆڵ|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260123052727/https://www.koreatimes.co.kr/entertainment/films/20260122/kings-warden-humanizes-exiled-joseon-king|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بە شێوەیەکی هاوشێوە، یانگ گیۆنگ-می ستایشی کاستەکەی کرد بەڵام ئاماژەی بە لاوازیی تەواوبوونی پێکهاتەی سیناریۆکە کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:مالتیزی فرمیسکەکانی بە 'پاشا و پیاوەکەی' سڕییەوە، لێهاتوویی دەرهێنان 'دیار نییە' [زووم-ئین]|trans-title=مالتیزەکە بە 'پاشا و پیاوەکەی' ڕزگاری دەبێت، بەڵام دەرهێنانی هێشتا نیشانەی پرسیارە [زووم-ئین]|ناونیشان=https://isplus.com/article/view/isp202602110100|سەردێڕ=&amp;lsquo;왕사남&amp;rsquo;으로 눈물 닦은 말티즈, 연출력은 &amp;lsquo;글쎄&amp;rsquo; [줌인]|newspaper=[[Ilgan Sports]]|زمان=ko|دوایین=جانگ|یەکەم=جۆ-یۆن|ڕێکەوت=١٢ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

===خەڵاتەکان===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | ئاهەنگی خەڵات
! scope=&quot;col&quot; | ساڵ
! scope=&quot;col&quot; | پۆل
! scope=&quot;col&quot; | وەرگر(ەکان)
! scope=&quot;col&quot; | ئەنجام
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | سەرچاوە
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;8&quot; | [[خەڵاتی ھونەری بێکسانگ]]
| rowspan=&quot;8&quot; | ٢٠٢٦
| خەڵاتی مەزن – فیلم
| یو های-جین
| {{won}}
| rowspan=&quot;8&quot; style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:'٦٢ەمین خەڵاتەکانی هونەری بێکسانگ' ڕاگەیاندنی کاندیدەکان... 'پاشا و پیاوەکەی' لە ٧ پۆلدا کاندید کراوە|ناونیشان=https://www.mk.co.kr/news/hot-issues/12015376|سەردێڕ=‘제62회 백상예술대상’ 후보 발표…‘왕과 사는 남자’ 7개 부문 노미네이트|ئیش=Star Today|زمان=ko|دوایین=لی|یەکەم=دا-گیۆم|ڕێکەوت=١٣ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260423192536/https://www.mk.co.kr/news/hot-issues/12015376|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ئەکتەرە دێرینەکان یو های-جین، ریو سۆنگ-ریۆنگ خەڵاتی مەزنی بێکسانگ دەبەنەوە — چۆن ڕوویدا|ناونیشان=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2026-05-08/entertainment/movies/LIVE-Welcome-to-the-62nd-Baeksang-Awards/2586780|newspaper=[[Korea JoongAng Daily]]|دوایین١=مەککارتی|یەکەم١=تۆماس|دوایین٢=جین|یەکەم٢=ئەون-سوو|دوایین٣=کیم|یەکەم٣=جۆ-یۆن|دوایین٤=شین|یەکەم٤=هان-نی|ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
|-
| باشترین فیلم
| rowspan=&quot;2&quot; | ''چاودێرەکەی پاشا''
| {{nom}}
|-
| خەڵاتی کاریگەری گوچی
| {{won}}
|-
| باشترین دەرهێنەر
| جانگ هانگ-جۆن
| {{nom}}
|-
| باشترین ئەکتەر
| یو های-جین
| {{nom}}
|-
| باشترین ئەکتەری پاڵپشت
| یو جی-تای
| {{nom}}
|-
| باشترین خانمەکتەری پاڵپشت
| جۆن می-دۆ
| {{nom}}
|-
| باشترین ئەکتەری نوێ
| پارک جی-هوون
| {{won}}
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;9&quot; |خەڵاتەکانی فیلمی بویل
| rowspan=&quot;9&quot; |٢٠٢٦
|باشترین دەرهێنەر
|جانگ هانگ-جۆن
|{{nom}}
| rowspan=&quot;9&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=پارک |یەکەم=جین-یۆنگ |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠٢٦|سەردێڕ='پاشا و پیاوەکەی' پارک جی-هوون، کاندیدبوونی هاوکات بۆ باشترین ئەکتەر و باشترین ئەکتەری نوێ⋯ بەدەستهێنانی ٣ خەڵاتی فیلمی بویل |ناونیشان=https://www.joynews24.com/view/1996726 |ئیش=JoyNews24}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=هێۆن |یەکەم=گیۆنگ-ئا |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=ئەکتەر یو های-جین، خەڵاتی باشترین ئەکتەری فیلمی بوولی بەدەستهێنا بۆ فیلمی 'پاشا و پیاوەکەی' |ناونیشان=https://news.kbs.co.kr/news/pc/view/view.do?ncd=8680699 |ئیش=KBS}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |باشترین ئەکتەر
|یو های-جین
|{{won}}
|-
|پارک جی-هوون
|{{nom}}
|-
|باشترین ئەکتەری پاڵپشت
|یو جی-تای
|{{nom}}
|-
|باشترین خانمەکتەری پاڵپشت
|جۆن می-دۆ
|{{nom}}
|-
|باشترین ئەکتەری نوێ
|پارک جی-هوون
|{{nom}}
|-
|باشترین مۆسیقا
|دالپالان
|{{nom}}
|-
|ئەستێرەی نێرینەی ساڵ
|پارک جی-هوون
|{{won}}
|-
|ئەستێرەی مێینەی ساڵ
|جۆن می-دۆ
|{{won}}
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;6&quot; | خەڵاتەکانی بڕینی دەرهێنەر
| rowspan=&quot;6&quot; | ٢٠٢٦
| باشترین دەرهێنەر (فیلم)
| جانگ هانگ-جۆن
| {{nom}}
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ko:پارک جی-هوون، کاندیدبوونی هاوکات بۆ فیلم و زنجیرە... ٢٤ەمین خەڵاتی بڕینی دەرهێنەر، کاندیدەکان ئاشکراکراون|ناونیشان=https://m.entertain.naver.com/movie/article/382/0001272683|سەردێڕ=박지훈, 영화·시리즈 동시 노미…제24회 디렉터스컷 어워즈, 후보 공개|ئیش=[[Sports Dong-A]]|بڵاوکەرەوە=[[Naver]]|زمان=ko|دوایین=لی|یەکەم=سێۆنگ-می|ڕێکەوت=١١ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=پارک |یەکەم=جین-یۆنگ |ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=یو های-جین، پارک جی-هوون→هیۆن بین، جۆنگ یۆن-هۆ، خەڵاتی ئەکتەری خەڵاتی بڕینی دەرهێنەریان بەدەستهێنا |ناونیشان=https://www.joynews24.com/view/1969923 |ئیش=JoyNews24}}&lt;/ref&gt;
|-
| باشترین سیناریۆ (فیلم)
| جانگ هانگ-جۆن، هوانگ سیۆنگ-گو
| {{nom}}
|-
| باشترین خانمەکتەر (فیلم)
| جۆن می-دۆ
| {{nom}}
|-
| باشترین ئەکتەر (فیلم)
| یو های-جین
| {{won}}
|-
| باشترین خانمەکتەری نوێ (فیلم)
| جۆن می-دۆ
| {{nom}}
|-
| باشترین ئەکتەری نوێ (فیلم)
| پارک جی-هوون
| {{won}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | فێستیڤاڵی فیلمی ڕۆژهەڵاتی دوور
| ٢٠٢٦
| خەڵاتی بینەران
| ''چاودێرەکەی پاشا''
| {{Draw|پلەی سێیەم}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=فیلمە کۆرییەکان سێ خەڵات لە فێستیڤاڵی فیلمی ڕۆژهەڵاتی دووری ئۆدینە دەبەنەوە|ناونیشان=https://koreaherald.com/article/10730783|newspaper=[[The Korea Herald]]|دوایین=موون|یەکەم=کی-هوون|ڕێکەوت=٤ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope = &quot;row&quot; rowspan=&quot;4&quot; |خەڵاتەکانی سینەماتۆگرافیی زێڕین
| rowspan=&quot;4&quot; |٢٠٢٦
|باشترین وێنە
|''پاشا و پیاوەکەی''
|{{won}}
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=لی |یەکەم=جۆن-سانگ |ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=٤٦ەمین خەڵاتی سینەماتۆگرافیی زێڕین، باشترین ئەکتەر یو های-جین، سۆن یێ-جین... سەرکەوتنی 'پاشا و پیاوەکەی' لە ٤ پۆلدا |ناونیشان=https://www.starnewsk.com/news/articleView.html?idxno=56311 |ئیش=K-Star News |زمان=ko}}&lt;/ref&gt;
|-
|باشترین دەرهێنەر
|جانگ هانگ-جۆن
|{{won}}
|-
|باشترین ئەکتەر
|یو های-جین
|{{won}}
|-
|ئەکتەری پاڵپشت
|یو جی-تای
|{{won}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | خەڵاتەکانی کاتبێڵی کۆریا
| ٢٠٢٦
| باشترین دەرهێنەری ساڵ
| جانگ هانگ-جۆن
| {{won}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.etnews.com/20261008000174 |سەردێڕ=دەرهێنەر جانگ هانگ-جۆن، خەڵاتی باشترین دەرهێنەری ساڵی 'خەڵاتەکانی کاتبێڵی کۆریا ٢٠٢٦'ی بەدەستهێنا |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |زمان=ko |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261008055841/https://www.etnews.com/20261008000174 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;2&quot;| خەڵاتەکانی کۆمەڵەی ڕەخنەگەرانی فیلمی کۆری
| rowspan=&quot;2&quot;| ٢٠٢٦
| باشترین ئەکتەری نوێ
| پارک جی-هوون
| {{Won}}
| style=&quot;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://news.sbs.co.kr/english/article.do?news_id=N1008803921|سەردێڕ=جۆن دۆ-یۆن، زۆ این-سۆنگ خەڵاتی باشترین ئەکتەری سەرەکی لە خەڵاتەکانی کۆمەڵەی ڕەخنەگەرانی فیلمی کۆری دەبەنەوە؛ هیۆن بین، شین های-سۆن پۆلە نوێیەکانی ئۆتییتی دەبەنەوە|نووسەر=کیم جی-های|بڵاوکەرەوە=SBS|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.donga.com/news/Entertainment/article/all/20261019/134865160/1|سەردێڕ=‘خۆشەویستی دەکرێت’، باشترین فیلمی خەڵاتی یۆنگپۆنگ… ‘هیوادارم’ نا هۆنگ-جین خەڵاتی دەرهێنەر و ٣ خەڵاتی تر|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
|-
| ١٠ باشترین فیلمی ساڵ
| ''چاودێرەکەی پاشا''
| {{Won}}
|}

=== تۆمەتی دزینی بەرهەم ===
لە ئایاری ٢٠٢٦دا، خێزانی نووسەری زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی ''ئۆم هۆنگ-دۆ'' داوای فەرمانێکی دادگایان کرد بۆ ڕاگرتنی نمایشی فیلمەکە، بە تۆمەتی بەکارهێنانی نەپسەندکراوی توخمەکانی دەقی نووسەرەکە. لە تەممووزی ٢٠٢٦دا، دادگای ناوچەی ڕۆژئاوای سێۆڵ داواکەی ڕەتکردەوە، و بڕیاری دا کە هەردوو کارەکە بە ڕێژەیەکی بەرچاو لە چیرۆک و بابەتدا جیاوازن سەرەڕای هەندێک پێکهاتەی هاوشێوە.&lt;ref name=&quot;newsis&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=شین |یەکەم=یو-ریم |ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٦|سەردێڕ=[تایبەت] دادگا، داواکاری ڕاگرتنی نمایشی 'پاشا و پیاوەکەی' ڕەتدەکاتەوە…&quot;قورسە دان بە لێکنزیبووندا بنرێت&quot; |ناونیشان=https://www.newsis.com/view/NISX20260723_0003721173 |ئیش=Newsis |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260727142830/https://www.newsis.com/view/NISX20260723_0003721173 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

==تێبینییەکان==
{{Notelist}}

==سەرچاوەکان==
{{Reflist}}

==بەستەرە دەرەکییەکان==

* {{KMDb film|40652}}
* {{IMDb title|38626703}}
* {{HanCinema film|The_King__s_Warden}}
{{Portal bar|کۆریای باشوور|فیلم|دەیەی ٢٠٢٠}}

[[Category:فیلمەکان دەربارەی کودەتا]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٦]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی کۆری]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی خێزانە شاھانەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی کۆریای باشوور کە لەسەر بنەمای ڕووداوە ڕاستەقینەکان دروستکراون]]</text>
      <sha1>q27hj8f0pemldwcmi7j6mp8clf8445g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694382</id>
      <parentid>1694330</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T11:00:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1694382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39891" sha1="j674bcgwghgd0q4o3qjw620uf9fcbew" xml:space="preserve">{{Short description|فیلمی ٢٠٢٦ لە دەرهێنانی جانگ هانگ-جون}}
{{Infobox film
| name           = چاودێرەکەی پاشا
| image          = The King's Warden film poster.png
| alt            = 
| caption        = پۆستەری بڵاوکردنەوەی سینەمایی
| native_name    = {{Infobox Korean film name|hangul=왕과 사는 남자|hanja=王과 사는 男子|lk=پیاوەکەی لەگەڵ پاشا دەژی}}
| director       = [[جانگ ھانگ-جون]]
| writer         = {{Plainlist|
- جانگ هانگ-جون
- هوانگ سیۆنگ-گو
}}
| producer       = {{Plainlist|
- ئیم ئون-جۆنگ
- جانگ وۆن-سۆک
}}
| starring       = {{Plainlist|
- یو های-جین
- پارک جی-هوون
- یو جی-تای
- جۆن می-دۆ
- کیم مین
- پارک جی-هوان
- لی جۆن-هیوک
- آن جای-هۆنگ
}}
| cinematography = چۆی یۆنگ-هوان
| editing        = هۆ سۆن-می
| music          = دالپالان
| studio         = {{Plainlist|
- ئۆندا وۆڕکس
- بی.ئای. ئێنتەرتەینمنت
}}
| distributor    = شۆبۆکس
| released       = {{Film date|٢٠٢٦|٠٢|٠٤}}
| country        = کۆریای باشوور
| language       = کۆری
| budget         = ٦٫٩ ملیۆن دۆلار&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=فیلمە تێچوو کەمەکان بۆکس ئۆفیسی کۆریا لە سەرەتای ٢٠٢٦دا بوژێننەوە|ناونیشان=https://www.koreatimes.co.kr/entertainment/films/20260220/budget-friendly-films-revitalize-korean-box-office-in-early-2026|newspaper=[[The Korea Times]]|دوایین=بێک|یەکەم=بیۆنگ-یۆڵ|ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
| gross          = ١٢٣ ملیۆن دۆلار&lt;ref&gt;{{Cite Box Office Warden|title=پاشا و پیاوەکەی|access-date=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|id=38626703}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;box:korea&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کۆفیک، کۆبیس سیستەمی زانیاری بۆکس ئۆفیسی کۆری: فیلمە کۆرییەکانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/boxOffice_Yearly.jsp?mode=BOXOFFICE_YEAR&amp;selectDt=2026&amp;category=ALL&amp;country=K|وێبگە=KOFIC|ڕێکەوتی سەردان=٥ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
}}

'''''چاودێرەکەی پاشا''''' (بە [[زمانی کۆری|کۆری]]: 왕과 사는 남자) فیلمێکی مێژوویی و درامیی [[کۆریای باشوور|کۆریای باشوورە]] لە ساڵی ٢٠٢٦، کە لە دەرهێنان و نووسینی ''[[جانگ ھانگ-جون]]'' و ''هوانگ سیۆنگ-گو'' هاونووسەری بووە. فیلمەکە کۆمەڵە ئەکتەرێک لەخۆ دەگرێت کە پێکهاتوون لە [[یو ھای-جین|''یو های-جین'']]، ''[[پارک جی-ھوون|پارک جی-هوون]]''، ''[[یوو جی-تای]]'' و ''جۆن می-دۆ''. فیلمەکە ژیانی ناوماڵ و گۆشەگیری دەرروونیی پاشای لابراو، [[دانجۆنگی جۆسۆن|دانجۆنگ]]، لە کاتی دوورخستنەوەیدا لە ساڵی ١٤٥٧ دەگێڕێتەوە. لەلایەن شۆبۆکسەوە بڵاو کرایەوە، و لە ٤ی شوباتی ٢٠٢٦ نمایش کرا.

لە ٦ی ئازاری ٢٠٢٦دا، فیلمەکە گەیشتە ١٠ ملیۆن بلیتی فرۆشراو، و بووە ٣٤ەمین فیلم لە کۆریای باشوور کە ئەم ئاممارە تۆمار بکات. تا تەممووزی ٢٠٢٦، فیلمەکە ١٦٫٩١ ملیۆن بلیتی تۆمار کرد، و بووە دووەم پڕبینەرترین و پڕ داهاتترین فیلم لە مێژووی بۆکس ئۆفیسی کۆریای باشووردا. لە ٦٢ەمین ئاهەنگی [[خەڵاتی ھونەری بێکسانگ|خەڵاتەکانی بێکسانگ]]، سێ خەڵاتی بەدەستهێنا: خەڵاتی مەزن، باشترین ئەکتەری نوێ، و خەڵاتی کاریگەری گوچی.

==چیرۆک==
[[دانجۆنگی جۆسۆن|یی هۆنگ-وی]]، پاشای هەرزەکاری چۆسۆن، لەلایەن مامیەوە، شازادەی گەورە [[سێجۆی جۆسۆن|سۆیانگ]]، دەسەڵاتی لێ دەسەنرێتەوە و پلەکەی دابەزێنرێت بۆ شازادە نۆسان. دەسەڵاتداری بەهێز ''هان مۆنگ-هۆە'' پاشای پێشوو دەنێرێت بۆ دوورخستنەوە بەو هیوایەی خۆی بكوژێت. ئۆم هۆنگ-دۆ سەردارێکی گوندێکی هەژارە لە دۆڵی چیاکانی چێۆنگنیۆنگپۆ لە یۆنگوۆل. دوای سەردانکردن بۆ گوندێکی دراوسێ، کە دوای داڵدەدانی خانەدانێکی دوورخراوە (کە دواتر گەڕێنرایەوە سەر پۆستەکەی) گەشەی سەندبوو، ئەویش گوندنشینەکانی رازی دەکات کە هەمان کار بکەن دوای بیستنی هەواڵی هاتنی خانەدانێکی دوورخراوە بۆ ناوچەکە.

گوندی هۆنگ-دۆ وەکو شوێنی دوورخستنەوەی شازادە نۆسان هەڵدەبژێردرێت بەهۆی دووری شوێنەکەیەوە. نۆسان لەگەڵ خزمەتکارە وەفاکەی مێ-هوا دەگاتە ئەوێ. گوندنشینەکان نیگەران دەبن کاتێک ناسنامەی راستەقینەی نۆسان دەزانن، کە بەهۆی یادوەریی کاربەدەستە دڵسۆزەکانی کە بە شێوەیەکی دڕندانە لەسەر دژایەتیکردنی پاشای نوێ کوژران، ئازار دەچێژێت. ئارەزووی خۆکوشتن دەکات و هەوڵ دەدات لە بەرزاییەک خۆی فڕێ داتە خوارەوە، بەڵام لە دوا چرکەدا لەلایەن هۆنگ-دۆوە ڕزگار دەکرێت. شازادەی گەورە كۆمسۆنگ، مامی تری نۆسان، بە دزییەوە پەیوەندی بەو دەکات دەربارەی یاخیبوونێکی نزیک بۆ گەڕاندنەوەی بۆ سەر کورسیی پاشایەتی.

هۆنگ-دۆ لە سنووری خۆی دەردەچێت و تووڕە دەبێت و سزای نۆسان دەدات دوای ئەوەی بە هەڵە تێدەگات کە وا دەزانێت خەریکی خۆکوشتنە. دەمەقاڵێیەکە پڵنگێک ڕادەکێشێت کە هەڕەشە لە ئەوان و گوندنشینەکان دەکات. تە-سان، کوڕی هۆنگ-دۆ، بە کەوانەکەی تیرێک لە پڵنگەکە دەدات. نۆسان سەرنجی پڵنگەکە ڕادەکێشێت و تیرێک لە سەری دەدات و دەیکوژێت. رووداوەکە ژیانێکی نوێ بۆ نۆسان دەگەڕێنێتەوە دوای ئەوەی لە دیدگای هۆنگ-دۆ و گوندنشینەکانی ورد دەبێتەوە. دەست دەکات بە نزیکبوونەوە لەگەڵیان، تە-سان فێر دەکات بۆ ئامادەکردنی بۆ تاقیکردنەوەی خزمەتگوزاریی شارستانی (گواگۆ).

==ئەکتەرەکان==

* [[یو ھای-جین|یو های-جین]] وەک ئۆم هۆنگ-دۆ
* [[پارک جی-ھوون|پارک جی-هوون]] وەک شازادە نۆسان / [[دانجۆنگی جۆسۆن|پاشا دانجۆنگ]] (یی هۆنگ-وی)
* [[یوو جی-تای]] وەک هان مۆنگ-هۆە
* جۆن می-دۆ وەک مێ-هوا
* کیم مین وەک ئۆم تە-سان
* پارک جی-هوان وەک ئۆ سە-گیۆم
* لی جۆن-هیوک وەک شازادەی گەورە گیومسۆنگ (یی یو)
* ئان جای-هۆنگ وەک سەرۆک گوندی نۆروگۆل

==بەرهەمهێنان==
[[File:20251219 The King's Warden production press conference.jpg|thumb|alt=چوار ئەکتەرە سەرەکییەکە و دەرهێنەری فیلمەکە لە کۆنگرەی رۆژنامەوانی بەرهەمهێناندا پۆز دەدەن.|یو جی-تای، پارک جی-هوون، یو های-جین، جۆن می-دۆ، و جانگ هانگ-جۆن لە کۆنگرەی رۆژنامەوانی بەرهەمهێنانی فیلمەکەدا لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥]]

===گەشەپێدان===
بەگوێرەی سەرچاوەکانی پیشەسازیی فیلم لە تەممووزی ٢٠٢٤، دەرهێنەر جانگ هانگ-جۆن پشتڕاستی کردەوە کە پڕۆژەی داهاتووی ناوی چاودێرەکەی پاشا دەبێت. فیلمەکە سەرنج دەخاتە سەر دوورخستنەوەی پاشا دانجۆنگ، شەشەمین پاشای [[جۆسۆن|چۆسۆن]]، لە یۆنگوۆل، [[ھەرێمی کانگوۆن (کۆریای باشوور)|هەرێمی گانگۆن]]. ئەمە یەکەم جارە جانگ دەرهێنانی درامایەکی مێژوویی بکات، سەرەڕای ماوەی درێژی کارکردنی لە جۆرەکانی تری فیلم. لەلایەن ئۆندا وۆڕکس و بی.ئای. ئێنتەرتەینمنت بەرهەم هێنراوە، و لەلایەن شۆبۆکسەوە بڵاو کراوەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:[تایبەت] تەنیا هاوسەرگیری؟ دەرهێنەر جانگ هانگ-جۆن یەکەم مەگافۆنی سەگۆکی بۆ فیلمی 'پاشا و پیاوەکەی' هەڵدەگرێت|trans-title=[تایبەت] زیاتر لە تەنیا پشتگیریکردنی هاوسەرەکەی؟ دەرهێنەر جانگ هانگ-جۆن سەرکردایەتی یەکەم فیلمی مێژوویی خۆی دەکات پاشا و پیاوەکەی|ناونیشان=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12207233|ئیش=[[JTBC]]|زمان=ko|دوایین=چۆ|یەکەم=یۆن-گیۆنگ|ڕێکەوت=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260425235915/https://news.jtbc.co.kr/article/NB12207233|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;production&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:یەکەم درامای مێژوویی جانگ هانگ-جۆن 'پاشا و پیاوەکەی'، بەشداریی یو های-جین→پارک جی-هوون پشتڕاست کرایەوە|trans-title=یەکەم فیلمی مێژوویی جانگ هانگ-جۆن پاشا و پیاوەکەی بەشداریی یو های-جین→پارک جی-هوونی پشتڕاست کردەوە|ناونیشان=https://enews.imbc.com/News/RetrieveNewsInfo/434802|سەردێڕ=장항준 첫 사극 '왕과 사는 남자', 유해진→박지훈 출연 확정|ئیش=[[iMBC]]|زمان=ko|دوایین=یۆۆ|یەکەم=جۆنگ-مین|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260822031042/https://enews.imbc.com/News/RetrieveNewsInfo/434802|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; جانگ لە کاتی ڕاگەیاندنی بەرهەمهێنانەکەدا ڕایگەیاند کە سەرەتا دوودڵ بووە لە وەرگرتنی فیلمێکی مێژوویی لە سەردەمێکی سەختدا بۆ پیشەسازیی فیلم، بەڵام لە کۆتاییدا سەرسام بووە بە داهێنانی چیرۆکی دانجۆنگ و هاوسەرەکەی هانی داوە، کە نووسەر کیم ئون-هی بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:دەرهێنەری 'پاشا و پیاوەکەی' جانگ هانگ-جۆن &quot;دوودڵ بووم لە درامای مێژوویی، بەڵام کیم ئون-هی پێی گتم بیکەم&quot;|trans-title=دەرهێنەری پاشا و پیاوەکەی جانگ هانگ-جۆن &quot;دوودڵ بووم لە درامای مێژوویی، بەڵام کیم ئون-هی پێی گتم بیکەم&quot;|ناونیشان=https://www.hankookilbo.com/News/Read/A2025121910310001341|سەردێڕ='왕과 사는 남자' 장항준 감독 &quot;사극 망설였지만, 김은희가 하라고 했다&quot;-문화ㅣ한국일보|newspaper=[[Hankook Ilbo]]|زمان=ko|دوایین=کیم|یەکەم=یۆن-جۆ|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260104195240/https://www.hankookilbo.com/News/Read/A2025121910310001341|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

===وێنەگرتن===
قۆناغی پێش بەرهەمهێنان لە کۆتایی ٢٠٢٤ کۆتایی هات، و [[وێنەگرییی سەرەکی|وێنەگرتنی سەرەکی]] لە نیوەی یەکەمی ٢٠٢٥ دەستی پێکرد.&lt;ref name=&quot;production&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;production2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:[تایبەت] 'بەرچاو' پارک جی-هوان، دەرهێنەر جانگ هانگ-جۆن دەبینێت... دەرکەوتنی تایبەت لە 'پاشا و پیاوەکەی'|ناونیشان=https://www.sportsworldi.com/newsView/20241024508070|سەردێڕ=[단독] ‘대세’ 박지환, 장항준 감독 만난다...‘왕과 사는 남자’ 특별출연|ئیش=Sports World|زمان=ko|دوایین=جی|یەکەم=دۆنگ-هیۆن|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241024021923/http://www.sportsworldi.com/newsView/20241024508070|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; سەرەڕای ئەوەی کە باکگراوندی فیلمەکە چێۆنگنیۆنگپۆیە، بەڵام لە شوێنەکانی تری وەکو سێۆندۆل&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:٦ کاتژمێر نیشتمانی من، ئەڵقەی یۆنگوۆلی 'پاشا و پیاوەکەی' پەخش کرا|ناونیشان=https://www.bntnews.co.kr/article/view/bnt202603040145|ئیش=BNT|زمان=ko|دوایین=کیم|یەکەم=مین-جۆ|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; و ستۆدیۆی فیلمی مۆنگگیۆنگ سێاجێ وێنەی گیراوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:پاشا بوونی نییە بەڵام یادگارییەکان بۆنوس... مۆنگگیۆنگ سێاجێ، سەرکەوتنی نەخوازراو بەهۆی 'پاشا و پیاوەکەی'؟|ناونیشان=https://www.newsis.com/view/NISX20260228_0003530225|سەردێڕ=왕(王)은 없지만 추억은 덤… 문경새재, '왕사남' 덕분에 때아닌 대박?|agency=[[Newsis]]|زمان=ko|دوایین=کیم|یەکەم=جین-هۆ|ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260228151902/https://www.newsis.com/view/NISX20260228_0003530225|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; چونکە دیمەنی ڕەسەنی چێۆنگنیۆنگپۆ پارێزراو نەبوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|script-title=ko:٤ راستیی مێژوویی کە باشە پێش بینینی 'پاشا و پیاوەکەی' بیزانیت|ناونیشان=https://www.esquirekorea.co.kr/article/1896627|سەردێڕ='왕과 사는 남자' 보기 전 알아두면 좋을 역사적 사실 4|magazine=Esquire Korea|زمان=ko|دوایین=سۆنگ|یەکەم=چای-یۆن|ڕێکەوت=٣ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260211115557/https://www.esquirekorea.co.kr/article/1896627|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

==بڵاوکردنەوە==
فیلمەکە لە ٤ی شوباتی ٢٠٢٦، لە کاتی پشووی سەری ساڵی نوێی کۆریادا بڵاو کرایەوە. شیکارانی پیشەسازی پڕۆژەکەیان بە بڵاوکراوەیەکی سەرەکی بۆ بۆکس ئۆفیسی ناوخۆیی دیاری کردووە دوای ماوەیەک لە پشکی بەرزی بازاڕ بۆ فیلمە بیانییەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|script-title=ko:[تایبەت] یو های-جین، ئایا شانازیی چەماوەی سینەمای کۆری دەگەڕێنێتەوە... بڵاوکردنەوەی فیلمی 'پاشا و پیاوەکەی' لە ٤ی شوباتی ساڵی داهاتوودا پشتڕاست کرایەوە|ناونیشان=https://www.ize.co.kr/news/articleView.html?idxno=72777|magazine=Ize|زمان=ko|دوایین=هان|یەکەم=سوو-جین|ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260104153453/https://www.ize.co.kr/news/articleView.html?idxno=72777|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، [[کەنەدا]]، [[ئوسترالیا]]، [[تایوان]]، و [[نیوزیلاند|نیوزلەندا]] بڵاوکرایەوە، و لە فێستیڤاڵی فیلمی ڕۆژهەڵاتی دووردا نمایش کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:تینی 'دانجۆنگ ئۆپا' پارک جی-هوون... سەرکەوتنی دووانەی 'پاشا و پیاوەکەی'، ١٠ ملیۆن چاوەڕوانی→ بڵاوکردنەوەی دەرەوەی وڵات|ناونیشان=https://isplus.com/article/view/isp202603040010|سەردێڕ=&amp;lsquo;단종 오빠&amp;rsquo; 박지훈 열풍&amp;hellip;&amp;lsquo;왕사남&amp;rsquo; 겹경사, 1000만 초읽기&amp;rarr;해외 개봉|newspaper=[[Ilgan Sports]]|زمان=ko|دوایین=لی|یەکەم=سوجین|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

فیلمەکە لە بەشی ئۆفیسی نوی لە ٢٥ەمین فێستیڤاڵی فیلمی ئاسیایی نیویۆرک لە ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ نمایشێکی تایبەتی هەبوو وەک بەشێک لە ٢٥ەمین ساڵیادی فێستیڤاڵەکە.&lt;ref name=pr1:nyaff&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nyaff.org/nyaff26/films/the-kings-warden |سەردێڕ=٢٥ەمین فێستیڤاڵی فیلمی ئاسیایی نیویۆرک، پاشا و پیاوەکەی|بڵاوکەرەوە= NYAFF |ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان= ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

==پێشوازی==
===بۆکس ئۆفیس===
بەپێی داتاکانی کۆبیس، کە خزمەتگوزارییەکی شوێنکەوتووە لەلایەن ئەنجومەنی فیلمی کۆرییەوە بەڕێوەدەبرێت، فیلمەکە ٤٫٩ ملیۆن دۆلاری لە ٧٦١٬٨٣٢ بلیت لە کۆتایی هەفتەی یەکەیدا بەدەستهێنا لەگەڵ ٥٨٫١٪ لە کۆی گشتی داهاتەکە. پێنج ڕۆژ دوای بڵاوکردنەوەکەی، فیلمەکە کۆی گشتییەکەی گەیشتە ٦٫٤ ملیۆن دۆلار لە زیاتر لە ١ ملیۆن بلیت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=بۆکس ئۆفیسی کۆریا: درامای مێژوویی 'پاشا و پیاوەکەی' لە پلەی یەکەمدا دەست پێدەکات|ناونیشان=https://variety.com/2026/film/box-office/korea-box-office-historical-drama-the-kings-warden-no-1-1236656681/|magazine=[[Variety (magazine)|ڤاریتی]]|دوایین=راماچەندان|یەکەم=نامان|ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260210130325/https://variety.com/2026/film/box-office/korea-box-office-historical-drama-the-kings-warden-no-1-1236656681/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; فیلمەکە گەورەترین ئامادەبوونی رۆژانەی لە ئازاری ٢٠٢٠ەوە لە ١٦ی شوباتی ٢٠٢٦دا هەبوو، کە ٥٣٧٬١٩٠ بینەری لە یەک ڕۆژدا ڕاکێشا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=بۆکس ئۆفیسی کۆریا: 'پاشا و پیاوەکەی' لە پلەی یەکەمدا دەمێنێتەوە لەگەڵ کردنەوەی فراوانی 'هۆمینت'|ناونیشان=https://variety.com/2026/film/box-office/korea-box-office-the-kings-warden-humint-1236664378/|magazine=[[Variety (magazine)|ڤاریتی]]|دوایین=راماچەندان|یەکەم=نامان|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260304172921/https://variety.com/2026/film/box-office/korea-box-office-the-kings-warden-humint-1236664378/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ئایا 'پاشا و پیاوەکەی' دەتوانێت پەیوەندی بە 'یانەی ١٠ ملیۆن بینەر' بکات دوای سەرکەوتنی سەری ساڵی مانگی؟|ناونیشان=https://www.koreatimes.co.kr/entertainment/films/20260219/can-kings-warden-join-10-million-viewer-club-after-lunar-new-year-success|newspaper=[[The Korea Times]]|دوایین=بیۆنگ-یۆڵ|یەکەم=بێک|ڕێکەوت=١٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260225165242/https://www.koreatimes.co.kr/entertainment/films/20260219/can-kings-warden-join-10-million-viewer-club-after-lunar-new-year-success|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە ٦ی ئازاردا، ١٠ ملیۆن بلیتی لە کۆریای باشوور تۆمار کرد، کە وای لێکرد ببێتە ٣٤ەمین فیلم (٢٥ەمین فیلمی کۆری) کە ئەمە ئەنجام بدات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:جانگ هانگ-جۆن سەرکەوت! 'پاشا و پیاوەکەی' لە کۆتاییدا 'فیلمی دە ملیۆنی'... چوارەم لە جۆری درامای مێژوویی|ناونیشان=https://www.hani.co.kr/arti/culture/culture_general/1248098.html|سەردێڕ=장항준 해냈다! ‘왕사남’ 드디어 ‘천만 영화’…사극 장르로는 4번째|ئیش=[[Hankyoreh]]|دوایین=کیم|یەکەم=ئەون-هیۆنگ|ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260312145958/https://www.hani.co.kr/arti/culture/culture_general/1248098.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; تا ٢٣ی تەممووز، فیلمەکە کۆی گشتی ١٦٫٩١ ملیۆن بلیتی هەبووە،&lt;ref name=&quot;newsis&quot;/&gt; کە وای لێکرد ببێتە دووەم پڕبینەرترین و پڕ داهاتترین لە کۆریای باشووردا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ='پاشا و پیاوەکەی' دەبێتە دووەم پڕبینەرترین فیلم لە کۆریا، و ١٦٫٢٨ ملیۆن بلیت دەشکێنێت|ناونیشان=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2026-04-11/entertainment/movies/The-Kings-Warden-becomes-second-most-watched-film-in-Korea-smashes-1628-million-admissions/2566607|newspaper=[[Korea JoongAng Daily]]|دوایین=جی|یەکەم=مین-جی|ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=بۆکس ئۆفیسی کۆریا: 'پاشا و پیاوەکەی' دەبێتە داهات بەرزترین فیلمی هەموو سەردەمێک|ناونیشان=https://variety.com/2026/film/box-office/korea-box-office-the-kings-warden-highest-grossing-film-all-time-1236697486/|magazine=[[Variety (magazine)|ڤاریتی]]|دوایین=ناماچەندان|یەکەم=نامان|ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

===وەڵامی ڕەخنەگران===
فیلمەکە تێکڕای ٦٫٥٧ لە ١٠ی لە Cine21 بەدەستهێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ko:پاشا و پیاوەکەی|ناونیشان=https://cine21.com/movie/info/?movie_id=62893|سەردێڕ=영화 [왕과 사는 남자] 상세정보|وێبگە=[[Cine21]]|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260313070804/https://cine21.com/movie/info/?movie_id=62893|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە پێداچوونەوەیەکی بۆ The Korea Times، بێک بیۆنگ-یۆڵ نووسی کە فیلمەکە &quot;بەهۆی نواندنی درەوشاوەی ئەستێرە سەرەکییەکانەوە زیندوو بووەتەوە&quot;. رایگەیاند کە &quot;چیرۆکەکە ڕاستەوخۆیە و بە شێوازێکی هێڵی پێش دەکەوێت، کە وای لێدەکات بینینی ئاسان بێت، بەڵام هەندێک جار کەمێک پەلەی تێدایە&quot;. لەگەڵ ئەوەشدا، &quot;وەک درامایەکی ناوەند سەرکەوتوو دەبێت چونکە سەرنج دەخاتە سەر گەرموگوڕی پەیوەندی مرۆڤەکان و ئازایەتی خەڵکی ئاسایی&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ='پاشای پارێزەر' پاشای دوورخراوەی چۆسۆن مرۆڤدۆست دەکات|ناونیشان=https://www.koreatimes.co.kr/entertainment/films/20260122/kings-warden-humanizes-exiled-joseon-king|newspaper=[[The Korea Times]]|دوایین=بێک|یەکەم=بیۆنگ-یۆڵ|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260123052727/https://www.koreatimes.co.kr/entertainment/films/20260122/kings-warden-humanizes-exiled-joseon-king|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بە شێوەیەکی هاوشێوە، یانگ گیۆنگ-می ستایشی کاستەکەی کرد بەڵام ئاماژەی بە لاوازیی تەواوبوونی پێکهاتەی سیناریۆکە کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:مالتیزی فرمیسکەکانی بە 'پاشا و پیاوەکەی' سڕییەوە، لێهاتوویی دەرهێنان 'دیار نییە' [زووم-ئین]|trans-title=مالتیزەکە بە 'پاشا و پیاوەکەی' ڕزگاری دەبێت، بەڵام دەرهێنانی هێشتا نیشانەی پرسیارە [زووم-ئین]|ناونیشان=https://isplus.com/article/view/isp202602110100|سەردێڕ=&amp;lsquo;왕사남&amp;rsquo;으로 눈물 닦은 말티즈, 연출력은 &amp;lsquo;글쎄&amp;rsquo; [줌인]|newspaper=[[Ilgan Sports]]|زمان=ko|دوایین=جانگ|یەکەم=جۆ-یۆن|ڕێکەوت=١٢ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

===خەڵاتەکان===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | ئاهەنگی خەڵات
! scope=&quot;col&quot; | ساڵ
! scope=&quot;col&quot; | پۆل
! scope=&quot;col&quot; | وەرگر(ەکان)
! scope=&quot;col&quot; | ئەنجام
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | سەرچاوە
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;8&quot; | [[خەڵاتی ھونەری بێکسانگ]]
| rowspan=&quot;8&quot; | ٢٠٢٦
| خەڵاتی مەزن – فیلم
| یو های-جین
| {{won}}
| rowspan=&quot;8&quot; style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:'٦٢ەمین خەڵاتەکانی هونەری بێکسانگ' ڕاگەیاندنی کاندیدەکان... 'پاشا و پیاوەکەی' لە ٧ پۆلدا کاندید کراوە|ناونیشان=https://www.mk.co.kr/news/hot-issues/12015376|سەردێڕ=‘제62회 백상예술대상’ 후보 발표…‘왕과 사는 남자’ 7개 부문 노미네이트|ئیش=Star Today|زمان=ko|دوایین=لی|یەکەم=دا-گیۆم|ڕێکەوت=١٣ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260423192536/https://www.mk.co.kr/news/hot-issues/12015376|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ئەکتەرە دێرینەکان یو های-جین، ریو سۆنگ-ریۆنگ خەڵاتی مەزنی بێکسانگ دەبەنەوە — چۆن ڕوویدا|ناونیشان=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2026-05-08/entertainment/movies/LIVE-Welcome-to-the-62nd-Baeksang-Awards/2586780|newspaper=[[Korea JoongAng Daily]]|دوایین١=مەککارتی|یەکەم١=تۆماس|دوایین٢=جین|یەکەم٢=ئەون-سوو|دوایین٣=کیم|یەکەم٣=جۆ-یۆن|دوایین٤=شین|یەکەم٤=هان-نی|ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
|-
| باشترین فیلم
| rowspan=&quot;2&quot; | ''چاودێرەکەی پاشا''
| {{nom}}
|-
| خەڵاتی کاریگەری گوچی
| {{won}}
|-
| باشترین دەرهێنەر
| جانگ هانگ-جۆن
| {{nom}}
|-
| باشترین ئەکتەر
| یو های-جین
| {{nom}}
|-
| باشترین ئەکتەری پاڵپشت
| یو جی-تای
| {{nom}}
|-
| باشترین خانمەکتەری پاڵپشت
| جۆن می-دۆ
| {{nom}}
|-
| باشترین ئەکتەری نوێ
| پارک جی-هوون
| {{won}}
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;9&quot; |خەڵاتەکانی فیلمی بویل
| rowspan=&quot;9&quot; |٢٠٢٦
|باشترین دەرهێنەر
|جانگ هانگ-جۆن
|{{nom}}
| rowspan=&quot;9&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=پارک |یەکەم=جین-یۆنگ |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠٢٦|سەردێڕ='پاشا و پیاوەکەی' پارک جی-هوون، کاندیدبوونی هاوکات بۆ باشترین ئەکتەر و باشترین ئەکتەری نوێ⋯ بەدەستهێنانی ٣ خەڵاتی فیلمی بویل |ناونیشان=https://www.joynews24.com/view/1996726 |ئیش=JoyNews24}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=هێۆن |یەکەم=گیۆنگ-ئا |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=ئەکتەر یو های-جین، خەڵاتی باشترین ئەکتەری فیلمی بوولی بەدەستهێنا بۆ فیلمی 'پاشا و پیاوەکەی' |ناونیشان=https://news.kbs.co.kr/news/pc/view/view.do?ncd=8680699 |ئیش=KBS}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |باشترین ئەکتەر
|یو های-جین
|{{won}}
|-
|پارک جی-هوون
|{{nom}}
|-
|باشترین ئەکتەری پاڵپشت
|یو جی-تای
|{{nom}}
|-
|باشترین خانمەکتەری پاڵپشت
|جۆن می-دۆ
|{{nom}}
|-
|باشترین ئەکتەری نوێ
|پارک جی-هوون
|{{nom}}
|-
|باشترین مۆسیقا
|دالپالان
|{{nom}}
|-
|ئەستێرەی نێرینەی ساڵ
|پارک جی-هوون
|{{won}}
|-
|ئەستێرەی مێینەی ساڵ
|جۆن می-دۆ
|{{won}}
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;6&quot; | خەڵاتەکانی بڕینی دەرهێنەر
| rowspan=&quot;6&quot; | ٢٠٢٦
| باشترین دەرهێنەر (فیلم)
| جانگ هانگ-جۆن
| {{nom}}
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ko:پارک جی-هوون، کاندیدبوونی هاوکات بۆ فیلم و زنجیرە... ٢٤ەمین خەڵاتی بڕینی دەرهێنەر، کاندیدەکان ئاشکراکراون|ناونیشان=https://m.entertain.naver.com/movie/article/382/0001272683|سەردێڕ=박지훈, 영화·시리즈 동시 노미…제24회 디렉터스컷 어워즈, 후보 공개|ئیش=[[Sports Dong-A]]|بڵاوکەرەوە=[[Naver]]|زمان=ko|دوایین=لی|یەکەم=سێۆنگ-می|ڕێکەوت=١١ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=پارک |یەکەم=جین-یۆنگ |ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=یو های-جین، پارک جی-هوون→هیۆن بین، جۆنگ یۆن-هۆ، خەڵاتی ئەکتەری خەڵاتی بڕینی دەرهێنەریان بەدەستهێنا |ناونیشان=https://www.joynews24.com/view/1969923 |ئیش=JoyNews24}}&lt;/ref&gt;
|-
| باشترین سیناریۆ (فیلم)
| جانگ هانگ-جۆن، هوانگ سیۆنگ-گو
| {{nom}}
|-
| باشترین خانمەکتەر (فیلم)
| جۆن می-دۆ
| {{nom}}
|-
| باشترین ئەکتەر (فیلم)
| یو های-جین
| {{won}}
|-
| باشترین خانمەکتەری نوێ (فیلم)
| جۆن می-دۆ
| {{nom}}
|-
| باشترین ئەکتەری نوێ (فیلم)
| پارک جی-هوون
| {{won}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | فێستیڤاڵی فیلمی ڕۆژهەڵاتی دوور
| ٢٠٢٦
| خەڵاتی بینەران
| ''چاودێرەکەی پاشا''
| {{Draw|پلەی سێیەم}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=فیلمە کۆرییەکان سێ خەڵات لە فێستیڤاڵی فیلمی ڕۆژهەڵاتی دووری ئۆدینە دەبەنەوە|ناونیشان=https://koreaherald.com/article/10730783|newspaper=[[The Korea Herald]]|دوایین=موون|یەکەم=کی-هوون|ڕێکەوت=٤ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope = &quot;row&quot; rowspan=&quot;4&quot; |خەڵاتەکانی سینەماتۆگرافیی زێڕین
| rowspan=&quot;4&quot; |٢٠٢٦
|باشترین وێنە
|''پاشا و پیاوەکەی''
|{{won}}
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=لی |یەکەم=جۆن-سانگ |ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=٤٦ەمین خەڵاتی سینەماتۆگرافیی زێڕین، باشترین ئەکتەر یو های-جین، سۆن یێ-جین... سەرکەوتنی 'پاشا و پیاوەکەی' لە ٤ پۆلدا |ناونیشان=https://www.starnewsk.com/news/articleView.html?idxno=56311 |ئیش=K-Star News |زمان=ko}}&lt;/ref&gt;
|-
|باشترین دەرهێنەر
|جانگ هانگ-جۆن
|{{won}}
|-
|باشترین ئەکتەر
|یو های-جین
|{{won}}
|-
|ئەکتەری پاڵپشت
|یو جی-تای
|{{won}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | خەڵاتەکانی کاتبێڵی کۆریا
| ٢٠٢٦
| باشترین دەرهێنەری ساڵ
| جانگ هانگ-جۆن
| {{won}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.etnews.com/20261008000174 |سەردێڕ=دەرهێنەر جانگ هانگ-جۆن، خەڵاتی باشترین دەرهێنەری ساڵی 'خەڵاتەکانی کاتبێڵی کۆریا ٢٠٢٦'ی بەدەستهێنا |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |زمان=ko |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261008055841/https://www.etnews.com/20261008000174 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;2&quot;| خەڵاتەکانی کۆمەڵەی ڕەخنەگەرانی فیلمی کۆری
| rowspan=&quot;2&quot;| ٢٠٢٦
| باشترین ئەکتەری نوێ
| پارک جی-هوون
| {{Won}}
| style=&quot;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://news.sbs.co.kr/english/article.do?news_id=N1008803921|سەردێڕ=جۆن دۆ-یۆن، زۆ این-سۆنگ خەڵاتی باشترین ئەکتەری سەرەکی لە خەڵاتەکانی کۆمەڵەی ڕەخنەگەرانی فیلمی کۆری دەبەنەوە؛ هیۆن بین، شین های-سۆن پۆلە نوێیەکانی ئۆتییتی دەبەنەوە|نووسەر=کیم جی-های|بڵاوکەرەوە=SBS|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.donga.com/news/Entertainment/article/all/20261019/134865160/1|سەردێڕ=‘خۆشەویستی دەکرێت’، باشترین فیلمی خەڵاتی یۆنگپۆنگ… ‘هیوادارم’ نا هۆنگ-جین خەڵاتی دەرهێنەر و ٣ خەڵاتی تر|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
|-
| ١٠ باشترین فیلمی ساڵ
| ''چاودێرەکەی پاشا''
| {{Won}}
|}

=== تۆمەتی دزینی بەرهەم ===
لە ئایاری ٢٠٢٦دا، خێزانی نووسەری زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی ''ئۆم هۆنگ-دۆ'' داوای فەرمانێکی دادگایان کرد بۆ ڕاگرتنی نمایشی فیلمەکە، بە تۆمەتی بەکارهێنانی نەپسەندکراوی توخمەکانی دەقی نووسەرەکە. لە تەممووزی ٢٠٢٦دا، دادگای ناوچەی ڕۆژئاوای سێۆڵ داواکەی ڕەتکردەوە، و بڕیاری دا کە هەردوو کارەکە بە ڕێژەیەکی بەرچاو لە چیرۆک و بابەتدا جیاوازن سەرەڕای هەندێک پێکهاتەی هاوشێوە.&lt;ref name=&quot;newsis&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=شین |یەکەم=یو-ریم |ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٦|سەردێڕ=[تایبەت] دادگا، داواکاری ڕاگرتنی نمایشی 'پاشا و پیاوەکەی' ڕەتدەکاتەوە…&quot;قورسە دان بە لێکنزیبووندا بنرێت&quot; |ناونیشان=https://www.newsis.com/view/NISX20260723_0003721173 |ئیش=Newsis |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260727142830/https://www.newsis.com/view/NISX20260723_0003721173 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

==تێبینییەکان==
{{Notelist}}

==سەرچاوەکان==
{{Reflist}}

==بەستەرە دەرەکییەکان==

* {{KMDb film|40652}}
* {{IMDb title|38626703}}
* {{HanCinema film|The_King__s_Warden}}
{{Portal bar|کۆریای باشوور|فیلم|دەیەی ٢٠٢٠}}

[[Category:فیلمەکان دەربارەی کودەتا]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٦]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی کۆری]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی خێزانە شاھانەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی کۆریای باشوور کە لەسەر بنەمای ڕووداوە ڕاستەقینەکان دروستکراون]]</text>
      <sha1>j674bcgwghgd0q4o3qjw620uf9fcbew</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694387</id>
      <parentid>1694382</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T11:16:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1694387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39895" sha1="ka6j2pf4umxf0i1rpwlw6upteifxjc1" xml:space="preserve">{{Short description|فیلمی ٢٠٢٦ لە دەرهێنانی جانگ هانگ-جون}}
{{Infobox film
| name           = چاودێرەکەی پاشا
| image          = The King's Warden film poster.png
| alt            = 
| caption        = پۆستەری بڵاوکردنەوەی سینەمایی
| native_name    = {{Infobox Korean film name|hangul=왕과 사는 남자|hanja=王과 사는 男子|lk=پیاوەکەی لەگەڵ پاشا دەژی}}
| director       = [[جانگ ھانگ-جون]]
| writer         = {{Plainlist|
- جانگ هانگ-جون
- هوانگ سیۆنگ-گو
}}
| producer       = {{Plainlist|
- ئیم ئون-جۆنگ
- جانگ وۆن-سۆک
}}
| starring       = {{Plainlist|
- یو های-جین
- پارک جی-هوون
- یو جی-تای
- جۆن می-دۆ
- کیم مین
- پارک جی-هوان
- لی جۆن-هیوک
- آن جای-هۆنگ
}}
| cinematography = چۆی یۆنگ-هوان
| editing        = هۆ سۆن-می
| music          = دالپالان
| studio         = {{Plainlist|
- ئۆندا وۆڕکس
- بی.ئای. ئێنتەرتەینمنت
}}
| distributor    = شۆبۆکس
| released       = {{Film date|٢٠٢٦|٠٢|٠٤}}
| country        = کۆریای باشوور
| language       = کۆری
| budget         = ٦٫٩ ملیۆن دۆلار&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=فیلمە تێچوو کەمەکان بۆکس ئۆفیسی کۆریا لە سەرەتای ٢٠٢٦دا بوژێننەوە|ناونیشان=https://www.koreatimes.co.kr/entertainment/films/20260220/budget-friendly-films-revitalize-korean-box-office-in-early-2026|newspaper=[[The Korea Times]]|دوایین=بێک|یەکەم=بیۆنگ-یۆڵ|ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
| gross          = ١٢٣ ملیۆن دۆلار&lt;ref&gt;{{Cite Box Office Warden|title=پاشا و پیاوەکەی|access-date=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|id=38626703}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;box:korea&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کۆفیک، کۆبیس سیستەمی زانیاری بۆکس ئۆفیسی کۆری: فیلمە کۆرییەکانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/boxOffice_Yearly.jsp?mode=BOXOFFICE_YEAR&amp;selectDt=2026&amp;category=ALL&amp;country=K|وێبگە=KOFIC|ڕێکەوتی سەردان=٥ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
}}

'''''چاودێرەکەی پاشا''''' (بە [[زمانی کۆری|کۆری]]: 왕과 사는 남자) فیلمێکی مێژوویی و درامیی [[کۆریای باشوور|کۆریای باشوورە]] لە ساڵی ٢٠٢٦، کە لە دەرهێنان و نووسینی ''[[جانگ ھانگ-جون]]'' و ''هوانگ سیۆنگ-گو'' هاونووسەری بووە. فیلمەکە کۆمەڵە ئەکتەرێک لەخۆ دەگرێت کە پێکهاتوون لە [[یو ھای-جین|''یو های-جین'']]، ''[[پارک جی-ھوون|پارک جی-هوون]]''، ''[[یوو جی-تای]]'' و ''جۆن می-دۆ''. فیلمەکە ژیانی ناوماڵ و گۆشەگیری دەرروونیی پاشای لابراو، [[دانجۆنگی جۆسۆن|دانجۆنگ]]، لە کاتی دوورخستنەوەیدا لە ساڵی ١٤٥٧ دەگێڕێتەوە. لەلایەن شۆبۆکسەوە بڵاو کرایەوە، و لە ٤ی شوباتی ٢٠٢٦ نمایش کرا.

لە ٦ی ئازاری ٢٠٢٦دا، فیلمەکە گەیشتە ١٠ ملیۆن بلیتی فرۆشراو، و بووە ٣٤ەمین فیلم لە کۆریای باشوور کە ئەم ئاممارە تۆمار بکات. تا تەممووزی ٢٠٢٦، فیلمەکە ١٦٫٩١ ملیۆن بلیتی تۆمار کرد، و بووە دووەم پڕبینەرترین و پڕ داهاتترین فیلم لە مێژووی بۆکس ئۆفیسی کۆریای باشووردا. لە ٦٢ەمین ئاهەنگی [[خەڵاتی ھونەری بێکسانگ|خەڵاتەکانی بێکسانگ]]، سێ خەڵاتی بەدەستهێنا: خەڵاتی مەزن، باشترین ئەکتەری نوێ، و خەڵاتی کاریگەری گوچی.

==چیرۆک==
[[دانجۆنگی جۆسۆن|یی هۆنگ-وی]]، پاشای هەرزەکاری چۆسۆن، لەلایەن مامیەوە، شازادەی گەورە [[سێجۆی جۆسۆن|سۆیانگ]]، دەسەڵاتی لێ دەسەنرێتەوە و پلەکەی دابەزێنرێت بۆ شازادە نۆسان. دەسەڵاتداری بەهێز ''هان مۆنگ-هۆە'' پاشای پێشوو دەنێرێت بۆ دوورخستنەوە بەو هیوایەی خۆی بكوژێت. ئۆم هۆنگ-دۆ سەردارێکی گوندێکی هەژارە لە دۆڵی چیاکانی چێۆنگنیۆنگپۆ لە یۆنگوۆل. دوای سەردانکردن بۆ گوندێکی دراوسێ، کە دوای داڵدەدانی خانەدانێکی دوورخراوە (کە دواتر گەڕێنرایەوە سەر پۆستەکەی) گەشەی سەندبوو، ئەویش گوندنشینەکانی رازی دەکات کە هەمان کار بکەن دوای بیستنی هەواڵی هاتنی خانەدانێکی دوورخراوە بۆ ناوچەکە.

گوندی هۆنگ-دۆ وەکو شوێنی دوورخستنەوەی شازادە نۆسان هەڵدەبژێردرێت بەهۆی دووری شوێنەکەیەوە. نۆسان لەگەڵ خزمەتکارە وەفاکەی مێ-هوا دەگاتە ئەوێ. گوندنشینەکان نیگەران دەبن کاتێک ناسنامەی راستەقینەی نۆسان دەزانن، کە بەهۆی یادوەریی کاربەدەستە دڵسۆزەکانی کە بە شێوەیەکی دڕندانە لەسەر دژایەتیکردنی پاشای نوێ کوژران، ئازار دەچێژێت. ئارەزووی خۆکوشتن دەکات و هەوڵ دەدات لە بەرزاییەک خۆی فڕێ داتە خوارەوە، بەڵام لە دوا چرکەدا لەلایەن هۆنگ-دۆوە ڕزگار دەکرێت. شازادەی گەورە كۆمسۆنگ، مامی تری نۆسان، بە دزییەوە پەیوەندی بەو دەکات دەربارەی یاخیبوونێکی نزیک بۆ گەڕاندنەوەی بۆ سەر کورسیی پاشایەتی.

هۆنگ-دۆ لە سنووری خۆی دەردەچێت و تووڕە دەبێت و سزای نۆسان دەدات دوای ئەوەی بە هەڵە تێدەگات کە وا دەزانێت خەریکی خۆکوشتنە. دەمەقاڵێیەکە پڵنگێک ڕادەکێشێت کە هەڕەشە لە ئەوان و گوندنشینەکان دەکات. تە-سان، کوڕی هۆنگ-دۆ، بە کەوانەکەی تیرێک لە پڵنگەکە دەدات. نۆسان سەرنجی پڵنگەکە ڕادەکێشێت و تیرێک لە سەری دەدات و دەیکوژێت. رووداوەکە ژیانێکی نوێ بۆ نۆسان دەگەڕێنێتەوە دوای ئەوەی لە دیدگای هۆنگ-دۆ و گوندنشینەکانی ورد دەبێتەوە. دەست دەکات بە نزیکبوونەوە لەگەڵیان، تە-سان فێر دەکات بۆ ئامادەکردنی بۆ تاقیکردنەوەی خزمەتگوزاریی شارستانی (گواگۆ).

==ئەکتەرەکان==

* [[یو ھای-جین|یو های-جین]] وەک ئۆم هۆنگ-دۆ
* [[پارک جی-ھوون|پارک جی-هوون]] وەک شازادە نۆسان / [[دانجۆنگی جۆسۆن|پاشا دانجۆنگ]] (یی هۆنگ-وی)
* [[یوو جی-تای]] وەک هان مۆنگ-هۆە
* جۆن می-دۆ وەک مێ-هوا
* کیم مین وەک ئۆم تە-سان
* [[پارک جی-ھوان]] وەک ئۆ سە-گیۆم
* لی جۆن-هیوک وەک شازادەی گەورە گیومسۆنگ (یی یو)
* ئان جای-هۆنگ وەک سەرۆک گوندی نۆروگۆل

==بەرهەمهێنان==
[[File:20251219 The King's Warden production press conference.jpg|thumb|alt=چوار ئەکتەرە سەرەکییەکە و دەرهێنەری فیلمەکە لە کۆنگرەی رۆژنامەوانی بەرهەمهێناندا پۆز دەدەن.|یو جی-تای، پارک جی-هوون، یو های-جین، جۆن می-دۆ، و جانگ هانگ-جۆن لە کۆنگرەی رۆژنامەوانی بەرهەمهێنانی فیلمەکەدا لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥]]

===گەشەپێدان===
بەگوێرەی سەرچاوەکانی پیشەسازیی فیلم لە تەممووزی ٢٠٢٤، دەرهێنەر جانگ هانگ-جۆن پشتڕاستی کردەوە کە پڕۆژەی داهاتووی ناوی چاودێرەکەی پاشا دەبێت. فیلمەکە سەرنج دەخاتە سەر دوورخستنەوەی پاشا دانجۆنگ، شەشەمین پاشای [[جۆسۆن|چۆسۆن]]، لە یۆنگوۆل، [[ھەرێمی کانگوۆن (کۆریای باشوور)|هەرێمی گانگۆن]]. ئەمە یەکەم جارە جانگ دەرهێنانی درامایەکی مێژوویی بکات، سەرەڕای ماوەی درێژی کارکردنی لە جۆرەکانی تری فیلم. لەلایەن ئۆندا وۆڕکس و بی.ئای. ئێنتەرتەینمنت بەرهەم هێنراوە، و لەلایەن شۆبۆکسەوە بڵاو کراوەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:[تایبەت] تەنیا هاوسەرگیری؟ دەرهێنەر جانگ هانگ-جۆن یەکەم مەگافۆنی سەگۆکی بۆ فیلمی 'پاشا و پیاوەکەی' هەڵدەگرێت|trans-title=[تایبەت] زیاتر لە تەنیا پشتگیریکردنی هاوسەرەکەی؟ دەرهێنەر جانگ هانگ-جۆن سەرکردایەتی یەکەم فیلمی مێژوویی خۆی دەکات پاشا و پیاوەکەی|ناونیشان=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12207233|ئیش=[[JTBC]]|زمان=ko|دوایین=چۆ|یەکەم=یۆن-گیۆنگ|ڕێکەوت=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260425235915/https://news.jtbc.co.kr/article/NB12207233|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;production&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:یەکەم درامای مێژوویی جانگ هانگ-جۆن 'پاشا و پیاوەکەی'، بەشداریی یو های-جین→پارک جی-هوون پشتڕاست کرایەوە|trans-title=یەکەم فیلمی مێژوویی جانگ هانگ-جۆن پاشا و پیاوەکەی بەشداریی یو های-جین→پارک جی-هوونی پشتڕاست کردەوە|ناونیشان=https://enews.imbc.com/News/RetrieveNewsInfo/434802|سەردێڕ=장항준 첫 사극 '왕과 사는 남자', 유해진→박지훈 출연 확정|ئیش=[[iMBC]]|زمان=ko|دوایین=یۆۆ|یەکەم=جۆنگ-مین|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260822031042/https://enews.imbc.com/News/RetrieveNewsInfo/434802|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; جانگ لە کاتی ڕاگەیاندنی بەرهەمهێنانەکەدا ڕایگەیاند کە سەرەتا دوودڵ بووە لە وەرگرتنی فیلمێکی مێژوویی لە سەردەمێکی سەختدا بۆ پیشەسازیی فیلم، بەڵام لە کۆتاییدا سەرسام بووە بە داهێنانی چیرۆکی دانجۆنگ و هاوسەرەکەی هانی داوە، کە نووسەر کیم ئون-هی بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:دەرهێنەری 'پاشا و پیاوەکەی' جانگ هانگ-جۆن &quot;دوودڵ بووم لە درامای مێژوویی، بەڵام کیم ئون-هی پێی گتم بیکەم&quot;|trans-title=دەرهێنەری پاشا و پیاوەکەی جانگ هانگ-جۆن &quot;دوودڵ بووم لە درامای مێژوویی، بەڵام کیم ئون-هی پێی گتم بیکەم&quot;|ناونیشان=https://www.hankookilbo.com/News/Read/A2025121910310001341|سەردێڕ='왕과 사는 남자' 장항준 감독 &quot;사극 망설였지만, 김은희가 하라고 했다&quot;-문화ㅣ한국일보|newspaper=[[Hankook Ilbo]]|زمان=ko|دوایین=کیم|یەکەم=یۆن-جۆ|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260104195240/https://www.hankookilbo.com/News/Read/A2025121910310001341|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

===وێنەگرتن===
قۆناغی پێش بەرهەمهێنان لە کۆتایی ٢٠٢٤ کۆتایی هات، و [[وێنەگرییی سەرەکی|وێنەگرتنی سەرەکی]] لە نیوەی یەکەمی ٢٠٢٥ دەستی پێکرد.&lt;ref name=&quot;production&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;production2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:[تایبەت] 'بەرچاو' پارک جی-هوان، دەرهێنەر جانگ هانگ-جۆن دەبینێت... دەرکەوتنی تایبەت لە 'پاشا و پیاوەکەی'|ناونیشان=https://www.sportsworldi.com/newsView/20241024508070|سەردێڕ=[단독] ‘대세’ 박지환, 장항준 감독 만난다...‘왕과 사는 남자’ 특별출연|ئیش=Sports World|زمان=ko|دوایین=جی|یەکەم=دۆنگ-هیۆن|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241024021923/http://www.sportsworldi.com/newsView/20241024508070|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; سەرەڕای ئەوەی کە باکگراوندی فیلمەکە چێۆنگنیۆنگپۆیە، بەڵام لە شوێنەکانی تری وەکو سێۆندۆل&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:٦ کاتژمێر نیشتمانی من، ئەڵقەی یۆنگوۆلی 'پاشا و پیاوەکەی' پەخش کرا|ناونیشان=https://www.bntnews.co.kr/article/view/bnt202603040145|ئیش=BNT|زمان=ko|دوایین=کیم|یەکەم=مین-جۆ|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; و ستۆدیۆی فیلمی مۆنگگیۆنگ سێاجێ وێنەی گیراوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:پاشا بوونی نییە بەڵام یادگارییەکان بۆنوس... مۆنگگیۆنگ سێاجێ، سەرکەوتنی نەخوازراو بەهۆی 'پاشا و پیاوەکەی'؟|ناونیشان=https://www.newsis.com/view/NISX20260228_0003530225|سەردێڕ=왕(王)은 없지만 추억은 덤… 문경새재, '왕사남' 덕분에 때아닌 대박?|agency=[[Newsis]]|زمان=ko|دوایین=کیم|یەکەم=جین-هۆ|ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260228151902/https://www.newsis.com/view/NISX20260228_0003530225|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; چونکە دیمەنی ڕەسەنی چێۆنگنیۆنگپۆ پارێزراو نەبوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|script-title=ko:٤ راستیی مێژوویی کە باشە پێش بینینی 'پاشا و پیاوەکەی' بیزانیت|ناونیشان=https://www.esquirekorea.co.kr/article/1896627|سەردێڕ='왕과 사는 남자' 보기 전 알아두면 좋을 역사적 사실 4|magazine=Esquire Korea|زمان=ko|دوایین=سۆنگ|یەکەم=چای-یۆن|ڕێکەوت=٣ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260211115557/https://www.esquirekorea.co.kr/article/1896627|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

==بڵاوکردنەوە==
فیلمەکە لە ٤ی شوباتی ٢٠٢٦، لە کاتی پشووی سەری ساڵی نوێی کۆریادا بڵاو کرایەوە. شیکارانی پیشەسازی پڕۆژەکەیان بە بڵاوکراوەیەکی سەرەکی بۆ بۆکس ئۆفیسی ناوخۆیی دیاری کردووە دوای ماوەیەک لە پشکی بەرزی بازاڕ بۆ فیلمە بیانییەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|script-title=ko:[تایبەت] یو های-جین، ئایا شانازیی چەماوەی سینەمای کۆری دەگەڕێنێتەوە... بڵاوکردنەوەی فیلمی 'پاشا و پیاوەکەی' لە ٤ی شوباتی ساڵی داهاتوودا پشتڕاست کرایەوە|ناونیشان=https://www.ize.co.kr/news/articleView.html?idxno=72777|magazine=Ize|زمان=ko|دوایین=هان|یەکەم=سوو-جین|ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260104153453/https://www.ize.co.kr/news/articleView.html?idxno=72777|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، [[کەنەدا]]، [[ئوسترالیا]]، [[تایوان]]، و [[نیوزیلاند|نیوزلەندا]] بڵاوکرایەوە، و لە فێستیڤاڵی فیلمی ڕۆژهەڵاتی دووردا نمایش کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:تینی 'دانجۆنگ ئۆپا' پارک جی-هوون... سەرکەوتنی دووانەی 'پاشا و پیاوەکەی'، ١٠ ملیۆن چاوەڕوانی→ بڵاوکردنەوەی دەرەوەی وڵات|ناونیشان=https://isplus.com/article/view/isp202603040010|سەردێڕ=&amp;lsquo;단종 오빠&amp;rsquo; 박지훈 열풍&amp;hellip;&amp;lsquo;왕사남&amp;rsquo; 겹경사, 1000만 초읽기&amp;rarr;해외 개봉|newspaper=[[Ilgan Sports]]|زمان=ko|دوایین=لی|یەکەم=سوجین|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

فیلمەکە لە بەشی ئۆفیسی نوی لە ٢٥ەمین فێستیڤاڵی فیلمی ئاسیایی نیویۆرک لە ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ نمایشێکی تایبەتی هەبوو وەک بەشێک لە ٢٥ەمین ساڵیادی فێستیڤاڵەکە.&lt;ref name=pr1:nyaff&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nyaff.org/nyaff26/films/the-kings-warden |سەردێڕ=٢٥ەمین فێستیڤاڵی فیلمی ئاسیایی نیویۆرک، پاشا و پیاوەکەی|بڵاوکەرەوە= NYAFF |ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان= ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

==پێشوازی==
===بۆکس ئۆفیس===
بەپێی داتاکانی کۆبیس، کە خزمەتگوزارییەکی شوێنکەوتووە لەلایەن ئەنجومەنی فیلمی کۆرییەوە بەڕێوەدەبرێت، فیلمەکە ٤٫٩ ملیۆن دۆلاری لە ٧٦١٬٨٣٢ بلیت لە کۆتایی هەفتەی یەکەیدا بەدەستهێنا لەگەڵ ٥٨٫١٪ لە کۆی گشتی داهاتەکە. پێنج ڕۆژ دوای بڵاوکردنەوەکەی، فیلمەکە کۆی گشتییەکەی گەیشتە ٦٫٤ ملیۆن دۆلار لە زیاتر لە ١ ملیۆن بلیت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=بۆکس ئۆفیسی کۆریا: درامای مێژوویی 'پاشا و پیاوەکەی' لە پلەی یەکەمدا دەست پێدەکات|ناونیشان=https://variety.com/2026/film/box-office/korea-box-office-historical-drama-the-kings-warden-no-1-1236656681/|magazine=[[Variety (magazine)|ڤاریتی]]|دوایین=راماچەندان|یەکەم=نامان|ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260210130325/https://variety.com/2026/film/box-office/korea-box-office-historical-drama-the-kings-warden-no-1-1236656681/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; فیلمەکە گەورەترین ئامادەبوونی رۆژانەی لە ئازاری ٢٠٢٠ەوە لە ١٦ی شوباتی ٢٠٢٦دا هەبوو، کە ٥٣٧٬١٩٠ بینەری لە یەک ڕۆژدا ڕاکێشا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=بۆکس ئۆفیسی کۆریا: 'پاشا و پیاوەکەی' لە پلەی یەکەمدا دەمێنێتەوە لەگەڵ کردنەوەی فراوانی 'هۆمینت'|ناونیشان=https://variety.com/2026/film/box-office/korea-box-office-the-kings-warden-humint-1236664378/|magazine=[[Variety (magazine)|ڤاریتی]]|دوایین=راماچەندان|یەکەم=نامان|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260304172921/https://variety.com/2026/film/box-office/korea-box-office-the-kings-warden-humint-1236664378/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ئایا 'پاشا و پیاوەکەی' دەتوانێت پەیوەندی بە 'یانەی ١٠ ملیۆن بینەر' بکات دوای سەرکەوتنی سەری ساڵی مانگی؟|ناونیشان=https://www.koreatimes.co.kr/entertainment/films/20260219/can-kings-warden-join-10-million-viewer-club-after-lunar-new-year-success|newspaper=[[The Korea Times]]|دوایین=بیۆنگ-یۆڵ|یەکەم=بێک|ڕێکەوت=١٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260225165242/https://www.koreatimes.co.kr/entertainment/films/20260219/can-kings-warden-join-10-million-viewer-club-after-lunar-new-year-success|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە ٦ی ئازاردا، ١٠ ملیۆن بلیتی لە کۆریای باشوور تۆمار کرد، کە وای لێکرد ببێتە ٣٤ەمین فیلم (٢٥ەمین فیلمی کۆری) کە ئەمە ئەنجام بدات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:جانگ هانگ-جۆن سەرکەوت! 'پاشا و پیاوەکەی' لە کۆتاییدا 'فیلمی دە ملیۆنی'... چوارەم لە جۆری درامای مێژوویی|ناونیشان=https://www.hani.co.kr/arti/culture/culture_general/1248098.html|سەردێڕ=장항준 해냈다! ‘왕사남’ 드디어 ‘천만 영화’…사극 장르로는 4번째|ئیش=[[Hankyoreh]]|دوایین=کیم|یەکەم=ئەون-هیۆنگ|ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260312145958/https://www.hani.co.kr/arti/culture/culture_general/1248098.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; تا ٢٣ی تەممووز، فیلمەکە کۆی گشتی ١٦٫٩١ ملیۆن بلیتی هەبووە،&lt;ref name=&quot;newsis&quot;/&gt; کە وای لێکرد ببێتە دووەم پڕبینەرترین و پڕ داهاتترین لە کۆریای باشووردا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ='پاشا و پیاوەکەی' دەبێتە دووەم پڕبینەرترین فیلم لە کۆریا، و ١٦٫٢٨ ملیۆن بلیت دەشکێنێت|ناونیشان=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2026-04-11/entertainment/movies/The-Kings-Warden-becomes-second-most-watched-film-in-Korea-smashes-1628-million-admissions/2566607|newspaper=[[Korea JoongAng Daily]]|دوایین=جی|یەکەم=مین-جی|ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=بۆکس ئۆفیسی کۆریا: 'پاشا و پیاوەکەی' دەبێتە داهات بەرزترین فیلمی هەموو سەردەمێک|ناونیشان=https://variety.com/2026/film/box-office/korea-box-office-the-kings-warden-highest-grossing-film-all-time-1236697486/|magazine=[[Variety (magazine)|ڤاریتی]]|دوایین=ناماچەندان|یەکەم=نامان|ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

===وەڵامی ڕەخنەگران===
فیلمەکە تێکڕای ٦٫٥٧ لە ١٠ی لە Cine21 بەدەستهێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ko:پاشا و پیاوەکەی|ناونیشان=https://cine21.com/movie/info/?movie_id=62893|سەردێڕ=영화 [왕과 사는 남자] 상세정보|وێبگە=[[Cine21]]|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260313070804/https://cine21.com/movie/info/?movie_id=62893|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە پێداچوونەوەیەکی بۆ The Korea Times، بێک بیۆنگ-یۆڵ نووسی کە فیلمەکە &quot;بەهۆی نواندنی درەوشاوەی ئەستێرە سەرەکییەکانەوە زیندوو بووەتەوە&quot;. رایگەیاند کە &quot;چیرۆکەکە ڕاستەوخۆیە و بە شێوازێکی هێڵی پێش دەکەوێت، کە وای لێدەکات بینینی ئاسان بێت، بەڵام هەندێک جار کەمێک پەلەی تێدایە&quot;. لەگەڵ ئەوەشدا، &quot;وەک درامایەکی ناوەند سەرکەوتوو دەبێت چونکە سەرنج دەخاتە سەر گەرموگوڕی پەیوەندی مرۆڤەکان و ئازایەتی خەڵکی ئاسایی&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ='پاشای پارێزەر' پاشای دوورخراوەی چۆسۆن مرۆڤدۆست دەکات|ناونیشان=https://www.koreatimes.co.kr/entertainment/films/20260122/kings-warden-humanizes-exiled-joseon-king|newspaper=[[The Korea Times]]|دوایین=بێک|یەکەم=بیۆنگ-یۆڵ|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260123052727/https://www.koreatimes.co.kr/entertainment/films/20260122/kings-warden-humanizes-exiled-joseon-king|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بە شێوەیەکی هاوشێوە، یانگ گیۆنگ-می ستایشی کاستەکەی کرد بەڵام ئاماژەی بە لاوازیی تەواوبوونی پێکهاتەی سیناریۆکە کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:مالتیزی فرمیسکەکانی بە 'پاشا و پیاوەکەی' سڕییەوە، لێهاتوویی دەرهێنان 'دیار نییە' [زووم-ئین]|trans-title=مالتیزەکە بە 'پاشا و پیاوەکەی' ڕزگاری دەبێت، بەڵام دەرهێنانی هێشتا نیشانەی پرسیارە [زووم-ئین]|ناونیشان=https://isplus.com/article/view/isp202602110100|سەردێڕ=&amp;lsquo;왕사남&amp;rsquo;으로 눈물 닦은 말티즈, 연출력은 &amp;lsquo;글쎄&amp;rsquo; [줌인]|newspaper=[[Ilgan Sports]]|زمان=ko|دوایین=جانگ|یەکەم=جۆ-یۆن|ڕێکەوت=١٢ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

===خەڵاتەکان===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | ئاهەنگی خەڵات
! scope=&quot;col&quot; | ساڵ
! scope=&quot;col&quot; | پۆل
! scope=&quot;col&quot; | وەرگر(ەکان)
! scope=&quot;col&quot; | ئەنجام
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | سەرچاوە
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;8&quot; | [[خەڵاتی ھونەری بێکسانگ]]
| rowspan=&quot;8&quot; | ٢٠٢٦
| خەڵاتی مەزن – فیلم
| یو های-جین
| {{won}}
| rowspan=&quot;8&quot; style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:'٦٢ەمین خەڵاتەکانی هونەری بێکسانگ' ڕاگەیاندنی کاندیدەکان... 'پاشا و پیاوەکەی' لە ٧ پۆلدا کاندید کراوە|ناونیشان=https://www.mk.co.kr/news/hot-issues/12015376|سەردێڕ=‘제62회 백상예술대상’ 후보 발표…‘왕과 사는 남자’ 7개 부문 노미네이트|ئیش=Star Today|زمان=ko|دوایین=لی|یەکەم=دا-گیۆم|ڕێکەوت=١٣ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260423192536/https://www.mk.co.kr/news/hot-issues/12015376|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ئەکتەرە دێرینەکان یو های-جین، ریو سۆنگ-ریۆنگ خەڵاتی مەزنی بێکسانگ دەبەنەوە — چۆن ڕوویدا|ناونیشان=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2026-05-08/entertainment/movies/LIVE-Welcome-to-the-62nd-Baeksang-Awards/2586780|newspaper=[[Korea JoongAng Daily]]|دوایین١=مەککارتی|یەکەم١=تۆماس|دوایین٢=جین|یەکەم٢=ئەون-سوو|دوایین٣=کیم|یەکەم٣=جۆ-یۆن|دوایین٤=شین|یەکەم٤=هان-نی|ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
|-
| باشترین فیلم
| rowspan=&quot;2&quot; | ''چاودێرەکەی پاشا''
| {{nom}}
|-
| خەڵاتی کاریگەری گوچی
| {{won}}
|-
| باشترین دەرهێنەر
| جانگ هانگ-جۆن
| {{nom}}
|-
| باشترین ئەکتەر
| یو های-جین
| {{nom}}
|-
| باشترین ئەکتەری پاڵپشت
| یو جی-تای
| {{nom}}
|-
| باشترین خانمەکتەری پاڵپشت
| جۆن می-دۆ
| {{nom}}
|-
| باشترین ئەکتەری نوێ
| پارک جی-هوون
| {{won}}
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;9&quot; |خەڵاتەکانی فیلمی بویل
| rowspan=&quot;9&quot; |٢٠٢٦
|باشترین دەرهێنەر
|جانگ هانگ-جۆن
|{{nom}}
| rowspan=&quot;9&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=پارک |یەکەم=جین-یۆنگ |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠٢٦|سەردێڕ='پاشا و پیاوەکەی' پارک جی-هوون، کاندیدبوونی هاوکات بۆ باشترین ئەکتەر و باشترین ئەکتەری نوێ⋯ بەدەستهێنانی ٣ خەڵاتی فیلمی بویل |ناونیشان=https://www.joynews24.com/view/1996726 |ئیش=JoyNews24}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=هێۆن |یەکەم=گیۆنگ-ئا |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=ئەکتەر یو های-جین، خەڵاتی باشترین ئەکتەری فیلمی بوولی بەدەستهێنا بۆ فیلمی 'پاشا و پیاوەکەی' |ناونیشان=https://news.kbs.co.kr/news/pc/view/view.do?ncd=8680699 |ئیش=KBS}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |باشترین ئەکتەر
|یو های-جین
|{{won}}
|-
|پارک جی-هوون
|{{nom}}
|-
|باشترین ئەکتەری پاڵپشت
|یو جی-تای
|{{nom}}
|-
|باشترین خانمەکتەری پاڵپشت
|جۆن می-دۆ
|{{nom}}
|-
|باشترین ئەکتەری نوێ
|پارک جی-هوون
|{{nom}}
|-
|باشترین مۆسیقا
|دالپالان
|{{nom}}
|-
|ئەستێرەی نێرینەی ساڵ
|پارک جی-هوون
|{{won}}
|-
|ئەستێرەی مێینەی ساڵ
|جۆن می-دۆ
|{{won}}
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;6&quot; | خەڵاتەکانی بڕینی دەرهێنەر
| rowspan=&quot;6&quot; | ٢٠٢٦
| باشترین دەرهێنەر (فیلم)
| جانگ هانگ-جۆن
| {{nom}}
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ko:پارک جی-هوون، کاندیدبوونی هاوکات بۆ فیلم و زنجیرە... ٢٤ەمین خەڵاتی بڕینی دەرهێنەر، کاندیدەکان ئاشکراکراون|ناونیشان=https://m.entertain.naver.com/movie/article/382/0001272683|سەردێڕ=박지훈, 영화·시리즈 동시 노미…제24회 디렉터스컷 어워즈, 후보 공개|ئیش=[[Sports Dong-A]]|بڵاوکەرەوە=[[Naver]]|زمان=ko|دوایین=لی|یەکەم=سێۆنگ-می|ڕێکەوت=١١ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=پارک |یەکەم=جین-یۆنگ |ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=یو های-جین، پارک جی-هوون→هیۆن بین، جۆنگ یۆن-هۆ، خەڵاتی ئەکتەری خەڵاتی بڕینی دەرهێنەریان بەدەستهێنا |ناونیشان=https://www.joynews24.com/view/1969923 |ئیش=JoyNews24}}&lt;/ref&gt;
|-
| باشترین سیناریۆ (فیلم)
| جانگ هانگ-جۆن، هوانگ سیۆنگ-گو
| {{nom}}
|-
| باشترین خانمەکتەر (فیلم)
| جۆن می-دۆ
| {{nom}}
|-
| باشترین ئەکتەر (فیلم)
| یو های-جین
| {{won}}
|-
| باشترین خانمەکتەری نوێ (فیلم)
| جۆن می-دۆ
| {{nom}}
|-
| باشترین ئەکتەری نوێ (فیلم)
| پارک جی-هوون
| {{won}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | فێستیڤاڵی فیلمی ڕۆژهەڵاتی دوور
| ٢٠٢٦
| خەڵاتی بینەران
| ''چاودێرەکەی پاشا''
| {{Draw|پلەی سێیەم}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=فیلمە کۆرییەکان سێ خەڵات لە فێستیڤاڵی فیلمی ڕۆژهەڵاتی دووری ئۆدینە دەبەنەوە|ناونیشان=https://koreaherald.com/article/10730783|newspaper=[[The Korea Herald]]|دوایین=موون|یەکەم=کی-هوون|ڕێکەوت=٤ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope = &quot;row&quot; rowspan=&quot;4&quot; |خەڵاتەکانی سینەماتۆگرافیی زێڕین
| rowspan=&quot;4&quot; |٢٠٢٦
|باشترین وێنە
|''پاشا و پیاوەکەی''
|{{won}}
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=لی |یەکەم=جۆن-سانگ |ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=٤٦ەمین خەڵاتی سینەماتۆگرافیی زێڕین، باشترین ئەکتەر یو های-جین، سۆن یێ-جین... سەرکەوتنی 'پاشا و پیاوەکەی' لە ٤ پۆلدا |ناونیشان=https://www.starnewsk.com/news/articleView.html?idxno=56311 |ئیش=K-Star News |زمان=ko}}&lt;/ref&gt;
|-
|باشترین دەرهێنەر
|جانگ هانگ-جۆن
|{{won}}
|-
|باشترین ئەکتەر
|یو های-جین
|{{won}}
|-
|ئەکتەری پاڵپشت
|یو جی-تای
|{{won}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | خەڵاتەکانی کاتبێڵی کۆریا
| ٢٠٢٦
| باشترین دەرهێنەری ساڵ
| جانگ هانگ-جۆن
| {{won}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.etnews.com/20261008000174 |سەردێڕ=دەرهێنەر جانگ هانگ-جۆن، خەڵاتی باشترین دەرهێنەری ساڵی 'خەڵاتەکانی کاتبێڵی کۆریا ٢٠٢٦'ی بەدەستهێنا |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |زمان=ko |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261008055841/https://www.etnews.com/20261008000174 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;2&quot;| خەڵاتەکانی کۆمەڵەی ڕەخنەگەرانی فیلمی کۆری
| rowspan=&quot;2&quot;| ٢٠٢٦
| باشترین ئەکتەری نوێ
| پارک جی-هوون
| {{Won}}
| style=&quot;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://news.sbs.co.kr/english/article.do?news_id=N1008803921|سەردێڕ=جۆن دۆ-یۆن، زۆ این-سۆنگ خەڵاتی باشترین ئەکتەری سەرەکی لە خەڵاتەکانی کۆمەڵەی ڕەخنەگەرانی فیلمی کۆری دەبەنەوە؛ هیۆن بین، شین های-سۆن پۆلە نوێیەکانی ئۆتییتی دەبەنەوە|نووسەر=کیم جی-های|بڵاوکەرەوە=SBS|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.donga.com/news/Entertainment/article/all/20261019/134865160/1|سەردێڕ=‘خۆشەویستی دەکرێت’، باشترین فیلمی خەڵاتی یۆنگپۆنگ… ‘هیوادارم’ نا هۆنگ-جین خەڵاتی دەرهێنەر و ٣ خەڵاتی تر|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
|-
| ١٠ باشترین فیلمی ساڵ
| ''چاودێرەکەی پاشا''
| {{Won}}
|}

=== تۆمەتی دزینی بەرهەم ===
لە ئایاری ٢٠٢٦دا، خێزانی نووسەری زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی ''ئۆم هۆنگ-دۆ'' داوای فەرمانێکی دادگایان کرد بۆ ڕاگرتنی نمایشی فیلمەکە، بە تۆمەتی بەکارهێنانی نەپسەندکراوی توخمەکانی دەقی نووسەرەکە. لە تەممووزی ٢٠٢٦دا، دادگای ناوچەی ڕۆژئاوای سێۆڵ داواکەی ڕەتکردەوە، و بڕیاری دا کە هەردوو کارەکە بە ڕێژەیەکی بەرچاو لە چیرۆک و بابەتدا جیاوازن سەرەڕای هەندێک پێکهاتەی هاوشێوە.&lt;ref name=&quot;newsis&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=شین |یەکەم=یو-ریم |ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٦|سەردێڕ=[تایبەت] دادگا، داواکاری ڕاگرتنی نمایشی 'پاشا و پیاوەکەی' ڕەتدەکاتەوە…&quot;قورسە دان بە لێکنزیبووندا بنرێت&quot; |ناونیشان=https://www.newsis.com/view/NISX20260723_0003721173 |ئیش=Newsis |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260727142830/https://www.newsis.com/view/NISX20260723_0003721173 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

==تێبینییەکان==
{{Notelist}}

==سەرچاوەکان==
{{Reflist}}

==بەستەرە دەرەکییەکان==

* {{KMDb film|40652}}
* {{IMDb title|38626703}}
* {{HanCinema film|The_King__s_Warden}}
{{Portal bar|کۆریای باشوور|فیلم|دەیەی ٢٠٢٠}}

[[Category:فیلمەکان دەربارەی کودەتا]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٦]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی کۆری]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی خێزانە شاھانەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی کۆریای باشوور کە لەسەر بنەمای ڕووداوە ڕاستەقینەکان دروستکراون]]</text>
      <sha1>ka6j2pf4umxf0i1rpwlw6upteifxjc1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694389</id>
      <parentid>1694387</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T11:18:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1694389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39951" sha1="003pnqxikezqjq1ttpixzn4b3sq8zml" xml:space="preserve">{{Short description|فیلمی ٢٠٢٦ لە دەرهێنانی جانگ هانگ-جون}}
{{Infobox film
| name           = چاودێرەکەی پاشا
| image          = The King's Warden film poster.png
| alt            = 
| caption        = پۆستەری بڵاوکردنەوەی سینەمایی
| native_name    = {{Infobox Korean film name|hangul=왕과 사는 남자|hanja=王과 사는 男子|lk=پیاوەکەی لەگەڵ پاشا دەژی}}
| director       = [[جانگ ھانگ-جون]]
| writer         = {{Plainlist|
- جانگ هانگ-جون
- هوانگ سیۆنگ-گو
}}
| producer       = {{Plainlist|
- ئیم ئون-جۆنگ
- جانگ وۆن-سۆک
}}
| starring       = {{Plainlist|
- یو های-جین
- پارک جی-هوون
- یو جی-تای
- جۆن می-دۆ
- کیم مین
- پارک جی-هوان
- لی جۆن-هیوک
- آن جای-هۆنگ
}}
| cinematography = چۆی یۆنگ-هوان
| editing        = هۆ سۆن-می
| music          = دالپالان
| studio         = {{Plainlist|
- ئۆندا وۆڕکس
- بی.ئای. ئێنتەرتەینمنت
}}
| distributor    = شۆبۆکس
| released       = {{Film date|٢٠٢٦|٠٢|٠٤}}
| country        = کۆریای باشوور
| language       = کۆری
| budget         = ٦٫٩ ملیۆن دۆلار&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=فیلمە تێچوو کەمەکان بۆکس ئۆفیسی کۆریا لە سەرەتای ٢٠٢٦دا بوژێننەوە|ناونیشان=https://www.koreatimes.co.kr/entertainment/films/20260220/budget-friendly-films-revitalize-korean-box-office-in-early-2026|newspaper=[[The Korea Times]]|دوایین=بێک|یەکەم=بیۆنگ-یۆڵ|ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
| gross          = ١٢٣ ملیۆن دۆلار&lt;ref&gt;{{Cite Box Office Warden|title=پاشا و پیاوەکەی|access-date=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|id=38626703}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;box:korea&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کۆفیک، کۆبیس سیستەمی زانیاری بۆکس ئۆفیسی کۆری: فیلمە کۆرییەکانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/boxOffice_Yearly.jsp?mode=BOXOFFICE_YEAR&amp;selectDt=2026&amp;category=ALL&amp;country=K|وێبگە=KOFIC|ڕێکەوتی سەردان=٥ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
}}

'''''چاودێرەکەی پاشا''''' (بە [[زمانی کۆری|کۆری]]: 왕과 사는 남자) فیلمێکی مێژوویی و درامیی [[کۆریای باشوور|کۆریای باشوورە]] لە ساڵی ٢٠٢٦، کە لە دەرهێنان و نووسینی ''[[جانگ ھانگ-جون]]'' و ''هوانگ سیۆنگ-گو'' هاونووسەری بووە. فیلمەکە کۆمەڵە ئەکتەرێک لەخۆ دەگرێت کە پێکهاتوون لە [[یو ھای-جین|''یو های-جین'']]، ''[[پارک جی-ھوون|پارک جی-هوون]]''، ''[[یوو جی-تای]]'' و ''جۆن می-دۆ''. فیلمەکە ژیانی ناوماڵ و گۆشەگیری دەرروونیی پاشای لابراو، [[دانجۆنگی جۆسۆن|دانجۆنگ]]، لە کاتی دوورخستنەوەیدا لە ساڵی ١٤٥٧ دەگێڕێتەوە. لەلایەن شۆبۆکسەوە بڵاو کرایەوە، و لە ٤ی شوباتی ٢٠٢٦ نمایش کرا.

لە ٦ی ئازاری ٢٠٢٦دا، فیلمەکە گەیشتە ١٠ ملیۆن بلیتی فرۆشراو، و بووە ٣٤ەمین فیلم لە کۆریای باشوور کە ئەم ئاممارە تۆمار بکات. تا تەممووزی ٢٠٢٦، فیلمەکە ١٦٫٩١ ملیۆن بلیتی تۆمار کرد، و بووە دووەم پڕبینەرترین و پڕ داهاتترین فیلم لە مێژووی بۆکس ئۆفیسی کۆریای باشووردا. لە ٦٢ەمین ئاهەنگی [[خەڵاتی ھونەری بێکسانگ|خەڵاتەکانی بێکسانگ]]، سێ خەڵاتی بەدەستهێنا: خەڵاتی مەزن، باشترین ئەکتەری نوێ، و خەڵاتی کاریگەری گوچی.

==چیرۆک==
[[دانجۆنگی جۆسۆن|یی هۆنگ-وی]]، پاشای هەرزەکاری چۆسۆن، لەلایەن مامیەوە، شازادەی گەورە [[سێجۆی جۆسۆن|سۆیانگ]]، دەسەڵاتی لێ دەسەنرێتەوە و پلەکەی دابەزێنرێت بۆ شازادە نۆسان. دەسەڵاتداری بەهێز ''هان مۆنگ-هۆە'' پاشای پێشوو دەنێرێت بۆ دوورخستنەوە بەو هیوایەی خۆی بكوژێت. ئۆم هۆنگ-دۆ سەردارێکی گوندێکی هەژارە لە دۆڵی چیاکانی چێۆنگنیۆنگپۆ لە یۆنگوۆل. دوای سەردانکردن بۆ گوندێکی دراوسێ، کە دوای داڵدەدانی خانەدانێکی دوورخراوە (کە دواتر گەڕێنرایەوە سەر پۆستەکەی) گەشەی سەندبوو، ئەویش گوندنشینەکانی رازی دەکات کە هەمان کار بکەن دوای بیستنی هەواڵی هاتنی خانەدانێکی دوورخراوە بۆ ناوچەکە.

گوندی هۆنگ-دۆ وەکو شوێنی دوورخستنەوەی شازادە نۆسان هەڵدەبژێردرێت بەهۆی دووری شوێنەکەیەوە. نۆسان لەگەڵ خزمەتکارە وەفاکەی مێ-هوا دەگاتە ئەوێ. گوندنشینەکان نیگەران دەبن کاتێک ناسنامەی راستەقینەی نۆسان دەزانن، کە بەهۆی یادوەریی کاربەدەستە دڵسۆزەکانی کە بە شێوەیەکی دڕندانە لەسەر دژایەتیکردنی پاشای نوێ کوژران، ئازار دەچێژێت. ئارەزووی خۆکوشتن دەکات و هەوڵ دەدات لە بەرزاییەک خۆی فڕێ داتە خوارەوە، بەڵام لە دوا چرکەدا لەلایەن هۆنگ-دۆوە ڕزگار دەکرێت. شازادەی گەورە كۆمسۆنگ، مامی تری نۆسان، بە دزییەوە پەیوەندی بەو دەکات دەربارەی یاخیبوونێکی نزیک بۆ گەڕاندنەوەی بۆ سەر کورسیی پاشایەتی.

هۆنگ-دۆ لە سنووری خۆی دەردەچێت و تووڕە دەبێت و سزای نۆسان دەدات دوای ئەوەی بە هەڵە تێدەگات کە وا دەزانێت خەریکی خۆکوشتنە. دەمەقاڵێیەکە پڵنگێک ڕادەکێشێت کە هەڕەشە لە ئەوان و گوندنشینەکان دەکات. تە-سان، کوڕی هۆنگ-دۆ، بە کەوانەکەی تیرێک لە پڵنگەکە دەدات. نۆسان سەرنجی پڵنگەکە ڕادەکێشێت و تیرێک لە سەری دەدات و دەیکوژێت. رووداوەکە ژیانێکی نوێ بۆ نۆسان دەگەڕێنێتەوە دوای ئەوەی لە دیدگای هۆنگ-دۆ و گوندنشینەکانی ورد دەبێتەوە. دەست دەکات بە نزیکبوونەوە لەگەڵیان، تە-سان فێر دەکات بۆ ئامادەکردنی بۆ تاقیکردنەوەی خزمەتگوزاریی شارستانی (گواگۆ).

==ئەکتەرەکان==

* [[یو ھای-جین|یو های-جین]] وەک ئۆم هۆنگ-دۆ
* [[پارک جی-ھوون|پارک جی-هوون]] وەک شازادە نۆسان / [[دانجۆنگی جۆسۆن|پاشا دانجۆنگ]] (یی هۆنگ-وی)
* [[یوو جی-تای]] وەک هان مۆنگ-هۆە
* جۆن می-دۆ وەک مێ-هوا
* کیم مین وەک ئۆم تە-سان
* [[پارک جی-ھوان]] وەک ئۆ سە-گیۆم
* لی جۆن-هیوک وەک شازادەی گەورە گیومسۆنگ (یی یو)
* ئان جای-هۆنگ وەک سەرۆک گوندی نۆروگۆل

==بەرهەمهێنان==
[[File:20251219 The King's Warden production press conference.jpg|thumb|alt=چوار ئەکتەرە سەرەکییەکە و دەرهێنەری فیلمەکە لە کۆنگرەی رۆژنامەوانی بەرهەمهێناندا پۆز دەدەن.|[[یوو جی-تای]]، [[پارک جی-ھوون|پارک جی-هوون]]، [[یو ھای-جین|یو های-جین]]، جۆن می-دۆ، و جانگ هانگ-جۆن لە کۆنگرەی رۆژنامەوانی بەرهەمهێنانی فیلمەکەدا لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥]]

===گەشەپێدان===
بەگوێرەی سەرچاوەکانی پیشەسازیی فیلم لە تەممووزی ٢٠٢٤، دەرهێنەر جانگ هانگ-جۆن پشتڕاستی کردەوە کە پڕۆژەی داهاتووی ناوی چاودێرەکەی پاشا دەبێت. فیلمەکە سەرنج دەخاتە سەر دوورخستنەوەی پاشا دانجۆنگ، شەشەمین پاشای [[جۆسۆن|چۆسۆن]]، لە یۆنگوۆل، [[ھەرێمی کانگوۆن (کۆریای باشوور)|هەرێمی گانگۆن]]. ئەمە یەکەم جارە جانگ دەرهێنانی درامایەکی مێژوویی بکات، سەرەڕای ماوەی درێژی کارکردنی لە جۆرەکانی تری فیلم. لەلایەن ئۆندا وۆڕکس و بی.ئای. ئێنتەرتەینمنت بەرهەم هێنراوە، و لەلایەن شۆبۆکسەوە بڵاو کراوەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:[تایبەت] تەنیا هاوسەرگیری؟ دەرهێنەر جانگ هانگ-جۆن یەکەم مەگافۆنی سەگۆکی بۆ فیلمی 'پاشا و پیاوەکەی' هەڵدەگرێت|trans-title=[تایبەت] زیاتر لە تەنیا پشتگیریکردنی هاوسەرەکەی؟ دەرهێنەر جانگ هانگ-جۆن سەرکردایەتی یەکەم فیلمی مێژوویی خۆی دەکات پاشا و پیاوەکەی|ناونیشان=https://news.jtbc.co.kr/article/NB12207233|ئیش=[[JTBC]]|زمان=ko|دوایین=چۆ|یەکەم=یۆن-گیۆنگ|ڕێکەوت=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260425235915/https://news.jtbc.co.kr/article/NB12207233|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;production&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:یەکەم درامای مێژوویی جانگ هانگ-جۆن 'پاشا و پیاوەکەی'، بەشداریی یو های-جین→پارک جی-هوون پشتڕاست کرایەوە|trans-title=یەکەم فیلمی مێژوویی جانگ هانگ-جۆن پاشا و پیاوەکەی بەشداریی یو های-جین→پارک جی-هوونی پشتڕاست کردەوە|ناونیشان=https://enews.imbc.com/News/RetrieveNewsInfo/434802|سەردێڕ=장항준 첫 사극 '왕과 사는 남자', 유해진→박지훈 출연 확정|ئیش=[[iMBC]]|زمان=ko|دوایین=یۆۆ|یەکەم=جۆنگ-مین|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260822031042/https://enews.imbc.com/News/RetrieveNewsInfo/434802|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; جانگ لە کاتی ڕاگەیاندنی بەرهەمهێنانەکەدا ڕایگەیاند کە سەرەتا دوودڵ بووە لە وەرگرتنی فیلمێکی مێژوویی لە سەردەمێکی سەختدا بۆ پیشەسازیی فیلم، بەڵام لە کۆتاییدا سەرسام بووە بە داهێنانی چیرۆکی دانجۆنگ و هاوسەرەکەی هانی داوە، کە نووسەر کیم ئون-هی بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:دەرهێنەری 'پاشا و پیاوەکەی' جانگ هانگ-جۆن &quot;دوودڵ بووم لە درامای مێژوویی، بەڵام کیم ئون-هی پێی گتم بیکەم&quot;|trans-title=دەرهێنەری پاشا و پیاوەکەی جانگ هانگ-جۆن &quot;دوودڵ بووم لە درامای مێژوویی، بەڵام کیم ئون-هی پێی گتم بیکەم&quot;|ناونیشان=https://www.hankookilbo.com/News/Read/A2025121910310001341|سەردێڕ='왕과 사는 남자' 장항준 감독 &quot;사극 망설였지만, 김은희가 하라고 했다&quot;-문화ㅣ한국일보|newspaper=[[Hankook Ilbo]]|زمان=ko|دوایین=کیم|یەکەم=یۆن-جۆ|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260104195240/https://www.hankookilbo.com/News/Read/A2025121910310001341|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

===وێنەگرتن===
قۆناغی پێش بەرهەمهێنان لە کۆتایی ٢٠٢٤ کۆتایی هات، و [[وێنەگرییی سەرەکی|وێنەگرتنی سەرەکی]] لە نیوەی یەکەمی ٢٠٢٥ دەستی پێکرد.&lt;ref name=&quot;production&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;production2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:[تایبەت] 'بەرچاو' پارک جی-هوان، دەرهێنەر جانگ هانگ-جۆن دەبینێت... دەرکەوتنی تایبەت لە 'پاشا و پیاوەکەی'|ناونیشان=https://www.sportsworldi.com/newsView/20241024508070|سەردێڕ=[단독] ‘대세’ 박지환, 장항준 감독 만난다...‘왕과 사는 남자’ 특별출연|ئیش=Sports World|زمان=ko|دوایین=جی|یەکەم=دۆنگ-هیۆن|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241024021923/http://www.sportsworldi.com/newsView/20241024508070|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; سەرەڕای ئەوەی کە باکگراوندی فیلمەکە چێۆنگنیۆنگپۆیە، بەڵام لە شوێنەکانی تری وەکو سێۆندۆل&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:٦ کاتژمێر نیشتمانی من، ئەڵقەی یۆنگوۆلی 'پاشا و پیاوەکەی' پەخش کرا|ناونیشان=https://www.bntnews.co.kr/article/view/bnt202603040145|ئیش=BNT|زمان=ko|دوایین=کیم|یەکەم=مین-جۆ|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; و ستۆدیۆی فیلمی مۆنگگیۆنگ سێاجێ وێنەی گیراوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:پاشا بوونی نییە بەڵام یادگارییەکان بۆنوس... مۆنگگیۆنگ سێاجێ، سەرکەوتنی نەخوازراو بەهۆی 'پاشا و پیاوەکەی'؟|ناونیشان=https://www.newsis.com/view/NISX20260228_0003530225|سەردێڕ=왕(王)은 없지만 추억은 덤… 문경새재, '왕사남' 덕분에 때아닌 대박?|agency=[[Newsis]]|زمان=ko|دوایین=کیم|یەکەم=جین-هۆ|ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260228151902/https://www.newsis.com/view/NISX20260228_0003530225|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; چونکە دیمەنی ڕەسەنی چێۆنگنیۆنگپۆ پارێزراو نەبوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|script-title=ko:٤ راستیی مێژوویی کە باشە پێش بینینی 'پاشا و پیاوەکەی' بیزانیت|ناونیشان=https://www.esquirekorea.co.kr/article/1896627|سەردێڕ='왕과 사는 남자' 보기 전 알아두면 좋을 역사적 사실 4|magazine=Esquire Korea|زمان=ko|دوایین=سۆنگ|یەکەم=چای-یۆن|ڕێکەوت=٣ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260211115557/https://www.esquirekorea.co.kr/article/1896627|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

==بڵاوکردنەوە==
فیلمەکە لە ٤ی شوباتی ٢٠٢٦، لە کاتی پشووی سەری ساڵی نوێی کۆریادا بڵاو کرایەوە. شیکارانی پیشەسازی پڕۆژەکەیان بە بڵاوکراوەیەکی سەرەکی بۆ بۆکس ئۆفیسی ناوخۆیی دیاری کردووە دوای ماوەیەک لە پشکی بەرزی بازاڕ بۆ فیلمە بیانییەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|script-title=ko:[تایبەت] یو های-جین، ئایا شانازیی چەماوەی سینەمای کۆری دەگەڕێنێتەوە... بڵاوکردنەوەی فیلمی 'پاشا و پیاوەکەی' لە ٤ی شوباتی ساڵی داهاتوودا پشتڕاست کرایەوە|ناونیشان=https://www.ize.co.kr/news/articleView.html?idxno=72777|magazine=Ize|زمان=ko|دوایین=هان|یەکەم=سوو-جین|ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260104153453/https://www.ize.co.kr/news/articleView.html?idxno=72777|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، [[کەنەدا]]، [[ئوسترالیا]]، [[تایوان]]، و [[نیوزیلاند|نیوزلەندا]] بڵاوکرایەوە، و لە فێستیڤاڵی فیلمی ڕۆژهەڵاتی دووردا نمایش کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:تینی 'دانجۆنگ ئۆپا' پارک جی-هوون... سەرکەوتنی دووانەی 'پاشا و پیاوەکەی'، ١٠ ملیۆن چاوەڕوانی→ بڵاوکردنەوەی دەرەوەی وڵات|ناونیشان=https://isplus.com/article/view/isp202603040010|سەردێڕ=&amp;lsquo;단종 오빠&amp;rsquo; 박지훈 열풍&amp;hellip;&amp;lsquo;왕사남&amp;rsquo; 겹경사, 1000만 초읽기&amp;rarr;해외 개봉|newspaper=[[Ilgan Sports]]|زمان=ko|دوایین=لی|یەکەم=سوجین|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

فیلمەکە لە بەشی ئۆفیسی نوی لە ٢٥ەمین فێستیڤاڵی فیلمی ئاسیایی نیویۆرک لە ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ نمایشێکی تایبەتی هەبوو وەک بەشێک لە ٢٥ەمین ساڵیادی فێستیڤاڵەکە.&lt;ref name=pr1:nyaff&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nyaff.org/nyaff26/films/the-kings-warden |سەردێڕ=٢٥ەمین فێستیڤاڵی فیلمی ئاسیایی نیویۆرک، پاشا و پیاوەکەی|بڵاوکەرەوە= NYAFF |ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان= ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

==پێشوازی==
===بۆکس ئۆفیس===
بەپێی داتاکانی کۆبیس، کە خزمەتگوزارییەکی شوێنکەوتووە لەلایەن ئەنجومەنی فیلمی کۆرییەوە بەڕێوەدەبرێت، فیلمەکە ٤٫٩ ملیۆن دۆلاری لە ٧٦١٬٨٣٢ بلیت لە کۆتایی هەفتەی یەکەیدا بەدەستهێنا لەگەڵ ٥٨٫١٪ لە کۆی گشتی داهاتەکە. پێنج ڕۆژ دوای بڵاوکردنەوەکەی، فیلمەکە کۆی گشتییەکەی گەیشتە ٦٫٤ ملیۆن دۆلار لە زیاتر لە ١ ملیۆن بلیت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=بۆکس ئۆفیسی کۆریا: درامای مێژوویی 'پاشا و پیاوەکەی' لە پلەی یەکەمدا دەست پێدەکات|ناونیشان=https://variety.com/2026/film/box-office/korea-box-office-historical-drama-the-kings-warden-no-1-1236656681/|magazine=[[Variety (magazine)|ڤاریتی]]|دوایین=راماچەندان|یەکەم=نامان|ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260210130325/https://variety.com/2026/film/box-office/korea-box-office-historical-drama-the-kings-warden-no-1-1236656681/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; فیلمەکە گەورەترین ئامادەبوونی رۆژانەی لە ئازاری ٢٠٢٠ەوە لە ١٦ی شوباتی ٢٠٢٦دا هەبوو، کە ٥٣٧٬١٩٠ بینەری لە یەک ڕۆژدا ڕاکێشا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=بۆکس ئۆفیسی کۆریا: 'پاشا و پیاوەکەی' لە پلەی یەکەمدا دەمێنێتەوە لەگەڵ کردنەوەی فراوانی 'هۆمینت'|ناونیشان=https://variety.com/2026/film/box-office/korea-box-office-the-kings-warden-humint-1236664378/|magazine=[[Variety (magazine)|ڤاریتی]]|دوایین=راماچەندان|یەکەم=نامان|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260304172921/https://variety.com/2026/film/box-office/korea-box-office-the-kings-warden-humint-1236664378/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ئایا 'پاشا و پیاوەکەی' دەتوانێت پەیوەندی بە 'یانەی ١٠ ملیۆن بینەر' بکات دوای سەرکەوتنی سەری ساڵی مانگی؟|ناونیشان=https://www.koreatimes.co.kr/entertainment/films/20260219/can-kings-warden-join-10-million-viewer-club-after-lunar-new-year-success|newspaper=[[The Korea Times]]|دوایین=بیۆنگ-یۆڵ|یەکەم=بێک|ڕێکەوت=١٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260225165242/https://www.koreatimes.co.kr/entertainment/films/20260219/can-kings-warden-join-10-million-viewer-club-after-lunar-new-year-success|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە ٦ی ئازاردا، ١٠ ملیۆن بلیتی لە کۆریای باشوور تۆمار کرد، کە وای لێکرد ببێتە ٣٤ەمین فیلم (٢٥ەمین فیلمی کۆری) کە ئەمە ئەنجام بدات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:جانگ هانگ-جۆن سەرکەوت! 'پاشا و پیاوەکەی' لە کۆتاییدا 'فیلمی دە ملیۆنی'... چوارەم لە جۆری درامای مێژوویی|ناونیشان=https://www.hani.co.kr/arti/culture/culture_general/1248098.html|سەردێڕ=장항준 해냈다! ‘왕사남’ 드디어 ‘천만 영화’…사극 장르로는 4번째|ئیش=[[Hankyoreh]]|دوایین=کیم|یەکەم=ئەون-هیۆنگ|ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260312145958/https://www.hani.co.kr/arti/culture/culture_general/1248098.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; تا ٢٣ی تەممووز، فیلمەکە کۆی گشتی ١٦٫٩١ ملیۆن بلیتی هەبووە،&lt;ref name=&quot;newsis&quot;/&gt; کە وای لێکرد ببێتە دووەم پڕبینەرترین و پڕ داهاتترین لە کۆریای باشووردا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ='پاشا و پیاوەکەی' دەبێتە دووەم پڕبینەرترین فیلم لە کۆریا، و ١٦٫٢٨ ملیۆن بلیت دەشکێنێت|ناونیشان=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2026-04-11/entertainment/movies/The-Kings-Warden-becomes-second-most-watched-film-in-Korea-smashes-1628-million-admissions/2566607|newspaper=[[Korea JoongAng Daily]]|دوایین=جی|یەکەم=مین-جی|ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=بۆکس ئۆفیسی کۆریا: 'پاشا و پیاوەکەی' دەبێتە داهات بەرزترین فیلمی هەموو سەردەمێک|ناونیشان=https://variety.com/2026/film/box-office/korea-box-office-the-kings-warden-highest-grossing-film-all-time-1236697486/|magazine=[[Variety (magazine)|ڤاریتی]]|دوایین=ناماچەندان|یەکەم=نامان|ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

===وەڵامی ڕەخنەگران===
فیلمەکە تێکڕای ٦٫٥٧ لە ١٠ی لە Cine21 بەدەستهێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ko:پاشا و پیاوەکەی|ناونیشان=https://cine21.com/movie/info/?movie_id=62893|سەردێڕ=영화 [왕과 사는 남자] 상세정보|وێبگە=[[Cine21]]|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260313070804/https://cine21.com/movie/info/?movie_id=62893|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە پێداچوونەوەیەکی بۆ The Korea Times، بێک بیۆنگ-یۆڵ نووسی کە فیلمەکە &quot;بەهۆی نواندنی درەوشاوەی ئەستێرە سەرەکییەکانەوە زیندوو بووەتەوە&quot;. رایگەیاند کە &quot;چیرۆکەکە ڕاستەوخۆیە و بە شێوازێکی هێڵی پێش دەکەوێت، کە وای لێدەکات بینینی ئاسان بێت، بەڵام هەندێک جار کەمێک پەلەی تێدایە&quot;. لەگەڵ ئەوەشدا، &quot;وەک درامایەکی ناوەند سەرکەوتوو دەبێت چونکە سەرنج دەخاتە سەر گەرموگوڕی پەیوەندی مرۆڤەکان و ئازایەتی خەڵکی ئاسایی&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ='پاشای پارێزەر' پاشای دوورخراوەی چۆسۆن مرۆڤدۆست دەکات|ناونیشان=https://www.koreatimes.co.kr/entertainment/films/20260122/kings-warden-humanizes-exiled-joseon-king|newspaper=[[The Korea Times]]|دوایین=بێک|یەکەم=بیۆنگ-یۆڵ|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260123052727/https://www.koreatimes.co.kr/entertainment/films/20260122/kings-warden-humanizes-exiled-joseon-king|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بە شێوەیەکی هاوشێوە، یانگ گیۆنگ-می ستایشی کاستەکەی کرد بەڵام ئاماژەی بە لاوازیی تەواوبوونی پێکهاتەی سیناریۆکە کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:مالتیزی فرمیسکەکانی بە 'پاشا و پیاوەکەی' سڕییەوە، لێهاتوویی دەرهێنان 'دیار نییە' [زووم-ئین]|trans-title=مالتیزەکە بە 'پاشا و پیاوەکەی' ڕزگاری دەبێت، بەڵام دەرهێنانی هێشتا نیشانەی پرسیارە [زووم-ئین]|ناونیشان=https://isplus.com/article/view/isp202602110100|سەردێڕ=&amp;lsquo;왕사남&amp;rsquo;으로 눈물 닦은 말티즈, 연출력은 &amp;lsquo;글쎄&amp;rsquo; [줌인]|newspaper=[[Ilgan Sports]]|زمان=ko|دوایین=جانگ|یەکەم=جۆ-یۆن|ڕێکەوت=١٢ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

===خەڵاتەکان===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot;
! scope=&quot;col&quot; | ئاهەنگی خەڵات
! scope=&quot;col&quot; | ساڵ
! scope=&quot;col&quot; | پۆل
! scope=&quot;col&quot; | وەرگر(ەکان)
! scope=&quot;col&quot; | ئەنجام
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | سەرچاوە
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;8&quot; | [[خەڵاتی ھونەری بێکسانگ]]
| rowspan=&quot;8&quot; | ٢٠٢٦
| خەڵاتی مەزن – فیلم
| یو های-جین
| {{won}}
| rowspan=&quot;8&quot; style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:'٦٢ەمین خەڵاتەکانی هونەری بێکسانگ' ڕاگەیاندنی کاندیدەکان... 'پاشا و پیاوەکەی' لە ٧ پۆلدا کاندید کراوە|ناونیشان=https://www.mk.co.kr/news/hot-issues/12015376|سەردێڕ=‘제62회 백상예술대상’ 후보 발표…‘왕과 사는 남자’ 7개 부문 노미네이트|ئیش=Star Today|زمان=ko|دوایین=لی|یەکەم=دا-گیۆم|ڕێکەوت=١٣ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260423192536/https://www.mk.co.kr/news/hot-issues/12015376|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ئەکتەرە دێرینەکان یو های-جین، ریو سۆنگ-ریۆنگ خەڵاتی مەزنی بێکسانگ دەبەنەوە — چۆن ڕوویدا|ناونیشان=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2026-05-08/entertainment/movies/LIVE-Welcome-to-the-62nd-Baeksang-Awards/2586780|newspaper=[[Korea JoongAng Daily]]|دوایین١=مەککارتی|یەکەم١=تۆماس|دوایین٢=جین|یەکەم٢=ئەون-سوو|دوایین٣=کیم|یەکەم٣=جۆ-یۆن|دوایین٤=شین|یەکەم٤=هان-نی|ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
|-
| باشترین فیلم
| rowspan=&quot;2&quot; | ''چاودێرەکەی پاشا''
| {{nom}}
|-
| خەڵاتی کاریگەری گوچی
| {{won}}
|-
| باشترین دەرهێنەر
| جانگ هانگ-جۆن
| {{nom}}
|-
| باشترین ئەکتەر
| یو های-جین
| {{nom}}
|-
| باشترین ئەکتەری پاڵپشت
| یو جی-تای
| {{nom}}
|-
| باشترین خانمەکتەری پاڵپشت
| جۆن می-دۆ
| {{nom}}
|-
| باشترین ئەکتەری نوێ
| پارک جی-هوون
| {{won}}
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;9&quot; |خەڵاتەکانی فیلمی بویل
| rowspan=&quot;9&quot; |٢٠٢٦
|باشترین دەرهێنەر
|جانگ هانگ-جۆن
|{{nom}}
| rowspan=&quot;9&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=پارک |یەکەم=جین-یۆنگ |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠٢٦|سەردێڕ='پاشا و پیاوەکەی' پارک جی-هوون، کاندیدبوونی هاوکات بۆ باشترین ئەکتەر و باشترین ئەکتەری نوێ⋯ بەدەستهێنانی ٣ خەڵاتی فیلمی بویل |ناونیشان=https://www.joynews24.com/view/1996726 |ئیش=JoyNews24}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=هێۆن |یەکەم=گیۆنگ-ئا |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=ئەکتەر یو های-جین، خەڵاتی باشترین ئەکتەری فیلمی بوولی بەدەستهێنا بۆ فیلمی 'پاشا و پیاوەکەی' |ناونیشان=https://news.kbs.co.kr/news/pc/view/view.do?ncd=8680699 |ئیش=KBS}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |باشترین ئەکتەر
|یو های-جین
|{{won}}
|-
|پارک جی-هوون
|{{nom}}
|-
|باشترین ئەکتەری پاڵپشت
|یو جی-تای
|{{nom}}
|-
|باشترین خانمەکتەری پاڵپشت
|جۆن می-دۆ
|{{nom}}
|-
|باشترین ئەکتەری نوێ
|پارک جی-هوون
|{{nom}}
|-
|باشترین مۆسیقا
|دالپالان
|{{nom}}
|-
|ئەستێرەی نێرینەی ساڵ
|پارک جی-هوون
|{{won}}
|-
|ئەستێرەی مێینەی ساڵ
|جۆن می-دۆ
|{{won}}
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;6&quot; | خەڵاتەکانی بڕینی دەرهێنەر
| rowspan=&quot;6&quot; | ٢٠٢٦
| باشترین دەرهێنەر (فیلم)
| جانگ هانگ-جۆن
| {{nom}}
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ko:پارک جی-هوون، کاندیدبوونی هاوکات بۆ فیلم و زنجیرە... ٢٤ەمین خەڵاتی بڕینی دەرهێنەر، کاندیدەکان ئاشکراکراون|ناونیشان=https://m.entertain.naver.com/movie/article/382/0001272683|سەردێڕ=박지훈, 영화·시리즈 동시 노미…제24회 디렉터스컷 어워즈, 후보 공개|ئیش=[[Sports Dong-A]]|بڵاوکەرەوە=[[Naver]]|زمان=ko|دوایین=لی|یەکەم=سێۆنگ-می|ڕێکەوت=١١ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=پارک |یەکەم=جین-یۆنگ |ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=یو های-جین، پارک جی-هوون→هیۆن بین، جۆنگ یۆن-هۆ، خەڵاتی ئەکتەری خەڵاتی بڕینی دەرهێنەریان بەدەستهێنا |ناونیشان=https://www.joynews24.com/view/1969923 |ئیش=JoyNews24}}&lt;/ref&gt;
|-
| باشترین سیناریۆ (فیلم)
| جانگ هانگ-جۆن، هوانگ سیۆنگ-گو
| {{nom}}
|-
| باشترین خانمەکتەر (فیلم)
| جۆن می-دۆ
| {{nom}}
|-
| باشترین ئەکتەر (فیلم)
| یو های-جین
| {{won}}
|-
| باشترین خانمەکتەری نوێ (فیلم)
| جۆن می-دۆ
| {{nom}}
|-
| باشترین ئەکتەری نوێ (فیلم)
| پارک جی-هوون
| {{won}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | فێستیڤاڵی فیلمی ڕۆژهەڵاتی دوور
| ٢٠٢٦
| خەڵاتی بینەران
| ''چاودێرەکەی پاشا''
| {{Draw|پلەی سێیەم}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=فیلمە کۆرییەکان سێ خەڵات لە فێستیڤاڵی فیلمی ڕۆژهەڵاتی دووری ئۆدینە دەبەنەوە|ناونیشان=https://koreaherald.com/article/10730783|newspaper=[[The Korea Herald]]|دوایین=موون|یەکەم=کی-هوون|ڕێکەوت=٤ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope = &quot;row&quot; rowspan=&quot;4&quot; |خەڵاتەکانی سینەماتۆگرافیی زێڕین
| rowspan=&quot;4&quot; |٢٠٢٦
|باشترین وێنە
|''پاشا و پیاوەکەی''
|{{won}}
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=لی |یەکەم=جۆن-سانگ |ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=٤٦ەمین خەڵاتی سینەماتۆگرافیی زێڕین، باشترین ئەکتەر یو های-جین، سۆن یێ-جین... سەرکەوتنی 'پاشا و پیاوەکەی' لە ٤ پۆلدا |ناونیشان=https://www.starnewsk.com/news/articleView.html?idxno=56311 |ئیش=K-Star News |زمان=ko}}&lt;/ref&gt;
|-
|باشترین دەرهێنەر
|جانگ هانگ-جۆن
|{{won}}
|-
|باشترین ئەکتەر
|یو های-جین
|{{won}}
|-
|ئەکتەری پاڵپشت
|یو جی-تای
|{{won}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | خەڵاتەکانی کاتبێڵی کۆریا
| ٢٠٢٦
| باشترین دەرهێنەری ساڵ
| جانگ هانگ-جۆن
| {{won}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.etnews.com/20261008000174 |سەردێڕ=دەرهێنەر جانگ هانگ-جۆن، خەڵاتی باشترین دەرهێنەری ساڵی 'خەڵاتەکانی کاتبێڵی کۆریا ٢٠٢٦'ی بەدەستهێنا |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |زمان=ko |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261008055841/https://www.etnews.com/20261008000174 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;2&quot;| خەڵاتەکانی کۆمەڵەی ڕەخنەگەرانی فیلمی کۆری
| rowspan=&quot;2&quot;| ٢٠٢٦
| باشترین ئەکتەری نوێ
| پارک جی-هوون
| {{Won}}
| style=&quot;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://news.sbs.co.kr/english/article.do?news_id=N1008803921|سەردێڕ=جۆن دۆ-یۆن، زۆ این-سۆنگ خەڵاتی باشترین ئەکتەری سەرەکی لە خەڵاتەکانی کۆمەڵەی ڕەخنەگەرانی فیلمی کۆری دەبەنەوە؛ هیۆن بین، شین های-سۆن پۆلە نوێیەکانی ئۆتییتی دەبەنەوە|نووسەر=کیم جی-های|بڵاوکەرەوە=SBS|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.donga.com/news/Entertainment/article/all/20261019/134865160/1|سەردێڕ=‘خۆشەویستی دەکرێت’، باشترین فیلمی خەڵاتی یۆنگپۆنگ… ‘هیوادارم’ نا هۆنگ-جین خەڵاتی دەرهێنەر و ٣ خەڵاتی تر|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
|-
| ١٠ باشترین فیلمی ساڵ
| ''چاودێرەکەی پاشا''
| {{Won}}
|}

=== تۆمەتی دزینی بەرهەم ===
لە ئایاری ٢٠٢٦دا، خێزانی نووسەری زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی ''ئۆم هۆنگ-دۆ'' داوای فەرمانێکی دادگایان کرد بۆ ڕاگرتنی نمایشی فیلمەکە، بە تۆمەتی بەکارهێنانی نەپسەندکراوی توخمەکانی دەقی نووسەرەکە. لە تەممووزی ٢٠٢٦دا، دادگای ناوچەی ڕۆژئاوای سێۆڵ داواکەی ڕەتکردەوە، و بڕیاری دا کە هەردوو کارەکە بە ڕێژەیەکی بەرچاو لە چیرۆک و بابەتدا جیاوازن سەرەڕای هەندێک پێکهاتەی هاوشێوە.&lt;ref name=&quot;newsis&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=شین |یەکەم=یو-ریم |ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٦|سەردێڕ=[تایبەت] دادگا، داواکاری ڕاگرتنی نمایشی 'پاشا و پیاوەکەی' ڕەتدەکاتەوە…&quot;قورسە دان بە لێکنزیبووندا بنرێت&quot; |ناونیشان=https://www.newsis.com/view/NISX20260723_0003721173 |ئیش=Newsis |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260727142830/https://www.newsis.com/view/NISX20260723_0003721173 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

==تێبینییەکان==
{{Notelist}}

==سەرچاوەکان==
{{Reflist}}

==بەستەرە دەرەکییەکان==

* {{KMDb film|40652}}
* {{IMDb title|38626703}}
* {{HanCinema film|The_King__s_Warden}}
{{Portal bar|کۆریای باشوور|فیلم|دەیەی ٢٠٢٠}}

[[Category:فیلمەکان دەربارەی کودەتا]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٦]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی کۆری]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی خێزانە شاھانەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی کۆریای باشوور کە لەسەر بنەمای ڕووداوە ڕاستەقینەکان دروستکراون]]</text>
      <sha1>003pnqxikezqjq1ttpixzn4b3sq8zml</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پەیکەری مەڕمەڕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305638</id>
    <revision>
      <id>1693807</id>
      <parentid>1693572</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:17:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Marble sculptures}}</comment>
      <origin>1693807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2965" sha1="elk3o5q1rwe6znc22q8msjn254mtcil" xml:space="preserve">[[File:La_Table_aux_Amours_(The_Demidoff_Table).JPG|چەپ|وێنۆک|300x300پیکسڵ|Lorenzo Bartolini, (Italian, 1777–1850), ''La Table aux Amours (The Demidoff Table),'' [[مۆزەخانەی میترۆپۆلیتەنی ھونەر|Metropolitan Museum of Art]], [[نیوویۆرک|New York City]], Marble sculpture]]
مەڕمەڕ لە کۆنەوە مادەی پەسەندکراو بووە بۆ پەیکەری مۆنۆمێنتالی بەرد، لەگەڵ چەندین سوود بە بەراورد بە بەردی لیمۆی جیۆلۆجی &quot;دایک و باوک&quot; باوترەکەی، بەتایبەتی توانای هەڵمژینی ڕووناکی مەودایەکی کەم بۆ ناو ڕووی پێش ئەوەی شکاندنی لە پەرشوبڵاوی ژێر ڕووی زەویدا. ئەمەش دیمەنێکی نەرمی سەرنجڕاکێش دەبەخشێت کە بە تایبەتی باشە بۆ نوێنەرایەتیکردنی پێستی مرۆڤ، و دەتوانرێت پۆلیش بکرێت.[١]

لە نێو زۆرێک لە جۆرە جیاوازەکانی مەڕمەڕدا سپی پاکەکان بە گشتی بۆ پەیکەرسازی بەکاردەهێنرێن، لەگەڵ ڕەنگاوڕەنگەکان بۆ زۆرێک لە بەکارهێنانی تەلارسازی و دیکۆراتی بە باشتر دەزانرێن. پلەی ڕەقییەکەی ڕاستە بۆ نەخشاندن بەبێ ئەوەی زۆر قورس بێت، بەڵام هێشتا ئەنجامێکی زۆر بەهێز دەدات، ئەگەر بەر بارانێکی ترش یان ئاوی دەریا نەکەوێت.[١]

جۆرە تاکەکەسییەکان و کانگاکان بریتین لە لە سەردەمی کلاسیکەوە مەڕمەڕی پاریان لە پارۆسەوە، کە بۆ ڤینۆس دی میلۆ و زۆرێک لە پەیکەری یۆنانی کۆن بەکارهاتووە، و مەڕمەڕی پەنتێلیک، لە نزیک ئەسیناوە، کە بۆ زۆربەی پەیکەرەکانی پارتینۆن بەکارهاتووە، و لەلایەن ڕۆمەکانەوە.[١] مەڕمەڕی کارارا لە باکووری ئیتالیا لەلایەن ڕۆمەکانەوە بەکاردەهێنرا، و زۆر بە شێوەیەکی بەرفراوان تا دەیەکانی ئەم دواییە، کاتێک سپی پاکەکان نمرەی statuario کەم تا زۆر تەواو بوو. ئەمەش لەلایەن مایکل ئەنجێلۆ و پەیکەرتاشانی دیکەی سەردەمی ڕێنێسانسەوە بەکارهێنرا، و دواتر هەناردەکرا، لەنێویاندا بۆ ئەمریکا.[

== سەرچاوە و سیفەتەکانی ماددی ==
[[File:TheWestWindByGouldSide.jpg|وێنۆک|Thomas Ridgeway Gould. ''The West Wind.'' (profile) 1876.]]
[[File:Comedy_by_Victor-Edmond_Leharivel-Durocher-MG_850-IMG_0991-black.jpg|وێنۆک|''Comedy'' by Victor-Edmond Leharivel-Durocher]]
{{پۆلی کۆمنز|Marble sculptures}}</text>
      <sha1>elk3o5q1rwe6znc22q8msjn254mtcil</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1693982</id>
      <parentid>1693807</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T20:06:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1693982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3099" sha1="6w2fkkmgu1l9v26seucfcu0zx6jksun" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}
[[File:La_Table_aux_Amours_(The_Demidoff_Table).JPG|چەپ|وێنۆک|300x300پیکسڵ|Lorenzo Bartolini, (Italian, 1777–1850), ''La Table aux Amours (The Demidoff Table),'' [[مۆزەخانەی میترۆپۆلیتەنی ھونەر|Metropolitan Museum of Art]], [[نیوویۆرک|New York City]], Marble sculpture]]
مەڕمەڕ لە کۆنەوە مادەی پەسەندکراو بووە بۆ پەیکەری مۆنۆمێنتالی بەرد، لەگەڵ چەندین سوود بە بەراورد بە بەردی لیمۆی جیۆلۆجی &quot;دایک و باوک&quot; باوترەکەی، بەتایبەتی توانای هەڵمژینی ڕووناکی مەودایەکی کەم بۆ ناو ڕووی پێش ئەوەی شکاندنی لە پەرشوبڵاوی ژێر ڕووی زەویدا. ئەمەش دیمەنێکی نەرمی سەرنجڕاکێش دەبەخشێت کە بە تایبەتی باشە بۆ نوێنەرایەتیکردنی پێستی مرۆڤ، و دەتوانرێت پۆلیش بکرێت.[١]

لە نێو زۆرێک لە جۆرە جیاوازەکانی مەڕمەڕدا سپی پاکەکان بە گشتی بۆ پەیکەرسازی بەکاردەهێنرێن، لەگەڵ ڕەنگاوڕەنگەکان بۆ زۆرێک لە بەکارهێنانی تەلارسازی و دیکۆراتی بە باشتر دەزانرێن. پلەی ڕەقییەکەی ڕاستە بۆ نەخشاندن بەبێ ئەوەی زۆر قورس بێت، بەڵام هێشتا ئەنجامێکی زۆر بەهێز دەدات، ئەگەر بەر بارانێکی ترش یان ئاوی دەریا نەکەوێت.[١]

جۆرە تاکەکەسییەکان و کانگاکان بریتین لە لە سەردەمی کلاسیکەوە مەڕمەڕی پاریان لە پارۆسەوە، کە بۆ ڤینۆس دی میلۆ و زۆرێک لە پەیکەری یۆنانی کۆن بەکارهاتووە، و مەڕمەڕی پەنتێلیک، لە نزیک ئەسیناوە، کە بۆ زۆربەی پەیکەرەکانی پارتینۆن بەکارهاتووە، و لەلایەن ڕۆمەکانەوە.[١] مەڕمەڕی کارارا لە باکووری ئیتالیا لەلایەن ڕۆمەکانەوە بەکاردەهێنرا، و زۆر بە شێوەیەکی بەرفراوان تا دەیەکانی ئەم دواییە، کاتێک سپی پاکەکان نمرەی statuario کەم تا زۆر تەواو بوو. ئەمەش لەلایەن مایکل ئەنجێلۆ و پەیکەرتاشانی دیکەی سەردەمی ڕێنێسانسەوە بەکارهێنرا، و دواتر هەناردەکرا، لەنێویاندا بۆ ئەمریکا.[

== سەرچاوە و سیفەتەکانی ماددی ==
[[File:TheWestWindByGouldSide.jpg|وێنۆک|Thomas Ridgeway Gould. ''The West Wind.'' (profile) 1876.]]
[[File:Comedy_by_Victor-Edmond_Leharivel-Durocher-MG_850-IMG_0991-black.jpg|وێنۆک|''Comedy'' by Victor-Edmond Leharivel-Durocher]]
{{پۆلی کۆمنز|Marble sculptures}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>6w2fkkmgu1l9v26seucfcu0zx6jksun</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>عوسمان تەها</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305640</id>
    <revision>
      <id>1693678</id>
      <parentid>1693672</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T12:01:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1693678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4735" sha1="4k2skmszp3x4h4hl1yhfeldlu069jpi" xml:space="preserve">{{Databox}}'''عوسمان کوڕی عەبدە کوڕی حوسێن کوڕی تەھا حەلەبی''' (یان '''عوسمان تەھا'''، {{Langx|ar|عثمان طھ}}) خۆشنووسێکی سوری-سعودیە بەناوبانگە بە نووسینەوەی موسحەفی مەدینە کە لەلایەن کۆمەڵگەی شا فەھد بۆ چاپکردنی قورئانی پیرۆز دەرچووە.

لە ساڵی ١٩٣٤ لە گوندی ساندی، ناوچەیەکی گوندنشینی [[پارێزگای حەلەب]] [[سووریا|لە سووریا]] لەدایکبووە. بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە [[شەریعەتی ئیسلامی|شەریعەت]] لە [[زانکۆی دیمەشق]] بەدەستھێناوە، ھەروەھا [[زمانی عەرەبی]]، ھونەری ڕازاندنەوەی ئیسلامی، و نیگارکێشی خوێندووە. بڕوانامەی (Turkish [[icazet]]) لە بواری خۆشنووسیدا لە حامید ئامێدی بەناوی وەستای خۆشنووسی لە جیھانی ئیسلامیدا بەدەستھێناوە. ھەروەھا لەلایەن محەممەد عەلی مەولەوی و ئیبراھیم ڕیفاعیی (حەلەب) و محەممەد بەدەوی دێرانی (دیمەشق) و ھاشم بەغدادی وانەی خۆشنووسی پێگوتراوە.

یەکەم [[موسحەف]]ی لە ساڵی ١٩٧٠ نووسی. لە ساڵی ١٩٨٨ گەشتێکی بۆ [[عەرەبستانی سعوودی]] کردووە و لە کۆمەڵگەی شا فەھد بۆ چاپکردنی قورئانی پیرۆز لە [[مەدینە]] دەستنووسی و خۆشنووسی پێسپێردراوە.&lt;ref name=&quot;interview&quot;/&gt; ھەر لەو ساڵەدا کرا بە ئەندامی دەستەی دادوەری نێودەوڵەتی بۆ [[خەڵاتی خۆشنووسی عەرەبی]] کە سێ ساڵ جارێک لە [[ئەستەمبوڵ]] بەڕێوەدەچێت.

عوسمان لە ماوەی ١٨ ساڵی یەکەمی ژیانیدا لە کۆمەڵگەی مەلیک فەھد، چوار [[موسحەف]]ی بە دەست نووسیوە، زیاتر لە ٢٠٠ ملیۆن دانەیان لە سەرانسەری جیھاندا دابەشکراون.&lt;ref&gt; {{ھەتا ڕێکەوتی|٢٠٢٠}} ١٢ جار ھەموو قورئانی نوسیوەتەوە.&lt;ref name=&quot;verses&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٥ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://arab.news/9ftfh|سەردێڕ=Uthman Taha: ‘I wish the verses about heaven would never end’ |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=Arab News |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;citizenship&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=iqna.ir |ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://iqna.ir/en/news/3477002 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=en |زمان=en}}&lt;/ref&gt; بەزۆری ھەر موسحەفێک پێویستی بە زیاتر لە ٣ ساڵ ھەیە لە نووسین و ساڵێکی زیادە بۆ خوێندنەوەی سەلماندن و پێداچوونەوە.&lt;ref name=&quot;interview&quot;/&gt;

== کۆمەڵگای مەلیک فەھد و قورئانی مەدینە ==
لە ساڵی ١٩٨٨ تەھا ھێنرایە سعودیە و لە کۆمەڵگەی مەلیک فەھد بۆ چاپکردنی قورئانی پیرۆز لە شاری مەدینە وەک خۆشنووسێک دامەزرا. لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ ''ئەلئەحرام'' ڕای گەیاند کە کۆمەڵگای مەلیک فەھد سەرەتا پشکنینی قورئانێکی کردووە کە لە سووریا نووسیویەتی، دوای پێداچوونەوە و دەستکاریکردنی ڕێنووسەکەی پەسەندی کردووە، پاشان بانگھێشتی کردووە بۆ ئەوەی وەک خۆشنووسێک بۆ چاپەکانی موسحەفی مەدینە کار بکات.

لە مانگی کانوونی دووەمی ساڵی ٢٠٢١ ڕەگەزنامەی سعودی پێدراوە.&lt;ref name=&quot;citizenship&quot;/&gt;

== ئاماژەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [https://web.archive.org/web/20010627011438/http://www.qurancomplex.org/ کۆمەڵگای مەلیک فەھد بۆ چاپکردنی قورئانی پیرۆز]
* [http://www.kenanaonline.com/mokhtarat/54239 ژیاننامە/چاوپێکەوتن] Archived
[[پۆل:خۆشنووسەکانی سەدەی بیستەم]]
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی دیمەشق]]
[[پۆل:خۆشنووسەکانی عەرەبی]]
[[پۆل:خەڵکی حەلەب]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤]]
[[پۆل:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>4k2skmszp3x4h4hl1yhfeldlu069jpi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1693804</id>
      <parentid>1693678</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:10:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Uthman Taha}}</comment>
      <origin>1693804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4772" sha1="4gf2gcaya7g7c8oylp3wv6fnbkcaxxk" xml:space="preserve">{{Databox}}'''عوسمان کوڕی عەبدە کوڕی حوسێن کوڕی تەھا حەلەبی''' (یان '''عوسمان تەھا'''، {{Langx|ar|عثمان طھ}}) خۆشنووسێکی سوری-سعودیە بەناوبانگە بە نووسینەوەی موسحەفی مەدینە کە لەلایەن کۆمەڵگەی شا فەھد بۆ چاپکردنی قورئانی پیرۆز دەرچووە.

لە ساڵی ١٩٣٤ لە گوندی ساندی، ناوچەیەکی گوندنشینی [[پارێزگای حەلەب]] [[سووریا|لە سووریا]] لەدایکبووە. بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە [[شەریعەتی ئیسلامی|شەریعەت]] لە [[زانکۆی دیمەشق]] بەدەستھێناوە، ھەروەھا [[زمانی عەرەبی]]، ھونەری ڕازاندنەوەی ئیسلامی، و نیگارکێشی خوێندووە. بڕوانامەی (Turkish [[icazet]]) لە بواری خۆشنووسیدا لە حامید ئامێدی بەناوی وەستای خۆشنووسی لە جیھانی ئیسلامیدا بەدەستھێناوە. ھەروەھا لەلایەن محەممەد عەلی مەولەوی و ئیبراھیم ڕیفاعیی (حەلەب) و محەممەد بەدەوی دێرانی (دیمەشق) و ھاشم بەغدادی وانەی خۆشنووسی پێگوتراوە.

یەکەم [[موسحەف]]ی لە ساڵی ١٩٧٠ نووسی. لە ساڵی ١٩٨٨ گەشتێکی بۆ [[عەرەبستانی سعوودی]] کردووە و لە کۆمەڵگەی شا فەھد بۆ چاپکردنی قورئانی پیرۆز لە [[مەدینە]] دەستنووسی و خۆشنووسی پێسپێردراوە.&lt;ref name=&quot;interview&quot;/&gt; ھەر لەو ساڵەدا کرا بە ئەندامی دەستەی دادوەری نێودەوڵەتی بۆ [[خەڵاتی خۆشنووسی عەرەبی]] کە سێ ساڵ جارێک لە [[ئەستەمبوڵ]] بەڕێوەدەچێت.

عوسمان لە ماوەی ١٨ ساڵی یەکەمی ژیانیدا لە کۆمەڵگەی مەلیک فەھد، چوار [[موسحەف]]ی بە دەست نووسیوە، زیاتر لە ٢٠٠ ملیۆن دانەیان لە سەرانسەری جیھاندا دابەشکراون.&lt;ref&gt; {{ھەتا ڕێکەوتی|٢٠٢٠}} ١٢ جار ھەموو قورئانی نوسیوەتەوە.&lt;ref name=&quot;verses&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٥ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://arab.news/9ftfh|سەردێڕ=Uthman Taha: ‘I wish the verses about heaven would never end’ |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=Arab News |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;citizenship&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=iqna.ir |ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://iqna.ir/en/news/3477002 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=en |زمان=en}}&lt;/ref&gt; بەزۆری ھەر موسحەفێک پێویستی بە زیاتر لە ٣ ساڵ ھەیە لە نووسین و ساڵێکی زیادە بۆ خوێندنەوەی سەلماندن و پێداچوونەوە.&lt;ref name=&quot;interview&quot;/&gt;

== کۆمەڵگای مەلیک فەھد و قورئانی مەدینە ==
لە ساڵی ١٩٨٨ تەھا ھێنرایە سعودیە و لە کۆمەڵگەی مەلیک فەھد بۆ چاپکردنی قورئانی پیرۆز لە شاری مەدینە وەک خۆشنووسێک دامەزرا. لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ ''ئەلئەحرام'' ڕای گەیاند کە کۆمەڵگای مەلیک فەھد سەرەتا پشکنینی قورئانێکی کردووە کە لە سووریا نووسیویەتی، دوای پێداچوونەوە و دەستکاریکردنی ڕێنووسەکەی پەسەندی کردووە، پاشان بانگھێشتی کردووە بۆ ئەوەی وەک خۆشنووسێک بۆ چاپەکانی موسحەفی مەدینە کار بکات.

لە مانگی کانوونی دووەمی ساڵی ٢٠٢١ ڕەگەزنامەی سعودی پێدراوە.&lt;ref name=&quot;citizenship&quot;/&gt;

== ئاماژەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [https://web.archive.org/web/20010627011438/http://www.qurancomplex.org/ کۆمەڵگای مەلیک فەھد بۆ چاپکردنی قورئانی پیرۆز]
* [http://www.kenanaonline.com/mokhtarat/54239 ژیاننامە/چاوپێکەوتن] Archived
{{پۆلی کۆمنز|Uthman Taha}}

[[پۆل:خۆشنووسەکانی سەدەی بیستەم]]
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی دیمەشق]]
[[پۆل:خۆشنووسەکانی عەرەبی]]
[[پۆل:خەڵکی حەلەب]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤]]
[[پۆل:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>4gf2gcaya7g7c8oylp3wv6fnbkcaxxk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1693877</id>
      <parentid>1693804</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:02:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:ئیسلام|ئیسلام]]، [[دەروازە:عەرەبستانی سعوودی|عەرەبستانی سعوودی]]، [[دەروازە:قورئان|قورئان]] و [[دەروازە:سووریا|سووریا]]</comment>
      <origin>1693877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4892" sha1="frgyxq6yaer168vj9d69aq8wx9m5jpl" xml:space="preserve">{{Databox}}'''عوسمان کوڕی عەبدە کوڕی حوسێن کوڕی تەھا حەلەبی''' (یان '''عوسمان تەھا'''، {{Langx|ar|عثمان طھ}}) خۆشنووسێکی سوری-سعودیە بەناوبانگە بە نووسینەوەی موسحەفی مەدینە کە لەلایەن کۆمەڵگەی شا فەھد بۆ چاپکردنی قورئانی پیرۆز دەرچووە.

لە ساڵی ١٩٣٤ لە گوندی ساندی، ناوچەیەکی گوندنشینی [[پارێزگای حەلەب]] [[سووریا|لە سووریا]] لەدایکبووە. بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە [[شەریعەتی ئیسلامی|شەریعەت]] لە [[زانکۆی دیمەشق]] بەدەستھێناوە، ھەروەھا [[زمانی عەرەبی]]، ھونەری ڕازاندنەوەی ئیسلامی، و نیگارکێشی خوێندووە. بڕوانامەی (Turkish [[icazet]]) لە بواری خۆشنووسیدا لە حامید ئامێدی بەناوی وەستای خۆشنووسی لە جیھانی ئیسلامیدا بەدەستھێناوە. ھەروەھا لەلایەن محەممەد عەلی مەولەوی و ئیبراھیم ڕیفاعیی (حەلەب) و محەممەد بەدەوی دێرانی (دیمەشق) و ھاشم بەغدادی وانەی خۆشنووسی پێگوتراوە.

یەکەم [[موسحەف]]ی لە ساڵی ١٩٧٠ نووسی. لە ساڵی ١٩٨٨ گەشتێکی بۆ [[عەرەبستانی سعوودی]] کردووە و لە کۆمەڵگەی شا فەھد بۆ چاپکردنی قورئانی پیرۆز لە [[مەدینە]] دەستنووسی و خۆشنووسی پێسپێردراوە.&lt;ref name=&quot;interview&quot;/&gt; ھەر لەو ساڵەدا کرا بە ئەندامی دەستەی دادوەری نێودەوڵەتی بۆ [[خەڵاتی خۆشنووسی عەرەبی]] کە سێ ساڵ جارێک لە [[ئەستەمبوڵ]] بەڕێوەدەچێت.

عوسمان لە ماوەی ١٨ ساڵی یەکەمی ژیانیدا لە کۆمەڵگەی مەلیک فەھد، چوار [[موسحەف]]ی بە دەست نووسیوە، زیاتر لە ٢٠٠ ملیۆن دانەیان لە سەرانسەری جیھاندا دابەشکراون.&lt;ref&gt; {{ھەتا ڕێکەوتی|٢٠٢٠}} ١٢ جار ھەموو قورئانی نوسیوەتەوە.&lt;ref name=&quot;verses&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٥ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://arab.news/9ftfh|سەردێڕ=Uthman Taha: ‘I wish the verses about heaven would never end’ |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=Arab News |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;citizenship&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=iqna.ir |ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://iqna.ir/en/news/3477002 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=en |زمان=en}}&lt;/ref&gt; بەزۆری ھەر موسحەفێک پێویستی بە زیاتر لە ٣ ساڵ ھەیە لە نووسین و ساڵێکی زیادە بۆ خوێندنەوەی سەلماندن و پێداچوونەوە.&lt;ref name=&quot;interview&quot;/&gt;

== کۆمەڵگای مەلیک فەھد و قورئانی مەدینە ==
لە ساڵی ١٩٨٨ تەھا ھێنرایە سعودیە و لە کۆمەڵگەی مەلیک فەھد بۆ چاپکردنی قورئانی پیرۆز لە شاری مەدینە وەک خۆشنووسێک دامەزرا. لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ ''ئەلئەحرام'' ڕای گەیاند کە کۆمەڵگای مەلیک فەھد سەرەتا پشکنینی قورئانێکی کردووە کە لە سووریا نووسیویەتی، دوای پێداچوونەوە و دەستکاریکردنی ڕێنووسەکەی پەسەندی کردووە، پاشان بانگھێشتی کردووە بۆ ئەوەی وەک خۆشنووسێک بۆ چاپەکانی موسحەفی مەدینە کار بکات.

لە مانگی کانوونی دووەمی ساڵی ٢٠٢١ ڕەگەزنامەی سعودی پێدراوە.&lt;ref name=&quot;citizenship&quot;/&gt;

== ئاماژەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [https://web.archive.org/web/20010627011438/http://www.qurancomplex.org/ کۆمەڵگای مەلیک فەھد بۆ چاپکردنی قورئانی پیرۆز]
* [http://www.kenanaonline.com/mokhtarat/54239 ژیاننامە/چاوپێکەوتن] Archived
{{پۆلی کۆمنز|Uthman Taha}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیسلام|عەرەبستانی سعوودی|قورئان|سووریا}}

[[پۆل:خۆشنووسەکانی سەدەی بیستەم]]
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی دیمەشق]]
[[پۆل:خۆشنووسەکانی عەرەبی]]
[[پۆل:خەڵکی حەلەب]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤]]
[[پۆل:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>frgyxq6yaer168vj9d69aq8wx9m5jpl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1693925</id>
      <parentid>1693877</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T18:09:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1693925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4935" sha1="5wseqjcqfxqvh251dq4dvtvnnq3800j" xml:space="preserve">{{Databox}}'''عوسمان کوڕی عەبدە کوڕی حوسێن کوڕی تەھا حەلەبی''' (یان '''عوسمان تەھا'''، {{Langx|ar|عثمان طھ}}) خۆشنووسێکی سوری-سعودیە بەناوبانگە بە نووسینەوەی موسحەفی مەدینە کە لەلایەن کۆمەڵگەی شا فەھد بۆ چاپکردنی قورئانی پیرۆز دەرچووە.

لە ساڵی ١٩٣٤ لە گوندی ساندی، ناوچەیەکی گوندنشینی [[پارێزگای حەلەب]] [[سووریا|لە سووریا]] لەدایکبووە. بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە [[شەریعەتی ئیسلامی|شەریعەت]] لە [[زانکۆی دیمەشق]] بەدەستھێناوە، ھەروەھا [[زمانی عەرەبی]]، ھونەری ڕازاندنەوەی ئیسلامی، و نیگارکێشی خوێندووە. بڕوانامەی (Turkish [[icazet]]) لە بواری خۆشنووسیدا لە حامید ئامێدی بەناوی وەستای خۆشنووسی لە جیھانی ئیسلامیدا بەدەستھێناوە. ھەروەھا لەلایەن محەممەد عەلی مەولەوی و ئیبراھیم ڕیفاعیی (حەلەب) و محەممەد بەدەوی دێرانی (دیمەشق) و ھاشم بەغدادی وانەی خۆشنووسی پێگوتراوە.

یەکەم [[موسحەف]]ی لە ساڵی ١٩٧٠ نووسی. لە ساڵی ١٩٨٨ گەشتێکی بۆ [[عەرەبستانی سعوودی]] کردووە و لە کۆمەڵگەی شا فەھد بۆ چاپکردنی قورئانی پیرۆز لە [[مەدینە]] دەستنووسی و خۆشنووسی پێسپێردراوە.&lt;ref name=&quot;interview&quot;/&gt; ھەر لەو ساڵەدا کرا بە ئەندامی دەستەی دادوەری نێودەوڵەتی بۆ [[خەڵاتی خۆشنووسی عەرەبی]] کە سێ ساڵ جارێک لە [[ئەستەمبوڵ]] بەڕێوەدەچێت.

عوسمان لە ماوەی ١٨ ساڵی یەکەمی ژیانیدا لە کۆمەڵگەی مەلیک فەھد، چوار [[موسحەف]]ی بە دەست نووسیوە، زیاتر لە ٢٠٠ ملیۆن دانەیان لە سەرانسەری جیھاندا دابەشکراون.&lt;ref&gt; {{ھەتا ڕێکەوتی|٢٠٢٠}} ١٢ جار ھەموو قورئانی نوسیوەتەوە.&lt;ref name=&quot;verses&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٥ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://arab.news/9ftfh|سەردێڕ=Uthman Taha: ‘I wish the verses about heaven would never end’ |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=Arab News |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;citizenship&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=iqna.ir |ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://iqna.ir/en/news/3477002 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=en |زمان=en}}&lt;/ref&gt; بەزۆری ھەر موسحەفێک پێویستی بە زیاتر لە ٣ ساڵ ھەیە لە نووسین و ساڵێکی زیادە بۆ خوێندنەوەی سەلماندن و پێداچوونەوە.&lt;ref name=&quot;interview&quot;/&gt;

== کۆمەڵگای مەلیک فەھد و قورئانی مەدینە ==
لە ساڵی ١٩٨٨ تەھا ھێنرایە سعودیە و لە کۆمەڵگەی مەلیک فەھد بۆ چاپکردنی قورئانی پیرۆز لە شاری مەدینە وەک خۆشنووسێک دامەزرا. لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ ''ئەلئەحرام'' ڕای گەیاند کە کۆمەڵگای مەلیک فەھد سەرەتا پشکنینی قورئانێکی کردووە کە لە سووریا نووسیویەتی، دوای پێداچوونەوە و دەستکاریکردنی ڕێنووسەکەی پەسەندی کردووە، پاشان بانگھێشتی کردووە بۆ ئەوەی وەک خۆشنووسێک بۆ چاپەکانی موسحەفی مەدینە کار بکات.

لە مانگی کانوونی دووەمی ساڵی ٢٠٢١ ڕەگەزنامەی سعودی پێدراوە.&lt;ref name=&quot;citizenship&quot;/&gt;

== ئاماژەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [https://web.archive.org/web/20010627011438/http://www.qurancomplex.org/ کۆمەڵگای مەلیک فەھد بۆ چاپکردنی قورئانی پیرۆز]
* [https://web.archive.org/web/20111004034038/http://www.kenanaonline.com/mokhtarat/54239 ژیاننامە/چاوپێکەوتن] Archived
{{پۆلی کۆمنز|Uthman Taha}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیسلام|عەرەبستانی سعوودی|قورئان|سووریا}}

[[پۆل:خۆشنووسەکانی سەدەی بیستەم]]
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی دیمەشق]]
[[پۆل:خۆشنووسەکانی عەرەبی]]
[[پۆل:خەڵکی حەلەب]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤]]
[[پۆل:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>5wseqjcqfxqvh251dq4dvtvnnq3800j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1693974</id>
      <parentid>1693925</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T20:02:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1693974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4998" sha1="o8ww8b40h0vkatqu92vtjwo0c1vsdc1" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}
{{Databox}}'''عوسمان کوڕی عەبدە کوڕی حوسێن کوڕی تەھا حەلەبی''' (یان '''عوسمان تەھا'''، {{Langx|ar|عثمان طھ}}) خۆشنووسێکی سوری-سعودیە بەناوبانگە بە نووسینەوەی موسحەفی مەدینە کە لەلایەن کۆمەڵگەی شا فەھد بۆ چاپکردنی قورئانی پیرۆز دەرچووە.

لە ساڵی ١٩٣٤ لە گوندی ساندی، ناوچەیەکی گوندنشینی [[پارێزگای حەلەب]] [[سووریا|لە سووریا]] لەدایکبووە. بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە [[شەریعەتی ئیسلامی|شەریعەت]] لە [[زانکۆی دیمەشق]] بەدەستھێناوە، ھەروەھا [[زمانی عەرەبی]]، ھونەری ڕازاندنەوەی ئیسلامی، و نیگارکێشی خوێندووە. بڕوانامەی (Turkish [[icazet]]) لە بواری خۆشنووسیدا لە حامید ئامێدی بەناوی وەستای خۆشنووسی لە جیھانی ئیسلامیدا بەدەستھێناوە. ھەروەھا لەلایەن محەممەد عەلی مەولەوی و ئیبراھیم ڕیفاعیی (حەلەب) و محەممەد بەدەوی دێرانی (دیمەشق) و ھاشم بەغدادی وانەی خۆشنووسی پێگوتراوە.

یەکەم [[موسحەف]]ی لە ساڵی ١٩٧٠ نووسی. لە ساڵی ١٩٨٨ گەشتێکی بۆ [[عەرەبستانی سعوودی]] کردووە و لە کۆمەڵگەی شا فەھد بۆ چاپکردنی قورئانی پیرۆز لە [[مەدینە]] دەستنووسی و خۆشنووسی پێسپێردراوە.&lt;ref name=&quot;interview&quot;/&gt; ھەر لەو ساڵەدا کرا بە ئەندامی دەستەی دادوەری نێودەوڵەتی بۆ [[خەڵاتی خۆشنووسی عەرەبی]] کە سێ ساڵ جارێک لە [[ئەستەمبوڵ]] بەڕێوەدەچێت.

عوسمان لە ماوەی ١٨ ساڵی یەکەمی ژیانیدا لە کۆمەڵگەی مەلیک فەھد، چوار [[موسحەف]]ی بە دەست نووسیوە، زیاتر لە ٢٠٠ ملیۆن دانەیان لە سەرانسەری جیھاندا دابەشکراون.&lt;ref&gt; {{ھەتا ڕێکەوتی|٢٠٢٠}} ١٢ جار ھەموو قورئانی نوسیوەتەوە.&lt;ref name=&quot;verses&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٥ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://arab.news/9ftfh|سەردێڕ=Uthman Taha: ‘I wish the verses about heaven would never end’ |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=Arab News |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;citizenship&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=iqna.ir |ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://iqna.ir/en/news/3477002 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=en |زمان=en}}&lt;/ref&gt; بەزۆری ھەر موسحەفێک پێویستی بە زیاتر لە ٣ ساڵ ھەیە لە نووسین و ساڵێکی زیادە بۆ خوێندنەوەی سەلماندن و پێداچوونەوە.&lt;ref name=&quot;interview&quot;/&gt;

== کۆمەڵگای مەلیک فەھد و قورئانی مەدینە ==
لە ساڵی ١٩٨٨ تەھا ھێنرایە سعودیە و لە کۆمەڵگەی مەلیک فەھد بۆ چاپکردنی قورئانی پیرۆز لە شاری مەدینە وەک خۆشنووسێک دامەزرا. لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ ''ئەلئەحرام'' ڕای گەیاند کە کۆمەڵگای مەلیک فەھد سەرەتا پشکنینی قورئانێکی کردووە کە لە سووریا نووسیویەتی، دوای پێداچوونەوە و دەستکاریکردنی ڕێنووسەکەی پەسەندی کردووە، پاشان بانگھێشتی کردووە بۆ ئەوەی وەک خۆشنووسێک بۆ چاپەکانی موسحەفی مەدینە کار بکات.

لە مانگی کانوونی دووەمی ساڵی ٢٠٢١ ڕەگەزنامەی سعودی پێدراوە.&lt;ref name=&quot;citizenship&quot;/&gt;

== ئاماژەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [https://web.archive.org/web/20010627011438/http://www.qurancomplex.org/ کۆمەڵگای مەلیک فەھد بۆ چاپکردنی قورئانی پیرۆز]
* [https://web.archive.org/web/20111004034038/http://www.kenanaonline.com/mokhtarat/54239 ژیاننامە/چاوپێکەوتن] Archived
{{پۆلی کۆمنز|Uthman Taha}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیسلام|عەرەبستانی سعوودی|قورئان|سووریا}}

[[پۆل:خۆشنووسەکانی سەدەی بیستەم]]
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی دیمەشق]]
[[پۆل:خۆشنووسەکانی عەرەبی]]
[[پۆل:خەڵکی حەلەب]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤]]
[[پۆل:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>o8ww8b40h0vkatqu92vtjwo0c1vsdc1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:سارینا فەرھادی</title>
    <ns>1</ns>
    <id>305642</id>
    <revision>
      <id>1693798</id>
      <timestamp>2026-10-24T13:56:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1693798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1534" sha1="7ztiyqne5ebplmniuxjoligotck06oe" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==
سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سارینا فەرھادی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1693797 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230921212106/https://www.salamcinama.ir/profile/N83M/%D8%B3%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%86%D8%A7-%D9%81%D8%B1%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C بۆ https://www.salamcinama.ir/profile/N83M/%D8%B3%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%86%D8%A7-%D9%81%D8%B1%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ١٣:٥٦، ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>7ztiyqne5ebplmniuxjoligotck06oe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لێدوانی بەکارھێنەر:Ahmed A Issa</title>
    <ns>3</ns>
    <id>305643</id>
    <revision>
      <id>1693880</id>
      <timestamp>2026-10-24T17:03:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Épine</username>
        <id>19745</id>
      </contributor>
      <comment>/* بەخێربێیت */ بەشی نوێ</comment>
      <origin>1693880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="362" sha1="0z5edvxkj1occicwl67bl68z7b4yoyg" xml:space="preserve">{{بەخێرهاتن}} &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]&lt;/sub&gt; ١٧:٠٣، ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>0z5edvxkj1occicwl67bl68z7b4yoyg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لێدوانی بەکارھێنەر:Dropboxdropbox43</title>
    <ns>3</ns>
    <id>305644</id>
    <revision>
      <id>1693882</id>
      <timestamp>2026-10-24T17:03:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Épine</username>
        <id>19745</id>
      </contributor>
      <comment>/* بەخێربێیت */ بەشی نوێ</comment>
      <origin>1693882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="362" sha1="0z5edvxkj1occicwl67bl68z7b4yoyg" xml:space="preserve">{{بەخێرهاتن}} &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]&lt;/sub&gt; ١٧:٠٣، ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>0z5edvxkj1occicwl67bl68z7b4yoyg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>عەبدولڕەزاق بیمار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305645</id>
    <revision>
      <id>1693923</id>
      <timestamp>2026-10-24T18:03:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kushared</username>
        <id>5048</id>
      </contributor>
      <comment>چاکسازیی ژمارەکان</comment>
      <origin>1693923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2626" sha1="fphoioe2ql8f6v7yfedc9nw1bp4lkqa" xml:space="preserve">'''عەبدولڕەزاق بیمار''' (لەدایکبووی ١٩٣٦، [[کۆیە]] - مردووی ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢، کۆیە)&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://knwe.org/KU/ArticleDetails/1664#lik عەبدولڕەزاق بیمار: قەڵەمێكی بەپیت!]، [[کوردستانی نوێ (ڕۆژنامە)|کوردستانی نوێ]]، خەلیل عەبدوڵلا لە 2022-11-28 بڵاویکردۆتەوە.&lt;/ref&gt; شاعیرێکی کورد بوو. یەکێک بووە لە شاعیرە ڕۆمانتیکییەکانی قوتابخانەی شیعریی گۆران.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://kurdistantv.net/ku/news/169439 شاعیری ناسراوی کورد (عەبدولڕەزاق بیمار) کۆچی دوایی کرد]، [[کوردستان تیڤی]]، لەلایەن پیران ئه‌میر لە 2022/06/15 بڵاوکراوەتەوە.&lt;/ref&gt; ئەو بەشی کوردی لە زانکۆی بەغداد تەواوکردووە، دواتر لە ساڵی ١٩٨٤ لە هەمان بەش وەک مامۆستای زانکۆ کاری کردووە.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

عەبدولڕەزاق بیمار ئەندامی دەستەی نووسەرانی گۆڤاری ھیوا بوو. ئەو لە ماوەی ژیانیدا پتر لە ٢٠ کتێبی چاپکراوی هەبووە.&lt;ref&gt;[https://www.nrttv.com/nrt2/detail2/6904 عەبدولڕەزاق بیماری نوسەر کۆچی دوایی کرد، ئێن ئارتی ٢]، لە ڕۆژی 15/06/2022 بڵاوکراوەتەوە.&lt;/ref&gt;

== بەرهەمەکان ==

* بووکی پەردە(شانۆ) ١٩٦٠
* شانۆی کوردستان ١٩٦١
* دیوانی وەنەوشەکان (ھەڵبەست) ١٩٨١
* دڵداریی ئێمە (ھەڵبەست) ١٩٨٢
* کانیلە و خۆشەویستی ١٩٨٤
*  نانی دەریا ( ھەڵبەستی بابلۆ نیرۆدا) ١٩٨٧
* کیش و مۆسیقای ھەڵبەستی کوردی ١٩٩٢
* سەلاحەددین  (لە عەرەبییەوە) ١٩٩٣
* پەخشانی کوردی ( لێکۆڵینەوە) ١٩٩٨
* ناوچەوان  (شیعر) ٢٠٠٠
* خوێندنەوەیێکی تازەی ھەڵبەستی نوێی کوردی (لێکۆڵینەوە) ٢٠٠٦
* ڕۆژانێک بوو(ھەڵبەست) ٢٠٠٦
* پەنجە گوڵی مێخەک(شانۆ لەعەرەبییەوە) ٢٠٠٧
* لۆرکا ( وەڕگێڕاو) ٢٠١٢
* لە سێبەرى ڕەخنە و لێکۆڵینەوەدا ٢٠١٩

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠٢٢]]
[[پۆل:لەدایکبووانی کۆیە]]
[[پۆل:شاعیرانی کورد]]</text>
      <sha1>fphoioe2ql8f6v7yfedc9nw1bp4lkqa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1693976</id>
      <parentid>1693923</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T20:03:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1693976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2689" sha1="d27ucvku90ofi47uwu59tos171ey6y0" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}
'''عەبدولڕەزاق بیمار''' (لەدایکبووی ١٩٣٦، [[کۆیە]] - مردووی ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢، کۆیە)&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://knwe.org/KU/ArticleDetails/1664#lik عەبدولڕەزاق بیمار: قەڵەمێكی بەپیت!]، [[کوردستانی نوێ (ڕۆژنامە)|کوردستانی نوێ]]، خەلیل عەبدوڵلا لە 2022-11-28 بڵاویکردۆتەوە.&lt;/ref&gt; شاعیرێکی کورد بوو. یەکێک بووە لە شاعیرە ڕۆمانتیکییەکانی قوتابخانەی شیعریی گۆران.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://kurdistantv.net/ku/news/169439 شاعیری ناسراوی کورد (عەبدولڕەزاق بیمار) کۆچی دوایی کرد]، [[کوردستان تیڤی]]، لەلایەن پیران ئه‌میر لە 2022/06/15 بڵاوکراوەتەوە.&lt;/ref&gt; ئەو بەشی کوردی لە زانکۆی بەغداد تەواوکردووە، دواتر لە ساڵی ١٩٨٤ لە هەمان بەش وەک مامۆستای زانکۆ کاری کردووە.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

عەبدولڕەزاق بیمار ئەندامی دەستەی نووسەرانی گۆڤاری ھیوا بوو. ئەو لە ماوەی ژیانیدا پتر لە ٢٠ کتێبی چاپکراوی هەبووە.&lt;ref&gt;[https://www.nrttv.com/nrt2/detail2/6904 عەبدولڕەزاق بیماری نوسەر کۆچی دوایی کرد، ئێن ئارتی ٢]، لە ڕۆژی 15/06/2022 بڵاوکراوەتەوە.&lt;/ref&gt;

== بەرهەمەکان ==

* بووکی پەردە(شانۆ) ١٩٦٠
* شانۆی کوردستان ١٩٦١
* دیوانی وەنەوشەکان (ھەڵبەست) ١٩٨١
* دڵداریی ئێمە (ھەڵبەست) ١٩٨٢
* کانیلە و خۆشەویستی ١٩٨٤
*  نانی دەریا ( ھەڵبەستی بابلۆ نیرۆدا) ١٩٨٧
* کیش و مۆسیقای ھەڵبەستی کوردی ١٩٩٢
* سەلاحەددین  (لە عەرەبییەوە) ١٩٩٣
* پەخشانی کوردی ( لێکۆڵینەوە) ١٩٩٨
* ناوچەوان  (شیعر) ٢٠٠٠
* خوێندنەوەیێکی تازەی ھەڵبەستی نوێی کوردی (لێکۆڵینەوە) ٢٠٠٦
* ڕۆژانێک بوو(ھەڵبەست) ٢٠٠٦
* پەنجە گوڵی مێخەک(شانۆ لەعەرەبییەوە) ٢٠٠٧
* لۆرکا ( وەڕگێڕاو) ٢٠١٢
* لە سێبەرى ڕەخنە و لێکۆڵینەوەدا ٢٠١٩

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠٢٢]]
[[پۆل:لەدایکبووانی کۆیە]]
[[پۆل:شاعیرانی کورد]]</text>
      <sha1>d27ucvku90ofi47uwu59tos171ey6y0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:عوسمان تەها</title>
    <ns>1</ns>
    <id>305646</id>
    <revision>
      <id>1693926</id>
      <timestamp>2026-10-24T18:09:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1693926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1388" sha1="s0rchgpo1bm40dow8o8dihfcqurmctr" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==
سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[عوسمان تەها]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1693925 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20111004034038/http://www.kenanaonline.com/mokhtarat/54239 بۆ http://www.kenanaonline.com/mokhtarat/54239 زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ١٨:٠٩، ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>s0rchgpo1bm40dow8o8dihfcqurmctr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:قاسم بەسیر</title>
    <ns>1</ns>
    <id>305647</id>
    <revision>
      <id>1694011</id>
      <timestamp>2026-10-24T20:18:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1694011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1428" sha1="jrovnmsio72au4tj0zl3jd3y4vu2idx" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==
سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[قاسم بەسیر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1694010 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20250513125904/https://understandingwar.org/backgrounder/iran-update-may-5-2025 بۆ https://understandingwar.org/backgrounder/iran-update-may-5-2025 زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ٢٠:١٨، ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>jrovnmsio72au4tj0zl3jd3y4vu2idx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:قاوەی عەرەبیکا</title>
    <ns>1</ns>
    <id>305648</id>
    <revision>
      <id>1694015</id>
      <timestamp>2026-10-24T20:19:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1694015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1478" sha1="7ev3eg91tzomaipy87xd5e4ljabpxj2" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==
سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[قاوەی عەرەبیکا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1694014 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20171208175005/http://usda.mannlib.cornell.edu/usda/fas/tropprod//2010s/2017/tropprod-06-16-2017.pdf بۆ http://usda.mannlib.cornell.edu/usda/fas/tropprod//2010s/2017/tropprod-06-16-2017.pdf زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ٢٠:١٩، ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>7ev3eg91tzomaipy87xd5e4ljabpxj2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:لیمۆژ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>305649</id>
    <revision>
      <id>1694030</id>
      <timestamp>2026-10-24T21:17:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1694030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1682" sha1="9ljusq61ghnpgibqxafz26abuuvmn7h" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==
سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[لیمۆژ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1694029 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200404045148/https://www.limoges.fr/fr/pratique/les-villes-jumelles-une-autre-facon-daborder-les-relations-internationales بۆ https://www.limoges.fr/fr/pratique/les-villes-jumelles-une-autre-facon-daborder-les-relations-internationales زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120222092641/http://pedagogie.ac-limoges.fr/hist_geo/ بۆ http://pedagogie.ac-limoges.fr/hist_geo/ زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ٢١:١٧، ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>9ljusq61ghnpgibqxafz26abuuvmn7h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:ماتیۆ کاولز</title>
    <ns>1</ns>
    <id>305650</id>
    <revision>
      <id>1694043</id>
      <timestamp>2026-10-24T21:57:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1694043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1483" sha1="ojmosqfpkjj9hw7708mb6703f38rokh" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==
سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ماتیۆ کاولز]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1694042 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211023211215/https://archives.rep-am.com/2014/06/08/matthew-cowles-was-not-like-his-evil-soap-character/ بۆ http://archives.rep-am.com/2014/06/08/matthew-cowles-was-not-like-his-evil-soap-character/ زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ٢١:٥٧، ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>ojmosqfpkjj9hw7708mb6703f38rokh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ناحیەی بێگۆڤا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305651</id>
    <revision>
      <id>1694044</id>
      <timestamp>2026-10-24T22:04:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MFTG</username>
        <id>21816</id>
      </contributor>
      <comment>پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو			=  ناحیەی بێگۆڤا | ناوی_فەرمی	           =   | ناوی_خۆماڵی		=   | زمانی_ناوی_خۆماڵی	=   | ناوەکانی_تر		=    | جۆری_نیشتنگە		=     [[ناحیە]] &lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt; | وێنە		     = Duhok Governorate.png  | شرۆڤەی_وێنە		= نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای دهۆک]] لە س...»ەوە</comment>
      <origin>1694044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12305" sha1="rbjz9ke8qe0e7846j6d5ptimh1cr8hg" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ناحیەی بێگۆڤا
| ناوی_فەرمی	           =  
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=   
| جۆری_نیشتنگە		=     [[ناحیە]]
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     = Duhok Governorate.png 
| شرۆڤەی_وێنە		= نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای دهۆک]] لە ساڵی (٢٠٢٤)دا
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  =
| قەبارەی_نەخشە  = 70px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		=   
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە	= 
| دەرزیی_نەخشە١	=  
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| پۆتانەکان             = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان	= 
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf|سەردێڕ= دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;  
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای دھۆک]] 
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]] 
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای باتیفا|باتیفا]] 
| جۆری_دابەشکراو٤	= [[پایتەخت|ناوەند]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[بێگۆڤا]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= بوون بە [[ناحیە]]
| ڕێکەوتی_دامەزران	=  [[٢٠٢١]]
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= بەڕێوبەری ناحیە
| ناوی_سەرۆک		=   سەگڤان سەبری
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= ٢٥١ 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= ١
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			=  ٧٧٦         
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= ٢٠٢٠
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= ٦٦٧
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		=  ٥٢٧٥ کەس&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە			= [[٢٠٢٤]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= ٢١
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= ٣٤٦٨
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی   	= ٢٨٠٣
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی(بادینانی)]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]] ([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٠٠ 
| کاتناوچە١_DST		= 
| جیاوازی١_لە_DST	= 
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}
'''ناحیەی بێگۆڤا''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة بیکوفا''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Begova Subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای باتیفا]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[مەزنێ]]یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000  | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور  | زمان = کوردی  | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤  | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢  |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان  | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==
* ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[بێگۆڤا]]یە.
* واتای ناوی بێگۆڤا (یاخود بێگوڤا) لە ڕووی زمانەوانییەوە لە [[زمانی کوردی]]یەوە سەرچاوەی گرتووە و لە دوو بڕگە پێکدێت:
* بێ: بە واتای (بێ، کەم، یاخود بێستانی کورتکراوە).
* گۆڤا (گوڤا): لە بنەڕەتدا لە وشەی «گۆڤەند» یان «گۆڤار»ـەوە هاتووە، یان لە زاراوەی ناوچەیی بە واتای (شوێنی حەوانەوە و پاوان) بەکاردێت.
لە گێڕانەوە مێژوویی و ناوخۆییەکانی ناوچەکەدا، دوو بۆچوونی سەرەکی لەسەر ناونانی ئەم شوێنە هەیە:
* شوێنی بێ گۆڤەند (بێ شایی): بەهۆی ئەوەی ناوچەکە لە ڕابردوودا بەهۆی شەڕ و ململانێ مێژووییەکان یان دوورییەکەی لە ناوەندە گەورەکان، کەمتر شایی و گۆڤەندی تێدا کراوە، پێیان گوتووە &quot;بێ-گۆڤەند&quot; کە دواتر گۆڕاوە بۆ بێگۆڤا.
* سروشتی ناوچەکە: هەنێک لە زمانناسان پێیان وایە وشەکە پەیوەندی بە جوگرافیا و خاکی ناوچەکەوە هەیە، کە وەک دۆڵێک یان پاوانی کەم گژوگیا یان بە پێچەوانەوە وەک ناوچەیەکی گونجاو بۆ حەوانەوەی مەڕوماڵات لێکدراوەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&amp;lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٥ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240805085851/https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&amp;lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
ئەم ناحیەیە لە ساڵی ٢٠٢١ ھاتەکایەوە، بە دابڕانی ۳۳ گوند لە [[ناحیەی ناوەندی قەزای باتیفا]]، گوندی [[بێگۆڤا]] بووە ناوەندی ئەم ناحیەیە.&lt;ref&gt;https://www.erbil.gov.krd/app/node/427&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
سنوری ناحیەی بێگۆڤا:
* لە باکوورەوە [[باکووری کوردستان]].
* لە باشوورەوە [[ناحیەی بامەڕنێ]]. 
* لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی کانی ماسێ]].
* لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای باتیفا]] و [[ناحیەی دەرکار]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی مەزنێ | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11078840  |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;

== دانیشتوان ==
* ژمارەی دانیشتووانی (٥٢٧٥) ھەزار کەسە، بەپێی ئاماری ساڵی (٢٠٢٤). کە پێکھاتووە لە ١٢٤٥ [[خێزان]] و ٣١٤٢ [[نێر]] و ٣١٢٩ [[مێ]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;
* بەرێژەی (١٠٠٪) دانیشتوانی لە نەتەوەی [[کورد]]ن وە بەرێژەی (١٠٠٪) بە ئایین [[ئیسلام]] ([[سوننە]])ن.

== کشتووکاڵ ==
لە سنووری ئەم ناحیەیەدا لە ڕووی کشتوکاڵەوە [[گەنم]] و [[جۆ]] و باخداری وەک [[ترێ]] و [[ھەنجیر]] و [[ھەرمێ]]، لەگەڵ سپیداردا دەکرێت.

== شوێنەوار ==

== کارگێڕی ==

==ئەمانەش ببینە==
* [[قەزای باتیفا]]
* [[ناحیەی ناوەندی قەزای باتیفا]]
* [[ناحیەی ئاڤکانی]]

== سەرچاوەکان ==
{{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای دھۆک}}
{{پارێزگای دھۆک}}
{{تد|کوردستان|پارێزگای دھۆک}}
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]</text>
      <sha1>rbjz9ke8qe0e7846j6d5ptimh1cr8hg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694046</id>
      <parentid>1694044</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T22:07:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MFTG</username>
        <id>21816</id>
      </contributor>
      <comment>چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان</comment>
      <origin>1694046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12303" sha1="3ahyg1pox9buth2alo80mjjc0s0c0pr" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ناحیەی بێگۆڤا
| ناوی_فەرمی	           =  
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=   
| جۆری_نیشتنگە		=     [[ناحیە]]
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     = Duhok Governorate.png 
| شرۆڤەی_وێنە		= نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای دھۆک]] لە ساڵی (٢٠٢٤)دا
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  =
| قەبارەی_نەخشە  = 70px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		=   
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە	= 
| دەرزیی_نەخشە١	=  
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| پۆتانەکان             = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان	= 
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf|سەردێڕ= دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;  
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای دھۆک]] 
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]] 
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای باتیفا|باتیفا]] 
| جۆری_دابەشکراو٤	= [[پایتەخت|ناوەند]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[بێگۆڤا]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= بوون بە [[ناحیە]]
| ڕێکەوتی_دامەزران	=  [[٢٠٢١]]
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= بەڕێوبەری ناحیە
| ناوی_سەرۆک		=   سەگڤان سەبری
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= ٢٥١ 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= ١
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			=  ٧٧٦         
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= ٢٠٢٠
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= ٦٦٧
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		=  ٥٢٧٥ کەس&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە			= [[٢٠٢٤]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= ٢١
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= ٣٤٦٨
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی   	= ٢٨٠٣
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی(بادینانی)]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]] ([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٠٠ 
| کاتناوچە١_DST		= 
| جیاوازی١_لە_DST	= 
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}
'''ناحیەی بێگۆڤا''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة بیکوفا''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Begova Subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای باتیفا]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[مەزنێ]]یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000  | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور  | زمان = کوردی  | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤  | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢  |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان  | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==
* ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[بێگۆڤا]]یە.
* واتای ناوی بێگۆڤا (یاخود بێگوڤا) لە ڕووی زمانەوانییەوە لە [[زمانی کوردی]]یەوە سەرچاوەی گرتووە و لە دوو بڕگە پێکدێت:
* بێ: بە واتای (بێ، کەم، یاخود بێستانی کورتکراوە).
* گۆڤا (گوڤا): لە بنەڕەتدا لە وشەی «گۆڤەند» یان «گۆڤار»ەوە ھاتووە، یان لە زاراوەی ناوچەیی بە واتای (شوێنی حەوانەوە و پاوان) بەکاردێت.
لە گێڕانەوە مێژوویی و ناوخۆییەکانی ناوچەکەدا، دوو بۆچوونی سەرەکی لەسەر ناونانی ئەم شوێنە ھەیە:
* شوێنی بێ گۆڤەند (بێ شایی): بەھۆی ئەوەی ناوچەکە لە ڕابردوودا بەھۆی شەڕ و ململانێ مێژووییەکان یان دوورییەکەی لە ناوەندە گەورەکان، کەمتر شایی و گۆڤەندی تێدا کراوە، پێیان گوتووە &quot;بێ-گۆڤەند&quot; کە دواتر گۆڕاوە بۆ بێگۆڤا.
* سروشتی ناوچەکە: ھەنێک لە زمانناسان پێیان وایە وشەکە پەیوەندی بە جوگرافیا و خاکی ناوچەکەوە ھەیە، کە وەک دۆڵێک یان پاوانی کەم گژوگیا یان بە پێچەوانەوە وەک ناوچەیەکی گونجاو بۆ حەوانەوەی مەڕوماڵات لێکدراوەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&amp;lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٥ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240805085851/https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&amp;lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
ئەم ناحیەیە لە ساڵی ٢٠٢١ ھاتەکایەوە، بە دابڕانی ۳۳ گوند لە [[ناحیەی ناوەندی قەزای باتیفا]]، گوندی [[بێگۆڤا]] بووە ناوەندی ئەم ناحیەیە.&lt;ref&gt;https://www.erbil.gov.krd/app/node/427&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
سنوری ناحیەی بێگۆڤا:
* لە باکوورەوە [[باکووری کوردستان]].
* لە باشوورەوە [[ناحیەی بامەڕنێ]]. 
* لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی کانی ماسێ]].
* لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای باتیفا]] و [[ناحیەی دەرکار]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی مەزنێ | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11078840  |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;

== دانیشتوان ==
* ژمارەی دانیشتووانی (٥٢٧٥) ھەزار کەسە، بەپێی ئاماری ساڵی (٢٠٢٤). کە پێکھاتووە لە ١٢٤٥ [[خێزان]] و ٣١٤٢ [[نێر]] و ٣١٢٩ [[مێ]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;
* بەرێژەی (١٠٠٪) دانیشتوانی لە نەتەوەی [[کورد]]ن وە بەرێژەی (١٠٠٪) بە ئایین [[ئیسلام]] ([[سوننە]])ن.

== کشتووکاڵ ==
لە سنووری ئەم ناحیەیەدا لە ڕووی کشتوکاڵەوە [[گەنم]] و [[جۆ]] و باخداری وەک [[ترێ]] و [[ھەنجیر]] و [[ھەرمێ]]، لەگەڵ سپیداردا دەکرێت.

== شوێنەوار ==

== کارگێڕی ==

==ئەمانەش ببینە==
* [[قەزای باتیفا]]
* [[ناحیەی ناوەندی قەزای باتیفا]]
* [[ناحیەی ئاڤکانی]]

== سەرچاوەکان ==
{{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای دھۆک}}
{{پارێزگای دھۆک}}
{{تد|کوردستان|پارێزگای دھۆک}}
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]</text>
      <sha1>3ahyg1pox9buth2alo80mjjc0s0c0pr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:مووسا (میکێلانجێلۆ)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>305652</id>
    <revision>
      <id>1694096</id>
      <timestamp>2026-10-24T23:44:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1694096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1418" sha1="ha52zcur4ni2app2zgdawyrkw7ac81e" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==
سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مووسا (میکێلانجێلۆ)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1694095 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230724000432/https://sculpturemap.nz/listing/nz/statue-of-moses/ بۆ https://sculpturemap.nz/listing/nz/statue-of-moses/ زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ٢٣:٤٤، ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>ha52zcur4ni2app2zgdawyrkw7ac81e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:نووری دێرسیمی</title>
    <ns>1</ns>
    <id>305653</id>
    <revision>
      <id>1694144</id>
      <timestamp>2026-10-25T01:57:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1694144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1526" sha1="5dlvvp0gcmecorxgis33dsazej0sk28" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==
سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[نووری دێرسیمی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1694143 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190921210604/https://www.sciencespo.fr/mass-violence-war-massacre-resistance/fr/document/nuri-dersimi-dersim-1893-alep-1973 بۆ https://www.sciencespo.fr/mass-violence-war-massacre-resistance/fr/document/nuri-dersimi-dersim-1893-alep-1973 زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ٠١:٥٧، ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>5dlvvp0gcmecorxgis33dsazej0sk28</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:نکۆڵیکردن لە کورد لەلایەن تورکیا</title>
    <ns>1</ns>
    <id>305654</id>
    <revision>
      <id>1694146</id>
      <timestamp>2026-10-25T02:03:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1694146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1603" sha1="5y4xw9zo4kikjdmd4gpsun0gur3nq5i" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==
سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[نکۆڵیکردن لە کورد لەلایەن تورکیا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1694145 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210210015605/https://www.bilgi.edu.tr/tr/etkinlik/6298/secbir-konusmalari-41-bir-asimilasyon-projesi-turkiyede-yatili-ilkogretim-bolge-okullari/ بۆ https://www.bilgi.edu.tr/tr/etkinlik/6298/secbir-konusmalari-41-bir-asimilasyon-projesi-turkiyede-yatili-ilkogretim-bolge-okullari/ زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ٠٢:٠٣، ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>5y4xw9zo4kikjdmd4gpsun0gur3nq5i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:پانتا پەناھیھا</title>
    <ns>1</ns>
    <id>305655</id>
    <revision>
      <id>1694150</id>
      <timestamp>2026-10-25T04:17:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1694150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1688" sha1="21dibqw0d8h9lcjio76kox6kum9kmnw" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==
سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[پانتا پەناھیھا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1694149 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230407150437/https://www.musicema.com/node/233100 بۆ http://www.musicema.com/node/233100 زیاد کرا
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://mahyaralizadeh.com/2015/08/%d8%af%d8%b1-%d9%85%d8%b1%d8%a7%d8%b3%d9%85-%d8%b1%d9%88%d9%86%d9%85%d8%a7%db%8c%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d8%a2%d9%84%d8%a8%d9%88%d9%85-%d8%af%d8%b1-%d8%b4%d8%b9%d9%84%d9%87-%d8%a8%d8%a7-%d8%aa%d9%88/

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ٠٤:١٧، ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>21dibqw0d8h9lcjio76kox6kum9kmnw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:پێڕستی پێشکەشکراوەکان بۆ ٩٩یەمین خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین فیلمی نێودەوڵەتی</title>
    <ns>1</ns>
    <id>305656</id>
    <revision>
      <id>1694192</id>
      <timestamp>2026-10-25T05:33:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1694192</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1578" sha1="nk31z2f90uqd1npi301yv6z3bi2fdbj" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==
سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پێڕستی پێشکەشکراوەکان بۆ ٩٩یەمین خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین فیلمی نێودەوڵەتی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1694191 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20261003084519/https://www.vietnam.vn/en/bo-van-hoa-chon-phim-100-ty-ho-linh-trang-si-di-oscar بۆ https://www.vietnam.vn/en/bo-van-hoa-chon-phim-100-ty-ho-linh-trang-si-di-oscar زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ٠٥:٣٣، ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>nk31z2f90uqd1npi301yv6z3bi2fdbj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:ڕێڕەوی زەبەلاح</title>
    <ns>1</ns>
    <id>305657</id>
    <revision>
      <id>1694257</id>
      <timestamp>2026-10-25T08:06:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1694257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1480" sha1="bufxpwql74166zcp9hpos6q1ewp81mj" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==
سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕێڕەوی زەبەلاح]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1694256 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20260105184242/https://bndigital.bn.gov.br/multi-idioma-expo/irish-in-brazil/dom-pedro-ii-in-ireland/ بۆ https://bndigital.bn.gov.br/multi-idioma-expo/irish-in-brazil/dom-pedro-ii-in-ireland/ زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ٠٨:٠٦، ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>bufxpwql74166zcp9hpos6q1ewp81mj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>درامای کۆمەڵایەتی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305658</id>
    <revision>
      <id>1694258</id>
      <timestamp>2026-10-25T08:07:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <comment>پەڕەی دروست کرد بە «{{Short description|چەشنێکی ئەدەبی}} '''ڕۆمانی کۆمەڵایەتی'''، کە بە '''ڕۆمانی کێشەی کۆمەڵایەتی''' (یاخود '''ناڕەزایەتیی کۆمەڵایەتی''') دەناسرێت، بریتییە لە «بەرهەمێکی خەیاڵیی ئەدەبی کە تێیدا کێشەیەکی کۆمەڵایەتیی باو، وەک دەمارگیری لەسەر بنەمای ڕەگەز، نەژاد، یان...»ەوە</comment>
      <origin>1694258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3329" sha1="gxpz3kre8k2c4h0auy6qxd3sarg6442" xml:space="preserve">{{Short description|چەشنێکی ئەدەبی}}
'''ڕۆمانی کۆمەڵایەتی'''، کە بە '''ڕۆمانی کێشەی کۆمەڵایەتی''' (یاخود '''ناڕەزایەتیی کۆمەڵایەتی''') دەناسرێت، بریتییە لە «بەرهەمێکی خەیاڵیی ئەدەبی کە تێیدا کێشەیەکی کۆمەڵایەتیی باو، وەک دەمارگیری لەسەر بنەمای ڕەگەز، نەژاد، یان چینایەتی، لە ڕێگەی کاررێکەرەکانی لەسەر کەسایەتییەکانی ڕۆمانەکەدا دەخرێتە ڕوو».&lt;ref&gt;{{cite web | title = social problem novel in Encyclopædia Britannica | url = http://www.britannica.com/EBchecked/topic/664323/social-problem-novel | website = Encyclopædia Britannica | publisher = Encyclopædia Britannica Inc. | date = 2012 | access-date = 04 Nov. 2012}}&lt;/ref&gt; نموونەی تایبەتتر لەو کێشە کۆمەڵایەتییانەی لەم جۆرە بەرهەمانەدا باسیان لێوە دەکرێت بريتین لە هەژاری، بارودۆخی کارگە و کانزاکان، ڕەوشی سەختی [[مناڵانی کار|کاری منداڵان]]، و [[توندوتیژی دژی ژنان]]، زیادبوونی تاوانکاری، و نەخۆشییە [[گشتگری|گشتگریەکان]] بەهۆی قەرەباڵغیی زۆر و خراپیی باری تەندروستی لە شارەکاندا.&lt;ref&gt;{{cite web | title = Childers, JW (2001) | url = http://www.britannica.com/EBchecked/topic/664323/social-problem-novel | website = Encyclopædia Britannica | access-date = 2001}}&lt;/ref&gt;

دەستەواژەکانی وەک ڕۆمانی تێز، ڕۆمانی پڕوپاگەندەیی، ڕۆمانی تایبەت بە پیشەسازی، ڕۆمانی چینی ڕەنجدەر و ڕۆمانی کێشەدار بەکاردێن بۆ وەسفکردنی ئەم جۆرە ڕۆمانانە؛&lt;ref&gt;{{cite book | title = A Handbook to Literature | author = Harmon and Holman | date = 1996 | publisher = Prentice Hall | edition = 7th ed. | pages = 412, 487, 518-9}}&lt;/ref&gt; گەشەسەندنی نوێ لەم ژێرچەشنەدا بریتییە لە ڕۆمانی کێشەی نەوجەوانان. هەروەها وەک ڕۆمانی کۆمەڵناسییش ئاماژەی پێ دەکرێت. ڕۆمانی ناڕەزایەتیی کۆمەڵایەتی شێوازێکە لە ڕۆمانی کۆمەڵایەتی کە جەخت لەسەر بیرۆکەی گۆڕانکاریی کۆمەڵایەتی دەکاتەوە، لە کاتێکدا ڕۆمانی پرۆلیتاریا شێوازێکی سیاسیی ڕۆمانی ناڕەزایەتیی کۆمەڵایەتییە کە ڕەنگە جەخت لەسەر شۆڕش بکاتەوە.&lt;ref&gt;{{cite web | title = Proletarian novel in Encyclopædia Britannica | url = http://www.britannica.com/EBchecked/topic/421071/novel | website = Encyclopædia Britannica | publisher = Encyclopædia Britannica Inc. | date = 2013 | access-date = 25 Apr. 2013}}&lt;/ref&gt; ئەگەرچی نموونە سەرەتاییەکانی لە بەریتانیای سەدەی هەژدەدا دەبینرێنەوە، بەڵام ڕۆمانی کۆمەڵایەتی لە سەرتاسەری ئەورووپا و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئامریکادا نووسراون.

== سەرچاوەکان ==</text>
      <sha1>gxpz3kre8k2c4h0auy6qxd3sarg6442</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:ڕێکخراوی ئاستانە</title>
    <ns>1</ns>
    <id>305659</id>
    <revision>
      <id>1694260</id>
      <timestamp>2026-10-25T08:08:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1694260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1360" sha1="drvegkhia0fgqkmc5hmspetbu2hv7as" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==
سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕێکخراوی ئاستانە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1694259 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20261004070156/https://astane.org/about بۆ https://astane.org/about زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ٠٨:٠٨، ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>drvegkhia0fgqkmc5hmspetbu2hv7as</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:ڕەفیق سابیر</title>
    <ns>1</ns>
    <id>305660</id>
    <revision>
      <id>1694271</id>
      <timestamp>2026-10-25T08:31:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1694271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1376" sha1="q1usk94b9425h97cbgje9cees0rtdht" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==
سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕەفیق سابیر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1694270 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20261008210154/https://www.knwe.org/KU/Details/27501 بۆ https://www.knwe.org/KU/Details/27501 زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ٠٨:٣١، ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>q1usk94b9425h97cbgje9cees0rtdht</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سەربەخۆییخوازیی کوردان لە ئێران</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305661</id>
    <redirect title="سەربزێوییەکانی کورد لە ئێران" />
    <revision>
      <id>1694273</id>
      <timestamp>2026-10-25T08:34:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ismail.Sharifi</username>
        <id>10885</id>
      </contributor>
      <comment>Ismail.Sharifi پەڕەی [[سەربەخۆییخوازیی کوردان لە ئێران]]ی گواستەوە بۆ [[سەربزێوییەکانی کورد لە ئێران]]: ناوی شیاوتر: ناوی شیاوتر ئەمەیە، وەک ویکیکانی دیکە.</comment>
      <origin>1694273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77" sha1="pyv5lcs3vya5fh5e9vyzixeh7ir4a2v" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[سەربزێوییەکانی کورد لە ئێران]]</text>
      <sha1>pyv5lcs3vya5fh5e9vyzixeh7ir4a2v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:سەربەخۆییخوازیی کوردان لە ئێران</title>
    <ns>1</ns>
    <id>305662</id>
    <redirect title="وتووێژ:سەربزێوییەکانی کورد لە ئێران" />
    <revision>
      <id>1694275</id>
      <timestamp>2026-10-25T08:34:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ismail.Sharifi</username>
        <id>10885</id>
      </contributor>
      <comment>Ismail.Sharifi پەڕەی [[وتووێژ:سەربەخۆییخوازیی کوردان لە ئێران]]ی گواستەوە بۆ [[وتووێژ:سەربزێوییەکانی کورد لە ئێران]]: ناوی شیاوتر: ناوی شیاوتر ئەمەیە، وەک ویکیکانی دیکە.</comment>
      <origin>1694275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="90" sha1="9kmlvvx8kf7f68djb362ei343wprltt" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[وتووێژ:سەربزێوییەکانی کورد لە ئێران]]</text>
      <sha1>9kmlvvx8kf7f68djb362ei343wprltt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:ژان دارک</title>
    <ns>1</ns>
    <id>305663</id>
    <revision>
      <id>1694280</id>
      <timestamp>2026-10-25T08:39:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1694280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1586" sha1="1ax37w9wy8ypfap491ovcoktkg5d8tl" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==
سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ژان دارک]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1694279 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20231222182853/https://www-ncregister-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.ncregister.com/cna/who-was-joan-of-arc?amp=&amp;amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM= بۆ https://www-ncregister-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.ncregister.com/cna/who-was-joan-of-arc?amp=&amp;amp_gsa=1&amp;amp_js_v=a9&amp;usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM= زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ٠٨:٣٩، ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>1ax37w9wy8ypfap491ovcoktkg5d8tl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>یو ھای-جین</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305664</id>
    <revision>
      <id>1694288</id>
      <timestamp>2026-10-25T09:08:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <comment>پەڕەی دروست کرد بە «{{short description|ئەکتەری کۆریای باشوور (لەدایکبووی 1970)}} {{Infobox person | name                = یو های-جین | image               = Yoo Hae-jin at The King's Warden production press conference.jpg | alt                 =  | caption             = یو لە ساڵی 2026 | birth_date          = {{Birth date and age|1970|1|4}} | birth_place         = چۆنگجو، پارێزگای باکووری چونگ...»ەوە</comment>
      <origin>1694288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12449" sha1="jng70uxpj5u6axdu3zzy81h53lnnfz7" xml:space="preserve">{{short description|ئەکتەری کۆریای باشوور (لەدایکبووی 1970)}}
{{Infobox person
| name                = یو های-جین
| image               = Yoo Hae-jin at The King's Warden production press conference.jpg
| alt                 = 
| caption             = یو لە ساڵی 2026
| birth_date          = {{Birth date and age|1970|1|4}}
| birth_place         = چۆنگجو، [[پارێزگای باکووری چونگچۆنگ]]، کۆریای باشوور 
| occupation          = ئەکتەر
| years_active        = 1997–ئێستا
| agent               = ڤاست ئێنتەرتەینمنت
}}

'''یو های-جین''' (بە [[زمانی کۆری|کۆری]]: 유해진؛ لەدایکبووی 4ی کانوونی دووەمی 1970) ئەکتەرێکی [[کۆریای باشوور|کۆریای باشوورییە]]. دوای دەرچوونی لە بەشی نواندن لە کۆلێژی هونەرەکانی سێئول، بوو بە ئەندامی گرووپی شانۆیی مۆکوا ڕەپەرتوار. یو لە کۆتاییەکانی دەیەی 1990دا ڕووی کردە سینەما، و لە سەرەتادا لە ڕۆڵی پاڵپشتدا لە فیلمەکاندا دەرکەوت وەک پاشا و گاڵتەجاڕ (2005) و تاسا: لێوەشاوەکان (2006)، و خەڵاتی [[خەڵاتەکانی گراند بێڵ|گراند بێلی]] بۆ باشترین ئەکتەری پاڵپشت بۆ فیلمی یەکەم بەدەست هێنا. دواتر بوو بە یەکێک لە دیارترین ئەکتەرە پاڵپشتەکانی کۆریای باشوور، و خەڵاتی تری باشترین ئەکتەری پاڵپشتی بۆ فیلمەکانی مۆس (2010) و دزە دەریاییەکان (2014) وەرگرت.

لە ساڵی 2026دا، ڕۆڵگێڕانەکەی لە فیلمی ''[[چاودێرەکەی پاشا]]'' بووە هۆی ئەوەی [[خەڵاتی ھونەری بێکسانگ|خەڵاتی گەورەی هونەری بێکسانگ]] بەدەست بهێنێت.

== ژیانی سەرەتایی و پەروەردە ==
حەزی یو بۆ نواندن لە منداڵیدا دەستی پێکرد، کاتێک بە دزییەوە دەچووە ناو ناوەندێکی کلتوری لە چۆنگجو بۆ سه‌یرکردنی نمایشەکان. لە پۆلی هەشتەمدا، شانۆیەکی تاکەکەسی هانی دا کە بە شێوەیەکی پیشەگەرانە بەدوای ئەم کارەدا بچێت. هەرچەندە هیوادار بوو بچێتە قوتابخانەیەکی ئامادەیی هونەری، بەڵام بەهۆی سەرچاوە داراییە سنوردارەکان و دژایەتیکردنی خێزانەکەی نەیتوانی ئەمە بکات. لەپاش ئەوە، دوای کەمپێکی نواندنی هاوینە لە قۆناغی ئامادەییدا پەیوەندی بە گرووپێکی شانۆییەوە کرد. سەرەڕای کەسایەتیی شەرمنی، بە یارمەتیدان و چاودیریکردنی ئەکتەرە خاوەن ئەزموونەکان توانی لێهاتووییەکانی پەرە پێبدات.&lt;ref name=&quot;Asiae&quot; /&gt;

دوای قۆناغی ئامادەیی، یو بۆ ماوەی دوو ساڵی لەسەریەک تاقیکردنەوەی بۆ بەشەکانی نواندن و سینەمای زانکۆ کرد بەڵام سەرکەوتوو نەبوو. ڕاپۆرتەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەم ڕەتکردنەوەیانە لەسەر بنەمای شێوەی دەرەوەی بوون. سەرەڕای ئەوەی لە سەرەتادا پلانی هەبوو دەستبەجێ خزمەتی سەربازیی ناچاریی خۆی دەست پێبکات، بەڵام باوکی هانی دا کە سەرەتا ڕێگاکانی تر تاقی بکاتەوە. یو بڕیار دا مۆدە بخوێنێت، بەو بیرۆکەیەی کە لە کۆتاییدا سوود بە پیشەی نواندنی دەگەیەنێت.&lt;ref name=&quot;Asiae&quot;&gt;چاوپێکەوتنی ئاسیای:
*{{cite web |last=Choi |first=Ji-eun |date=25 August 2010 |title=چاوپێکەوتن لەگەڵ ئەکتەر یو های-جین - بەشی 1 |url=http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2010082520071973952 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304061553/http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2010082520071973952 |archive-date=2016-03-04 |access-date=2012-11-18 |website=Asiae}}
*{{cite web |last=Choi |first=Ji-eun |date=25 August 2010 |title=چاوپێکەوتن لەگەڵ ئەکتەر یو های-جین - بەشی 2 |url=http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2010082520002958581 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304003003/http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2010082520002958581 |archive-date=2016-03-04 |access-date=2012-11-18 |work=10Asia}}
*{{cite web |last=Choi |first=Ji-eun |date=25 August 2010 |title=چاوپێکەوتن لەگەڵ ئەکتەر یو های-جین - بەشی 3 |url=http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2010082519343423905 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304064234/http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2010082519343423905 |archive-date=2016-03-04 |access-date=2012-11-18 |work=10Asia}}&lt;/ref&gt; دوای ئەوەی خزمەتی سەربازیی خۆی تەواو کرد، لە ماوەی خوێندنی مۆدەدا سەرنجی لەسەر شانۆ ماوەوە، کە ئەمەش بووە هۆی خراپیی ئاستی ئەکادیمیی. لەگەڵ ئەوەشدا، ئامۆژگارییە پێشوەختەکەی باوکی سوودبەخش دەرچوو. پرۆسەیەکی هەڵبژاردنی تایبەت بۆ دەرچووانی کۆلێژ ڕێگەی بە وەرگرتن دەدا تەنها لەسەر بنەمای تاقیکردنەوەی نووسین، کە ئەمەش بووە هۆی ئەوەی لە ساڵی 1995دا لە کۆلێژی هونەرەکانی سێئول وەرگیرێت.&lt;ref name=&quot;Asiae&quot; /&gt;

== ڕیکلام و سپۆنسەرەکان ==
یو های-جین بووەتە هەڵبژاردنێکی باو وەک مۆدێلی ڕیکلامی بۆ پیشەسازیی خۆراک دوای ئەو هەموو فیلمەی کە زیاتر لە ١٠ ملیۆن بینەری هەبووە.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://v.daum.net/v/20140902144703737 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240714103444/https://v.daum.net/v/20140902144703737 |archive-date=2024-07-14 |access-date=2024-07-14 |website=داووم - سپورت کیۆنگهیۆنگ |title=سۆنگ کانگ-هۆ و یو های-جین دەست لە ناو دەست ڕیکلامی شین ڕامیونیان تۆمارکرد... &quot;کۆدی هۆمۆر باوە&quot; |url-status=live}}&lt;/ref&gt; نۆنگشیم یو و سۆنگ کانگ-هۆی وەک مۆدێل بۆ ڕیکلامە نوێیەکەیان لە ساڵی ٢٠١٥ بۆ شین ڕامیون هەڵبژارد. لە ڕیکلامەکەدا، [[سۆنگ کانگ ھۆ|سۆنگ کانگ-هۆ]] دەبینرێت کە نۆدڵەکە دەکوڵێنێت و گۆرانی دەڵێت لەسەر زیادبوونی تامەکەی، و یو دەبینرێت کە چێژ لە ڕامیونەکە وەردەگرێت لەکاتێکدا قسە لەگەڵ سۆنگ دەکات.

== ژیانی کەسی ==
یو و خانمەکتەر [[کیم ھێ-سوو]] بۆ یەکەمجار لە ساڵی 2001 دوای وێنەگرتنی فیلمی لێدانی مانگ یەکتریان بینی و لە ساڵی 2006دا دوای ئەوەی پێکەوە لە فیلمی تاسا: لێوەشاوەکان دەرکەوتن نزیکبوونەوە. پشۆکانی پەیوەندییەکەیان لە ساڵی 2008دا دەرکەوتن هەرچەندە هەردووکیان بەردەوام بوون لە ڕەتکردنەوەی هەر پەیوەندییەکی ڕۆمانسی تا سەرەتای ساڵی 2010 کاتێک وێنەی پاپاراتزی هەردووکیان بڵاوکرایەوە،&lt;ref&gt;{{cite web |date=1 January 2010 |url=http://news.sportsseoul.com/read/entertain/780619.htm?imgPath=entertain/hotentertain/2010/0101/ |access-date=2012-11-18 |work=Sportsseoul |language=ko |title=بۆچی کیم های-سو و یو های-جین؟... هاوکارێک &quot;تەواوترین پیاو بۆ های-سو&quot; |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=1 January 2010 |url=http://news.sportsseoul.com/read/entertain/780621.htm?imgPath=entertain/hotentertain/2010/0101/ |access-date=2012-11-18 |work=Sportsseoul |language=ko |title=کیم های-سو و یو های-جین، یەکەم جووتی ئەستێرەی 2010...&quot;ئەوینی نهێنی بۆ ماوەی 2 ساڵ&quot; |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; و بە فەرمی پەیوەندیی خۆیان پشتڕاستکردەوە.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Park |first=Sun-young |date=4 January 2010 |url=http://koreajoongangdaily.joinsmsn.com/news/article/article.aspx?aid=2914783 |access-date=2012-11-18 |work=[[Korea JoongAng Daily]] |title=کیم های-سو و یو های-جin بە فەرمی وەک جووتێک دەردەکەون |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=4 January 2010 |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/special/2012/01/178_58453.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150828011008/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/special/2012/01/178_58453.html |archive-date=2015-08-28 |access-date=2012-11-18 |work=[[The Korea Times]] |title=کیم های-سو لەگەڵ یو های-جین پەیوەندیی خۆشەویستی هەیە؛ هێشتا هیچ پلانی هاوسەرگیری نییە |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Kim |first=Jessica |date=4 January 2010 |url=http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2010010421190138100 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303224131/http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2010010421190138100 |archive-date=2016-03-03 |access-date=2012-11-18 |work=10Asia |title=کیم های-سو دان بەوەدا دەنێت کە پەیوەندیی لەگەڵ یو های-جین هەیە |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=5 January 2010 |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2010/01/05/2010010500260.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110912024914/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2010/01/05/2010010500260.html |archive-date=2011-09-12 |access-date=2012-11-18 |work=[[The Chosun Ilbo]] |title=کیم های-سو و یو های-جین پەیوەندیی خۆیان پشتڕاست دەکەنەوە |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=5 January 2010 |url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=7248 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304082344/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=7248 |archive-date=2016-03-04 |access-date=2012-11-18 |work=KBS Global |title=پەیوەندیی ڕۆمانسیی کیم های-سو و یو های-جین پشتڕاستکرایەوە |url-status=live}}&lt;/ref&gt; یو و کیم لە ساڵی 2011دا جیاوبوونەوە.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Kim |first=Jessica |date=4 April 2011 |url=http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2011040414522451479 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054110/http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2011040414522451479 |archive-date=2016-03-04 |access-date=2012-11-18 |work=10Asia |title=کیم های-سو و یو های-جین کۆتاییان بە پەیوەندییەکەیان هێنا |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=5 April 2011 |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2011/04/05/2011040501154.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110831142102/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2011/04/05/2011040501154.html |archive-date=2011-08-31 |access-date=2012-11-18 |work=[[The Chosun Ilbo]] |title=جوان و دڕندە کۆتایی بە پەیوەندییەکەیان دەهێنن |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=6 April 2011 |url=http://koreajoongangdaily.joinsmsn.com/news/article/article.aspx?aid=2934407 |access-date=2012-11-18 |work=[[Korea JoongAng Daily]] |title=کیم و یو دوای پەیوەندییەکی ٣ ساڵی جیابوونەوە |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== فیلمۆگرافی ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!ساڵ
!ناو
!ڕۆڵ
!دەرهێنەر
|-
|٢٠٢٦
|''[[چاودێرەکەی پاشا]]''
|ئۆم هۆنگ-دۆ
| ''جانگ هانگ-جۆن''
|}

== بەستەری دەرەکی ==

- {{IMDb name}}
- {{KMDb person}}
- {{HanCinema person}}

== سەرچاوە ==</text>
      <sha1>jng70uxpj5u6axdu3zzy81h53lnnfz7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694293</id>
      <parentid>1694288</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T09:10:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* بەستەری دەرەکی */</comment>
      <origin>1694293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12451" sha1="6tsr5vd67dzln4af1p7j9zkuj9oxik1" xml:space="preserve">{{short description|ئەکتەری کۆریای باشوور (لەدایکبووی 1970)}}
{{Infobox person
| name                = یو های-جین
| image               = Yoo Hae-jin at The King's Warden production press conference.jpg
| alt                 = 
| caption             = یو لە ساڵی 2026
| birth_date          = {{Birth date and age|1970|1|4}}
| birth_place         = چۆنگجو، [[پارێزگای باکووری چونگچۆنگ]]، کۆریای باشوور 
| occupation          = ئەکتەر
| years_active        = 1997–ئێستا
| agent               = ڤاست ئێنتەرتەینمنت
}}

'''یو های-جین''' (بە [[زمانی کۆری|کۆری]]: 유해진؛ لەدایکبووی 4ی کانوونی دووەمی 1970) ئەکتەرێکی [[کۆریای باشوور|کۆریای باشوورییە]]. دوای دەرچوونی لە بەشی نواندن لە کۆلێژی هونەرەکانی سێئول، بوو بە ئەندامی گرووپی شانۆیی مۆکوا ڕەپەرتوار. یو لە کۆتاییەکانی دەیەی 1990دا ڕووی کردە سینەما، و لە سەرەتادا لە ڕۆڵی پاڵپشتدا لە فیلمەکاندا دەرکەوت وەک پاشا و گاڵتەجاڕ (2005) و تاسا: لێوەشاوەکان (2006)، و خەڵاتی [[خەڵاتەکانی گراند بێڵ|گراند بێلی]] بۆ باشترین ئەکتەری پاڵپشت بۆ فیلمی یەکەم بەدەست هێنا. دواتر بوو بە یەکێک لە دیارترین ئەکتەرە پاڵپشتەکانی کۆریای باشوور، و خەڵاتی تری باشترین ئەکتەری پاڵپشتی بۆ فیلمەکانی مۆس (2010) و دزە دەریاییەکان (2014) وەرگرت.

لە ساڵی 2026دا، ڕۆڵگێڕانەکەی لە فیلمی ''[[چاودێرەکەی پاشا]]'' بووە هۆی ئەوەی [[خەڵاتی ھونەری بێکسانگ|خەڵاتی گەورەی هونەری بێکسانگ]] بەدەست بهێنێت.

== ژیانی سەرەتایی و پەروەردە ==
حەزی یو بۆ نواندن لە منداڵیدا دەستی پێکرد، کاتێک بە دزییەوە دەچووە ناو ناوەندێکی کلتوری لە چۆنگجو بۆ سه‌یرکردنی نمایشەکان. لە پۆلی هەشتەمدا، شانۆیەکی تاکەکەسی هانی دا کە بە شێوەیەکی پیشەگەرانە بەدوای ئەم کارەدا بچێت. هەرچەندە هیوادار بوو بچێتە قوتابخانەیەکی ئامادەیی هونەری، بەڵام بەهۆی سەرچاوە داراییە سنوردارەکان و دژایەتیکردنی خێزانەکەی نەیتوانی ئەمە بکات. لەپاش ئەوە، دوای کەمپێکی نواندنی هاوینە لە قۆناغی ئامادەییدا پەیوەندی بە گرووپێکی شانۆییەوە کرد. سەرەڕای کەسایەتیی شەرمنی، بە یارمەتیدان و چاودیریکردنی ئەکتەرە خاوەن ئەزموونەکان توانی لێهاتووییەکانی پەرە پێبدات.&lt;ref name=&quot;Asiae&quot; /&gt;

دوای قۆناغی ئامادەیی، یو بۆ ماوەی دوو ساڵی لەسەریەک تاقیکردنەوەی بۆ بەشەکانی نواندن و سینەمای زانکۆ کرد بەڵام سەرکەوتوو نەبوو. ڕاپۆرتەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەم ڕەتکردنەوەیانە لەسەر بنەمای شێوەی دەرەوەی بوون. سەرەڕای ئەوەی لە سەرەتادا پلانی هەبوو دەستبەجێ خزمەتی سەربازیی ناچاریی خۆی دەست پێبکات، بەڵام باوکی هانی دا کە سەرەتا ڕێگاکانی تر تاقی بکاتەوە. یو بڕیار دا مۆدە بخوێنێت، بەو بیرۆکەیەی کە لە کۆتاییدا سوود بە پیشەی نواندنی دەگەیەنێت.&lt;ref name=&quot;Asiae&quot;&gt;چاوپێکەوتنی ئاسیای:
*{{cite web |last=Choi |first=Ji-eun |date=25 August 2010 |title=چاوپێکەوتن لەگەڵ ئەکتەر یو های-جین - بەشی 1 |url=http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2010082520071973952 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304061553/http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2010082520071973952 |archive-date=2016-03-04 |access-date=2012-11-18 |website=Asiae}}
*{{cite web |last=Choi |first=Ji-eun |date=25 August 2010 |title=چاوپێکەوتن لەگەڵ ئەکتەر یو های-جین - بەشی 2 |url=http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2010082520002958581 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304003003/http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2010082520002958581 |archive-date=2016-03-04 |access-date=2012-11-18 |work=10Asia}}
*{{cite web |last=Choi |first=Ji-eun |date=25 August 2010 |title=چاوپێکەوتن لەگەڵ ئەکتەر یو های-جین - بەشی 3 |url=http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2010082519343423905 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304064234/http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2010082519343423905 |archive-date=2016-03-04 |access-date=2012-11-18 |work=10Asia}}&lt;/ref&gt; دوای ئەوەی خزمەتی سەربازیی خۆی تەواو کرد، لە ماوەی خوێندنی مۆدەدا سەرنجی لەسەر شانۆ ماوەوە، کە ئەمەش بووە هۆی خراپیی ئاستی ئەکادیمیی. لەگەڵ ئەوەشدا، ئامۆژگارییە پێشوەختەکەی باوکی سوودبەخش دەرچوو. پرۆسەیەکی هەڵبژاردنی تایبەت بۆ دەرچووانی کۆلێژ ڕێگەی بە وەرگرتن دەدا تەنها لەسەر بنەمای تاقیکردنەوەی نووسین، کە ئەمەش بووە هۆی ئەوەی لە ساڵی 1995دا لە کۆلێژی هونەرەکانی سێئول وەرگیرێت.&lt;ref name=&quot;Asiae&quot; /&gt;

== ڕیکلام و سپۆنسەرەکان ==
یو های-جین بووەتە هەڵبژاردنێکی باو وەک مۆدێلی ڕیکلامی بۆ پیشەسازیی خۆراک دوای ئەو هەموو فیلمەی کە زیاتر لە ١٠ ملیۆن بینەری هەبووە.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://v.daum.net/v/20140902144703737 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240714103444/https://v.daum.net/v/20140902144703737 |archive-date=2024-07-14 |access-date=2024-07-14 |website=داووم - سپورت کیۆنگهیۆنگ |title=سۆنگ کانگ-هۆ و یو های-جین دەست لە ناو دەست ڕیکلامی شین ڕامیونیان تۆمارکرد... &quot;کۆدی هۆمۆر باوە&quot; |url-status=live}}&lt;/ref&gt; نۆنگشیم یو و سۆنگ کانگ-هۆی وەک مۆدێل بۆ ڕیکلامە نوێیەکەیان لە ساڵی ٢٠١٥ بۆ شین ڕامیون هەڵبژارد. لە ڕیکلامەکەدا، [[سۆنگ کانگ ھۆ|سۆنگ کانگ-هۆ]] دەبینرێت کە نۆدڵەکە دەکوڵێنێت و گۆرانی دەڵێت لەسەر زیادبوونی تامەکەی، و یو دەبینرێت کە چێژ لە ڕامیونەکە وەردەگرێت لەکاتێکدا قسە لەگەڵ سۆنگ دەکات.

== ژیانی کەسی ==
یو و خانمەکتەر [[کیم ھێ-سوو]] بۆ یەکەمجار لە ساڵی 2001 دوای وێنەگرتنی فیلمی لێدانی مانگ یەکتریان بینی و لە ساڵی 2006دا دوای ئەوەی پێکەوە لە فیلمی تاسا: لێوەشاوەکان دەرکەوتن نزیکبوونەوە. پشۆکانی پەیوەندییەکەیان لە ساڵی 2008دا دەرکەوتن هەرچەندە هەردووکیان بەردەوام بوون لە ڕەتکردنەوەی هەر پەیوەندییەکی ڕۆمانسی تا سەرەتای ساڵی 2010 کاتێک وێنەی پاپاراتزی هەردووکیان بڵاوکرایەوە،&lt;ref&gt;{{cite web |date=1 January 2010 |url=http://news.sportsseoul.com/read/entertain/780619.htm?imgPath=entertain/hotentertain/2010/0101/ |access-date=2012-11-18 |work=Sportsseoul |language=ko |title=بۆچی کیم های-سو و یو های-جین؟... هاوکارێک &quot;تەواوترین پیاو بۆ های-سو&quot; |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=1 January 2010 |url=http://news.sportsseoul.com/read/entertain/780621.htm?imgPath=entertain/hotentertain/2010/0101/ |access-date=2012-11-18 |work=Sportsseoul |language=ko |title=کیم های-سو و یو های-جین، یەکەم جووتی ئەستێرەی 2010...&quot;ئەوینی نهێنی بۆ ماوەی 2 ساڵ&quot; |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; و بە فەرمی پەیوەندیی خۆیان پشتڕاستکردەوە.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Park |first=Sun-young |date=4 January 2010 |url=http://koreajoongangdaily.joinsmsn.com/news/article/article.aspx?aid=2914783 |access-date=2012-11-18 |work=[[Korea JoongAng Daily]] |title=کیم های-سو و یو های-جin بە فەرمی وەک جووتێک دەردەکەون |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=4 January 2010 |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/special/2012/01/178_58453.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150828011008/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/special/2012/01/178_58453.html |archive-date=2015-08-28 |access-date=2012-11-18 |work=[[The Korea Times]] |title=کیم های-سو لەگەڵ یو های-جین پەیوەندیی خۆشەویستی هەیە؛ هێشتا هیچ پلانی هاوسەرگیری نییە |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Kim |first=Jessica |date=4 January 2010 |url=http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2010010421190138100 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303224131/http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2010010421190138100 |archive-date=2016-03-03 |access-date=2012-11-18 |work=10Asia |title=کیم های-سو دان بەوەدا دەنێت کە پەیوەندیی لەگەڵ یو های-جین هەیە |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=5 January 2010 |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2010/01/05/2010010500260.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110912024914/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2010/01/05/2010010500260.html |archive-date=2011-09-12 |access-date=2012-11-18 |work=[[The Chosun Ilbo]] |title=کیم های-سو و یو های-جین پەیوەندیی خۆیان پشتڕاست دەکەنەوە |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=5 January 2010 |url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=7248 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304082344/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=7248 |archive-date=2016-03-04 |access-date=2012-11-18 |work=KBS Global |title=پەیوەندیی ڕۆمانسیی کیم های-سو و یو های-جین پشتڕاستکرایەوە |url-status=live}}&lt;/ref&gt; یو و کیم لە ساڵی 2011دا جیاوبوونەوە.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Kim |first=Jessica |date=4 April 2011 |url=http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2011040414522451479 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054110/http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2011040414522451479 |archive-date=2016-03-04 |access-date=2012-11-18 |work=10Asia |title=کیم های-سو و یو های-جین کۆتاییان بە پەیوەندییەکەیان هێنا |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=5 April 2011 |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2011/04/05/2011040501154.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110831142102/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2011/04/05/2011040501154.html |archive-date=2011-08-31 |access-date=2012-11-18 |work=[[The Chosun Ilbo]] |title=جوان و دڕندە کۆتایی بە پەیوەندییەکەیان دەهێنن |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=6 April 2011 |url=http://koreajoongangdaily.joinsmsn.com/news/article/article.aspx?aid=2934407 |access-date=2012-11-18 |work=[[Korea JoongAng Daily]] |title=کیم و یو دوای پەیوەندییەکی ٣ ساڵی جیابوونەوە |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== فیلمۆگرافی ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!ساڵ
!ناو
!ڕۆڵ
!دەرهێنەر
|-
|٢٠٢٦
|''[[چاودێرەکەی پاشا]]''
|ئۆم هۆنگ-دۆ
| ''جانگ هانگ-جۆن''
|}

== بەستەری دەرەکی ==

* {{IMDb name}}

* {{KMDb person}}

* {{HanCinema person}}

== سەرچاوە ==</text>
      <sha1>6tsr5vd67dzln4af1p7j9zkuj9oxik1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694322</id>
      <parentid>1694293</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:08:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1694322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12992" sha1="3hjalotwczuk4dih6saxcrp3nfd9sho" xml:space="preserve">{{short description|ئەکتەری کۆریای باشوور (لەدایکبووی 1970)}}
{{Infobox person
| name                = یو های-جین
| image               = Yoo Hae-jin at The King's Warden production press conference.jpg
| alt                 = 
| caption             = یو لە ساڵی 2026
| birth_date          = {{Birth date and age|1970|1|4}}
| birth_place         = چۆنگجو، [[پارێزگای باکووری چونگچۆنگ]]، کۆریای باشوور 
| occupation          = ئەکتەر
| years_active        = 1997–ئێستا
| agent               = ڤاست ئێنتەرتەینمنت
}}

'''یو های-جین''' (بە [[زمانی کۆری|کۆری]]: 유해진؛ لەدایکبووی 4ی کانوونی دووەمی 1970) ئەکتەرێکی [[کۆریای باشوور|کۆریای باشوورییە]]. دوای دەرچوونی لە بەشی نواندن لە کۆلێژی هونەرەکانی سێئول، بوو بە ئەندامی گرووپی شانۆیی مۆکوا ڕەپەرتوار. یو لە کۆتاییەکانی دەیەی 1990دا ڕووی کردە سینەما، و لە سەرەتادا لە ڕۆڵی پاڵپشتدا لە فیلمەکاندا دەرکەوت وەک پاشا و گاڵتەجاڕ (2005) و تاسا: لێوەشاوەکان (2006)، و خەڵاتی [[خەڵاتەکانی گراند بێڵ|گراند بێلی]] بۆ باشترین ئەکتەری پاڵپشت بۆ فیلمی یەکەم بەدەست هێنا. دواتر بوو بە یەکێک لە دیارترین ئەکتەرە پاڵپشتەکانی کۆریای باشوور، و خەڵاتی تری باشترین ئەکتەری پاڵپشتی بۆ فیلمەکانی مۆس (2010) و دزە دەریاییەکان (2014) وەرگرت.

لە ساڵی 2026دا، ڕۆڵگێڕانەکەی لە فیلمی ''[[چاودێرەکەی پاشا]]'' بووە هۆی ئەوەی [[خەڵاتی ھونەری بێکسانگ|خەڵاتی گەورەی هونەری بێکسانگ]] بەدەست بهێنێت.

== ژیانی سەرەتایی و پەروەردە ==
حەزی یو بۆ نواندن لە منداڵیدا دەستی پێکرد، کاتێک بە دزییەوە دەچووە ناو ناوەندێکی کلتوری لە چۆنگجو بۆ سه‌یرکردنی نمایشەکان. لە پۆلی هەشتەمدا، شانۆیەکی تاکەکەسی هانی دا کە بە شێوەیەکی پیشەگەرانە بەدوای ئەم کارەدا بچێت. هەرچەندە هیوادار بوو بچێتە قوتابخانەیەکی ئامادەیی هونەری، بەڵام بەهۆی سەرچاوە داراییە سنوردارەکان و دژایەتیکردنی خێزانەکەی نەیتوانی ئەمە بکات. لەپاش ئەوە، دوای کەمپێکی نواندنی هاوینە لە قۆناغی ئامادەییدا پەیوەندی بە گرووپێکی شانۆییەوە کرد. سەرەڕای کەسایەتیی شەرمنی، بە یارمەتیدان و چاودیریکردنی ئەکتەرە خاوەن ئەزموونەکان توانی لێهاتووییەکانی پەرە پێبدات.&lt;ref name=&quot;Asiae&quot; /&gt;

دوای قۆناغی ئامادەیی، یو بۆ ماوەی دوو ساڵی لەسەریەک تاقیکردنەوەی بۆ بەشەکانی نواندن و سینەمای زانکۆ کرد بەڵام سەرکەوتوو نەبوو. ڕاپۆرتەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەم ڕەتکردنەوەیانە لەسەر بنەمای شێوەی دەرەوەی بوون. سەرەڕای ئەوەی لە سەرەتادا پلانی هەبوو دەستبەجێ خزمەتی سەربازیی ناچاریی خۆی دەست پێبکات، بەڵام باوکی هانی دا کە سەرەتا ڕێگاکانی تر تاقی بکاتەوە. یو بڕیار دا مۆدە بخوێنێت، بەو بیرۆکەیەی کە لە کۆتاییدا سوود بە پیشەی نواندنی دەگەیەنێت.&lt;ref name=&quot;Asiae&quot;&gt;چاوپێکەوتنی ئاسیای:
*{{cite web |last=Choi |first=Ji-eun |date=25 August 2010 |title=چاوپێکەوتن لەگەڵ ئەکتەر یو های-جین - بەشی 1 |url=http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2010082520071973952 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304061553/http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2010082520071973952 |archive-date=2016-03-04 |access-date=2012-11-18 |website=Asiae}}
*{{cite web |last=Choi |first=Ji-eun |date=25 August 2010 |title=چاوپێکەوتن لەگەڵ ئەکتەر یو های-جین - بەشی 2 |url=http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2010082520002958581 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304003003/http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2010082520002958581 |archive-date=2016-03-04 |access-date=2012-11-18 |work=10Asia}}
*{{cite web |last=Choi |first=Ji-eun |date=25 August 2010 |title=چاوپێکەوتن لەگەڵ ئەکتەر یو های-جین - بەشی 3 |url=http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2010082519343423905 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304064234/http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2010082519343423905 |archive-date=2016-03-04 |access-date=2012-11-18 |work=10Asia}}&lt;/ref&gt; دوای ئەوەی خزمەتی سەربازیی خۆی تەواو کرد، لە ماوەی خوێندنی مۆدەدا سەرنجی لەسەر شانۆ ماوەوە، کە ئەمەش بووە هۆی خراپیی ئاستی ئەکادیمیی. لەگەڵ ئەوەشدا، ئامۆژگارییە پێشوەختەکەی باوکی سوودبەخش دەرچوو. پرۆسەیەکی هەڵبژاردنی تایبەت بۆ دەرچووانی کۆلێژ ڕێگەی بە وەرگرتن دەدا تەنها لەسەر بنەمای تاقیکردنەوەی نووسین، کە ئەمەش بووە هۆی ئەوەی لە ساڵی 1995دا لە کۆلێژی هونەرەکانی سێئول وەرگیرێت.&lt;ref name=&quot;Asiae&quot; /&gt;

== ڕیکلام و سپۆنسەرەکان ==
یو های-جین بووەتە هەڵبژاردنێکی باو وەک مۆدێلی ڕیکلامی بۆ پیشەسازیی خۆراک دوای ئەو هەموو فیلمەی کە زیاتر لە ١٠ ملیۆن بینەری هەبووە.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://v.daum.net/v/20140902144703737 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240714103444/https://v.daum.net/v/20140902144703737 |archive-date=2024-07-14 |access-date=2024-07-14 |website=داووم - سپورت کیۆنگهیۆنگ |title=سۆنگ کانگ-هۆ و یو های-جین دەست لە ناو دەست ڕیکلامی شین ڕامیونیان تۆمارکرد... &quot;کۆدی هۆمۆر باوە&quot; |url-status=live}}&lt;/ref&gt; نۆنگشیم یو و سۆنگ کانگ-هۆی وەک مۆدێل بۆ ڕیکلامە نوێیەکەیان لە ساڵی ٢٠١٥ بۆ شین ڕامیون هەڵبژارد. لە ڕیکلامەکەدا، [[سۆنگ کانگ ھۆ|سۆنگ کانگ-هۆ]] دەبینرێت کە نۆدڵەکە دەکوڵێنێت و گۆرانی دەڵێت لەسەر زیادبوونی تامەکەی، و یو دەبینرێت کە چێژ لە ڕامیونەکە وەردەگرێت لەکاتێکدا قسە لەگەڵ سۆنگ دەکات.

== ژیانی کەسی ==
یو و خانمەکتەر [[کیم ھێ-سوو]] بۆ یەکەمجار لە ساڵی 2001 دوای وێنەگرتنی فیلمی لێدانی مانگ یەکتریان بینی و لە ساڵی 2006دا دوای ئەوەی پێکەوە لە فیلمی تاسا: لێوەشاوەکان دەرکەوتن نزیکبوونەوە. پشۆکانی پەیوەندییەکەیان لە ساڵی 2008دا دەرکەوتن هەرچەندە هەردووکیان بەردەوام بوون لە ڕەتکردنەوەی هەر پەیوەندییەکی ڕۆمانسی تا سەرەتای ساڵی 2010 کاتێک وێنەی پاپاراتزی هەردووکیان بڵاوکرایەوە،&lt;ref&gt;{{cite web |date=1 January 2010 |url=http://news.sportsseoul.com/read/entertain/780619.htm?imgPath=entertain/hotentertain/2010/0101/ |access-date=2012-11-18 |work=Sportsseoul |language=ko |title=بۆچی کیم های-سو و یو های-جین؟... هاوکارێک &quot;تەواوترین پیاو بۆ های-سو&quot; |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=1 January 2010 |url=http://news.sportsseoul.com/read/entertain/780621.htm?imgPath=entertain/hotentertain/2010/0101/ |access-date=2012-11-18 |work=Sportsseoul |language=ko |title=کیم های-سو و یو های-جین، یەکەم جووتی ئەستێرەی 2010...&quot;ئەوینی نهێنی بۆ ماوەی 2 ساڵ&quot; |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; و بە فەرمی پەیوەندیی خۆیان پشتڕاستکردەوە.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Park |first=Sun-young |date=4 January 2010 |url=http://koreajoongangdaily.joinsmsn.com/news/article/article.aspx?aid=2914783 |access-date=2012-11-18 |work=[[Korea JoongAng Daily]] |title=کیم های-سو و یو های-جin بە فەرمی وەک جووتێک دەردەکەون |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=4 January 2010 |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/special/2012/01/178_58453.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150828011008/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/special/2012/01/178_58453.html |archive-date=2015-08-28 |access-date=2012-11-18 |work=[[The Korea Times]] |title=کیم های-سو لەگەڵ یو های-جین پەیوەندیی خۆشەویستی هەیە؛ هێشتا هیچ پلانی هاوسەرگیری نییە |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Kim |first=Jessica |date=4 January 2010 |url=http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2010010421190138100 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303224131/http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2010010421190138100 |archive-date=2016-03-03 |access-date=2012-11-18 |work=10Asia |title=کیم های-سو دان بەوەدا دەنێت کە پەیوەندیی لەگەڵ یو های-جین هەیە |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=5 January 2010 |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2010/01/05/2010010500260.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110912024914/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2010/01/05/2010010500260.html |archive-date=2011-09-12 |access-date=2012-11-18 |work=[[The Chosun Ilbo]] |title=کیم های-سو و یو های-جین پەیوەندیی خۆیان پشتڕاست دەکەنەوە |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=5 January 2010 |url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=7248 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304082344/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=7248 |archive-date=2016-03-04 |access-date=2012-11-18 |work=KBS Global |title=پەیوەندیی ڕۆمانسیی کیم های-سو و یو های-جین پشتڕاستکرایەوە |url-status=live}}&lt;/ref&gt; یو و کیم لە ساڵی 2011دا جیاوبوونەوە.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Kim |first=Jessica |date=4 April 2011 |url=http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2011040414522451479 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054110/http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2011040414522451479 |archive-date=2016-03-04 |access-date=2012-11-18 |work=10Asia |title=کیم های-سو و یو های-جین کۆتاییان بە پەیوەندییەکەیان هێنا |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=5 April 2011 |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2011/04/05/2011040501154.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110831142102/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2011/04/05/2011040501154.html |archive-date=2011-08-31 |access-date=2012-11-18 |work=[[The Chosun Ilbo]] |title=جوان و دڕندە کۆتایی بە پەیوەندییەکەیان دەهێنن |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=6 April 2011 |url=http://koreajoongangdaily.joinsmsn.com/news/article/article.aspx?aid=2934407 |access-date=2012-11-18 |work=[[Korea JoongAng Daily]] |title=کیم و یو دوای پەیوەندییەکی ٣ ساڵی جیابوونەوە |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== فیلمۆگرافی ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!ساڵ
!ناو
!ڕۆڵ
!دەرهێنەر
|-
|٢٠٢٦
|''[[چاودێرەکەی پاشا]]''
|ئۆم هۆنگ-دۆ
| ''جانگ هانگ-جۆن''
|}

== بەستەری دەرەکی ==

* {{IMDb name}}

* {{KMDb person}}

* {{HanCinema person}}

== سەرچاوە ==
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕە میوزیکییەکانی شانۆ لە کۆریای باشوور]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە تەلەڤیزیۆن]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی فیلم لە کۆریای باشوور]]</text>
      <sha1>3hjalotwczuk4dih6saxcrp3nfd9sho</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694323</id>
      <parentid>1694322</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:09:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>پۆل:باشترین ئەکتەر لە وەرگرتنی خەڵاتی ھونەری پایکسانگ (فیلم)</comment>
      <origin>1694323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13122" sha1="npsnuxwqa4h4h0ychhdq1d9vxnssuui" xml:space="preserve">{{short description|ئەکتەری کۆریای باشوور (لەدایکبووی 1970)}}
{{Infobox person
| name                = یو های-جین
| image               = Yoo Hae-jin at The King's Warden production press conference.jpg
| alt                 = 
| caption             = یو لە ساڵی 2026
| birth_date          = {{Birth date and age|1970|1|4}}
| birth_place         = چۆنگجو، [[پارێزگای باکووری چونگچۆنگ]]، کۆریای باشوور 
| occupation          = ئەکتەر
| years_active        = 1997–ئێستا
| agent               = ڤاست ئێنتەرتەینمنت
}}

'''یو های-جین''' (بە [[زمانی کۆری|کۆری]]: 유해진؛ لەدایکبووی 4ی کانوونی دووەمی 1970) ئەکتەرێکی [[کۆریای باشوور|کۆریای باشوورییە]]. دوای دەرچوونی لە بەشی نواندن لە کۆلێژی هونەرەکانی سێئول، بوو بە ئەندامی گرووپی شانۆیی مۆکوا ڕەپەرتوار. یو لە کۆتاییەکانی دەیەی 1990دا ڕووی کردە سینەما، و لە سەرەتادا لە ڕۆڵی پاڵپشتدا لە فیلمەکاندا دەرکەوت وەک پاشا و گاڵتەجاڕ (2005) و تاسا: لێوەشاوەکان (2006)، و خەڵاتی [[خەڵاتەکانی گراند بێڵ|گراند بێلی]] بۆ باشترین ئەکتەری پاڵپشت بۆ فیلمی یەکەم بەدەست هێنا. دواتر بوو بە یەکێک لە دیارترین ئەکتەرە پاڵپشتەکانی کۆریای باشوور، و خەڵاتی تری باشترین ئەکتەری پاڵپشتی بۆ فیلمەکانی مۆس (2010) و دزە دەریاییەکان (2014) وەرگرت.

لە ساڵی 2026دا، ڕۆڵگێڕانەکەی لە فیلمی ''[[چاودێرەکەی پاشا]]'' بووە هۆی ئەوەی [[خەڵاتی ھونەری بێکسانگ|خەڵاتی گەورەی هونەری بێکسانگ]] بەدەست بهێنێت.

== ژیانی سەرەتایی و پەروەردە ==
حەزی یو بۆ نواندن لە منداڵیدا دەستی پێکرد، کاتێک بە دزییەوە دەچووە ناو ناوەندێکی کلتوری لە چۆنگجو بۆ سه‌یرکردنی نمایشەکان. لە پۆلی هەشتەمدا، شانۆیەکی تاکەکەسی هانی دا کە بە شێوەیەکی پیشەگەرانە بەدوای ئەم کارەدا بچێت. هەرچەندە هیوادار بوو بچێتە قوتابخانەیەکی ئامادەیی هونەری، بەڵام بەهۆی سەرچاوە داراییە سنوردارەکان و دژایەتیکردنی خێزانەکەی نەیتوانی ئەمە بکات. لەپاش ئەوە، دوای کەمپێکی نواندنی هاوینە لە قۆناغی ئامادەییدا پەیوەندی بە گرووپێکی شانۆییەوە کرد. سەرەڕای کەسایەتیی شەرمنی، بە یارمەتیدان و چاودیریکردنی ئەکتەرە خاوەن ئەزموونەکان توانی لێهاتووییەکانی پەرە پێبدات.&lt;ref name=&quot;Asiae&quot; /&gt;

دوای قۆناغی ئامادەیی، یو بۆ ماوەی دوو ساڵی لەسەریەک تاقیکردنەوەی بۆ بەشەکانی نواندن و سینەمای زانکۆ کرد بەڵام سەرکەوتوو نەبوو. ڕاپۆرتەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەم ڕەتکردنەوەیانە لەسەر بنەمای شێوەی دەرەوەی بوون. سەرەڕای ئەوەی لە سەرەتادا پلانی هەبوو دەستبەجێ خزمەتی سەربازیی ناچاریی خۆی دەست پێبکات، بەڵام باوکی هانی دا کە سەرەتا ڕێگاکانی تر تاقی بکاتەوە. یو بڕیار دا مۆدە بخوێنێت، بەو بیرۆکەیەی کە لە کۆتاییدا سوود بە پیشەی نواندنی دەگەیەنێت.&lt;ref name=&quot;Asiae&quot;&gt;چاوپێکەوتنی ئاسیای:
*{{cite web |last=Choi |first=Ji-eun |date=25 August 2010 |title=چاوپێکەوتن لەگەڵ ئەکتەر یو های-جین - بەشی 1 |url=http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2010082520071973952 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304061553/http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2010082520071973952 |archive-date=2016-03-04 |access-date=2012-11-18 |website=Asiae}}
*{{cite web |last=Choi |first=Ji-eun |date=25 August 2010 |title=چاوپێکەوتن لەگەڵ ئەکتەر یو های-جین - بەشی 2 |url=http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2010082520002958581 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304003003/http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2010082520002958581 |archive-date=2016-03-04 |access-date=2012-11-18 |work=10Asia}}
*{{cite web |last=Choi |first=Ji-eun |date=25 August 2010 |title=چاوپێکەوتن لەگەڵ ئەکتەر یو های-جین - بەشی 3 |url=http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2010082519343423905 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304064234/http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2010082519343423905 |archive-date=2016-03-04 |access-date=2012-11-18 |work=10Asia}}&lt;/ref&gt; دوای ئەوەی خزمەتی سەربازیی خۆی تەواو کرد، لە ماوەی خوێندنی مۆدەدا سەرنجی لەسەر شانۆ ماوەوە، کە ئەمەش بووە هۆی خراپیی ئاستی ئەکادیمیی. لەگەڵ ئەوەشدا، ئامۆژگارییە پێشوەختەکەی باوکی سوودبەخش دەرچوو. پرۆسەیەکی هەڵبژاردنی تایبەت بۆ دەرچووانی کۆلێژ ڕێگەی بە وەرگرتن دەدا تەنها لەسەر بنەمای تاقیکردنەوەی نووسین، کە ئەمەش بووە هۆی ئەوەی لە ساڵی 1995دا لە کۆلێژی هونەرەکانی سێئول وەرگیرێت.&lt;ref name=&quot;Asiae&quot; /&gt;

== ڕیکلام و سپۆنسەرەکان ==
یو های-جین بووەتە هەڵبژاردنێکی باو وەک مۆدێلی ڕیکلامی بۆ پیشەسازیی خۆراک دوای ئەو هەموو فیلمەی کە زیاتر لە ١٠ ملیۆن بینەری هەبووە.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://v.daum.net/v/20140902144703737 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240714103444/https://v.daum.net/v/20140902144703737 |archive-date=2024-07-14 |access-date=2024-07-14 |website=داووم - سپورت کیۆنگهیۆنگ |title=سۆنگ کانگ-هۆ و یو های-جین دەست لە ناو دەست ڕیکلامی شین ڕامیونیان تۆمارکرد... &quot;کۆدی هۆمۆر باوە&quot; |url-status=live}}&lt;/ref&gt; نۆنگشیم یو و سۆنگ کانگ-هۆی وەک مۆدێل بۆ ڕیکلامە نوێیەکەیان لە ساڵی ٢٠١٥ بۆ شین ڕامیون هەڵبژارد. لە ڕیکلامەکەدا، [[سۆنگ کانگ ھۆ|سۆنگ کانگ-هۆ]] دەبینرێت کە نۆدڵەکە دەکوڵێنێت و گۆرانی دەڵێت لەسەر زیادبوونی تامەکەی، و یو دەبینرێت کە چێژ لە ڕامیونەکە وەردەگرێت لەکاتێکدا قسە لەگەڵ سۆنگ دەکات.

== ژیانی کەسی ==
یو و خانمەکتەر [[کیم ھێ-سوو]] بۆ یەکەمجار لە ساڵی 2001 دوای وێنەگرتنی فیلمی لێدانی مانگ یەکتریان بینی و لە ساڵی 2006دا دوای ئەوەی پێکەوە لە فیلمی تاسا: لێوەشاوەکان دەرکەوتن نزیکبوونەوە. پشۆکانی پەیوەندییەکەیان لە ساڵی 2008دا دەرکەوتن هەرچەندە هەردووکیان بەردەوام بوون لە ڕەتکردنەوەی هەر پەیوەندییەکی ڕۆمانسی تا سەرەتای ساڵی 2010 کاتێک وێنەی پاپاراتزی هەردووکیان بڵاوکرایەوە،&lt;ref&gt;{{cite web |date=1 January 2010 |url=http://news.sportsseoul.com/read/entertain/780619.htm?imgPath=entertain/hotentertain/2010/0101/ |access-date=2012-11-18 |work=Sportsseoul |language=ko |title=بۆچی کیم های-سو و یو های-جین؟... هاوکارێک &quot;تەواوترین پیاو بۆ های-سو&quot; |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=1 January 2010 |url=http://news.sportsseoul.com/read/entertain/780621.htm?imgPath=entertain/hotentertain/2010/0101/ |access-date=2012-11-18 |work=Sportsseoul |language=ko |title=کیم های-سو و یو های-جین، یەکەم جووتی ئەستێرەی 2010...&quot;ئەوینی نهێنی بۆ ماوەی 2 ساڵ&quot; |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; و بە فەرمی پەیوەندیی خۆیان پشتڕاستکردەوە.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Park |first=Sun-young |date=4 January 2010 |url=http://koreajoongangdaily.joinsmsn.com/news/article/article.aspx?aid=2914783 |access-date=2012-11-18 |work=[[Korea JoongAng Daily]] |title=کیم های-سو و یو های-جin بە فەرمی وەک جووتێک دەردەکەون |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=4 January 2010 |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/special/2012/01/178_58453.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150828011008/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/special/2012/01/178_58453.html |archive-date=2015-08-28 |access-date=2012-11-18 |work=[[The Korea Times]] |title=کیم های-سو لەگەڵ یو های-جین پەیوەندیی خۆشەویستی هەیە؛ هێشتا هیچ پلانی هاوسەرگیری نییە |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Kim |first=Jessica |date=4 January 2010 |url=http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2010010421190138100 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303224131/http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2010010421190138100 |archive-date=2016-03-03 |access-date=2012-11-18 |work=10Asia |title=کیم های-سو دان بەوەدا دەنێت کە پەیوەندیی لەگەڵ یو های-جین هەیە |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=5 January 2010 |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2010/01/05/2010010500260.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110912024914/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2010/01/05/2010010500260.html |archive-date=2011-09-12 |access-date=2012-11-18 |work=[[The Chosun Ilbo]] |title=کیم های-سو و یو های-جین پەیوەندیی خۆیان پشتڕاست دەکەنەوە |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=5 January 2010 |url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=7248 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304082344/http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?No=7248 |archive-date=2016-03-04 |access-date=2012-11-18 |work=KBS Global |title=پەیوەندیی ڕۆمانسیی کیم های-سو و یو های-جین پشتڕاستکرایەوە |url-status=live}}&lt;/ref&gt; یو و کیم لە ساڵی 2011دا جیاوبوونەوە.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Kim |first=Jessica |date=4 April 2011 |url=http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2011040414522451479 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054110/http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2011040414522451479 |archive-date=2016-03-04 |access-date=2012-11-18 |work=10Asia |title=کیم های-سو و یو های-جین کۆتاییان بە پەیوەندییەکەیان هێنا |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=5 April 2011 |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2011/04/05/2011040501154.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110831142102/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2011/04/05/2011040501154.html |archive-date=2011-08-31 |access-date=2012-11-18 |work=[[The Chosun Ilbo]] |title=جوان و دڕندە کۆتایی بە پەیوەندییەکەیان دەهێنن |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=6 April 2011 |url=http://koreajoongangdaily.joinsmsn.com/news/article/article.aspx?aid=2934407 |access-date=2012-11-18 |work=[[Korea JoongAng Daily]] |title=کیم و یو دوای پەیوەندییەکی ٣ ساڵی جیابوونەوە |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== فیلمۆگرافی ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!ساڵ
!ناو
!ڕۆڵ
!دەرهێنەر
|-
|٢٠٢٦
|''[[چاودێرەکەی پاشا]]''
|ئۆم هۆنگ-دۆ
| ''جانگ هانگ-جۆن''
|}

== بەستەری دەرەکی ==

* {{IMDb name}}

* {{KMDb person}}

* {{HanCinema person}}

== سەرچاوە ==
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕە میوزیکییەکانی شانۆ لە کۆریای باشوور]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە تەلەڤیزیۆن]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی فیلم لە کۆریای باشوور]]
&lt;references /&gt;
[[پۆل:باشترین ئەکتەر لە وەرگرتنی خەڵاتی ھونەری پایکسانگ (فیلم)]]</text>
      <sha1>npsnuxwqa4h4h0ychhdq1d9vxnssuui</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئاندرێ جید</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305665</id>
    <revision>
      <id>1694298</id>
      <timestamp>2026-10-25T09:42:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shaween</username>
        <id>18477</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1377686196|André Gide]]»</comment>
      <origin>1694298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41291" sha1="rnekjfwq7b3aoian6edggcahxsbvyvj" xml:space="preserve">
{{Infobox writer|name=ئاندرێ جید|awards={{awards|[[Nobel Prize in Literature]]|1947}}|image=André Gide.jpg|caption=|birth_name=ئاندرێ پاوڵ گویلۆم جید|birth_date={{birth date|df=yes|1869|11|22}}|birth_place=پاریس, [[Second French Empire|French Empire]]|death_date={{death date and age|df=yes|1951|2|19|1869|11|22}}|death_place=Paris, [[French Fourth Republic|France]]|resting_place=Cimetière de Cuverville, [[Cuverville, Seine-Maritime]]|occupation={{hlist|Novelist|essayist|dramatist}}|genre=|movement=|notable_works=''[[The Immoralist]]''&lt;br /&gt;''[[Strait Is the Gate]]''&lt;br/&gt; ''Les caves du Vatican'' (''The Vatican Cellars''; sometimes published in English under the title ''Lafcadio's Adventures'')&lt;br/&gt; ''[[La Symphonie Pastorale|The Pastoral Symphony]]''&lt;br/&gt; ''[[The Counterfeiters (novel)|The Counterfeiters]]''&lt;br/&gt;''[[Les nourritures terrestres|The Fruits of the Earth]]''|spouse={{marriage|Madeleine Rondeaux|1895|1938|end=died}}|children=[[Catherine Gide]]|signature=André Gide signature.svg|website=|education=[[Lycée Henri-IV]]}} 

'''ئاندرێ پاوڵ گویلۆم جید''' ({{IPA|fr|ɑ̃dʁe pɔl ɡijom ʒid|lang}} ; ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٨٦٩ – ١٩ی شوباتی ١٩٥١) نووسەرێکی فەرەنسی بووە کە نووسینەکەی چەندین شێواز و بابەتی گرتۆتەوە. خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی ساڵی 1947 ی پێبەخشرا . ژیانی پیشەیی گیدە لە سەرەتای ژیانی لە بزووتنەوەی هێماگەراییەوە تا ڕەخنەگرتن لە ئیمپریالیزم لە قۆناغی نێوان جەنگەکاندا . نووسەری زیاتر لە ٥٠ کتێبە، لە نامەی کۆچی دواییدا لە ''[[نیویۆرک تایمز|ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمزدا]]'' بە &quot;گەورەترین پیاوی هاوچەرخی نامەکانی فەرەنسا&quot; وەسف کراوە و &quot;بە پێی زانیارییە ئەدەبییەکان حوکم لەسەر گەورەترین نووسەری فەرەنسی ئەم سەدەیەی داوە&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.andregide.org/remembrance/nytgide.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110806050538/http://www.andregide.org/remembrance/nytgide.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 August 2011 |ڕێکەوتی سەردان=20 March 2018 |وێبگە=www.andregide.org}}&lt;/ref&gt;

گیدە بە چیرۆکە خەیاڵییەکانی و هەروەها بە بەرهەمە ژیاننامەییەکانی ناسراوە، ململانێ و دواجار ئاشتبوونەوەی دوو لایەنی کەسایەتییەکەی دەربڕیوە (کە بە ڕێککەوت بە خۆپارێزییەکی [[پرۆتێستانت|پرۆتستانتی]] و سەرگەرمییەکی سێکسی سەرپێچیکارانە تایبەتمەندە). وەک کەسێک کە خۆی بە [[کوڕبازی|پێدەراست]] دەزانێت، نووسینەکەی بەکاردەهێنا بۆ لێکۆڵینەوە لە خەباتەکەی بۆ ئەوەی بە تەواوی خۆی بێت، لەوانەش خاوەندارێتی سروشتی سێکسی مرۆڤ، بەبێ ئەوەی خیانەت لە بەهاکانی مرۆڤ بکات. چالاکیی سیاسییەکەی بە هەمان ئیتۆس لە قاڵب درا. لە کاتێکدا لە سەرەتای ساڵانی ١٩٣٠دا هاوسۆزی [[کۆمۆنیزم]] بوو، وەک زۆرێک لە ڕۆشنبیران، دوای گەشتەکەی لە ساڵی ١٩٣٦ بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتی سۆڤیەت]] پشتگیری چەپی دژە ستالینیستی کرد. لە کۆتایی ژیانیدا، لە چلەکانی سەدەی ڕابردوودا، بەرەو بەها نەریتییەکانی زیاتر گۆڕی و کۆمۆنیزمی وەک بیرۆکەیەک کە لەگەڵ نەریتەکانی شارستانیەتی مەسیحیدا دەشکێت، ڕەتکردەوە.

== ژیانی سەرەتایی ==
[[File:Gide_1893.jpg|ڕاست|وێنۆک|208x208پیکسڵ| گید لە ساڵی ١٨٩٣]]
جید لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٨٦٩ لە پاریس لە خێزانێکی پرۆتستانتی چینی ناوەند لەدایک بووە. باوکی ژان پاوڵ گیلۆم گید مامۆستای یاسا بووە لە زانکۆی پاریس؛ لە ساڵی ١٨٨٠ کۆچی دوایی کرد، کاتێک کوڕەکە تەمەنی ١١ ساڵ بوو. دایکی ناوی جولیەت ماریا ڕۆندۆس بوو. مامی ئابووریناسێکی سیاسی چارڵز گید بوو . بنەماڵەی باوکی ڕەگ و ڕیشەی خۆی بۆ ئیتالیا دەگەڕێتەوە. گویدۆسی باوباپیران دوای ئەوەی لە ماوەی سەدەی ١٦دا بوونە ئایینی پرۆتستانت و لە ئیتالیا کاسۆلیکیدا ڕووبەڕووی گۆشەگیری بوونەتەوە، ڕوویان لە فەرەنسا و وڵاتانی دیکەی ڕۆژئاوا و باکووری ئەوروپا کردبوو.   

گید لە بارودۆخێکی گۆشەگیردا لە نۆرماندی پەروەردە بووە. لە تەمەنێکی بچووکدا بوو بە نووسەرێکی بەرهەمدار، یەکەم ڕۆمانی خۆی ''بە ناوی دەفتەرەکانی ئاندرێ واڵتەر'' (بە فەڕەنسی: ''Les Cahiers d'André Walter'' ) لە ساڵی ١٨٩١ لە تەمەنی ٢١ ساڵیدا بڵاوکردەوە.

لە ساڵانی ١٨٩٣ و ١٨٩٤ گیدە گەشتێکی بۆ باکووری ئەفریقا کردووە. لەوێ هات بۆ ئەوەی هاوڕەگەزبازییەکەی قبوڵ بکات. 

گید لە پاریس هاوڕێیەتی شانۆنامەنووسی ئێرلەندی [[ئۆسکار وایڵد]] کرد، کە دووەمیان لەوێ لە دەربەدەریدا بوو. لە ساڵی ١٨٩٥ ئەو دوو کەسە لە جەزائیر یەکتریان بینی. وایڵد ئەو بڕوایە هەڵەیەی هەبوو کە گایدی بە هاوڕەگەزبازی ناساندووە، بەڵام گید پێشتر لەگەڵ ئارەزووەکانی خۆیدا ڕێککەوتبوو.  

== ساڵانی ناوەڕاست ==
 
[[File:Gide_1920_cropped.jpg|وێنۆک| گید لە ساڵی ١٩٢٤ لەلایەن ئۆتۆلین مۆرێلەوە وێنەی گیراوە.]]
[[File:Gide_by_Laurens.jpg|وێنۆک| ئاندرێ گید لە نووسینی پاوڵ ئەلبێرت لۆڕێنس (١٩٢٤)]]
لە ساڵی ١٨٩٥، دوای مردنی دایکی، گاید هاوسەرگیری لەگەڵ ئامۆزاکەی مادلین ڕۆندۆس کرد،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.museeprotestant.org/en/notice/andre-gide1869-1951/ |ڕێکەوتی سەردان=20 March 2018 |وێبگە=www.museeprotestant.org}}&lt;/ref&gt; بەڵام هاوسەرگیرییەکە بەبێ تەواوبوون مابووەوە. لە ساڵی ١٨٩٦ بە سەرۆکی شارەوانی لا ڕۆک-باینارد هەڵبژێردرا کە کۆمۆنێکە لە نۆرماندی.

گید هاوینی ساڵی ١٩٠٧ لە جێرسی بەسەر برد، لەگەڵ هاوڕێکانی جاک کۆپۆ و تیۆ ڤان ڕیسێلبێرگ و خێزانەکانیان. ژوورێکی لە لا ڤالیوز کۆتێج لە سانت بریلاد بە کرێ گرت. لەو ماوەیەدا کاری لەسەر بەشی دووەمی ''کتێبی (گەروو دەروازەیە'' (بە فەڕەنسی: ''La Porte étroite'' ) کردووە، و ڤان ڕیسێلبێرگ وێنەکەی کێشاوە.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Moore|first=Diane Monier|url=https://blueormer.gg/product/immoralists-and-drama-queens/|title=Immoralists and Drama Queens: André Gide, Théo Van Rysselberghe and their colourful entourage, Jersey 1907-1909|publisher=Blue Ormer|year=2024|isbn=978-1-915786-12-8}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٠٨دا، گید یارمەتی دامەزراندنی گۆڤاری ئەدەبی ''Nouvelle Revue Française'' (''پێداچوونەوەی نوێی فەرەنسی'')ی دا.&lt;ref name=&quot;Nobel&quot;&gt;{{Nobelprize}}&lt;/ref&gt;

لە کاتی جەنگی جیهانی یەکەمدا، گید سەردانی ئینگلتەرای کرد. یەکێک لە هاوڕێکانی لەوێ هونەرمەند ویلیام ڕۆتنستاین بوو . ڕۆتێنشتاین لە ژیاننامەی خۆیدا باسی سەردانەکەی گایدی بۆ ماڵەکەی خۆی لە گلۆستێرشایر کردووە:
 
لە ساڵی ١٩١٦، گیدە تەمەنی نزیکەی ٤٧ ساڵ بوو کاتێک مارک ئالێگرێت تەمەن ١٥ ساڵ وەک خۆشەویستێک برد. مارک یەکێک بوو لە پێنج منداڵی ئیلی ئەلیگرێت و هاوسەرەکەی. گید لە ساڵانی خوێندنی خۆیدا بووبووە هاوڕێی ئەلیگریتی باڵا کاتێک دایکی گید ئەلیگریتی وەک مامۆستای وانەبێژ بۆ کوڕەکەی بەکرێ گرتبوو. ئیلی ئالێگرێت باشترین پیاو بوو لە ئاهەنگی هاوسەرگیری گید. دوای ئەوەی گاید لەگەڵ مارک هەڵهات بۆ لەندەن، مادلین هاوسەرەکەی هەموو نامەنووسیەکانی سووتاند وەک تۆڵەسەندنەوەیەک- &quot;باشترین بەش لە خۆم&quot;، دواتر گاید وتی.

لە ساڵی ١٩١٨، گاید دۆرۆتی بوسی ناسی و هاوڕێیەتی کرد؛ زیاتر لە ٣٠ ساڵ هاوڕێ بوون و زۆرێک لە بەرهەمەکانی وەرگێڕاوە بۆ زمانی ئینگلیزی.

هەروەها گیدە بووە هاوڕێی نزیک لەگەڵ ڕەخنەگری چارڵز دو بۆس. پێکەوە بەشێک بوون لە ''فۆیەر فرانکۆ-بێلج'' ، کە لەو پێگەیەدا کاریان دەکرد بۆ دۆزینەوەی هەلی کار و خۆراک و شوێنی نیشتەجێبوون بۆ پەنابەرە فەرەنسی-بەلجیکاییەکان کە دوای داگیرکردنی بەلجیکا لە ساڵی ١٩١٤دا گەیشتنە پاریس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Davies |first=Katherine Jane |year=2010 |title=A 'Third Way' Catholic Intellectual: Charles Du Bos, Tragedy, and Ethics in Interwar Paris |journal=Journal of the History of Ideas |volume=71 |issue=4 |page=655 |doi=10.1353/jhi.2010.0005 |jstor=40925953 |s2cid=144724913}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Price|first=Alan|url=https://books.google.com/books?id=CLAYDAAAQBAJ|title=The End of the Age of Innocence: Edith Wharton and the First World War|publisher=St. Martin's Press|year=1996|isbn=978-1-137-05183-7|pages=28–9}}&lt;/ref&gt; دواتر هاوڕێیەتی نێوانیان دابەزی بەهۆی تێڕوانینی دو بۆس کە گید ئینکاری لە ئیمانی ڕۆحی خۆی کردووە یان خیانەتی کردووە، بە پێچەوانەی گەڕانەوەی دو بۆس خۆی بۆ ئیمان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Dieckmann |first=Herbert |year=1953 |title=André Gide and the Conversion of Charles Du Bos |journal=Yale French Studies |issue=12 |page=69 |doi=10.2307/2929290 |jstor=2929290}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Woodward|1997}}

وتارەکەی دو بۆس ''Dialogue avec André Gide'' لە ساڵی ١٩٢٩ بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Einfalt|first=Michael|url=https://books.google.com/books?id=tmArx-Qak5QC|title=The Maritain Factor: Taking Religion into Interwar Modernism|publisher=Leuven University Press|year=2010|isbn=978-90-5867-714-3|editor-last=Heynickx|editor-first=Rajesh|page=160|chapter=Debating Literary Autonomy: Jacques Maritain versus André Gide|editor-last2=De Maeyer|editor-first2=Jan}}&lt;/ref&gt; وتارەکە کە بەهۆی قەناعەتە کاسۆلیکییەکانی دو بۆسەوە ئاگادارکراوەتەوە، هاوڕەگەزبازی گیدی ئیدانە کردووە.{{Sfn|Einfalt|2010}} ئێرنست ڕۆبەرت کورتیۆس هاوڕێی هاوبەشی گید و دو بۆس لە نامەیەکدا بۆ گید ڕەخنەی لە کتێبەکە گرتووە و نووسیویەتی ئەوەی کە دو بۆس &quot;بەپێی ئەخلاقی کاسۆلیکی حوکمت لەسەر دەدات بەسە بۆ ئەوەی تۆمەتبارکردنی تەواوەتی پشتگوێ بخات. تەنها دەتوانێت دەست لەو کەسانە بدات کە وەک ئەو بیردەکەنەوە و پێشوەختە قەناعەتیان پێکراوە. ئەو دەستبەرداری ئازادییە فیکرییەکەی بووە&quot;.{{Sfn|Einfalt|2010}}

لە ساڵانی ١٩٢٠دا گید بووە ئیلهامبەخش بۆ نووسەرانی وەک [[ئەلبێر کامو|ئەلبێرت کامۆ]] و [[ژان پۆڵ سارتر|ژان پۆل سارتەر]]. لە ساڵی ١٩٢٣ کتێبێکی لەسەر [[فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی|فیۆدۆر دۆستۆیڤسکی]] بڵاوکردەوە. کاتێک لە چاپی گشتی ''کۆریدۆن'' (١٩٢٤)دا بەرگری لە هاوڕەگەزبازی کرد، ئەوەندە ئیدانە کرا کە ڕێگری لێکرا بۆ ئەوەی کاندید بکرێت بۆ [[ئەکادیمیای فەڕەنسی|ئەکادیمیای فرانسا]].&lt;ref name=&quot;copley1989&quot;&gt;{{Cite book|last=Copley|first=Antony R. H.|title=Sexual moralities in France, 1780-1980 : new ideas on the family, divorce, and homosexuality : an essay on moral change|date=1989|publisher=Routledge|page=173|quote=After receiving the Nobel Prize in 1947, Gide told a Swedish journalist that ''Corydon'' was the most important of his books; clearly this was not so much a literary judgement as a statement of his faith in the importance of the cause of homosexuality. .... Gide remained considerably anxious about its reception; the climate of post-war France in the 1920s remained hostile to homosexuality, and ''Corydon'' was to block Gide’s access to that highest academic honour in France, election to the Académie Française.}}&lt;/ref&gt; دواتر ئەمەی بە گرنگترین کارەکانی خۆی زانی.&lt;ref name=&quot;copley1989&quot; /&gt;

لە ساڵی ١٩٢٣، گاید کچێکی بوو بە ناوی کاترین ، لەلایەن ئەلیزابێس ڤان ڕیسێلبێرگەوە ، کە ژنێکی زۆر گەنجتر بوو. ئەو ماوەیەکی زۆر بوو ناسیبووی، چونکە کچەکەی هاوڕێکانی ماریا مۆنۆم و تیۆ ڤان ڕیسێلبێرگ بوو، نیگارکێشێکی نوێ ئیمپڕێشنیستی بەلجیکی. ئەمەش بووە هۆی دروستبوونی تاکە قەیران لە پەیوەندییە درێژخایەنەکەی نێوان ئەلیگریت و گید، و زیانی بە هاوڕێیەتییەکەی لەگەڵ تیۆ ڤان ڕیسێلبێرگ گەیاند. ڕەنگە ئەمە تاکە پەیوەندی سێکسی گیدە بووبێت لەگەڵ ژنێکدا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=White |first=Edmund |date=10 December 1998 |title=On the chance that a shepherd boy … |url=http://www.lrb.co.uk/v20/n24/edmund-white/on-the-chance-that-a-shepherd-boy |journal=London Review of Books |volume=20 |issue=24 |pages=3–6 |access-date=20 March 2018}}&lt;/ref&gt; و زۆر کورت بوو. کاترین تاکە نەوەی ئەو بوو بە خوێن. حەزی دەکرد بە ئەلیزابێس بڵێت ''&quot;لا دام بلانچ&quot;'' (&quot;خانمە سپییەکە&quot;).

لە کۆتاییدا ئەلیزابێس هاوسەرەکەی بەجێهێشت و ڕووی لە پاریس کرد و لایەنە پراکتیکییەکانی ژیانی گید بەڕێوەببات. شوقەی تەنیشت یەکتریان لە مۆنپارناس هەبوو. ئەو کچە دەیپەرست، بەڵام دیارە پەیوەندی سێکسییان نەمابوو.{{ژێدەر پێویستە|reason=Elisabeth's mother Maria was called La Petite Dame. Never heard about La Dame blanche as a name for Elisabeth. Also not sure that Elisabeth was married during their brief affair.|date=April 2019}}

لە ساڵی ١٩٢٤ ژیاننامەیەکی بە ناوی ''If it Die...'' (بە فەڕەنسی: ''Si le grain ne meurt'' ). هەر لەو ساڵەدا یەکەم چاپی کتێبی ''دڵی تاریکی'' و ''لۆرد جیمی'' [[جۆزێف کۆنراد|جۆزێف کۆنرادی]] بە زمانی فەرەنسی بەرهەمهێنا.

لە دوای ساڵی ١٩٢٥، گیدە دەستی کرد بە بانگەشەی بۆ ئەوەی مەرجی مرۆڤانەتر بۆ تاوانبارانی سزادراو هەبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Daniels |first=Anthony |ناونیشان=https://newcriterion.com/article/gides-judgment/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-25 |وێبگە=The New Criterion |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; هاوسەرە یاساییەکەی بە ناوی مادلین گاید لە ساڵی ١٩٣٨ کۆچی دوایی کرد. لە کتێبی ''Et nunc manet in te'' ، بیرەوەرییەکانی مادلین کە بە زمانی ئینگلیزی لە ئەمریکا لە ساڵی ١٩٥٢دا بڵاوکرایەوە، لێکۆڵینەوەی لە هاوسەرگیرییەکەی نێوانیان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Press |first=Cerise |ڕێکەوت=2013-04-09 |ناونیشان=https://www.cerisepress.com/05/13/wilful-blindness-the-marriage-of-andre-and-madeleine-gide |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-25 |وێبگە=Cerise Press - A Journal of Literature, Arts &amp; Culture |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ئەفریقا ==
لە تەمموزی ساڵی ١٩٢٦ تا مانگی ئایاری ١٩٢٧، گیدە لەگەڵ خۆشەویستەکەی مارک ئالێگرێت بە کۆلۆنی ئەفریقای ئیکواتۆری فەرەنسیدا گەشتیان کرد. ئەوان چوونە کۆنگۆی ناوەڕاست (ئێستا کۆماری کۆنگۆ)، ئوبانگی-شاری (ئێستا کۆماری ئەفریقای ناوەڕاست)، بۆ ماوەیەکی کورت بۆ چاد و دواتر بۆ کامێرون. گۆڤارێکی هەبوو، کە بە ناوی ''Travels in the Congo'' (بە فەڕەنسی: ''Voyage au Congo'' ) و ''گەڕانەوە لە چاد'' (بە فەرەنسی: ''Retour du Tchad'' ) بڵاوی کردەوە.&lt;ref name=&quot;Nobel&quot; /&gt;

لەم کارەدا ڕەخنەی لە هەڵسوکەوتی بەرژەوەندییە بازرگانییەکانی فەرەنسا لە کۆنگۆ گرتووە و ئیلهامبەخش بووە بۆ چاکسازی.&lt;ref name=&quot;Nobel&quot; /&gt; بە تایبەتی ڕەخنەی توندی لە ڕژێمی ''ئیمتیازاتی گەورە'' ( ''Régime des Grandes Concessions'' ) گرت. حکومەت بەشێک لە کۆلۆنیەکەی بەخشیبووە دەست کۆمپانیا فەرەنسییەکان و ڕێگەی پێدابوون سەرچاوە سروشتییەکانی ناوچەکە بە تایبەتی لاستیک بقۆزنەوە. ئەو باس لەوە دەکات کە کرێکارە ڕەسەنەکان بۆ ماوەی چەند هەفتەیەک ناچار بوون گوندەکەیان بەجێبهێڵن بۆ کۆکردنەوەی لاستیک لە دارستانەکەدا، هەروەها ئیستغلالکردنیان لەلایەن کۆمپانیاکانەوە بە کۆیلایەتی بەراورد کردووە. ئەم کتێبە بەشداری کرد لە پەرەسەندنی بزووتنەوەکانی دژە کۆلۆنیالیزم لە فەرەنسا و یارمەتی بیرمەندانی دا بۆ هەڵسەنگاندنەوەی کاریگەرییەکانی کۆلۆنیالیزم لە ئەفریقا.

== بۆچوونە سیاسییەکان و یەکێتی سۆڤیەت ==
لە ماوەی ساڵانی ١٩٣٠دا، گیدە بۆ ماوەیەکی کورت بوو بە کۆمۆنیست، یان وردتر بڵێین، هاوسەفەری (هەرگیز بە فەرمی پەیوەندی بە هیچ پارتێکی کۆمۆنیستەوە نەکرد)، بەڵام وەک تاکگەرایی خۆی، بانگەشە بۆ بیرۆکەی تاکگەرایی کۆمۆنیستی دەکرد. سەرەڕای پشتیوانی لە یەکێتی سۆڤیەت، دان بە سەرکوتکردنی سیاسی لەوێدا نا. گیدە پێداگری لەسەر ئازادکردنی ڤیکتۆر سێرج ، نووسەری سۆڤیەت و ئەندامی ئۆپۆزسیۆنی چەپ بوو کە لەلایەن ڕژێمی ستالینییەوە بەهۆی بۆچوونەکانییەوە دادگایی کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=23 August 2022 |ناونیشان=https://lareviewofbooks.org/article/victor-serge-the-spirit-of-liberty/}}&lt;/ref&gt; وەک نووسەرێکی بەڕێز کە هاوسۆزی دۆزی کۆمۆنیزم بوو، بانگهێشت کرا بۆ قسەکردن لە پرسەی [[مەکسیم گۆرکی|ماکسیم گۆرکی]] و وەک میوانی یەکێتی سۆڤیەتی نووسەران گەشتێک بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتی سۆڤیەت]] بکات. ڕووبەڕووی سانسۆری وتارەکانی بووەوە و بە تایبەتی لە دۆخی کولتووری سەردەمی کۆمۆنیزمی سۆڤیەت بێهیوا بوو. کارەکانی ''Retour de L'U.'' ''RSS'' ( ''گەڕانەوە لە یەکێتی سۆڤیەت'', 1936) ئاراستەی خوێنەرانی لایەنگری سۆڤیەت کرابوو، بۆ ئەوەی لەبری ئەوەی ڕەخنەی توند بخاتە بەردەم گومانەکان.&lt;ref name=&quot;bio&quot; /&gt; وێڕای داننان بە دەستکەوتە ئابووری و کۆمەڵایەتییەکانی یەکێتی سۆڤیەت بە بەراورد لەگەڵ ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا، ئاماژەی بە خراپبوونی کولتوور و سڕینەوەی تاکایەتی هاووڵاتیانی سۆڤیەت و سەرکوتکردنی هەر ناکۆکییەک کرد:
 
گید هەڵوێستی خۆی بەرامبەر بە ستالین دەرنابڕێت، بەڵکو نیشانەکانی کولتی کەسایەتی خۆی باس دەکات: &quot;لە هەر [ماڵێکدا]، ... هەمان وێنەی ستالین، و هیچی تر&quot;؛ &quot;وێنەیەکی ستالین... ، لە هەمان شوێن بێ گومان کە ئایکۆنەکە پێشتر لێی بووە. ئایا پەرستن، خۆشەویستی، یان ترسە؟ نازانم؛ هەمیشە و لە هەموو شوێنێک کە ئامادەیە.&quot; بەڵام گیدە نووسیویەتی ئەم کێشانە بە بەرزکردنەوەی ئاستی کولتووری کۆمەڵگەی سۆڤیەت چارەسەر دەکرێن.

کاتێک گید دەستی کرد بە ئامادەکردنی دەستنووسەکەی بۆ بڵاوکردنەوە، دەستبەجێ کرێملین لەو بارەیەوە ئاگادارکرایەوە،&lt;ref name=&quot;rg&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/314098942}}&lt;/ref&gt; و زۆری نەخایاند گید لەلایەن نووسەری سۆڤیەت ئیلیا ئێهرنبۆرگ سەردانی کرا، کە وتی کە ئەو لەگەڵ گید هاوڕا بوو، بەڵام داوای دواخستنی بڵاوکردنەوەکەی کرد، چونکە یەکێتی سۆڤیەت یارمەتی کۆمارییەکان دەدا لە [[شەڕی ناوخۆییی ئیسپانیا|شەڕی ناوخۆی ئیسپانیا]]. دوای دوو ڕۆژ، لویس ئاراگۆن نامەیەکی لە جێف لاستەوە گەیاند کە داوای دواخستنی بڵاوکردنەوەکە دەکات. ئەم هەوڵانە شکستیان هێنا و لەگەڵ بڵاوبوونەوەی کتێبەکە، گید لە چاپەمەنی سۆڤیەتدا&lt;ref name=&quot;rg&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bio&quot;&gt;Alan Sheridan. André Gide: A Life in the Present (1999)&lt;/ref&gt; و لەلایەن &quot;دۆستانی یەکێتی سۆڤیەت&quot;ەوە ئیدانە کرا: نۆردال گریگ نووسیویەتی کە گید لە بێ تاقەتی کتێبەکەی نووسیوە، و بەوەوە چاکەیەکی بۆ فاشیستەکان کردووە، کە بە خۆشییەوە پێشوازییان لێکردووە.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=NIZnEAAAQBAJ|title=The Making of an Antifascist: Nordahl Grieg Between the World Wars|date=14 June 2022|publisher=University of Wisconsin Pres|isbn=978-0-299-33650-9}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٣٧ لە وەڵامدا گید ''کتێبی (Afterthoughts on the USSR)'' ی بڵاوکردەوە؛ پێشتر گید کتێبی ''(خیانەتکراوی شۆڕش)'' ی ترۆتسکی خوێندەوە و ڤیکتۆر سێرجی ناسی کە زانیاری زیاتری لەبارەی یەکێتی سۆڤیەت پێدا. لە ''کتێبی (Afterthoughts)'' دا، گیدە ڕاستەوخۆتر ڕەخنە لە کۆمەڵگەی سۆڤیەت دەگرێت: &quot;سیترین، ترۆتسکی، مێرسێر، ئیڤۆن، ڤیکتۆر سێرج، لیگوای، ڕودۆڵف و چەندین کەسی دیکە یارمەتیان داوە لە بەڵگەنامەکانیاندا. هەموو ئەو شتانەی کە تا ئێستا فێریان کردووم تەنها گومانم لێکردبوو- ئەوە ترسەکانی منی پشتڕاستکردووەتەوە و بەهێزتر کردووە&quot;. خاڵە سەرەکییەکانی فیلمی ''Afterthoughts'' ئەوە بوون کە دیکتاتۆرییەتی پرۆلیتاریا بوو بە دیکتاتۆری ستالین، و بیرۆکراسی ئیمتیازدار بوو بە چینی دەسەڵاتداری نوێ، کە قازانجی لە زیادەی کاری کرێکاران دەکرد, بودجەی دەوڵەتیان بۆ پڕۆژەکانی وەک کۆشکی سۆڤیەت یان بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی ژیانی خۆی خەرج دەکرد، لە کاتێکدا چینی کرێکار لە هەژارییەکی زۆردا دەژیا؛ گیدە بۆ سەلماندنی بانگەشەکانی خۆی ئاماژەی بە ڕۆژنامە فەرمییەکانی سۆڤیەت کردووە.&lt;ref name=&quot;aft&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bio&quot; /&gt;

لە کاتی جەنگی جیهانی دووەمدا، گیدە بەو ئەنجامە گەیشتوە کە &quot;ئازادی ڕەها تاک و هەروەها کۆمەڵگا لەناو دەبات مەگەر پەیوەندییەکی نزیک بە نەریت و دیسیپلینەوە هەبێت&quot;؛ ئەو بیرۆکەی شۆڕشگێڕانەی کۆمۆنیزمی ڕەتکردەوە و دەڵێت: &quot;ئەگەر شارستانیەت تەنها پشت بەو کەسانە ببەستێت کە دەستپێشخەری تیۆرییە شۆڕشگێڕییەکانیان کردووە، ئەوا لەناو دەچێت، بەو پێیەی کولتوور بۆ مانەوەی پێویستی بە نەریتێکی بەردەوام و گەشەسەندوو هەیە&quot;. لە ''کتێبی تێزی'' (١٩٤٦)دا، نیشانیدا کە تاکێک دەتوانێت بە سەلامەتی مەزە بەجێبهێڵێت تەنها لەو کاتەدا کە &quot;بە توندی بەو تەوەرەیەوە گرێدابێت کە بە ڕابردووەوە بەستووەتەوە&quot;. لە ساڵی ١٩٤٧دا وتی هەرچەندە شارستانیەتەکان سەرهەڵدەدەن و دادەبەزن، بەڵام ڕەنگە شارستانیەتی مەسیحی لە مەرگ ڕزگاری بێت &quot;ئەگەر بەرپرسیارێتی ئەو تۆمەتە پیرۆزە قبوڵ بکەین کە نەریتەکانمان و ڕابردوومان لەسەرمان داناوە&quot;. هەروەها ئاماژەی بەوەشکردووە، وەک تاکگەرایی ماوەتەوە و ناڕەزایەتی دەربڕی بەرامبەر بە &quot;نقومبوونی بەرپرسیارێتی تاکەکەسی لە دەسەڵاتی ڕێکخراودا، لەو هەڵهاتنەی لە ئازادی کە تایبەتمەندی سەردەمی ئێمەیە&quot;.

گید بەشداری لە ئەنتۆلۆژیای ساڵی ١٩٤٩دا کردووە ''کە ناوی ئەو خودایە شکستی هێناوە''. بەهۆی تەندروستی خۆیەوە نەیتوانی وتارێک بنووسێت، بۆیە دەقەکە لەلایەن ئینید ستارکیەوە نووسراوە، لەسەر بنەمای وەرگێڕانی ''گەڕانەوە لە یەکێتی سۆڤیەت'' ، ''بیرکردنەوەکانی پاشکۆ''، باسێک لە پاریس لە l'Union pour la Verite لە ساڵی ١٩٣٥، و ''گۆڤارەکەی''؛ گید دەقەکەی پەسەند کرد.

== ساڵانی ١٩٣٠ و ١٩٤٠ ==
لە ساڵی ١٩٣٠ گید کتێبێکی لەسەر کەیسی بلانچ مۆنیەر بڵاوکردەوە بە ناوی ''La Séquestrée de Poitiers'' ، جگە لە ناوی پاڵەوانەکان کەمێکی گۆڕی. مۆنیێر ژنێک بوو کە بۆ ماوەی زیاتر لە ٢٥ ساڵ لەلایەن دایکیەوە بە دیل هێڵرابووەوە.
[[File:Cuverville76_-_Château_01.JPG|وێنۆک| ماڵی گید لە شاری کوڤەرڤیل]]
لە ساڵی ١٩٣٩، گیدە بووە یەکەم نووسەری زیندوو کە لە کتێبی بەناوبانگی ''Bibliothèque de la Pléiade'' بڵاوکرایەوە.

لە ساڵی ١٩٤٢ فەڕەنسا بەرەو ئەفریقا بەجێدەهێڵێت و لە کانوونی دووەمی ١٩٤٢ لە تونس ژیاوە تا لە مانگی ئایاری ١٩٤٣ لەلایەن هێزەکانی فەرەنسا و بەریتانیا و ئەمریکاوە کۆنترۆڵکرایەوە و توانی گەشت بکات بۆ جەزائیر و تا کۆتایی جەنگی جیهانی دووەم لەوێ مایەوە.&lt;ref name=&quot;OBrien&quot;&gt;{{Cite book|last=O'Brien|first=Justin|title=The Journals of Andre Gide Volume IV 1939–1949. Translated from the French|date=1951|publisher=Secker &amp; Warburg}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٤٧ [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبی]] وەرگرتووە &quot;بەهۆی نووسینە هەمەلایەنە و گرنگەکانی لە ڕووی هونەرییەوە، کە تێیدا کێشە و بارودۆخی مرۆڤ بە خۆشەویستییەکی چاونەترس بۆ ڕاستی و تێڕوانینێکی توندی دەروونی پێشکەش کراوە&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1947/ |ڕێکەوتی سەردان=20 March 2018 |وێبگە=www.nobelprize.org}}&lt;/ref&gt; زۆربەی ساڵانی کۆتایی ژیانی بۆ بڵاوکردنەوەی گۆڤارەکەی تەرخان کردووە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.museeprotestant.org/Pages/Notices.php?scatid=148&amp;noticeid=811&amp;lev=1&amp;Lget=FR |ڕێکەوتی سەردان=6 September 2010}}&lt;/ref&gt; گید لە ١٩ی شوباتی ١٩٥١ لە پاریس کۆچی دوایی کرد. کەنیسەی ڕۆمانی کاسۆلیکی بەرهەمەکانی لە ساڵی ١٩٥٢دا خستە ناو ''ئیندێکسی کتێبە قەدەغەکراوەکانەوە.''

== ژیانی گید وەک نووسەر ==
ئالان شێریدان ژیاننامەنووسی گیدە کورتەیەک لە ژیانی گید وەک نووسەر و ڕۆشنبیری خستۆتە ڕوو:
 
&quot;بێگومان ناوبانگ و ناوبانگی گید لە کۆتاییدا لەسەر بەرهەمە ئەدەبییەکانی بوو. بەڵام بە پێچەوانەی زۆرێک لە نووسەران، ئەو هیچ کەسێکی تەنیا نەبوو: پێویستی بە هاوڕێیەتی و نابغەیەکی هەبوو بۆ بەردەوامبوونی.&quot; بەڵام &quot;توانای خۆشەویستی تەنها لە هاوڕێکانیدا قەتیس نەبوو: ڕژایە سەر خەمی ئەوانی دیکە کە لە خۆی کەمتر بەختەوەر بوون&quot;.

=== نووسینەکان ===
نووسینی گیدە چەندین ژانر دەگرێتەوە. &quot;وەک وەستایەکی گێڕانەوەی نۆسراو، ناوبەناو درامانووس و وەرگێڕ، ڕەخنەگری ئەدەب، نامەنووس، وتارنووس و ڕۆژنامەنووس، ئەدەبیاتی سەدەی بیستەمی فەرەنسی یەکێک لە سەرنجڕاکێشترین نموونەکانی پیاوی پیتەکانی پێشکەش کرد.&quot;


نامەکانی گیدە کە لە ژیاندا ماون، دەگەنە هەزاران. بەڵام ئەوە ''جۆرناڵە'' کە شێریدان بە &quot;شێوازی دەربڕینی پێشوەختە گیددی&quot; ناوی دەبات. &quot;یەکەم ڕۆمانی لە گۆڤاری خۆی گیدەوە سەریهەڵداوە و زۆرێک لە گێڕانەوەی کەسی یەکەم کەم تا زۆر وەک گۆڤار دەخوێندرێنەوە. لە فیلمی''Les faux-monnayeurs'' دا، گۆڤاری ئێدوارد دەنگێکی بەدیل بۆ گێڕەرەوەکە دابین دەکات.&quot; گاید لە وەڵامدا وتی: &quot;لە ساڵی ١٩٤٦، کاتێک پیێر هێربێرت پرسیاری لە گید کرد کە کام لە کتێبەکانی هەڵدەبژێریت ئەگەر تەنها یەکێکیان لە ژیاندا بمێنێتەوە، پێموایە ئەوە دەبێتە ''جۆرناڵەکەم&quot;.'' &quot; لە تەمەنی ١٨ یان ١٩ ساڵییەوە، گیدە گۆڤارێکی ژیانی خۆی هەڵدەگرت و کاتێک بۆ یەکەمجار خرایە بەردەستی خەڵک، تا ١٣٠٠ لاپەڕە بوو.&quot;


بەڵام وەک شێریدان ئاماژەی پێدەکات، &quot;ئەوە خەیاڵییە کە لە لوتکەی کارەکانی گیدەدایە.&quot; &quot;لێرەدا، وەک لە ''بەرهەمەکەدا'' بە گشتی، ئەوەی یەکەمجار مرۆڤ لێی دەدا، جۆراوجۆرییەکانە. لێرەشدا، ئێمە کنجکاوی گیدە، گەنجییەکەی، لە کاردا دەبینین: ڕەتکردنەوەی تەنها یەک درز، بۆ دووبارەکردنەوەی فۆرمولەی سەرکەوتوو...خەیاڵەکە ساڵانی سەرەتای هێماسازی دەگرێتەوە، تا پارچە &quot;کۆمیدی، داهێنەرتر، تەنانەت خەیاڵی&quot;، تا دواتر &quot;جدی، گێڕانەوەی زۆر ژیاننامەیی و کەسی یەکەم&quot;...لە فەرەنسا گید بە ستایلستێکی گەورە بە مانا کلاسیکییەکان دادەنرا، &quot;بە ڕستە ڕوون و کورت و یەدەگ و بە ئەنقەست و دەستەواژەی نادیار.&quot;

=== خەبات بۆ بەهاکان ===
&quot;هەر بەرگێک کە گید نووسیویەتی مەبەست لێی تەحەدای خۆی بووە، ئەوەی پێش خۆی بووە و چی دەتوانێت بەدوایدا بێت. ئەم تایبەتمەندییە، بەپێی دانیال مۆتۆتێ لە وتارەکەیدا لە ''کاهیێرس دی ئەندرێ گیددا''، ئەوەیە کە کارەکانی گیدە دەکاتە 'لە بنەڕەتدا مۆدێرن': 'نوێکردنەوەی هەمیشەیی ئەو بەهایانەی کە مرۆڤ بەهۆیانەوە دەژی'&quot; گاید لە ''جۆرناڵەکەیدا'' لە ساڵی ١٩٣٠دا نووسیویەتی: &quot;تاکە درامایەک کە بەڕاستی سەرنجڕاکێشە و پێویستە هەمیشە ئامادە بم سەرلەنوێ وێنا بکەم، مشتومڕی تاکەکەسە لەگەڵ هەر شتێک کە دەیپارێزێت لە ڕەسەنایەتی، لەگەڵ هەر شتێک کە دژایەتی یەکپارچەیی خۆی دەکات، بەرامبەر بە یەکگرتنی. زۆربەی کات بەربەستەکە لەناو ئەودایە. و هەموو ئەوانەی تر تەنها بەڕێکەوتن.&quot;

بە گشتی &quot;بەرهەمەکانی ئەندرێ گیدە ڕاپەڕینی سۆزداری خۆی لە دژی ئەو سنووردارکردن و ڕێکەوتننامانە ئاشکرا دەکەن کە لە فەرەنسای سەدەی نۆزدەهەمەوە بۆی ماوەتەوە. ئەو هەوڵیدا خودی ڕەسەن لە ژێر دەمامکە دژبەیەکەکانیدا ئاشکرا بکات.&quot;

== پێدێرستی ==
گیدە لە گۆڤارەکەیدا جیاوازی دەکات لە نێوان &quot;سۆدۆمیتەکان&quot;ی گەورەساڵان و &quot; [[کوڕبازی|پیدراستەکان]] &quot;ی کوڕ خۆشەویست و خۆی وەک ئەم دووەمیان پۆلێن دەکات.
 {{سندووقی وتە|width=30em|bgcolor=cornsilk|fontsize=100%|salign=center|quote=From an interview with film documentarian [[Nicole Védrès]] with Andre Gide:&lt;br&gt;
'''Védrès''' &quot;May I ask you an indiscreet question?&lt;br&gt;
'''Gide''' &quot;There are no indiscreet questions, only indiscreet answers.&quot;&lt;br&gt;
'''Védrès''' &quot;Is it true, ''cher Maître'', that you are a homosexual?&quot;&lt;br&gt;
'''Gide''' &quot;No monsieur, I am ''not'' a homosexual, I am a pederast!&quot;&lt;br&gt;—from Vedres' documentary [[La Vie Commence Demain|''Life Starts Tomorrow'']] (1950)&lt;ref&gt;Weinberg, Herman G., 1967. ''Josef von Sternberg. A Critical Study.'' New York: Dutton p. 121. Weinberg notes &quot;Gide replied testily, with that refined distinction so characteristic of him…&quot;&lt;/ref&gt;}}گۆڤاری گید ڕەفتارەکانی لە کۆمپانیای [[ئۆسکار وایڵد]] بەڵگە دەکات.

 
کتێبی ''کۆریدۆنی'' گید کە بە گرنگترین بەرهەمی خۆی زانیوە، بەرگریکردن لە [[کوڕبازی|چەواشەکاری]] لەخۆدەگرێت. لەو کاتەدا (پێش ساڵی ١٩٤٥)، تەمەنی ڕەزامەندی بۆ هەر جۆرە چالاکییە سێکسییەکان بە ١٣ ساڵ دانرابوو.

== کتێبنامە ==
{{سەرەکی|Bibliography of André Gide}}

== هەروەها سەیری بکە ==

* ''Mise en abyme''

== ئاماژەکان ==

=== وەرگێڕانەکان ===
{{سەرچاوەکان}}

=== ئەو بەرهەمانەی کە ئاماژەیان پێکراوە ===

* ئێدمۆند وایت, [https://www.lrb.co.uk/the-paper/v20/n24/edmund-white/on-the-chance-that-a-shepherd-boy] ''ئاندرێ گید: ژیانێک لە ئێستادا.'' کامبریج: چاپخانەی زانکۆی هارڤارد، ١٩٩٨].

== خوێندنەوەی زیاتر ==

* بۆ زانینی کرۆنۆلۆژیای ژیانی گید، سەیری ل.&amp;nbsp;13-15 لە تۆماس کۆردل، ''ئاندرێ گید'' (زنجیرەی نووسەرانی گریفین). بڵاوکەرەوەی توین، ئینکۆ، ١٩٦٩.
* بۆ زانینی کتێبنامەیەکی وردی نووسین و بەرهەمەکانی گیدە سەبارەت بە گیدە، بڕوانە ل.&amp;nbsp;655–678 لە ئالان شێریدان، ''ئاندرێ گید: ژیانێک لە ئێستادا.'' هارڤارد، ١٩٩٩.

== بەستەری دەرەکی ==
 

; کۆکردنەوەی دیجیتاڵی

* {{StandardEbooks|Standard Ebooks URL=https://standardebooks.org/ebooks/andre-gide}}
* Works by André Gide at Project Gutenberg
* Works by André Gide at Faded Page (Canada)
* Works by or about André Gide at the Internet Archive
* {{Librivox author}}

; لینکی تر

* ماڵپەڕی [http://www.fondation-catherine-gide.org/ ''دامەزراوەی کاترین گاید''], کە لەلایەن کاترین گید کچەکەیەوە بەڕێوەدەبرێت
* [https://web.archive.org/web/20171016085651/http://www.andregide.org/ سەنتەری توێژینەوەی گیدیان]
* [http://noblib.internet-box.ch/NLEW.php?authorid=42 لیستی بەرهەمەکان]
* [https://web.archive.org/web/20090913094434/http://www.gidiana.net/ ئەمیس دی ئەندرێ گید] ''بە زمانی فەرەنسی''
* [http://www.gidiana.net/GA.htm بابەتەکانی ڕۆژنامەی سەردەم لەسەر] ''ڕووکاری Gide بە زمانی فەرەنسی''
* [http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1947/ ئاندرێ گید، براوەی خەڵاتی نۆبڵ بۆ ئەدەب لە ساڵی ١٩٤٧]
* [http://www.ljhammond.com/classics/cl3.htm#gide ئاندرێ گید: پێشەکییەکی کورت]
* [https://web.archive.org/web/20071006001903/http://www.societe-jersiaise.org/whitsco/mader1.htm گید لە مادێریا لە جێرسی، ١٩٠١-١٩٠٧]
* Newspaper clippings about André Gide    
{{André Gide}}{{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}}{{1947 Nobel Prize winners}}{{Modernism}}{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ڕۆمان|ئەدەب|}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
[[پۆل:نووسەرە مۆدێرنەکان]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فەڕەنسی]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]]
[[پۆل:کۆمۆنیستە فەڕەنسییەکان]]
[[پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی]]
[[پۆل:نووسەرانی پاریسی]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٥١]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٩]]
[[پۆل:Articles with hCards]]
[[پۆل:ژیاننامەکان کە واژوویان لەگەڵە]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>rnekjfwq7b3aoian6edggcahxsbvyvj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694299</id>
      <parentid>1694298</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T09:44:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shaween</username>
        <id>18477</id>
      </contributor>
      <origin>1694299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41313" sha1="if0i2mie28hdx0nadxe16rxwsed699r" xml:space="preserve">
{{Infobox writer|name=ئاندرێ جید|awards={{awards|[[Nobel Prize in Literature]]|1947}}|image=André Gide.jpg|caption=|birth_name=ئاندرێ پاوڵ گویلۆم جید|birth_date={{birth date|df=yes|1869|11|22}}|birth_place=پاریس, [[ئیمپراتۆریەتیی دووەمی فەڕەنسا]]|death_date={{death date and age|df=yes|1951|2|19|1869|11|22}}|death_place=Paris, [[French Fourth Republic|France]]|resting_place=Cimetière de Cuverville, [[Cuverville, Seine-Maritime]]|occupation={{hlist|Novelist|essayist|dramatist}}|genre=|movement=|notable_works=''[[The Immoralist]]''&lt;br /&gt;''[[Strait Is the Gate]]''&lt;br/&gt; ''Les caves du Vatican'' (''The Vatican Cellars''; sometimes published in English under the title ''Lafcadio's Adventures'')&lt;br/&gt; ''[[La Symphonie Pastorale|The Pastoral Symphony]]''&lt;br/&gt; ''[[The Counterfeiters (novel)|The Counterfeiters]]''&lt;br/&gt;''[[Les nourritures terrestres|The Fruits of the Earth]]''|spouse={{marriage|Madeleine Rondeaux|1895|1938|end=died}}|children=[[Catherine Gide]]|signature=André Gide signature.svg|website=|education=[[Lycée Henri-IV]]}} 

'''ئاندرێ پاوڵ گویلۆم جید''' ({{IPA|fr|ɑ̃dʁe pɔl ɡijom ʒid|lang}} ; ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٨٦٩ – ١٩ی شوباتی ١٩٥١) نووسەرێکی فەرەنسی بووە کە نووسینەکەی چەندین شێواز و بابەتی گرتۆتەوە. خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی ساڵی 1947 ی پێبەخشرا . ژیانی پیشەیی گیدە لە سەرەتای ژیانی لە بزووتنەوەی هێماگەراییەوە تا ڕەخنەگرتن لە ئیمپریالیزم لە قۆناغی نێوان جەنگەکاندا . نووسەری زیاتر لە ٥٠ کتێبە، لە نامەی کۆچی دواییدا لە ''[[نیویۆرک تایمز|ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمزدا]]'' بە &quot;گەورەترین پیاوی هاوچەرخی نامەکانی فەرەنسا&quot; وەسف کراوە و &quot;بە پێی زانیارییە ئەدەبییەکان حوکم لەسەر گەورەترین نووسەری فەرەنسی ئەم سەدەیەی داوە&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.andregide.org/remembrance/nytgide.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110806050538/http://www.andregide.org/remembrance/nytgide.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 August 2011 |ڕێکەوتی سەردان=20 March 2018 |وێبگە=www.andregide.org}}&lt;/ref&gt;

گیدە بە چیرۆکە خەیاڵییەکانی و هەروەها بە بەرهەمە ژیاننامەییەکانی ناسراوە، ململانێ و دواجار ئاشتبوونەوەی دوو لایەنی کەسایەتییەکەی دەربڕیوە (کە بە ڕێککەوت بە خۆپارێزییەکی [[پرۆتێستانت|پرۆتستانتی]] و سەرگەرمییەکی سێکسی سەرپێچیکارانە تایبەتمەندە). وەک کەسێک کە خۆی بە [[کوڕبازی|پێدەراست]] دەزانێت، نووسینەکەی بەکاردەهێنا بۆ لێکۆڵینەوە لە خەباتەکەی بۆ ئەوەی بە تەواوی خۆی بێت، لەوانەش خاوەندارێتی سروشتی سێکسی مرۆڤ، بەبێ ئەوەی خیانەت لە بەهاکانی مرۆڤ بکات. چالاکیی سیاسییەکەی بە هەمان ئیتۆس لە قاڵب درا. لە کاتێکدا لە سەرەتای ساڵانی ١٩٣٠دا هاوسۆزی [[کۆمۆنیزم]] بوو، وەک زۆرێک لە ڕۆشنبیران، دوای گەشتەکەی لە ساڵی ١٩٣٦ بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتی سۆڤیەت]] پشتگیری چەپی دژە ستالینیستی کرد. لە کۆتایی ژیانیدا، لە چلەکانی سەدەی ڕابردوودا، بەرەو بەها نەریتییەکانی زیاتر گۆڕی و کۆمۆنیزمی وەک بیرۆکەیەک کە لەگەڵ نەریتەکانی شارستانیەتی مەسیحیدا دەشکێت، ڕەتکردەوە.

== ژیانی سەرەتایی ==
[[File:Gide_1893.jpg|ڕاست|وێنۆک|208x208پیکسڵ| گید لە ساڵی ١٨٩٣]]
جید لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٨٦٩ لە پاریس لە خێزانێکی پرۆتستانتی چینی ناوەند لەدایک بووە. باوکی ژان پاوڵ گیلۆم گید مامۆستای یاسا بووە لە زانکۆی پاریس؛ لە ساڵی ١٨٨٠ کۆچی دوایی کرد، کاتێک کوڕەکە تەمەنی ١١ ساڵ بوو. دایکی ناوی جولیەت ماریا ڕۆندۆس بوو. مامی ئابووریناسێکی سیاسی چارڵز گید بوو . بنەماڵەی باوکی ڕەگ و ڕیشەی خۆی بۆ ئیتالیا دەگەڕێتەوە. گویدۆسی باوباپیران دوای ئەوەی لە ماوەی سەدەی ١٦دا بوونە ئایینی پرۆتستانت و لە ئیتالیا کاسۆلیکیدا ڕووبەڕووی گۆشەگیری بوونەتەوە، ڕوویان لە فەرەنسا و وڵاتانی دیکەی ڕۆژئاوا و باکووری ئەوروپا کردبوو.   

گید لە بارودۆخێکی گۆشەگیردا لە نۆرماندی پەروەردە بووە. لە تەمەنێکی بچووکدا بوو بە نووسەرێکی بەرهەمدار، یەکەم ڕۆمانی خۆی ''بە ناوی دەفتەرەکانی ئاندرێ واڵتەر'' (بە فەڕەنسی: ''Les Cahiers d'André Walter'' ) لە ساڵی ١٨٩١ لە تەمەنی ٢١ ساڵیدا بڵاوکردەوە.

لە ساڵانی ١٨٩٣ و ١٨٩٤ گیدە گەشتێکی بۆ باکووری ئەفریقا کردووە. لەوێ هات بۆ ئەوەی هاوڕەگەزبازییەکەی قبوڵ بکات. 

گید لە پاریس هاوڕێیەتی شانۆنامەنووسی ئێرلەندی [[ئۆسکار وایڵد]] کرد، کە دووەمیان لەوێ لە دەربەدەریدا بوو. لە ساڵی ١٨٩٥ ئەو دوو کەسە لە جەزائیر یەکتریان بینی. وایڵد ئەو بڕوایە هەڵەیەی هەبوو کە گایدی بە هاوڕەگەزبازی ناساندووە، بەڵام گید پێشتر لەگەڵ ئارەزووەکانی خۆیدا ڕێککەوتبوو.  

== ساڵانی ناوەڕاست ==
 
[[File:Gide_1920_cropped.jpg|وێنۆک| گید لە ساڵی ١٩٢٤ لەلایەن ئۆتۆلین مۆرێلەوە وێنەی گیراوە.]]
[[File:Gide_by_Laurens.jpg|وێنۆک| ئاندرێ گید لە نووسینی پاوڵ ئەلبێرت لۆڕێنس (١٩٢٤)]]
لە ساڵی ١٨٩٥، دوای مردنی دایکی، گاید هاوسەرگیری لەگەڵ ئامۆزاکەی مادلین ڕۆندۆس کرد،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.museeprotestant.org/en/notice/andre-gide1869-1951/ |ڕێکەوتی سەردان=20 March 2018 |وێبگە=www.museeprotestant.org}}&lt;/ref&gt; بەڵام هاوسەرگیرییەکە بەبێ تەواوبوون مابووەوە. لە ساڵی ١٨٩٦ بە سەرۆکی شارەوانی لا ڕۆک-باینارد هەڵبژێردرا کە کۆمۆنێکە لە نۆرماندی.

گید هاوینی ساڵی ١٩٠٧ لە جێرسی بەسەر برد، لەگەڵ هاوڕێکانی جاک کۆپۆ و تیۆ ڤان ڕیسێلبێرگ و خێزانەکانیان. ژوورێکی لە لا ڤالیوز کۆتێج لە سانت بریلاد بە کرێ گرت. لەو ماوەیەدا کاری لەسەر بەشی دووەمی ''کتێبی (گەروو دەروازەیە'' (بە فەڕەنسی: ''La Porte étroite'' ) کردووە، و ڤان ڕیسێلبێرگ وێنەکەی کێشاوە.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Moore|first=Diane Monier|url=https://blueormer.gg/product/immoralists-and-drama-queens/|title=Immoralists and Drama Queens: André Gide, Théo Van Rysselberghe and their colourful entourage, Jersey 1907-1909|publisher=Blue Ormer|year=2024|isbn=978-1-915786-12-8}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٠٨دا، گید یارمەتی دامەزراندنی گۆڤاری ئەدەبی ''Nouvelle Revue Française'' (''پێداچوونەوەی نوێی فەرەنسی'')ی دا.&lt;ref name=&quot;Nobel&quot;&gt;{{Nobelprize}}&lt;/ref&gt;

لە کاتی جەنگی جیهانی یەکەمدا، گید سەردانی ئینگلتەرای کرد. یەکێک لە هاوڕێکانی لەوێ هونەرمەند ویلیام ڕۆتنستاین بوو . ڕۆتێنشتاین لە ژیاننامەی خۆیدا باسی سەردانەکەی گایدی بۆ ماڵەکەی خۆی لە گلۆستێرشایر کردووە:
 
لە ساڵی ١٩١٦، گیدە تەمەنی نزیکەی ٤٧ ساڵ بوو کاتێک مارک ئالێگرێت تەمەن ١٥ ساڵ وەک خۆشەویستێک برد. مارک یەکێک بوو لە پێنج منداڵی ئیلی ئەلیگرێت و هاوسەرەکەی. گید لە ساڵانی خوێندنی خۆیدا بووبووە هاوڕێی ئەلیگریتی باڵا کاتێک دایکی گید ئەلیگریتی وەک مامۆستای وانەبێژ بۆ کوڕەکەی بەکرێ گرتبوو. ئیلی ئالێگرێت باشترین پیاو بوو لە ئاهەنگی هاوسەرگیری گید. دوای ئەوەی گاید لەگەڵ مارک هەڵهات بۆ لەندەن، مادلین هاوسەرەکەی هەموو نامەنووسیەکانی سووتاند وەک تۆڵەسەندنەوەیەک- &quot;باشترین بەش لە خۆم&quot;، دواتر گاید وتی.

لە ساڵی ١٩١٨، گاید دۆرۆتی بوسی ناسی و هاوڕێیەتی کرد؛ زیاتر لە ٣٠ ساڵ هاوڕێ بوون و زۆرێک لە بەرهەمەکانی وەرگێڕاوە بۆ زمانی ئینگلیزی.

هەروەها گیدە بووە هاوڕێی نزیک لەگەڵ ڕەخنەگری چارڵز دو بۆس. پێکەوە بەشێک بوون لە ''فۆیەر فرانکۆ-بێلج'' ، کە لەو پێگەیەدا کاریان دەکرد بۆ دۆزینەوەی هەلی کار و خۆراک و شوێنی نیشتەجێبوون بۆ پەنابەرە فەرەنسی-بەلجیکاییەکان کە دوای داگیرکردنی بەلجیکا لە ساڵی ١٩١٤دا گەیشتنە پاریس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Davies |first=Katherine Jane |year=2010 |title=A 'Third Way' Catholic Intellectual: Charles Du Bos, Tragedy, and Ethics in Interwar Paris |journal=Journal of the History of Ideas |volume=71 |issue=4 |page=655 |doi=10.1353/jhi.2010.0005 |jstor=40925953 |s2cid=144724913}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Price|first=Alan|url=https://books.google.com/books?id=CLAYDAAAQBAJ|title=The End of the Age of Innocence: Edith Wharton and the First World War|publisher=St. Martin's Press|year=1996|isbn=978-1-137-05183-7|pages=28–9}}&lt;/ref&gt; دواتر هاوڕێیەتی نێوانیان دابەزی بەهۆی تێڕوانینی دو بۆس کە گید ئینکاری لە ئیمانی ڕۆحی خۆی کردووە یان خیانەتی کردووە، بە پێچەوانەی گەڕانەوەی دو بۆس خۆی بۆ ئیمان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Dieckmann |first=Herbert |year=1953 |title=André Gide and the Conversion of Charles Du Bos |journal=Yale French Studies |issue=12 |page=69 |doi=10.2307/2929290 |jstor=2929290}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Woodward|1997}}

وتارەکەی دو بۆس ''Dialogue avec André Gide'' لە ساڵی ١٩٢٩ بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Einfalt|first=Michael|url=https://books.google.com/books?id=tmArx-Qak5QC|title=The Maritain Factor: Taking Religion into Interwar Modernism|publisher=Leuven University Press|year=2010|isbn=978-90-5867-714-3|editor-last=Heynickx|editor-first=Rajesh|page=160|chapter=Debating Literary Autonomy: Jacques Maritain versus André Gide|editor-last2=De Maeyer|editor-first2=Jan}}&lt;/ref&gt; وتارەکە کە بەهۆی قەناعەتە کاسۆلیکییەکانی دو بۆسەوە ئاگادارکراوەتەوە، هاوڕەگەزبازی گیدی ئیدانە کردووە.{{Sfn|Einfalt|2010}} ئێرنست ڕۆبەرت کورتیۆس هاوڕێی هاوبەشی گید و دو بۆس لە نامەیەکدا بۆ گید ڕەخنەی لە کتێبەکە گرتووە و نووسیویەتی ئەوەی کە دو بۆس &quot;بەپێی ئەخلاقی کاسۆلیکی حوکمت لەسەر دەدات بەسە بۆ ئەوەی تۆمەتبارکردنی تەواوەتی پشتگوێ بخات. تەنها دەتوانێت دەست لەو کەسانە بدات کە وەک ئەو بیردەکەنەوە و پێشوەختە قەناعەتیان پێکراوە. ئەو دەستبەرداری ئازادییە فیکرییەکەی بووە&quot;.{{Sfn|Einfalt|2010}}

لە ساڵانی ١٩٢٠دا گید بووە ئیلهامبەخش بۆ نووسەرانی وەک [[ئەلبێر کامو|ئەلبێرت کامۆ]] و [[ژان پۆڵ سارتر|ژان پۆل سارتەر]]. لە ساڵی ١٩٢٣ کتێبێکی لەسەر [[فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی|فیۆدۆر دۆستۆیڤسکی]] بڵاوکردەوە. کاتێک لە چاپی گشتی ''کۆریدۆن'' (١٩٢٤)دا بەرگری لە هاوڕەگەزبازی کرد، ئەوەندە ئیدانە کرا کە ڕێگری لێکرا بۆ ئەوەی کاندید بکرێت بۆ [[ئەکادیمیای فەڕەنسی|ئەکادیمیای فرانسا]].&lt;ref name=&quot;copley1989&quot;&gt;{{Cite book|last=Copley|first=Antony R. H.|title=Sexual moralities in France, 1780-1980 : new ideas on the family, divorce, and homosexuality : an essay on moral change|date=1989|publisher=Routledge|page=173|quote=After receiving the Nobel Prize in 1947, Gide told a Swedish journalist that ''Corydon'' was the most important of his books; clearly this was not so much a literary judgement as a statement of his faith in the importance of the cause of homosexuality. .... Gide remained considerably anxious about its reception; the climate of post-war France in the 1920s remained hostile to homosexuality, and ''Corydon'' was to block Gide’s access to that highest academic honour in France, election to the Académie Française.}}&lt;/ref&gt; دواتر ئەمەی بە گرنگترین کارەکانی خۆی زانی.&lt;ref name=&quot;copley1989&quot; /&gt;

لە ساڵی ١٩٢٣، گاید کچێکی بوو بە ناوی کاترین ، لەلایەن ئەلیزابێس ڤان ڕیسێلبێرگەوە ، کە ژنێکی زۆر گەنجتر بوو. ئەو ماوەیەکی زۆر بوو ناسیبووی، چونکە کچەکەی هاوڕێکانی ماریا مۆنۆم و تیۆ ڤان ڕیسێلبێرگ بوو، نیگارکێشێکی نوێ ئیمپڕێشنیستی بەلجیکی. ئەمەش بووە هۆی دروستبوونی تاکە قەیران لە پەیوەندییە درێژخایەنەکەی نێوان ئەلیگریت و گید، و زیانی بە هاوڕێیەتییەکەی لەگەڵ تیۆ ڤان ڕیسێلبێرگ گەیاند. ڕەنگە ئەمە تاکە پەیوەندی سێکسی گیدە بووبێت لەگەڵ ژنێکدا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=White |first=Edmund |date=10 December 1998 |title=On the chance that a shepherd boy … |url=http://www.lrb.co.uk/v20/n24/edmund-white/on-the-chance-that-a-shepherd-boy |journal=London Review of Books |volume=20 |issue=24 |pages=3–6 |access-date=20 March 2018}}&lt;/ref&gt; و زۆر کورت بوو. کاترین تاکە نەوەی ئەو بوو بە خوێن. حەزی دەکرد بە ئەلیزابێس بڵێت ''&quot;لا دام بلانچ&quot;'' (&quot;خانمە سپییەکە&quot;).

لە کۆتاییدا ئەلیزابێس هاوسەرەکەی بەجێهێشت و ڕووی لە پاریس کرد و لایەنە پراکتیکییەکانی ژیانی گید بەڕێوەببات. شوقەی تەنیشت یەکتریان لە مۆنپارناس هەبوو. ئەو کچە دەیپەرست، بەڵام دیارە پەیوەندی سێکسییان نەمابوو.{{ژێدەر پێویستە|reason=Elisabeth's mother Maria was called La Petite Dame. Never heard about La Dame blanche as a name for Elisabeth. Also not sure that Elisabeth was married during their brief affair.|date=April 2019}}

لە ساڵی ١٩٢٤ ژیاننامەیەکی بە ناوی ''If it Die...'' (بە فەڕەنسی: ''Si le grain ne meurt'' ). هەر لەو ساڵەدا یەکەم چاپی کتێبی ''دڵی تاریکی'' و ''لۆرد جیمی'' [[جۆزێف کۆنراد|جۆزێف کۆنرادی]] بە زمانی فەرەنسی بەرهەمهێنا.

لە دوای ساڵی ١٩٢٥، گیدە دەستی کرد بە بانگەشەی بۆ ئەوەی مەرجی مرۆڤانەتر بۆ تاوانبارانی سزادراو هەبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Daniels |first=Anthony |ناونیشان=https://newcriterion.com/article/gides-judgment/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-25 |وێبگە=The New Criterion |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; هاوسەرە یاساییەکەی بە ناوی مادلین گاید لە ساڵی ١٩٣٨ کۆچی دوایی کرد. لە کتێبی ''Et nunc manet in te'' ، بیرەوەرییەکانی مادلین کە بە زمانی ئینگلیزی لە ئەمریکا لە ساڵی ١٩٥٢دا بڵاوکرایەوە، لێکۆڵینەوەی لە هاوسەرگیرییەکەی نێوانیان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Press |first=Cerise |ڕێکەوت=2013-04-09 |ناونیشان=https://www.cerisepress.com/05/13/wilful-blindness-the-marriage-of-andre-and-madeleine-gide |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-25 |وێبگە=Cerise Press - A Journal of Literature, Arts &amp; Culture |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ئەفریقا ==
لە تەمموزی ساڵی ١٩٢٦ تا مانگی ئایاری ١٩٢٧، گیدە لەگەڵ خۆشەویستەکەی مارک ئالێگرێت بە کۆلۆنی ئەفریقای ئیکواتۆری فەرەنسیدا گەشتیان کرد. ئەوان چوونە کۆنگۆی ناوەڕاست (ئێستا کۆماری کۆنگۆ)، ئوبانگی-شاری (ئێستا کۆماری ئەفریقای ناوەڕاست)، بۆ ماوەیەکی کورت بۆ چاد و دواتر بۆ کامێرون. گۆڤارێکی هەبوو، کە بە ناوی ''Travels in the Congo'' (بە فەڕەنسی: ''Voyage au Congo'' ) و ''گەڕانەوە لە چاد'' (بە فەرەنسی: ''Retour du Tchad'' ) بڵاوی کردەوە.&lt;ref name=&quot;Nobel&quot; /&gt;

لەم کارەدا ڕەخنەی لە هەڵسوکەوتی بەرژەوەندییە بازرگانییەکانی فەرەنسا لە کۆنگۆ گرتووە و ئیلهامبەخش بووە بۆ چاکسازی.&lt;ref name=&quot;Nobel&quot; /&gt; بە تایبەتی ڕەخنەی توندی لە ڕژێمی ''ئیمتیازاتی گەورە'' ( ''Régime des Grandes Concessions'' ) گرت. حکومەت بەشێک لە کۆلۆنیەکەی بەخشیبووە دەست کۆمپانیا فەرەنسییەکان و ڕێگەی پێدابوون سەرچاوە سروشتییەکانی ناوچەکە بە تایبەتی لاستیک بقۆزنەوە. ئەو باس لەوە دەکات کە کرێکارە ڕەسەنەکان بۆ ماوەی چەند هەفتەیەک ناچار بوون گوندەکەیان بەجێبهێڵن بۆ کۆکردنەوەی لاستیک لە دارستانەکەدا، هەروەها ئیستغلالکردنیان لەلایەن کۆمپانیاکانەوە بە کۆیلایەتی بەراورد کردووە. ئەم کتێبە بەشداری کرد لە پەرەسەندنی بزووتنەوەکانی دژە کۆلۆنیالیزم لە فەرەنسا و یارمەتی بیرمەندانی دا بۆ هەڵسەنگاندنەوەی کاریگەرییەکانی کۆلۆنیالیزم لە ئەفریقا.

== بۆچوونە سیاسییەکان و یەکێتی سۆڤیەت ==
لە ماوەی ساڵانی ١٩٣٠دا، گیدە بۆ ماوەیەکی کورت بوو بە کۆمۆنیست، یان وردتر بڵێین، هاوسەفەری (هەرگیز بە فەرمی پەیوەندی بە هیچ پارتێکی کۆمۆنیستەوە نەکرد)، بەڵام وەک تاکگەرایی خۆی، بانگەشە بۆ بیرۆکەی تاکگەرایی کۆمۆنیستی دەکرد. سەرەڕای پشتیوانی لە یەکێتی سۆڤیەت، دان بە سەرکوتکردنی سیاسی لەوێدا نا. گیدە پێداگری لەسەر ئازادکردنی ڤیکتۆر سێرج ، نووسەری سۆڤیەت و ئەندامی ئۆپۆزسیۆنی چەپ بوو کە لەلایەن ڕژێمی ستالینییەوە بەهۆی بۆچوونەکانییەوە دادگایی کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=23 August 2022 |ناونیشان=https://lareviewofbooks.org/article/victor-serge-the-spirit-of-liberty/}}&lt;/ref&gt; وەک نووسەرێکی بەڕێز کە هاوسۆزی دۆزی کۆمۆنیزم بوو، بانگهێشت کرا بۆ قسەکردن لە پرسەی [[مەکسیم گۆرکی|ماکسیم گۆرکی]] و وەک میوانی یەکێتی سۆڤیەتی نووسەران گەشتێک بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتی سۆڤیەت]] بکات. ڕووبەڕووی سانسۆری وتارەکانی بووەوە و بە تایبەتی لە دۆخی کولتووری سەردەمی کۆمۆنیزمی سۆڤیەت بێهیوا بوو. کارەکانی ''Retour de L'U.'' ''RSS'' ( ''گەڕانەوە لە یەکێتی سۆڤیەت'', 1936) ئاراستەی خوێنەرانی لایەنگری سۆڤیەت کرابوو، بۆ ئەوەی لەبری ئەوەی ڕەخنەی توند بخاتە بەردەم گومانەکان.&lt;ref name=&quot;bio&quot; /&gt; وێڕای داننان بە دەستکەوتە ئابووری و کۆمەڵایەتییەکانی یەکێتی سۆڤیەت بە بەراورد لەگەڵ ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا، ئاماژەی بە خراپبوونی کولتوور و سڕینەوەی تاکایەتی هاووڵاتیانی سۆڤیەت و سەرکوتکردنی هەر ناکۆکییەک کرد:
 
گید هەڵوێستی خۆی بەرامبەر بە ستالین دەرنابڕێت، بەڵکو نیشانەکانی کولتی کەسایەتی خۆی باس دەکات: &quot;لە هەر [ماڵێکدا]، ... هەمان وێنەی ستالین، و هیچی تر&quot;؛ &quot;وێنەیەکی ستالین... ، لە هەمان شوێن بێ گومان کە ئایکۆنەکە پێشتر لێی بووە. ئایا پەرستن، خۆشەویستی، یان ترسە؟ نازانم؛ هەمیشە و لە هەموو شوێنێک کە ئامادەیە.&quot; بەڵام گیدە نووسیویەتی ئەم کێشانە بە بەرزکردنەوەی ئاستی کولتووری کۆمەڵگەی سۆڤیەت چارەسەر دەکرێن.

کاتێک گید دەستی کرد بە ئامادەکردنی دەستنووسەکەی بۆ بڵاوکردنەوە، دەستبەجێ کرێملین لەو بارەیەوە ئاگادارکرایەوە،&lt;ref name=&quot;rg&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/314098942}}&lt;/ref&gt; و زۆری نەخایاند گید لەلایەن نووسەری سۆڤیەت ئیلیا ئێهرنبۆرگ سەردانی کرا، کە وتی کە ئەو لەگەڵ گید هاوڕا بوو، بەڵام داوای دواخستنی بڵاوکردنەوەکەی کرد، چونکە یەکێتی سۆڤیەت یارمەتی کۆمارییەکان دەدا لە [[شەڕی ناوخۆییی ئیسپانیا|شەڕی ناوخۆی ئیسپانیا]]. دوای دوو ڕۆژ، لویس ئاراگۆن نامەیەکی لە جێف لاستەوە گەیاند کە داوای دواخستنی بڵاوکردنەوەکە دەکات. ئەم هەوڵانە شکستیان هێنا و لەگەڵ بڵاوبوونەوەی کتێبەکە، گید لە چاپەمەنی سۆڤیەتدا&lt;ref name=&quot;rg&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bio&quot;&gt;Alan Sheridan. André Gide: A Life in the Present (1999)&lt;/ref&gt; و لەلایەن &quot;دۆستانی یەکێتی سۆڤیەت&quot;ەوە ئیدانە کرا: نۆردال گریگ نووسیویەتی کە گید لە بێ تاقەتی کتێبەکەی نووسیوە، و بەوەوە چاکەیەکی بۆ فاشیستەکان کردووە، کە بە خۆشییەوە پێشوازییان لێکردووە.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=NIZnEAAAQBAJ|title=The Making of an Antifascist: Nordahl Grieg Between the World Wars|date=14 June 2022|publisher=University of Wisconsin Pres|isbn=978-0-299-33650-9}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٣٧ لە وەڵامدا گید ''کتێبی (Afterthoughts on the USSR)'' ی بڵاوکردەوە؛ پێشتر گید کتێبی ''(خیانەتکراوی شۆڕش)'' ی ترۆتسکی خوێندەوە و ڤیکتۆر سێرجی ناسی کە زانیاری زیاتری لەبارەی یەکێتی سۆڤیەت پێدا. لە ''کتێبی (Afterthoughts)'' دا، گیدە ڕاستەوخۆتر ڕەخنە لە کۆمەڵگەی سۆڤیەت دەگرێت: &quot;سیترین، ترۆتسکی، مێرسێر، ئیڤۆن، ڤیکتۆر سێرج، لیگوای، ڕودۆڵف و چەندین کەسی دیکە یارمەتیان داوە لە بەڵگەنامەکانیاندا. هەموو ئەو شتانەی کە تا ئێستا فێریان کردووم تەنها گومانم لێکردبوو- ئەوە ترسەکانی منی پشتڕاستکردووەتەوە و بەهێزتر کردووە&quot;. خاڵە سەرەکییەکانی فیلمی ''Afterthoughts'' ئەوە بوون کە دیکتاتۆرییەتی پرۆلیتاریا بوو بە دیکتاتۆری ستالین، و بیرۆکراسی ئیمتیازدار بوو بە چینی دەسەڵاتداری نوێ، کە قازانجی لە زیادەی کاری کرێکاران دەکرد, بودجەی دەوڵەتیان بۆ پڕۆژەکانی وەک کۆشکی سۆڤیەت یان بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی ژیانی خۆی خەرج دەکرد، لە کاتێکدا چینی کرێکار لە هەژارییەکی زۆردا دەژیا؛ گیدە بۆ سەلماندنی بانگەشەکانی خۆی ئاماژەی بە ڕۆژنامە فەرمییەکانی سۆڤیەت کردووە.&lt;ref name=&quot;aft&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bio&quot; /&gt;

لە کاتی جەنگی جیهانی دووەمدا، گیدە بەو ئەنجامە گەیشتوە کە &quot;ئازادی ڕەها تاک و هەروەها کۆمەڵگا لەناو دەبات مەگەر پەیوەندییەکی نزیک بە نەریت و دیسیپلینەوە هەبێت&quot;؛ ئەو بیرۆکەی شۆڕشگێڕانەی کۆمۆنیزمی ڕەتکردەوە و دەڵێت: &quot;ئەگەر شارستانیەت تەنها پشت بەو کەسانە ببەستێت کە دەستپێشخەری تیۆرییە شۆڕشگێڕییەکانیان کردووە، ئەوا لەناو دەچێت، بەو پێیەی کولتوور بۆ مانەوەی پێویستی بە نەریتێکی بەردەوام و گەشەسەندوو هەیە&quot;. لە ''کتێبی تێزی'' (١٩٤٦)دا، نیشانیدا کە تاکێک دەتوانێت بە سەلامەتی مەزە بەجێبهێڵێت تەنها لەو کاتەدا کە &quot;بە توندی بەو تەوەرەیەوە گرێدابێت کە بە ڕابردووەوە بەستووەتەوە&quot;. لە ساڵی ١٩٤٧دا وتی هەرچەندە شارستانیەتەکان سەرهەڵدەدەن و دادەبەزن، بەڵام ڕەنگە شارستانیەتی مەسیحی لە مەرگ ڕزگاری بێت &quot;ئەگەر بەرپرسیارێتی ئەو تۆمەتە پیرۆزە قبوڵ بکەین کە نەریتەکانمان و ڕابردوومان لەسەرمان داناوە&quot;. هەروەها ئاماژەی بەوەشکردووە، وەک تاکگەرایی ماوەتەوە و ناڕەزایەتی دەربڕی بەرامبەر بە &quot;نقومبوونی بەرپرسیارێتی تاکەکەسی لە دەسەڵاتی ڕێکخراودا، لەو هەڵهاتنەی لە ئازادی کە تایبەتمەندی سەردەمی ئێمەیە&quot;.

گید بەشداری لە ئەنتۆلۆژیای ساڵی ١٩٤٩دا کردووە ''کە ناوی ئەو خودایە شکستی هێناوە''. بەهۆی تەندروستی خۆیەوە نەیتوانی وتارێک بنووسێت، بۆیە دەقەکە لەلایەن ئینید ستارکیەوە نووسراوە، لەسەر بنەمای وەرگێڕانی ''گەڕانەوە لە یەکێتی سۆڤیەت'' ، ''بیرکردنەوەکانی پاشکۆ''، باسێک لە پاریس لە l'Union pour la Verite لە ساڵی ١٩٣٥، و ''گۆڤارەکەی''؛ گید دەقەکەی پەسەند کرد.

== ساڵانی ١٩٣٠ و ١٩٤٠ ==
لە ساڵی ١٩٣٠ گید کتێبێکی لەسەر کەیسی بلانچ مۆنیەر بڵاوکردەوە بە ناوی ''La Séquestrée de Poitiers'' ، جگە لە ناوی پاڵەوانەکان کەمێکی گۆڕی. مۆنیێر ژنێک بوو کە بۆ ماوەی زیاتر لە ٢٥ ساڵ لەلایەن دایکیەوە بە دیل هێڵرابووەوە.
[[File:Cuverville76_-_Château_01.JPG|وێنۆک| ماڵی گید لە شاری کوڤەرڤیل]]
لە ساڵی ١٩٣٩، گیدە بووە یەکەم نووسەری زیندوو کە لە کتێبی بەناوبانگی ''Bibliothèque de la Pléiade'' بڵاوکرایەوە.

لە ساڵی ١٩٤٢ فەڕەنسا بەرەو ئەفریقا بەجێدەهێڵێت و لە کانوونی دووەمی ١٩٤٢ لە تونس ژیاوە تا لە مانگی ئایاری ١٩٤٣ لەلایەن هێزەکانی فەرەنسا و بەریتانیا و ئەمریکاوە کۆنترۆڵکرایەوە و توانی گەشت بکات بۆ جەزائیر و تا کۆتایی جەنگی جیهانی دووەم لەوێ مایەوە.&lt;ref name=&quot;OBrien&quot;&gt;{{Cite book|last=O'Brien|first=Justin|title=The Journals of Andre Gide Volume IV 1939–1949. Translated from the French|date=1951|publisher=Secker &amp; Warburg}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٤٧ [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبی]] وەرگرتووە &quot;بەهۆی نووسینە هەمەلایەنە و گرنگەکانی لە ڕووی هونەرییەوە، کە تێیدا کێشە و بارودۆخی مرۆڤ بە خۆشەویستییەکی چاونەترس بۆ ڕاستی و تێڕوانینێکی توندی دەروونی پێشکەش کراوە&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1947/ |ڕێکەوتی سەردان=20 March 2018 |وێبگە=www.nobelprize.org}}&lt;/ref&gt; زۆربەی ساڵانی کۆتایی ژیانی بۆ بڵاوکردنەوەی گۆڤارەکەی تەرخان کردووە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.museeprotestant.org/Pages/Notices.php?scatid=148&amp;noticeid=811&amp;lev=1&amp;Lget=FR |ڕێکەوتی سەردان=6 September 2010}}&lt;/ref&gt; گید لە ١٩ی شوباتی ١٩٥١ لە پاریس کۆچی دوایی کرد. کەنیسەی ڕۆمانی کاسۆلیکی بەرهەمەکانی لە ساڵی ١٩٥٢دا خستە ناو ''ئیندێکسی کتێبە قەدەغەکراوەکانەوە.''

== ژیانی گید وەک نووسەر ==
ئالان شێریدان ژیاننامەنووسی گیدە کورتەیەک لە ژیانی گید وەک نووسەر و ڕۆشنبیری خستۆتە ڕوو:
 
&quot;بێگومان ناوبانگ و ناوبانگی گید لە کۆتاییدا لەسەر بەرهەمە ئەدەبییەکانی بوو. بەڵام بە پێچەوانەی زۆرێک لە نووسەران، ئەو هیچ کەسێکی تەنیا نەبوو: پێویستی بە هاوڕێیەتی و نابغەیەکی هەبوو بۆ بەردەوامبوونی.&quot; بەڵام &quot;توانای خۆشەویستی تەنها لە هاوڕێکانیدا قەتیس نەبوو: ڕژایە سەر خەمی ئەوانی دیکە کە لە خۆی کەمتر بەختەوەر بوون&quot;.

=== نووسینەکان ===
نووسینی گیدە چەندین ژانر دەگرێتەوە. &quot;وەک وەستایەکی گێڕانەوەی نۆسراو، ناوبەناو درامانووس و وەرگێڕ، ڕەخنەگری ئەدەب، نامەنووس، وتارنووس و ڕۆژنامەنووس، ئەدەبیاتی سەدەی بیستەمی فەرەنسی یەکێک لە سەرنجڕاکێشترین نموونەکانی پیاوی پیتەکانی پێشکەش کرد.&quot;


نامەکانی گیدە کە لە ژیاندا ماون، دەگەنە هەزاران. بەڵام ئەوە ''جۆرناڵە'' کە شێریدان بە &quot;شێوازی دەربڕینی پێشوەختە گیددی&quot; ناوی دەبات. &quot;یەکەم ڕۆمانی لە گۆڤاری خۆی گیدەوە سەریهەڵداوە و زۆرێک لە گێڕانەوەی کەسی یەکەم کەم تا زۆر وەک گۆڤار دەخوێندرێنەوە. لە فیلمی''Les faux-monnayeurs'' دا، گۆڤاری ئێدوارد دەنگێکی بەدیل بۆ گێڕەرەوەکە دابین دەکات.&quot; گاید لە وەڵامدا وتی: &quot;لە ساڵی ١٩٤٦، کاتێک پیێر هێربێرت پرسیاری لە گید کرد کە کام لە کتێبەکانی هەڵدەبژێریت ئەگەر تەنها یەکێکیان لە ژیاندا بمێنێتەوە، پێموایە ئەوە دەبێتە ''جۆرناڵەکەم&quot;.'' &quot; لە تەمەنی ١٨ یان ١٩ ساڵییەوە، گیدە گۆڤارێکی ژیانی خۆی هەڵدەگرت و کاتێک بۆ یەکەمجار خرایە بەردەستی خەڵک، تا ١٣٠٠ لاپەڕە بوو.&quot;


بەڵام وەک شێریدان ئاماژەی پێدەکات، &quot;ئەوە خەیاڵییە کە لە لوتکەی کارەکانی گیدەدایە.&quot; &quot;لێرەدا، وەک لە ''بەرهەمەکەدا'' بە گشتی، ئەوەی یەکەمجار مرۆڤ لێی دەدا، جۆراوجۆرییەکانە. لێرەشدا، ئێمە کنجکاوی گیدە، گەنجییەکەی، لە کاردا دەبینین: ڕەتکردنەوەی تەنها یەک درز، بۆ دووبارەکردنەوەی فۆرمولەی سەرکەوتوو...خەیاڵەکە ساڵانی سەرەتای هێماسازی دەگرێتەوە، تا پارچە &quot;کۆمیدی، داهێنەرتر، تەنانەت خەیاڵی&quot;، تا دواتر &quot;جدی، گێڕانەوەی زۆر ژیاننامەیی و کەسی یەکەم&quot;...لە فەرەنسا گید بە ستایلستێکی گەورە بە مانا کلاسیکییەکان دادەنرا، &quot;بە ڕستە ڕوون و کورت و یەدەگ و بە ئەنقەست و دەستەواژەی نادیار.&quot;

=== خەبات بۆ بەهاکان ===
&quot;هەر بەرگێک کە گید نووسیویەتی مەبەست لێی تەحەدای خۆی بووە، ئەوەی پێش خۆی بووە و چی دەتوانێت بەدوایدا بێت. ئەم تایبەتمەندییە، بەپێی دانیال مۆتۆتێ لە وتارەکەیدا لە ''کاهیێرس دی ئەندرێ گیددا''، ئەوەیە کە کارەکانی گیدە دەکاتە 'لە بنەڕەتدا مۆدێرن': 'نوێکردنەوەی هەمیشەیی ئەو بەهایانەی کە مرۆڤ بەهۆیانەوە دەژی'&quot; گاید لە ''جۆرناڵەکەیدا'' لە ساڵی ١٩٣٠دا نووسیویەتی: &quot;تاکە درامایەک کە بەڕاستی سەرنجڕاکێشە و پێویستە هەمیشە ئامادە بم سەرلەنوێ وێنا بکەم، مشتومڕی تاکەکەسە لەگەڵ هەر شتێک کە دەیپارێزێت لە ڕەسەنایەتی، لەگەڵ هەر شتێک کە دژایەتی یەکپارچەیی خۆی دەکات، بەرامبەر بە یەکگرتنی. زۆربەی کات بەربەستەکە لەناو ئەودایە. و هەموو ئەوانەی تر تەنها بەڕێکەوتن.&quot;

بە گشتی &quot;بەرهەمەکانی ئەندرێ گیدە ڕاپەڕینی سۆزداری خۆی لە دژی ئەو سنووردارکردن و ڕێکەوتننامانە ئاشکرا دەکەن کە لە فەرەنسای سەدەی نۆزدەهەمەوە بۆی ماوەتەوە. ئەو هەوڵیدا خودی ڕەسەن لە ژێر دەمامکە دژبەیەکەکانیدا ئاشکرا بکات.&quot;

== پێدێرستی ==
گیدە لە گۆڤارەکەیدا جیاوازی دەکات لە نێوان &quot;سۆدۆمیتەکان&quot;ی گەورەساڵان و &quot; [[کوڕبازی|پیدراستەکان]] &quot;ی کوڕ خۆشەویست و خۆی وەک ئەم دووەمیان پۆلێن دەکات.
 {{سندووقی وتە|width=30em|bgcolor=cornsilk|fontsize=100%|salign=center|quote=From an interview with film documentarian [[Nicole Védrès]] with Andre Gide:&lt;br&gt;
'''Védrès''' &quot;May I ask you an indiscreet question?&lt;br&gt;
'''Gide''' &quot;There are no indiscreet questions, only indiscreet answers.&quot;&lt;br&gt;
'''Védrès''' &quot;Is it true, ''cher Maître'', that you are a homosexual?&quot;&lt;br&gt;
'''Gide''' &quot;No monsieur, I am ''not'' a homosexual, I am a pederast!&quot;&lt;br&gt;—from Vedres' documentary [[La Vie Commence Demain|''Life Starts Tomorrow'']] (1950)&lt;ref&gt;Weinberg, Herman G., 1967. ''Josef von Sternberg. A Critical Study.'' New York: Dutton p. 121. Weinberg notes &quot;Gide replied testily, with that refined distinction so characteristic of him…&quot;&lt;/ref&gt;}}گۆڤاری گید ڕەفتارەکانی لە کۆمپانیای [[ئۆسکار وایڵد]] بەڵگە دەکات.

 
کتێبی ''کۆریدۆنی'' گید کە بە گرنگترین بەرهەمی خۆی زانیوە، بەرگریکردن لە [[کوڕبازی|چەواشەکاری]] لەخۆدەگرێت. لەو کاتەدا (پێش ساڵی ١٩٤٥)، تەمەنی ڕەزامەندی بۆ هەر جۆرە چالاکییە سێکسییەکان بە ١٣ ساڵ دانرابوو.

== کتێبنامە ==
{{سەرەکی|Bibliography of André Gide}}

== هەروەها سەیری بکە ==

* ''Mise en abyme''

== ئاماژەکان ==

=== وەرگێڕانەکان ===
{{سەرچاوەکان}}

=== ئەو بەرهەمانەی کە ئاماژەیان پێکراوە ===

* ئێدمۆند وایت, [https://www.lrb.co.uk/the-paper/v20/n24/edmund-white/on-the-chance-that-a-shepherd-boy] ''ئاندرێ گید: ژیانێک لە ئێستادا.'' کامبریج: چاپخانەی زانکۆی هارڤارد، ١٩٩٨].

== خوێندنەوەی زیاتر ==

* بۆ زانینی کرۆنۆلۆژیای ژیانی گید، سەیری ل.&amp;nbsp;13-15 لە تۆماس کۆردل، ''ئاندرێ گید'' (زنجیرەی نووسەرانی گریفین). بڵاوکەرەوەی توین، ئینکۆ، ١٩٦٩.
* بۆ زانینی کتێبنامەیەکی وردی نووسین و بەرهەمەکانی گیدە سەبارەت بە گیدە، بڕوانە ل.&amp;nbsp;655–678 لە ئالان شێریدان، ''ئاندرێ گید: ژیانێک لە ئێستادا.'' هارڤارد، ١٩٩٩.

== بەستەری دەرەکی ==
 

; کۆکردنەوەی دیجیتاڵی

* {{StandardEbooks|Standard Ebooks URL=https://standardebooks.org/ebooks/andre-gide}}
* Works by André Gide at Project Gutenberg
* Works by André Gide at Faded Page (Canada)
* Works by or about André Gide at the Internet Archive
* {{Librivox author}}

; لینکی تر

* ماڵپەڕی [http://www.fondation-catherine-gide.org/ ''دامەزراوەی کاترین گاید''], کە لەلایەن کاترین گید کچەکەیەوە بەڕێوەدەبرێت
* [https://web.archive.org/web/20171016085651/http://www.andregide.org/ سەنتەری توێژینەوەی گیدیان]
* [http://noblib.internet-box.ch/NLEW.php?authorid=42 لیستی بەرهەمەکان]
* [https://web.archive.org/web/20090913094434/http://www.gidiana.net/ ئەمیس دی ئەندرێ گید] ''بە زمانی فەرەنسی''
* [http://www.gidiana.net/GA.htm بابەتەکانی ڕۆژنامەی سەردەم لەسەر] ''ڕووکاری Gide بە زمانی فەرەنسی''
* [http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1947/ ئاندرێ گید، براوەی خەڵاتی نۆبڵ بۆ ئەدەب لە ساڵی ١٩٤٧]
* [http://www.ljhammond.com/classics/cl3.htm#gide ئاندرێ گید: پێشەکییەکی کورت]
* [https://web.archive.org/web/20071006001903/http://www.societe-jersiaise.org/whitsco/mader1.htm گید لە مادێریا لە جێرسی، ١٩٠١-١٩٠٧]
* Newspaper clippings about André Gide    
{{André Gide}}{{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}}{{1947 Nobel Prize winners}}{{Modernism}}{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ڕۆمان|ئەدەب|}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
[[پۆل:نووسەرە مۆدێرنەکان]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فەڕەنسی]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]]
[[پۆل:کۆمۆنیستە فەڕەنسییەکان]]
[[پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی]]
[[پۆل:نووسەرانی پاریسی]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٥١]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٩]]
[[پۆل:Articles with hCards]]
[[پۆل:ژیاننامەکان کە واژوویان لەگەڵە]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>if0i2mie28hdx0nadxe16rxwsed699r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694300</id>
      <parentid>1694299</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T09:46:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shaween</username>
        <id>18477</id>
      </contributor>
      <origin>1694300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41360" sha1="qb0iue9nsqlr32w9qrtpcteut5ytpn9" xml:space="preserve">
{{Infobox writer|name=ئاندرێ جید|awards={{awards|[[Nobel Prize in Literature]]|1947}}|image=André Gide.jpg|caption=|birth_name=ئاندرێ پاوڵ گویلۆم جید|birth_date={{birth date|df=yes|1869|11|22}}|birth_place=پاریس, [[ئیمپراتۆریەتیی دووەمی فەڕەنسا]]|death_date={{death date and age|df=yes|1951|2|19|1869|11|22}}|death_place=پاریس, [[ئیمپراتۆریەتیی دووەمی فەڕەنسا|فەرەنسا]]|resting_place=Cimetière de Cuverville, [[Cuverville, Seine-Maritime]]|occupation={{hlist|Novelist|essayist|dramatist}}|genre=|movement=|notable_works=''[[The Immoralist]]''&lt;br /&gt;''[[Strait Is the Gate]]''&lt;br/&gt; ''Les caves du Vatican'' (''The Vatican Cellars''; sometimes published in English under the title ''Lafcadio's Adventures'')&lt;br/&gt; ''[[La Symphonie Pastorale|The Pastoral Symphony]]''&lt;br/&gt; ''[[The Counterfeiters (novel)|The Counterfeiters]]''&lt;br/&gt;''[[Les nourritures terrestres|The Fruits of the Earth]]''|spouse={{marriage|Madeleine Rondeaux|1895|1938|end=died}}|children=[[Catherine Gide]]|signature=André Gide signature.svg|website=|education=[[Lycée Henri-IV]]}} 

'''ئاندرێ پاوڵ گویلۆم جید''' ({{IPA|fr|ɑ̃dʁe pɔl ɡijom ʒid|lang}} ; ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٨٦٩ – ١٩ی شوباتی ١٩٥١) نووسەرێکی فەرەنسی بووە کە نووسینەکەی چەندین شێواز و بابەتی گرتۆتەوە. خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی ساڵی 1947 ی پێبەخشرا . ژیانی پیشەیی گیدە لە سەرەتای ژیانی لە بزووتنەوەی هێماگەراییەوە تا ڕەخنەگرتن لە ئیمپریالیزم لە قۆناغی نێوان جەنگەکاندا . نووسەری زیاتر لە ٥٠ کتێبە، لە نامەی کۆچی دواییدا لە ''[[نیویۆرک تایمز|ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمزدا]]'' بە &quot;گەورەترین پیاوی هاوچەرخی نامەکانی فەرەنسا&quot; وەسف کراوە و &quot;بە پێی زانیارییە ئەدەبییەکان حوکم لەسەر گەورەترین نووسەری فەرەنسی ئەم سەدەیەی داوە&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.andregide.org/remembrance/nytgide.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110806050538/http://www.andregide.org/remembrance/nytgide.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 August 2011 |ڕێکەوتی سەردان=20 March 2018 |وێبگە=www.andregide.org}}&lt;/ref&gt;

گیدە بە چیرۆکە خەیاڵییەکانی و هەروەها بە بەرهەمە ژیاننامەییەکانی ناسراوە، ململانێ و دواجار ئاشتبوونەوەی دوو لایەنی کەسایەتییەکەی دەربڕیوە (کە بە ڕێککەوت بە خۆپارێزییەکی [[پرۆتێستانت|پرۆتستانتی]] و سەرگەرمییەکی سێکسی سەرپێچیکارانە تایبەتمەندە). وەک کەسێک کە خۆی بە [[کوڕبازی|پێدەراست]] دەزانێت، نووسینەکەی بەکاردەهێنا بۆ لێکۆڵینەوە لە خەباتەکەی بۆ ئەوەی بە تەواوی خۆی بێت، لەوانەش خاوەندارێتی سروشتی سێکسی مرۆڤ، بەبێ ئەوەی خیانەت لە بەهاکانی مرۆڤ بکات. چالاکیی سیاسییەکەی بە هەمان ئیتۆس لە قاڵب درا. لە کاتێکدا لە سەرەتای ساڵانی ١٩٣٠دا هاوسۆزی [[کۆمۆنیزم]] بوو، وەک زۆرێک لە ڕۆشنبیران، دوای گەشتەکەی لە ساڵی ١٩٣٦ بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتی سۆڤیەت]] پشتگیری چەپی دژە ستالینیستی کرد. لە کۆتایی ژیانیدا، لە چلەکانی سەدەی ڕابردوودا، بەرەو بەها نەریتییەکانی زیاتر گۆڕی و کۆمۆنیزمی وەک بیرۆکەیەک کە لەگەڵ نەریتەکانی شارستانیەتی مەسیحیدا دەشکێت، ڕەتکردەوە.

== ژیانی سەرەتایی ==
[[File:Gide_1893.jpg|ڕاست|وێنۆک|208x208پیکسڵ| گید لە ساڵی ١٨٩٣]]
جید لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٨٦٩ لە پاریس لە خێزانێکی پرۆتستانتی چینی ناوەند لەدایک بووە. باوکی ژان پاوڵ گیلۆم گید مامۆستای یاسا بووە لە زانکۆی پاریس؛ لە ساڵی ١٨٨٠ کۆچی دوایی کرد، کاتێک کوڕەکە تەمەنی ١١ ساڵ بوو. دایکی ناوی جولیەت ماریا ڕۆندۆس بوو. مامی ئابووریناسێکی سیاسی چارڵز گید بوو . بنەماڵەی باوکی ڕەگ و ڕیشەی خۆی بۆ ئیتالیا دەگەڕێتەوە. گویدۆسی باوباپیران دوای ئەوەی لە ماوەی سەدەی ١٦دا بوونە ئایینی پرۆتستانت و لە ئیتالیا کاسۆلیکیدا ڕووبەڕووی گۆشەگیری بوونەتەوە، ڕوویان لە فەرەنسا و وڵاتانی دیکەی ڕۆژئاوا و باکووری ئەوروپا کردبوو.   

گید لە بارودۆخێکی گۆشەگیردا لە نۆرماندی پەروەردە بووە. لە تەمەنێکی بچووکدا بوو بە نووسەرێکی بەرهەمدار، یەکەم ڕۆمانی خۆی ''بە ناوی دەفتەرەکانی ئاندرێ واڵتەر'' (بە فەڕەنسی: ''Les Cahiers d'André Walter'' ) لە ساڵی ١٨٩١ لە تەمەنی ٢١ ساڵیدا بڵاوکردەوە.

لە ساڵانی ١٨٩٣ و ١٨٩٤ گیدە گەشتێکی بۆ باکووری ئەفریقا کردووە. لەوێ هات بۆ ئەوەی هاوڕەگەزبازییەکەی قبوڵ بکات. 

گید لە پاریس هاوڕێیەتی شانۆنامەنووسی ئێرلەندی [[ئۆسکار وایڵد]] کرد، کە دووەمیان لەوێ لە دەربەدەریدا بوو. لە ساڵی ١٨٩٥ ئەو دوو کەسە لە جەزائیر یەکتریان بینی. وایڵد ئەو بڕوایە هەڵەیەی هەبوو کە گایدی بە هاوڕەگەزبازی ناساندووە، بەڵام گید پێشتر لەگەڵ ئارەزووەکانی خۆیدا ڕێککەوتبوو.  

== ساڵانی ناوەڕاست ==
 
[[File:Gide_1920_cropped.jpg|وێنۆک| گید لە ساڵی ١٩٢٤ لەلایەن ئۆتۆلین مۆرێلەوە وێنەی گیراوە.]]
[[File:Gide_by_Laurens.jpg|وێنۆک| ئاندرێ گید لە نووسینی پاوڵ ئەلبێرت لۆڕێنس (١٩٢٤)]]
لە ساڵی ١٨٩٥، دوای مردنی دایکی، گاید هاوسەرگیری لەگەڵ ئامۆزاکەی مادلین ڕۆندۆس کرد،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.museeprotestant.org/en/notice/andre-gide1869-1951/ |ڕێکەوتی سەردان=20 March 2018 |وێبگە=www.museeprotestant.org}}&lt;/ref&gt; بەڵام هاوسەرگیرییەکە بەبێ تەواوبوون مابووەوە. لە ساڵی ١٨٩٦ بە سەرۆکی شارەوانی لا ڕۆک-باینارد هەڵبژێردرا کە کۆمۆنێکە لە نۆرماندی.

گید هاوینی ساڵی ١٩٠٧ لە جێرسی بەسەر برد، لەگەڵ هاوڕێکانی جاک کۆپۆ و تیۆ ڤان ڕیسێلبێرگ و خێزانەکانیان. ژوورێکی لە لا ڤالیوز کۆتێج لە سانت بریلاد بە کرێ گرت. لەو ماوەیەدا کاری لەسەر بەشی دووەمی ''کتێبی (گەروو دەروازەیە'' (بە فەڕەنسی: ''La Porte étroite'' ) کردووە، و ڤان ڕیسێلبێرگ وێنەکەی کێشاوە.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Moore|first=Diane Monier|url=https://blueormer.gg/product/immoralists-and-drama-queens/|title=Immoralists and Drama Queens: André Gide, Théo Van Rysselberghe and their colourful entourage, Jersey 1907-1909|publisher=Blue Ormer|year=2024|isbn=978-1-915786-12-8}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٠٨دا، گید یارمەتی دامەزراندنی گۆڤاری ئەدەبی ''Nouvelle Revue Française'' (''پێداچوونەوەی نوێی فەرەنسی'')ی دا.&lt;ref name=&quot;Nobel&quot;&gt;{{Nobelprize}}&lt;/ref&gt;

لە کاتی جەنگی جیهانی یەکەمدا، گید سەردانی ئینگلتەرای کرد. یەکێک لە هاوڕێکانی لەوێ هونەرمەند ویلیام ڕۆتنستاین بوو . ڕۆتێنشتاین لە ژیاننامەی خۆیدا باسی سەردانەکەی گایدی بۆ ماڵەکەی خۆی لە گلۆستێرشایر کردووە:
 
لە ساڵی ١٩١٦، گیدە تەمەنی نزیکەی ٤٧ ساڵ بوو کاتێک مارک ئالێگرێت تەمەن ١٥ ساڵ وەک خۆشەویستێک برد. مارک یەکێک بوو لە پێنج منداڵی ئیلی ئەلیگرێت و هاوسەرەکەی. گید لە ساڵانی خوێندنی خۆیدا بووبووە هاوڕێی ئەلیگریتی باڵا کاتێک دایکی گید ئەلیگریتی وەک مامۆستای وانەبێژ بۆ کوڕەکەی بەکرێ گرتبوو. ئیلی ئالێگرێت باشترین پیاو بوو لە ئاهەنگی هاوسەرگیری گید. دوای ئەوەی گاید لەگەڵ مارک هەڵهات بۆ لەندەن، مادلین هاوسەرەکەی هەموو نامەنووسیەکانی سووتاند وەک تۆڵەسەندنەوەیەک- &quot;باشترین بەش لە خۆم&quot;، دواتر گاید وتی.

لە ساڵی ١٩١٨، گاید دۆرۆتی بوسی ناسی و هاوڕێیەتی کرد؛ زیاتر لە ٣٠ ساڵ هاوڕێ بوون و زۆرێک لە بەرهەمەکانی وەرگێڕاوە بۆ زمانی ئینگلیزی.

هەروەها گیدە بووە هاوڕێی نزیک لەگەڵ ڕەخنەگری چارڵز دو بۆس. پێکەوە بەشێک بوون لە ''فۆیەر فرانکۆ-بێلج'' ، کە لەو پێگەیەدا کاریان دەکرد بۆ دۆزینەوەی هەلی کار و خۆراک و شوێنی نیشتەجێبوون بۆ پەنابەرە فەرەنسی-بەلجیکاییەکان کە دوای داگیرکردنی بەلجیکا لە ساڵی ١٩١٤دا گەیشتنە پاریس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Davies |first=Katherine Jane |year=2010 |title=A 'Third Way' Catholic Intellectual: Charles Du Bos, Tragedy, and Ethics in Interwar Paris |journal=Journal of the History of Ideas |volume=71 |issue=4 |page=655 |doi=10.1353/jhi.2010.0005 |jstor=40925953 |s2cid=144724913}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Price|first=Alan|url=https://books.google.com/books?id=CLAYDAAAQBAJ|title=The End of the Age of Innocence: Edith Wharton and the First World War|publisher=St. Martin's Press|year=1996|isbn=978-1-137-05183-7|pages=28–9}}&lt;/ref&gt; دواتر هاوڕێیەتی نێوانیان دابەزی بەهۆی تێڕوانینی دو بۆس کە گید ئینکاری لە ئیمانی ڕۆحی خۆی کردووە یان خیانەتی کردووە، بە پێچەوانەی گەڕانەوەی دو بۆس خۆی بۆ ئیمان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Dieckmann |first=Herbert |year=1953 |title=André Gide and the Conversion of Charles Du Bos |journal=Yale French Studies |issue=12 |page=69 |doi=10.2307/2929290 |jstor=2929290}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Woodward|1997}}

وتارەکەی دو بۆس ''Dialogue avec André Gide'' لە ساڵی ١٩٢٩ بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Einfalt|first=Michael|url=https://books.google.com/books?id=tmArx-Qak5QC|title=The Maritain Factor: Taking Religion into Interwar Modernism|publisher=Leuven University Press|year=2010|isbn=978-90-5867-714-3|editor-last=Heynickx|editor-first=Rajesh|page=160|chapter=Debating Literary Autonomy: Jacques Maritain versus André Gide|editor-last2=De Maeyer|editor-first2=Jan}}&lt;/ref&gt; وتارەکە کە بەهۆی قەناعەتە کاسۆلیکییەکانی دو بۆسەوە ئاگادارکراوەتەوە، هاوڕەگەزبازی گیدی ئیدانە کردووە.{{Sfn|Einfalt|2010}} ئێرنست ڕۆبەرت کورتیۆس هاوڕێی هاوبەشی گید و دو بۆس لە نامەیەکدا بۆ گید ڕەخنەی لە کتێبەکە گرتووە و نووسیویەتی ئەوەی کە دو بۆس &quot;بەپێی ئەخلاقی کاسۆلیکی حوکمت لەسەر دەدات بەسە بۆ ئەوەی تۆمەتبارکردنی تەواوەتی پشتگوێ بخات. تەنها دەتوانێت دەست لەو کەسانە بدات کە وەک ئەو بیردەکەنەوە و پێشوەختە قەناعەتیان پێکراوە. ئەو دەستبەرداری ئازادییە فیکرییەکەی بووە&quot;.{{Sfn|Einfalt|2010}}

لە ساڵانی ١٩٢٠دا گید بووە ئیلهامبەخش بۆ نووسەرانی وەک [[ئەلبێر کامو|ئەلبێرت کامۆ]] و [[ژان پۆڵ سارتر|ژان پۆل سارتەر]]. لە ساڵی ١٩٢٣ کتێبێکی لەسەر [[فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی|فیۆدۆر دۆستۆیڤسکی]] بڵاوکردەوە. کاتێک لە چاپی گشتی ''کۆریدۆن'' (١٩٢٤)دا بەرگری لە هاوڕەگەزبازی کرد، ئەوەندە ئیدانە کرا کە ڕێگری لێکرا بۆ ئەوەی کاندید بکرێت بۆ [[ئەکادیمیای فەڕەنسی|ئەکادیمیای فرانسا]].&lt;ref name=&quot;copley1989&quot;&gt;{{Cite book|last=Copley|first=Antony R. H.|title=Sexual moralities in France, 1780-1980 : new ideas on the family, divorce, and homosexuality : an essay on moral change|date=1989|publisher=Routledge|page=173|quote=After receiving the Nobel Prize in 1947, Gide told a Swedish journalist that ''Corydon'' was the most important of his books; clearly this was not so much a literary judgement as a statement of his faith in the importance of the cause of homosexuality. .... Gide remained considerably anxious about its reception; the climate of post-war France in the 1920s remained hostile to homosexuality, and ''Corydon'' was to block Gide’s access to that highest academic honour in France, election to the Académie Française.}}&lt;/ref&gt; دواتر ئەمەی بە گرنگترین کارەکانی خۆی زانی.&lt;ref name=&quot;copley1989&quot; /&gt;

لە ساڵی ١٩٢٣، گاید کچێکی بوو بە ناوی کاترین ، لەلایەن ئەلیزابێس ڤان ڕیسێلبێرگەوە ، کە ژنێکی زۆر گەنجتر بوو. ئەو ماوەیەکی زۆر بوو ناسیبووی، چونکە کچەکەی هاوڕێکانی ماریا مۆنۆم و تیۆ ڤان ڕیسێلبێرگ بوو، نیگارکێشێکی نوێ ئیمپڕێشنیستی بەلجیکی. ئەمەش بووە هۆی دروستبوونی تاکە قەیران لە پەیوەندییە درێژخایەنەکەی نێوان ئەلیگریت و گید، و زیانی بە هاوڕێیەتییەکەی لەگەڵ تیۆ ڤان ڕیسێلبێرگ گەیاند. ڕەنگە ئەمە تاکە پەیوەندی سێکسی گیدە بووبێت لەگەڵ ژنێکدا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=White |first=Edmund |date=10 December 1998 |title=On the chance that a shepherd boy … |url=http://www.lrb.co.uk/v20/n24/edmund-white/on-the-chance-that-a-shepherd-boy |journal=London Review of Books |volume=20 |issue=24 |pages=3–6 |access-date=20 March 2018}}&lt;/ref&gt; و زۆر کورت بوو. کاترین تاکە نەوەی ئەو بوو بە خوێن. حەزی دەکرد بە ئەلیزابێس بڵێت ''&quot;لا دام بلانچ&quot;'' (&quot;خانمە سپییەکە&quot;).

لە کۆتاییدا ئەلیزابێس هاوسەرەکەی بەجێهێشت و ڕووی لە پاریس کرد و لایەنە پراکتیکییەکانی ژیانی گید بەڕێوەببات. شوقەی تەنیشت یەکتریان لە مۆنپارناس هەبوو. ئەو کچە دەیپەرست، بەڵام دیارە پەیوەندی سێکسییان نەمابوو.{{ژێدەر پێویستە|reason=Elisabeth's mother Maria was called La Petite Dame. Never heard about La Dame blanche as a name for Elisabeth. Also not sure that Elisabeth was married during their brief affair.|date=April 2019}}

لە ساڵی ١٩٢٤ ژیاننامەیەکی بە ناوی ''If it Die...'' (بە فەڕەنسی: ''Si le grain ne meurt'' ). هەر لەو ساڵەدا یەکەم چاپی کتێبی ''دڵی تاریکی'' و ''لۆرد جیمی'' [[جۆزێف کۆنراد|جۆزێف کۆنرادی]] بە زمانی فەرەنسی بەرهەمهێنا.

لە دوای ساڵی ١٩٢٥، گیدە دەستی کرد بە بانگەشەی بۆ ئەوەی مەرجی مرۆڤانەتر بۆ تاوانبارانی سزادراو هەبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Daniels |first=Anthony |ناونیشان=https://newcriterion.com/article/gides-judgment/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-25 |وێبگە=The New Criterion |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; هاوسەرە یاساییەکەی بە ناوی مادلین گاید لە ساڵی ١٩٣٨ کۆچی دوایی کرد. لە کتێبی ''Et nunc manet in te'' ، بیرەوەرییەکانی مادلین کە بە زمانی ئینگلیزی لە ئەمریکا لە ساڵی ١٩٥٢دا بڵاوکرایەوە، لێکۆڵینەوەی لە هاوسەرگیرییەکەی نێوانیان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Press |first=Cerise |ڕێکەوت=2013-04-09 |ناونیشان=https://www.cerisepress.com/05/13/wilful-blindness-the-marriage-of-andre-and-madeleine-gide |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-25 |وێبگە=Cerise Press - A Journal of Literature, Arts &amp; Culture |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ئەفریقا ==
لە تەمموزی ساڵی ١٩٢٦ تا مانگی ئایاری ١٩٢٧، گیدە لەگەڵ خۆشەویستەکەی مارک ئالێگرێت بە کۆلۆنی ئەفریقای ئیکواتۆری فەرەنسیدا گەشتیان کرد. ئەوان چوونە کۆنگۆی ناوەڕاست (ئێستا کۆماری کۆنگۆ)، ئوبانگی-شاری (ئێستا کۆماری ئەفریقای ناوەڕاست)، بۆ ماوەیەکی کورت بۆ چاد و دواتر بۆ کامێرون. گۆڤارێکی هەبوو، کە بە ناوی ''Travels in the Congo'' (بە فەڕەنسی: ''Voyage au Congo'' ) و ''گەڕانەوە لە چاد'' (بە فەرەنسی: ''Retour du Tchad'' ) بڵاوی کردەوە.&lt;ref name=&quot;Nobel&quot; /&gt;

لەم کارەدا ڕەخنەی لە هەڵسوکەوتی بەرژەوەندییە بازرگانییەکانی فەرەنسا لە کۆنگۆ گرتووە و ئیلهامبەخش بووە بۆ چاکسازی.&lt;ref name=&quot;Nobel&quot; /&gt; بە تایبەتی ڕەخنەی توندی لە ڕژێمی ''ئیمتیازاتی گەورە'' ( ''Régime des Grandes Concessions'' ) گرت. حکومەت بەشێک لە کۆلۆنیەکەی بەخشیبووە دەست کۆمپانیا فەرەنسییەکان و ڕێگەی پێدابوون سەرچاوە سروشتییەکانی ناوچەکە بە تایبەتی لاستیک بقۆزنەوە. ئەو باس لەوە دەکات کە کرێکارە ڕەسەنەکان بۆ ماوەی چەند هەفتەیەک ناچار بوون گوندەکەیان بەجێبهێڵن بۆ کۆکردنەوەی لاستیک لە دارستانەکەدا، هەروەها ئیستغلالکردنیان لەلایەن کۆمپانیاکانەوە بە کۆیلایەتی بەراورد کردووە. ئەم کتێبە بەشداری کرد لە پەرەسەندنی بزووتنەوەکانی دژە کۆلۆنیالیزم لە فەرەنسا و یارمەتی بیرمەندانی دا بۆ هەڵسەنگاندنەوەی کاریگەرییەکانی کۆلۆنیالیزم لە ئەفریقا.

== بۆچوونە سیاسییەکان و یەکێتی سۆڤیەت ==
لە ماوەی ساڵانی ١٩٣٠دا، گیدە بۆ ماوەیەکی کورت بوو بە کۆمۆنیست، یان وردتر بڵێین، هاوسەفەری (هەرگیز بە فەرمی پەیوەندی بە هیچ پارتێکی کۆمۆنیستەوە نەکرد)، بەڵام وەک تاکگەرایی خۆی، بانگەشە بۆ بیرۆکەی تاکگەرایی کۆمۆنیستی دەکرد. سەرەڕای پشتیوانی لە یەکێتی سۆڤیەت، دان بە سەرکوتکردنی سیاسی لەوێدا نا. گیدە پێداگری لەسەر ئازادکردنی ڤیکتۆر سێرج ، نووسەری سۆڤیەت و ئەندامی ئۆپۆزسیۆنی چەپ بوو کە لەلایەن ڕژێمی ستالینییەوە بەهۆی بۆچوونەکانییەوە دادگایی کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=23 August 2022 |ناونیشان=https://lareviewofbooks.org/article/victor-serge-the-spirit-of-liberty/}}&lt;/ref&gt; وەک نووسەرێکی بەڕێز کە هاوسۆزی دۆزی کۆمۆنیزم بوو، بانگهێشت کرا بۆ قسەکردن لە پرسەی [[مەکسیم گۆرکی|ماکسیم گۆرکی]] و وەک میوانی یەکێتی سۆڤیەتی نووسەران گەشتێک بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتی سۆڤیەت]] بکات. ڕووبەڕووی سانسۆری وتارەکانی بووەوە و بە تایبەتی لە دۆخی کولتووری سەردەمی کۆمۆنیزمی سۆڤیەت بێهیوا بوو. کارەکانی ''Retour de L'U.'' ''RSS'' ( ''گەڕانەوە لە یەکێتی سۆڤیەت'', 1936) ئاراستەی خوێنەرانی لایەنگری سۆڤیەت کرابوو، بۆ ئەوەی لەبری ئەوەی ڕەخنەی توند بخاتە بەردەم گومانەکان.&lt;ref name=&quot;bio&quot; /&gt; وێڕای داننان بە دەستکەوتە ئابووری و کۆمەڵایەتییەکانی یەکێتی سۆڤیەت بە بەراورد لەگەڵ ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا، ئاماژەی بە خراپبوونی کولتوور و سڕینەوەی تاکایەتی هاووڵاتیانی سۆڤیەت و سەرکوتکردنی هەر ناکۆکییەک کرد:
 
گید هەڵوێستی خۆی بەرامبەر بە ستالین دەرنابڕێت، بەڵکو نیشانەکانی کولتی کەسایەتی خۆی باس دەکات: &quot;لە هەر [ماڵێکدا]، ... هەمان وێنەی ستالین، و هیچی تر&quot;؛ &quot;وێنەیەکی ستالین... ، لە هەمان شوێن بێ گومان کە ئایکۆنەکە پێشتر لێی بووە. ئایا پەرستن، خۆشەویستی، یان ترسە؟ نازانم؛ هەمیشە و لە هەموو شوێنێک کە ئامادەیە.&quot; بەڵام گیدە نووسیویەتی ئەم کێشانە بە بەرزکردنەوەی ئاستی کولتووری کۆمەڵگەی سۆڤیەت چارەسەر دەکرێن.

کاتێک گید دەستی کرد بە ئامادەکردنی دەستنووسەکەی بۆ بڵاوکردنەوە، دەستبەجێ کرێملین لەو بارەیەوە ئاگادارکرایەوە،&lt;ref name=&quot;rg&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/314098942}}&lt;/ref&gt; و زۆری نەخایاند گید لەلایەن نووسەری سۆڤیەت ئیلیا ئێهرنبۆرگ سەردانی کرا، کە وتی کە ئەو لەگەڵ گید هاوڕا بوو، بەڵام داوای دواخستنی بڵاوکردنەوەکەی کرد، چونکە یەکێتی سۆڤیەت یارمەتی کۆمارییەکان دەدا لە [[شەڕی ناوخۆییی ئیسپانیا|شەڕی ناوخۆی ئیسپانیا]]. دوای دوو ڕۆژ، لویس ئاراگۆن نامەیەکی لە جێف لاستەوە گەیاند کە داوای دواخستنی بڵاوکردنەوەکە دەکات. ئەم هەوڵانە شکستیان هێنا و لەگەڵ بڵاوبوونەوەی کتێبەکە، گید لە چاپەمەنی سۆڤیەتدا&lt;ref name=&quot;rg&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bio&quot;&gt;Alan Sheridan. André Gide: A Life in the Present (1999)&lt;/ref&gt; و لەلایەن &quot;دۆستانی یەکێتی سۆڤیەت&quot;ەوە ئیدانە کرا: نۆردال گریگ نووسیویەتی کە گید لە بێ تاقەتی کتێبەکەی نووسیوە، و بەوەوە چاکەیەکی بۆ فاشیستەکان کردووە، کە بە خۆشییەوە پێشوازییان لێکردووە.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=NIZnEAAAQBAJ|title=The Making of an Antifascist: Nordahl Grieg Between the World Wars|date=14 June 2022|publisher=University of Wisconsin Pres|isbn=978-0-299-33650-9}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٣٧ لە وەڵامدا گید ''کتێبی (Afterthoughts on the USSR)'' ی بڵاوکردەوە؛ پێشتر گید کتێبی ''(خیانەتکراوی شۆڕش)'' ی ترۆتسکی خوێندەوە و ڤیکتۆر سێرجی ناسی کە زانیاری زیاتری لەبارەی یەکێتی سۆڤیەت پێدا. لە ''کتێبی (Afterthoughts)'' دا، گیدە ڕاستەوخۆتر ڕەخنە لە کۆمەڵگەی سۆڤیەت دەگرێت: &quot;سیترین، ترۆتسکی، مێرسێر، ئیڤۆن، ڤیکتۆر سێرج، لیگوای، ڕودۆڵف و چەندین کەسی دیکە یارمەتیان داوە لە بەڵگەنامەکانیاندا. هەموو ئەو شتانەی کە تا ئێستا فێریان کردووم تەنها گومانم لێکردبوو- ئەوە ترسەکانی منی پشتڕاستکردووەتەوە و بەهێزتر کردووە&quot;. خاڵە سەرەکییەکانی فیلمی ''Afterthoughts'' ئەوە بوون کە دیکتاتۆرییەتی پرۆلیتاریا بوو بە دیکتاتۆری ستالین، و بیرۆکراسی ئیمتیازدار بوو بە چینی دەسەڵاتداری نوێ، کە قازانجی لە زیادەی کاری کرێکاران دەکرد, بودجەی دەوڵەتیان بۆ پڕۆژەکانی وەک کۆشکی سۆڤیەت یان بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی ژیانی خۆی خەرج دەکرد، لە کاتێکدا چینی کرێکار لە هەژارییەکی زۆردا دەژیا؛ گیدە بۆ سەلماندنی بانگەشەکانی خۆی ئاماژەی بە ڕۆژنامە فەرمییەکانی سۆڤیەت کردووە.&lt;ref name=&quot;aft&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bio&quot; /&gt;

لە کاتی جەنگی جیهانی دووەمدا، گیدە بەو ئەنجامە گەیشتوە کە &quot;ئازادی ڕەها تاک و هەروەها کۆمەڵگا لەناو دەبات مەگەر پەیوەندییەکی نزیک بە نەریت و دیسیپلینەوە هەبێت&quot;؛ ئەو بیرۆکەی شۆڕشگێڕانەی کۆمۆنیزمی ڕەتکردەوە و دەڵێت: &quot;ئەگەر شارستانیەت تەنها پشت بەو کەسانە ببەستێت کە دەستپێشخەری تیۆرییە شۆڕشگێڕییەکانیان کردووە، ئەوا لەناو دەچێت، بەو پێیەی کولتوور بۆ مانەوەی پێویستی بە نەریتێکی بەردەوام و گەشەسەندوو هەیە&quot;. لە ''کتێبی تێزی'' (١٩٤٦)دا، نیشانیدا کە تاکێک دەتوانێت بە سەلامەتی مەزە بەجێبهێڵێت تەنها لەو کاتەدا کە &quot;بە توندی بەو تەوەرەیەوە گرێدابێت کە بە ڕابردووەوە بەستووەتەوە&quot;. لە ساڵی ١٩٤٧دا وتی هەرچەندە شارستانیەتەکان سەرهەڵدەدەن و دادەبەزن، بەڵام ڕەنگە شارستانیەتی مەسیحی لە مەرگ ڕزگاری بێت &quot;ئەگەر بەرپرسیارێتی ئەو تۆمەتە پیرۆزە قبوڵ بکەین کە نەریتەکانمان و ڕابردوومان لەسەرمان داناوە&quot;. هەروەها ئاماژەی بەوەشکردووە، وەک تاکگەرایی ماوەتەوە و ناڕەزایەتی دەربڕی بەرامبەر بە &quot;نقومبوونی بەرپرسیارێتی تاکەکەسی لە دەسەڵاتی ڕێکخراودا، لەو هەڵهاتنەی لە ئازادی کە تایبەتمەندی سەردەمی ئێمەیە&quot;.

گید بەشداری لە ئەنتۆلۆژیای ساڵی ١٩٤٩دا کردووە ''کە ناوی ئەو خودایە شکستی هێناوە''. بەهۆی تەندروستی خۆیەوە نەیتوانی وتارێک بنووسێت، بۆیە دەقەکە لەلایەن ئینید ستارکیەوە نووسراوە، لەسەر بنەمای وەرگێڕانی ''گەڕانەوە لە یەکێتی سۆڤیەت'' ، ''بیرکردنەوەکانی پاشکۆ''، باسێک لە پاریس لە l'Union pour la Verite لە ساڵی ١٩٣٥، و ''گۆڤارەکەی''؛ گید دەقەکەی پەسەند کرد.

== ساڵانی ١٩٣٠ و ١٩٤٠ ==
لە ساڵی ١٩٣٠ گید کتێبێکی لەسەر کەیسی بلانچ مۆنیەر بڵاوکردەوە بە ناوی ''La Séquestrée de Poitiers'' ، جگە لە ناوی پاڵەوانەکان کەمێکی گۆڕی. مۆنیێر ژنێک بوو کە بۆ ماوەی زیاتر لە ٢٥ ساڵ لەلایەن دایکیەوە بە دیل هێڵرابووەوە.
[[File:Cuverville76_-_Château_01.JPG|وێنۆک| ماڵی گید لە شاری کوڤەرڤیل]]
لە ساڵی ١٩٣٩، گیدە بووە یەکەم نووسەری زیندوو کە لە کتێبی بەناوبانگی ''Bibliothèque de la Pléiade'' بڵاوکرایەوە.

لە ساڵی ١٩٤٢ فەڕەنسا بەرەو ئەفریقا بەجێدەهێڵێت و لە کانوونی دووەمی ١٩٤٢ لە تونس ژیاوە تا لە مانگی ئایاری ١٩٤٣ لەلایەن هێزەکانی فەرەنسا و بەریتانیا و ئەمریکاوە کۆنترۆڵکرایەوە و توانی گەشت بکات بۆ جەزائیر و تا کۆتایی جەنگی جیهانی دووەم لەوێ مایەوە.&lt;ref name=&quot;OBrien&quot;&gt;{{Cite book|last=O'Brien|first=Justin|title=The Journals of Andre Gide Volume IV 1939–1949. Translated from the French|date=1951|publisher=Secker &amp; Warburg}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٤٧ [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبی]] وەرگرتووە &quot;بەهۆی نووسینە هەمەلایەنە و گرنگەکانی لە ڕووی هونەرییەوە، کە تێیدا کێشە و بارودۆخی مرۆڤ بە خۆشەویستییەکی چاونەترس بۆ ڕاستی و تێڕوانینێکی توندی دەروونی پێشکەش کراوە&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1947/ |ڕێکەوتی سەردان=20 March 2018 |وێبگە=www.nobelprize.org}}&lt;/ref&gt; زۆربەی ساڵانی کۆتایی ژیانی بۆ بڵاوکردنەوەی گۆڤارەکەی تەرخان کردووە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.museeprotestant.org/Pages/Notices.php?scatid=148&amp;noticeid=811&amp;lev=1&amp;Lget=FR |ڕێکەوتی سەردان=6 September 2010}}&lt;/ref&gt; گید لە ١٩ی شوباتی ١٩٥١ لە پاریس کۆچی دوایی کرد. کەنیسەی ڕۆمانی کاسۆلیکی بەرهەمەکانی لە ساڵی ١٩٥٢دا خستە ناو ''ئیندێکسی کتێبە قەدەغەکراوەکانەوە.''

== ژیانی گید وەک نووسەر ==
ئالان شێریدان ژیاننامەنووسی گیدە کورتەیەک لە ژیانی گید وەک نووسەر و ڕۆشنبیری خستۆتە ڕوو:
 
&quot;بێگومان ناوبانگ و ناوبانگی گید لە کۆتاییدا لەسەر بەرهەمە ئەدەبییەکانی بوو. بەڵام بە پێچەوانەی زۆرێک لە نووسەران، ئەو هیچ کەسێکی تەنیا نەبوو: پێویستی بە هاوڕێیەتی و نابغەیەکی هەبوو بۆ بەردەوامبوونی.&quot; بەڵام &quot;توانای خۆشەویستی تەنها لە هاوڕێکانیدا قەتیس نەبوو: ڕژایە سەر خەمی ئەوانی دیکە کە لە خۆی کەمتر بەختەوەر بوون&quot;.

=== نووسینەکان ===
نووسینی گیدە چەندین ژانر دەگرێتەوە. &quot;وەک وەستایەکی گێڕانەوەی نۆسراو، ناوبەناو درامانووس و وەرگێڕ، ڕەخنەگری ئەدەب، نامەنووس، وتارنووس و ڕۆژنامەنووس، ئەدەبیاتی سەدەی بیستەمی فەرەنسی یەکێک لە سەرنجڕاکێشترین نموونەکانی پیاوی پیتەکانی پێشکەش کرد.&quot;


نامەکانی گیدە کە لە ژیاندا ماون، دەگەنە هەزاران. بەڵام ئەوە ''جۆرناڵە'' کە شێریدان بە &quot;شێوازی دەربڕینی پێشوەختە گیددی&quot; ناوی دەبات. &quot;یەکەم ڕۆمانی لە گۆڤاری خۆی گیدەوە سەریهەڵداوە و زۆرێک لە گێڕانەوەی کەسی یەکەم کەم تا زۆر وەک گۆڤار دەخوێندرێنەوە. لە فیلمی''Les faux-monnayeurs'' دا، گۆڤاری ئێدوارد دەنگێکی بەدیل بۆ گێڕەرەوەکە دابین دەکات.&quot; گاید لە وەڵامدا وتی: &quot;لە ساڵی ١٩٤٦، کاتێک پیێر هێربێرت پرسیاری لە گید کرد کە کام لە کتێبەکانی هەڵدەبژێریت ئەگەر تەنها یەکێکیان لە ژیاندا بمێنێتەوە، پێموایە ئەوە دەبێتە ''جۆرناڵەکەم&quot;.'' &quot; لە تەمەنی ١٨ یان ١٩ ساڵییەوە، گیدە گۆڤارێکی ژیانی خۆی هەڵدەگرت و کاتێک بۆ یەکەمجار خرایە بەردەستی خەڵک، تا ١٣٠٠ لاپەڕە بوو.&quot;


بەڵام وەک شێریدان ئاماژەی پێدەکات، &quot;ئەوە خەیاڵییە کە لە لوتکەی کارەکانی گیدەدایە.&quot; &quot;لێرەدا، وەک لە ''بەرهەمەکەدا'' بە گشتی، ئەوەی یەکەمجار مرۆڤ لێی دەدا، جۆراوجۆرییەکانە. لێرەشدا، ئێمە کنجکاوی گیدە، گەنجییەکەی، لە کاردا دەبینین: ڕەتکردنەوەی تەنها یەک درز، بۆ دووبارەکردنەوەی فۆرمولەی سەرکەوتوو...خەیاڵەکە ساڵانی سەرەتای هێماسازی دەگرێتەوە، تا پارچە &quot;کۆمیدی، داهێنەرتر، تەنانەت خەیاڵی&quot;، تا دواتر &quot;جدی، گێڕانەوەی زۆر ژیاننامەیی و کەسی یەکەم&quot;...لە فەرەنسا گید بە ستایلستێکی گەورە بە مانا کلاسیکییەکان دادەنرا، &quot;بە ڕستە ڕوون و کورت و یەدەگ و بە ئەنقەست و دەستەواژەی نادیار.&quot;

=== خەبات بۆ بەهاکان ===
&quot;هەر بەرگێک کە گید نووسیویەتی مەبەست لێی تەحەدای خۆی بووە، ئەوەی پێش خۆی بووە و چی دەتوانێت بەدوایدا بێت. ئەم تایبەتمەندییە، بەپێی دانیال مۆتۆتێ لە وتارەکەیدا لە ''کاهیێرس دی ئەندرێ گیددا''، ئەوەیە کە کارەکانی گیدە دەکاتە 'لە بنەڕەتدا مۆدێرن': 'نوێکردنەوەی هەمیشەیی ئەو بەهایانەی کە مرۆڤ بەهۆیانەوە دەژی'&quot; گاید لە ''جۆرناڵەکەیدا'' لە ساڵی ١٩٣٠دا نووسیویەتی: &quot;تاکە درامایەک کە بەڕاستی سەرنجڕاکێشە و پێویستە هەمیشە ئامادە بم سەرلەنوێ وێنا بکەم، مشتومڕی تاکەکەسە لەگەڵ هەر شتێک کە دەیپارێزێت لە ڕەسەنایەتی، لەگەڵ هەر شتێک کە دژایەتی یەکپارچەیی خۆی دەکات، بەرامبەر بە یەکگرتنی. زۆربەی کات بەربەستەکە لەناو ئەودایە. و هەموو ئەوانەی تر تەنها بەڕێکەوتن.&quot;

بە گشتی &quot;بەرهەمەکانی ئەندرێ گیدە ڕاپەڕینی سۆزداری خۆی لە دژی ئەو سنووردارکردن و ڕێکەوتننامانە ئاشکرا دەکەن کە لە فەرەنسای سەدەی نۆزدەهەمەوە بۆی ماوەتەوە. ئەو هەوڵیدا خودی ڕەسەن لە ژێر دەمامکە دژبەیەکەکانیدا ئاشکرا بکات.&quot;

== پێدێرستی ==
گیدە لە گۆڤارەکەیدا جیاوازی دەکات لە نێوان &quot;سۆدۆمیتەکان&quot;ی گەورەساڵان و &quot; [[کوڕبازی|پیدراستەکان]] &quot;ی کوڕ خۆشەویست و خۆی وەک ئەم دووەمیان پۆلێن دەکات.
 {{سندووقی وتە|width=30em|bgcolor=cornsilk|fontsize=100%|salign=center|quote=From an interview with film documentarian [[Nicole Védrès]] with Andre Gide:&lt;br&gt;
'''Védrès''' &quot;May I ask you an indiscreet question?&lt;br&gt;
'''Gide''' &quot;There are no indiscreet questions, only indiscreet answers.&quot;&lt;br&gt;
'''Védrès''' &quot;Is it true, ''cher Maître'', that you are a homosexual?&quot;&lt;br&gt;
'''Gide''' &quot;No monsieur, I am ''not'' a homosexual, I am a pederast!&quot;&lt;br&gt;—from Vedres' documentary [[La Vie Commence Demain|''Life Starts Tomorrow'']] (1950)&lt;ref&gt;Weinberg, Herman G., 1967. ''Josef von Sternberg. A Critical Study.'' New York: Dutton p. 121. Weinberg notes &quot;Gide replied testily, with that refined distinction so characteristic of him…&quot;&lt;/ref&gt;}}گۆڤاری گید ڕەفتارەکانی لە کۆمپانیای [[ئۆسکار وایڵد]] بەڵگە دەکات.

 
کتێبی ''کۆریدۆنی'' گید کە بە گرنگترین بەرهەمی خۆی زانیوە، بەرگریکردن لە [[کوڕبازی|چەواشەکاری]] لەخۆدەگرێت. لەو کاتەدا (پێش ساڵی ١٩٤٥)، تەمەنی ڕەزامەندی بۆ هەر جۆرە چالاکییە سێکسییەکان بە ١٣ ساڵ دانرابوو.

== کتێبنامە ==
{{سەرەکی|Bibliography of André Gide}}

== هەروەها سەیری بکە ==

* ''Mise en abyme''

== ئاماژەکان ==

=== وەرگێڕانەکان ===
{{سەرچاوەکان}}

=== ئەو بەرهەمانەی کە ئاماژەیان پێکراوە ===

* ئێدمۆند وایت, [https://www.lrb.co.uk/the-paper/v20/n24/edmund-white/on-the-chance-that-a-shepherd-boy] ''ئاندرێ گید: ژیانێک لە ئێستادا.'' کامبریج: چاپخانەی زانکۆی هارڤارد، ١٩٩٨].

== خوێندنەوەی زیاتر ==

* بۆ زانینی کرۆنۆلۆژیای ژیانی گید، سەیری ل.&amp;nbsp;13-15 لە تۆماس کۆردل، ''ئاندرێ گید'' (زنجیرەی نووسەرانی گریفین). بڵاوکەرەوەی توین، ئینکۆ، ١٩٦٩.
* بۆ زانینی کتێبنامەیەکی وردی نووسین و بەرهەمەکانی گیدە سەبارەت بە گیدە، بڕوانە ل.&amp;nbsp;655–678 لە ئالان شێریدان، ''ئاندرێ گید: ژیانێک لە ئێستادا.'' هارڤارد، ١٩٩٩.

== بەستەری دەرەکی ==
 

; کۆکردنەوەی دیجیتاڵی

* {{StandardEbooks|Standard Ebooks URL=https://standardebooks.org/ebooks/andre-gide}}
* Works by André Gide at Project Gutenberg
* Works by André Gide at Faded Page (Canada)
* Works by or about André Gide at the Internet Archive
* {{Librivox author}}

; لینکی تر

* ماڵپەڕی [http://www.fondation-catherine-gide.org/ ''دامەزراوەی کاترین گاید''], کە لەلایەن کاترین گید کچەکەیەوە بەڕێوەدەبرێت
* [https://web.archive.org/web/20171016085651/http://www.andregide.org/ سەنتەری توێژینەوەی گیدیان]
* [http://noblib.internet-box.ch/NLEW.php?authorid=42 لیستی بەرهەمەکان]
* [https://web.archive.org/web/20090913094434/http://www.gidiana.net/ ئەمیس دی ئەندرێ گید] ''بە زمانی فەرەنسی''
* [http://www.gidiana.net/GA.htm بابەتەکانی ڕۆژنامەی سەردەم لەسەر] ''ڕووکاری Gide بە زمانی فەرەنسی''
* [http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1947/ ئاندرێ گید، براوەی خەڵاتی نۆبڵ بۆ ئەدەب لە ساڵی ١٩٤٧]
* [http://www.ljhammond.com/classics/cl3.htm#gide ئاندرێ گید: پێشەکییەکی کورت]
* [https://web.archive.org/web/20071006001903/http://www.societe-jersiaise.org/whitsco/mader1.htm گید لە مادێریا لە جێرسی، ١٩٠١-١٩٠٧]
* Newspaper clippings about André Gide    
{{André Gide}}{{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}}{{1947 Nobel Prize winners}}{{Modernism}}{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ڕۆمان|ئەدەب|}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
[[پۆل:نووسەرە مۆدێرنەکان]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فەڕەنسی]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]]
[[پۆل:کۆمۆنیستە فەڕەنسییەکان]]
[[پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی]]
[[پۆل:نووسەرانی پاریسی]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٥١]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٩]]
[[پۆل:Articles with hCards]]
[[پۆل:ژیاننامەکان کە واژوویان لەگەڵە]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>qb0iue9nsqlr32w9qrtpcteut5ytpn9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694301</id>
      <parentid>1694300</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T09:47:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shaween</username>
        <id>18477</id>
      </contributor>
      <origin>1694301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41344" sha1="ktp1v8atma9cujo2w08l39pzdebcnbi" xml:space="preserve">
{{Infobox writer|name=ئاندرێ جید|awards={{awards|[[Nobel Prize in Literature]]|1947}}|image=André Gide.jpg|caption=|birth_name=ئاندرێ پاوڵ گویلۆم جید|birth_date={{birth date|df=yes|1869|11|22}}|birth_place=پاریس, [[ئیمپراتۆریەتیی دووەمی فەڕەنسا]]|death_date={{death date and age|df=yes|1951|2|19|1869|11|22}}|death_place=پاریس, [[ئیمپراتۆریەتیی دووەمی فەڕەنسا|فەرەنسا]]|resting_place=کۆڤەرڤیل، سێن-ماریتیم|occupation={{hlist|Novelist|essayist|dramatist}}|genre=|movement=|notable_works=''[[The Immoralist]]''&lt;br /&gt;''[[Strait Is the Gate]]''&lt;br/&gt; ''Les caves du Vatican'' (''The Vatican Cellars''; sometimes published in English under the title ''Lafcadio's Adventures'')&lt;br/&gt; ''[[La Symphonie Pastorale|The Pastoral Symphony]]''&lt;br/&gt; ''[[The Counterfeiters (novel)|The Counterfeiters]]''&lt;br/&gt;''[[Les nourritures terrestres|The Fruits of the Earth]]''|spouse={{marriage|Madeleine Rondeaux|1895|1938|end=died}}|children=[[Catherine Gide]]|signature=André Gide signature.svg|website=|education=[[Lycée Henri-IV]]}} 

'''ئاندرێ پاوڵ گویلۆم جید''' ({{IPA|fr|ɑ̃dʁe pɔl ɡijom ʒid|lang}} ; ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٨٦٩ – ١٩ی شوباتی ١٩٥١) نووسەرێکی فەرەنسی بووە کە نووسینەکەی چەندین شێواز و بابەتی گرتۆتەوە. خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی ساڵی 1947 ی پێبەخشرا . ژیانی پیشەیی گیدە لە سەرەتای ژیانی لە بزووتنەوەی هێماگەراییەوە تا ڕەخنەگرتن لە ئیمپریالیزم لە قۆناغی نێوان جەنگەکاندا . نووسەری زیاتر لە ٥٠ کتێبە، لە نامەی کۆچی دواییدا لە ''[[نیویۆرک تایمز|ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمزدا]]'' بە &quot;گەورەترین پیاوی هاوچەرخی نامەکانی فەرەنسا&quot; وەسف کراوە و &quot;بە پێی زانیارییە ئەدەبییەکان حوکم لەسەر گەورەترین نووسەری فەرەنسی ئەم سەدەیەی داوە&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.andregide.org/remembrance/nytgide.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110806050538/http://www.andregide.org/remembrance/nytgide.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 August 2011 |ڕێکەوتی سەردان=20 March 2018 |وێبگە=www.andregide.org}}&lt;/ref&gt;

گیدە بە چیرۆکە خەیاڵییەکانی و هەروەها بە بەرهەمە ژیاننامەییەکانی ناسراوە، ململانێ و دواجار ئاشتبوونەوەی دوو لایەنی کەسایەتییەکەی دەربڕیوە (کە بە ڕێککەوت بە خۆپارێزییەکی [[پرۆتێستانت|پرۆتستانتی]] و سەرگەرمییەکی سێکسی سەرپێچیکارانە تایبەتمەندە). وەک کەسێک کە خۆی بە [[کوڕبازی|پێدەراست]] دەزانێت، نووسینەکەی بەکاردەهێنا بۆ لێکۆڵینەوە لە خەباتەکەی بۆ ئەوەی بە تەواوی خۆی بێت، لەوانەش خاوەندارێتی سروشتی سێکسی مرۆڤ، بەبێ ئەوەی خیانەت لە بەهاکانی مرۆڤ بکات. چالاکیی سیاسییەکەی بە هەمان ئیتۆس لە قاڵب درا. لە کاتێکدا لە سەرەتای ساڵانی ١٩٣٠دا هاوسۆزی [[کۆمۆنیزم]] بوو، وەک زۆرێک لە ڕۆشنبیران، دوای گەشتەکەی لە ساڵی ١٩٣٦ بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتی سۆڤیەت]] پشتگیری چەپی دژە ستالینیستی کرد. لە کۆتایی ژیانیدا، لە چلەکانی سەدەی ڕابردوودا، بەرەو بەها نەریتییەکانی زیاتر گۆڕی و کۆمۆنیزمی وەک بیرۆکەیەک کە لەگەڵ نەریتەکانی شارستانیەتی مەسیحیدا دەشکێت، ڕەتکردەوە.

== ژیانی سەرەتایی ==
[[File:Gide_1893.jpg|ڕاست|وێنۆک|208x208پیکسڵ| گید لە ساڵی ١٨٩٣]]
جید لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٨٦٩ لە پاریس لە خێزانێکی پرۆتستانتی چینی ناوەند لەدایک بووە. باوکی ژان پاوڵ گیلۆم گید مامۆستای یاسا بووە لە زانکۆی پاریس؛ لە ساڵی ١٨٨٠ کۆچی دوایی کرد، کاتێک کوڕەکە تەمەنی ١١ ساڵ بوو. دایکی ناوی جولیەت ماریا ڕۆندۆس بوو. مامی ئابووریناسێکی سیاسی چارڵز گید بوو . بنەماڵەی باوکی ڕەگ و ڕیشەی خۆی بۆ ئیتالیا دەگەڕێتەوە. گویدۆسی باوباپیران دوای ئەوەی لە ماوەی سەدەی ١٦دا بوونە ئایینی پرۆتستانت و لە ئیتالیا کاسۆلیکیدا ڕووبەڕووی گۆشەگیری بوونەتەوە، ڕوویان لە فەرەنسا و وڵاتانی دیکەی ڕۆژئاوا و باکووری ئەوروپا کردبوو.   

گید لە بارودۆخێکی گۆشەگیردا لە نۆرماندی پەروەردە بووە. لە تەمەنێکی بچووکدا بوو بە نووسەرێکی بەرهەمدار، یەکەم ڕۆمانی خۆی ''بە ناوی دەفتەرەکانی ئاندرێ واڵتەر'' (بە فەڕەنسی: ''Les Cahiers d'André Walter'' ) لە ساڵی ١٨٩١ لە تەمەنی ٢١ ساڵیدا بڵاوکردەوە.

لە ساڵانی ١٨٩٣ و ١٨٩٤ گیدە گەشتێکی بۆ باکووری ئەفریقا کردووە. لەوێ هات بۆ ئەوەی هاوڕەگەزبازییەکەی قبوڵ بکات. 

گید لە پاریس هاوڕێیەتی شانۆنامەنووسی ئێرلەندی [[ئۆسکار وایڵد]] کرد، کە دووەمیان لەوێ لە دەربەدەریدا بوو. لە ساڵی ١٨٩٥ ئەو دوو کەسە لە جەزائیر یەکتریان بینی. وایڵد ئەو بڕوایە هەڵەیەی هەبوو کە گایدی بە هاوڕەگەزبازی ناساندووە، بەڵام گید پێشتر لەگەڵ ئارەزووەکانی خۆیدا ڕێککەوتبوو.  

== ساڵانی ناوەڕاست ==
 
[[File:Gide_1920_cropped.jpg|وێنۆک| گید لە ساڵی ١٩٢٤ لەلایەن ئۆتۆلین مۆرێلەوە وێنەی گیراوە.]]
[[File:Gide_by_Laurens.jpg|وێنۆک| ئاندرێ گید لە نووسینی پاوڵ ئەلبێرت لۆڕێنس (١٩٢٤)]]
لە ساڵی ١٨٩٥، دوای مردنی دایکی، گاید هاوسەرگیری لەگەڵ ئامۆزاکەی مادلین ڕۆندۆس کرد،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.museeprotestant.org/en/notice/andre-gide1869-1951/ |ڕێکەوتی سەردان=20 March 2018 |وێبگە=www.museeprotestant.org}}&lt;/ref&gt; بەڵام هاوسەرگیرییەکە بەبێ تەواوبوون مابووەوە. لە ساڵی ١٨٩٦ بە سەرۆکی شارەوانی لا ڕۆک-باینارد هەڵبژێردرا کە کۆمۆنێکە لە نۆرماندی.

گید هاوینی ساڵی ١٩٠٧ لە جێرسی بەسەر برد، لەگەڵ هاوڕێکانی جاک کۆپۆ و تیۆ ڤان ڕیسێلبێرگ و خێزانەکانیان. ژوورێکی لە لا ڤالیوز کۆتێج لە سانت بریلاد بە کرێ گرت. لەو ماوەیەدا کاری لەسەر بەشی دووەمی ''کتێبی (گەروو دەروازەیە'' (بە فەڕەنسی: ''La Porte étroite'' ) کردووە، و ڤان ڕیسێلبێرگ وێنەکەی کێشاوە.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Moore|first=Diane Monier|url=https://blueormer.gg/product/immoralists-and-drama-queens/|title=Immoralists and Drama Queens: André Gide, Théo Van Rysselberghe and their colourful entourage, Jersey 1907-1909|publisher=Blue Ormer|year=2024|isbn=978-1-915786-12-8}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٠٨دا، گید یارمەتی دامەزراندنی گۆڤاری ئەدەبی ''Nouvelle Revue Française'' (''پێداچوونەوەی نوێی فەرەنسی'')ی دا.&lt;ref name=&quot;Nobel&quot;&gt;{{Nobelprize}}&lt;/ref&gt;

لە کاتی جەنگی جیهانی یەکەمدا، گید سەردانی ئینگلتەرای کرد. یەکێک لە هاوڕێکانی لەوێ هونەرمەند ویلیام ڕۆتنستاین بوو . ڕۆتێنشتاین لە ژیاننامەی خۆیدا باسی سەردانەکەی گایدی بۆ ماڵەکەی خۆی لە گلۆستێرشایر کردووە:
 
لە ساڵی ١٩١٦، گیدە تەمەنی نزیکەی ٤٧ ساڵ بوو کاتێک مارک ئالێگرێت تەمەن ١٥ ساڵ وەک خۆشەویستێک برد. مارک یەکێک بوو لە پێنج منداڵی ئیلی ئەلیگرێت و هاوسەرەکەی. گید لە ساڵانی خوێندنی خۆیدا بووبووە هاوڕێی ئەلیگریتی باڵا کاتێک دایکی گید ئەلیگریتی وەک مامۆستای وانەبێژ بۆ کوڕەکەی بەکرێ گرتبوو. ئیلی ئالێگرێت باشترین پیاو بوو لە ئاهەنگی هاوسەرگیری گید. دوای ئەوەی گاید لەگەڵ مارک هەڵهات بۆ لەندەن، مادلین هاوسەرەکەی هەموو نامەنووسیەکانی سووتاند وەک تۆڵەسەندنەوەیەک- &quot;باشترین بەش لە خۆم&quot;، دواتر گاید وتی.

لە ساڵی ١٩١٨، گاید دۆرۆتی بوسی ناسی و هاوڕێیەتی کرد؛ زیاتر لە ٣٠ ساڵ هاوڕێ بوون و زۆرێک لە بەرهەمەکانی وەرگێڕاوە بۆ زمانی ئینگلیزی.

هەروەها گیدە بووە هاوڕێی نزیک لەگەڵ ڕەخنەگری چارڵز دو بۆس. پێکەوە بەشێک بوون لە ''فۆیەر فرانکۆ-بێلج'' ، کە لەو پێگەیەدا کاریان دەکرد بۆ دۆزینەوەی هەلی کار و خۆراک و شوێنی نیشتەجێبوون بۆ پەنابەرە فەرەنسی-بەلجیکاییەکان کە دوای داگیرکردنی بەلجیکا لە ساڵی ١٩١٤دا گەیشتنە پاریس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Davies |first=Katherine Jane |year=2010 |title=A 'Third Way' Catholic Intellectual: Charles Du Bos, Tragedy, and Ethics in Interwar Paris |journal=Journal of the History of Ideas |volume=71 |issue=4 |page=655 |doi=10.1353/jhi.2010.0005 |jstor=40925953 |s2cid=144724913}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Price|first=Alan|url=https://books.google.com/books?id=CLAYDAAAQBAJ|title=The End of the Age of Innocence: Edith Wharton and the First World War|publisher=St. Martin's Press|year=1996|isbn=978-1-137-05183-7|pages=28–9}}&lt;/ref&gt; دواتر هاوڕێیەتی نێوانیان دابەزی بەهۆی تێڕوانینی دو بۆس کە گید ئینکاری لە ئیمانی ڕۆحی خۆی کردووە یان خیانەتی کردووە، بە پێچەوانەی گەڕانەوەی دو بۆس خۆی بۆ ئیمان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Dieckmann |first=Herbert |year=1953 |title=André Gide and the Conversion of Charles Du Bos |journal=Yale French Studies |issue=12 |page=69 |doi=10.2307/2929290 |jstor=2929290}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Woodward|1997}}

وتارەکەی دو بۆس ''Dialogue avec André Gide'' لە ساڵی ١٩٢٩ بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Einfalt|first=Michael|url=https://books.google.com/books?id=tmArx-Qak5QC|title=The Maritain Factor: Taking Religion into Interwar Modernism|publisher=Leuven University Press|year=2010|isbn=978-90-5867-714-3|editor-last=Heynickx|editor-first=Rajesh|page=160|chapter=Debating Literary Autonomy: Jacques Maritain versus André Gide|editor-last2=De Maeyer|editor-first2=Jan}}&lt;/ref&gt; وتارەکە کە بەهۆی قەناعەتە کاسۆلیکییەکانی دو بۆسەوە ئاگادارکراوەتەوە، هاوڕەگەزبازی گیدی ئیدانە کردووە.{{Sfn|Einfalt|2010}} ئێرنست ڕۆبەرت کورتیۆس هاوڕێی هاوبەشی گید و دو بۆس لە نامەیەکدا بۆ گید ڕەخنەی لە کتێبەکە گرتووە و نووسیویەتی ئەوەی کە دو بۆس &quot;بەپێی ئەخلاقی کاسۆلیکی حوکمت لەسەر دەدات بەسە بۆ ئەوەی تۆمەتبارکردنی تەواوەتی پشتگوێ بخات. تەنها دەتوانێت دەست لەو کەسانە بدات کە وەک ئەو بیردەکەنەوە و پێشوەختە قەناعەتیان پێکراوە. ئەو دەستبەرداری ئازادییە فیکرییەکەی بووە&quot;.{{Sfn|Einfalt|2010}}

لە ساڵانی ١٩٢٠دا گید بووە ئیلهامبەخش بۆ نووسەرانی وەک [[ئەلبێر کامو|ئەلبێرت کامۆ]] و [[ژان پۆڵ سارتر|ژان پۆل سارتەر]]. لە ساڵی ١٩٢٣ کتێبێکی لەسەر [[فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی|فیۆدۆر دۆستۆیڤسکی]] بڵاوکردەوە. کاتێک لە چاپی گشتی ''کۆریدۆن'' (١٩٢٤)دا بەرگری لە هاوڕەگەزبازی کرد، ئەوەندە ئیدانە کرا کە ڕێگری لێکرا بۆ ئەوەی کاندید بکرێت بۆ [[ئەکادیمیای فەڕەنسی|ئەکادیمیای فرانسا]].&lt;ref name=&quot;copley1989&quot;&gt;{{Cite book|last=Copley|first=Antony R. H.|title=Sexual moralities in France, 1780-1980 : new ideas on the family, divorce, and homosexuality : an essay on moral change|date=1989|publisher=Routledge|page=173|quote=After receiving the Nobel Prize in 1947, Gide told a Swedish journalist that ''Corydon'' was the most important of his books; clearly this was not so much a literary judgement as a statement of his faith in the importance of the cause of homosexuality. .... Gide remained considerably anxious about its reception; the climate of post-war France in the 1920s remained hostile to homosexuality, and ''Corydon'' was to block Gide’s access to that highest academic honour in France, election to the Académie Française.}}&lt;/ref&gt; دواتر ئەمەی بە گرنگترین کارەکانی خۆی زانی.&lt;ref name=&quot;copley1989&quot; /&gt;

لە ساڵی ١٩٢٣، گاید کچێکی بوو بە ناوی کاترین ، لەلایەن ئەلیزابێس ڤان ڕیسێلبێرگەوە ، کە ژنێکی زۆر گەنجتر بوو. ئەو ماوەیەکی زۆر بوو ناسیبووی، چونکە کچەکەی هاوڕێکانی ماریا مۆنۆم و تیۆ ڤان ڕیسێلبێرگ بوو، نیگارکێشێکی نوێ ئیمپڕێشنیستی بەلجیکی. ئەمەش بووە هۆی دروستبوونی تاکە قەیران لە پەیوەندییە درێژخایەنەکەی نێوان ئەلیگریت و گید، و زیانی بە هاوڕێیەتییەکەی لەگەڵ تیۆ ڤان ڕیسێلبێرگ گەیاند. ڕەنگە ئەمە تاکە پەیوەندی سێکسی گیدە بووبێت لەگەڵ ژنێکدا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=White |first=Edmund |date=10 December 1998 |title=On the chance that a shepherd boy … |url=http://www.lrb.co.uk/v20/n24/edmund-white/on-the-chance-that-a-shepherd-boy |journal=London Review of Books |volume=20 |issue=24 |pages=3–6 |access-date=20 March 2018}}&lt;/ref&gt; و زۆر کورت بوو. کاترین تاکە نەوەی ئەو بوو بە خوێن. حەزی دەکرد بە ئەلیزابێس بڵێت ''&quot;لا دام بلانچ&quot;'' (&quot;خانمە سپییەکە&quot;).

لە کۆتاییدا ئەلیزابێس هاوسەرەکەی بەجێهێشت و ڕووی لە پاریس کرد و لایەنە پراکتیکییەکانی ژیانی گید بەڕێوەببات. شوقەی تەنیشت یەکتریان لە مۆنپارناس هەبوو. ئەو کچە دەیپەرست، بەڵام دیارە پەیوەندی سێکسییان نەمابوو.{{ژێدەر پێویستە|reason=Elisabeth's mother Maria was called La Petite Dame. Never heard about La Dame blanche as a name for Elisabeth. Also not sure that Elisabeth was married during their brief affair.|date=April 2019}}

لە ساڵی ١٩٢٤ ژیاننامەیەکی بە ناوی ''If it Die...'' (بە فەڕەنسی: ''Si le grain ne meurt'' ). هەر لەو ساڵەدا یەکەم چاپی کتێبی ''دڵی تاریکی'' و ''لۆرد جیمی'' [[جۆزێف کۆنراد|جۆزێف کۆنرادی]] بە زمانی فەرەنسی بەرهەمهێنا.

لە دوای ساڵی ١٩٢٥، گیدە دەستی کرد بە بانگەشەی بۆ ئەوەی مەرجی مرۆڤانەتر بۆ تاوانبارانی سزادراو هەبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Daniels |first=Anthony |ناونیشان=https://newcriterion.com/article/gides-judgment/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-25 |وێبگە=The New Criterion |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; هاوسەرە یاساییەکەی بە ناوی مادلین گاید لە ساڵی ١٩٣٨ کۆچی دوایی کرد. لە کتێبی ''Et nunc manet in te'' ، بیرەوەرییەکانی مادلین کە بە زمانی ئینگلیزی لە ئەمریکا لە ساڵی ١٩٥٢دا بڵاوکرایەوە، لێکۆڵینەوەی لە هاوسەرگیرییەکەی نێوانیان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Press |first=Cerise |ڕێکەوت=2013-04-09 |ناونیشان=https://www.cerisepress.com/05/13/wilful-blindness-the-marriage-of-andre-and-madeleine-gide |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-25 |وێبگە=Cerise Press - A Journal of Literature, Arts &amp; Culture |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ئەفریقا ==
لە تەمموزی ساڵی ١٩٢٦ تا مانگی ئایاری ١٩٢٧، گیدە لەگەڵ خۆشەویستەکەی مارک ئالێگرێت بە کۆلۆنی ئەفریقای ئیکواتۆری فەرەنسیدا گەشتیان کرد. ئەوان چوونە کۆنگۆی ناوەڕاست (ئێستا کۆماری کۆنگۆ)، ئوبانگی-شاری (ئێستا کۆماری ئەفریقای ناوەڕاست)، بۆ ماوەیەکی کورت بۆ چاد و دواتر بۆ کامێرون. گۆڤارێکی هەبوو، کە بە ناوی ''Travels in the Congo'' (بە فەڕەنسی: ''Voyage au Congo'' ) و ''گەڕانەوە لە چاد'' (بە فەرەنسی: ''Retour du Tchad'' ) بڵاوی کردەوە.&lt;ref name=&quot;Nobel&quot; /&gt;

لەم کارەدا ڕەخنەی لە هەڵسوکەوتی بەرژەوەندییە بازرگانییەکانی فەرەنسا لە کۆنگۆ گرتووە و ئیلهامبەخش بووە بۆ چاکسازی.&lt;ref name=&quot;Nobel&quot; /&gt; بە تایبەتی ڕەخنەی توندی لە ڕژێمی ''ئیمتیازاتی گەورە'' ( ''Régime des Grandes Concessions'' ) گرت. حکومەت بەشێک لە کۆلۆنیەکەی بەخشیبووە دەست کۆمپانیا فەرەنسییەکان و ڕێگەی پێدابوون سەرچاوە سروشتییەکانی ناوچەکە بە تایبەتی لاستیک بقۆزنەوە. ئەو باس لەوە دەکات کە کرێکارە ڕەسەنەکان بۆ ماوەی چەند هەفتەیەک ناچار بوون گوندەکەیان بەجێبهێڵن بۆ کۆکردنەوەی لاستیک لە دارستانەکەدا، هەروەها ئیستغلالکردنیان لەلایەن کۆمپانیاکانەوە بە کۆیلایەتی بەراورد کردووە. ئەم کتێبە بەشداری کرد لە پەرەسەندنی بزووتنەوەکانی دژە کۆلۆنیالیزم لە فەرەنسا و یارمەتی بیرمەندانی دا بۆ هەڵسەنگاندنەوەی کاریگەرییەکانی کۆلۆنیالیزم لە ئەفریقا.

== بۆچوونە سیاسییەکان و یەکێتی سۆڤیەت ==
لە ماوەی ساڵانی ١٩٣٠دا، گیدە بۆ ماوەیەکی کورت بوو بە کۆمۆنیست، یان وردتر بڵێین، هاوسەفەری (هەرگیز بە فەرمی پەیوەندی بە هیچ پارتێکی کۆمۆنیستەوە نەکرد)، بەڵام وەک تاکگەرایی خۆی، بانگەشە بۆ بیرۆکەی تاکگەرایی کۆمۆنیستی دەکرد. سەرەڕای پشتیوانی لە یەکێتی سۆڤیەت، دان بە سەرکوتکردنی سیاسی لەوێدا نا. گیدە پێداگری لەسەر ئازادکردنی ڤیکتۆر سێرج ، نووسەری سۆڤیەت و ئەندامی ئۆپۆزسیۆنی چەپ بوو کە لەلایەن ڕژێمی ستالینییەوە بەهۆی بۆچوونەکانییەوە دادگایی کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=23 August 2022 |ناونیشان=https://lareviewofbooks.org/article/victor-serge-the-spirit-of-liberty/}}&lt;/ref&gt; وەک نووسەرێکی بەڕێز کە هاوسۆزی دۆزی کۆمۆنیزم بوو، بانگهێشت کرا بۆ قسەکردن لە پرسەی [[مەکسیم گۆرکی|ماکسیم گۆرکی]] و وەک میوانی یەکێتی سۆڤیەتی نووسەران گەشتێک بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتی سۆڤیەت]] بکات. ڕووبەڕووی سانسۆری وتارەکانی بووەوە و بە تایبەتی لە دۆخی کولتووری سەردەمی کۆمۆنیزمی سۆڤیەت بێهیوا بوو. کارەکانی ''Retour de L'U.'' ''RSS'' ( ''گەڕانەوە لە یەکێتی سۆڤیەت'', 1936) ئاراستەی خوێنەرانی لایەنگری سۆڤیەت کرابوو، بۆ ئەوەی لەبری ئەوەی ڕەخنەی توند بخاتە بەردەم گومانەکان.&lt;ref name=&quot;bio&quot; /&gt; وێڕای داننان بە دەستکەوتە ئابووری و کۆمەڵایەتییەکانی یەکێتی سۆڤیەت بە بەراورد لەگەڵ ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا، ئاماژەی بە خراپبوونی کولتوور و سڕینەوەی تاکایەتی هاووڵاتیانی سۆڤیەت و سەرکوتکردنی هەر ناکۆکییەک کرد:
 
گید هەڵوێستی خۆی بەرامبەر بە ستالین دەرنابڕێت، بەڵکو نیشانەکانی کولتی کەسایەتی خۆی باس دەکات: &quot;لە هەر [ماڵێکدا]، ... هەمان وێنەی ستالین، و هیچی تر&quot;؛ &quot;وێنەیەکی ستالین... ، لە هەمان شوێن بێ گومان کە ئایکۆنەکە پێشتر لێی بووە. ئایا پەرستن، خۆشەویستی، یان ترسە؟ نازانم؛ هەمیشە و لە هەموو شوێنێک کە ئامادەیە.&quot; بەڵام گیدە نووسیویەتی ئەم کێشانە بە بەرزکردنەوەی ئاستی کولتووری کۆمەڵگەی سۆڤیەت چارەسەر دەکرێن.

کاتێک گید دەستی کرد بە ئامادەکردنی دەستنووسەکەی بۆ بڵاوکردنەوە، دەستبەجێ کرێملین لەو بارەیەوە ئاگادارکرایەوە،&lt;ref name=&quot;rg&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/314098942}}&lt;/ref&gt; و زۆری نەخایاند گید لەلایەن نووسەری سۆڤیەت ئیلیا ئێهرنبۆرگ سەردانی کرا، کە وتی کە ئەو لەگەڵ گید هاوڕا بوو، بەڵام داوای دواخستنی بڵاوکردنەوەکەی کرد، چونکە یەکێتی سۆڤیەت یارمەتی کۆمارییەکان دەدا لە [[شەڕی ناوخۆییی ئیسپانیا|شەڕی ناوخۆی ئیسپانیا]]. دوای دوو ڕۆژ، لویس ئاراگۆن نامەیەکی لە جێف لاستەوە گەیاند کە داوای دواخستنی بڵاوکردنەوەکە دەکات. ئەم هەوڵانە شکستیان هێنا و لەگەڵ بڵاوبوونەوەی کتێبەکە، گید لە چاپەمەنی سۆڤیەتدا&lt;ref name=&quot;rg&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bio&quot;&gt;Alan Sheridan. André Gide: A Life in the Present (1999)&lt;/ref&gt; و لەلایەن &quot;دۆستانی یەکێتی سۆڤیەت&quot;ەوە ئیدانە کرا: نۆردال گریگ نووسیویەتی کە گید لە بێ تاقەتی کتێبەکەی نووسیوە، و بەوەوە چاکەیەکی بۆ فاشیستەکان کردووە، کە بە خۆشییەوە پێشوازییان لێکردووە.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=NIZnEAAAQBAJ|title=The Making of an Antifascist: Nordahl Grieg Between the World Wars|date=14 June 2022|publisher=University of Wisconsin Pres|isbn=978-0-299-33650-9}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٣٧ لە وەڵامدا گید ''کتێبی (Afterthoughts on the USSR)'' ی بڵاوکردەوە؛ پێشتر گید کتێبی ''(خیانەتکراوی شۆڕش)'' ی ترۆتسکی خوێندەوە و ڤیکتۆر سێرجی ناسی کە زانیاری زیاتری لەبارەی یەکێتی سۆڤیەت پێدا. لە ''کتێبی (Afterthoughts)'' دا، گیدە ڕاستەوخۆتر ڕەخنە لە کۆمەڵگەی سۆڤیەت دەگرێت: &quot;سیترین، ترۆتسکی، مێرسێر، ئیڤۆن، ڤیکتۆر سێرج، لیگوای، ڕودۆڵف و چەندین کەسی دیکە یارمەتیان داوە لە بەڵگەنامەکانیاندا. هەموو ئەو شتانەی کە تا ئێستا فێریان کردووم تەنها گومانم لێکردبوو- ئەوە ترسەکانی منی پشتڕاستکردووەتەوە و بەهێزتر کردووە&quot;. خاڵە سەرەکییەکانی فیلمی ''Afterthoughts'' ئەوە بوون کە دیکتاتۆرییەتی پرۆلیتاریا بوو بە دیکتاتۆری ستالین، و بیرۆکراسی ئیمتیازدار بوو بە چینی دەسەڵاتداری نوێ، کە قازانجی لە زیادەی کاری کرێکاران دەکرد, بودجەی دەوڵەتیان بۆ پڕۆژەکانی وەک کۆشکی سۆڤیەت یان بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی ژیانی خۆی خەرج دەکرد، لە کاتێکدا چینی کرێکار لە هەژارییەکی زۆردا دەژیا؛ گیدە بۆ سەلماندنی بانگەشەکانی خۆی ئاماژەی بە ڕۆژنامە فەرمییەکانی سۆڤیەت کردووە.&lt;ref name=&quot;aft&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bio&quot; /&gt;

لە کاتی جەنگی جیهانی دووەمدا، گیدە بەو ئەنجامە گەیشتوە کە &quot;ئازادی ڕەها تاک و هەروەها کۆمەڵگا لەناو دەبات مەگەر پەیوەندییەکی نزیک بە نەریت و دیسیپلینەوە هەبێت&quot;؛ ئەو بیرۆکەی شۆڕشگێڕانەی کۆمۆنیزمی ڕەتکردەوە و دەڵێت: &quot;ئەگەر شارستانیەت تەنها پشت بەو کەسانە ببەستێت کە دەستپێشخەری تیۆرییە شۆڕشگێڕییەکانیان کردووە، ئەوا لەناو دەچێت، بەو پێیەی کولتوور بۆ مانەوەی پێویستی بە نەریتێکی بەردەوام و گەشەسەندوو هەیە&quot;. لە ''کتێبی تێزی'' (١٩٤٦)دا، نیشانیدا کە تاکێک دەتوانێت بە سەلامەتی مەزە بەجێبهێڵێت تەنها لەو کاتەدا کە &quot;بە توندی بەو تەوەرەیەوە گرێدابێت کە بە ڕابردووەوە بەستووەتەوە&quot;. لە ساڵی ١٩٤٧دا وتی هەرچەندە شارستانیەتەکان سەرهەڵدەدەن و دادەبەزن، بەڵام ڕەنگە شارستانیەتی مەسیحی لە مەرگ ڕزگاری بێت &quot;ئەگەر بەرپرسیارێتی ئەو تۆمەتە پیرۆزە قبوڵ بکەین کە نەریتەکانمان و ڕابردوومان لەسەرمان داناوە&quot;. هەروەها ئاماژەی بەوەشکردووە، وەک تاکگەرایی ماوەتەوە و ناڕەزایەتی دەربڕی بەرامبەر بە &quot;نقومبوونی بەرپرسیارێتی تاکەکەسی لە دەسەڵاتی ڕێکخراودا، لەو هەڵهاتنەی لە ئازادی کە تایبەتمەندی سەردەمی ئێمەیە&quot;.

گید بەشداری لە ئەنتۆلۆژیای ساڵی ١٩٤٩دا کردووە ''کە ناوی ئەو خودایە شکستی هێناوە''. بەهۆی تەندروستی خۆیەوە نەیتوانی وتارێک بنووسێت، بۆیە دەقەکە لەلایەن ئینید ستارکیەوە نووسراوە، لەسەر بنەمای وەرگێڕانی ''گەڕانەوە لە یەکێتی سۆڤیەت'' ، ''بیرکردنەوەکانی پاشکۆ''، باسێک لە پاریس لە l'Union pour la Verite لە ساڵی ١٩٣٥، و ''گۆڤارەکەی''؛ گید دەقەکەی پەسەند کرد.

== ساڵانی ١٩٣٠ و ١٩٤٠ ==
لە ساڵی ١٩٣٠ گید کتێبێکی لەسەر کەیسی بلانچ مۆنیەر بڵاوکردەوە بە ناوی ''La Séquestrée de Poitiers'' ، جگە لە ناوی پاڵەوانەکان کەمێکی گۆڕی. مۆنیێر ژنێک بوو کە بۆ ماوەی زیاتر لە ٢٥ ساڵ لەلایەن دایکیەوە بە دیل هێڵرابووەوە.
[[File:Cuverville76_-_Château_01.JPG|وێنۆک| ماڵی گید لە شاری کوڤەرڤیل]]
لە ساڵی ١٩٣٩، گیدە بووە یەکەم نووسەری زیندوو کە لە کتێبی بەناوبانگی ''Bibliothèque de la Pléiade'' بڵاوکرایەوە.

لە ساڵی ١٩٤٢ فەڕەنسا بەرەو ئەفریقا بەجێدەهێڵێت و لە کانوونی دووەمی ١٩٤٢ لە تونس ژیاوە تا لە مانگی ئایاری ١٩٤٣ لەلایەن هێزەکانی فەرەنسا و بەریتانیا و ئەمریکاوە کۆنترۆڵکرایەوە و توانی گەشت بکات بۆ جەزائیر و تا کۆتایی جەنگی جیهانی دووەم لەوێ مایەوە.&lt;ref name=&quot;OBrien&quot;&gt;{{Cite book|last=O'Brien|first=Justin|title=The Journals of Andre Gide Volume IV 1939–1949. Translated from the French|date=1951|publisher=Secker &amp; Warburg}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٤٧ [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبی]] وەرگرتووە &quot;بەهۆی نووسینە هەمەلایەنە و گرنگەکانی لە ڕووی هونەرییەوە، کە تێیدا کێشە و بارودۆخی مرۆڤ بە خۆشەویستییەکی چاونەترس بۆ ڕاستی و تێڕوانینێکی توندی دەروونی پێشکەش کراوە&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1947/ |ڕێکەوتی سەردان=20 March 2018 |وێبگە=www.nobelprize.org}}&lt;/ref&gt; زۆربەی ساڵانی کۆتایی ژیانی بۆ بڵاوکردنەوەی گۆڤارەکەی تەرخان کردووە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.museeprotestant.org/Pages/Notices.php?scatid=148&amp;noticeid=811&amp;lev=1&amp;Lget=FR |ڕێکەوتی سەردان=6 September 2010}}&lt;/ref&gt; گید لە ١٩ی شوباتی ١٩٥١ لە پاریس کۆچی دوایی کرد. کەنیسەی ڕۆمانی کاسۆلیکی بەرهەمەکانی لە ساڵی ١٩٥٢دا خستە ناو ''ئیندێکسی کتێبە قەدەغەکراوەکانەوە.''

== ژیانی گید وەک نووسەر ==
ئالان شێریدان ژیاننامەنووسی گیدە کورتەیەک لە ژیانی گید وەک نووسەر و ڕۆشنبیری خستۆتە ڕوو:
 
&quot;بێگومان ناوبانگ و ناوبانگی گید لە کۆتاییدا لەسەر بەرهەمە ئەدەبییەکانی بوو. بەڵام بە پێچەوانەی زۆرێک لە نووسەران، ئەو هیچ کەسێکی تەنیا نەبوو: پێویستی بە هاوڕێیەتی و نابغەیەکی هەبوو بۆ بەردەوامبوونی.&quot; بەڵام &quot;توانای خۆشەویستی تەنها لە هاوڕێکانیدا قەتیس نەبوو: ڕژایە سەر خەمی ئەوانی دیکە کە لە خۆی کەمتر بەختەوەر بوون&quot;.

=== نووسینەکان ===
نووسینی گیدە چەندین ژانر دەگرێتەوە. &quot;وەک وەستایەکی گێڕانەوەی نۆسراو، ناوبەناو درامانووس و وەرگێڕ، ڕەخنەگری ئەدەب، نامەنووس، وتارنووس و ڕۆژنامەنووس، ئەدەبیاتی سەدەی بیستەمی فەرەنسی یەکێک لە سەرنجڕاکێشترین نموونەکانی پیاوی پیتەکانی پێشکەش کرد.&quot;


نامەکانی گیدە کە لە ژیاندا ماون، دەگەنە هەزاران. بەڵام ئەوە ''جۆرناڵە'' کە شێریدان بە &quot;شێوازی دەربڕینی پێشوەختە گیددی&quot; ناوی دەبات. &quot;یەکەم ڕۆمانی لە گۆڤاری خۆی گیدەوە سەریهەڵداوە و زۆرێک لە گێڕانەوەی کەسی یەکەم کەم تا زۆر وەک گۆڤار دەخوێندرێنەوە. لە فیلمی''Les faux-monnayeurs'' دا، گۆڤاری ئێدوارد دەنگێکی بەدیل بۆ گێڕەرەوەکە دابین دەکات.&quot; گاید لە وەڵامدا وتی: &quot;لە ساڵی ١٩٤٦، کاتێک پیێر هێربێرت پرسیاری لە گید کرد کە کام لە کتێبەکانی هەڵدەبژێریت ئەگەر تەنها یەکێکیان لە ژیاندا بمێنێتەوە، پێموایە ئەوە دەبێتە ''جۆرناڵەکەم&quot;.'' &quot; لە تەمەنی ١٨ یان ١٩ ساڵییەوە، گیدە گۆڤارێکی ژیانی خۆی هەڵدەگرت و کاتێک بۆ یەکەمجار خرایە بەردەستی خەڵک، تا ١٣٠٠ لاپەڕە بوو.&quot;


بەڵام وەک شێریدان ئاماژەی پێدەکات، &quot;ئەوە خەیاڵییە کە لە لوتکەی کارەکانی گیدەدایە.&quot; &quot;لێرەدا، وەک لە ''بەرهەمەکەدا'' بە گشتی، ئەوەی یەکەمجار مرۆڤ لێی دەدا، جۆراوجۆرییەکانە. لێرەشدا، ئێمە کنجکاوی گیدە، گەنجییەکەی، لە کاردا دەبینین: ڕەتکردنەوەی تەنها یەک درز، بۆ دووبارەکردنەوەی فۆرمولەی سەرکەوتوو...خەیاڵەکە ساڵانی سەرەتای هێماسازی دەگرێتەوە، تا پارچە &quot;کۆمیدی، داهێنەرتر، تەنانەت خەیاڵی&quot;، تا دواتر &quot;جدی، گێڕانەوەی زۆر ژیاننامەیی و کەسی یەکەم&quot;...لە فەرەنسا گید بە ستایلستێکی گەورە بە مانا کلاسیکییەکان دادەنرا، &quot;بە ڕستە ڕوون و کورت و یەدەگ و بە ئەنقەست و دەستەواژەی نادیار.&quot;

=== خەبات بۆ بەهاکان ===
&quot;هەر بەرگێک کە گید نووسیویەتی مەبەست لێی تەحەدای خۆی بووە، ئەوەی پێش خۆی بووە و چی دەتوانێت بەدوایدا بێت. ئەم تایبەتمەندییە، بەپێی دانیال مۆتۆتێ لە وتارەکەیدا لە ''کاهیێرس دی ئەندرێ گیددا''، ئەوەیە کە کارەکانی گیدە دەکاتە 'لە بنەڕەتدا مۆدێرن': 'نوێکردنەوەی هەمیشەیی ئەو بەهایانەی کە مرۆڤ بەهۆیانەوە دەژی'&quot; گاید لە ''جۆرناڵەکەیدا'' لە ساڵی ١٩٣٠دا نووسیویەتی: &quot;تاکە درامایەک کە بەڕاستی سەرنجڕاکێشە و پێویستە هەمیشە ئامادە بم سەرلەنوێ وێنا بکەم، مشتومڕی تاکەکەسە لەگەڵ هەر شتێک کە دەیپارێزێت لە ڕەسەنایەتی، لەگەڵ هەر شتێک کە دژایەتی یەکپارچەیی خۆی دەکات، بەرامبەر بە یەکگرتنی. زۆربەی کات بەربەستەکە لەناو ئەودایە. و هەموو ئەوانەی تر تەنها بەڕێکەوتن.&quot;

بە گشتی &quot;بەرهەمەکانی ئەندرێ گیدە ڕاپەڕینی سۆزداری خۆی لە دژی ئەو سنووردارکردن و ڕێکەوتننامانە ئاشکرا دەکەن کە لە فەرەنسای سەدەی نۆزدەهەمەوە بۆی ماوەتەوە. ئەو هەوڵیدا خودی ڕەسەن لە ژێر دەمامکە دژبەیەکەکانیدا ئاشکرا بکات.&quot;

== پێدێرستی ==
گیدە لە گۆڤارەکەیدا جیاوازی دەکات لە نێوان &quot;سۆدۆمیتەکان&quot;ی گەورەساڵان و &quot; [[کوڕبازی|پیدراستەکان]] &quot;ی کوڕ خۆشەویست و خۆی وەک ئەم دووەمیان پۆلێن دەکات.
 {{سندووقی وتە|width=30em|bgcolor=cornsilk|fontsize=100%|salign=center|quote=From an interview with film documentarian [[Nicole Védrès]] with Andre Gide:&lt;br&gt;
'''Védrès''' &quot;May I ask you an indiscreet question?&lt;br&gt;
'''Gide''' &quot;There are no indiscreet questions, only indiscreet answers.&quot;&lt;br&gt;
'''Védrès''' &quot;Is it true, ''cher Maître'', that you are a homosexual?&quot;&lt;br&gt;
'''Gide''' &quot;No monsieur, I am ''not'' a homosexual, I am a pederast!&quot;&lt;br&gt;—from Vedres' documentary [[La Vie Commence Demain|''Life Starts Tomorrow'']] (1950)&lt;ref&gt;Weinberg, Herman G., 1967. ''Josef von Sternberg. A Critical Study.'' New York: Dutton p. 121. Weinberg notes &quot;Gide replied testily, with that refined distinction so characteristic of him…&quot;&lt;/ref&gt;}}گۆڤاری گید ڕەفتارەکانی لە کۆمپانیای [[ئۆسکار وایڵد]] بەڵگە دەکات.

 
کتێبی ''کۆریدۆنی'' گید کە بە گرنگترین بەرهەمی خۆی زانیوە، بەرگریکردن لە [[کوڕبازی|چەواشەکاری]] لەخۆدەگرێت. لەو کاتەدا (پێش ساڵی ١٩٤٥)، تەمەنی ڕەزامەندی بۆ هەر جۆرە چالاکییە سێکسییەکان بە ١٣ ساڵ دانرابوو.

== کتێبنامە ==
{{سەرەکی|Bibliography of André Gide}}

== هەروەها سەیری بکە ==

* ''Mise en abyme''

== ئاماژەکان ==

=== وەرگێڕانەکان ===
{{سەرچاوەکان}}

=== ئەو بەرهەمانەی کە ئاماژەیان پێکراوە ===

* ئێدمۆند وایت, [https://www.lrb.co.uk/the-paper/v20/n24/edmund-white/on-the-chance-that-a-shepherd-boy] ''ئاندرێ گید: ژیانێک لە ئێستادا.'' کامبریج: چاپخانەی زانکۆی هارڤارد، ١٩٩٨].

== خوێندنەوەی زیاتر ==

* بۆ زانینی کرۆنۆلۆژیای ژیانی گید، سەیری ل.&amp;nbsp;13-15 لە تۆماس کۆردل، ''ئاندرێ گید'' (زنجیرەی نووسەرانی گریفین). بڵاوکەرەوەی توین، ئینکۆ، ١٩٦٩.
* بۆ زانینی کتێبنامەیەکی وردی نووسین و بەرهەمەکانی گیدە سەبارەت بە گیدە، بڕوانە ل.&amp;nbsp;655–678 لە ئالان شێریدان، ''ئاندرێ گید: ژیانێک لە ئێستادا.'' هارڤارد، ١٩٩٩.

== بەستەری دەرەکی ==
 

; کۆکردنەوەی دیجیتاڵی

* {{StandardEbooks|Standard Ebooks URL=https://standardebooks.org/ebooks/andre-gide}}
* Works by André Gide at Project Gutenberg
* Works by André Gide at Faded Page (Canada)
* Works by or about André Gide at the Internet Archive
* {{Librivox author}}

; لینکی تر

* ماڵپەڕی [http://www.fondation-catherine-gide.org/ ''دامەزراوەی کاترین گاید''], کە لەلایەن کاترین گید کچەکەیەوە بەڕێوەدەبرێت
* [https://web.archive.org/web/20171016085651/http://www.andregide.org/ سەنتەری توێژینەوەی گیدیان]
* [http://noblib.internet-box.ch/NLEW.php?authorid=42 لیستی بەرهەمەکان]
* [https://web.archive.org/web/20090913094434/http://www.gidiana.net/ ئەمیس دی ئەندرێ گید] ''بە زمانی فەرەنسی''
* [http://www.gidiana.net/GA.htm بابەتەکانی ڕۆژنامەی سەردەم لەسەر] ''ڕووکاری Gide بە زمانی فەرەنسی''
* [http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1947/ ئاندرێ گید، براوەی خەڵاتی نۆبڵ بۆ ئەدەب لە ساڵی ١٩٤٧]
* [http://www.ljhammond.com/classics/cl3.htm#gide ئاندرێ گید: پێشەکییەکی کورت]
* [https://web.archive.org/web/20071006001903/http://www.societe-jersiaise.org/whitsco/mader1.htm گید لە مادێریا لە جێرسی، ١٩٠١-١٩٠٧]
* Newspaper clippings about André Gide    
{{André Gide}}{{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}}{{1947 Nobel Prize winners}}{{Modernism}}{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ڕۆمان|ئەدەب|}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
[[پۆل:نووسەرە مۆدێرنەکان]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فەڕەنسی]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]]
[[پۆل:کۆمۆنیستە فەڕەنسییەکان]]
[[پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی]]
[[پۆل:نووسەرانی پاریسی]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٥١]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٩]]
[[پۆل:Articles with hCards]]
[[پۆل:ژیاننامەکان کە واژوویان لەگەڵە]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>ktp1v8atma9cujo2w08l39pzdebcnbi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694302</id>
      <parentid>1694301</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T09:48:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shaween</username>
        <id>18477</id>
      </contributor>
      <comment>/* نووسینەکان */</comment>
      <origin>1694302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41342" sha1="44v95ikdaefnhyh2c25adh8qc13zqky" xml:space="preserve">
{{Infobox writer|name=ئاندرێ جید|awards={{awards|[[Nobel Prize in Literature]]|1947}}|image=André Gide.jpg|caption=|birth_name=ئاندرێ پاوڵ گویلۆم جید|birth_date={{birth date|df=yes|1869|11|22}}|birth_place=پاریس, [[ئیمپراتۆریەتیی دووەمی فەڕەنسا]]|death_date={{death date and age|df=yes|1951|2|19|1869|11|22}}|death_place=پاریس, [[ئیمپراتۆریەتیی دووەمی فەڕەنسا|فەرەنسا]]|resting_place=کۆڤەرڤیل، سێن-ماریتیم|occupation={{hlist|Novelist|essayist|dramatist}}|genre=|movement=|notable_works=''[[The Immoralist]]''&lt;br /&gt;''[[Strait Is the Gate]]''&lt;br/&gt; ''Les caves du Vatican'' (''The Vatican Cellars''; sometimes published in English under the title ''Lafcadio's Adventures'')&lt;br/&gt; ''[[La Symphonie Pastorale|The Pastoral Symphony]]''&lt;br/&gt; ''[[The Counterfeiters (novel)|The Counterfeiters]]''&lt;br/&gt;''[[Les nourritures terrestres|The Fruits of the Earth]]''|spouse={{marriage|Madeleine Rondeaux|1895|1938|end=died}}|children=[[Catherine Gide]]|signature=André Gide signature.svg|website=|education=[[Lycée Henri-IV]]}} 

'''ئاندرێ پاوڵ گویلۆم جید''' ({{IPA|fr|ɑ̃dʁe pɔl ɡijom ʒid|lang}} ; ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٨٦٩ – ١٩ی شوباتی ١٩٥١) نووسەرێکی فەرەنسی بووە کە نووسینەکەی چەندین شێواز و بابەتی گرتۆتەوە. خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی ساڵی 1947 ی پێبەخشرا . ژیانی پیشەیی گیدە لە سەرەتای ژیانی لە بزووتنەوەی هێماگەراییەوە تا ڕەخنەگرتن لە ئیمپریالیزم لە قۆناغی نێوان جەنگەکاندا . نووسەری زیاتر لە ٥٠ کتێبە، لە نامەی کۆچی دواییدا لە ''[[نیویۆرک تایمز|ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمزدا]]'' بە &quot;گەورەترین پیاوی هاوچەرخی نامەکانی فەرەنسا&quot; وەسف کراوە و &quot;بە پێی زانیارییە ئەدەبییەکان حوکم لەسەر گەورەترین نووسەری فەرەنسی ئەم سەدەیەی داوە&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.andregide.org/remembrance/nytgide.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110806050538/http://www.andregide.org/remembrance/nytgide.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 August 2011 |ڕێکەوتی سەردان=20 March 2018 |وێبگە=www.andregide.org}}&lt;/ref&gt;

گیدە بە چیرۆکە خەیاڵییەکانی و هەروەها بە بەرهەمە ژیاننامەییەکانی ناسراوە، ململانێ و دواجار ئاشتبوونەوەی دوو لایەنی کەسایەتییەکەی دەربڕیوە (کە بە ڕێککەوت بە خۆپارێزییەکی [[پرۆتێستانت|پرۆتستانتی]] و سەرگەرمییەکی سێکسی سەرپێچیکارانە تایبەتمەندە). وەک کەسێک کە خۆی بە [[کوڕبازی|پێدەراست]] دەزانێت، نووسینەکەی بەکاردەهێنا بۆ لێکۆڵینەوە لە خەباتەکەی بۆ ئەوەی بە تەواوی خۆی بێت، لەوانەش خاوەندارێتی سروشتی سێکسی مرۆڤ، بەبێ ئەوەی خیانەت لە بەهاکانی مرۆڤ بکات. چالاکیی سیاسییەکەی بە هەمان ئیتۆس لە قاڵب درا. لە کاتێکدا لە سەرەتای ساڵانی ١٩٣٠دا هاوسۆزی [[کۆمۆنیزم]] بوو، وەک زۆرێک لە ڕۆشنبیران، دوای گەشتەکەی لە ساڵی ١٩٣٦ بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتی سۆڤیەت]] پشتگیری چەپی دژە ستالینیستی کرد. لە کۆتایی ژیانیدا، لە چلەکانی سەدەی ڕابردوودا، بەرەو بەها نەریتییەکانی زیاتر گۆڕی و کۆمۆنیزمی وەک بیرۆکەیەک کە لەگەڵ نەریتەکانی شارستانیەتی مەسیحیدا دەشکێت، ڕەتکردەوە.

== ژیانی سەرەتایی ==
[[File:Gide_1893.jpg|ڕاست|وێنۆک|208x208پیکسڵ| گید لە ساڵی ١٨٩٣]]
جید لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٨٦٩ لە پاریس لە خێزانێکی پرۆتستانتی چینی ناوەند لەدایک بووە. باوکی ژان پاوڵ گیلۆم گید مامۆستای یاسا بووە لە زانکۆی پاریس؛ لە ساڵی ١٨٨٠ کۆچی دوایی کرد، کاتێک کوڕەکە تەمەنی ١١ ساڵ بوو. دایکی ناوی جولیەت ماریا ڕۆندۆس بوو. مامی ئابووریناسێکی سیاسی چارڵز گید بوو . بنەماڵەی باوکی ڕەگ و ڕیشەی خۆی بۆ ئیتالیا دەگەڕێتەوە. گویدۆسی باوباپیران دوای ئەوەی لە ماوەی سەدەی ١٦دا بوونە ئایینی پرۆتستانت و لە ئیتالیا کاسۆلیکیدا ڕووبەڕووی گۆشەگیری بوونەتەوە، ڕوویان لە فەرەنسا و وڵاتانی دیکەی ڕۆژئاوا و باکووری ئەوروپا کردبوو.   

گید لە بارودۆخێکی گۆشەگیردا لە نۆرماندی پەروەردە بووە. لە تەمەنێکی بچووکدا بوو بە نووسەرێکی بەرهەمدار، یەکەم ڕۆمانی خۆی ''بە ناوی دەفتەرەکانی ئاندرێ واڵتەر'' (بە فەڕەنسی: ''Les Cahiers d'André Walter'' ) لە ساڵی ١٨٩١ لە تەمەنی ٢١ ساڵیدا بڵاوکردەوە.

لە ساڵانی ١٨٩٣ و ١٨٩٤ گیدە گەشتێکی بۆ باکووری ئەفریقا کردووە. لەوێ هات بۆ ئەوەی هاوڕەگەزبازییەکەی قبوڵ بکات. 

گید لە پاریس هاوڕێیەتی شانۆنامەنووسی ئێرلەندی [[ئۆسکار وایڵد]] کرد، کە دووەمیان لەوێ لە دەربەدەریدا بوو. لە ساڵی ١٨٩٥ ئەو دوو کەسە لە جەزائیر یەکتریان بینی. وایڵد ئەو بڕوایە هەڵەیەی هەبوو کە گایدی بە هاوڕەگەزبازی ناساندووە، بەڵام گید پێشتر لەگەڵ ئارەزووەکانی خۆیدا ڕێککەوتبوو.  

== ساڵانی ناوەڕاست ==
 
[[File:Gide_1920_cropped.jpg|وێنۆک| گید لە ساڵی ١٩٢٤ لەلایەن ئۆتۆلین مۆرێلەوە وێنەی گیراوە.]]
[[File:Gide_by_Laurens.jpg|وێنۆک| ئاندرێ گید لە نووسینی پاوڵ ئەلبێرت لۆڕێنس (١٩٢٤)]]
لە ساڵی ١٨٩٥، دوای مردنی دایکی، گاید هاوسەرگیری لەگەڵ ئامۆزاکەی مادلین ڕۆندۆس کرد،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.museeprotestant.org/en/notice/andre-gide1869-1951/ |ڕێکەوتی سەردان=20 March 2018 |وێبگە=www.museeprotestant.org}}&lt;/ref&gt; بەڵام هاوسەرگیرییەکە بەبێ تەواوبوون مابووەوە. لە ساڵی ١٨٩٦ بە سەرۆکی شارەوانی لا ڕۆک-باینارد هەڵبژێردرا کە کۆمۆنێکە لە نۆرماندی.

گید هاوینی ساڵی ١٩٠٧ لە جێرسی بەسەر برد، لەگەڵ هاوڕێکانی جاک کۆپۆ و تیۆ ڤان ڕیسێلبێرگ و خێزانەکانیان. ژوورێکی لە لا ڤالیوز کۆتێج لە سانت بریلاد بە کرێ گرت. لەو ماوەیەدا کاری لەسەر بەشی دووەمی ''کتێبی (گەروو دەروازەیە'' (بە فەڕەنسی: ''La Porte étroite'' ) کردووە، و ڤان ڕیسێلبێرگ وێنەکەی کێشاوە.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Moore|first=Diane Monier|url=https://blueormer.gg/product/immoralists-and-drama-queens/|title=Immoralists and Drama Queens: André Gide, Théo Van Rysselberghe and their colourful entourage, Jersey 1907-1909|publisher=Blue Ormer|year=2024|isbn=978-1-915786-12-8}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٠٨دا، گید یارمەتی دامەزراندنی گۆڤاری ئەدەبی ''Nouvelle Revue Française'' (''پێداچوونەوەی نوێی فەرەنسی'')ی دا.&lt;ref name=&quot;Nobel&quot;&gt;{{Nobelprize}}&lt;/ref&gt;

لە کاتی جەنگی جیهانی یەکەمدا، گید سەردانی ئینگلتەرای کرد. یەکێک لە هاوڕێکانی لەوێ هونەرمەند ویلیام ڕۆتنستاین بوو . ڕۆتێنشتاین لە ژیاننامەی خۆیدا باسی سەردانەکەی گایدی بۆ ماڵەکەی خۆی لە گلۆستێرشایر کردووە:
 
لە ساڵی ١٩١٦، گیدە تەمەنی نزیکەی ٤٧ ساڵ بوو کاتێک مارک ئالێگرێت تەمەن ١٥ ساڵ وەک خۆشەویستێک برد. مارک یەکێک بوو لە پێنج منداڵی ئیلی ئەلیگرێت و هاوسەرەکەی. گید لە ساڵانی خوێندنی خۆیدا بووبووە هاوڕێی ئەلیگریتی باڵا کاتێک دایکی گید ئەلیگریتی وەک مامۆستای وانەبێژ بۆ کوڕەکەی بەکرێ گرتبوو. ئیلی ئالێگرێت باشترین پیاو بوو لە ئاهەنگی هاوسەرگیری گید. دوای ئەوەی گاید لەگەڵ مارک هەڵهات بۆ لەندەن، مادلین هاوسەرەکەی هەموو نامەنووسیەکانی سووتاند وەک تۆڵەسەندنەوەیەک- &quot;باشترین بەش لە خۆم&quot;، دواتر گاید وتی.

لە ساڵی ١٩١٨، گاید دۆرۆتی بوسی ناسی و هاوڕێیەتی کرد؛ زیاتر لە ٣٠ ساڵ هاوڕێ بوون و زۆرێک لە بەرهەمەکانی وەرگێڕاوە بۆ زمانی ئینگلیزی.

هەروەها گیدە بووە هاوڕێی نزیک لەگەڵ ڕەخنەگری چارڵز دو بۆس. پێکەوە بەشێک بوون لە ''فۆیەر فرانکۆ-بێلج'' ، کە لەو پێگەیەدا کاریان دەکرد بۆ دۆزینەوەی هەلی کار و خۆراک و شوێنی نیشتەجێبوون بۆ پەنابەرە فەرەنسی-بەلجیکاییەکان کە دوای داگیرکردنی بەلجیکا لە ساڵی ١٩١٤دا گەیشتنە پاریس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Davies |first=Katherine Jane |year=2010 |title=A 'Third Way' Catholic Intellectual: Charles Du Bos, Tragedy, and Ethics in Interwar Paris |journal=Journal of the History of Ideas |volume=71 |issue=4 |page=655 |doi=10.1353/jhi.2010.0005 |jstor=40925953 |s2cid=144724913}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Price|first=Alan|url=https://books.google.com/books?id=CLAYDAAAQBAJ|title=The End of the Age of Innocence: Edith Wharton and the First World War|publisher=St. Martin's Press|year=1996|isbn=978-1-137-05183-7|pages=28–9}}&lt;/ref&gt; دواتر هاوڕێیەتی نێوانیان دابەزی بەهۆی تێڕوانینی دو بۆس کە گید ئینکاری لە ئیمانی ڕۆحی خۆی کردووە یان خیانەتی کردووە، بە پێچەوانەی گەڕانەوەی دو بۆس خۆی بۆ ئیمان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Dieckmann |first=Herbert |year=1953 |title=André Gide and the Conversion of Charles Du Bos |journal=Yale French Studies |issue=12 |page=69 |doi=10.2307/2929290 |jstor=2929290}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Woodward|1997}}

وتارەکەی دو بۆس ''Dialogue avec André Gide'' لە ساڵی ١٩٢٩ بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Einfalt|first=Michael|url=https://books.google.com/books?id=tmArx-Qak5QC|title=The Maritain Factor: Taking Religion into Interwar Modernism|publisher=Leuven University Press|year=2010|isbn=978-90-5867-714-3|editor-last=Heynickx|editor-first=Rajesh|page=160|chapter=Debating Literary Autonomy: Jacques Maritain versus André Gide|editor-last2=De Maeyer|editor-first2=Jan}}&lt;/ref&gt; وتارەکە کە بەهۆی قەناعەتە کاسۆلیکییەکانی دو بۆسەوە ئاگادارکراوەتەوە، هاوڕەگەزبازی گیدی ئیدانە کردووە.{{Sfn|Einfalt|2010}} ئێرنست ڕۆبەرت کورتیۆس هاوڕێی هاوبەشی گید و دو بۆس لە نامەیەکدا بۆ گید ڕەخنەی لە کتێبەکە گرتووە و نووسیویەتی ئەوەی کە دو بۆس &quot;بەپێی ئەخلاقی کاسۆلیکی حوکمت لەسەر دەدات بەسە بۆ ئەوەی تۆمەتبارکردنی تەواوەتی پشتگوێ بخات. تەنها دەتوانێت دەست لەو کەسانە بدات کە وەک ئەو بیردەکەنەوە و پێشوەختە قەناعەتیان پێکراوە. ئەو دەستبەرداری ئازادییە فیکرییەکەی بووە&quot;.{{Sfn|Einfalt|2010}}

لە ساڵانی ١٩٢٠دا گید بووە ئیلهامبەخش بۆ نووسەرانی وەک [[ئەلبێر کامو|ئەلبێرت کامۆ]] و [[ژان پۆڵ سارتر|ژان پۆل سارتەر]]. لە ساڵی ١٩٢٣ کتێبێکی لەسەر [[فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی|فیۆدۆر دۆستۆیڤسکی]] بڵاوکردەوە. کاتێک لە چاپی گشتی ''کۆریدۆن'' (١٩٢٤)دا بەرگری لە هاوڕەگەزبازی کرد، ئەوەندە ئیدانە کرا کە ڕێگری لێکرا بۆ ئەوەی کاندید بکرێت بۆ [[ئەکادیمیای فەڕەنسی|ئەکادیمیای فرانسا]].&lt;ref name=&quot;copley1989&quot;&gt;{{Cite book|last=Copley|first=Antony R. H.|title=Sexual moralities in France, 1780-1980 : new ideas on the family, divorce, and homosexuality : an essay on moral change|date=1989|publisher=Routledge|page=173|quote=After receiving the Nobel Prize in 1947, Gide told a Swedish journalist that ''Corydon'' was the most important of his books; clearly this was not so much a literary judgement as a statement of his faith in the importance of the cause of homosexuality. .... Gide remained considerably anxious about its reception; the climate of post-war France in the 1920s remained hostile to homosexuality, and ''Corydon'' was to block Gide’s access to that highest academic honour in France, election to the Académie Française.}}&lt;/ref&gt; دواتر ئەمەی بە گرنگترین کارەکانی خۆی زانی.&lt;ref name=&quot;copley1989&quot; /&gt;

لە ساڵی ١٩٢٣، گاید کچێکی بوو بە ناوی کاترین ، لەلایەن ئەلیزابێس ڤان ڕیسێلبێرگەوە ، کە ژنێکی زۆر گەنجتر بوو. ئەو ماوەیەکی زۆر بوو ناسیبووی، چونکە کچەکەی هاوڕێکانی ماریا مۆنۆم و تیۆ ڤان ڕیسێلبێرگ بوو، نیگارکێشێکی نوێ ئیمپڕێشنیستی بەلجیکی. ئەمەش بووە هۆی دروستبوونی تاکە قەیران لە پەیوەندییە درێژخایەنەکەی نێوان ئەلیگریت و گید، و زیانی بە هاوڕێیەتییەکەی لەگەڵ تیۆ ڤان ڕیسێلبێرگ گەیاند. ڕەنگە ئەمە تاکە پەیوەندی سێکسی گیدە بووبێت لەگەڵ ژنێکدا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=White |first=Edmund |date=10 December 1998 |title=On the chance that a shepherd boy … |url=http://www.lrb.co.uk/v20/n24/edmund-white/on-the-chance-that-a-shepherd-boy |journal=London Review of Books |volume=20 |issue=24 |pages=3–6 |access-date=20 March 2018}}&lt;/ref&gt; و زۆر کورت بوو. کاترین تاکە نەوەی ئەو بوو بە خوێن. حەزی دەکرد بە ئەلیزابێس بڵێت ''&quot;لا دام بلانچ&quot;'' (&quot;خانمە سپییەکە&quot;).

لە کۆتاییدا ئەلیزابێس هاوسەرەکەی بەجێهێشت و ڕووی لە پاریس کرد و لایەنە پراکتیکییەکانی ژیانی گید بەڕێوەببات. شوقەی تەنیشت یەکتریان لە مۆنپارناس هەبوو. ئەو کچە دەیپەرست، بەڵام دیارە پەیوەندی سێکسییان نەمابوو.{{ژێدەر پێویستە|reason=Elisabeth's mother Maria was called La Petite Dame. Never heard about La Dame blanche as a name for Elisabeth. Also not sure that Elisabeth was married during their brief affair.|date=April 2019}}

لە ساڵی ١٩٢٤ ژیاننامەیەکی بە ناوی ''If it Die...'' (بە فەڕەنسی: ''Si le grain ne meurt'' ). هەر لەو ساڵەدا یەکەم چاپی کتێبی ''دڵی تاریکی'' و ''لۆرد جیمی'' [[جۆزێف کۆنراد|جۆزێف کۆنرادی]] بە زمانی فەرەنسی بەرهەمهێنا.

لە دوای ساڵی ١٩٢٥، گیدە دەستی کرد بە بانگەشەی بۆ ئەوەی مەرجی مرۆڤانەتر بۆ تاوانبارانی سزادراو هەبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Daniels |first=Anthony |ناونیشان=https://newcriterion.com/article/gides-judgment/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-25 |وێبگە=The New Criterion |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; هاوسەرە یاساییەکەی بە ناوی مادلین گاید لە ساڵی ١٩٣٨ کۆچی دوایی کرد. لە کتێبی ''Et nunc manet in te'' ، بیرەوەرییەکانی مادلین کە بە زمانی ئینگلیزی لە ئەمریکا لە ساڵی ١٩٥٢دا بڵاوکرایەوە، لێکۆڵینەوەی لە هاوسەرگیرییەکەی نێوانیان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Press |first=Cerise |ڕێکەوت=2013-04-09 |ناونیشان=https://www.cerisepress.com/05/13/wilful-blindness-the-marriage-of-andre-and-madeleine-gide |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-25 |وێبگە=Cerise Press - A Journal of Literature, Arts &amp; Culture |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ئەفریقا ==
لە تەمموزی ساڵی ١٩٢٦ تا مانگی ئایاری ١٩٢٧، گیدە لەگەڵ خۆشەویستەکەی مارک ئالێگرێت بە کۆلۆنی ئەفریقای ئیکواتۆری فەرەنسیدا گەشتیان کرد. ئەوان چوونە کۆنگۆی ناوەڕاست (ئێستا کۆماری کۆنگۆ)، ئوبانگی-شاری (ئێستا کۆماری ئەفریقای ناوەڕاست)، بۆ ماوەیەکی کورت بۆ چاد و دواتر بۆ کامێرون. گۆڤارێکی هەبوو، کە بە ناوی ''Travels in the Congo'' (بە فەڕەنسی: ''Voyage au Congo'' ) و ''گەڕانەوە لە چاد'' (بە فەرەنسی: ''Retour du Tchad'' ) بڵاوی کردەوە.&lt;ref name=&quot;Nobel&quot; /&gt;

لەم کارەدا ڕەخنەی لە هەڵسوکەوتی بەرژەوەندییە بازرگانییەکانی فەرەنسا لە کۆنگۆ گرتووە و ئیلهامبەخش بووە بۆ چاکسازی.&lt;ref name=&quot;Nobel&quot; /&gt; بە تایبەتی ڕەخنەی توندی لە ڕژێمی ''ئیمتیازاتی گەورە'' ( ''Régime des Grandes Concessions'' ) گرت. حکومەت بەشێک لە کۆلۆنیەکەی بەخشیبووە دەست کۆمپانیا فەرەنسییەکان و ڕێگەی پێدابوون سەرچاوە سروشتییەکانی ناوچەکە بە تایبەتی لاستیک بقۆزنەوە. ئەو باس لەوە دەکات کە کرێکارە ڕەسەنەکان بۆ ماوەی چەند هەفتەیەک ناچار بوون گوندەکەیان بەجێبهێڵن بۆ کۆکردنەوەی لاستیک لە دارستانەکەدا، هەروەها ئیستغلالکردنیان لەلایەن کۆمپانیاکانەوە بە کۆیلایەتی بەراورد کردووە. ئەم کتێبە بەشداری کرد لە پەرەسەندنی بزووتنەوەکانی دژە کۆلۆنیالیزم لە فەرەنسا و یارمەتی بیرمەندانی دا بۆ هەڵسەنگاندنەوەی کاریگەرییەکانی کۆلۆنیالیزم لە ئەفریقا.

== بۆچوونە سیاسییەکان و یەکێتی سۆڤیەت ==
لە ماوەی ساڵانی ١٩٣٠دا، گیدە بۆ ماوەیەکی کورت بوو بە کۆمۆنیست، یان وردتر بڵێین، هاوسەفەری (هەرگیز بە فەرمی پەیوەندی بە هیچ پارتێکی کۆمۆنیستەوە نەکرد)، بەڵام وەک تاکگەرایی خۆی، بانگەشە بۆ بیرۆکەی تاکگەرایی کۆمۆنیستی دەکرد. سەرەڕای پشتیوانی لە یەکێتی سۆڤیەت، دان بە سەرکوتکردنی سیاسی لەوێدا نا. گیدە پێداگری لەسەر ئازادکردنی ڤیکتۆر سێرج ، نووسەری سۆڤیەت و ئەندامی ئۆپۆزسیۆنی چەپ بوو کە لەلایەن ڕژێمی ستالینییەوە بەهۆی بۆچوونەکانییەوە دادگایی کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=23 August 2022 |ناونیشان=https://lareviewofbooks.org/article/victor-serge-the-spirit-of-liberty/}}&lt;/ref&gt; وەک نووسەرێکی بەڕێز کە هاوسۆزی دۆزی کۆمۆنیزم بوو، بانگهێشت کرا بۆ قسەکردن لە پرسەی [[مەکسیم گۆرکی|ماکسیم گۆرکی]] و وەک میوانی یەکێتی سۆڤیەتی نووسەران گەشتێک بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتی سۆڤیەت]] بکات. ڕووبەڕووی سانسۆری وتارەکانی بووەوە و بە تایبەتی لە دۆخی کولتووری سەردەمی کۆمۆنیزمی سۆڤیەت بێهیوا بوو. کارەکانی ''Retour de L'U.'' ''RSS'' ( ''گەڕانەوە لە یەکێتی سۆڤیەت'', 1936) ئاراستەی خوێنەرانی لایەنگری سۆڤیەت کرابوو، بۆ ئەوەی لەبری ئەوەی ڕەخنەی توند بخاتە بەردەم گومانەکان.&lt;ref name=&quot;bio&quot; /&gt; وێڕای داننان بە دەستکەوتە ئابووری و کۆمەڵایەتییەکانی یەکێتی سۆڤیەت بە بەراورد لەگەڵ ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا، ئاماژەی بە خراپبوونی کولتوور و سڕینەوەی تاکایەتی هاووڵاتیانی سۆڤیەت و سەرکوتکردنی هەر ناکۆکییەک کرد:
 
گید هەڵوێستی خۆی بەرامبەر بە ستالین دەرنابڕێت، بەڵکو نیشانەکانی کولتی کەسایەتی خۆی باس دەکات: &quot;لە هەر [ماڵێکدا]، ... هەمان وێنەی ستالین، و هیچی تر&quot;؛ &quot;وێنەیەکی ستالین... ، لە هەمان شوێن بێ گومان کە ئایکۆنەکە پێشتر لێی بووە. ئایا پەرستن، خۆشەویستی، یان ترسە؟ نازانم؛ هەمیشە و لە هەموو شوێنێک کە ئامادەیە.&quot; بەڵام گیدە نووسیویەتی ئەم کێشانە بە بەرزکردنەوەی ئاستی کولتووری کۆمەڵگەی سۆڤیەت چارەسەر دەکرێن.

کاتێک گید دەستی کرد بە ئامادەکردنی دەستنووسەکەی بۆ بڵاوکردنەوە، دەستبەجێ کرێملین لەو بارەیەوە ئاگادارکرایەوە،&lt;ref name=&quot;rg&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/314098942}}&lt;/ref&gt; و زۆری نەخایاند گید لەلایەن نووسەری سۆڤیەت ئیلیا ئێهرنبۆرگ سەردانی کرا، کە وتی کە ئەو لەگەڵ گید هاوڕا بوو، بەڵام داوای دواخستنی بڵاوکردنەوەکەی کرد، چونکە یەکێتی سۆڤیەت یارمەتی کۆمارییەکان دەدا لە [[شەڕی ناوخۆییی ئیسپانیا|شەڕی ناوخۆی ئیسپانیا]]. دوای دوو ڕۆژ، لویس ئاراگۆن نامەیەکی لە جێف لاستەوە گەیاند کە داوای دواخستنی بڵاوکردنەوەکە دەکات. ئەم هەوڵانە شکستیان هێنا و لەگەڵ بڵاوبوونەوەی کتێبەکە، گید لە چاپەمەنی سۆڤیەتدا&lt;ref name=&quot;rg&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bio&quot;&gt;Alan Sheridan. André Gide: A Life in the Present (1999)&lt;/ref&gt; و لەلایەن &quot;دۆستانی یەکێتی سۆڤیەت&quot;ەوە ئیدانە کرا: نۆردال گریگ نووسیویەتی کە گید لە بێ تاقەتی کتێبەکەی نووسیوە، و بەوەوە چاکەیەکی بۆ فاشیستەکان کردووە، کە بە خۆشییەوە پێشوازییان لێکردووە.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=NIZnEAAAQBAJ|title=The Making of an Antifascist: Nordahl Grieg Between the World Wars|date=14 June 2022|publisher=University of Wisconsin Pres|isbn=978-0-299-33650-9}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٣٧ لە وەڵامدا گید ''کتێبی (Afterthoughts on the USSR)'' ی بڵاوکردەوە؛ پێشتر گید کتێبی ''(خیانەتکراوی شۆڕش)'' ی ترۆتسکی خوێندەوە و ڤیکتۆر سێرجی ناسی کە زانیاری زیاتری لەبارەی یەکێتی سۆڤیەت پێدا. لە ''کتێبی (Afterthoughts)'' دا، گیدە ڕاستەوخۆتر ڕەخنە لە کۆمەڵگەی سۆڤیەت دەگرێت: &quot;سیترین، ترۆتسکی، مێرسێر، ئیڤۆن، ڤیکتۆر سێرج، لیگوای، ڕودۆڵف و چەندین کەسی دیکە یارمەتیان داوە لە بەڵگەنامەکانیاندا. هەموو ئەو شتانەی کە تا ئێستا فێریان کردووم تەنها گومانم لێکردبوو- ئەوە ترسەکانی منی پشتڕاستکردووەتەوە و بەهێزتر کردووە&quot;. خاڵە سەرەکییەکانی فیلمی ''Afterthoughts'' ئەوە بوون کە دیکتاتۆرییەتی پرۆلیتاریا بوو بە دیکتاتۆری ستالین، و بیرۆکراسی ئیمتیازدار بوو بە چینی دەسەڵاتداری نوێ، کە قازانجی لە زیادەی کاری کرێکاران دەکرد, بودجەی دەوڵەتیان بۆ پڕۆژەکانی وەک کۆشکی سۆڤیەت یان بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی ژیانی خۆی خەرج دەکرد، لە کاتێکدا چینی کرێکار لە هەژارییەکی زۆردا دەژیا؛ گیدە بۆ سەلماندنی بانگەشەکانی خۆی ئاماژەی بە ڕۆژنامە فەرمییەکانی سۆڤیەت کردووە.&lt;ref name=&quot;aft&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bio&quot; /&gt;

لە کاتی جەنگی جیهانی دووەمدا، گیدە بەو ئەنجامە گەیشتوە کە &quot;ئازادی ڕەها تاک و هەروەها کۆمەڵگا لەناو دەبات مەگەر پەیوەندییەکی نزیک بە نەریت و دیسیپلینەوە هەبێت&quot;؛ ئەو بیرۆکەی شۆڕشگێڕانەی کۆمۆنیزمی ڕەتکردەوە و دەڵێت: &quot;ئەگەر شارستانیەت تەنها پشت بەو کەسانە ببەستێت کە دەستپێشخەری تیۆرییە شۆڕشگێڕییەکانیان کردووە، ئەوا لەناو دەچێت، بەو پێیەی کولتوور بۆ مانەوەی پێویستی بە نەریتێکی بەردەوام و گەشەسەندوو هەیە&quot;. لە ''کتێبی تێزی'' (١٩٤٦)دا، نیشانیدا کە تاکێک دەتوانێت بە سەلامەتی مەزە بەجێبهێڵێت تەنها لەو کاتەدا کە &quot;بە توندی بەو تەوەرەیەوە گرێدابێت کە بە ڕابردووەوە بەستووەتەوە&quot;. لە ساڵی ١٩٤٧دا وتی هەرچەندە شارستانیەتەکان سەرهەڵدەدەن و دادەبەزن، بەڵام ڕەنگە شارستانیەتی مەسیحی لە مەرگ ڕزگاری بێت &quot;ئەگەر بەرپرسیارێتی ئەو تۆمەتە پیرۆزە قبوڵ بکەین کە نەریتەکانمان و ڕابردوومان لەسەرمان داناوە&quot;. هەروەها ئاماژەی بەوەشکردووە، وەک تاکگەرایی ماوەتەوە و ناڕەزایەتی دەربڕی بەرامبەر بە &quot;نقومبوونی بەرپرسیارێتی تاکەکەسی لە دەسەڵاتی ڕێکخراودا، لەو هەڵهاتنەی لە ئازادی کە تایبەتمەندی سەردەمی ئێمەیە&quot;.

گید بەشداری لە ئەنتۆلۆژیای ساڵی ١٩٤٩دا کردووە ''کە ناوی ئەو خودایە شکستی هێناوە''. بەهۆی تەندروستی خۆیەوە نەیتوانی وتارێک بنووسێت، بۆیە دەقەکە لەلایەن ئینید ستارکیەوە نووسراوە، لەسەر بنەمای وەرگێڕانی ''گەڕانەوە لە یەکێتی سۆڤیەت'' ، ''بیرکردنەوەکانی پاشکۆ''، باسێک لە پاریس لە l'Union pour la Verite لە ساڵی ١٩٣٥، و ''گۆڤارەکەی''؛ گید دەقەکەی پەسەند کرد.

== ساڵانی ١٩٣٠ و ١٩٤٠ ==
لە ساڵی ١٩٣٠ گید کتێبێکی لەسەر کەیسی بلانچ مۆنیەر بڵاوکردەوە بە ناوی ''La Séquestrée de Poitiers'' ، جگە لە ناوی پاڵەوانەکان کەمێکی گۆڕی. مۆنیێر ژنێک بوو کە بۆ ماوەی زیاتر لە ٢٥ ساڵ لەلایەن دایکیەوە بە دیل هێڵرابووەوە.
[[File:Cuverville76_-_Château_01.JPG|وێنۆک| ماڵی گید لە شاری کوڤەرڤیل]]
لە ساڵی ١٩٣٩، گیدە بووە یەکەم نووسەری زیندوو کە لە کتێبی بەناوبانگی ''Bibliothèque de la Pléiade'' بڵاوکرایەوە.

لە ساڵی ١٩٤٢ فەڕەنسا بەرەو ئەفریقا بەجێدەهێڵێت و لە کانوونی دووەمی ١٩٤٢ لە تونس ژیاوە تا لە مانگی ئایاری ١٩٤٣ لەلایەن هێزەکانی فەرەنسا و بەریتانیا و ئەمریکاوە کۆنترۆڵکرایەوە و توانی گەشت بکات بۆ جەزائیر و تا کۆتایی جەنگی جیهانی دووەم لەوێ مایەوە.&lt;ref name=&quot;OBrien&quot;&gt;{{Cite book|last=O'Brien|first=Justin|title=The Journals of Andre Gide Volume IV 1939–1949. Translated from the French|date=1951|publisher=Secker &amp; Warburg}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٤٧ [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبی]] وەرگرتووە &quot;بەهۆی نووسینە هەمەلایەنە و گرنگەکانی لە ڕووی هونەرییەوە، کە تێیدا کێشە و بارودۆخی مرۆڤ بە خۆشەویستییەکی چاونەترس بۆ ڕاستی و تێڕوانینێکی توندی دەروونی پێشکەش کراوە&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1947/ |ڕێکەوتی سەردان=20 March 2018 |وێبگە=www.nobelprize.org}}&lt;/ref&gt; زۆربەی ساڵانی کۆتایی ژیانی بۆ بڵاوکردنەوەی گۆڤارەکەی تەرخان کردووە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.museeprotestant.org/Pages/Notices.php?scatid=148&amp;noticeid=811&amp;lev=1&amp;Lget=FR |ڕێکەوتی سەردان=6 September 2010}}&lt;/ref&gt; گید لە ١٩ی شوباتی ١٩٥١ لە پاریس کۆچی دوایی کرد. کەنیسەی ڕۆمانی کاسۆلیکی بەرهەمەکانی لە ساڵی ١٩٥٢دا خستە ناو ''ئیندێکسی کتێبە قەدەغەکراوەکانەوە.''

== ژیانی گید وەک نووسەر ==
ئالان شێریدان ژیاننامەنووسی گیدە کورتەیەک لە ژیانی گید وەک نووسەر و ڕۆشنبیری خستۆتە ڕوو:
 
&quot;بێگومان ناوبانگ و ناوبانگی گید لە کۆتاییدا لەسەر بەرهەمە ئەدەبییەکانی بوو. بەڵام بە پێچەوانەی زۆرێک لە نووسەران، ئەو هیچ کەسێکی تەنیا نەبوو: پێویستی بە هاوڕێیەتی و نابغەیەکی هەبوو بۆ بەردەوامبوونی.&quot; بەڵام &quot;توانای خۆشەویستی تەنها لە هاوڕێکانیدا قەتیس نەبوو: ڕژایە سەر خەمی ئەوانی دیکە کە لە خۆی کەمتر بەختەوەر بوون&quot;.

=== نووسینەکان ===
نووسینی گیدە چەندین ژانر دەگرێتەوە. &quot;وەک وەستایەکی گێڕانەوەی نۆسراو، ناوبەناو درامانووس و وەرگێڕ، ڕەخنەگری ئەدەب، نامەنووس، وتارنووس و ڕۆژنامەنووس، ئەدەبیاتی سەدەی بیستەمی فەرەنسی یەکێک لە سەرنجڕاکێشترین نموونەکانی پیاوی پیتەکانی پێشکەش کرد.&quot;

بەڵام وەک شێریدان ئاماژەی پێدەکات، &quot;ئەوە خەیاڵییە کە لە لوتکەی کارەکانی گیدەدایە.&quot; &quot;لێرەدا، وەک لە ''بەرهەمەکەدا'' بە گشتی، ئەوەی یەکەمجار مرۆڤ لێی دەدا، جۆراوجۆرییەکانە. لێرەشدا، ئێمە کنجکاوی گیدە، گەنجییەکەی، لە کاردا دەبینین: ڕەتکردنەوەی تەنها یەک درز، بۆ دووبارەکردنەوەی فۆرمولەی سەرکەوتوو...خەیاڵەکە ساڵانی سەرەتای هێماسازی دەگرێتەوە، تا پارچە &quot;کۆمیدی، داهێنەرتر، تەنانەت خەیاڵی&quot;، تا دواتر &quot;جدی، گێڕانەوەی زۆر ژیاننامەیی و کەسی یەکەم&quot;...لە فەرەنسا گید بە ستایلستێکی گەورە بە مانا کلاسیکییەکان دادەنرا، &quot;بە ڕستە ڕوون و کورت و یەدەگ و بە ئەنقەست و دەستەواژەی نادیار.&quot;

نامەکانی گیدە کە لە ژیاندا ماون، دەگەنە هەزاران. بەڵام ئەوە ''جۆرناڵە'' کە شێریدان بە &quot;شێوازی دەربڕینی پێشوەختە گیددی&quot; ناوی دەبات. &quot;یەکەم ڕۆمانی لە گۆڤاری خۆی گیدەوە سەریهەڵداوە و زۆرێک لە گێڕانەوەی کەسی یەکەم کەم تا زۆر وەک گۆڤار دەخوێندرێنەوە. لە فیلمی''Les faux-monnayeurs'' دا، گۆڤاری ئێدوارد دەنگێکی بەدیل بۆ گێڕەرەوەکە دابین دەکات.&quot; گاید لە وەڵامدا وتی: &quot;لە ساڵی ١٩٤٦، کاتێک پیێر هێربێرت پرسیاری لە گید کرد کە کام لە کتێبەکانی هەڵدەبژێریت ئەگەر تەنها یەکێکیان لە ژیاندا بمێنێتەوە، پێموایە ئەوە دەبێتە ''جۆرناڵەکەم&quot;.'' &quot; لە تەمەنی ١٨ یان ١٩ ساڵییەوە، گیدە گۆڤارێکی ژیانی خۆی هەڵدەگرت و کاتێک بۆ یەکەمجار خرایە بەردەستی خەڵک، تا ١٣٠٠ لاپەڕە بوو.&quot;

=== خەبات بۆ بەهاکان ===
&quot;هەر بەرگێک کە گید نووسیویەتی مەبەست لێی تەحەدای خۆی بووە، ئەوەی پێش خۆی بووە و چی دەتوانێت بەدوایدا بێت. ئەم تایبەتمەندییە، بەپێی دانیال مۆتۆتێ لە وتارەکەیدا لە ''کاهیێرس دی ئەندرێ گیددا''، ئەوەیە کە کارەکانی گیدە دەکاتە 'لە بنەڕەتدا مۆدێرن': 'نوێکردنەوەی هەمیشەیی ئەو بەهایانەی کە مرۆڤ بەهۆیانەوە دەژی'&quot; گاید لە ''جۆرناڵەکەیدا'' لە ساڵی ١٩٣٠دا نووسیویەتی: &quot;تاکە درامایەک کە بەڕاستی سەرنجڕاکێشە و پێویستە هەمیشە ئامادە بم سەرلەنوێ وێنا بکەم، مشتومڕی تاکەکەسە لەگەڵ هەر شتێک کە دەیپارێزێت لە ڕەسەنایەتی، لەگەڵ هەر شتێک کە دژایەتی یەکپارچەیی خۆی دەکات، بەرامبەر بە یەکگرتنی. زۆربەی کات بەربەستەکە لەناو ئەودایە. و هەموو ئەوانەی تر تەنها بەڕێکەوتن.&quot;

بە گشتی &quot;بەرهەمەکانی ئەندرێ گیدە ڕاپەڕینی سۆزداری خۆی لە دژی ئەو سنووردارکردن و ڕێکەوتننامانە ئاشکرا دەکەن کە لە فەرەنسای سەدەی نۆزدەهەمەوە بۆی ماوەتەوە. ئەو هەوڵیدا خودی ڕەسەن لە ژێر دەمامکە دژبەیەکەکانیدا ئاشکرا بکات.&quot;

== پێدێرستی ==
گیدە لە گۆڤارەکەیدا جیاوازی دەکات لە نێوان &quot;سۆدۆمیتەکان&quot;ی گەورەساڵان و &quot; [[کوڕبازی|پیدراستەکان]] &quot;ی کوڕ خۆشەویست و خۆی وەک ئەم دووەمیان پۆلێن دەکات.
 {{سندووقی وتە|width=30em|bgcolor=cornsilk|fontsize=100%|salign=center|quote=From an interview with film documentarian [[Nicole Védrès]] with Andre Gide:&lt;br&gt;
'''Védrès''' &quot;May I ask you an indiscreet question?&lt;br&gt;
'''Gide''' &quot;There are no indiscreet questions, only indiscreet answers.&quot;&lt;br&gt;
'''Védrès''' &quot;Is it true, ''cher Maître'', that you are a homosexual?&quot;&lt;br&gt;
'''Gide''' &quot;No monsieur, I am ''not'' a homosexual, I am a pederast!&quot;&lt;br&gt;—from Vedres' documentary [[La Vie Commence Demain|''Life Starts Tomorrow'']] (1950)&lt;ref&gt;Weinberg, Herman G., 1967. ''Josef von Sternberg. A Critical Study.'' New York: Dutton p. 121. Weinberg notes &quot;Gide replied testily, with that refined distinction so characteristic of him…&quot;&lt;/ref&gt;}}گۆڤاری گید ڕەفتارەکانی لە کۆمپانیای [[ئۆسکار وایڵد]] بەڵگە دەکات.

 
کتێبی ''کۆریدۆنی'' گید کە بە گرنگترین بەرهەمی خۆی زانیوە، بەرگریکردن لە [[کوڕبازی|چەواشەکاری]] لەخۆدەگرێت. لەو کاتەدا (پێش ساڵی ١٩٤٥)، تەمەنی ڕەزامەندی بۆ هەر جۆرە چالاکییە سێکسییەکان بە ١٣ ساڵ دانرابوو.

== کتێبنامە ==
{{سەرەکی|Bibliography of André Gide}}

== هەروەها سەیری بکە ==

* ''Mise en abyme''

== ئاماژەکان ==

=== وەرگێڕانەکان ===
{{سەرچاوەکان}}

=== ئەو بەرهەمانەی کە ئاماژەیان پێکراوە ===

* ئێدمۆند وایت, [https://www.lrb.co.uk/the-paper/v20/n24/edmund-white/on-the-chance-that-a-shepherd-boy] ''ئاندرێ گید: ژیانێک لە ئێستادا.'' کامبریج: چاپخانەی زانکۆی هارڤارد، ١٩٩٨].

== خوێندنەوەی زیاتر ==

* بۆ زانینی کرۆنۆلۆژیای ژیانی گید، سەیری ل.&amp;nbsp;13-15 لە تۆماس کۆردل، ''ئاندرێ گید'' (زنجیرەی نووسەرانی گریفین). بڵاوکەرەوەی توین، ئینکۆ، ١٩٦٩.
* بۆ زانینی کتێبنامەیەکی وردی نووسین و بەرهەمەکانی گیدە سەبارەت بە گیدە، بڕوانە ل.&amp;nbsp;655–678 لە ئالان شێریدان، ''ئاندرێ گید: ژیانێک لە ئێستادا.'' هارڤارد، ١٩٩٩.

== بەستەری دەرەکی ==
 

; کۆکردنەوەی دیجیتاڵی

* {{StandardEbooks|Standard Ebooks URL=https://standardebooks.org/ebooks/andre-gide}}
* Works by André Gide at Project Gutenberg
* Works by André Gide at Faded Page (Canada)
* Works by or about André Gide at the Internet Archive
* {{Librivox author}}

; لینکی تر

* ماڵپەڕی [http://www.fondation-catherine-gide.org/ ''دامەزراوەی کاترین گاید''], کە لەلایەن کاترین گید کچەکەیەوە بەڕێوەدەبرێت
* [https://web.archive.org/web/20171016085651/http://www.andregide.org/ سەنتەری توێژینەوەی گیدیان]
* [http://noblib.internet-box.ch/NLEW.php?authorid=42 لیستی بەرهەمەکان]
* [https://web.archive.org/web/20090913094434/http://www.gidiana.net/ ئەمیس دی ئەندرێ گید] ''بە زمانی فەرەنسی''
* [http://www.gidiana.net/GA.htm بابەتەکانی ڕۆژنامەی سەردەم لەسەر] ''ڕووکاری Gide بە زمانی فەرەنسی''
* [http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1947/ ئاندرێ گید، براوەی خەڵاتی نۆبڵ بۆ ئەدەب لە ساڵی ١٩٤٧]
* [http://www.ljhammond.com/classics/cl3.htm#gide ئاندرێ گید: پێشەکییەکی کورت]
* [https://web.archive.org/web/20071006001903/http://www.societe-jersiaise.org/whitsco/mader1.htm گید لە مادێریا لە جێرسی، ١٩٠١-١٩٠٧]
* Newspaper clippings about André Gide    
{{André Gide}}{{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}}{{1947 Nobel Prize winners}}{{Modernism}}{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ڕۆمان|ئەدەب|}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
[[پۆل:نووسەرە مۆدێرنەکان]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فەڕەنسی]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]]
[[پۆل:کۆمۆنیستە فەڕەنسییەکان]]
[[پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی]]
[[پۆل:نووسەرانی پاریسی]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٥١]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٩]]
[[پۆل:Articles with hCards]]
[[پۆل:ژیاننامەکان کە واژوویان لەگەڵە]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>44v95ikdaefnhyh2c25adh8qc13zqky</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694303</id>
      <parentid>1694302</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T09:49:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shaween</username>
        <id>18477</id>
      </contributor>
      <origin>1694303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41367" sha1="g03n9hkky2s6vqezuz7lobzolio4svd" xml:space="preserve">
{{Infobox writer|name=ئاندرێ جید|awards={{awards|[[Nobel Prize in Literature]]|1947}}|image=André Gide.jpg|caption=|birth_name=ئاندرێ پاوڵ گویلۆم جید|birth_date={{birth date|df=yes|1869|11|22}}|birth_place=پاریس, [[ئیمپراتۆریەتیی دووەمی فەڕەنسا]]|death_date={{death date and age|df=yes|1951|2|19|1869|11|22}}|death_place=پاریس, [[ئیمپراتۆریەتیی دووەمی فەڕەنسا|فەرەنسا]]|resting_place=کۆڤەرڤیل، سێن-ماریتیم|occupation={{hlist|ڕۆماننووس|وتارنووس|شانۆنووس}}|genre=|movement=|notable_works=''[[The Immoralist]]''&lt;br /&gt;''[[Strait Is the Gate]]''&lt;br/&gt; ''Les caves du Vatican'' (''The Vatican Cellars''; sometimes published in English under the title ''Lafcadio's Adventures'')&lt;br/&gt; ''[[La Symphonie Pastorale|The Pastoral Symphony]]''&lt;br/&gt; ''[[The Counterfeiters (novel)|The Counterfeiters]]''&lt;br/&gt;''[[Les nourritures terrestres|The Fruits of the Earth]]''|spouse={{marriage|Madeleine Rondeaux|1895|1938|end=died}}|children=[[Catherine Gide]]|signature=André Gide signature.svg|website=|education=[[Lycée Henri-IV]]}} 

'''ئاندرێ پاوڵ گویلۆم جید''' ({{IPA|fr|ɑ̃dʁe pɔl ɡijom ʒid|lang}} ; ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٨٦٩ – ١٩ی شوباتی ١٩٥١) نووسەرێکی فەرەنسی بووە کە نووسینەکەی چەندین شێواز و بابەتی گرتۆتەوە. خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی ساڵی 1947 ی پێبەخشرا . ژیانی پیشەیی گیدە لە سەرەتای ژیانی لە بزووتنەوەی هێماگەراییەوە تا ڕەخنەگرتن لە ئیمپریالیزم لە قۆناغی نێوان جەنگەکاندا . نووسەری زیاتر لە ٥٠ کتێبە، لە نامەی کۆچی دواییدا لە ''[[نیویۆرک تایمز|ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمزدا]]'' بە &quot;گەورەترین پیاوی هاوچەرخی نامەکانی فەرەنسا&quot; وەسف کراوە و &quot;بە پێی زانیارییە ئەدەبییەکان حوکم لەسەر گەورەترین نووسەری فەرەنسی ئەم سەدەیەی داوە&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.andregide.org/remembrance/nytgide.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110806050538/http://www.andregide.org/remembrance/nytgide.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 August 2011 |ڕێکەوتی سەردان=20 March 2018 |وێبگە=www.andregide.org}}&lt;/ref&gt;

گیدە بە چیرۆکە خەیاڵییەکانی و هەروەها بە بەرهەمە ژیاننامەییەکانی ناسراوە، ململانێ و دواجار ئاشتبوونەوەی دوو لایەنی کەسایەتییەکەی دەربڕیوە (کە بە ڕێککەوت بە خۆپارێزییەکی [[پرۆتێستانت|پرۆتستانتی]] و سەرگەرمییەکی سێکسی سەرپێچیکارانە تایبەتمەندە). وەک کەسێک کە خۆی بە [[کوڕبازی|پێدەراست]] دەزانێت، نووسینەکەی بەکاردەهێنا بۆ لێکۆڵینەوە لە خەباتەکەی بۆ ئەوەی بە تەواوی خۆی بێت، لەوانەش خاوەندارێتی سروشتی سێکسی مرۆڤ، بەبێ ئەوەی خیانەت لە بەهاکانی مرۆڤ بکات. چالاکیی سیاسییەکەی بە هەمان ئیتۆس لە قاڵب درا. لە کاتێکدا لە سەرەتای ساڵانی ١٩٣٠دا هاوسۆزی [[کۆمۆنیزم]] بوو، وەک زۆرێک لە ڕۆشنبیران، دوای گەشتەکەی لە ساڵی ١٩٣٦ بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتی سۆڤیەت]] پشتگیری چەپی دژە ستالینیستی کرد. لە کۆتایی ژیانیدا، لە چلەکانی سەدەی ڕابردوودا، بەرەو بەها نەریتییەکانی زیاتر گۆڕی و کۆمۆنیزمی وەک بیرۆکەیەک کە لەگەڵ نەریتەکانی شارستانیەتی مەسیحیدا دەشکێت، ڕەتکردەوە.

== ژیانی سەرەتایی ==
[[File:Gide_1893.jpg|ڕاست|وێنۆک|208x208پیکسڵ| گید لە ساڵی ١٨٩٣]]
جید لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٨٦٩ لە پاریس لە خێزانێکی پرۆتستانتی چینی ناوەند لەدایک بووە. باوکی ژان پاوڵ گیلۆم گید مامۆستای یاسا بووە لە زانکۆی پاریس؛ لە ساڵی ١٨٨٠ کۆچی دوایی کرد، کاتێک کوڕەکە تەمەنی ١١ ساڵ بوو. دایکی ناوی جولیەت ماریا ڕۆندۆس بوو. مامی ئابووریناسێکی سیاسی چارڵز گید بوو . بنەماڵەی باوکی ڕەگ و ڕیشەی خۆی بۆ ئیتالیا دەگەڕێتەوە. گویدۆسی باوباپیران دوای ئەوەی لە ماوەی سەدەی ١٦دا بوونە ئایینی پرۆتستانت و لە ئیتالیا کاسۆلیکیدا ڕووبەڕووی گۆشەگیری بوونەتەوە، ڕوویان لە فەرەنسا و وڵاتانی دیکەی ڕۆژئاوا و باکووری ئەوروپا کردبوو.   

گید لە بارودۆخێکی گۆشەگیردا لە نۆرماندی پەروەردە بووە. لە تەمەنێکی بچووکدا بوو بە نووسەرێکی بەرهەمدار، یەکەم ڕۆمانی خۆی ''بە ناوی دەفتەرەکانی ئاندرێ واڵتەر'' (بە فەڕەنسی: ''Les Cahiers d'André Walter'' ) لە ساڵی ١٨٩١ لە تەمەنی ٢١ ساڵیدا بڵاوکردەوە.

لە ساڵانی ١٨٩٣ و ١٨٩٤ گیدە گەشتێکی بۆ باکووری ئەفریقا کردووە. لەوێ هات بۆ ئەوەی هاوڕەگەزبازییەکەی قبوڵ بکات. 

گید لە پاریس هاوڕێیەتی شانۆنامەنووسی ئێرلەندی [[ئۆسکار وایڵد]] کرد، کە دووەمیان لەوێ لە دەربەدەریدا بوو. لە ساڵی ١٨٩٥ ئەو دوو کەسە لە جەزائیر یەکتریان بینی. وایڵد ئەو بڕوایە هەڵەیەی هەبوو کە گایدی بە هاوڕەگەزبازی ناساندووە، بەڵام گید پێشتر لەگەڵ ئارەزووەکانی خۆیدا ڕێککەوتبوو.  

== ساڵانی ناوەڕاست ==
 
[[File:Gide_1920_cropped.jpg|وێنۆک| گید لە ساڵی ١٩٢٤ لەلایەن ئۆتۆلین مۆرێلەوە وێنەی گیراوە.]]
[[File:Gide_by_Laurens.jpg|وێنۆک| ئاندرێ گید لە نووسینی پاوڵ ئەلبێرت لۆڕێنس (١٩٢٤)]]
لە ساڵی ١٨٩٥، دوای مردنی دایکی، گاید هاوسەرگیری لەگەڵ ئامۆزاکەی مادلین ڕۆندۆس کرد،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.museeprotestant.org/en/notice/andre-gide1869-1951/ |ڕێکەوتی سەردان=20 March 2018 |وێبگە=www.museeprotestant.org}}&lt;/ref&gt; بەڵام هاوسەرگیرییەکە بەبێ تەواوبوون مابووەوە. لە ساڵی ١٨٩٦ بە سەرۆکی شارەوانی لا ڕۆک-باینارد هەڵبژێردرا کە کۆمۆنێکە لە نۆرماندی.

گید هاوینی ساڵی ١٩٠٧ لە جێرسی بەسەر برد، لەگەڵ هاوڕێکانی جاک کۆپۆ و تیۆ ڤان ڕیسێلبێرگ و خێزانەکانیان. ژوورێکی لە لا ڤالیوز کۆتێج لە سانت بریلاد بە کرێ گرت. لەو ماوەیەدا کاری لەسەر بەشی دووەمی ''کتێبی (گەروو دەروازەیە'' (بە فەڕەنسی: ''La Porte étroite'' ) کردووە، و ڤان ڕیسێلبێرگ وێنەکەی کێشاوە.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Moore|first=Diane Monier|url=https://blueormer.gg/product/immoralists-and-drama-queens/|title=Immoralists and Drama Queens: André Gide, Théo Van Rysselberghe and their colourful entourage, Jersey 1907-1909|publisher=Blue Ormer|year=2024|isbn=978-1-915786-12-8}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٠٨دا، گید یارمەتی دامەزراندنی گۆڤاری ئەدەبی ''Nouvelle Revue Française'' (''پێداچوونەوەی نوێی فەرەنسی'')ی دا.&lt;ref name=&quot;Nobel&quot;&gt;{{Nobelprize}}&lt;/ref&gt;

لە کاتی جەنگی جیهانی یەکەمدا، گید سەردانی ئینگلتەرای کرد. یەکێک لە هاوڕێکانی لەوێ هونەرمەند ویلیام ڕۆتنستاین بوو . ڕۆتێنشتاین لە ژیاننامەی خۆیدا باسی سەردانەکەی گایدی بۆ ماڵەکەی خۆی لە گلۆستێرشایر کردووە:
 
لە ساڵی ١٩١٦، گیدە تەمەنی نزیکەی ٤٧ ساڵ بوو کاتێک مارک ئالێگرێت تەمەن ١٥ ساڵ وەک خۆشەویستێک برد. مارک یەکێک بوو لە پێنج منداڵی ئیلی ئەلیگرێت و هاوسەرەکەی. گید لە ساڵانی خوێندنی خۆیدا بووبووە هاوڕێی ئەلیگریتی باڵا کاتێک دایکی گید ئەلیگریتی وەک مامۆستای وانەبێژ بۆ کوڕەکەی بەکرێ گرتبوو. ئیلی ئالێگرێت باشترین پیاو بوو لە ئاهەنگی هاوسەرگیری گید. دوای ئەوەی گاید لەگەڵ مارک هەڵهات بۆ لەندەن، مادلین هاوسەرەکەی هەموو نامەنووسیەکانی سووتاند وەک تۆڵەسەندنەوەیەک- &quot;باشترین بەش لە خۆم&quot;، دواتر گاید وتی.

لە ساڵی ١٩١٨، گاید دۆرۆتی بوسی ناسی و هاوڕێیەتی کرد؛ زیاتر لە ٣٠ ساڵ هاوڕێ بوون و زۆرێک لە بەرهەمەکانی وەرگێڕاوە بۆ زمانی ئینگلیزی.

هەروەها گیدە بووە هاوڕێی نزیک لەگەڵ ڕەخنەگری چارڵز دو بۆس. پێکەوە بەشێک بوون لە ''فۆیەر فرانکۆ-بێلج'' ، کە لەو پێگەیەدا کاریان دەکرد بۆ دۆزینەوەی هەلی کار و خۆراک و شوێنی نیشتەجێبوون بۆ پەنابەرە فەرەنسی-بەلجیکاییەکان کە دوای داگیرکردنی بەلجیکا لە ساڵی ١٩١٤دا گەیشتنە پاریس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Davies |first=Katherine Jane |year=2010 |title=A 'Third Way' Catholic Intellectual: Charles Du Bos, Tragedy, and Ethics in Interwar Paris |journal=Journal of the History of Ideas |volume=71 |issue=4 |page=655 |doi=10.1353/jhi.2010.0005 |jstor=40925953 |s2cid=144724913}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Price|first=Alan|url=https://books.google.com/books?id=CLAYDAAAQBAJ|title=The End of the Age of Innocence: Edith Wharton and the First World War|publisher=St. Martin's Press|year=1996|isbn=978-1-137-05183-7|pages=28–9}}&lt;/ref&gt; دواتر هاوڕێیەتی نێوانیان دابەزی بەهۆی تێڕوانینی دو بۆس کە گید ئینکاری لە ئیمانی ڕۆحی خۆی کردووە یان خیانەتی کردووە، بە پێچەوانەی گەڕانەوەی دو بۆس خۆی بۆ ئیمان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Dieckmann |first=Herbert |year=1953 |title=André Gide and the Conversion of Charles Du Bos |journal=Yale French Studies |issue=12 |page=69 |doi=10.2307/2929290 |jstor=2929290}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Woodward|1997}}

وتارەکەی دو بۆس ''Dialogue avec André Gide'' لە ساڵی ١٩٢٩ بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Einfalt|first=Michael|url=https://books.google.com/books?id=tmArx-Qak5QC|title=The Maritain Factor: Taking Religion into Interwar Modernism|publisher=Leuven University Press|year=2010|isbn=978-90-5867-714-3|editor-last=Heynickx|editor-first=Rajesh|page=160|chapter=Debating Literary Autonomy: Jacques Maritain versus André Gide|editor-last2=De Maeyer|editor-first2=Jan}}&lt;/ref&gt; وتارەکە کە بەهۆی قەناعەتە کاسۆلیکییەکانی دو بۆسەوە ئاگادارکراوەتەوە، هاوڕەگەزبازی گیدی ئیدانە کردووە.{{Sfn|Einfalt|2010}} ئێرنست ڕۆبەرت کورتیۆس هاوڕێی هاوبەشی گید و دو بۆس لە نامەیەکدا بۆ گید ڕەخنەی لە کتێبەکە گرتووە و نووسیویەتی ئەوەی کە دو بۆس &quot;بەپێی ئەخلاقی کاسۆلیکی حوکمت لەسەر دەدات بەسە بۆ ئەوەی تۆمەتبارکردنی تەواوەتی پشتگوێ بخات. تەنها دەتوانێت دەست لەو کەسانە بدات کە وەک ئەو بیردەکەنەوە و پێشوەختە قەناعەتیان پێکراوە. ئەو دەستبەرداری ئازادییە فیکرییەکەی بووە&quot;.{{Sfn|Einfalt|2010}}

لە ساڵانی ١٩٢٠دا گید بووە ئیلهامبەخش بۆ نووسەرانی وەک [[ئەلبێر کامو|ئەلبێرت کامۆ]] و [[ژان پۆڵ سارتر|ژان پۆل سارتەر]]. لە ساڵی ١٩٢٣ کتێبێکی لەسەر [[فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی|فیۆدۆر دۆستۆیڤسکی]] بڵاوکردەوە. کاتێک لە چاپی گشتی ''کۆریدۆن'' (١٩٢٤)دا بەرگری لە هاوڕەگەزبازی کرد، ئەوەندە ئیدانە کرا کە ڕێگری لێکرا بۆ ئەوەی کاندید بکرێت بۆ [[ئەکادیمیای فەڕەنسی|ئەکادیمیای فرانسا]].&lt;ref name=&quot;copley1989&quot;&gt;{{Cite book|last=Copley|first=Antony R. H.|title=Sexual moralities in France, 1780-1980 : new ideas on the family, divorce, and homosexuality : an essay on moral change|date=1989|publisher=Routledge|page=173|quote=After receiving the Nobel Prize in 1947, Gide told a Swedish journalist that ''Corydon'' was the most important of his books; clearly this was not so much a literary judgement as a statement of his faith in the importance of the cause of homosexuality. .... Gide remained considerably anxious about its reception; the climate of post-war France in the 1920s remained hostile to homosexuality, and ''Corydon'' was to block Gide’s access to that highest academic honour in France, election to the Académie Française.}}&lt;/ref&gt; دواتر ئەمەی بە گرنگترین کارەکانی خۆی زانی.&lt;ref name=&quot;copley1989&quot; /&gt;

لە ساڵی ١٩٢٣، گاید کچێکی بوو بە ناوی کاترین ، لەلایەن ئەلیزابێس ڤان ڕیسێلبێرگەوە ، کە ژنێکی زۆر گەنجتر بوو. ئەو ماوەیەکی زۆر بوو ناسیبووی، چونکە کچەکەی هاوڕێکانی ماریا مۆنۆم و تیۆ ڤان ڕیسێلبێرگ بوو، نیگارکێشێکی نوێ ئیمپڕێشنیستی بەلجیکی. ئەمەش بووە هۆی دروستبوونی تاکە قەیران لە پەیوەندییە درێژخایەنەکەی نێوان ئەلیگریت و گید، و زیانی بە هاوڕێیەتییەکەی لەگەڵ تیۆ ڤان ڕیسێلبێرگ گەیاند. ڕەنگە ئەمە تاکە پەیوەندی سێکسی گیدە بووبێت لەگەڵ ژنێکدا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=White |first=Edmund |date=10 December 1998 |title=On the chance that a shepherd boy … |url=http://www.lrb.co.uk/v20/n24/edmund-white/on-the-chance-that-a-shepherd-boy |journal=London Review of Books |volume=20 |issue=24 |pages=3–6 |access-date=20 March 2018}}&lt;/ref&gt; و زۆر کورت بوو. کاترین تاکە نەوەی ئەو بوو بە خوێن. حەزی دەکرد بە ئەلیزابێس بڵێت ''&quot;لا دام بلانچ&quot;'' (&quot;خانمە سپییەکە&quot;).

لە کۆتاییدا ئەلیزابێس هاوسەرەکەی بەجێهێشت و ڕووی لە پاریس کرد و لایەنە پراکتیکییەکانی ژیانی گید بەڕێوەببات. شوقەی تەنیشت یەکتریان لە مۆنپارناس هەبوو. ئەو کچە دەیپەرست، بەڵام دیارە پەیوەندی سێکسییان نەمابوو.{{ژێدەر پێویستە|reason=Elisabeth's mother Maria was called La Petite Dame. Never heard about La Dame blanche as a name for Elisabeth. Also not sure that Elisabeth was married during their brief affair.|date=April 2019}}

لە ساڵی ١٩٢٤ ژیاننامەیەکی بە ناوی ''If it Die...'' (بە فەڕەنسی: ''Si le grain ne meurt'' ). هەر لەو ساڵەدا یەکەم چاپی کتێبی ''دڵی تاریکی'' و ''لۆرد جیمی'' [[جۆزێف کۆنراد|جۆزێف کۆنرادی]] بە زمانی فەرەنسی بەرهەمهێنا.

لە دوای ساڵی ١٩٢٥، گیدە دەستی کرد بە بانگەشەی بۆ ئەوەی مەرجی مرۆڤانەتر بۆ تاوانبارانی سزادراو هەبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Daniels |first=Anthony |ناونیشان=https://newcriterion.com/article/gides-judgment/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-25 |وێبگە=The New Criterion |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; هاوسەرە یاساییەکەی بە ناوی مادلین گاید لە ساڵی ١٩٣٨ کۆچی دوایی کرد. لە کتێبی ''Et nunc manet in te'' ، بیرەوەرییەکانی مادلین کە بە زمانی ئینگلیزی لە ئەمریکا لە ساڵی ١٩٥٢دا بڵاوکرایەوە، لێکۆڵینەوەی لە هاوسەرگیرییەکەی نێوانیان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Press |first=Cerise |ڕێکەوت=2013-04-09 |ناونیشان=https://www.cerisepress.com/05/13/wilful-blindness-the-marriage-of-andre-and-madeleine-gide |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-25 |وێبگە=Cerise Press - A Journal of Literature, Arts &amp; Culture |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ئەفریقا ==
لە تەمموزی ساڵی ١٩٢٦ تا مانگی ئایاری ١٩٢٧، گیدە لەگەڵ خۆشەویستەکەی مارک ئالێگرێت بە کۆلۆنی ئەفریقای ئیکواتۆری فەرەنسیدا گەشتیان کرد. ئەوان چوونە کۆنگۆی ناوەڕاست (ئێستا کۆماری کۆنگۆ)، ئوبانگی-شاری (ئێستا کۆماری ئەفریقای ناوەڕاست)، بۆ ماوەیەکی کورت بۆ چاد و دواتر بۆ کامێرون. گۆڤارێکی هەبوو، کە بە ناوی ''Travels in the Congo'' (بە فەڕەنسی: ''Voyage au Congo'' ) و ''گەڕانەوە لە چاد'' (بە فەرەنسی: ''Retour du Tchad'' ) بڵاوی کردەوە.&lt;ref name=&quot;Nobel&quot; /&gt;

لەم کارەدا ڕەخنەی لە هەڵسوکەوتی بەرژەوەندییە بازرگانییەکانی فەرەنسا لە کۆنگۆ گرتووە و ئیلهامبەخش بووە بۆ چاکسازی.&lt;ref name=&quot;Nobel&quot; /&gt; بە تایبەتی ڕەخنەی توندی لە ڕژێمی ''ئیمتیازاتی گەورە'' ( ''Régime des Grandes Concessions'' ) گرت. حکومەت بەشێک لە کۆلۆنیەکەی بەخشیبووە دەست کۆمپانیا فەرەنسییەکان و ڕێگەی پێدابوون سەرچاوە سروشتییەکانی ناوچەکە بە تایبەتی لاستیک بقۆزنەوە. ئەو باس لەوە دەکات کە کرێکارە ڕەسەنەکان بۆ ماوەی چەند هەفتەیەک ناچار بوون گوندەکەیان بەجێبهێڵن بۆ کۆکردنەوەی لاستیک لە دارستانەکەدا، هەروەها ئیستغلالکردنیان لەلایەن کۆمپانیاکانەوە بە کۆیلایەتی بەراورد کردووە. ئەم کتێبە بەشداری کرد لە پەرەسەندنی بزووتنەوەکانی دژە کۆلۆنیالیزم لە فەرەنسا و یارمەتی بیرمەندانی دا بۆ هەڵسەنگاندنەوەی کاریگەرییەکانی کۆلۆنیالیزم لە ئەفریقا.

== بۆچوونە سیاسییەکان و یەکێتی سۆڤیەت ==
لە ماوەی ساڵانی ١٩٣٠دا، گیدە بۆ ماوەیەکی کورت بوو بە کۆمۆنیست، یان وردتر بڵێین، هاوسەفەری (هەرگیز بە فەرمی پەیوەندی بە هیچ پارتێکی کۆمۆنیستەوە نەکرد)، بەڵام وەک تاکگەرایی خۆی، بانگەشە بۆ بیرۆکەی تاکگەرایی کۆمۆنیستی دەکرد. سەرەڕای پشتیوانی لە یەکێتی سۆڤیەت، دان بە سەرکوتکردنی سیاسی لەوێدا نا. گیدە پێداگری لەسەر ئازادکردنی ڤیکتۆر سێرج ، نووسەری سۆڤیەت و ئەندامی ئۆپۆزسیۆنی چەپ بوو کە لەلایەن ڕژێمی ستالینییەوە بەهۆی بۆچوونەکانییەوە دادگایی کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=23 August 2022 |ناونیشان=https://lareviewofbooks.org/article/victor-serge-the-spirit-of-liberty/}}&lt;/ref&gt; وەک نووسەرێکی بەڕێز کە هاوسۆزی دۆزی کۆمۆنیزم بوو، بانگهێشت کرا بۆ قسەکردن لە پرسەی [[مەکسیم گۆرکی|ماکسیم گۆرکی]] و وەک میوانی یەکێتی سۆڤیەتی نووسەران گەشتێک بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتی سۆڤیەت]] بکات. ڕووبەڕووی سانسۆری وتارەکانی بووەوە و بە تایبەتی لە دۆخی کولتووری سەردەمی کۆمۆنیزمی سۆڤیەت بێهیوا بوو. کارەکانی ''Retour de L'U.'' ''RSS'' ( ''گەڕانەوە لە یەکێتی سۆڤیەت'', 1936) ئاراستەی خوێنەرانی لایەنگری سۆڤیەت کرابوو، بۆ ئەوەی لەبری ئەوەی ڕەخنەی توند بخاتە بەردەم گومانەکان.&lt;ref name=&quot;bio&quot; /&gt; وێڕای داننان بە دەستکەوتە ئابووری و کۆمەڵایەتییەکانی یەکێتی سۆڤیەت بە بەراورد لەگەڵ ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا، ئاماژەی بە خراپبوونی کولتوور و سڕینەوەی تاکایەتی هاووڵاتیانی سۆڤیەت و سەرکوتکردنی هەر ناکۆکییەک کرد:
 
گید هەڵوێستی خۆی بەرامبەر بە ستالین دەرنابڕێت، بەڵکو نیشانەکانی کولتی کەسایەتی خۆی باس دەکات: &quot;لە هەر [ماڵێکدا]، ... هەمان وێنەی ستالین، و هیچی تر&quot;؛ &quot;وێنەیەکی ستالین... ، لە هەمان شوێن بێ گومان کە ئایکۆنەکە پێشتر لێی بووە. ئایا پەرستن، خۆشەویستی، یان ترسە؟ نازانم؛ هەمیشە و لە هەموو شوێنێک کە ئامادەیە.&quot; بەڵام گیدە نووسیویەتی ئەم کێشانە بە بەرزکردنەوەی ئاستی کولتووری کۆمەڵگەی سۆڤیەت چارەسەر دەکرێن.

کاتێک گید دەستی کرد بە ئامادەکردنی دەستنووسەکەی بۆ بڵاوکردنەوە، دەستبەجێ کرێملین لەو بارەیەوە ئاگادارکرایەوە،&lt;ref name=&quot;rg&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/314098942}}&lt;/ref&gt; و زۆری نەخایاند گید لەلایەن نووسەری سۆڤیەت ئیلیا ئێهرنبۆرگ سەردانی کرا، کە وتی کە ئەو لەگەڵ گید هاوڕا بوو، بەڵام داوای دواخستنی بڵاوکردنەوەکەی کرد، چونکە یەکێتی سۆڤیەت یارمەتی کۆمارییەکان دەدا لە [[شەڕی ناوخۆییی ئیسپانیا|شەڕی ناوخۆی ئیسپانیا]]. دوای دوو ڕۆژ، لویس ئاراگۆن نامەیەکی لە جێف لاستەوە گەیاند کە داوای دواخستنی بڵاوکردنەوەکە دەکات. ئەم هەوڵانە شکستیان هێنا و لەگەڵ بڵاوبوونەوەی کتێبەکە، گید لە چاپەمەنی سۆڤیەتدا&lt;ref name=&quot;rg&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bio&quot;&gt;Alan Sheridan. André Gide: A Life in the Present (1999)&lt;/ref&gt; و لەلایەن &quot;دۆستانی یەکێتی سۆڤیەت&quot;ەوە ئیدانە کرا: نۆردال گریگ نووسیویەتی کە گید لە بێ تاقەتی کتێبەکەی نووسیوە، و بەوەوە چاکەیەکی بۆ فاشیستەکان کردووە، کە بە خۆشییەوە پێشوازییان لێکردووە.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=NIZnEAAAQBAJ|title=The Making of an Antifascist: Nordahl Grieg Between the World Wars|date=14 June 2022|publisher=University of Wisconsin Pres|isbn=978-0-299-33650-9}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٣٧ لە وەڵامدا گید ''کتێبی (Afterthoughts on the USSR)'' ی بڵاوکردەوە؛ پێشتر گید کتێبی ''(خیانەتکراوی شۆڕش)'' ی ترۆتسکی خوێندەوە و ڤیکتۆر سێرجی ناسی کە زانیاری زیاتری لەبارەی یەکێتی سۆڤیەت پێدا. لە ''کتێبی (Afterthoughts)'' دا، گیدە ڕاستەوخۆتر ڕەخنە لە کۆمەڵگەی سۆڤیەت دەگرێت: &quot;سیترین، ترۆتسکی، مێرسێر، ئیڤۆن، ڤیکتۆر سێرج، لیگوای، ڕودۆڵف و چەندین کەسی دیکە یارمەتیان داوە لە بەڵگەنامەکانیاندا. هەموو ئەو شتانەی کە تا ئێستا فێریان کردووم تەنها گومانم لێکردبوو- ئەوە ترسەکانی منی پشتڕاستکردووەتەوە و بەهێزتر کردووە&quot;. خاڵە سەرەکییەکانی فیلمی ''Afterthoughts'' ئەوە بوون کە دیکتاتۆرییەتی پرۆلیتاریا بوو بە دیکتاتۆری ستالین، و بیرۆکراسی ئیمتیازدار بوو بە چینی دەسەڵاتداری نوێ، کە قازانجی لە زیادەی کاری کرێکاران دەکرد, بودجەی دەوڵەتیان بۆ پڕۆژەکانی وەک کۆشکی سۆڤیەت یان بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی ژیانی خۆی خەرج دەکرد، لە کاتێکدا چینی کرێکار لە هەژارییەکی زۆردا دەژیا؛ گیدە بۆ سەلماندنی بانگەشەکانی خۆی ئاماژەی بە ڕۆژنامە فەرمییەکانی سۆڤیەت کردووە.&lt;ref name=&quot;aft&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bio&quot; /&gt;

لە کاتی جەنگی جیهانی دووەمدا، گیدە بەو ئەنجامە گەیشتوە کە &quot;ئازادی ڕەها تاک و هەروەها کۆمەڵگا لەناو دەبات مەگەر پەیوەندییەکی نزیک بە نەریت و دیسیپلینەوە هەبێت&quot;؛ ئەو بیرۆکەی شۆڕشگێڕانەی کۆمۆنیزمی ڕەتکردەوە و دەڵێت: &quot;ئەگەر شارستانیەت تەنها پشت بەو کەسانە ببەستێت کە دەستپێشخەری تیۆرییە شۆڕشگێڕییەکانیان کردووە، ئەوا لەناو دەچێت، بەو پێیەی کولتوور بۆ مانەوەی پێویستی بە نەریتێکی بەردەوام و گەشەسەندوو هەیە&quot;. لە ''کتێبی تێزی'' (١٩٤٦)دا، نیشانیدا کە تاکێک دەتوانێت بە سەلامەتی مەزە بەجێبهێڵێت تەنها لەو کاتەدا کە &quot;بە توندی بەو تەوەرەیەوە گرێدابێت کە بە ڕابردووەوە بەستووەتەوە&quot;. لە ساڵی ١٩٤٧دا وتی هەرچەندە شارستانیەتەکان سەرهەڵدەدەن و دادەبەزن، بەڵام ڕەنگە شارستانیەتی مەسیحی لە مەرگ ڕزگاری بێت &quot;ئەگەر بەرپرسیارێتی ئەو تۆمەتە پیرۆزە قبوڵ بکەین کە نەریتەکانمان و ڕابردوومان لەسەرمان داناوە&quot;. هەروەها ئاماژەی بەوەشکردووە، وەک تاکگەرایی ماوەتەوە و ناڕەزایەتی دەربڕی بەرامبەر بە &quot;نقومبوونی بەرپرسیارێتی تاکەکەسی لە دەسەڵاتی ڕێکخراودا، لەو هەڵهاتنەی لە ئازادی کە تایبەتمەندی سەردەمی ئێمەیە&quot;.

گید بەشداری لە ئەنتۆلۆژیای ساڵی ١٩٤٩دا کردووە ''کە ناوی ئەو خودایە شکستی هێناوە''. بەهۆی تەندروستی خۆیەوە نەیتوانی وتارێک بنووسێت، بۆیە دەقەکە لەلایەن ئینید ستارکیەوە نووسراوە، لەسەر بنەمای وەرگێڕانی ''گەڕانەوە لە یەکێتی سۆڤیەت'' ، ''بیرکردنەوەکانی پاشکۆ''، باسێک لە پاریس لە l'Union pour la Verite لە ساڵی ١٩٣٥، و ''گۆڤارەکەی''؛ گید دەقەکەی پەسەند کرد.

== ساڵانی ١٩٣٠ و ١٩٤٠ ==
لە ساڵی ١٩٣٠ گید کتێبێکی لەسەر کەیسی بلانچ مۆنیەر بڵاوکردەوە بە ناوی ''La Séquestrée de Poitiers'' ، جگە لە ناوی پاڵەوانەکان کەمێکی گۆڕی. مۆنیێر ژنێک بوو کە بۆ ماوەی زیاتر لە ٢٥ ساڵ لەلایەن دایکیەوە بە دیل هێڵرابووەوە.
[[File:Cuverville76_-_Château_01.JPG|وێنۆک| ماڵی گید لە شاری کوڤەرڤیل]]
لە ساڵی ١٩٣٩، گیدە بووە یەکەم نووسەری زیندوو کە لە کتێبی بەناوبانگی ''Bibliothèque de la Pléiade'' بڵاوکرایەوە.

لە ساڵی ١٩٤٢ فەڕەنسا بەرەو ئەفریقا بەجێدەهێڵێت و لە کانوونی دووەمی ١٩٤٢ لە تونس ژیاوە تا لە مانگی ئایاری ١٩٤٣ لەلایەن هێزەکانی فەرەنسا و بەریتانیا و ئەمریکاوە کۆنترۆڵکرایەوە و توانی گەشت بکات بۆ جەزائیر و تا کۆتایی جەنگی جیهانی دووەم لەوێ مایەوە.&lt;ref name=&quot;OBrien&quot;&gt;{{Cite book|last=O'Brien|first=Justin|title=The Journals of Andre Gide Volume IV 1939–1949. Translated from the French|date=1951|publisher=Secker &amp; Warburg}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٤٧ [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبی]] وەرگرتووە &quot;بەهۆی نووسینە هەمەلایەنە و گرنگەکانی لە ڕووی هونەرییەوە، کە تێیدا کێشە و بارودۆخی مرۆڤ بە خۆشەویستییەکی چاونەترس بۆ ڕاستی و تێڕوانینێکی توندی دەروونی پێشکەش کراوە&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1947/ |ڕێکەوتی سەردان=20 March 2018 |وێبگە=www.nobelprize.org}}&lt;/ref&gt; زۆربەی ساڵانی کۆتایی ژیانی بۆ بڵاوکردنەوەی گۆڤارەکەی تەرخان کردووە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.museeprotestant.org/Pages/Notices.php?scatid=148&amp;noticeid=811&amp;lev=1&amp;Lget=FR |ڕێکەوتی سەردان=6 September 2010}}&lt;/ref&gt; گید لە ١٩ی شوباتی ١٩٥١ لە پاریس کۆچی دوایی کرد. کەنیسەی ڕۆمانی کاسۆلیکی بەرهەمەکانی لە ساڵی ١٩٥٢دا خستە ناو ''ئیندێکسی کتێبە قەدەغەکراوەکانەوە.''

== ژیانی گید وەک نووسەر ==
ئالان شێریدان ژیاننامەنووسی گیدە کورتەیەک لە ژیانی گید وەک نووسەر و ڕۆشنبیری خستۆتە ڕوو:
 
&quot;بێگومان ناوبانگ و ناوبانگی گید لە کۆتاییدا لەسەر بەرهەمە ئەدەبییەکانی بوو. بەڵام بە پێچەوانەی زۆرێک لە نووسەران، ئەو هیچ کەسێکی تەنیا نەبوو: پێویستی بە هاوڕێیەتی و نابغەیەکی هەبوو بۆ بەردەوامبوونی.&quot; بەڵام &quot;توانای خۆشەویستی تەنها لە هاوڕێکانیدا قەتیس نەبوو: ڕژایە سەر خەمی ئەوانی دیکە کە لە خۆی کەمتر بەختەوەر بوون&quot;.

=== نووسینەکان ===
نووسینی گیدە چەندین ژانر دەگرێتەوە. &quot;وەک وەستایەکی گێڕانەوەی نۆسراو، ناوبەناو درامانووس و وەرگێڕ، ڕەخنەگری ئەدەب، نامەنووس، وتارنووس و ڕۆژنامەنووس، ئەدەبیاتی سەدەی بیستەمی فەرەنسی یەکێک لە سەرنجڕاکێشترین نموونەکانی پیاوی پیتەکانی پێشکەش کرد.&quot;

بەڵام وەک شێریدان ئاماژەی پێدەکات، &quot;ئەوە خەیاڵییە کە لە لوتکەی کارەکانی گیدەدایە.&quot; &quot;لێرەدا، وەک لە ''بەرهەمەکەدا'' بە گشتی، ئەوەی یەکەمجار مرۆڤ لێی دەدا، جۆراوجۆرییەکانە. لێرەشدا، ئێمە کنجکاوی گیدە، گەنجییەکەی، لە کاردا دەبینین: ڕەتکردنەوەی تەنها یەک درز، بۆ دووبارەکردنەوەی فۆرمولەی سەرکەوتوو...خەیاڵەکە ساڵانی سەرەتای هێماسازی دەگرێتەوە، تا پارچە &quot;کۆمیدی، داهێنەرتر، تەنانەت خەیاڵی&quot;، تا دواتر &quot;جدی، گێڕانەوەی زۆر ژیاننامەیی و کەسی یەکەم&quot;...لە فەرەنسا گید بە ستایلستێکی گەورە بە مانا کلاسیکییەکان دادەنرا، &quot;بە ڕستە ڕوون و کورت و یەدەگ و بە ئەنقەست و دەستەواژەی نادیار.&quot;

نامەکانی گیدە کە لە ژیاندا ماون، دەگەنە هەزاران. بەڵام ئەوە ''جۆرناڵە'' کە شێریدان بە &quot;شێوازی دەربڕینی پێشوەختە گیددی&quot; ناوی دەبات. &quot;یەکەم ڕۆمانی لە گۆڤاری خۆی گیدەوە سەریهەڵداوە و زۆرێک لە گێڕانەوەی کەسی یەکەم کەم تا زۆر وەک گۆڤار دەخوێندرێنەوە. لە فیلمی''Les faux-monnayeurs'' دا، گۆڤاری ئێدوارد دەنگێکی بەدیل بۆ گێڕەرەوەکە دابین دەکات.&quot; گاید لە وەڵامدا وتی: &quot;لە ساڵی ١٩٤٦، کاتێک پیێر هێربێرت پرسیاری لە گید کرد کە کام لە کتێبەکانی هەڵدەبژێریت ئەگەر تەنها یەکێکیان لە ژیاندا بمێنێتەوە، پێموایە ئەوە دەبێتە ''جۆرناڵەکەم&quot;.'' &quot; لە تەمەنی ١٨ یان ١٩ ساڵییەوە، گیدە گۆڤارێکی ژیانی خۆی هەڵدەگرت و کاتێک بۆ یەکەمجار خرایە بەردەستی خەڵک، تا ١٣٠٠ لاپەڕە بوو.&quot;

=== خەبات بۆ بەهاکان ===
&quot;هەر بەرگێک کە گید نووسیویەتی مەبەست لێی تەحەدای خۆی بووە، ئەوەی پێش خۆی بووە و چی دەتوانێت بەدوایدا بێت. ئەم تایبەتمەندییە، بەپێی دانیال مۆتۆتێ لە وتارەکەیدا لە ''کاهیێرس دی ئەندرێ گیددا''، ئەوەیە کە کارەکانی گیدە دەکاتە 'لە بنەڕەتدا مۆدێرن': 'نوێکردنەوەی هەمیشەیی ئەو بەهایانەی کە مرۆڤ بەهۆیانەوە دەژی'&quot; گاید لە ''جۆرناڵەکەیدا'' لە ساڵی ١٩٣٠دا نووسیویەتی: &quot;تاکە درامایەک کە بەڕاستی سەرنجڕاکێشە و پێویستە هەمیشە ئامادە بم سەرلەنوێ وێنا بکەم، مشتومڕی تاکەکەسە لەگەڵ هەر شتێک کە دەیپارێزێت لە ڕەسەنایەتی، لەگەڵ هەر شتێک کە دژایەتی یەکپارچەیی خۆی دەکات، بەرامبەر بە یەکگرتنی. زۆربەی کات بەربەستەکە لەناو ئەودایە. و هەموو ئەوانەی تر تەنها بەڕێکەوتن.&quot;

بە گشتی &quot;بەرهەمەکانی ئەندرێ گیدە ڕاپەڕینی سۆزداری خۆی لە دژی ئەو سنووردارکردن و ڕێکەوتننامانە ئاشکرا دەکەن کە لە فەرەنسای سەدەی نۆزدەهەمەوە بۆی ماوەتەوە. ئەو هەوڵیدا خودی ڕەسەن لە ژێر دەمامکە دژبەیەکەکانیدا ئاشکرا بکات.&quot;

== پێدێرستی ==
گیدە لە گۆڤارەکەیدا جیاوازی دەکات لە نێوان &quot;سۆدۆمیتەکان&quot;ی گەورەساڵان و &quot; [[کوڕبازی|پیدراستەکان]] &quot;ی کوڕ خۆشەویست و خۆی وەک ئەم دووەمیان پۆلێن دەکات.
 {{سندووقی وتە|width=30em|bgcolor=cornsilk|fontsize=100%|salign=center|quote=From an interview with film documentarian [[Nicole Védrès]] with Andre Gide:&lt;br&gt;
'''Védrès''' &quot;May I ask you an indiscreet question?&lt;br&gt;
'''Gide''' &quot;There are no indiscreet questions, only indiscreet answers.&quot;&lt;br&gt;
'''Védrès''' &quot;Is it true, ''cher Maître'', that you are a homosexual?&quot;&lt;br&gt;
'''Gide''' &quot;No monsieur, I am ''not'' a homosexual, I am a pederast!&quot;&lt;br&gt;—from Vedres' documentary [[La Vie Commence Demain|''Life Starts Tomorrow'']] (1950)&lt;ref&gt;Weinberg, Herman G., 1967. ''Josef von Sternberg. A Critical Study.'' New York: Dutton p. 121. Weinberg notes &quot;Gide replied testily, with that refined distinction so characteristic of him…&quot;&lt;/ref&gt;}}گۆڤاری گید ڕەفتارەکانی لە کۆمپانیای [[ئۆسکار وایڵد]] بەڵگە دەکات.

 
کتێبی ''کۆریدۆنی'' گید کە بە گرنگترین بەرهەمی خۆی زانیوە، بەرگریکردن لە [[کوڕبازی|چەواشەکاری]] لەخۆدەگرێت. لەو کاتەدا (پێش ساڵی ١٩٤٥)، تەمەنی ڕەزامەندی بۆ هەر جۆرە چالاکییە سێکسییەکان بە ١٣ ساڵ دانرابوو.

== کتێبنامە ==
{{سەرەکی|Bibliography of André Gide}}

== هەروەها سەیری بکە ==

* ''Mise en abyme''

== ئاماژەکان ==

=== وەرگێڕانەکان ===
{{سەرچاوەکان}}

=== ئەو بەرهەمانەی کە ئاماژەیان پێکراوە ===

* ئێدمۆند وایت, [https://www.lrb.co.uk/the-paper/v20/n24/edmund-white/on-the-chance-that-a-shepherd-boy] ''ئاندرێ گید: ژیانێک لە ئێستادا.'' کامبریج: چاپخانەی زانکۆی هارڤارد، ١٩٩٨].

== خوێندنەوەی زیاتر ==

* بۆ زانینی کرۆنۆلۆژیای ژیانی گید، سەیری ل.&amp;nbsp;13-15 لە تۆماس کۆردل، ''ئاندرێ گید'' (زنجیرەی نووسەرانی گریفین). بڵاوکەرەوەی توین، ئینکۆ، ١٩٦٩.
* بۆ زانینی کتێبنامەیەکی وردی نووسین و بەرهەمەکانی گیدە سەبارەت بە گیدە، بڕوانە ل.&amp;nbsp;655–678 لە ئالان شێریدان، ''ئاندرێ گید: ژیانێک لە ئێستادا.'' هارڤارد، ١٩٩٩.

== بەستەری دەرەکی ==
 

; کۆکردنەوەی دیجیتاڵی

* {{StandardEbooks|Standard Ebooks URL=https://standardebooks.org/ebooks/andre-gide}}
* Works by André Gide at Project Gutenberg
* Works by André Gide at Faded Page (Canada)
* Works by or about André Gide at the Internet Archive
* {{Librivox author}}

; لینکی تر

* ماڵپەڕی [http://www.fondation-catherine-gide.org/ ''دامەزراوەی کاترین گاید''], کە لەلایەن کاترین گید کچەکەیەوە بەڕێوەدەبرێت
* [https://web.archive.org/web/20171016085651/http://www.andregide.org/ سەنتەری توێژینەوەی گیدیان]
* [http://noblib.internet-box.ch/NLEW.php?authorid=42 لیستی بەرهەمەکان]
* [https://web.archive.org/web/20090913094434/http://www.gidiana.net/ ئەمیس دی ئەندرێ گید] ''بە زمانی فەرەنسی''
* [http://www.gidiana.net/GA.htm بابەتەکانی ڕۆژنامەی سەردەم لەسەر] ''ڕووکاری Gide بە زمانی فەرەنسی''
* [http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1947/ ئاندرێ گید، براوەی خەڵاتی نۆبڵ بۆ ئەدەب لە ساڵی ١٩٤٧]
* [http://www.ljhammond.com/classics/cl3.htm#gide ئاندرێ گید: پێشەکییەکی کورت]
* [https://web.archive.org/web/20071006001903/http://www.societe-jersiaise.org/whitsco/mader1.htm گید لە مادێریا لە جێرسی، ١٩٠١-١٩٠٧]
* Newspaper clippings about André Gide    
{{André Gide}}{{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}}{{1947 Nobel Prize winners}}{{Modernism}}{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ڕۆمان|ئەدەب|}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
[[پۆل:نووسەرە مۆدێرنەکان]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فەڕەنسی]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]]
[[پۆل:کۆمۆنیستە فەڕەنسییەکان]]
[[پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی]]
[[پۆل:نووسەرانی پاریسی]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٥١]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٩]]
[[پۆل:Articles with hCards]]
[[پۆل:ژیاننامەکان کە واژوویان لەگەڵە]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>g03n9hkky2s6vqezuz7lobzolio4svd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694304</id>
      <parentid>1694303</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T09:51:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shaween</username>
        <id>18477</id>
      </contributor>
      <origin>1694304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41388" sha1="bq9wdk3okfoc0zls4t2v0yxzt10iymu" xml:space="preserve">
{{Infobox writer|name=ئاندرێ جید|awards={{awards|[[Nobel Prize in Literature]]|1947}}|image=André Gide.jpg|caption=|birth_name=ئاندرێ پاوڵ گویلۆم جید|birth_date={{birth date|df=yes|1869|11|22}}|birth_place=پاریس, [[ئیمپراتۆریەتیی دووەمی فەڕەنسا]]|death_date={{death date and age|df=yes|1951|2|19|1869|11|22}}|death_place=پاریس, [[ئیمپراتۆریەتیی دووەمی فەڕەنسا|فەرەنسا]]|resting_place=کۆڤەرڤیل، سێن-ماریتیم|occupation={{hlist|ڕۆماننووس|وتارنووس|شانۆنووس}}|genre=|movement=|notable_works=''[[The Immoralist]]''&lt;br /&gt;''[[Strait Is the Gate]]''&lt;br/&gt; ''Les caves du Vatican'' (''The Vatican Cellars''; sometimes published in English under the title ''Lafcadio's Adventures'')&lt;br/&gt; ''[[La Symphonie Pastorale|The Pastoral Symphony]]''&lt;br/&gt; ''[[The Counterfeiters (novel)|The Counterfeiters]]''&lt;br/&gt;''[[Les nourritures terrestres|The Fruits of the Earth]]''|spouse={{marriage|Madeleine Rondeaux|1895|1938|end=died}}|children=[[Catherine Gide]]|signature=André Gide signature.svg|website=|education=[[لیسەی هانریی چوارەم]]}} 

'''ئاندرێ پاوڵ گویلۆم جید''' ({{IPA|fr|ɑ̃dʁe pɔl ɡijom ʒid|lang}} ; ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٨٦٩ – ١٩ی شوباتی ١٩٥١) نووسەرێکی فەرەنسی بووە کە نووسینەکەی چەندین شێواز و بابەتی گرتۆتەوە. خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی ساڵی 1947 ی پێبەخشرا . ژیانی پیشەیی گیدە لە سەرەتای ژیانی لە بزووتنەوەی هێماگەراییەوە تا ڕەخنەگرتن لە ئیمپریالیزم لە قۆناغی نێوان جەنگەکاندا . نووسەری زیاتر لە ٥٠ کتێبە، لە نامەی کۆچی دواییدا لە ''[[نیویۆرک تایمز|ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمزدا]]'' بە &quot;گەورەترین پیاوی هاوچەرخی نامەکانی فەرەنسا&quot; وەسف کراوە و &quot;بە پێی زانیارییە ئەدەبییەکان حوکم لەسەر گەورەترین نووسەری فەرەنسی ئەم سەدەیەی داوە&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.andregide.org/remembrance/nytgide.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110806050538/http://www.andregide.org/remembrance/nytgide.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 August 2011 |ڕێکەوتی سەردان=20 March 2018 |وێبگە=www.andregide.org}}&lt;/ref&gt;

گیدە بە چیرۆکە خەیاڵییەکانی و هەروەها بە بەرهەمە ژیاننامەییەکانی ناسراوە، ململانێ و دواجار ئاشتبوونەوەی دوو لایەنی کەسایەتییەکەی دەربڕیوە (کە بە ڕێککەوت بە خۆپارێزییەکی [[پرۆتێستانت|پرۆتستانتی]] و سەرگەرمییەکی سێکسی سەرپێچیکارانە تایبەتمەندە). وەک کەسێک کە خۆی بە [[کوڕبازی|پێدەراست]] دەزانێت، نووسینەکەی بەکاردەهێنا بۆ لێکۆڵینەوە لە خەباتەکەی بۆ ئەوەی بە تەواوی خۆی بێت، لەوانەش خاوەندارێتی سروشتی سێکسی مرۆڤ، بەبێ ئەوەی خیانەت لە بەهاکانی مرۆڤ بکات. چالاکیی سیاسییەکەی بە هەمان ئیتۆس لە قاڵب درا. لە کاتێکدا لە سەرەتای ساڵانی ١٩٣٠دا هاوسۆزی [[کۆمۆنیزم]] بوو، وەک زۆرێک لە ڕۆشنبیران، دوای گەشتەکەی لە ساڵی ١٩٣٦ بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتی سۆڤیەت]] پشتگیری چەپی دژە ستالینیستی کرد. لە کۆتایی ژیانیدا، لە چلەکانی سەدەی ڕابردوودا، بەرەو بەها نەریتییەکانی زیاتر گۆڕی و کۆمۆنیزمی وەک بیرۆکەیەک کە لەگەڵ نەریتەکانی شارستانیەتی مەسیحیدا دەشکێت، ڕەتکردەوە.

== ژیانی سەرەتایی ==
[[File:Gide_1893.jpg|ڕاست|وێنۆک|208x208پیکسڵ| گید لە ساڵی ١٨٩٣]]
جید لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٨٦٩ لە پاریس لە خێزانێکی پرۆتستانتی چینی ناوەند لەدایک بووە. باوکی ژان پاوڵ گیلۆم گید مامۆستای یاسا بووە لە زانکۆی پاریس؛ لە ساڵی ١٨٨٠ کۆچی دوایی کرد، کاتێک کوڕەکە تەمەنی ١١ ساڵ بوو. دایکی ناوی جولیەت ماریا ڕۆندۆس بوو. مامی ئابووریناسێکی سیاسی چارڵز گید بوو . بنەماڵەی باوکی ڕەگ و ڕیشەی خۆی بۆ ئیتالیا دەگەڕێتەوە. گویدۆسی باوباپیران دوای ئەوەی لە ماوەی سەدەی ١٦دا بوونە ئایینی پرۆتستانت و لە ئیتالیا کاسۆلیکیدا ڕووبەڕووی گۆشەگیری بوونەتەوە، ڕوویان لە فەرەنسا و وڵاتانی دیکەی ڕۆژئاوا و باکووری ئەوروپا کردبوو.   

گید لە بارودۆخێکی گۆشەگیردا لە نۆرماندی پەروەردە بووە. لە تەمەنێکی بچووکدا بوو بە نووسەرێکی بەرهەمدار، یەکەم ڕۆمانی خۆی ''بە ناوی دەفتەرەکانی ئاندرێ واڵتەر'' (بە فەڕەنسی: ''Les Cahiers d'André Walter'' ) لە ساڵی ١٨٩١ لە تەمەنی ٢١ ساڵیدا بڵاوکردەوە.

لە ساڵانی ١٨٩٣ و ١٨٩٤ گیدە گەشتێکی بۆ باکووری ئەفریقا کردووە. لەوێ هات بۆ ئەوەی هاوڕەگەزبازییەکەی قبوڵ بکات. 

گید لە پاریس هاوڕێیەتی شانۆنامەنووسی ئێرلەندی [[ئۆسکار وایڵد]] کرد، کە دووەمیان لەوێ لە دەربەدەریدا بوو. لە ساڵی ١٨٩٥ ئەو دوو کەسە لە جەزائیر یەکتریان بینی. وایڵد ئەو بڕوایە هەڵەیەی هەبوو کە گایدی بە هاوڕەگەزبازی ناساندووە، بەڵام گید پێشتر لەگەڵ ئارەزووەکانی خۆیدا ڕێککەوتبوو.  

== ساڵانی ناوەڕاست ==
 
[[File:Gide_1920_cropped.jpg|وێنۆک| گید لە ساڵی ١٩٢٤ لەلایەن ئۆتۆلین مۆرێلەوە وێنەی گیراوە.]]
[[File:Gide_by_Laurens.jpg|وێنۆک| ئاندرێ گید لە نووسینی پاوڵ ئەلبێرت لۆڕێنس (١٩٢٤)]]
لە ساڵی ١٨٩٥، دوای مردنی دایکی، گاید هاوسەرگیری لەگەڵ ئامۆزاکەی مادلین ڕۆندۆس کرد،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.museeprotestant.org/en/notice/andre-gide1869-1951/ |ڕێکەوتی سەردان=20 March 2018 |وێبگە=www.museeprotestant.org}}&lt;/ref&gt; بەڵام هاوسەرگیرییەکە بەبێ تەواوبوون مابووەوە. لە ساڵی ١٨٩٦ بە سەرۆکی شارەوانی لا ڕۆک-باینارد هەڵبژێردرا کە کۆمۆنێکە لە نۆرماندی.

گید هاوینی ساڵی ١٩٠٧ لە جێرسی بەسەر برد، لەگەڵ هاوڕێکانی جاک کۆپۆ و تیۆ ڤان ڕیسێلبێرگ و خێزانەکانیان. ژوورێکی لە لا ڤالیوز کۆتێج لە سانت بریلاد بە کرێ گرت. لەو ماوەیەدا کاری لەسەر بەشی دووەمی ''کتێبی (گەروو دەروازەیە'' (بە فەڕەنسی: ''La Porte étroite'' ) کردووە، و ڤان ڕیسێلبێرگ وێنەکەی کێشاوە.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Moore|first=Diane Monier|url=https://blueormer.gg/product/immoralists-and-drama-queens/|title=Immoralists and Drama Queens: André Gide, Théo Van Rysselberghe and their colourful entourage, Jersey 1907-1909|publisher=Blue Ormer|year=2024|isbn=978-1-915786-12-8}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٠٨دا، گید یارمەتی دامەزراندنی گۆڤاری ئەدەبی ''Nouvelle Revue Française'' (''پێداچوونەوەی نوێی فەرەنسی'')ی دا.&lt;ref name=&quot;Nobel&quot;&gt;{{Nobelprize}}&lt;/ref&gt;

لە کاتی جەنگی جیهانی یەکەمدا، گید سەردانی ئینگلتەرای کرد. یەکێک لە هاوڕێکانی لەوێ هونەرمەند ویلیام ڕۆتنستاین بوو . ڕۆتێنشتاین لە ژیاننامەی خۆیدا باسی سەردانەکەی گایدی بۆ ماڵەکەی خۆی لە گلۆستێرشایر کردووە:
 
لە ساڵی ١٩١٦، گیدە تەمەنی نزیکەی ٤٧ ساڵ بوو کاتێک مارک ئالێگرێت تەمەن ١٥ ساڵ وەک خۆشەویستێک برد. مارک یەکێک بوو لە پێنج منداڵی ئیلی ئەلیگرێت و هاوسەرەکەی. گید لە ساڵانی خوێندنی خۆیدا بووبووە هاوڕێی ئەلیگریتی باڵا کاتێک دایکی گید ئەلیگریتی وەک مامۆستای وانەبێژ بۆ کوڕەکەی بەکرێ گرتبوو. ئیلی ئالێگرێت باشترین پیاو بوو لە ئاهەنگی هاوسەرگیری گید. دوای ئەوەی گاید لەگەڵ مارک هەڵهات بۆ لەندەن، مادلین هاوسەرەکەی هەموو نامەنووسیەکانی سووتاند وەک تۆڵەسەندنەوەیەک- &quot;باشترین بەش لە خۆم&quot;، دواتر گاید وتی.

لە ساڵی ١٩١٨، گاید دۆرۆتی بوسی ناسی و هاوڕێیەتی کرد؛ زیاتر لە ٣٠ ساڵ هاوڕێ بوون و زۆرێک لە بەرهەمەکانی وەرگێڕاوە بۆ زمانی ئینگلیزی.

هەروەها گیدە بووە هاوڕێی نزیک لەگەڵ ڕەخنەگری چارڵز دو بۆس. پێکەوە بەشێک بوون لە ''فۆیەر فرانکۆ-بێلج'' ، کە لەو پێگەیەدا کاریان دەکرد بۆ دۆزینەوەی هەلی کار و خۆراک و شوێنی نیشتەجێبوون بۆ پەنابەرە فەرەنسی-بەلجیکاییەکان کە دوای داگیرکردنی بەلجیکا لە ساڵی ١٩١٤دا گەیشتنە پاریس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Davies |first=Katherine Jane |year=2010 |title=A 'Third Way' Catholic Intellectual: Charles Du Bos, Tragedy, and Ethics in Interwar Paris |journal=Journal of the History of Ideas |volume=71 |issue=4 |page=655 |doi=10.1353/jhi.2010.0005 |jstor=40925953 |s2cid=144724913}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Price|first=Alan|url=https://books.google.com/books?id=CLAYDAAAQBAJ|title=The End of the Age of Innocence: Edith Wharton and the First World War|publisher=St. Martin's Press|year=1996|isbn=978-1-137-05183-7|pages=28–9}}&lt;/ref&gt; دواتر هاوڕێیەتی نێوانیان دابەزی بەهۆی تێڕوانینی دو بۆس کە گید ئینکاری لە ئیمانی ڕۆحی خۆی کردووە یان خیانەتی کردووە، بە پێچەوانەی گەڕانەوەی دو بۆس خۆی بۆ ئیمان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Dieckmann |first=Herbert |year=1953 |title=André Gide and the Conversion of Charles Du Bos |journal=Yale French Studies |issue=12 |page=69 |doi=10.2307/2929290 |jstor=2929290}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Woodward|1997}}

وتارەکەی دو بۆس ''Dialogue avec André Gide'' لە ساڵی ١٩٢٩ بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Einfalt|first=Michael|url=https://books.google.com/books?id=tmArx-Qak5QC|title=The Maritain Factor: Taking Religion into Interwar Modernism|publisher=Leuven University Press|year=2010|isbn=978-90-5867-714-3|editor-last=Heynickx|editor-first=Rajesh|page=160|chapter=Debating Literary Autonomy: Jacques Maritain versus André Gide|editor-last2=De Maeyer|editor-first2=Jan}}&lt;/ref&gt; وتارەکە کە بەهۆی قەناعەتە کاسۆلیکییەکانی دو بۆسەوە ئاگادارکراوەتەوە، هاوڕەگەزبازی گیدی ئیدانە کردووە.{{Sfn|Einfalt|2010}} ئێرنست ڕۆبەرت کورتیۆس هاوڕێی هاوبەشی گید و دو بۆس لە نامەیەکدا بۆ گید ڕەخنەی لە کتێبەکە گرتووە و نووسیویەتی ئەوەی کە دو بۆس &quot;بەپێی ئەخلاقی کاسۆلیکی حوکمت لەسەر دەدات بەسە بۆ ئەوەی تۆمەتبارکردنی تەواوەتی پشتگوێ بخات. تەنها دەتوانێت دەست لەو کەسانە بدات کە وەک ئەو بیردەکەنەوە و پێشوەختە قەناعەتیان پێکراوە. ئەو دەستبەرداری ئازادییە فیکرییەکەی بووە&quot;.{{Sfn|Einfalt|2010}}

لە ساڵانی ١٩٢٠دا گید بووە ئیلهامبەخش بۆ نووسەرانی وەک [[ئەلبێر کامو|ئەلبێرت کامۆ]] و [[ژان پۆڵ سارتر|ژان پۆل سارتەر]]. لە ساڵی ١٩٢٣ کتێبێکی لەسەر [[فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی|فیۆدۆر دۆستۆیڤسکی]] بڵاوکردەوە. کاتێک لە چاپی گشتی ''کۆریدۆن'' (١٩٢٤)دا بەرگری لە هاوڕەگەزبازی کرد، ئەوەندە ئیدانە کرا کە ڕێگری لێکرا بۆ ئەوەی کاندید بکرێت بۆ [[ئەکادیمیای فەڕەنسی|ئەکادیمیای فرانسا]].&lt;ref name=&quot;copley1989&quot;&gt;{{Cite book|last=Copley|first=Antony R. H.|title=Sexual moralities in France, 1780-1980 : new ideas on the family, divorce, and homosexuality : an essay on moral change|date=1989|publisher=Routledge|page=173|quote=After receiving the Nobel Prize in 1947, Gide told a Swedish journalist that ''Corydon'' was the most important of his books; clearly this was not so much a literary judgement as a statement of his faith in the importance of the cause of homosexuality. .... Gide remained considerably anxious about its reception; the climate of post-war France in the 1920s remained hostile to homosexuality, and ''Corydon'' was to block Gide’s access to that highest academic honour in France, election to the Académie Française.}}&lt;/ref&gt; دواتر ئەمەی بە گرنگترین کارەکانی خۆی زانی.&lt;ref name=&quot;copley1989&quot; /&gt;

لە ساڵی ١٩٢٣، گاید کچێکی بوو بە ناوی کاترین ، لەلایەن ئەلیزابێس ڤان ڕیسێلبێرگەوە ، کە ژنێکی زۆر گەنجتر بوو. ئەو ماوەیەکی زۆر بوو ناسیبووی، چونکە کچەکەی هاوڕێکانی ماریا مۆنۆم و تیۆ ڤان ڕیسێلبێرگ بوو، نیگارکێشێکی نوێ ئیمپڕێشنیستی بەلجیکی. ئەمەش بووە هۆی دروستبوونی تاکە قەیران لە پەیوەندییە درێژخایەنەکەی نێوان ئەلیگریت و گید، و زیانی بە هاوڕێیەتییەکەی لەگەڵ تیۆ ڤان ڕیسێلبێرگ گەیاند. ڕەنگە ئەمە تاکە پەیوەندی سێکسی گیدە بووبێت لەگەڵ ژنێکدا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=White |first=Edmund |date=10 December 1998 |title=On the chance that a shepherd boy … |url=http://www.lrb.co.uk/v20/n24/edmund-white/on-the-chance-that-a-shepherd-boy |journal=London Review of Books |volume=20 |issue=24 |pages=3–6 |access-date=20 March 2018}}&lt;/ref&gt; و زۆر کورت بوو. کاترین تاکە نەوەی ئەو بوو بە خوێن. حەزی دەکرد بە ئەلیزابێس بڵێت ''&quot;لا دام بلانچ&quot;'' (&quot;خانمە سپییەکە&quot;).

لە کۆتاییدا ئەلیزابێس هاوسەرەکەی بەجێهێشت و ڕووی لە پاریس کرد و لایەنە پراکتیکییەکانی ژیانی گید بەڕێوەببات. شوقەی تەنیشت یەکتریان لە مۆنپارناس هەبوو. ئەو کچە دەیپەرست، بەڵام دیارە پەیوەندی سێکسییان نەمابوو.{{ژێدەر پێویستە|reason=Elisabeth's mother Maria was called La Petite Dame. Never heard about La Dame blanche as a name for Elisabeth. Also not sure that Elisabeth was married during their brief affair.|date=April 2019}}

لە ساڵی ١٩٢٤ ژیاننامەیەکی بە ناوی ''If it Die...'' (بە فەڕەنسی: ''Si le grain ne meurt'' ). هەر لەو ساڵەدا یەکەم چاپی کتێبی ''دڵی تاریکی'' و ''لۆرد جیمی'' [[جۆزێف کۆنراد|جۆزێف کۆنرادی]] بە زمانی فەرەنسی بەرهەمهێنا.

لە دوای ساڵی ١٩٢٥، گیدە دەستی کرد بە بانگەشەی بۆ ئەوەی مەرجی مرۆڤانەتر بۆ تاوانبارانی سزادراو هەبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Daniels |first=Anthony |ناونیشان=https://newcriterion.com/article/gides-judgment/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-25 |وێبگە=The New Criterion |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; هاوسەرە یاساییەکەی بە ناوی مادلین گاید لە ساڵی ١٩٣٨ کۆچی دوایی کرد. لە کتێبی ''Et nunc manet in te'' ، بیرەوەرییەکانی مادلین کە بە زمانی ئینگلیزی لە ئەمریکا لە ساڵی ١٩٥٢دا بڵاوکرایەوە، لێکۆڵینەوەی لە هاوسەرگیرییەکەی نێوانیان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Press |first=Cerise |ڕێکەوت=2013-04-09 |ناونیشان=https://www.cerisepress.com/05/13/wilful-blindness-the-marriage-of-andre-and-madeleine-gide |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-25 |وێبگە=Cerise Press - A Journal of Literature, Arts &amp; Culture |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ئەفریقا ==
لە تەمموزی ساڵی ١٩٢٦ تا مانگی ئایاری ١٩٢٧، گیدە لەگەڵ خۆشەویستەکەی مارک ئالێگرێت بە کۆلۆنی ئەفریقای ئیکواتۆری فەرەنسیدا گەشتیان کرد. ئەوان چوونە کۆنگۆی ناوەڕاست (ئێستا کۆماری کۆنگۆ)، ئوبانگی-شاری (ئێستا کۆماری ئەفریقای ناوەڕاست)، بۆ ماوەیەکی کورت بۆ چاد و دواتر بۆ کامێرون. گۆڤارێکی هەبوو، کە بە ناوی ''Travels in the Congo'' (بە فەڕەنسی: ''Voyage au Congo'' ) و ''گەڕانەوە لە چاد'' (بە فەرەنسی: ''Retour du Tchad'' ) بڵاوی کردەوە.&lt;ref name=&quot;Nobel&quot; /&gt;

لەم کارەدا ڕەخنەی لە هەڵسوکەوتی بەرژەوەندییە بازرگانییەکانی فەرەنسا لە کۆنگۆ گرتووە و ئیلهامبەخش بووە بۆ چاکسازی.&lt;ref name=&quot;Nobel&quot; /&gt; بە تایبەتی ڕەخنەی توندی لە ڕژێمی ''ئیمتیازاتی گەورە'' ( ''Régime des Grandes Concessions'' ) گرت. حکومەت بەشێک لە کۆلۆنیەکەی بەخشیبووە دەست کۆمپانیا فەرەنسییەکان و ڕێگەی پێدابوون سەرچاوە سروشتییەکانی ناوچەکە بە تایبەتی لاستیک بقۆزنەوە. ئەو باس لەوە دەکات کە کرێکارە ڕەسەنەکان بۆ ماوەی چەند هەفتەیەک ناچار بوون گوندەکەیان بەجێبهێڵن بۆ کۆکردنەوەی لاستیک لە دارستانەکەدا، هەروەها ئیستغلالکردنیان لەلایەن کۆمپانیاکانەوە بە کۆیلایەتی بەراورد کردووە. ئەم کتێبە بەشداری کرد لە پەرەسەندنی بزووتنەوەکانی دژە کۆلۆنیالیزم لە فەرەنسا و یارمەتی بیرمەندانی دا بۆ هەڵسەنگاندنەوەی کاریگەرییەکانی کۆلۆنیالیزم لە ئەفریقا.

== بۆچوونە سیاسییەکان و یەکێتی سۆڤیەت ==
لە ماوەی ساڵانی ١٩٣٠دا، گیدە بۆ ماوەیەکی کورت بوو بە کۆمۆنیست، یان وردتر بڵێین، هاوسەفەری (هەرگیز بە فەرمی پەیوەندی بە هیچ پارتێکی کۆمۆنیستەوە نەکرد)، بەڵام وەک تاکگەرایی خۆی، بانگەشە بۆ بیرۆکەی تاکگەرایی کۆمۆنیستی دەکرد. سەرەڕای پشتیوانی لە یەکێتی سۆڤیەت، دان بە سەرکوتکردنی سیاسی لەوێدا نا. گیدە پێداگری لەسەر ئازادکردنی ڤیکتۆر سێرج ، نووسەری سۆڤیەت و ئەندامی ئۆپۆزسیۆنی چەپ بوو کە لەلایەن ڕژێمی ستالینییەوە بەهۆی بۆچوونەکانییەوە دادگایی کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=23 August 2022 |ناونیشان=https://lareviewofbooks.org/article/victor-serge-the-spirit-of-liberty/}}&lt;/ref&gt; وەک نووسەرێکی بەڕێز کە هاوسۆزی دۆزی کۆمۆنیزم بوو، بانگهێشت کرا بۆ قسەکردن لە پرسەی [[مەکسیم گۆرکی|ماکسیم گۆرکی]] و وەک میوانی یەکێتی سۆڤیەتی نووسەران گەشتێک بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتی سۆڤیەت]] بکات. ڕووبەڕووی سانسۆری وتارەکانی بووەوە و بە تایبەتی لە دۆخی کولتووری سەردەمی کۆمۆنیزمی سۆڤیەت بێهیوا بوو. کارەکانی ''Retour de L'U.'' ''RSS'' ( ''گەڕانەوە لە یەکێتی سۆڤیەت'', 1936) ئاراستەی خوێنەرانی لایەنگری سۆڤیەت کرابوو، بۆ ئەوەی لەبری ئەوەی ڕەخنەی توند بخاتە بەردەم گومانەکان.&lt;ref name=&quot;bio&quot; /&gt; وێڕای داننان بە دەستکەوتە ئابووری و کۆمەڵایەتییەکانی یەکێتی سۆڤیەت بە بەراورد لەگەڵ ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا، ئاماژەی بە خراپبوونی کولتوور و سڕینەوەی تاکایەتی هاووڵاتیانی سۆڤیەت و سەرکوتکردنی هەر ناکۆکییەک کرد:
 
گید هەڵوێستی خۆی بەرامبەر بە ستالین دەرنابڕێت، بەڵکو نیشانەکانی کولتی کەسایەتی خۆی باس دەکات: &quot;لە هەر [ماڵێکدا]، ... هەمان وێنەی ستالین، و هیچی تر&quot;؛ &quot;وێنەیەکی ستالین... ، لە هەمان شوێن بێ گومان کە ئایکۆنەکە پێشتر لێی بووە. ئایا پەرستن، خۆشەویستی، یان ترسە؟ نازانم؛ هەمیشە و لە هەموو شوێنێک کە ئامادەیە.&quot; بەڵام گیدە نووسیویەتی ئەم کێشانە بە بەرزکردنەوەی ئاستی کولتووری کۆمەڵگەی سۆڤیەت چارەسەر دەکرێن.

کاتێک گید دەستی کرد بە ئامادەکردنی دەستنووسەکەی بۆ بڵاوکردنەوە، دەستبەجێ کرێملین لەو بارەیەوە ئاگادارکرایەوە،&lt;ref name=&quot;rg&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/314098942}}&lt;/ref&gt; و زۆری نەخایاند گید لەلایەن نووسەری سۆڤیەت ئیلیا ئێهرنبۆرگ سەردانی کرا، کە وتی کە ئەو لەگەڵ گید هاوڕا بوو، بەڵام داوای دواخستنی بڵاوکردنەوەکەی کرد، چونکە یەکێتی سۆڤیەت یارمەتی کۆمارییەکان دەدا لە [[شەڕی ناوخۆییی ئیسپانیا|شەڕی ناوخۆی ئیسپانیا]]. دوای دوو ڕۆژ، لویس ئاراگۆن نامەیەکی لە جێف لاستەوە گەیاند کە داوای دواخستنی بڵاوکردنەوەکە دەکات. ئەم هەوڵانە شکستیان هێنا و لەگەڵ بڵاوبوونەوەی کتێبەکە، گید لە چاپەمەنی سۆڤیەتدا&lt;ref name=&quot;rg&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bio&quot;&gt;Alan Sheridan. André Gide: A Life in the Present (1999)&lt;/ref&gt; و لەلایەن &quot;دۆستانی یەکێتی سۆڤیەت&quot;ەوە ئیدانە کرا: نۆردال گریگ نووسیویەتی کە گید لە بێ تاقەتی کتێبەکەی نووسیوە، و بەوەوە چاکەیەکی بۆ فاشیستەکان کردووە، کە بە خۆشییەوە پێشوازییان لێکردووە.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=NIZnEAAAQBAJ|title=The Making of an Antifascist: Nordahl Grieg Between the World Wars|date=14 June 2022|publisher=University of Wisconsin Pres|isbn=978-0-299-33650-9}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٣٧ لە وەڵامدا گید ''کتێبی (Afterthoughts on the USSR)'' ی بڵاوکردەوە؛ پێشتر گید کتێبی ''(خیانەتکراوی شۆڕش)'' ی ترۆتسکی خوێندەوە و ڤیکتۆر سێرجی ناسی کە زانیاری زیاتری لەبارەی یەکێتی سۆڤیەت پێدا. لە ''کتێبی (Afterthoughts)'' دا، گیدە ڕاستەوخۆتر ڕەخنە لە کۆمەڵگەی سۆڤیەت دەگرێت: &quot;سیترین، ترۆتسکی، مێرسێر، ئیڤۆن، ڤیکتۆر سێرج، لیگوای، ڕودۆڵف و چەندین کەسی دیکە یارمەتیان داوە لە بەڵگەنامەکانیاندا. هەموو ئەو شتانەی کە تا ئێستا فێریان کردووم تەنها گومانم لێکردبوو- ئەوە ترسەکانی منی پشتڕاستکردووەتەوە و بەهێزتر کردووە&quot;. خاڵە سەرەکییەکانی فیلمی ''Afterthoughts'' ئەوە بوون کە دیکتاتۆرییەتی پرۆلیتاریا بوو بە دیکتاتۆری ستالین، و بیرۆکراسی ئیمتیازدار بوو بە چینی دەسەڵاتداری نوێ، کە قازانجی لە زیادەی کاری کرێکاران دەکرد, بودجەی دەوڵەتیان بۆ پڕۆژەکانی وەک کۆشکی سۆڤیەت یان بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی ژیانی خۆی خەرج دەکرد، لە کاتێکدا چینی کرێکار لە هەژارییەکی زۆردا دەژیا؛ گیدە بۆ سەلماندنی بانگەشەکانی خۆی ئاماژەی بە ڕۆژنامە فەرمییەکانی سۆڤیەت کردووە.&lt;ref name=&quot;aft&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bio&quot; /&gt;

لە کاتی جەنگی جیهانی دووەمدا، گیدە بەو ئەنجامە گەیشتوە کە &quot;ئازادی ڕەها تاک و هەروەها کۆمەڵگا لەناو دەبات مەگەر پەیوەندییەکی نزیک بە نەریت و دیسیپلینەوە هەبێت&quot;؛ ئەو بیرۆکەی شۆڕشگێڕانەی کۆمۆنیزمی ڕەتکردەوە و دەڵێت: &quot;ئەگەر شارستانیەت تەنها پشت بەو کەسانە ببەستێت کە دەستپێشخەری تیۆرییە شۆڕشگێڕییەکانیان کردووە، ئەوا لەناو دەچێت، بەو پێیەی کولتوور بۆ مانەوەی پێویستی بە نەریتێکی بەردەوام و گەشەسەندوو هەیە&quot;. لە ''کتێبی تێزی'' (١٩٤٦)دا، نیشانیدا کە تاکێک دەتوانێت بە سەلامەتی مەزە بەجێبهێڵێت تەنها لەو کاتەدا کە &quot;بە توندی بەو تەوەرەیەوە گرێدابێت کە بە ڕابردووەوە بەستووەتەوە&quot;. لە ساڵی ١٩٤٧دا وتی هەرچەندە شارستانیەتەکان سەرهەڵدەدەن و دادەبەزن، بەڵام ڕەنگە شارستانیەتی مەسیحی لە مەرگ ڕزگاری بێت &quot;ئەگەر بەرپرسیارێتی ئەو تۆمەتە پیرۆزە قبوڵ بکەین کە نەریتەکانمان و ڕابردوومان لەسەرمان داناوە&quot;. هەروەها ئاماژەی بەوەشکردووە، وەک تاکگەرایی ماوەتەوە و ناڕەزایەتی دەربڕی بەرامبەر بە &quot;نقومبوونی بەرپرسیارێتی تاکەکەسی لە دەسەڵاتی ڕێکخراودا، لەو هەڵهاتنەی لە ئازادی کە تایبەتمەندی سەردەمی ئێمەیە&quot;.

گید بەشداری لە ئەنتۆلۆژیای ساڵی ١٩٤٩دا کردووە ''کە ناوی ئەو خودایە شکستی هێناوە''. بەهۆی تەندروستی خۆیەوە نەیتوانی وتارێک بنووسێت، بۆیە دەقەکە لەلایەن ئینید ستارکیەوە نووسراوە، لەسەر بنەمای وەرگێڕانی ''گەڕانەوە لە یەکێتی سۆڤیەت'' ، ''بیرکردنەوەکانی پاشکۆ''، باسێک لە پاریس لە l'Union pour la Verite لە ساڵی ١٩٣٥، و ''گۆڤارەکەی''؛ گید دەقەکەی پەسەند کرد.

== ساڵانی ١٩٣٠ و ١٩٤٠ ==
لە ساڵی ١٩٣٠ گید کتێبێکی لەسەر کەیسی بلانچ مۆنیەر بڵاوکردەوە بە ناوی ''La Séquestrée de Poitiers'' ، جگە لە ناوی پاڵەوانەکان کەمێکی گۆڕی. مۆنیێر ژنێک بوو کە بۆ ماوەی زیاتر لە ٢٥ ساڵ لەلایەن دایکیەوە بە دیل هێڵرابووەوە.
[[File:Cuverville76_-_Château_01.JPG|وێنۆک| ماڵی گید لە شاری کوڤەرڤیل]]
لە ساڵی ١٩٣٩، گیدە بووە یەکەم نووسەری زیندوو کە لە کتێبی بەناوبانگی ''Bibliothèque de la Pléiade'' بڵاوکرایەوە.

لە ساڵی ١٩٤٢ فەڕەنسا بەرەو ئەفریقا بەجێدەهێڵێت و لە کانوونی دووەمی ١٩٤٢ لە تونس ژیاوە تا لە مانگی ئایاری ١٩٤٣ لەلایەن هێزەکانی فەرەنسا و بەریتانیا و ئەمریکاوە کۆنترۆڵکرایەوە و توانی گەشت بکات بۆ جەزائیر و تا کۆتایی جەنگی جیهانی دووەم لەوێ مایەوە.&lt;ref name=&quot;OBrien&quot;&gt;{{Cite book|last=O'Brien|first=Justin|title=The Journals of Andre Gide Volume IV 1939–1949. Translated from the French|date=1951|publisher=Secker &amp; Warburg}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٤٧ [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبی]] وەرگرتووە &quot;بەهۆی نووسینە هەمەلایەنە و گرنگەکانی لە ڕووی هونەرییەوە، کە تێیدا کێشە و بارودۆخی مرۆڤ بە خۆشەویستییەکی چاونەترس بۆ ڕاستی و تێڕوانینێکی توندی دەروونی پێشکەش کراوە&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1947/ |ڕێکەوتی سەردان=20 March 2018 |وێبگە=www.nobelprize.org}}&lt;/ref&gt; زۆربەی ساڵانی کۆتایی ژیانی بۆ بڵاوکردنەوەی گۆڤارەکەی تەرخان کردووە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.museeprotestant.org/Pages/Notices.php?scatid=148&amp;noticeid=811&amp;lev=1&amp;Lget=FR |ڕێکەوتی سەردان=6 September 2010}}&lt;/ref&gt; گید لە ١٩ی شوباتی ١٩٥١ لە پاریس کۆچی دوایی کرد. کەنیسەی ڕۆمانی کاسۆلیکی بەرهەمەکانی لە ساڵی ١٩٥٢دا خستە ناو ''ئیندێکسی کتێبە قەدەغەکراوەکانەوە.''

== ژیانی گید وەک نووسەر ==
ئالان شێریدان ژیاننامەنووسی گیدە کورتەیەک لە ژیانی گید وەک نووسەر و ڕۆشنبیری خستۆتە ڕوو:
 
&quot;بێگومان ناوبانگ و ناوبانگی گید لە کۆتاییدا لەسەر بەرهەمە ئەدەبییەکانی بوو. بەڵام بە پێچەوانەی زۆرێک لە نووسەران، ئەو هیچ کەسێکی تەنیا نەبوو: پێویستی بە هاوڕێیەتی و نابغەیەکی هەبوو بۆ بەردەوامبوونی.&quot; بەڵام &quot;توانای خۆشەویستی تەنها لە هاوڕێکانیدا قەتیس نەبوو: ڕژایە سەر خەمی ئەوانی دیکە کە لە خۆی کەمتر بەختەوەر بوون&quot;.

=== نووسینەکان ===
نووسینی گیدە چەندین ژانر دەگرێتەوە. &quot;وەک وەستایەکی گێڕانەوەی نۆسراو، ناوبەناو درامانووس و وەرگێڕ، ڕەخنەگری ئەدەب، نامەنووس، وتارنووس و ڕۆژنامەنووس، ئەدەبیاتی سەدەی بیستەمی فەرەنسی یەکێک لە سەرنجڕاکێشترین نموونەکانی پیاوی پیتەکانی پێشکەش کرد.&quot;

بەڵام وەک شێریدان ئاماژەی پێدەکات، &quot;ئەوە خەیاڵییە کە لە لوتکەی کارەکانی گیدەدایە.&quot; &quot;لێرەدا، وەک لە ''بەرهەمەکەدا'' بە گشتی، ئەوەی یەکەمجار مرۆڤ لێی دەدا، جۆراوجۆرییەکانە. لێرەشدا، ئێمە کنجکاوی گیدە، گەنجییەکەی، لە کاردا دەبینین: ڕەتکردنەوەی تەنها یەک درز، بۆ دووبارەکردنەوەی فۆرمولەی سەرکەوتوو...خەیاڵەکە ساڵانی سەرەتای هێماسازی دەگرێتەوە، تا پارچە &quot;کۆمیدی، داهێنەرتر، تەنانەت خەیاڵی&quot;، تا دواتر &quot;جدی، گێڕانەوەی زۆر ژیاننامەیی و کەسی یەکەم&quot;...لە فەرەنسا گید بە ستایلستێکی گەورە بە مانا کلاسیکییەکان دادەنرا، &quot;بە ڕستە ڕوون و کورت و یەدەگ و بە ئەنقەست و دەستەواژەی نادیار.&quot;

نامەکانی گیدە کە لە ژیاندا ماون، دەگەنە هەزاران. بەڵام ئەوە ''جۆرناڵە'' کە شێریدان بە &quot;شێوازی دەربڕینی پێشوەختە گیددی&quot; ناوی دەبات. &quot;یەکەم ڕۆمانی لە گۆڤاری خۆی گیدەوە سەریهەڵداوە و زۆرێک لە گێڕانەوەی کەسی یەکەم کەم تا زۆر وەک گۆڤار دەخوێندرێنەوە. لە فیلمی''Les faux-monnayeurs'' دا، گۆڤاری ئێدوارد دەنگێکی بەدیل بۆ گێڕەرەوەکە دابین دەکات.&quot; گاید لە وەڵامدا وتی: &quot;لە ساڵی ١٩٤٦، کاتێک پیێر هێربێرت پرسیاری لە گید کرد کە کام لە کتێبەکانی هەڵدەبژێریت ئەگەر تەنها یەکێکیان لە ژیاندا بمێنێتەوە، پێموایە ئەوە دەبێتە ''جۆرناڵەکەم&quot;.'' &quot; لە تەمەنی ١٨ یان ١٩ ساڵییەوە، گیدە گۆڤارێکی ژیانی خۆی هەڵدەگرت و کاتێک بۆ یەکەمجار خرایە بەردەستی خەڵک، تا ١٣٠٠ لاپەڕە بوو.&quot;

=== خەبات بۆ بەهاکان ===
&quot;هەر بەرگێک کە گید نووسیویەتی مەبەست لێی تەحەدای خۆی بووە، ئەوەی پێش خۆی بووە و چی دەتوانێت بەدوایدا بێت. ئەم تایبەتمەندییە، بەپێی دانیال مۆتۆتێ لە وتارەکەیدا لە ''کاهیێرس دی ئەندرێ گیددا''، ئەوەیە کە کارەکانی گیدە دەکاتە 'لە بنەڕەتدا مۆدێرن': 'نوێکردنەوەی هەمیشەیی ئەو بەهایانەی کە مرۆڤ بەهۆیانەوە دەژی'&quot; گاید لە ''جۆرناڵەکەیدا'' لە ساڵی ١٩٣٠دا نووسیویەتی: &quot;تاکە درامایەک کە بەڕاستی سەرنجڕاکێشە و پێویستە هەمیشە ئامادە بم سەرلەنوێ وێنا بکەم، مشتومڕی تاکەکەسە لەگەڵ هەر شتێک کە دەیپارێزێت لە ڕەسەنایەتی، لەگەڵ هەر شتێک کە دژایەتی یەکپارچەیی خۆی دەکات، بەرامبەر بە یەکگرتنی. زۆربەی کات بەربەستەکە لەناو ئەودایە. و هەموو ئەوانەی تر تەنها بەڕێکەوتن.&quot;

بە گشتی &quot;بەرهەمەکانی ئەندرێ گیدە ڕاپەڕینی سۆزداری خۆی لە دژی ئەو سنووردارکردن و ڕێکەوتننامانە ئاشکرا دەکەن کە لە فەرەنسای سەدەی نۆزدەهەمەوە بۆی ماوەتەوە. ئەو هەوڵیدا خودی ڕەسەن لە ژێر دەمامکە دژبەیەکەکانیدا ئاشکرا بکات.&quot;

== پێدێرستی ==
گیدە لە گۆڤارەکەیدا جیاوازی دەکات لە نێوان &quot;سۆدۆمیتەکان&quot;ی گەورەساڵان و &quot; [[کوڕبازی|پیدراستەکان]] &quot;ی کوڕ خۆشەویست و خۆی وەک ئەم دووەمیان پۆلێن دەکات.
 {{سندووقی وتە|width=30em|bgcolor=cornsilk|fontsize=100%|salign=center|quote=From an interview with film documentarian [[Nicole Védrès]] with Andre Gide:&lt;br&gt;
'''Védrès''' &quot;May I ask you an indiscreet question?&lt;br&gt;
'''Gide''' &quot;There are no indiscreet questions, only indiscreet answers.&quot;&lt;br&gt;
'''Védrès''' &quot;Is it true, ''cher Maître'', that you are a homosexual?&quot;&lt;br&gt;
'''Gide''' &quot;No monsieur, I am ''not'' a homosexual, I am a pederast!&quot;&lt;br&gt;—from Vedres' documentary [[La Vie Commence Demain|''Life Starts Tomorrow'']] (1950)&lt;ref&gt;Weinberg, Herman G., 1967. ''Josef von Sternberg. A Critical Study.'' New York: Dutton p. 121. Weinberg notes &quot;Gide replied testily, with that refined distinction so characteristic of him…&quot;&lt;/ref&gt;}}گۆڤاری گید ڕەفتارەکانی لە کۆمپانیای [[ئۆسکار وایڵد]] بەڵگە دەکات.

 
کتێبی ''کۆریدۆنی'' گید کە بە گرنگترین بەرهەمی خۆی زانیوە، بەرگریکردن لە [[کوڕبازی|چەواشەکاری]] لەخۆدەگرێت. لەو کاتەدا (پێش ساڵی ١٩٤٥)، تەمەنی ڕەزامەندی بۆ هەر جۆرە چالاکییە سێکسییەکان بە ١٣ ساڵ دانرابوو.

== کتێبنامە ==
{{سەرەکی|Bibliography of André Gide}}

== هەروەها سەیری بکە ==

* ''Mise en abyme''

== ئاماژەکان ==

=== وەرگێڕانەکان ===
{{سەرچاوەکان}}

=== ئەو بەرهەمانەی کە ئاماژەیان پێکراوە ===

* ئێدمۆند وایت, [https://www.lrb.co.uk/the-paper/v20/n24/edmund-white/on-the-chance-that-a-shepherd-boy] ''ئاندرێ گید: ژیانێک لە ئێستادا.'' کامبریج: چاپخانەی زانکۆی هارڤارد، ١٩٩٨].

== خوێندنەوەی زیاتر ==

* بۆ زانینی کرۆنۆلۆژیای ژیانی گید، سەیری ل.&amp;nbsp;13-15 لە تۆماس کۆردل، ''ئاندرێ گید'' (زنجیرەی نووسەرانی گریفین). بڵاوکەرەوەی توین، ئینکۆ، ١٩٦٩.
* بۆ زانینی کتێبنامەیەکی وردی نووسین و بەرهەمەکانی گیدە سەبارەت بە گیدە، بڕوانە ل.&amp;nbsp;655–678 لە ئالان شێریدان، ''ئاندرێ گید: ژیانێک لە ئێستادا.'' هارڤارد، ١٩٩٩.

== بەستەری دەرەکی ==
 

; کۆکردنەوەی دیجیتاڵی

* {{StandardEbooks|Standard Ebooks URL=https://standardebooks.org/ebooks/andre-gide}}
* Works by André Gide at Project Gutenberg
* Works by André Gide at Faded Page (Canada)
* Works by or about André Gide at the Internet Archive
* {{Librivox author}}

; لینکی تر

* ماڵپەڕی [http://www.fondation-catherine-gide.org/ ''دامەزراوەی کاترین گاید''], کە لەلایەن کاترین گید کچەکەیەوە بەڕێوەدەبرێت
* [https://web.archive.org/web/20171016085651/http://www.andregide.org/ سەنتەری توێژینەوەی گیدیان]
* [http://noblib.internet-box.ch/NLEW.php?authorid=42 لیستی بەرهەمەکان]
* [https://web.archive.org/web/20090913094434/http://www.gidiana.net/ ئەمیس دی ئەندرێ گید] ''بە زمانی فەرەنسی''
* [http://www.gidiana.net/GA.htm بابەتەکانی ڕۆژنامەی سەردەم لەسەر] ''ڕووکاری Gide بە زمانی فەرەنسی''
* [http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1947/ ئاندرێ گید، براوەی خەڵاتی نۆبڵ بۆ ئەدەب لە ساڵی ١٩٤٧]
* [http://www.ljhammond.com/classics/cl3.htm#gide ئاندرێ گید: پێشەکییەکی کورت]
* [https://web.archive.org/web/20071006001903/http://www.societe-jersiaise.org/whitsco/mader1.htm گید لە مادێریا لە جێرسی، ١٩٠١-١٩٠٧]
* Newspaper clippings about André Gide    
{{André Gide}}{{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}}{{1947 Nobel Prize winners}}{{Modernism}}{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ڕۆمان|ئەدەب|}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
[[پۆل:نووسەرە مۆدێرنەکان]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فەڕەنسی]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]]
[[پۆل:کۆمۆنیستە فەڕەنسییەکان]]
[[پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی]]
[[پۆل:نووسەرانی پاریسی]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٥١]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٩]]
[[پۆل:Articles with hCards]]
[[پۆل:ژیاننامەکان کە واژوویان لەگەڵە]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>bq9wdk3okfoc0zls4t2v0yxzt10iymu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694306</id>
      <parentid>1694304</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T09:54:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shaween</username>
        <id>18477</id>
      </contributor>
      <origin>1694306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41408" sha1="jwfj2sdqg79ijh41lpm6rfjqvmddizw" xml:space="preserve">
{{Infobox writer|name=ئاندرێ جید|awards={{awards|[[Nobel Prize in Literature]]|1947}}|image=André Gide.jpg|caption=|birth_name=ئاندرێ پاوڵ گویلۆم جید|birth_date={{birth date|df=yes|1869|11|22}}|birth_place=پاریس، [[ئیمپراتۆریەتیی دووەمی فەڕەنسا]]|death_date={{death date and age|df=yes|1951|2|19|1869|11|22}}|death_place=پاریس، [[ئیمپراتۆریەتیی دووەمی فەڕەنسا|فەرەنسا]]|resting_place=کۆڤەرڤیل، سێن-ماریتیم|occupation={{hlist|ڕۆماننووس|وتارنووس|شانۆنووس}}|genre=|movement=|notable_works=''[[بێ‌ئەخلاق]]''&lt;br /&gt;''[[تەنگەڕێی دەروازە]]''&lt;br/&gt; ''Les caves du Vatican'' (''The Vatican Cellars''; sometimes published in English under the title ''Lafcadio's Adventures'')&lt;br/&gt; ''[[La Symphonie Pastorale|The Pastoral Symphony]]''&lt;br/&gt; ''[[The Counterfeiters (novel)|The Counterfeiters]]''&lt;br/&gt;''[[Les nourritures terrestres|The Fruits of the Earth]]''|spouse={{marriage|Madeleine Rondeaux|1895|1938|end=died}}|children=[[Catherine Gide]]|signature=André Gide signature.svg|website=|education=[[لیسەی هانریی چوارەم]]}} 

'''ئاندرێ پاوڵ گویلۆم جید''' ({{IPA|fr|ɑ̃dʁe pɔl ɡijom ʒid|lang}} ; ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٨٦٩ – ١٩ی شوباتی ١٩٥١) نووسەرێکی فەرەنسی بووە کە نووسینەکەی چەندین شێواز و بابەتی گرتۆتەوە. خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی ساڵی 1947 ی پێبەخشرا . ژیانی پیشەیی گیدە لە سەرەتای ژیانی لە بزووتنەوەی هێماگەراییەوە تا ڕەخنەگرتن لە ئیمپریالیزم لە قۆناغی نێوان جەنگەکاندا . نووسەری زیاتر لە ٥٠ کتێبە، لە نامەی کۆچی دواییدا لە ''[[نیویۆرک تایمز|ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمزدا]]'' بە &quot;گەورەترین پیاوی هاوچەرخی نامەکانی فەرەنسا&quot; وەسف کراوە و &quot;بە پێی زانیارییە ئەدەبییەکان حوکم لەسەر گەورەترین نووسەری فەرەنسی ئەم سەدەیەی داوە&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.andregide.org/remembrance/nytgide.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110806050538/http://www.andregide.org/remembrance/nytgide.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 August 2011 |ڕێکەوتی سەردان=20 March 2018 |وێبگە=www.andregide.org}}&lt;/ref&gt;

گیدە بە چیرۆکە خەیاڵییەکانی و هەروەها بە بەرهەمە ژیاننامەییەکانی ناسراوە، ململانێ و دواجار ئاشتبوونەوەی دوو لایەنی کەسایەتییەکەی دەربڕیوە (کە بە ڕێککەوت بە خۆپارێزییەکی [[پرۆتێستانت|پرۆتستانتی]] و سەرگەرمییەکی سێکسی سەرپێچیکارانە تایبەتمەندە). وەک کەسێک کە خۆی بە [[کوڕبازی|پێدەراست]] دەزانێت، نووسینەکەی بەکاردەهێنا بۆ لێکۆڵینەوە لە خەباتەکەی بۆ ئەوەی بە تەواوی خۆی بێت، لەوانەش خاوەندارێتی سروشتی سێکسی مرۆڤ، بەبێ ئەوەی خیانەت لە بەهاکانی مرۆڤ بکات. چالاکیی سیاسییەکەی بە هەمان ئیتۆس لە قاڵب درا. لە کاتێکدا لە سەرەتای ساڵانی ١٩٣٠دا هاوسۆزی [[کۆمۆنیزم]] بوو، وەک زۆرێک لە ڕۆشنبیران، دوای گەشتەکەی لە ساڵی ١٩٣٦ بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتی سۆڤیەت]] پشتگیری چەپی دژە ستالینیستی کرد. لە کۆتایی ژیانیدا، لە چلەکانی سەدەی ڕابردوودا، بەرەو بەها نەریتییەکانی زیاتر گۆڕی و کۆمۆنیزمی وەک بیرۆکەیەک کە لەگەڵ نەریتەکانی شارستانیەتی مەسیحیدا دەشکێت، ڕەتکردەوە.

== ژیانی سەرەتایی ==
[[File:Gide_1893.jpg|ڕاست|وێنۆک|208x208پیکسڵ| گید لە ساڵی ١٨٩٣]]
جید لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٨٦٩ لە پاریس لە خێزانێکی پرۆتستانتی چینی ناوەند لەدایک بووە. باوکی ژان پاوڵ گیلۆم گید مامۆستای یاسا بووە لە زانکۆی پاریس؛ لە ساڵی ١٨٨٠ کۆچی دوایی کرد، کاتێک کوڕەکە تەمەنی ١١ ساڵ بوو. دایکی ناوی جولیەت ماریا ڕۆندۆس بوو. مامی ئابووریناسێکی سیاسی چارڵز گید بوو . بنەماڵەی باوکی ڕەگ و ڕیشەی خۆی بۆ ئیتالیا دەگەڕێتەوە. گویدۆسی باوباپیران دوای ئەوەی لە ماوەی سەدەی ١٦دا بوونە ئایینی پرۆتستانت و لە ئیتالیا کاسۆلیکیدا ڕووبەڕووی گۆشەگیری بوونەتەوە، ڕوویان لە فەرەنسا و وڵاتانی دیکەی ڕۆژئاوا و باکووری ئەوروپا کردبوو.   

گید لە بارودۆخێکی گۆشەگیردا لە نۆرماندی پەروەردە بووە. لە تەمەنێکی بچووکدا بوو بە نووسەرێکی بەرهەمدار، یەکەم ڕۆمانی خۆی ''بە ناوی دەفتەرەکانی ئاندرێ واڵتەر'' (بە فەڕەنسی: ''Les Cahiers d'André Walter'' ) لە ساڵی ١٨٩١ لە تەمەنی ٢١ ساڵیدا بڵاوکردەوە.

لە ساڵانی ١٨٩٣ و ١٨٩٤ گیدە گەشتێکی بۆ باکووری ئەفریقا کردووە. لەوێ هات بۆ ئەوەی هاوڕەگەزبازییەکەی قبوڵ بکات. 

گید لە پاریس هاوڕێیەتی شانۆنامەنووسی ئێرلەندی [[ئۆسکار وایڵد]] کرد، کە دووەمیان لەوێ لە دەربەدەریدا بوو. لە ساڵی ١٨٩٥ ئەو دوو کەسە لە جەزائیر یەکتریان بینی. وایڵد ئەو بڕوایە هەڵەیەی هەبوو کە گایدی بە هاوڕەگەزبازی ناساندووە، بەڵام گید پێشتر لەگەڵ ئارەزووەکانی خۆیدا ڕێککەوتبوو.  

== ساڵانی ناوەڕاست ==
 
[[File:Gide_1920_cropped.jpg|وێنۆک| گید لە ساڵی ١٩٢٤ لەلایەن ئۆتۆلین مۆرێلەوە وێنەی گیراوە.]]
[[File:Gide_by_Laurens.jpg|وێنۆک| ئاندرێ گید لە نووسینی پاوڵ ئەلبێرت لۆڕێنس (١٩٢٤)]]
لە ساڵی ١٨٩٥، دوای مردنی دایکی، گاید هاوسەرگیری لەگەڵ ئامۆزاکەی مادلین ڕۆندۆس کرد،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.museeprotestant.org/en/notice/andre-gide1869-1951/ |ڕێکەوتی سەردان=20 March 2018 |وێبگە=www.museeprotestant.org}}&lt;/ref&gt; بەڵام هاوسەرگیرییەکە بەبێ تەواوبوون مابووەوە. لە ساڵی ١٨٩٦ بە سەرۆکی شارەوانی لا ڕۆک-باینارد هەڵبژێردرا کە کۆمۆنێکە لە نۆرماندی.

گید هاوینی ساڵی ١٩٠٧ لە جێرسی بەسەر برد، لەگەڵ هاوڕێکانی جاک کۆپۆ و تیۆ ڤان ڕیسێلبێرگ و خێزانەکانیان. ژوورێکی لە لا ڤالیوز کۆتێج لە سانت بریلاد بە کرێ گرت. لەو ماوەیەدا کاری لەسەر بەشی دووەمی ''کتێبی (گەروو دەروازەیە'' (بە فەڕەنسی: ''La Porte étroite'' ) کردووە، و ڤان ڕیسێلبێرگ وێنەکەی کێشاوە.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Moore|first=Diane Monier|url=https://blueormer.gg/product/immoralists-and-drama-queens/|title=Immoralists and Drama Queens: André Gide, Théo Van Rysselberghe and their colourful entourage, Jersey 1907-1909|publisher=Blue Ormer|year=2024|isbn=978-1-915786-12-8}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٠٨دا، گید یارمەتی دامەزراندنی گۆڤاری ئەدەبی ''Nouvelle Revue Française'' (''پێداچوونەوەی نوێی فەرەنسی'')ی دا.&lt;ref name=&quot;Nobel&quot;&gt;{{Nobelprize}}&lt;/ref&gt;

لە کاتی جەنگی جیهانی یەکەمدا، گید سەردانی ئینگلتەرای کرد. یەکێک لە هاوڕێکانی لەوێ هونەرمەند ویلیام ڕۆتنستاین بوو . ڕۆتێنشتاین لە ژیاننامەی خۆیدا باسی سەردانەکەی گایدی بۆ ماڵەکەی خۆی لە گلۆستێرشایر کردووە:
 
لە ساڵی ١٩١٦، گیدە تەمەنی نزیکەی ٤٧ ساڵ بوو کاتێک مارک ئالێگرێت تەمەن ١٥ ساڵ وەک خۆشەویستێک برد. مارک یەکێک بوو لە پێنج منداڵی ئیلی ئەلیگرێت و هاوسەرەکەی. گید لە ساڵانی خوێندنی خۆیدا بووبووە هاوڕێی ئەلیگریتی باڵا کاتێک دایکی گید ئەلیگریتی وەک مامۆستای وانەبێژ بۆ کوڕەکەی بەکرێ گرتبوو. ئیلی ئالێگرێت باشترین پیاو بوو لە ئاهەنگی هاوسەرگیری گید. دوای ئەوەی گاید لەگەڵ مارک هەڵهات بۆ لەندەن، مادلین هاوسەرەکەی هەموو نامەنووسیەکانی سووتاند وەک تۆڵەسەندنەوەیەک- &quot;باشترین بەش لە خۆم&quot;، دواتر گاید وتی.

لە ساڵی ١٩١٨، گاید دۆرۆتی بوسی ناسی و هاوڕێیەتی کرد؛ زیاتر لە ٣٠ ساڵ هاوڕێ بوون و زۆرێک لە بەرهەمەکانی وەرگێڕاوە بۆ زمانی ئینگلیزی.

هەروەها گیدە بووە هاوڕێی نزیک لەگەڵ ڕەخنەگری چارڵز دو بۆس. پێکەوە بەشێک بوون لە ''فۆیەر فرانکۆ-بێلج'' ، کە لەو پێگەیەدا کاریان دەکرد بۆ دۆزینەوەی هەلی کار و خۆراک و شوێنی نیشتەجێبوون بۆ پەنابەرە فەرەنسی-بەلجیکاییەکان کە دوای داگیرکردنی بەلجیکا لە ساڵی ١٩١٤دا گەیشتنە پاریس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Davies |first=Katherine Jane |year=2010 |title=A 'Third Way' Catholic Intellectual: Charles Du Bos, Tragedy, and Ethics in Interwar Paris |journal=Journal of the History of Ideas |volume=71 |issue=4 |page=655 |doi=10.1353/jhi.2010.0005 |jstor=40925953 |s2cid=144724913}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Price|first=Alan|url=https://books.google.com/books?id=CLAYDAAAQBAJ|title=The End of the Age of Innocence: Edith Wharton and the First World War|publisher=St. Martin's Press|year=1996|isbn=978-1-137-05183-7|pages=28–9}}&lt;/ref&gt; دواتر هاوڕێیەتی نێوانیان دابەزی بەهۆی تێڕوانینی دو بۆس کە گید ئینکاری لە ئیمانی ڕۆحی خۆی کردووە یان خیانەتی کردووە، بە پێچەوانەی گەڕانەوەی دو بۆس خۆی بۆ ئیمان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Dieckmann |first=Herbert |year=1953 |title=André Gide and the Conversion of Charles Du Bos |journal=Yale French Studies |issue=12 |page=69 |doi=10.2307/2929290 |jstor=2929290}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Woodward|1997}}

وتارەکەی دو بۆس ''Dialogue avec André Gide'' لە ساڵی ١٩٢٩ بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Einfalt|first=Michael|url=https://books.google.com/books?id=tmArx-Qak5QC|title=The Maritain Factor: Taking Religion into Interwar Modernism|publisher=Leuven University Press|year=2010|isbn=978-90-5867-714-3|editor-last=Heynickx|editor-first=Rajesh|page=160|chapter=Debating Literary Autonomy: Jacques Maritain versus André Gide|editor-last2=De Maeyer|editor-first2=Jan}}&lt;/ref&gt; وتارەکە کە بەهۆی قەناعەتە کاسۆلیکییەکانی دو بۆسەوە ئاگادارکراوەتەوە، هاوڕەگەزبازی گیدی ئیدانە کردووە.{{Sfn|Einfalt|2010}} ئێرنست ڕۆبەرت کورتیۆس هاوڕێی هاوبەشی گید و دو بۆس لە نامەیەکدا بۆ گید ڕەخنەی لە کتێبەکە گرتووە و نووسیویەتی ئەوەی کە دو بۆس &quot;بەپێی ئەخلاقی کاسۆلیکی حوکمت لەسەر دەدات بەسە بۆ ئەوەی تۆمەتبارکردنی تەواوەتی پشتگوێ بخات. تەنها دەتوانێت دەست لەو کەسانە بدات کە وەک ئەو بیردەکەنەوە و پێشوەختە قەناعەتیان پێکراوە. ئەو دەستبەرداری ئازادییە فیکرییەکەی بووە&quot;.{{Sfn|Einfalt|2010}}

لە ساڵانی ١٩٢٠دا گید بووە ئیلهامبەخش بۆ نووسەرانی وەک [[ئەلبێر کامو|ئەلبێرت کامۆ]] و [[ژان پۆڵ سارتر|ژان پۆل سارتەر]]. لە ساڵی ١٩٢٣ کتێبێکی لەسەر [[فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی|فیۆدۆر دۆستۆیڤسکی]] بڵاوکردەوە. کاتێک لە چاپی گشتی ''کۆریدۆن'' (١٩٢٤)دا بەرگری لە هاوڕەگەزبازی کرد، ئەوەندە ئیدانە کرا کە ڕێگری لێکرا بۆ ئەوەی کاندید بکرێت بۆ [[ئەکادیمیای فەڕەنسی|ئەکادیمیای فرانسا]].&lt;ref name=&quot;copley1989&quot;&gt;{{Cite book|last=Copley|first=Antony R. H.|title=Sexual moralities in France, 1780-1980 : new ideas on the family, divorce, and homosexuality : an essay on moral change|date=1989|publisher=Routledge|page=173|quote=After receiving the Nobel Prize in 1947, Gide told a Swedish journalist that ''Corydon'' was the most important of his books; clearly this was not so much a literary judgement as a statement of his faith in the importance of the cause of homosexuality. .... Gide remained considerably anxious about its reception; the climate of post-war France in the 1920s remained hostile to homosexuality, and ''Corydon'' was to block Gide’s access to that highest academic honour in France, election to the Académie Française.}}&lt;/ref&gt; دواتر ئەمەی بە گرنگترین کارەکانی خۆی زانی.&lt;ref name=&quot;copley1989&quot; /&gt;

لە ساڵی ١٩٢٣، گاید کچێکی بوو بە ناوی کاترین ، لەلایەن ئەلیزابێس ڤان ڕیسێلبێرگەوە ، کە ژنێکی زۆر گەنجتر بوو. ئەو ماوەیەکی زۆر بوو ناسیبووی، چونکە کچەکەی هاوڕێکانی ماریا مۆنۆم و تیۆ ڤان ڕیسێلبێرگ بوو، نیگارکێشێکی نوێ ئیمپڕێشنیستی بەلجیکی. ئەمەش بووە هۆی دروستبوونی تاکە قەیران لە پەیوەندییە درێژخایەنەکەی نێوان ئەلیگریت و گید، و زیانی بە هاوڕێیەتییەکەی لەگەڵ تیۆ ڤان ڕیسێلبێرگ گەیاند. ڕەنگە ئەمە تاکە پەیوەندی سێکسی گیدە بووبێت لەگەڵ ژنێکدا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=White |first=Edmund |date=10 December 1998 |title=On the chance that a shepherd boy … |url=http://www.lrb.co.uk/v20/n24/edmund-white/on-the-chance-that-a-shepherd-boy |journal=London Review of Books |volume=20 |issue=24 |pages=3–6 |access-date=20 March 2018}}&lt;/ref&gt; و زۆر کورت بوو. کاترین تاکە نەوەی ئەو بوو بە خوێن. حەزی دەکرد بە ئەلیزابێس بڵێت ''&quot;لا دام بلانچ&quot;'' (&quot;خانمە سپییەکە&quot;).

لە کۆتاییدا ئەلیزابێس هاوسەرەکەی بەجێهێشت و ڕووی لە پاریس کرد و لایەنە پراکتیکییەکانی ژیانی گید بەڕێوەببات. شوقەی تەنیشت یەکتریان لە مۆنپارناس هەبوو. ئەو کچە دەیپەرست، بەڵام دیارە پەیوەندی سێکسییان نەمابوو.{{ژێدەر پێویستە|reason=Elisabeth's mother Maria was called La Petite Dame. Never heard about La Dame blanche as a name for Elisabeth. Also not sure that Elisabeth was married during their brief affair.|date=April 2019}}

لە ساڵی ١٩٢٤ ژیاننامەیەکی بە ناوی ''If it Die...'' (بە فەڕەنسی: ''Si le grain ne meurt'' ). هەر لەو ساڵەدا یەکەم چاپی کتێبی ''دڵی تاریکی'' و ''لۆرد جیمی'' [[جۆزێف کۆنراد|جۆزێف کۆنرادی]] بە زمانی فەرەنسی بەرهەمهێنا.

لە دوای ساڵی ١٩٢٥، گیدە دەستی کرد بە بانگەشەی بۆ ئەوەی مەرجی مرۆڤانەتر بۆ تاوانبارانی سزادراو هەبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Daniels |first=Anthony |ناونیشان=https://newcriterion.com/article/gides-judgment/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-25 |وێبگە=The New Criterion |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; هاوسەرە یاساییەکەی بە ناوی مادلین گاید لە ساڵی ١٩٣٨ کۆچی دوایی کرد. لە کتێبی ''Et nunc manet in te'' ، بیرەوەرییەکانی مادلین کە بە زمانی ئینگلیزی لە ئەمریکا لە ساڵی ١٩٥٢دا بڵاوکرایەوە، لێکۆڵینەوەی لە هاوسەرگیرییەکەی نێوانیان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Press |first=Cerise |ڕێکەوت=2013-04-09 |ناونیشان=https://www.cerisepress.com/05/13/wilful-blindness-the-marriage-of-andre-and-madeleine-gide |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-25 |وێبگە=Cerise Press - A Journal of Literature, Arts &amp; Culture |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ئەفریقا ==
لە تەمموزی ساڵی ١٩٢٦ تا مانگی ئایاری ١٩٢٧، گیدە لەگەڵ خۆشەویستەکەی مارک ئالێگرێت بە کۆلۆنی ئەفریقای ئیکواتۆری فەرەنسیدا گەشتیان کرد. ئەوان چوونە کۆنگۆی ناوەڕاست (ئێستا کۆماری کۆنگۆ)، ئوبانگی-شاری (ئێستا کۆماری ئەفریقای ناوەڕاست)، بۆ ماوەیەکی کورت بۆ چاد و دواتر بۆ کامێرون. گۆڤارێکی هەبوو، کە بە ناوی ''Travels in the Congo'' (بە فەڕەنسی: ''Voyage au Congo'' ) و ''گەڕانەوە لە چاد'' (بە فەرەنسی: ''Retour du Tchad'' ) بڵاوی کردەوە.&lt;ref name=&quot;Nobel&quot; /&gt;

لەم کارەدا ڕەخنەی لە هەڵسوکەوتی بەرژەوەندییە بازرگانییەکانی فەرەنسا لە کۆنگۆ گرتووە و ئیلهامبەخش بووە بۆ چاکسازی.&lt;ref name=&quot;Nobel&quot; /&gt; بە تایبەتی ڕەخنەی توندی لە ڕژێمی ''ئیمتیازاتی گەورە'' ( ''Régime des Grandes Concessions'' ) گرت. حکومەت بەشێک لە کۆلۆنیەکەی بەخشیبووە دەست کۆمپانیا فەرەنسییەکان و ڕێگەی پێدابوون سەرچاوە سروشتییەکانی ناوچەکە بە تایبەتی لاستیک بقۆزنەوە. ئەو باس لەوە دەکات کە کرێکارە ڕەسەنەکان بۆ ماوەی چەند هەفتەیەک ناچار بوون گوندەکەیان بەجێبهێڵن بۆ کۆکردنەوەی لاستیک لە دارستانەکەدا، هەروەها ئیستغلالکردنیان لەلایەن کۆمپانیاکانەوە بە کۆیلایەتی بەراورد کردووە. ئەم کتێبە بەشداری کرد لە پەرەسەندنی بزووتنەوەکانی دژە کۆلۆنیالیزم لە فەرەنسا و یارمەتی بیرمەندانی دا بۆ هەڵسەنگاندنەوەی کاریگەرییەکانی کۆلۆنیالیزم لە ئەفریقا.

== بۆچوونە سیاسییەکان و یەکێتی سۆڤیەت ==
لە ماوەی ساڵانی ١٩٣٠دا، گیدە بۆ ماوەیەکی کورت بوو بە کۆمۆنیست، یان وردتر بڵێین، هاوسەفەری (هەرگیز بە فەرمی پەیوەندی بە هیچ پارتێکی کۆمۆنیستەوە نەکرد)، بەڵام وەک تاکگەرایی خۆی، بانگەشە بۆ بیرۆکەی تاکگەرایی کۆمۆنیستی دەکرد. سەرەڕای پشتیوانی لە یەکێتی سۆڤیەت، دان بە سەرکوتکردنی سیاسی لەوێدا نا. گیدە پێداگری لەسەر ئازادکردنی ڤیکتۆر سێرج ، نووسەری سۆڤیەت و ئەندامی ئۆپۆزسیۆنی چەپ بوو کە لەلایەن ڕژێمی ستالینییەوە بەهۆی بۆچوونەکانییەوە دادگایی کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=23 August 2022 |ناونیشان=https://lareviewofbooks.org/article/victor-serge-the-spirit-of-liberty/}}&lt;/ref&gt; وەک نووسەرێکی بەڕێز کە هاوسۆزی دۆزی کۆمۆنیزم بوو، بانگهێشت کرا بۆ قسەکردن لە پرسەی [[مەکسیم گۆرکی|ماکسیم گۆرکی]] و وەک میوانی یەکێتی سۆڤیەتی نووسەران گەشتێک بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتی سۆڤیەت]] بکات. ڕووبەڕووی سانسۆری وتارەکانی بووەوە و بە تایبەتی لە دۆخی کولتووری سەردەمی کۆمۆنیزمی سۆڤیەت بێهیوا بوو. کارەکانی ''Retour de L'U.'' ''RSS'' ( ''گەڕانەوە لە یەکێتی سۆڤیەت'', 1936) ئاراستەی خوێنەرانی لایەنگری سۆڤیەت کرابوو، بۆ ئەوەی لەبری ئەوەی ڕەخنەی توند بخاتە بەردەم گومانەکان.&lt;ref name=&quot;bio&quot; /&gt; وێڕای داننان بە دەستکەوتە ئابووری و کۆمەڵایەتییەکانی یەکێتی سۆڤیەت بە بەراورد لەگەڵ ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا، ئاماژەی بە خراپبوونی کولتوور و سڕینەوەی تاکایەتی هاووڵاتیانی سۆڤیەت و سەرکوتکردنی هەر ناکۆکییەک کرد:
 
گید هەڵوێستی خۆی بەرامبەر بە ستالین دەرنابڕێت، بەڵکو نیشانەکانی کولتی کەسایەتی خۆی باس دەکات: &quot;لە هەر [ماڵێکدا]، ... هەمان وێنەی ستالین، و هیچی تر&quot;؛ &quot;وێنەیەکی ستالین... ، لە هەمان شوێن بێ گومان کە ئایکۆنەکە پێشتر لێی بووە. ئایا پەرستن، خۆشەویستی، یان ترسە؟ نازانم؛ هەمیشە و لە هەموو شوێنێک کە ئامادەیە.&quot; بەڵام گیدە نووسیویەتی ئەم کێشانە بە بەرزکردنەوەی ئاستی کولتووری کۆمەڵگەی سۆڤیەت چارەسەر دەکرێن.

کاتێک گید دەستی کرد بە ئامادەکردنی دەستنووسەکەی بۆ بڵاوکردنەوە، دەستبەجێ کرێملین لەو بارەیەوە ئاگادارکرایەوە،&lt;ref name=&quot;rg&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/314098942}}&lt;/ref&gt; و زۆری نەخایاند گید لەلایەن نووسەری سۆڤیەت ئیلیا ئێهرنبۆرگ سەردانی کرا، کە وتی کە ئەو لەگەڵ گید هاوڕا بوو، بەڵام داوای دواخستنی بڵاوکردنەوەکەی کرد، چونکە یەکێتی سۆڤیەت یارمەتی کۆمارییەکان دەدا لە [[شەڕی ناوخۆییی ئیسپانیا|شەڕی ناوخۆی ئیسپانیا]]. دوای دوو ڕۆژ، لویس ئاراگۆن نامەیەکی لە جێف لاستەوە گەیاند کە داوای دواخستنی بڵاوکردنەوەکە دەکات. ئەم هەوڵانە شکستیان هێنا و لەگەڵ بڵاوبوونەوەی کتێبەکە، گید لە چاپەمەنی سۆڤیەتدا&lt;ref name=&quot;rg&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bio&quot;&gt;Alan Sheridan. André Gide: A Life in the Present (1999)&lt;/ref&gt; و لەلایەن &quot;دۆستانی یەکێتی سۆڤیەت&quot;ەوە ئیدانە کرا: نۆردال گریگ نووسیویەتی کە گید لە بێ تاقەتی کتێبەکەی نووسیوە، و بەوەوە چاکەیەکی بۆ فاشیستەکان کردووە، کە بە خۆشییەوە پێشوازییان لێکردووە.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=NIZnEAAAQBAJ|title=The Making of an Antifascist: Nordahl Grieg Between the World Wars|date=14 June 2022|publisher=University of Wisconsin Pres|isbn=978-0-299-33650-9}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٣٧ لە وەڵامدا گید ''کتێبی (Afterthoughts on the USSR)'' ی بڵاوکردەوە؛ پێشتر گید کتێبی ''(خیانەتکراوی شۆڕش)'' ی ترۆتسکی خوێندەوە و ڤیکتۆر سێرجی ناسی کە زانیاری زیاتری لەبارەی یەکێتی سۆڤیەت پێدا. لە ''کتێبی (Afterthoughts)'' دا، گیدە ڕاستەوخۆتر ڕەخنە لە کۆمەڵگەی سۆڤیەت دەگرێت: &quot;سیترین، ترۆتسکی، مێرسێر، ئیڤۆن، ڤیکتۆر سێرج، لیگوای، ڕودۆڵف و چەندین کەسی دیکە یارمەتیان داوە لە بەڵگەنامەکانیاندا. هەموو ئەو شتانەی کە تا ئێستا فێریان کردووم تەنها گومانم لێکردبوو- ئەوە ترسەکانی منی پشتڕاستکردووەتەوە و بەهێزتر کردووە&quot;. خاڵە سەرەکییەکانی فیلمی ''Afterthoughts'' ئەوە بوون کە دیکتاتۆرییەتی پرۆلیتاریا بوو بە دیکتاتۆری ستالین، و بیرۆکراسی ئیمتیازدار بوو بە چینی دەسەڵاتداری نوێ، کە قازانجی لە زیادەی کاری کرێکاران دەکرد, بودجەی دەوڵەتیان بۆ پڕۆژەکانی وەک کۆشکی سۆڤیەت یان بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی ژیانی خۆی خەرج دەکرد، لە کاتێکدا چینی کرێکار لە هەژارییەکی زۆردا دەژیا؛ گیدە بۆ سەلماندنی بانگەشەکانی خۆی ئاماژەی بە ڕۆژنامە فەرمییەکانی سۆڤیەت کردووە.&lt;ref name=&quot;aft&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bio&quot; /&gt;

لە کاتی جەنگی جیهانی دووەمدا، گیدە بەو ئەنجامە گەیشتوە کە &quot;ئازادی ڕەها تاک و هەروەها کۆمەڵگا لەناو دەبات مەگەر پەیوەندییەکی نزیک بە نەریت و دیسیپلینەوە هەبێت&quot;؛ ئەو بیرۆکەی شۆڕشگێڕانەی کۆمۆنیزمی ڕەتکردەوە و دەڵێت: &quot;ئەگەر شارستانیەت تەنها پشت بەو کەسانە ببەستێت کە دەستپێشخەری تیۆرییە شۆڕشگێڕییەکانیان کردووە، ئەوا لەناو دەچێت، بەو پێیەی کولتوور بۆ مانەوەی پێویستی بە نەریتێکی بەردەوام و گەشەسەندوو هەیە&quot;. لە ''کتێبی تێزی'' (١٩٤٦)دا، نیشانیدا کە تاکێک دەتوانێت بە سەلامەتی مەزە بەجێبهێڵێت تەنها لەو کاتەدا کە &quot;بە توندی بەو تەوەرەیەوە گرێدابێت کە بە ڕابردووەوە بەستووەتەوە&quot;. لە ساڵی ١٩٤٧دا وتی هەرچەندە شارستانیەتەکان سەرهەڵدەدەن و دادەبەزن، بەڵام ڕەنگە شارستانیەتی مەسیحی لە مەرگ ڕزگاری بێت &quot;ئەگەر بەرپرسیارێتی ئەو تۆمەتە پیرۆزە قبوڵ بکەین کە نەریتەکانمان و ڕابردوومان لەسەرمان داناوە&quot;. هەروەها ئاماژەی بەوەشکردووە، وەک تاکگەرایی ماوەتەوە و ناڕەزایەتی دەربڕی بەرامبەر بە &quot;نقومبوونی بەرپرسیارێتی تاکەکەسی لە دەسەڵاتی ڕێکخراودا، لەو هەڵهاتنەی لە ئازادی کە تایبەتمەندی سەردەمی ئێمەیە&quot;.

گید بەشداری لە ئەنتۆلۆژیای ساڵی ١٩٤٩دا کردووە ''کە ناوی ئەو خودایە شکستی هێناوە''. بەهۆی تەندروستی خۆیەوە نەیتوانی وتارێک بنووسێت، بۆیە دەقەکە لەلایەن ئینید ستارکیەوە نووسراوە، لەسەر بنەمای وەرگێڕانی ''گەڕانەوە لە یەکێتی سۆڤیەت'' ، ''بیرکردنەوەکانی پاشکۆ''، باسێک لە پاریس لە l'Union pour la Verite لە ساڵی ١٩٣٥، و ''گۆڤارەکەی''؛ گید دەقەکەی پەسەند کرد.

== ساڵانی ١٩٣٠ و ١٩٤٠ ==
لە ساڵی ١٩٣٠ گید کتێبێکی لەسەر کەیسی بلانچ مۆنیەر بڵاوکردەوە بە ناوی ''La Séquestrée de Poitiers'' ، جگە لە ناوی پاڵەوانەکان کەمێکی گۆڕی. مۆنیێر ژنێک بوو کە بۆ ماوەی زیاتر لە ٢٥ ساڵ لەلایەن دایکیەوە بە دیل هێڵرابووەوە.
[[File:Cuverville76_-_Château_01.JPG|وێنۆک| ماڵی گید لە شاری کوڤەرڤیل]]
لە ساڵی ١٩٣٩، گیدە بووە یەکەم نووسەری زیندوو کە لە کتێبی بەناوبانگی ''Bibliothèque de la Pléiade'' بڵاوکرایەوە.

لە ساڵی ١٩٤٢ فەڕەنسا بەرەو ئەفریقا بەجێدەهێڵێت و لە کانوونی دووەمی ١٩٤٢ لە تونس ژیاوە تا لە مانگی ئایاری ١٩٤٣ لەلایەن هێزەکانی فەرەنسا و بەریتانیا و ئەمریکاوە کۆنترۆڵکرایەوە و توانی گەشت بکات بۆ جەزائیر و تا کۆتایی جەنگی جیهانی دووەم لەوێ مایەوە.&lt;ref name=&quot;OBrien&quot;&gt;{{Cite book|last=O'Brien|first=Justin|title=The Journals of Andre Gide Volume IV 1939–1949. Translated from the French|date=1951|publisher=Secker &amp; Warburg}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٤٧ [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبی]] وەرگرتووە &quot;بەهۆی نووسینە هەمەلایەنە و گرنگەکانی لە ڕووی هونەرییەوە، کە تێیدا کێشە و بارودۆخی مرۆڤ بە خۆشەویستییەکی چاونەترس بۆ ڕاستی و تێڕوانینێکی توندی دەروونی پێشکەش کراوە&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1947/ |ڕێکەوتی سەردان=20 March 2018 |وێبگە=www.nobelprize.org}}&lt;/ref&gt; زۆربەی ساڵانی کۆتایی ژیانی بۆ بڵاوکردنەوەی گۆڤارەکەی تەرخان کردووە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.museeprotestant.org/Pages/Notices.php?scatid=148&amp;noticeid=811&amp;lev=1&amp;Lget=FR |ڕێکەوتی سەردان=6 September 2010}}&lt;/ref&gt; گید لە ١٩ی شوباتی ١٩٥١ لە پاریس کۆچی دوایی کرد. کەنیسەی ڕۆمانی کاسۆلیکی بەرهەمەکانی لە ساڵی ١٩٥٢دا خستە ناو ''ئیندێکسی کتێبە قەدەغەکراوەکانەوە.''

== ژیانی گید وەک نووسەر ==
ئالان شێریدان ژیاننامەنووسی گیدە کورتەیەک لە ژیانی گید وەک نووسەر و ڕۆشنبیری خستۆتە ڕوو:
 
&quot;بێگومان ناوبانگ و ناوبانگی گید لە کۆتاییدا لەسەر بەرهەمە ئەدەبییەکانی بوو. بەڵام بە پێچەوانەی زۆرێک لە نووسەران، ئەو هیچ کەسێکی تەنیا نەبوو: پێویستی بە هاوڕێیەتی و نابغەیەکی هەبوو بۆ بەردەوامبوونی.&quot; بەڵام &quot;توانای خۆشەویستی تەنها لە هاوڕێکانیدا قەتیس نەبوو: ڕژایە سەر خەمی ئەوانی دیکە کە لە خۆی کەمتر بەختەوەر بوون&quot;.

=== نووسینەکان ===
نووسینی گیدە چەندین ژانر دەگرێتەوە. &quot;وەک وەستایەکی گێڕانەوەی نۆسراو، ناوبەناو درامانووس و وەرگێڕ، ڕەخنەگری ئەدەب، نامەنووس، وتارنووس و ڕۆژنامەنووس، ئەدەبیاتی سەدەی بیستەمی فەرەنسی یەکێک لە سەرنجڕاکێشترین نموونەکانی پیاوی پیتەکانی پێشکەش کرد.&quot;

بەڵام وەک شێریدان ئاماژەی پێدەکات، &quot;ئەوە خەیاڵییە کە لە لوتکەی کارەکانی گیدەدایە.&quot; &quot;لێرەدا، وەک لە ''بەرهەمەکەدا'' بە گشتی، ئەوەی یەکەمجار مرۆڤ لێی دەدا، جۆراوجۆرییەکانە. لێرەشدا، ئێمە کنجکاوی گیدە، گەنجییەکەی، لە کاردا دەبینین: ڕەتکردنەوەی تەنها یەک درز، بۆ دووبارەکردنەوەی فۆرمولەی سەرکەوتوو...خەیاڵەکە ساڵانی سەرەتای هێماسازی دەگرێتەوە، تا پارچە &quot;کۆمیدی، داهێنەرتر، تەنانەت خەیاڵی&quot;، تا دواتر &quot;جدی، گێڕانەوەی زۆر ژیاننامەیی و کەسی یەکەم&quot;...لە فەرەنسا گید بە ستایلستێکی گەورە بە مانا کلاسیکییەکان دادەنرا، &quot;بە ڕستە ڕوون و کورت و یەدەگ و بە ئەنقەست و دەستەواژەی نادیار.&quot;

نامەکانی گیدە کە لە ژیاندا ماون، دەگەنە هەزاران. بەڵام ئەوە ''جۆرناڵە'' کە شێریدان بە &quot;شێوازی دەربڕینی پێشوەختە گیددی&quot; ناوی دەبات. &quot;یەکەم ڕۆمانی لە گۆڤاری خۆی گیدەوە سەریهەڵداوە و زۆرێک لە گێڕانەوەی کەسی یەکەم کەم تا زۆر وەک گۆڤار دەخوێندرێنەوە. لە فیلمی''Les faux-monnayeurs'' دا، گۆڤاری ئێدوارد دەنگێکی بەدیل بۆ گێڕەرەوەکە دابین دەکات.&quot; گاید لە وەڵامدا وتی: &quot;لە ساڵی ١٩٤٦، کاتێک پیێر هێربێرت پرسیاری لە گید کرد کە کام لە کتێبەکانی هەڵدەبژێریت ئەگەر تەنها یەکێکیان لە ژیاندا بمێنێتەوە، پێموایە ئەوە دەبێتە ''جۆرناڵەکەم&quot;.'' &quot; لە تەمەنی ١٨ یان ١٩ ساڵییەوە، گیدە گۆڤارێکی ژیانی خۆی هەڵدەگرت و کاتێک بۆ یەکەمجار خرایە بەردەستی خەڵک، تا ١٣٠٠ لاپەڕە بوو.&quot;

=== خەبات بۆ بەهاکان ===
&quot;هەر بەرگێک کە گید نووسیویەتی مەبەست لێی تەحەدای خۆی بووە، ئەوەی پێش خۆی بووە و چی دەتوانێت بەدوایدا بێت. ئەم تایبەتمەندییە، بەپێی دانیال مۆتۆتێ لە وتارەکەیدا لە ''کاهیێرس دی ئەندرێ گیددا''، ئەوەیە کە کارەکانی گیدە دەکاتە 'لە بنەڕەتدا مۆدێرن': 'نوێکردنەوەی هەمیشەیی ئەو بەهایانەی کە مرۆڤ بەهۆیانەوە دەژی'&quot; گاید لە ''جۆرناڵەکەیدا'' لە ساڵی ١٩٣٠دا نووسیویەتی: &quot;تاکە درامایەک کە بەڕاستی سەرنجڕاکێشە و پێویستە هەمیشە ئامادە بم سەرلەنوێ وێنا بکەم، مشتومڕی تاکەکەسە لەگەڵ هەر شتێک کە دەیپارێزێت لە ڕەسەنایەتی، لەگەڵ هەر شتێک کە دژایەتی یەکپارچەیی خۆی دەکات، بەرامبەر بە یەکگرتنی. زۆربەی کات بەربەستەکە لەناو ئەودایە. و هەموو ئەوانەی تر تەنها بەڕێکەوتن.&quot;

بە گشتی &quot;بەرهەمەکانی ئەندرێ گیدە ڕاپەڕینی سۆزداری خۆی لە دژی ئەو سنووردارکردن و ڕێکەوتننامانە ئاشکرا دەکەن کە لە فەرەنسای سەدەی نۆزدەهەمەوە بۆی ماوەتەوە. ئەو هەوڵیدا خودی ڕەسەن لە ژێر دەمامکە دژبەیەکەکانیدا ئاشکرا بکات.&quot;

== پێدێرستی ==
گیدە لە گۆڤارەکەیدا جیاوازی دەکات لە نێوان &quot;سۆدۆمیتەکان&quot;ی گەورەساڵان و &quot; [[کوڕبازی|پیدراستەکان]] &quot;ی کوڕ خۆشەویست و خۆی وەک ئەم دووەمیان پۆلێن دەکات.
 {{سندووقی وتە|width=30em|bgcolor=cornsilk|fontsize=100%|salign=center|quote=From an interview with film documentarian [[Nicole Védrès]] with Andre Gide:&lt;br&gt;
'''Védrès''' &quot;May I ask you an indiscreet question?&lt;br&gt;
'''Gide''' &quot;There are no indiscreet questions, only indiscreet answers.&quot;&lt;br&gt;
'''Védrès''' &quot;Is it true, ''cher Maître'', that you are a homosexual?&quot;&lt;br&gt;
'''Gide''' &quot;No monsieur, I am ''not'' a homosexual, I am a pederast!&quot;&lt;br&gt;—from Vedres' documentary [[La Vie Commence Demain|''Life Starts Tomorrow'']] (1950)&lt;ref&gt;Weinberg, Herman G., 1967. ''Josef von Sternberg. A Critical Study.'' New York: Dutton p. 121. Weinberg notes &quot;Gide replied testily, with that refined distinction so characteristic of him…&quot;&lt;/ref&gt;}}گۆڤاری گید ڕەفتارەکانی لە کۆمپانیای [[ئۆسکار وایڵد]] بەڵگە دەکات.

 
کتێبی ''کۆریدۆنی'' گید کە بە گرنگترین بەرهەمی خۆی زانیوە، بەرگریکردن لە [[کوڕبازی|چەواشەکاری]] لەخۆدەگرێت. لەو کاتەدا (پێش ساڵی ١٩٤٥)، تەمەنی ڕەزامەندی بۆ هەر جۆرە چالاکییە سێکسییەکان بە ١٣ ساڵ دانرابوو.

== کتێبنامە ==
{{سەرەکی|Bibliography of André Gide}}

== هەروەها سەیری بکە ==

* ''Mise en abyme''

== ئاماژەکان ==

=== وەرگێڕانەکان ===
{{سەرچاوەکان}}

=== ئەو بەرهەمانەی کە ئاماژەیان پێکراوە ===

* ئێدمۆند وایت, [https://www.lrb.co.uk/the-paper/v20/n24/edmund-white/on-the-chance-that-a-shepherd-boy] ''ئاندرێ گید: ژیانێک لە ئێستادا.'' کامبریج: چاپخانەی زانکۆی هارڤارد، ١٩٩٨].

== خوێندنەوەی زیاتر ==

* بۆ زانینی کرۆنۆلۆژیای ژیانی گید، سەیری ل.&amp;nbsp;13-15 لە تۆماس کۆردل، ''ئاندرێ گید'' (زنجیرەی نووسەرانی گریفین). بڵاوکەرەوەی توین، ئینکۆ، ١٩٦٩.
* بۆ زانینی کتێبنامەیەکی وردی نووسین و بەرهەمەکانی گیدە سەبارەت بە گیدە، بڕوانە ل.&amp;nbsp;655–678 لە ئالان شێریدان، ''ئاندرێ گید: ژیانێک لە ئێستادا.'' هارڤارد، ١٩٩٩.

== بەستەری دەرەکی ==
 

; کۆکردنەوەی دیجیتاڵی

* {{StandardEbooks|Standard Ebooks URL=https://standardebooks.org/ebooks/andre-gide}}
* Works by André Gide at Project Gutenberg
* Works by André Gide at Faded Page (Canada)
* Works by or about André Gide at the Internet Archive
* {{Librivox author}}

; لینکی تر

* ماڵپەڕی [http://www.fondation-catherine-gide.org/ ''دامەزراوەی کاترین گاید''], کە لەلایەن کاترین گید کچەکەیەوە بەڕێوەدەبرێت
* [https://web.archive.org/web/20171016085651/http://www.andregide.org/ سەنتەری توێژینەوەی گیدیان]
* [http://noblib.internet-box.ch/NLEW.php?authorid=42 لیستی بەرهەمەکان]
* [https://web.archive.org/web/20090913094434/http://www.gidiana.net/ ئەمیس دی ئەندرێ گید] ''بە زمانی فەرەنسی''
* [http://www.gidiana.net/GA.htm بابەتەکانی ڕۆژنامەی سەردەم لەسەر] ''ڕووکاری Gide بە زمانی فەرەنسی''
* [http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1947/ ئاندرێ گید، براوەی خەڵاتی نۆبڵ بۆ ئەدەب لە ساڵی ١٩٤٧]
* [http://www.ljhammond.com/classics/cl3.htm#gide ئاندرێ گید: پێشەکییەکی کورت]
* [https://web.archive.org/web/20071006001903/http://www.societe-jersiaise.org/whitsco/mader1.htm گید لە مادێریا لە جێرسی، ١٩٠١-١٩٠٧]
* Newspaper clippings about André Gide    
{{André Gide}}{{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}}{{1947 Nobel Prize winners}}{{Modernism}}{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ڕۆمان|ئەدەب|}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
[[پۆل:نووسەرە مۆدێرنەکان]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فەڕەنسی]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]]
[[پۆل:کۆمۆنیستە فەڕەنسییەکان]]
[[پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی]]
[[پۆل:نووسەرانی پاریسی]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٥١]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٩]]
[[پۆل:Articles with hCards]]
[[پۆل:ژیاننامەکان کە واژوویان لەگەڵە]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>jwfj2sdqg79ijh41lpm6rfjqvmddizw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694309</id>
      <parentid>1694306</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T09:55:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shaween</username>
        <id>18477</id>
      </contributor>
      <origin>1694309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41544" sha1="nky7nw7rsv4gcy7rynu6c251znecj47" xml:space="preserve">
{{Infobox writer|name=ئاندرێ جید|awards={{awards|[[Nobel Prize in Literature]]|1947}}|image=André Gide.jpg|caption=|birth_name=ئاندرێ پاوڵ گویلۆم جید|birth_date={{birth date|df=yes|1869|11|22}}|birth_place=پاریس، [[ئیمپراتۆریەتیی دووەمی فەڕەنسا]]|death_date={{death date and age|df=yes|1951|2|19|1869|11|22}}|death_place=پاریس، [[ئیمپراتۆریەتیی دووەمی فەڕەنسا|فەرەنسا]]|resting_place=کۆڤەرڤیل، سێن-ماریتیم|occupation={{hlist|ڕۆماننووس|وتارنووس|شانۆنووس}}|genre=|movement=|notable_works=''[[بێ‌ئەخلاق]]''&lt;br /&gt;''[[تەنگەڕێی دەروازە]]''&lt;br/&gt; ''Les caves du Vatican'' (''ژێرزەمینەکانی ڤاتیکان ( ژێرزەمینەکانی ڤاتیکان؛ هەندێکجار بە زمانی ئینگلیزی لە ژێر ناوی سەرگەرمیەکانی لافکادیۆ بڵاودەکرێتەوە)&lt;br/&gt; ''[[La Symphonie Pastorale|The Pastoral Symphony]]''&lt;br/&gt; ''[[The Counterfeiters (novel)|The Counterfeiters]]''&lt;br/&gt;''[[Les nourritures terrestres|The Fruits of the Earth]]''|spouse={{marriage|Madeleine Rondeaux|1895|1938|end=died}}|children=[[Catherine Gide]]|signature=André Gide signature.svg|website=|education=[[لیسەی هانریی چوارەم]]}} 

'''ئاندرێ پاوڵ گویلۆم جید''' ({{IPA|fr|ɑ̃dʁe pɔl ɡijom ʒid|lang}} ; ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٨٦٩ – ١٩ی شوباتی ١٩٥١) نووسەرێکی فەرەنسی بووە کە نووسینەکەی چەندین شێواز و بابەتی گرتۆتەوە. خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی ساڵی 1947 ی پێبەخشرا . ژیانی پیشەیی گیدە لە سەرەتای ژیانی لە بزووتنەوەی هێماگەراییەوە تا ڕەخنەگرتن لە ئیمپریالیزم لە قۆناغی نێوان جەنگەکاندا . نووسەری زیاتر لە ٥٠ کتێبە، لە نامەی کۆچی دواییدا لە ''[[نیویۆرک تایمز|ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمزدا]]'' بە &quot;گەورەترین پیاوی هاوچەرخی نامەکانی فەرەنسا&quot; وەسف کراوە و &quot;بە پێی زانیارییە ئەدەبییەکان حوکم لەسەر گەورەترین نووسەری فەرەنسی ئەم سەدەیەی داوە&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.andregide.org/remembrance/nytgide.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110806050538/http://www.andregide.org/remembrance/nytgide.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 August 2011 |ڕێکەوتی سەردان=20 March 2018 |وێبگە=www.andregide.org}}&lt;/ref&gt;

گیدە بە چیرۆکە خەیاڵییەکانی و هەروەها بە بەرهەمە ژیاننامەییەکانی ناسراوە، ململانێ و دواجار ئاشتبوونەوەی دوو لایەنی کەسایەتییەکەی دەربڕیوە (کە بە ڕێککەوت بە خۆپارێزییەکی [[پرۆتێستانت|پرۆتستانتی]] و سەرگەرمییەکی سێکسی سەرپێچیکارانە تایبەتمەندە). وەک کەسێک کە خۆی بە [[کوڕبازی|پێدەراست]] دەزانێت، نووسینەکەی بەکاردەهێنا بۆ لێکۆڵینەوە لە خەباتەکەی بۆ ئەوەی بە تەواوی خۆی بێت، لەوانەش خاوەندارێتی سروشتی سێکسی مرۆڤ، بەبێ ئەوەی خیانەت لە بەهاکانی مرۆڤ بکات. چالاکیی سیاسییەکەی بە هەمان ئیتۆس لە قاڵب درا. لە کاتێکدا لە سەرەتای ساڵانی ١٩٣٠دا هاوسۆزی [[کۆمۆنیزم]] بوو، وەک زۆرێک لە ڕۆشنبیران، دوای گەشتەکەی لە ساڵی ١٩٣٦ بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتی سۆڤیەت]] پشتگیری چەپی دژە ستالینیستی کرد. لە کۆتایی ژیانیدا، لە چلەکانی سەدەی ڕابردوودا، بەرەو بەها نەریتییەکانی زیاتر گۆڕی و کۆمۆنیزمی وەک بیرۆکەیەک کە لەگەڵ نەریتەکانی شارستانیەتی مەسیحیدا دەشکێت، ڕەتکردەوە.

== ژیانی سەرەتایی ==
[[File:Gide_1893.jpg|ڕاست|وێنۆک|208x208پیکسڵ| گید لە ساڵی ١٨٩٣]]
جید لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٨٦٩ لە پاریس لە خێزانێکی پرۆتستانتی چینی ناوەند لەدایک بووە. باوکی ژان پاوڵ گیلۆم گید مامۆستای یاسا بووە لە زانکۆی پاریس؛ لە ساڵی ١٨٨٠ کۆچی دوایی کرد، کاتێک کوڕەکە تەمەنی ١١ ساڵ بوو. دایکی ناوی جولیەت ماریا ڕۆندۆس بوو. مامی ئابووریناسێکی سیاسی چارڵز گید بوو . بنەماڵەی باوکی ڕەگ و ڕیشەی خۆی بۆ ئیتالیا دەگەڕێتەوە. گویدۆسی باوباپیران دوای ئەوەی لە ماوەی سەدەی ١٦دا بوونە ئایینی پرۆتستانت و لە ئیتالیا کاسۆلیکیدا ڕووبەڕووی گۆشەگیری بوونەتەوە، ڕوویان لە فەرەنسا و وڵاتانی دیکەی ڕۆژئاوا و باکووری ئەوروپا کردبوو.   

گید لە بارودۆخێکی گۆشەگیردا لە نۆرماندی پەروەردە بووە. لە تەمەنێکی بچووکدا بوو بە نووسەرێکی بەرهەمدار، یەکەم ڕۆمانی خۆی ''بە ناوی دەفتەرەکانی ئاندرێ واڵتەر'' (بە فەڕەنسی: ''Les Cahiers d'André Walter'' ) لە ساڵی ١٨٩١ لە تەمەنی ٢١ ساڵیدا بڵاوکردەوە.

لە ساڵانی ١٨٩٣ و ١٨٩٤ گیدە گەشتێکی بۆ باکووری ئەفریقا کردووە. لەوێ هات بۆ ئەوەی هاوڕەگەزبازییەکەی قبوڵ بکات. 

گید لە پاریس هاوڕێیەتی شانۆنامەنووسی ئێرلەندی [[ئۆسکار وایڵد]] کرد، کە دووەمیان لەوێ لە دەربەدەریدا بوو. لە ساڵی ١٨٩٥ ئەو دوو کەسە لە جەزائیر یەکتریان بینی. وایڵد ئەو بڕوایە هەڵەیەی هەبوو کە گایدی بە هاوڕەگەزبازی ناساندووە، بەڵام گید پێشتر لەگەڵ ئارەزووەکانی خۆیدا ڕێککەوتبوو.  

== ساڵانی ناوەڕاست ==
 
[[File:Gide_1920_cropped.jpg|وێنۆک| گید لە ساڵی ١٩٢٤ لەلایەن ئۆتۆلین مۆرێلەوە وێنەی گیراوە.]]
[[File:Gide_by_Laurens.jpg|وێنۆک| ئاندرێ گید لە نووسینی پاوڵ ئەلبێرت لۆڕێنس (١٩٢٤)]]
لە ساڵی ١٨٩٥، دوای مردنی دایکی، گاید هاوسەرگیری لەگەڵ ئامۆزاکەی مادلین ڕۆندۆس کرد،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.museeprotestant.org/en/notice/andre-gide1869-1951/ |ڕێکەوتی سەردان=20 March 2018 |وێبگە=www.museeprotestant.org}}&lt;/ref&gt; بەڵام هاوسەرگیرییەکە بەبێ تەواوبوون مابووەوە. لە ساڵی ١٨٩٦ بە سەرۆکی شارەوانی لا ڕۆک-باینارد هەڵبژێردرا کە کۆمۆنێکە لە نۆرماندی.

گید هاوینی ساڵی ١٩٠٧ لە جێرسی بەسەر برد، لەگەڵ هاوڕێکانی جاک کۆپۆ و تیۆ ڤان ڕیسێلبێرگ و خێزانەکانیان. ژوورێکی لە لا ڤالیوز کۆتێج لە سانت بریلاد بە کرێ گرت. لەو ماوەیەدا کاری لەسەر بەشی دووەمی ''کتێبی (گەروو دەروازەیە'' (بە فەڕەنسی: ''La Porte étroite'' ) کردووە، و ڤان ڕیسێلبێرگ وێنەکەی کێشاوە.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Moore|first=Diane Monier|url=https://blueormer.gg/product/immoralists-and-drama-queens/|title=Immoralists and Drama Queens: André Gide, Théo Van Rysselberghe and their colourful entourage, Jersey 1907-1909|publisher=Blue Ormer|year=2024|isbn=978-1-915786-12-8}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٠٨دا، گید یارمەتی دامەزراندنی گۆڤاری ئەدەبی ''Nouvelle Revue Française'' (''پێداچوونەوەی نوێی فەرەنسی'')ی دا.&lt;ref name=&quot;Nobel&quot;&gt;{{Nobelprize}}&lt;/ref&gt;

لە کاتی جەنگی جیهانی یەکەمدا، گید سەردانی ئینگلتەرای کرد. یەکێک لە هاوڕێکانی لەوێ هونەرمەند ویلیام ڕۆتنستاین بوو . ڕۆتێنشتاین لە ژیاننامەی خۆیدا باسی سەردانەکەی گایدی بۆ ماڵەکەی خۆی لە گلۆستێرشایر کردووە:
 
لە ساڵی ١٩١٦، گیدە تەمەنی نزیکەی ٤٧ ساڵ بوو کاتێک مارک ئالێگرێت تەمەن ١٥ ساڵ وەک خۆشەویستێک برد. مارک یەکێک بوو لە پێنج منداڵی ئیلی ئەلیگرێت و هاوسەرەکەی. گید لە ساڵانی خوێندنی خۆیدا بووبووە هاوڕێی ئەلیگریتی باڵا کاتێک دایکی گید ئەلیگریتی وەک مامۆستای وانەبێژ بۆ کوڕەکەی بەکرێ گرتبوو. ئیلی ئالێگرێت باشترین پیاو بوو لە ئاهەنگی هاوسەرگیری گید. دوای ئەوەی گاید لەگەڵ مارک هەڵهات بۆ لەندەن، مادلین هاوسەرەکەی هەموو نامەنووسیەکانی سووتاند وەک تۆڵەسەندنەوەیەک- &quot;باشترین بەش لە خۆم&quot;، دواتر گاید وتی.

لە ساڵی ١٩١٨، گاید دۆرۆتی بوسی ناسی و هاوڕێیەتی کرد؛ زیاتر لە ٣٠ ساڵ هاوڕێ بوون و زۆرێک لە بەرهەمەکانی وەرگێڕاوە بۆ زمانی ئینگلیزی.

هەروەها گیدە بووە هاوڕێی نزیک لەگەڵ ڕەخنەگری چارڵز دو بۆس. پێکەوە بەشێک بوون لە ''فۆیەر فرانکۆ-بێلج'' ، کە لەو پێگەیەدا کاریان دەکرد بۆ دۆزینەوەی هەلی کار و خۆراک و شوێنی نیشتەجێبوون بۆ پەنابەرە فەرەنسی-بەلجیکاییەکان کە دوای داگیرکردنی بەلجیکا لە ساڵی ١٩١٤دا گەیشتنە پاریس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Davies |first=Katherine Jane |year=2010 |title=A 'Third Way' Catholic Intellectual: Charles Du Bos, Tragedy, and Ethics in Interwar Paris |journal=Journal of the History of Ideas |volume=71 |issue=4 |page=655 |doi=10.1353/jhi.2010.0005 |jstor=40925953 |s2cid=144724913}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Price|first=Alan|url=https://books.google.com/books?id=CLAYDAAAQBAJ|title=The End of the Age of Innocence: Edith Wharton and the First World War|publisher=St. Martin's Press|year=1996|isbn=978-1-137-05183-7|pages=28–9}}&lt;/ref&gt; دواتر هاوڕێیەتی نێوانیان دابەزی بەهۆی تێڕوانینی دو بۆس کە گید ئینکاری لە ئیمانی ڕۆحی خۆی کردووە یان خیانەتی کردووە، بە پێچەوانەی گەڕانەوەی دو بۆس خۆی بۆ ئیمان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Dieckmann |first=Herbert |year=1953 |title=André Gide and the Conversion of Charles Du Bos |journal=Yale French Studies |issue=12 |page=69 |doi=10.2307/2929290 |jstor=2929290}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Woodward|1997}}

وتارەکەی دو بۆس ''Dialogue avec André Gide'' لە ساڵی ١٩٢٩ بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Einfalt|first=Michael|url=https://books.google.com/books?id=tmArx-Qak5QC|title=The Maritain Factor: Taking Religion into Interwar Modernism|publisher=Leuven University Press|year=2010|isbn=978-90-5867-714-3|editor-last=Heynickx|editor-first=Rajesh|page=160|chapter=Debating Literary Autonomy: Jacques Maritain versus André Gide|editor-last2=De Maeyer|editor-first2=Jan}}&lt;/ref&gt; وتارەکە کە بەهۆی قەناعەتە کاسۆلیکییەکانی دو بۆسەوە ئاگادارکراوەتەوە، هاوڕەگەزبازی گیدی ئیدانە کردووە.{{Sfn|Einfalt|2010}} ئێرنست ڕۆبەرت کورتیۆس هاوڕێی هاوبەشی گید و دو بۆس لە نامەیەکدا بۆ گید ڕەخنەی لە کتێبەکە گرتووە و نووسیویەتی ئەوەی کە دو بۆس &quot;بەپێی ئەخلاقی کاسۆلیکی حوکمت لەسەر دەدات بەسە بۆ ئەوەی تۆمەتبارکردنی تەواوەتی پشتگوێ بخات. تەنها دەتوانێت دەست لەو کەسانە بدات کە وەک ئەو بیردەکەنەوە و پێشوەختە قەناعەتیان پێکراوە. ئەو دەستبەرداری ئازادییە فیکرییەکەی بووە&quot;.{{Sfn|Einfalt|2010}}

لە ساڵانی ١٩٢٠دا گید بووە ئیلهامبەخش بۆ نووسەرانی وەک [[ئەلبێر کامو|ئەلبێرت کامۆ]] و [[ژان پۆڵ سارتر|ژان پۆل سارتەر]]. لە ساڵی ١٩٢٣ کتێبێکی لەسەر [[فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی|فیۆدۆر دۆستۆیڤسکی]] بڵاوکردەوە. کاتێک لە چاپی گشتی ''کۆریدۆن'' (١٩٢٤)دا بەرگری لە هاوڕەگەزبازی کرد، ئەوەندە ئیدانە کرا کە ڕێگری لێکرا بۆ ئەوەی کاندید بکرێت بۆ [[ئەکادیمیای فەڕەنسی|ئەکادیمیای فرانسا]].&lt;ref name=&quot;copley1989&quot;&gt;{{Cite book|last=Copley|first=Antony R. H.|title=Sexual moralities in France, 1780-1980 : new ideas on the family, divorce, and homosexuality : an essay on moral change|date=1989|publisher=Routledge|page=173|quote=After receiving the Nobel Prize in 1947, Gide told a Swedish journalist that ''Corydon'' was the most important of his books; clearly this was not so much a literary judgement as a statement of his faith in the importance of the cause of homosexuality. .... Gide remained considerably anxious about its reception; the climate of post-war France in the 1920s remained hostile to homosexuality, and ''Corydon'' was to block Gide’s access to that highest academic honour in France, election to the Académie Française.}}&lt;/ref&gt; دواتر ئەمەی بە گرنگترین کارەکانی خۆی زانی.&lt;ref name=&quot;copley1989&quot; /&gt;

لە ساڵی ١٩٢٣، گاید کچێکی بوو بە ناوی کاترین ، لەلایەن ئەلیزابێس ڤان ڕیسێلبێرگەوە ، کە ژنێکی زۆر گەنجتر بوو. ئەو ماوەیەکی زۆر بوو ناسیبووی، چونکە کچەکەی هاوڕێکانی ماریا مۆنۆم و تیۆ ڤان ڕیسێلبێرگ بوو، نیگارکێشێکی نوێ ئیمپڕێشنیستی بەلجیکی. ئەمەش بووە هۆی دروستبوونی تاکە قەیران لە پەیوەندییە درێژخایەنەکەی نێوان ئەلیگریت و گید، و زیانی بە هاوڕێیەتییەکەی لەگەڵ تیۆ ڤان ڕیسێلبێرگ گەیاند. ڕەنگە ئەمە تاکە پەیوەندی سێکسی گیدە بووبێت لەگەڵ ژنێکدا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=White |first=Edmund |date=10 December 1998 |title=On the chance that a shepherd boy … |url=http://www.lrb.co.uk/v20/n24/edmund-white/on-the-chance-that-a-shepherd-boy |journal=London Review of Books |volume=20 |issue=24 |pages=3–6 |access-date=20 March 2018}}&lt;/ref&gt; و زۆر کورت بوو. کاترین تاکە نەوەی ئەو بوو بە خوێن. حەزی دەکرد بە ئەلیزابێس بڵێت ''&quot;لا دام بلانچ&quot;'' (&quot;خانمە سپییەکە&quot;).

لە کۆتاییدا ئەلیزابێس هاوسەرەکەی بەجێهێشت و ڕووی لە پاریس کرد و لایەنە پراکتیکییەکانی ژیانی گید بەڕێوەببات. شوقەی تەنیشت یەکتریان لە مۆنپارناس هەبوو. ئەو کچە دەیپەرست، بەڵام دیارە پەیوەندی سێکسییان نەمابوو.{{ژێدەر پێویستە|reason=Elisabeth's mother Maria was called La Petite Dame. Never heard about La Dame blanche as a name for Elisabeth. Also not sure that Elisabeth was married during their brief affair.|date=April 2019}}

لە ساڵی ١٩٢٤ ژیاننامەیەکی بە ناوی ''If it Die...'' (بە فەڕەنسی: ''Si le grain ne meurt'' ). هەر لەو ساڵەدا یەکەم چاپی کتێبی ''دڵی تاریکی'' و ''لۆرد جیمی'' [[جۆزێف کۆنراد|جۆزێف کۆنرادی]] بە زمانی فەرەنسی بەرهەمهێنا.

لە دوای ساڵی ١٩٢٥، گیدە دەستی کرد بە بانگەشەی بۆ ئەوەی مەرجی مرۆڤانەتر بۆ تاوانبارانی سزادراو هەبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Daniels |first=Anthony |ناونیشان=https://newcriterion.com/article/gides-judgment/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-25 |وێبگە=The New Criterion |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; هاوسەرە یاساییەکەی بە ناوی مادلین گاید لە ساڵی ١٩٣٨ کۆچی دوایی کرد. لە کتێبی ''Et nunc manet in te'' ، بیرەوەرییەکانی مادلین کە بە زمانی ئینگلیزی لە ئەمریکا لە ساڵی ١٩٥٢دا بڵاوکرایەوە، لێکۆڵینەوەی لە هاوسەرگیرییەکەی نێوانیان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Press |first=Cerise |ڕێکەوت=2013-04-09 |ناونیشان=https://www.cerisepress.com/05/13/wilful-blindness-the-marriage-of-andre-and-madeleine-gide |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-25 |وێبگە=Cerise Press - A Journal of Literature, Arts &amp; Culture |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ئەفریقا ==
لە تەمموزی ساڵی ١٩٢٦ تا مانگی ئایاری ١٩٢٧، گیدە لەگەڵ خۆشەویستەکەی مارک ئالێگرێت بە کۆلۆنی ئەفریقای ئیکواتۆری فەرەنسیدا گەشتیان کرد. ئەوان چوونە کۆنگۆی ناوەڕاست (ئێستا کۆماری کۆنگۆ)، ئوبانگی-شاری (ئێستا کۆماری ئەفریقای ناوەڕاست)، بۆ ماوەیەکی کورت بۆ چاد و دواتر بۆ کامێرون. گۆڤارێکی هەبوو، کە بە ناوی ''Travels in the Congo'' (بە فەڕەنسی: ''Voyage au Congo'' ) و ''گەڕانەوە لە چاد'' (بە فەرەنسی: ''Retour du Tchad'' ) بڵاوی کردەوە.&lt;ref name=&quot;Nobel&quot; /&gt;

لەم کارەدا ڕەخنەی لە هەڵسوکەوتی بەرژەوەندییە بازرگانییەکانی فەرەنسا لە کۆنگۆ گرتووە و ئیلهامبەخش بووە بۆ چاکسازی.&lt;ref name=&quot;Nobel&quot; /&gt; بە تایبەتی ڕەخنەی توندی لە ڕژێمی ''ئیمتیازاتی گەورە'' ( ''Régime des Grandes Concessions'' ) گرت. حکومەت بەشێک لە کۆلۆنیەکەی بەخشیبووە دەست کۆمپانیا فەرەنسییەکان و ڕێگەی پێدابوون سەرچاوە سروشتییەکانی ناوچەکە بە تایبەتی لاستیک بقۆزنەوە. ئەو باس لەوە دەکات کە کرێکارە ڕەسەنەکان بۆ ماوەی چەند هەفتەیەک ناچار بوون گوندەکەیان بەجێبهێڵن بۆ کۆکردنەوەی لاستیک لە دارستانەکەدا، هەروەها ئیستغلالکردنیان لەلایەن کۆمپانیاکانەوە بە کۆیلایەتی بەراورد کردووە. ئەم کتێبە بەشداری کرد لە پەرەسەندنی بزووتنەوەکانی دژە کۆلۆنیالیزم لە فەرەنسا و یارمەتی بیرمەندانی دا بۆ هەڵسەنگاندنەوەی کاریگەرییەکانی کۆلۆنیالیزم لە ئەفریقا.

== بۆچوونە سیاسییەکان و یەکێتی سۆڤیەت ==
لە ماوەی ساڵانی ١٩٣٠دا، گیدە بۆ ماوەیەکی کورت بوو بە کۆمۆنیست، یان وردتر بڵێین، هاوسەفەری (هەرگیز بە فەرمی پەیوەندی بە هیچ پارتێکی کۆمۆنیستەوە نەکرد)، بەڵام وەک تاکگەرایی خۆی، بانگەشە بۆ بیرۆکەی تاکگەرایی کۆمۆنیستی دەکرد. سەرەڕای پشتیوانی لە یەکێتی سۆڤیەت، دان بە سەرکوتکردنی سیاسی لەوێدا نا. گیدە پێداگری لەسەر ئازادکردنی ڤیکتۆر سێرج ، نووسەری سۆڤیەت و ئەندامی ئۆپۆزسیۆنی چەپ بوو کە لەلایەن ڕژێمی ستالینییەوە بەهۆی بۆچوونەکانییەوە دادگایی کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=23 August 2022 |ناونیشان=https://lareviewofbooks.org/article/victor-serge-the-spirit-of-liberty/}}&lt;/ref&gt; وەک نووسەرێکی بەڕێز کە هاوسۆزی دۆزی کۆمۆنیزم بوو، بانگهێشت کرا بۆ قسەکردن لە پرسەی [[مەکسیم گۆرکی|ماکسیم گۆرکی]] و وەک میوانی یەکێتی سۆڤیەتی نووسەران گەشتێک بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتی سۆڤیەت]] بکات. ڕووبەڕووی سانسۆری وتارەکانی بووەوە و بە تایبەتی لە دۆخی کولتووری سەردەمی کۆمۆنیزمی سۆڤیەت بێهیوا بوو. کارەکانی ''Retour de L'U.'' ''RSS'' ( ''گەڕانەوە لە یەکێتی سۆڤیەت'', 1936) ئاراستەی خوێنەرانی لایەنگری سۆڤیەت کرابوو، بۆ ئەوەی لەبری ئەوەی ڕەخنەی توند بخاتە بەردەم گومانەکان.&lt;ref name=&quot;bio&quot; /&gt; وێڕای داننان بە دەستکەوتە ئابووری و کۆمەڵایەتییەکانی یەکێتی سۆڤیەت بە بەراورد لەگەڵ ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا، ئاماژەی بە خراپبوونی کولتوور و سڕینەوەی تاکایەتی هاووڵاتیانی سۆڤیەت و سەرکوتکردنی هەر ناکۆکییەک کرد:
 
گید هەڵوێستی خۆی بەرامبەر بە ستالین دەرنابڕێت، بەڵکو نیشانەکانی کولتی کەسایەتی خۆی باس دەکات: &quot;لە هەر [ماڵێکدا]، ... هەمان وێنەی ستالین، و هیچی تر&quot;؛ &quot;وێنەیەکی ستالین... ، لە هەمان شوێن بێ گومان کە ئایکۆنەکە پێشتر لێی بووە. ئایا پەرستن، خۆشەویستی، یان ترسە؟ نازانم؛ هەمیشە و لە هەموو شوێنێک کە ئامادەیە.&quot; بەڵام گیدە نووسیویەتی ئەم کێشانە بە بەرزکردنەوەی ئاستی کولتووری کۆمەڵگەی سۆڤیەت چارەسەر دەکرێن.

کاتێک گید دەستی کرد بە ئامادەکردنی دەستنووسەکەی بۆ بڵاوکردنەوە، دەستبەجێ کرێملین لەو بارەیەوە ئاگادارکرایەوە،&lt;ref name=&quot;rg&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/314098942}}&lt;/ref&gt; و زۆری نەخایاند گید لەلایەن نووسەری سۆڤیەت ئیلیا ئێهرنبۆرگ سەردانی کرا، کە وتی کە ئەو لەگەڵ گید هاوڕا بوو، بەڵام داوای دواخستنی بڵاوکردنەوەکەی کرد، چونکە یەکێتی سۆڤیەت یارمەتی کۆمارییەکان دەدا لە [[شەڕی ناوخۆییی ئیسپانیا|شەڕی ناوخۆی ئیسپانیا]]. دوای دوو ڕۆژ، لویس ئاراگۆن نامەیەکی لە جێف لاستەوە گەیاند کە داوای دواخستنی بڵاوکردنەوەکە دەکات. ئەم هەوڵانە شکستیان هێنا و لەگەڵ بڵاوبوونەوەی کتێبەکە، گید لە چاپەمەنی سۆڤیەتدا&lt;ref name=&quot;rg&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bio&quot;&gt;Alan Sheridan. André Gide: A Life in the Present (1999)&lt;/ref&gt; و لەلایەن &quot;دۆستانی یەکێتی سۆڤیەت&quot;ەوە ئیدانە کرا: نۆردال گریگ نووسیویەتی کە گید لە بێ تاقەتی کتێبەکەی نووسیوە، و بەوەوە چاکەیەکی بۆ فاشیستەکان کردووە، کە بە خۆشییەوە پێشوازییان لێکردووە.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=NIZnEAAAQBAJ|title=The Making of an Antifascist: Nordahl Grieg Between the World Wars|date=14 June 2022|publisher=University of Wisconsin Pres|isbn=978-0-299-33650-9}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٣٧ لە وەڵامدا گید ''کتێبی (Afterthoughts on the USSR)'' ی بڵاوکردەوە؛ پێشتر گید کتێبی ''(خیانەتکراوی شۆڕش)'' ی ترۆتسکی خوێندەوە و ڤیکتۆر سێرجی ناسی کە زانیاری زیاتری لەبارەی یەکێتی سۆڤیەت پێدا. لە ''کتێبی (Afterthoughts)'' دا، گیدە ڕاستەوخۆتر ڕەخنە لە کۆمەڵگەی سۆڤیەت دەگرێت: &quot;سیترین، ترۆتسکی، مێرسێر، ئیڤۆن، ڤیکتۆر سێرج، لیگوای، ڕودۆڵف و چەندین کەسی دیکە یارمەتیان داوە لە بەڵگەنامەکانیاندا. هەموو ئەو شتانەی کە تا ئێستا فێریان کردووم تەنها گومانم لێکردبوو- ئەوە ترسەکانی منی پشتڕاستکردووەتەوە و بەهێزتر کردووە&quot;. خاڵە سەرەکییەکانی فیلمی ''Afterthoughts'' ئەوە بوون کە دیکتاتۆرییەتی پرۆلیتاریا بوو بە دیکتاتۆری ستالین، و بیرۆکراسی ئیمتیازدار بوو بە چینی دەسەڵاتداری نوێ، کە قازانجی لە زیادەی کاری کرێکاران دەکرد, بودجەی دەوڵەتیان بۆ پڕۆژەکانی وەک کۆشکی سۆڤیەت یان بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی ژیانی خۆی خەرج دەکرد، لە کاتێکدا چینی کرێکار لە هەژارییەکی زۆردا دەژیا؛ گیدە بۆ سەلماندنی بانگەشەکانی خۆی ئاماژەی بە ڕۆژنامە فەرمییەکانی سۆڤیەت کردووە.&lt;ref name=&quot;aft&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bio&quot; /&gt;

لە کاتی جەنگی جیهانی دووەمدا، گیدە بەو ئەنجامە گەیشتوە کە &quot;ئازادی ڕەها تاک و هەروەها کۆمەڵگا لەناو دەبات مەگەر پەیوەندییەکی نزیک بە نەریت و دیسیپلینەوە هەبێت&quot;؛ ئەو بیرۆکەی شۆڕشگێڕانەی کۆمۆنیزمی ڕەتکردەوە و دەڵێت: &quot;ئەگەر شارستانیەت تەنها پشت بەو کەسانە ببەستێت کە دەستپێشخەری تیۆرییە شۆڕشگێڕییەکانیان کردووە، ئەوا لەناو دەچێت، بەو پێیەی کولتوور بۆ مانەوەی پێویستی بە نەریتێکی بەردەوام و گەشەسەندوو هەیە&quot;. لە ''کتێبی تێزی'' (١٩٤٦)دا، نیشانیدا کە تاکێک دەتوانێت بە سەلامەتی مەزە بەجێبهێڵێت تەنها لەو کاتەدا کە &quot;بە توندی بەو تەوەرەیەوە گرێدابێت کە بە ڕابردووەوە بەستووەتەوە&quot;. لە ساڵی ١٩٤٧دا وتی هەرچەندە شارستانیەتەکان سەرهەڵدەدەن و دادەبەزن، بەڵام ڕەنگە شارستانیەتی مەسیحی لە مەرگ ڕزگاری بێت &quot;ئەگەر بەرپرسیارێتی ئەو تۆمەتە پیرۆزە قبوڵ بکەین کە نەریتەکانمان و ڕابردوومان لەسەرمان داناوە&quot;. هەروەها ئاماژەی بەوەشکردووە، وەک تاکگەرایی ماوەتەوە و ناڕەزایەتی دەربڕی بەرامبەر بە &quot;نقومبوونی بەرپرسیارێتی تاکەکەسی لە دەسەڵاتی ڕێکخراودا، لەو هەڵهاتنەی لە ئازادی کە تایبەتمەندی سەردەمی ئێمەیە&quot;.

گید بەشداری لە ئەنتۆلۆژیای ساڵی ١٩٤٩دا کردووە ''کە ناوی ئەو خودایە شکستی هێناوە''. بەهۆی تەندروستی خۆیەوە نەیتوانی وتارێک بنووسێت، بۆیە دەقەکە لەلایەن ئینید ستارکیەوە نووسراوە، لەسەر بنەمای وەرگێڕانی ''گەڕانەوە لە یەکێتی سۆڤیەت'' ، ''بیرکردنەوەکانی پاشکۆ''، باسێک لە پاریس لە l'Union pour la Verite لە ساڵی ١٩٣٥، و ''گۆڤارەکەی''؛ گید دەقەکەی پەسەند کرد.

== ساڵانی ١٩٣٠ و ١٩٤٠ ==
لە ساڵی ١٩٣٠ گید کتێبێکی لەسەر کەیسی بلانچ مۆنیەر بڵاوکردەوە بە ناوی ''La Séquestrée de Poitiers'' ، جگە لە ناوی پاڵەوانەکان کەمێکی گۆڕی. مۆنیێر ژنێک بوو کە بۆ ماوەی زیاتر لە ٢٥ ساڵ لەلایەن دایکیەوە بە دیل هێڵرابووەوە.
[[File:Cuverville76_-_Château_01.JPG|وێنۆک| ماڵی گید لە شاری کوڤەرڤیل]]
لە ساڵی ١٩٣٩، گیدە بووە یەکەم نووسەری زیندوو کە لە کتێبی بەناوبانگی ''Bibliothèque de la Pléiade'' بڵاوکرایەوە.

لە ساڵی ١٩٤٢ فەڕەنسا بەرەو ئەفریقا بەجێدەهێڵێت و لە کانوونی دووەمی ١٩٤٢ لە تونس ژیاوە تا لە مانگی ئایاری ١٩٤٣ لەلایەن هێزەکانی فەرەنسا و بەریتانیا و ئەمریکاوە کۆنترۆڵکرایەوە و توانی گەشت بکات بۆ جەزائیر و تا کۆتایی جەنگی جیهانی دووەم لەوێ مایەوە.&lt;ref name=&quot;OBrien&quot;&gt;{{Cite book|last=O'Brien|first=Justin|title=The Journals of Andre Gide Volume IV 1939–1949. Translated from the French|date=1951|publisher=Secker &amp; Warburg}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٤٧ [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبی]] وەرگرتووە &quot;بەهۆی نووسینە هەمەلایەنە و گرنگەکانی لە ڕووی هونەرییەوە، کە تێیدا کێشە و بارودۆخی مرۆڤ بە خۆشەویستییەکی چاونەترس بۆ ڕاستی و تێڕوانینێکی توندی دەروونی پێشکەش کراوە&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1947/ |ڕێکەوتی سەردان=20 March 2018 |وێبگە=www.nobelprize.org}}&lt;/ref&gt; زۆربەی ساڵانی کۆتایی ژیانی بۆ بڵاوکردنەوەی گۆڤارەکەی تەرخان کردووە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.museeprotestant.org/Pages/Notices.php?scatid=148&amp;noticeid=811&amp;lev=1&amp;Lget=FR |ڕێکەوتی سەردان=6 September 2010}}&lt;/ref&gt; گید لە ١٩ی شوباتی ١٩٥١ لە پاریس کۆچی دوایی کرد. کەنیسەی ڕۆمانی کاسۆلیکی بەرهەمەکانی لە ساڵی ١٩٥٢دا خستە ناو ''ئیندێکسی کتێبە قەدەغەکراوەکانەوە.''

== ژیانی گید وەک نووسەر ==
ئالان شێریدان ژیاننامەنووسی گیدە کورتەیەک لە ژیانی گید وەک نووسەر و ڕۆشنبیری خستۆتە ڕوو:
 
&quot;بێگومان ناوبانگ و ناوبانگی گید لە کۆتاییدا لەسەر بەرهەمە ئەدەبییەکانی بوو. بەڵام بە پێچەوانەی زۆرێک لە نووسەران، ئەو هیچ کەسێکی تەنیا نەبوو: پێویستی بە هاوڕێیەتی و نابغەیەکی هەبوو بۆ بەردەوامبوونی.&quot; بەڵام &quot;توانای خۆشەویستی تەنها لە هاوڕێکانیدا قەتیس نەبوو: ڕژایە سەر خەمی ئەوانی دیکە کە لە خۆی کەمتر بەختەوەر بوون&quot;.

=== نووسینەکان ===
نووسینی گیدە چەندین ژانر دەگرێتەوە. &quot;وەک وەستایەکی گێڕانەوەی نۆسراو، ناوبەناو درامانووس و وەرگێڕ، ڕەخنەگری ئەدەب، نامەنووس، وتارنووس و ڕۆژنامەنووس، ئەدەبیاتی سەدەی بیستەمی فەرەنسی یەکێک لە سەرنجڕاکێشترین نموونەکانی پیاوی پیتەکانی پێشکەش کرد.&quot;

بەڵام وەک شێریدان ئاماژەی پێدەکات، &quot;ئەوە خەیاڵییە کە لە لوتکەی کارەکانی گیدەدایە.&quot; &quot;لێرەدا، وەک لە ''بەرهەمەکەدا'' بە گشتی، ئەوەی یەکەمجار مرۆڤ لێی دەدا، جۆراوجۆرییەکانە. لێرەشدا، ئێمە کنجکاوی گیدە، گەنجییەکەی، لە کاردا دەبینین: ڕەتکردنەوەی تەنها یەک درز، بۆ دووبارەکردنەوەی فۆرمولەی سەرکەوتوو...خەیاڵەکە ساڵانی سەرەتای هێماسازی دەگرێتەوە، تا پارچە &quot;کۆمیدی، داهێنەرتر، تەنانەت خەیاڵی&quot;، تا دواتر &quot;جدی، گێڕانەوەی زۆر ژیاننامەیی و کەسی یەکەم&quot;...لە فەرەنسا گید بە ستایلستێکی گەورە بە مانا کلاسیکییەکان دادەنرا، &quot;بە ڕستە ڕوون و کورت و یەدەگ و بە ئەنقەست و دەستەواژەی نادیار.&quot;

نامەکانی گیدە کە لە ژیاندا ماون، دەگەنە هەزاران. بەڵام ئەوە ''جۆرناڵە'' کە شێریدان بە &quot;شێوازی دەربڕینی پێشوەختە گیددی&quot; ناوی دەبات. &quot;یەکەم ڕۆمانی لە گۆڤاری خۆی گیدەوە سەریهەڵداوە و زۆرێک لە گێڕانەوەی کەسی یەکەم کەم تا زۆر وەک گۆڤار دەخوێندرێنەوە. لە فیلمی''Les faux-monnayeurs'' دا، گۆڤاری ئێدوارد دەنگێکی بەدیل بۆ گێڕەرەوەکە دابین دەکات.&quot; گاید لە وەڵامدا وتی: &quot;لە ساڵی ١٩٤٦، کاتێک پیێر هێربێرت پرسیاری لە گید کرد کە کام لە کتێبەکانی هەڵدەبژێریت ئەگەر تەنها یەکێکیان لە ژیاندا بمێنێتەوە، پێموایە ئەوە دەبێتە ''جۆرناڵەکەم&quot;.'' &quot; لە تەمەنی ١٨ یان ١٩ ساڵییەوە، گیدە گۆڤارێکی ژیانی خۆی هەڵدەگرت و کاتێک بۆ یەکەمجار خرایە بەردەستی خەڵک، تا ١٣٠٠ لاپەڕە بوو.&quot;

=== خەبات بۆ بەهاکان ===
&quot;هەر بەرگێک کە گید نووسیویەتی مەبەست لێی تەحەدای خۆی بووە، ئەوەی پێش خۆی بووە و چی دەتوانێت بەدوایدا بێت. ئەم تایبەتمەندییە، بەپێی دانیال مۆتۆتێ لە وتارەکەیدا لە ''کاهیێرس دی ئەندرێ گیددا''، ئەوەیە کە کارەکانی گیدە دەکاتە 'لە بنەڕەتدا مۆدێرن': 'نوێکردنەوەی هەمیشەیی ئەو بەهایانەی کە مرۆڤ بەهۆیانەوە دەژی'&quot; گاید لە ''جۆرناڵەکەیدا'' لە ساڵی ١٩٣٠دا نووسیویەتی: &quot;تاکە درامایەک کە بەڕاستی سەرنجڕاکێشە و پێویستە هەمیشە ئامادە بم سەرلەنوێ وێنا بکەم، مشتومڕی تاکەکەسە لەگەڵ هەر شتێک کە دەیپارێزێت لە ڕەسەنایەتی، لەگەڵ هەر شتێک کە دژایەتی یەکپارچەیی خۆی دەکات، بەرامبەر بە یەکگرتنی. زۆربەی کات بەربەستەکە لەناو ئەودایە. و هەموو ئەوانەی تر تەنها بەڕێکەوتن.&quot;

بە گشتی &quot;بەرهەمەکانی ئەندرێ گیدە ڕاپەڕینی سۆزداری خۆی لە دژی ئەو سنووردارکردن و ڕێکەوتننامانە ئاشکرا دەکەن کە لە فەرەنسای سەدەی نۆزدەهەمەوە بۆی ماوەتەوە. ئەو هەوڵیدا خودی ڕەسەن لە ژێر دەمامکە دژبەیەکەکانیدا ئاشکرا بکات.&quot;

== پێدێرستی ==
گیدە لە گۆڤارەکەیدا جیاوازی دەکات لە نێوان &quot;سۆدۆمیتەکان&quot;ی گەورەساڵان و &quot; [[کوڕبازی|پیدراستەکان]] &quot;ی کوڕ خۆشەویست و خۆی وەک ئەم دووەمیان پۆلێن دەکات.
 {{سندووقی وتە|width=30em|bgcolor=cornsilk|fontsize=100%|salign=center|quote=From an interview with film documentarian [[Nicole Védrès]] with Andre Gide:&lt;br&gt;
'''Védrès''' &quot;May I ask you an indiscreet question?&lt;br&gt;
'''Gide''' &quot;There are no indiscreet questions, only indiscreet answers.&quot;&lt;br&gt;
'''Védrès''' &quot;Is it true, ''cher Maître'', that you are a homosexual?&quot;&lt;br&gt;
'''Gide''' &quot;No monsieur, I am ''not'' a homosexual, I am a pederast!&quot;&lt;br&gt;—from Vedres' documentary [[La Vie Commence Demain|''Life Starts Tomorrow'']] (1950)&lt;ref&gt;Weinberg, Herman G., 1967. ''Josef von Sternberg. A Critical Study.'' New York: Dutton p. 121. Weinberg notes &quot;Gide replied testily, with that refined distinction so characteristic of him…&quot;&lt;/ref&gt;}}گۆڤاری گید ڕەفتارەکانی لە کۆمپانیای [[ئۆسکار وایڵد]] بەڵگە دەکات.

 
کتێبی ''کۆریدۆنی'' گید کە بە گرنگترین بەرهەمی خۆی زانیوە، بەرگریکردن لە [[کوڕبازی|چەواشەکاری]] لەخۆدەگرێت. لەو کاتەدا (پێش ساڵی ١٩٤٥)، تەمەنی ڕەزامەندی بۆ هەر جۆرە چالاکییە سێکسییەکان بە ١٣ ساڵ دانرابوو.

== کتێبنامە ==
{{سەرەکی|Bibliography of André Gide}}

== هەروەها سەیری بکە ==

* ''Mise en abyme''

== ئاماژەکان ==

=== وەرگێڕانەکان ===
{{سەرچاوەکان}}

=== ئەو بەرهەمانەی کە ئاماژەیان پێکراوە ===

* ئێدمۆند وایت, [https://www.lrb.co.uk/the-paper/v20/n24/edmund-white/on-the-chance-that-a-shepherd-boy] ''ئاندرێ گید: ژیانێک لە ئێستادا.'' کامبریج: چاپخانەی زانکۆی هارڤارد، ١٩٩٨].

== خوێندنەوەی زیاتر ==

* بۆ زانینی کرۆنۆلۆژیای ژیانی گید، سەیری ل.&amp;nbsp;13-15 لە تۆماس کۆردل، ''ئاندرێ گید'' (زنجیرەی نووسەرانی گریفین). بڵاوکەرەوەی توین، ئینکۆ، ١٩٦٩.
* بۆ زانینی کتێبنامەیەکی وردی نووسین و بەرهەمەکانی گیدە سەبارەت بە گیدە، بڕوانە ل.&amp;nbsp;655–678 لە ئالان شێریدان، ''ئاندرێ گید: ژیانێک لە ئێستادا.'' هارڤارد، ١٩٩٩.

== بەستەری دەرەکی ==
 

; کۆکردنەوەی دیجیتاڵی

* {{StandardEbooks|Standard Ebooks URL=https://standardebooks.org/ebooks/andre-gide}}
* Works by André Gide at Project Gutenberg
* Works by André Gide at Faded Page (Canada)
* Works by or about André Gide at the Internet Archive
* {{Librivox author}}

; لینکی تر

* ماڵپەڕی [http://www.fondation-catherine-gide.org/ ''دامەزراوەی کاترین گاید''], کە لەلایەن کاترین گید کچەکەیەوە بەڕێوەدەبرێت
* [https://web.archive.org/web/20171016085651/http://www.andregide.org/ سەنتەری توێژینەوەی گیدیان]
* [http://noblib.internet-box.ch/NLEW.php?authorid=42 لیستی بەرهەمەکان]
* [https://web.archive.org/web/20090913094434/http://www.gidiana.net/ ئەمیس دی ئەندرێ گید] ''بە زمانی فەرەنسی''
* [http://www.gidiana.net/GA.htm بابەتەکانی ڕۆژنامەی سەردەم لەسەر] ''ڕووکاری Gide بە زمانی فەرەنسی''
* [http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1947/ ئاندرێ گید، براوەی خەڵاتی نۆبڵ بۆ ئەدەب لە ساڵی ١٩٤٧]
* [http://www.ljhammond.com/classics/cl3.htm#gide ئاندرێ گید: پێشەکییەکی کورت]
* [https://web.archive.org/web/20071006001903/http://www.societe-jersiaise.org/whitsco/mader1.htm گید لە مادێریا لە جێرسی، ١٩٠١-١٩٠٧]
* Newspaper clippings about André Gide    
{{André Gide}}{{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}}{{1947 Nobel Prize winners}}{{Modernism}}{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ڕۆمان|ئەدەب|}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
[[پۆل:نووسەرە مۆدێرنەکان]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فەڕەنسی]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]]
[[پۆل:کۆمۆنیستە فەڕەنسییەکان]]
[[پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی]]
[[پۆل:نووسەرانی پاریسی]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٥١]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٩]]
[[پۆل:Articles with hCards]]
[[پۆل:ژیاننامەکان کە واژوویان لەگەڵە]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>nky7nw7rsv4gcy7rynu6c251znecj47</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694310</id>
      <parentid>1694309</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T09:57:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shaween</username>
        <id>18477</id>
      </contributor>
      <origin>1694310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41535" sha1="sd1z6i362kzn0l832jcffbh31d8dljo" xml:space="preserve">
{{Infobox writer|name=ئاندرێ جید|awards={{awards|[[Nobel Prize in Literature]]|1947}}|image=André Gide.jpg|caption=|birth_name=ئاندرێ پاوڵ گویلۆم جید|birth_date={{birth date|df=yes|1869|11|22}}|birth_place=پاریس، [[ئیمپراتۆریەتیی دووەمی فەڕەنسا]]|death_date={{death date and age|df=yes|1951|2|19|1869|11|22}}|death_place=پاریس، [[ئیمپراتۆریەتیی دووەمی فەڕەنسا|فەرەنسا]]|resting_place=کۆڤەرڤیل، سێن-ماریتیم|occupation={{hlist|ڕۆماننووس|وتارنووس|شانۆنووس}}|genre=|movement=|notable_works=''[[بێ‌ئەخلاق]]''&lt;br /&gt;''[[تەنگەڕێی دەروازە]]''&lt;br/&gt; ''Les caves du Vatican'' (''ژێرزەمینەکانی ڤاتیکان ( ژێرزەمینەکانی ڤاتیکان؛ هەندێکجار بە زمانی ئینگلیزی لە ژێر ناوی سەرگەرمیەکانی لافکادیۆ بڵاودەکرێتەوە)&lt;br/&gt; ''[[سیمفۆنیای کێڵگەوان]]''&lt;br/&gt; ''[[The Counterfeiters (novel)|The Counterfeiters]]''&lt;br/&gt;''[[Les nourritures terrestres|The Fruits of the Earth]]''|spouse={{marriage|Madeleine Rondeaux|1895|1938|end=died}}|children=[[Catherine Gide]]|signature=André Gide signature.svg|website=|education=[[لیسەی هانریی چوارەم]]}} 

'''ئاندرێ پاوڵ گویلۆم جید''' ({{IPA|fr|ɑ̃dʁe pɔl ɡijom ʒid|lang}} ; ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٨٦٩ – ١٩ی شوباتی ١٩٥١) نووسەرێکی فەرەنسی بووە کە نووسینەکەی چەندین شێواز و بابەتی گرتۆتەوە. خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی ساڵی 1947 ی پێبەخشرا . ژیانی پیشەیی گیدە لە سەرەتای ژیانی لە بزووتنەوەی هێماگەراییەوە تا ڕەخنەگرتن لە ئیمپریالیزم لە قۆناغی نێوان جەنگەکاندا . نووسەری زیاتر لە ٥٠ کتێبە، لە نامەی کۆچی دواییدا لە ''[[نیویۆرک تایمز|ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمزدا]]'' بە &quot;گەورەترین پیاوی هاوچەرخی نامەکانی فەرەنسا&quot; وەسف کراوە و &quot;بە پێی زانیارییە ئەدەبییەکان حوکم لەسەر گەورەترین نووسەری فەرەنسی ئەم سەدەیەی داوە&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.andregide.org/remembrance/nytgide.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110806050538/http://www.andregide.org/remembrance/nytgide.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 August 2011 |ڕێکەوتی سەردان=20 March 2018 |وێبگە=www.andregide.org}}&lt;/ref&gt;

گیدە بە چیرۆکە خەیاڵییەکانی و هەروەها بە بەرهەمە ژیاننامەییەکانی ناسراوە، ململانێ و دواجار ئاشتبوونەوەی دوو لایەنی کەسایەتییەکەی دەربڕیوە (کە بە ڕێککەوت بە خۆپارێزییەکی [[پرۆتێستانت|پرۆتستانتی]] و سەرگەرمییەکی سێکسی سەرپێچیکارانە تایبەتمەندە). وەک کەسێک کە خۆی بە [[کوڕبازی|پێدەراست]] دەزانێت، نووسینەکەی بەکاردەهێنا بۆ لێکۆڵینەوە لە خەباتەکەی بۆ ئەوەی بە تەواوی خۆی بێت، لەوانەش خاوەندارێتی سروشتی سێکسی مرۆڤ، بەبێ ئەوەی خیانەت لە بەهاکانی مرۆڤ بکات. چالاکیی سیاسییەکەی بە هەمان ئیتۆس لە قاڵب درا. لە کاتێکدا لە سەرەتای ساڵانی ١٩٣٠دا هاوسۆزی [[کۆمۆنیزم]] بوو، وەک زۆرێک لە ڕۆشنبیران، دوای گەشتەکەی لە ساڵی ١٩٣٦ بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتی سۆڤیەت]] پشتگیری چەپی دژە ستالینیستی کرد. لە کۆتایی ژیانیدا، لە چلەکانی سەدەی ڕابردوودا، بەرەو بەها نەریتییەکانی زیاتر گۆڕی و کۆمۆنیزمی وەک بیرۆکەیەک کە لەگەڵ نەریتەکانی شارستانیەتی مەسیحیدا دەشکێت، ڕەتکردەوە.

== ژیانی سەرەتایی ==
[[File:Gide_1893.jpg|ڕاست|وێنۆک|208x208پیکسڵ| گید لە ساڵی ١٨٩٣]]
جید لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٨٦٩ لە پاریس لە خێزانێکی پرۆتستانتی چینی ناوەند لەدایک بووە. باوکی ژان پاوڵ گیلۆم گید مامۆستای یاسا بووە لە زانکۆی پاریس؛ لە ساڵی ١٨٨٠ کۆچی دوایی کرد، کاتێک کوڕەکە تەمەنی ١١ ساڵ بوو. دایکی ناوی جولیەت ماریا ڕۆندۆس بوو. مامی ئابووریناسێکی سیاسی چارڵز گید بوو . بنەماڵەی باوکی ڕەگ و ڕیشەی خۆی بۆ ئیتالیا دەگەڕێتەوە. گویدۆسی باوباپیران دوای ئەوەی لە ماوەی سەدەی ١٦دا بوونە ئایینی پرۆتستانت و لە ئیتالیا کاسۆلیکیدا ڕووبەڕووی گۆشەگیری بوونەتەوە، ڕوویان لە فەرەنسا و وڵاتانی دیکەی ڕۆژئاوا و باکووری ئەوروپا کردبوو.   

گید لە بارودۆخێکی گۆشەگیردا لە نۆرماندی پەروەردە بووە. لە تەمەنێکی بچووکدا بوو بە نووسەرێکی بەرهەمدار، یەکەم ڕۆمانی خۆی ''بە ناوی دەفتەرەکانی ئاندرێ واڵتەر'' (بە فەڕەنسی: ''Les Cahiers d'André Walter'' ) لە ساڵی ١٨٩١ لە تەمەنی ٢١ ساڵیدا بڵاوکردەوە.

لە ساڵانی ١٨٩٣ و ١٨٩٤ گیدە گەشتێکی بۆ باکووری ئەفریقا کردووە. لەوێ هات بۆ ئەوەی هاوڕەگەزبازییەکەی قبوڵ بکات. 

گید لە پاریس هاوڕێیەتی شانۆنامەنووسی ئێرلەندی [[ئۆسکار وایڵد]] کرد، کە دووەمیان لەوێ لە دەربەدەریدا بوو. لە ساڵی ١٨٩٥ ئەو دوو کەسە لە جەزائیر یەکتریان بینی. وایڵد ئەو بڕوایە هەڵەیەی هەبوو کە گایدی بە هاوڕەگەزبازی ناساندووە، بەڵام گید پێشتر لەگەڵ ئارەزووەکانی خۆیدا ڕێککەوتبوو.  

== ساڵانی ناوەڕاست ==
 
[[File:Gide_1920_cropped.jpg|وێنۆک| گید لە ساڵی ١٩٢٤ لەلایەن ئۆتۆلین مۆرێلەوە وێنەی گیراوە.]]
[[File:Gide_by_Laurens.jpg|وێنۆک| ئاندرێ گید لە نووسینی پاوڵ ئەلبێرت لۆڕێنس (١٩٢٤)]]
لە ساڵی ١٨٩٥، دوای مردنی دایکی، گاید هاوسەرگیری لەگەڵ ئامۆزاکەی مادلین ڕۆندۆس کرد،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.museeprotestant.org/en/notice/andre-gide1869-1951/ |ڕێکەوتی سەردان=20 March 2018 |وێبگە=www.museeprotestant.org}}&lt;/ref&gt; بەڵام هاوسەرگیرییەکە بەبێ تەواوبوون مابووەوە. لە ساڵی ١٨٩٦ بە سەرۆکی شارەوانی لا ڕۆک-باینارد هەڵبژێردرا کە کۆمۆنێکە لە نۆرماندی.

گید هاوینی ساڵی ١٩٠٧ لە جێرسی بەسەر برد، لەگەڵ هاوڕێکانی جاک کۆپۆ و تیۆ ڤان ڕیسێلبێرگ و خێزانەکانیان. ژوورێکی لە لا ڤالیوز کۆتێج لە سانت بریلاد بە کرێ گرت. لەو ماوەیەدا کاری لەسەر بەشی دووەمی ''کتێبی (گەروو دەروازەیە'' (بە فەڕەنسی: ''La Porte étroite'' ) کردووە، و ڤان ڕیسێلبێرگ وێنەکەی کێشاوە.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Moore|first=Diane Monier|url=https://blueormer.gg/product/immoralists-and-drama-queens/|title=Immoralists and Drama Queens: André Gide, Théo Van Rysselberghe and their colourful entourage, Jersey 1907-1909|publisher=Blue Ormer|year=2024|isbn=978-1-915786-12-8}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٠٨دا، گید یارمەتی دامەزراندنی گۆڤاری ئەدەبی ''Nouvelle Revue Française'' (''پێداچوونەوەی نوێی فەرەنسی'')ی دا.&lt;ref name=&quot;Nobel&quot;&gt;{{Nobelprize}}&lt;/ref&gt;

لە کاتی جەنگی جیهانی یەکەمدا، گید سەردانی ئینگلتەرای کرد. یەکێک لە هاوڕێکانی لەوێ هونەرمەند ویلیام ڕۆتنستاین بوو . ڕۆتێنشتاین لە ژیاننامەی خۆیدا باسی سەردانەکەی گایدی بۆ ماڵەکەی خۆی لە گلۆستێرشایر کردووە:
 
لە ساڵی ١٩١٦، گیدە تەمەنی نزیکەی ٤٧ ساڵ بوو کاتێک مارک ئالێگرێت تەمەن ١٥ ساڵ وەک خۆشەویستێک برد. مارک یەکێک بوو لە پێنج منداڵی ئیلی ئەلیگرێت و هاوسەرەکەی. گید لە ساڵانی خوێندنی خۆیدا بووبووە هاوڕێی ئەلیگریتی باڵا کاتێک دایکی گید ئەلیگریتی وەک مامۆستای وانەبێژ بۆ کوڕەکەی بەکرێ گرتبوو. ئیلی ئالێگرێت باشترین پیاو بوو لە ئاهەنگی هاوسەرگیری گید. دوای ئەوەی گاید لەگەڵ مارک هەڵهات بۆ لەندەن، مادلین هاوسەرەکەی هەموو نامەنووسیەکانی سووتاند وەک تۆڵەسەندنەوەیەک- &quot;باشترین بەش لە خۆم&quot;، دواتر گاید وتی.

لە ساڵی ١٩١٨، گاید دۆرۆتی بوسی ناسی و هاوڕێیەتی کرد؛ زیاتر لە ٣٠ ساڵ هاوڕێ بوون و زۆرێک لە بەرهەمەکانی وەرگێڕاوە بۆ زمانی ئینگلیزی.

هەروەها گیدە بووە هاوڕێی نزیک لەگەڵ ڕەخنەگری چارڵز دو بۆس. پێکەوە بەشێک بوون لە ''فۆیەر فرانکۆ-بێلج'' ، کە لەو پێگەیەدا کاریان دەکرد بۆ دۆزینەوەی هەلی کار و خۆراک و شوێنی نیشتەجێبوون بۆ پەنابەرە فەرەنسی-بەلجیکاییەکان کە دوای داگیرکردنی بەلجیکا لە ساڵی ١٩١٤دا گەیشتنە پاریس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Davies |first=Katherine Jane |year=2010 |title=A 'Third Way' Catholic Intellectual: Charles Du Bos, Tragedy, and Ethics in Interwar Paris |journal=Journal of the History of Ideas |volume=71 |issue=4 |page=655 |doi=10.1353/jhi.2010.0005 |jstor=40925953 |s2cid=144724913}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Price|first=Alan|url=https://books.google.com/books?id=CLAYDAAAQBAJ|title=The End of the Age of Innocence: Edith Wharton and the First World War|publisher=St. Martin's Press|year=1996|isbn=978-1-137-05183-7|pages=28–9}}&lt;/ref&gt; دواتر هاوڕێیەتی نێوانیان دابەزی بەهۆی تێڕوانینی دو بۆس کە گید ئینکاری لە ئیمانی ڕۆحی خۆی کردووە یان خیانەتی کردووە، بە پێچەوانەی گەڕانەوەی دو بۆس خۆی بۆ ئیمان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Dieckmann |first=Herbert |year=1953 |title=André Gide and the Conversion of Charles Du Bos |journal=Yale French Studies |issue=12 |page=69 |doi=10.2307/2929290 |jstor=2929290}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Woodward|1997}}

وتارەکەی دو بۆس ''Dialogue avec André Gide'' لە ساڵی ١٩٢٩ بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Einfalt|first=Michael|url=https://books.google.com/books?id=tmArx-Qak5QC|title=The Maritain Factor: Taking Religion into Interwar Modernism|publisher=Leuven University Press|year=2010|isbn=978-90-5867-714-3|editor-last=Heynickx|editor-first=Rajesh|page=160|chapter=Debating Literary Autonomy: Jacques Maritain versus André Gide|editor-last2=De Maeyer|editor-first2=Jan}}&lt;/ref&gt; وتارەکە کە بەهۆی قەناعەتە کاسۆلیکییەکانی دو بۆسەوە ئاگادارکراوەتەوە، هاوڕەگەزبازی گیدی ئیدانە کردووە.{{Sfn|Einfalt|2010}} ئێرنست ڕۆبەرت کورتیۆس هاوڕێی هاوبەشی گید و دو بۆس لە نامەیەکدا بۆ گید ڕەخنەی لە کتێبەکە گرتووە و نووسیویەتی ئەوەی کە دو بۆس &quot;بەپێی ئەخلاقی کاسۆلیکی حوکمت لەسەر دەدات بەسە بۆ ئەوەی تۆمەتبارکردنی تەواوەتی پشتگوێ بخات. تەنها دەتوانێت دەست لەو کەسانە بدات کە وەک ئەو بیردەکەنەوە و پێشوەختە قەناعەتیان پێکراوە. ئەو دەستبەرداری ئازادییە فیکرییەکەی بووە&quot;.{{Sfn|Einfalt|2010}}

لە ساڵانی ١٩٢٠دا گید بووە ئیلهامبەخش بۆ نووسەرانی وەک [[ئەلبێر کامو|ئەلبێرت کامۆ]] و [[ژان پۆڵ سارتر|ژان پۆل سارتەر]]. لە ساڵی ١٩٢٣ کتێبێکی لەسەر [[فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی|فیۆدۆر دۆستۆیڤسکی]] بڵاوکردەوە. کاتێک لە چاپی گشتی ''کۆریدۆن'' (١٩٢٤)دا بەرگری لە هاوڕەگەزبازی کرد، ئەوەندە ئیدانە کرا کە ڕێگری لێکرا بۆ ئەوەی کاندید بکرێت بۆ [[ئەکادیمیای فەڕەنسی|ئەکادیمیای فرانسا]].&lt;ref name=&quot;copley1989&quot;&gt;{{Cite book|last=Copley|first=Antony R. H.|title=Sexual moralities in France, 1780-1980 : new ideas on the family, divorce, and homosexuality : an essay on moral change|date=1989|publisher=Routledge|page=173|quote=After receiving the Nobel Prize in 1947, Gide told a Swedish journalist that ''Corydon'' was the most important of his books; clearly this was not so much a literary judgement as a statement of his faith in the importance of the cause of homosexuality. .... Gide remained considerably anxious about its reception; the climate of post-war France in the 1920s remained hostile to homosexuality, and ''Corydon'' was to block Gide’s access to that highest academic honour in France, election to the Académie Française.}}&lt;/ref&gt; دواتر ئەمەی بە گرنگترین کارەکانی خۆی زانی.&lt;ref name=&quot;copley1989&quot; /&gt;

لە ساڵی ١٩٢٣، گاید کچێکی بوو بە ناوی کاترین ، لەلایەن ئەلیزابێس ڤان ڕیسێلبێرگەوە ، کە ژنێکی زۆر گەنجتر بوو. ئەو ماوەیەکی زۆر بوو ناسیبووی، چونکە کچەکەی هاوڕێکانی ماریا مۆنۆم و تیۆ ڤان ڕیسێلبێرگ بوو، نیگارکێشێکی نوێ ئیمپڕێشنیستی بەلجیکی. ئەمەش بووە هۆی دروستبوونی تاکە قەیران لە پەیوەندییە درێژخایەنەکەی نێوان ئەلیگریت و گید، و زیانی بە هاوڕێیەتییەکەی لەگەڵ تیۆ ڤان ڕیسێلبێرگ گەیاند. ڕەنگە ئەمە تاکە پەیوەندی سێکسی گیدە بووبێت لەگەڵ ژنێکدا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=White |first=Edmund |date=10 December 1998 |title=On the chance that a shepherd boy … |url=http://www.lrb.co.uk/v20/n24/edmund-white/on-the-chance-that-a-shepherd-boy |journal=London Review of Books |volume=20 |issue=24 |pages=3–6 |access-date=20 March 2018}}&lt;/ref&gt; و زۆر کورت بوو. کاترین تاکە نەوەی ئەو بوو بە خوێن. حەزی دەکرد بە ئەلیزابێس بڵێت ''&quot;لا دام بلانچ&quot;'' (&quot;خانمە سپییەکە&quot;).

لە کۆتاییدا ئەلیزابێس هاوسەرەکەی بەجێهێشت و ڕووی لە پاریس کرد و لایەنە پراکتیکییەکانی ژیانی گید بەڕێوەببات. شوقەی تەنیشت یەکتریان لە مۆنپارناس هەبوو. ئەو کچە دەیپەرست، بەڵام دیارە پەیوەندی سێکسییان نەمابوو.{{ژێدەر پێویستە|reason=Elisabeth's mother Maria was called La Petite Dame. Never heard about La Dame blanche as a name for Elisabeth. Also not sure that Elisabeth was married during their brief affair.|date=April 2019}}

لە ساڵی ١٩٢٤ ژیاننامەیەکی بە ناوی ''If it Die...'' (بە فەڕەنسی: ''Si le grain ne meurt'' ). هەر لەو ساڵەدا یەکەم چاپی کتێبی ''دڵی تاریکی'' و ''لۆرد جیمی'' [[جۆزێف کۆنراد|جۆزێف کۆنرادی]] بە زمانی فەرەنسی بەرهەمهێنا.

لە دوای ساڵی ١٩٢٥، گیدە دەستی کرد بە بانگەشەی بۆ ئەوەی مەرجی مرۆڤانەتر بۆ تاوانبارانی سزادراو هەبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Daniels |first=Anthony |ناونیشان=https://newcriterion.com/article/gides-judgment/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-25 |وێبگە=The New Criterion |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; هاوسەرە یاساییەکەی بە ناوی مادلین گاید لە ساڵی ١٩٣٨ کۆچی دوایی کرد. لە کتێبی ''Et nunc manet in te'' ، بیرەوەرییەکانی مادلین کە بە زمانی ئینگلیزی لە ئەمریکا لە ساڵی ١٩٥٢دا بڵاوکرایەوە، لێکۆڵینەوەی لە هاوسەرگیرییەکەی نێوانیان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Press |first=Cerise |ڕێکەوت=2013-04-09 |ناونیشان=https://www.cerisepress.com/05/13/wilful-blindness-the-marriage-of-andre-and-madeleine-gide |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-25 |وێبگە=Cerise Press - A Journal of Literature, Arts &amp; Culture |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ئەفریقا ==
لە تەمموزی ساڵی ١٩٢٦ تا مانگی ئایاری ١٩٢٧، گیدە لەگەڵ خۆشەویستەکەی مارک ئالێگرێت بە کۆلۆنی ئەفریقای ئیکواتۆری فەرەنسیدا گەشتیان کرد. ئەوان چوونە کۆنگۆی ناوەڕاست (ئێستا کۆماری کۆنگۆ)، ئوبانگی-شاری (ئێستا کۆماری ئەفریقای ناوەڕاست)، بۆ ماوەیەکی کورت بۆ چاد و دواتر بۆ کامێرون. گۆڤارێکی هەبوو، کە بە ناوی ''Travels in the Congo'' (بە فەڕەنسی: ''Voyage au Congo'' ) و ''گەڕانەوە لە چاد'' (بە فەرەنسی: ''Retour du Tchad'' ) بڵاوی کردەوە.&lt;ref name=&quot;Nobel&quot; /&gt;

لەم کارەدا ڕەخنەی لە هەڵسوکەوتی بەرژەوەندییە بازرگانییەکانی فەرەنسا لە کۆنگۆ گرتووە و ئیلهامبەخش بووە بۆ چاکسازی.&lt;ref name=&quot;Nobel&quot; /&gt; بە تایبەتی ڕەخنەی توندی لە ڕژێمی ''ئیمتیازاتی گەورە'' ( ''Régime des Grandes Concessions'' ) گرت. حکومەت بەشێک لە کۆلۆنیەکەی بەخشیبووە دەست کۆمپانیا فەرەنسییەکان و ڕێگەی پێدابوون سەرچاوە سروشتییەکانی ناوچەکە بە تایبەتی لاستیک بقۆزنەوە. ئەو باس لەوە دەکات کە کرێکارە ڕەسەنەکان بۆ ماوەی چەند هەفتەیەک ناچار بوون گوندەکەیان بەجێبهێڵن بۆ کۆکردنەوەی لاستیک لە دارستانەکەدا، هەروەها ئیستغلالکردنیان لەلایەن کۆمپانیاکانەوە بە کۆیلایەتی بەراورد کردووە. ئەم کتێبە بەشداری کرد لە پەرەسەندنی بزووتنەوەکانی دژە کۆلۆنیالیزم لە فەرەنسا و یارمەتی بیرمەندانی دا بۆ هەڵسەنگاندنەوەی کاریگەرییەکانی کۆلۆنیالیزم لە ئەفریقا.

== بۆچوونە سیاسییەکان و یەکێتی سۆڤیەت ==
لە ماوەی ساڵانی ١٩٣٠دا، گیدە بۆ ماوەیەکی کورت بوو بە کۆمۆنیست، یان وردتر بڵێین، هاوسەفەری (هەرگیز بە فەرمی پەیوەندی بە هیچ پارتێکی کۆمۆنیستەوە نەکرد)، بەڵام وەک تاکگەرایی خۆی، بانگەشە بۆ بیرۆکەی تاکگەرایی کۆمۆنیستی دەکرد. سەرەڕای پشتیوانی لە یەکێتی سۆڤیەت، دان بە سەرکوتکردنی سیاسی لەوێدا نا. گیدە پێداگری لەسەر ئازادکردنی ڤیکتۆر سێرج ، نووسەری سۆڤیەت و ئەندامی ئۆپۆزسیۆنی چەپ بوو کە لەلایەن ڕژێمی ستالینییەوە بەهۆی بۆچوونەکانییەوە دادگایی کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=23 August 2022 |ناونیشان=https://lareviewofbooks.org/article/victor-serge-the-spirit-of-liberty/}}&lt;/ref&gt; وەک نووسەرێکی بەڕێز کە هاوسۆزی دۆزی کۆمۆنیزم بوو، بانگهێشت کرا بۆ قسەکردن لە پرسەی [[مەکسیم گۆرکی|ماکسیم گۆرکی]] و وەک میوانی یەکێتی سۆڤیەتی نووسەران گەشتێک بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتی سۆڤیەت]] بکات. ڕووبەڕووی سانسۆری وتارەکانی بووەوە و بە تایبەتی لە دۆخی کولتووری سەردەمی کۆمۆنیزمی سۆڤیەت بێهیوا بوو. کارەکانی ''Retour de L'U.'' ''RSS'' ( ''گەڕانەوە لە یەکێتی سۆڤیەت'', 1936) ئاراستەی خوێنەرانی لایەنگری سۆڤیەت کرابوو، بۆ ئەوەی لەبری ئەوەی ڕەخنەی توند بخاتە بەردەم گومانەکان.&lt;ref name=&quot;bio&quot; /&gt; وێڕای داننان بە دەستکەوتە ئابووری و کۆمەڵایەتییەکانی یەکێتی سۆڤیەت بە بەراورد لەگەڵ ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا، ئاماژەی بە خراپبوونی کولتوور و سڕینەوەی تاکایەتی هاووڵاتیانی سۆڤیەت و سەرکوتکردنی هەر ناکۆکییەک کرد:
 
گید هەڵوێستی خۆی بەرامبەر بە ستالین دەرنابڕێت، بەڵکو نیشانەکانی کولتی کەسایەتی خۆی باس دەکات: &quot;لە هەر [ماڵێکدا]، ... هەمان وێنەی ستالین، و هیچی تر&quot;؛ &quot;وێنەیەکی ستالین... ، لە هەمان شوێن بێ گومان کە ئایکۆنەکە پێشتر لێی بووە. ئایا پەرستن، خۆشەویستی، یان ترسە؟ نازانم؛ هەمیشە و لە هەموو شوێنێک کە ئامادەیە.&quot; بەڵام گیدە نووسیویەتی ئەم کێشانە بە بەرزکردنەوەی ئاستی کولتووری کۆمەڵگەی سۆڤیەت چارەسەر دەکرێن.

کاتێک گید دەستی کرد بە ئامادەکردنی دەستنووسەکەی بۆ بڵاوکردنەوە، دەستبەجێ کرێملین لەو بارەیەوە ئاگادارکرایەوە،&lt;ref name=&quot;rg&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/314098942}}&lt;/ref&gt; و زۆری نەخایاند گید لەلایەن نووسەری سۆڤیەت ئیلیا ئێهرنبۆرگ سەردانی کرا، کە وتی کە ئەو لەگەڵ گید هاوڕا بوو، بەڵام داوای دواخستنی بڵاوکردنەوەکەی کرد، چونکە یەکێتی سۆڤیەت یارمەتی کۆمارییەکان دەدا لە [[شەڕی ناوخۆییی ئیسپانیا|شەڕی ناوخۆی ئیسپانیا]]. دوای دوو ڕۆژ، لویس ئاراگۆن نامەیەکی لە جێف لاستەوە گەیاند کە داوای دواخستنی بڵاوکردنەوەکە دەکات. ئەم هەوڵانە شکستیان هێنا و لەگەڵ بڵاوبوونەوەی کتێبەکە، گید لە چاپەمەنی سۆڤیەتدا&lt;ref name=&quot;rg&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bio&quot;&gt;Alan Sheridan. André Gide: A Life in the Present (1999)&lt;/ref&gt; و لەلایەن &quot;دۆستانی یەکێتی سۆڤیەت&quot;ەوە ئیدانە کرا: نۆردال گریگ نووسیویەتی کە گید لە بێ تاقەتی کتێبەکەی نووسیوە، و بەوەوە چاکەیەکی بۆ فاشیستەکان کردووە، کە بە خۆشییەوە پێشوازییان لێکردووە.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=NIZnEAAAQBAJ|title=The Making of an Antifascist: Nordahl Grieg Between the World Wars|date=14 June 2022|publisher=University of Wisconsin Pres|isbn=978-0-299-33650-9}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٣٧ لە وەڵامدا گید ''کتێبی (Afterthoughts on the USSR)'' ی بڵاوکردەوە؛ پێشتر گید کتێبی ''(خیانەتکراوی شۆڕش)'' ی ترۆتسکی خوێندەوە و ڤیکتۆر سێرجی ناسی کە زانیاری زیاتری لەبارەی یەکێتی سۆڤیەت پێدا. لە ''کتێبی (Afterthoughts)'' دا، گیدە ڕاستەوخۆتر ڕەخنە لە کۆمەڵگەی سۆڤیەت دەگرێت: &quot;سیترین، ترۆتسکی، مێرسێر، ئیڤۆن، ڤیکتۆر سێرج، لیگوای، ڕودۆڵف و چەندین کەسی دیکە یارمەتیان داوە لە بەڵگەنامەکانیاندا. هەموو ئەو شتانەی کە تا ئێستا فێریان کردووم تەنها گومانم لێکردبوو- ئەوە ترسەکانی منی پشتڕاستکردووەتەوە و بەهێزتر کردووە&quot;. خاڵە سەرەکییەکانی فیلمی ''Afterthoughts'' ئەوە بوون کە دیکتاتۆرییەتی پرۆلیتاریا بوو بە دیکتاتۆری ستالین، و بیرۆکراسی ئیمتیازدار بوو بە چینی دەسەڵاتداری نوێ، کە قازانجی لە زیادەی کاری کرێکاران دەکرد, بودجەی دەوڵەتیان بۆ پڕۆژەکانی وەک کۆشکی سۆڤیەت یان بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی ژیانی خۆی خەرج دەکرد، لە کاتێکدا چینی کرێکار لە هەژارییەکی زۆردا دەژیا؛ گیدە بۆ سەلماندنی بانگەشەکانی خۆی ئاماژەی بە ڕۆژنامە فەرمییەکانی سۆڤیەت کردووە.&lt;ref name=&quot;aft&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bio&quot; /&gt;

لە کاتی جەنگی جیهانی دووەمدا، گیدە بەو ئەنجامە گەیشتوە کە &quot;ئازادی ڕەها تاک و هەروەها کۆمەڵگا لەناو دەبات مەگەر پەیوەندییەکی نزیک بە نەریت و دیسیپلینەوە هەبێت&quot;؛ ئەو بیرۆکەی شۆڕشگێڕانەی کۆمۆنیزمی ڕەتکردەوە و دەڵێت: &quot;ئەگەر شارستانیەت تەنها پشت بەو کەسانە ببەستێت کە دەستپێشخەری تیۆرییە شۆڕشگێڕییەکانیان کردووە، ئەوا لەناو دەچێت، بەو پێیەی کولتوور بۆ مانەوەی پێویستی بە نەریتێکی بەردەوام و گەشەسەندوو هەیە&quot;. لە ''کتێبی تێزی'' (١٩٤٦)دا، نیشانیدا کە تاکێک دەتوانێت بە سەلامەتی مەزە بەجێبهێڵێت تەنها لەو کاتەدا کە &quot;بە توندی بەو تەوەرەیەوە گرێدابێت کە بە ڕابردووەوە بەستووەتەوە&quot;. لە ساڵی ١٩٤٧دا وتی هەرچەندە شارستانیەتەکان سەرهەڵدەدەن و دادەبەزن، بەڵام ڕەنگە شارستانیەتی مەسیحی لە مەرگ ڕزگاری بێت &quot;ئەگەر بەرپرسیارێتی ئەو تۆمەتە پیرۆزە قبوڵ بکەین کە نەریتەکانمان و ڕابردوومان لەسەرمان داناوە&quot;. هەروەها ئاماژەی بەوەشکردووە، وەک تاکگەرایی ماوەتەوە و ناڕەزایەتی دەربڕی بەرامبەر بە &quot;نقومبوونی بەرپرسیارێتی تاکەکەسی لە دەسەڵاتی ڕێکخراودا، لەو هەڵهاتنەی لە ئازادی کە تایبەتمەندی سەردەمی ئێمەیە&quot;.

گید بەشداری لە ئەنتۆلۆژیای ساڵی ١٩٤٩دا کردووە ''کە ناوی ئەو خودایە شکستی هێناوە''. بەهۆی تەندروستی خۆیەوە نەیتوانی وتارێک بنووسێت، بۆیە دەقەکە لەلایەن ئینید ستارکیەوە نووسراوە، لەسەر بنەمای وەرگێڕانی ''گەڕانەوە لە یەکێتی سۆڤیەت'' ، ''بیرکردنەوەکانی پاشکۆ''، باسێک لە پاریس لە l'Union pour la Verite لە ساڵی ١٩٣٥، و ''گۆڤارەکەی''؛ گید دەقەکەی پەسەند کرد.

== ساڵانی ١٩٣٠ و ١٩٤٠ ==
لە ساڵی ١٩٣٠ گید کتێبێکی لەسەر کەیسی بلانچ مۆنیەر بڵاوکردەوە بە ناوی ''La Séquestrée de Poitiers'' ، جگە لە ناوی پاڵەوانەکان کەمێکی گۆڕی. مۆنیێر ژنێک بوو کە بۆ ماوەی زیاتر لە ٢٥ ساڵ لەلایەن دایکیەوە بە دیل هێڵرابووەوە.
[[File:Cuverville76_-_Château_01.JPG|وێنۆک| ماڵی گید لە شاری کوڤەرڤیل]]
لە ساڵی ١٩٣٩، گیدە بووە یەکەم نووسەری زیندوو کە لە کتێبی بەناوبانگی ''Bibliothèque de la Pléiade'' بڵاوکرایەوە.

لە ساڵی ١٩٤٢ فەڕەنسا بەرەو ئەفریقا بەجێدەهێڵێت و لە کانوونی دووەمی ١٩٤٢ لە تونس ژیاوە تا لە مانگی ئایاری ١٩٤٣ لەلایەن هێزەکانی فەرەنسا و بەریتانیا و ئەمریکاوە کۆنترۆڵکرایەوە و توانی گەشت بکات بۆ جەزائیر و تا کۆتایی جەنگی جیهانی دووەم لەوێ مایەوە.&lt;ref name=&quot;OBrien&quot;&gt;{{Cite book|last=O'Brien|first=Justin|title=The Journals of Andre Gide Volume IV 1939–1949. Translated from the French|date=1951|publisher=Secker &amp; Warburg}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٤٧ [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبی]] وەرگرتووە &quot;بەهۆی نووسینە هەمەلایەنە و گرنگەکانی لە ڕووی هونەرییەوە، کە تێیدا کێشە و بارودۆخی مرۆڤ بە خۆشەویستییەکی چاونەترس بۆ ڕاستی و تێڕوانینێکی توندی دەروونی پێشکەش کراوە&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1947/ |ڕێکەوتی سەردان=20 March 2018 |وێبگە=www.nobelprize.org}}&lt;/ref&gt; زۆربەی ساڵانی کۆتایی ژیانی بۆ بڵاوکردنەوەی گۆڤارەکەی تەرخان کردووە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.museeprotestant.org/Pages/Notices.php?scatid=148&amp;noticeid=811&amp;lev=1&amp;Lget=FR |ڕێکەوتی سەردان=6 September 2010}}&lt;/ref&gt; گید لە ١٩ی شوباتی ١٩٥١ لە پاریس کۆچی دوایی کرد. کەنیسەی ڕۆمانی کاسۆلیکی بەرهەمەکانی لە ساڵی ١٩٥٢دا خستە ناو ''ئیندێکسی کتێبە قەدەغەکراوەکانەوە.''

== ژیانی گید وەک نووسەر ==
ئالان شێریدان ژیاننامەنووسی گیدە کورتەیەک لە ژیانی گید وەک نووسەر و ڕۆشنبیری خستۆتە ڕوو:
 
&quot;بێگومان ناوبانگ و ناوبانگی گید لە کۆتاییدا لەسەر بەرهەمە ئەدەبییەکانی بوو. بەڵام بە پێچەوانەی زۆرێک لە نووسەران، ئەو هیچ کەسێکی تەنیا نەبوو: پێویستی بە هاوڕێیەتی و نابغەیەکی هەبوو بۆ بەردەوامبوونی.&quot; بەڵام &quot;توانای خۆشەویستی تەنها لە هاوڕێکانیدا قەتیس نەبوو: ڕژایە سەر خەمی ئەوانی دیکە کە لە خۆی کەمتر بەختەوەر بوون&quot;.

=== نووسینەکان ===
نووسینی گیدە چەندین ژانر دەگرێتەوە. &quot;وەک وەستایەکی گێڕانەوەی نۆسراو، ناوبەناو درامانووس و وەرگێڕ، ڕەخنەگری ئەدەب، نامەنووس، وتارنووس و ڕۆژنامەنووس، ئەدەبیاتی سەدەی بیستەمی فەرەنسی یەکێک لە سەرنجڕاکێشترین نموونەکانی پیاوی پیتەکانی پێشکەش کرد.&quot;

بەڵام وەک شێریدان ئاماژەی پێدەکات، &quot;ئەوە خەیاڵییە کە لە لوتکەی کارەکانی گیدەدایە.&quot; &quot;لێرەدا، وەک لە ''بەرهەمەکەدا'' بە گشتی، ئەوەی یەکەمجار مرۆڤ لێی دەدا، جۆراوجۆرییەکانە. لێرەشدا، ئێمە کنجکاوی گیدە، گەنجییەکەی، لە کاردا دەبینین: ڕەتکردنەوەی تەنها یەک درز، بۆ دووبارەکردنەوەی فۆرمولەی سەرکەوتوو...خەیاڵەکە ساڵانی سەرەتای هێماسازی دەگرێتەوە، تا پارچە &quot;کۆمیدی، داهێنەرتر، تەنانەت خەیاڵی&quot;، تا دواتر &quot;جدی، گێڕانەوەی زۆر ژیاننامەیی و کەسی یەکەم&quot;...لە فەرەنسا گید بە ستایلستێکی گەورە بە مانا کلاسیکییەکان دادەنرا، &quot;بە ڕستە ڕوون و کورت و یەدەگ و بە ئەنقەست و دەستەواژەی نادیار.&quot;

نامەکانی گیدە کە لە ژیاندا ماون، دەگەنە هەزاران. بەڵام ئەوە ''جۆرناڵە'' کە شێریدان بە &quot;شێوازی دەربڕینی پێشوەختە گیددی&quot; ناوی دەبات. &quot;یەکەم ڕۆمانی لە گۆڤاری خۆی گیدەوە سەریهەڵداوە و زۆرێک لە گێڕانەوەی کەسی یەکەم کەم تا زۆر وەک گۆڤار دەخوێندرێنەوە. لە فیلمی''Les faux-monnayeurs'' دا، گۆڤاری ئێدوارد دەنگێکی بەدیل بۆ گێڕەرەوەکە دابین دەکات.&quot; گاید لە وەڵامدا وتی: &quot;لە ساڵی ١٩٤٦، کاتێک پیێر هێربێرت پرسیاری لە گید کرد کە کام لە کتێبەکانی هەڵدەبژێریت ئەگەر تەنها یەکێکیان لە ژیاندا بمێنێتەوە، پێموایە ئەوە دەبێتە ''جۆرناڵەکەم&quot;.'' &quot; لە تەمەنی ١٨ یان ١٩ ساڵییەوە، گیدە گۆڤارێکی ژیانی خۆی هەڵدەگرت و کاتێک بۆ یەکەمجار خرایە بەردەستی خەڵک، تا ١٣٠٠ لاپەڕە بوو.&quot;

=== خەبات بۆ بەهاکان ===
&quot;هەر بەرگێک کە گید نووسیویەتی مەبەست لێی تەحەدای خۆی بووە، ئەوەی پێش خۆی بووە و چی دەتوانێت بەدوایدا بێت. ئەم تایبەتمەندییە، بەپێی دانیال مۆتۆتێ لە وتارەکەیدا لە ''کاهیێرس دی ئەندرێ گیددا''، ئەوەیە کە کارەکانی گیدە دەکاتە 'لە بنەڕەتدا مۆدێرن': 'نوێکردنەوەی هەمیشەیی ئەو بەهایانەی کە مرۆڤ بەهۆیانەوە دەژی'&quot; گاید لە ''جۆرناڵەکەیدا'' لە ساڵی ١٩٣٠دا نووسیویەتی: &quot;تاکە درامایەک کە بەڕاستی سەرنجڕاکێشە و پێویستە هەمیشە ئامادە بم سەرلەنوێ وێنا بکەم، مشتومڕی تاکەکەسە لەگەڵ هەر شتێک کە دەیپارێزێت لە ڕەسەنایەتی، لەگەڵ هەر شتێک کە دژایەتی یەکپارچەیی خۆی دەکات، بەرامبەر بە یەکگرتنی. زۆربەی کات بەربەستەکە لەناو ئەودایە. و هەموو ئەوانەی تر تەنها بەڕێکەوتن.&quot;

بە گشتی &quot;بەرهەمەکانی ئەندرێ گیدە ڕاپەڕینی سۆزداری خۆی لە دژی ئەو سنووردارکردن و ڕێکەوتننامانە ئاشکرا دەکەن کە لە فەرەنسای سەدەی نۆزدەهەمەوە بۆی ماوەتەوە. ئەو هەوڵیدا خودی ڕەسەن لە ژێر دەمامکە دژبەیەکەکانیدا ئاشکرا بکات.&quot;

== پێدێرستی ==
گیدە لە گۆڤارەکەیدا جیاوازی دەکات لە نێوان &quot;سۆدۆمیتەکان&quot;ی گەورەساڵان و &quot; [[کوڕبازی|پیدراستەکان]] &quot;ی کوڕ خۆشەویست و خۆی وەک ئەم دووەمیان پۆلێن دەکات.
 {{سندووقی وتە|width=30em|bgcolor=cornsilk|fontsize=100%|salign=center|quote=From an interview with film documentarian [[Nicole Védrès]] with Andre Gide:&lt;br&gt;
'''Védrès''' &quot;May I ask you an indiscreet question?&lt;br&gt;
'''Gide''' &quot;There are no indiscreet questions, only indiscreet answers.&quot;&lt;br&gt;
'''Védrès''' &quot;Is it true, ''cher Maître'', that you are a homosexual?&quot;&lt;br&gt;
'''Gide''' &quot;No monsieur, I am ''not'' a homosexual, I am a pederast!&quot;&lt;br&gt;—from Vedres' documentary [[La Vie Commence Demain|''Life Starts Tomorrow'']] (1950)&lt;ref&gt;Weinberg, Herman G., 1967. ''Josef von Sternberg. A Critical Study.'' New York: Dutton p. 121. Weinberg notes &quot;Gide replied testily, with that refined distinction so characteristic of him…&quot;&lt;/ref&gt;}}گۆڤاری گید ڕەفتارەکانی لە کۆمپانیای [[ئۆسکار وایڵد]] بەڵگە دەکات.

 
کتێبی ''کۆریدۆنی'' گید کە بە گرنگترین بەرهەمی خۆی زانیوە، بەرگریکردن لە [[کوڕبازی|چەواشەکاری]] لەخۆدەگرێت. لەو کاتەدا (پێش ساڵی ١٩٤٥)، تەمەنی ڕەزامەندی بۆ هەر جۆرە چالاکییە سێکسییەکان بە ١٣ ساڵ دانرابوو.

== کتێبنامە ==
{{سەرەکی|Bibliography of André Gide}}

== هەروەها سەیری بکە ==

* ''Mise en abyme''

== ئاماژەکان ==

=== وەرگێڕانەکان ===
{{سەرچاوەکان}}

=== ئەو بەرهەمانەی کە ئاماژەیان پێکراوە ===

* ئێدمۆند وایت, [https://www.lrb.co.uk/the-paper/v20/n24/edmund-white/on-the-chance-that-a-shepherd-boy] ''ئاندرێ گید: ژیانێک لە ئێستادا.'' کامبریج: چاپخانەی زانکۆی هارڤارد، ١٩٩٨].

== خوێندنەوەی زیاتر ==

* بۆ زانینی کرۆنۆلۆژیای ژیانی گید، سەیری ل.&amp;nbsp;13-15 لە تۆماس کۆردل، ''ئاندرێ گید'' (زنجیرەی نووسەرانی گریفین). بڵاوکەرەوەی توین، ئینکۆ، ١٩٦٩.
* بۆ زانینی کتێبنامەیەکی وردی نووسین و بەرهەمەکانی گیدە سەبارەت بە گیدە، بڕوانە ل.&amp;nbsp;655–678 لە ئالان شێریدان، ''ئاندرێ گید: ژیانێک لە ئێستادا.'' هارڤارد، ١٩٩٩.

== بەستەری دەرەکی ==
 

; کۆکردنەوەی دیجیتاڵی

* {{StandardEbooks|Standard Ebooks URL=https://standardebooks.org/ebooks/andre-gide}}
* Works by André Gide at Project Gutenberg
* Works by André Gide at Faded Page (Canada)
* Works by or about André Gide at the Internet Archive
* {{Librivox author}}

; لینکی تر

* ماڵپەڕی [http://www.fondation-catherine-gide.org/ ''دامەزراوەی کاترین گاید''], کە لەلایەن کاترین گید کچەکەیەوە بەڕێوەدەبرێت
* [https://web.archive.org/web/20171016085651/http://www.andregide.org/ سەنتەری توێژینەوەی گیدیان]
* [http://noblib.internet-box.ch/NLEW.php?authorid=42 لیستی بەرهەمەکان]
* [https://web.archive.org/web/20090913094434/http://www.gidiana.net/ ئەمیس دی ئەندرێ گید] ''بە زمانی فەرەنسی''
* [http://www.gidiana.net/GA.htm بابەتەکانی ڕۆژنامەی سەردەم لەسەر] ''ڕووکاری Gide بە زمانی فەرەنسی''
* [http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1947/ ئاندرێ گید، براوەی خەڵاتی نۆبڵ بۆ ئەدەب لە ساڵی ١٩٤٧]
* [http://www.ljhammond.com/classics/cl3.htm#gide ئاندرێ گید: پێشەکییەکی کورت]
* [https://web.archive.org/web/20071006001903/http://www.societe-jersiaise.org/whitsco/mader1.htm گید لە مادێریا لە جێرسی، ١٩٠١-١٩٠٧]
* Newspaper clippings about André Gide    
{{André Gide}}{{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}}{{1947 Nobel Prize winners}}{{Modernism}}{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ڕۆمان|ئەدەب|}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
[[پۆل:نووسەرە مۆدێرنەکان]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فەڕەنسی]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]]
[[پۆل:کۆمۆنیستە فەڕەنسییەکان]]
[[پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی]]
[[پۆل:نووسەرانی پاریسی]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٥١]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٩]]
[[پۆل:Articles with hCards]]
[[پۆل:ژیاننامەکان کە واژوویان لەگەڵە]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>sd1z6i362kzn0l832jcffbh31d8dljo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694311</id>
      <parentid>1694310</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T09:58:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shaween</username>
        <id>18477</id>
      </contributor>
      <origin>1694311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41499" sha1="nrm3pv3wggrfyshnr874q70ejj7x7dj" xml:space="preserve">
{{Infobox writer|name=ئاندرێ جید|awards={{awards|[[Nobel Prize in Literature]]|1947}}|image=André Gide.jpg|caption=|birth_name=ئاندرێ پاوڵ گویلۆم جید|birth_date={{birth date|df=yes|1869|11|22}}|birth_place=پاریس، [[ئیمپراتۆریەتیی دووەمی فەڕەنسا]]|death_date={{death date and age|df=yes|1951|2|19|1869|11|22}}|death_place=پاریس، [[ئیمپراتۆریەتیی دووەمی فەڕەنسا|فەرەنسا]]|resting_place=کۆڤەرڤیل، سێن-ماریتیم|occupation={{hlist|ڕۆماننووس|وتارنووس|شانۆنووس}}|genre=|movement=|notable_works=''[[بێ‌ئەخلاق]]''&lt;br /&gt;''[[تەنگەڕێی دەروازە]]''&lt;br/&gt; ''Les caves du Vatican'' (''ژێرزەمینەکانی ڤاتیکان ( ژێرزەمینەکانی ڤاتیکان؛ هەندێکجار بە زمانی ئینگلیزی لە ژێر ناوی سەرگەرمیەکانی لافکادیۆ بڵاودەکرێتەوە)&lt;br/&gt; ''[[سیمفۆنیای کێڵگەوان]]''&lt;br/&gt; ''[[ساختەچیەکان]]''&lt;br/&gt;''[[بەرووبوومەکانی زەوی]]''|spouse={{marriage|Madeleine Rondeaux|1895|1938|end=died}}|children=[[Catherine Gide]]|signature=André Gide signature.svg|website=|education=[[لیسەی هانریی چوارەم]]}} 

'''ئاندرێ پاوڵ گویلۆم جید''' ({{IPA|fr|ɑ̃dʁe pɔl ɡijom ʒid|lang}} ; ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٨٦٩ – ١٩ی شوباتی ١٩٥١) نووسەرێکی فەرەنسی بووە کە نووسینەکەی چەندین شێواز و بابەتی گرتۆتەوە. خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی ساڵی 1947 ی پێبەخشرا . ژیانی پیشەیی گیدە لە سەرەتای ژیانی لە بزووتنەوەی هێماگەراییەوە تا ڕەخنەگرتن لە ئیمپریالیزم لە قۆناغی نێوان جەنگەکاندا . نووسەری زیاتر لە ٥٠ کتێبە، لە نامەی کۆچی دواییدا لە ''[[نیویۆرک تایمز|ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمزدا]]'' بە &quot;گەورەترین پیاوی هاوچەرخی نامەکانی فەرەنسا&quot; وەسف کراوە و &quot;بە پێی زانیارییە ئەدەبییەکان حوکم لەسەر گەورەترین نووسەری فەرەنسی ئەم سەدەیەی داوە&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.andregide.org/remembrance/nytgide.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110806050538/http://www.andregide.org/remembrance/nytgide.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 August 2011 |ڕێکەوتی سەردان=20 March 2018 |وێبگە=www.andregide.org}}&lt;/ref&gt;

گیدە بە چیرۆکە خەیاڵییەکانی و هەروەها بە بەرهەمە ژیاننامەییەکانی ناسراوە، ململانێ و دواجار ئاشتبوونەوەی دوو لایەنی کەسایەتییەکەی دەربڕیوە (کە بە ڕێککەوت بە خۆپارێزییەکی [[پرۆتێستانت|پرۆتستانتی]] و سەرگەرمییەکی سێکسی سەرپێچیکارانە تایبەتمەندە). وەک کەسێک کە خۆی بە [[کوڕبازی|پێدەراست]] دەزانێت، نووسینەکەی بەکاردەهێنا بۆ لێکۆڵینەوە لە خەباتەکەی بۆ ئەوەی بە تەواوی خۆی بێت، لەوانەش خاوەندارێتی سروشتی سێکسی مرۆڤ، بەبێ ئەوەی خیانەت لە بەهاکانی مرۆڤ بکات. چالاکیی سیاسییەکەی بە هەمان ئیتۆس لە قاڵب درا. لە کاتێکدا لە سەرەتای ساڵانی ١٩٣٠دا هاوسۆزی [[کۆمۆنیزم]] بوو، وەک زۆرێک لە ڕۆشنبیران، دوای گەشتەکەی لە ساڵی ١٩٣٦ بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتی سۆڤیەت]] پشتگیری چەپی دژە ستالینیستی کرد. لە کۆتایی ژیانیدا، لە چلەکانی سەدەی ڕابردوودا، بەرەو بەها نەریتییەکانی زیاتر گۆڕی و کۆمۆنیزمی وەک بیرۆکەیەک کە لەگەڵ نەریتەکانی شارستانیەتی مەسیحیدا دەشکێت، ڕەتکردەوە.

== ژیانی سەرەتایی ==
[[File:Gide_1893.jpg|ڕاست|وێنۆک|208x208پیکسڵ| گید لە ساڵی ١٨٩٣]]
جید لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٨٦٩ لە پاریس لە خێزانێکی پرۆتستانتی چینی ناوەند لەدایک بووە. باوکی ژان پاوڵ گیلۆم گید مامۆستای یاسا بووە لە زانکۆی پاریس؛ لە ساڵی ١٨٨٠ کۆچی دوایی کرد، کاتێک کوڕەکە تەمەنی ١١ ساڵ بوو. دایکی ناوی جولیەت ماریا ڕۆندۆس بوو. مامی ئابووریناسێکی سیاسی چارڵز گید بوو . بنەماڵەی باوکی ڕەگ و ڕیشەی خۆی بۆ ئیتالیا دەگەڕێتەوە. گویدۆسی باوباپیران دوای ئەوەی لە ماوەی سەدەی ١٦دا بوونە ئایینی پرۆتستانت و لە ئیتالیا کاسۆلیکیدا ڕووبەڕووی گۆشەگیری بوونەتەوە، ڕوویان لە فەرەنسا و وڵاتانی دیکەی ڕۆژئاوا و باکووری ئەوروپا کردبوو.   

گید لە بارودۆخێکی گۆشەگیردا لە نۆرماندی پەروەردە بووە. لە تەمەنێکی بچووکدا بوو بە نووسەرێکی بەرهەمدار، یەکەم ڕۆمانی خۆی ''بە ناوی دەفتەرەکانی ئاندرێ واڵتەر'' (بە فەڕەنسی: ''Les Cahiers d'André Walter'' ) لە ساڵی ١٨٩١ لە تەمەنی ٢١ ساڵیدا بڵاوکردەوە.

لە ساڵانی ١٨٩٣ و ١٨٩٤ گیدە گەشتێکی بۆ باکووری ئەفریقا کردووە. لەوێ هات بۆ ئەوەی هاوڕەگەزبازییەکەی قبوڵ بکات. 

گید لە پاریس هاوڕێیەتی شانۆنامەنووسی ئێرلەندی [[ئۆسکار وایڵد]] کرد، کە دووەمیان لەوێ لە دەربەدەریدا بوو. لە ساڵی ١٨٩٥ ئەو دوو کەسە لە جەزائیر یەکتریان بینی. وایڵد ئەو بڕوایە هەڵەیەی هەبوو کە گایدی بە هاوڕەگەزبازی ناساندووە، بەڵام گید پێشتر لەگەڵ ئارەزووەکانی خۆیدا ڕێککەوتبوو.  

== ساڵانی ناوەڕاست ==
 
[[File:Gide_1920_cropped.jpg|وێنۆک| گید لە ساڵی ١٩٢٤ لەلایەن ئۆتۆلین مۆرێلەوە وێنەی گیراوە.]]
[[File:Gide_by_Laurens.jpg|وێنۆک| ئاندرێ گید لە نووسینی پاوڵ ئەلبێرت لۆڕێنس (١٩٢٤)]]
لە ساڵی ١٨٩٥، دوای مردنی دایکی، گاید هاوسەرگیری لەگەڵ ئامۆزاکەی مادلین ڕۆندۆس کرد،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.museeprotestant.org/en/notice/andre-gide1869-1951/ |ڕێکەوتی سەردان=20 March 2018 |وێبگە=www.museeprotestant.org}}&lt;/ref&gt; بەڵام هاوسەرگیرییەکە بەبێ تەواوبوون مابووەوە. لە ساڵی ١٨٩٦ بە سەرۆکی شارەوانی لا ڕۆک-باینارد هەڵبژێردرا کە کۆمۆنێکە لە نۆرماندی.

گید هاوینی ساڵی ١٩٠٧ لە جێرسی بەسەر برد، لەگەڵ هاوڕێکانی جاک کۆپۆ و تیۆ ڤان ڕیسێلبێرگ و خێزانەکانیان. ژوورێکی لە لا ڤالیوز کۆتێج لە سانت بریلاد بە کرێ گرت. لەو ماوەیەدا کاری لەسەر بەشی دووەمی ''کتێبی (گەروو دەروازەیە'' (بە فەڕەنسی: ''La Porte étroite'' ) کردووە، و ڤان ڕیسێلبێرگ وێنەکەی کێشاوە.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Moore|first=Diane Monier|url=https://blueormer.gg/product/immoralists-and-drama-queens/|title=Immoralists and Drama Queens: André Gide, Théo Van Rysselberghe and their colourful entourage, Jersey 1907-1909|publisher=Blue Ormer|year=2024|isbn=978-1-915786-12-8}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٠٨دا، گید یارمەتی دامەزراندنی گۆڤاری ئەدەبی ''Nouvelle Revue Française'' (''پێداچوونەوەی نوێی فەرەنسی'')ی دا.&lt;ref name=&quot;Nobel&quot;&gt;{{Nobelprize}}&lt;/ref&gt;

لە کاتی جەنگی جیهانی یەکەمدا، گید سەردانی ئینگلتەرای کرد. یەکێک لە هاوڕێکانی لەوێ هونەرمەند ویلیام ڕۆتنستاین بوو . ڕۆتێنشتاین لە ژیاننامەی خۆیدا باسی سەردانەکەی گایدی بۆ ماڵەکەی خۆی لە گلۆستێرشایر کردووە:
 
لە ساڵی ١٩١٦، گیدە تەمەنی نزیکەی ٤٧ ساڵ بوو کاتێک مارک ئالێگرێت تەمەن ١٥ ساڵ وەک خۆشەویستێک برد. مارک یەکێک بوو لە پێنج منداڵی ئیلی ئەلیگرێت و هاوسەرەکەی. گید لە ساڵانی خوێندنی خۆیدا بووبووە هاوڕێی ئەلیگریتی باڵا کاتێک دایکی گید ئەلیگریتی وەک مامۆستای وانەبێژ بۆ کوڕەکەی بەکرێ گرتبوو. ئیلی ئالێگرێت باشترین پیاو بوو لە ئاهەنگی هاوسەرگیری گید. دوای ئەوەی گاید لەگەڵ مارک هەڵهات بۆ لەندەن، مادلین هاوسەرەکەی هەموو نامەنووسیەکانی سووتاند وەک تۆڵەسەندنەوەیەک- &quot;باشترین بەش لە خۆم&quot;، دواتر گاید وتی.

لە ساڵی ١٩١٨، گاید دۆرۆتی بوسی ناسی و هاوڕێیەتی کرد؛ زیاتر لە ٣٠ ساڵ هاوڕێ بوون و زۆرێک لە بەرهەمەکانی وەرگێڕاوە بۆ زمانی ئینگلیزی.

هەروەها گیدە بووە هاوڕێی نزیک لەگەڵ ڕەخنەگری چارڵز دو بۆس. پێکەوە بەشێک بوون لە ''فۆیەر فرانکۆ-بێلج'' ، کە لەو پێگەیەدا کاریان دەکرد بۆ دۆزینەوەی هەلی کار و خۆراک و شوێنی نیشتەجێبوون بۆ پەنابەرە فەرەنسی-بەلجیکاییەکان کە دوای داگیرکردنی بەلجیکا لە ساڵی ١٩١٤دا گەیشتنە پاریس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Davies |first=Katherine Jane |year=2010 |title=A 'Third Way' Catholic Intellectual: Charles Du Bos, Tragedy, and Ethics in Interwar Paris |journal=Journal of the History of Ideas |volume=71 |issue=4 |page=655 |doi=10.1353/jhi.2010.0005 |jstor=40925953 |s2cid=144724913}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Price|first=Alan|url=https://books.google.com/books?id=CLAYDAAAQBAJ|title=The End of the Age of Innocence: Edith Wharton and the First World War|publisher=St. Martin's Press|year=1996|isbn=978-1-137-05183-7|pages=28–9}}&lt;/ref&gt; دواتر هاوڕێیەتی نێوانیان دابەزی بەهۆی تێڕوانینی دو بۆس کە گید ئینکاری لە ئیمانی ڕۆحی خۆی کردووە یان خیانەتی کردووە، بە پێچەوانەی گەڕانەوەی دو بۆس خۆی بۆ ئیمان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Dieckmann |first=Herbert |year=1953 |title=André Gide and the Conversion of Charles Du Bos |journal=Yale French Studies |issue=12 |page=69 |doi=10.2307/2929290 |jstor=2929290}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Woodward|1997}}

وتارەکەی دو بۆس ''Dialogue avec André Gide'' لە ساڵی ١٩٢٩ بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Einfalt|first=Michael|url=https://books.google.com/books?id=tmArx-Qak5QC|title=The Maritain Factor: Taking Religion into Interwar Modernism|publisher=Leuven University Press|year=2010|isbn=978-90-5867-714-3|editor-last=Heynickx|editor-first=Rajesh|page=160|chapter=Debating Literary Autonomy: Jacques Maritain versus André Gide|editor-last2=De Maeyer|editor-first2=Jan}}&lt;/ref&gt; وتارەکە کە بەهۆی قەناعەتە کاسۆلیکییەکانی دو بۆسەوە ئاگادارکراوەتەوە، هاوڕەگەزبازی گیدی ئیدانە کردووە.{{Sfn|Einfalt|2010}} ئێرنست ڕۆبەرت کورتیۆس هاوڕێی هاوبەشی گید و دو بۆس لە نامەیەکدا بۆ گید ڕەخنەی لە کتێبەکە گرتووە و نووسیویەتی ئەوەی کە دو بۆس &quot;بەپێی ئەخلاقی کاسۆلیکی حوکمت لەسەر دەدات بەسە بۆ ئەوەی تۆمەتبارکردنی تەواوەتی پشتگوێ بخات. تەنها دەتوانێت دەست لەو کەسانە بدات کە وەک ئەو بیردەکەنەوە و پێشوەختە قەناعەتیان پێکراوە. ئەو دەستبەرداری ئازادییە فیکرییەکەی بووە&quot;.{{Sfn|Einfalt|2010}}

لە ساڵانی ١٩٢٠دا گید بووە ئیلهامبەخش بۆ نووسەرانی وەک [[ئەلبێر کامو|ئەلبێرت کامۆ]] و [[ژان پۆڵ سارتر|ژان پۆل سارتەر]]. لە ساڵی ١٩٢٣ کتێبێکی لەسەر [[فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی|فیۆدۆر دۆستۆیڤسکی]] بڵاوکردەوە. کاتێک لە چاپی گشتی ''کۆریدۆن'' (١٩٢٤)دا بەرگری لە هاوڕەگەزبازی کرد، ئەوەندە ئیدانە کرا کە ڕێگری لێکرا بۆ ئەوەی کاندید بکرێت بۆ [[ئەکادیمیای فەڕەنسی|ئەکادیمیای فرانسا]].&lt;ref name=&quot;copley1989&quot;&gt;{{Cite book|last=Copley|first=Antony R. H.|title=Sexual moralities in France, 1780-1980 : new ideas on the family, divorce, and homosexuality : an essay on moral change|date=1989|publisher=Routledge|page=173|quote=After receiving the Nobel Prize in 1947, Gide told a Swedish journalist that ''Corydon'' was the most important of his books; clearly this was not so much a literary judgement as a statement of his faith in the importance of the cause of homosexuality. .... Gide remained considerably anxious about its reception; the climate of post-war France in the 1920s remained hostile to homosexuality, and ''Corydon'' was to block Gide’s access to that highest academic honour in France, election to the Académie Française.}}&lt;/ref&gt; دواتر ئەمەی بە گرنگترین کارەکانی خۆی زانی.&lt;ref name=&quot;copley1989&quot; /&gt;

لە ساڵی ١٩٢٣، گاید کچێکی بوو بە ناوی کاترین ، لەلایەن ئەلیزابێس ڤان ڕیسێلبێرگەوە ، کە ژنێکی زۆر گەنجتر بوو. ئەو ماوەیەکی زۆر بوو ناسیبووی، چونکە کچەکەی هاوڕێکانی ماریا مۆنۆم و تیۆ ڤان ڕیسێلبێرگ بوو، نیگارکێشێکی نوێ ئیمپڕێشنیستی بەلجیکی. ئەمەش بووە هۆی دروستبوونی تاکە قەیران لە پەیوەندییە درێژخایەنەکەی نێوان ئەلیگریت و گید، و زیانی بە هاوڕێیەتییەکەی لەگەڵ تیۆ ڤان ڕیسێلبێرگ گەیاند. ڕەنگە ئەمە تاکە پەیوەندی سێکسی گیدە بووبێت لەگەڵ ژنێکدا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=White |first=Edmund |date=10 December 1998 |title=On the chance that a shepherd boy … |url=http://www.lrb.co.uk/v20/n24/edmund-white/on-the-chance-that-a-shepherd-boy |journal=London Review of Books |volume=20 |issue=24 |pages=3–6 |access-date=20 March 2018}}&lt;/ref&gt; و زۆر کورت بوو. کاترین تاکە نەوەی ئەو بوو بە خوێن. حەزی دەکرد بە ئەلیزابێس بڵێت ''&quot;لا دام بلانچ&quot;'' (&quot;خانمە سپییەکە&quot;).

لە کۆتاییدا ئەلیزابێس هاوسەرەکەی بەجێهێشت و ڕووی لە پاریس کرد و لایەنە پراکتیکییەکانی ژیانی گید بەڕێوەببات. شوقەی تەنیشت یەکتریان لە مۆنپارناس هەبوو. ئەو کچە دەیپەرست، بەڵام دیارە پەیوەندی سێکسییان نەمابوو.{{ژێدەر پێویستە|reason=Elisabeth's mother Maria was called La Petite Dame. Never heard about La Dame blanche as a name for Elisabeth. Also not sure that Elisabeth was married during their brief affair.|date=April 2019}}

لە ساڵی ١٩٢٤ ژیاننامەیەکی بە ناوی ''If it Die...'' (بە فەڕەنسی: ''Si le grain ne meurt'' ). هەر لەو ساڵەدا یەکەم چاپی کتێبی ''دڵی تاریکی'' و ''لۆرد جیمی'' [[جۆزێف کۆنراد|جۆزێف کۆنرادی]] بە زمانی فەرەنسی بەرهەمهێنا.

لە دوای ساڵی ١٩٢٥، گیدە دەستی کرد بە بانگەشەی بۆ ئەوەی مەرجی مرۆڤانەتر بۆ تاوانبارانی سزادراو هەبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Daniels |first=Anthony |ناونیشان=https://newcriterion.com/article/gides-judgment/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-25 |وێبگە=The New Criterion |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; هاوسەرە یاساییەکەی بە ناوی مادلین گاید لە ساڵی ١٩٣٨ کۆچی دوایی کرد. لە کتێبی ''Et nunc manet in te'' ، بیرەوەرییەکانی مادلین کە بە زمانی ئینگلیزی لە ئەمریکا لە ساڵی ١٩٥٢دا بڵاوکرایەوە، لێکۆڵینەوەی لە هاوسەرگیرییەکەی نێوانیان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Press |first=Cerise |ڕێکەوت=2013-04-09 |ناونیشان=https://www.cerisepress.com/05/13/wilful-blindness-the-marriage-of-andre-and-madeleine-gide |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-25 |وێبگە=Cerise Press - A Journal of Literature, Arts &amp; Culture |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ئەفریقا ==
لە تەمموزی ساڵی ١٩٢٦ تا مانگی ئایاری ١٩٢٧، گیدە لەگەڵ خۆشەویستەکەی مارک ئالێگرێت بە کۆلۆنی ئەفریقای ئیکواتۆری فەرەنسیدا گەشتیان کرد. ئەوان چوونە کۆنگۆی ناوەڕاست (ئێستا کۆماری کۆنگۆ)، ئوبانگی-شاری (ئێستا کۆماری ئەفریقای ناوەڕاست)، بۆ ماوەیەکی کورت بۆ چاد و دواتر بۆ کامێرون. گۆڤارێکی هەبوو، کە بە ناوی ''Travels in the Congo'' (بە فەڕەنسی: ''Voyage au Congo'' ) و ''گەڕانەوە لە چاد'' (بە فەرەنسی: ''Retour du Tchad'' ) بڵاوی کردەوە.&lt;ref name=&quot;Nobel&quot; /&gt;

لەم کارەدا ڕەخنەی لە هەڵسوکەوتی بەرژەوەندییە بازرگانییەکانی فەرەنسا لە کۆنگۆ گرتووە و ئیلهامبەخش بووە بۆ چاکسازی.&lt;ref name=&quot;Nobel&quot; /&gt; بە تایبەتی ڕەخنەی توندی لە ڕژێمی ''ئیمتیازاتی گەورە'' ( ''Régime des Grandes Concessions'' ) گرت. حکومەت بەشێک لە کۆلۆنیەکەی بەخشیبووە دەست کۆمپانیا فەرەنسییەکان و ڕێگەی پێدابوون سەرچاوە سروشتییەکانی ناوچەکە بە تایبەتی لاستیک بقۆزنەوە. ئەو باس لەوە دەکات کە کرێکارە ڕەسەنەکان بۆ ماوەی چەند هەفتەیەک ناچار بوون گوندەکەیان بەجێبهێڵن بۆ کۆکردنەوەی لاستیک لە دارستانەکەدا، هەروەها ئیستغلالکردنیان لەلایەن کۆمپانیاکانەوە بە کۆیلایەتی بەراورد کردووە. ئەم کتێبە بەشداری کرد لە پەرەسەندنی بزووتنەوەکانی دژە کۆلۆنیالیزم لە فەرەنسا و یارمەتی بیرمەندانی دا بۆ هەڵسەنگاندنەوەی کاریگەرییەکانی کۆلۆنیالیزم لە ئەفریقا.

== بۆچوونە سیاسییەکان و یەکێتی سۆڤیەت ==
لە ماوەی ساڵانی ١٩٣٠دا، گیدە بۆ ماوەیەکی کورت بوو بە کۆمۆنیست، یان وردتر بڵێین، هاوسەفەری (هەرگیز بە فەرمی پەیوەندی بە هیچ پارتێکی کۆمۆنیستەوە نەکرد)، بەڵام وەک تاکگەرایی خۆی، بانگەشە بۆ بیرۆکەی تاکگەرایی کۆمۆنیستی دەکرد. سەرەڕای پشتیوانی لە یەکێتی سۆڤیەت، دان بە سەرکوتکردنی سیاسی لەوێدا نا. گیدە پێداگری لەسەر ئازادکردنی ڤیکتۆر سێرج ، نووسەری سۆڤیەت و ئەندامی ئۆپۆزسیۆنی چەپ بوو کە لەلایەن ڕژێمی ستالینییەوە بەهۆی بۆچوونەکانییەوە دادگایی کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=23 August 2022 |ناونیشان=https://lareviewofbooks.org/article/victor-serge-the-spirit-of-liberty/}}&lt;/ref&gt; وەک نووسەرێکی بەڕێز کە هاوسۆزی دۆزی کۆمۆنیزم بوو، بانگهێشت کرا بۆ قسەکردن لە پرسەی [[مەکسیم گۆرکی|ماکسیم گۆرکی]] و وەک میوانی یەکێتی سۆڤیەتی نووسەران گەشتێک بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتی سۆڤیەت]] بکات. ڕووبەڕووی سانسۆری وتارەکانی بووەوە و بە تایبەتی لە دۆخی کولتووری سەردەمی کۆمۆنیزمی سۆڤیەت بێهیوا بوو. کارەکانی ''Retour de L'U.'' ''RSS'' ( ''گەڕانەوە لە یەکێتی سۆڤیەت'', 1936) ئاراستەی خوێنەرانی لایەنگری سۆڤیەت کرابوو، بۆ ئەوەی لەبری ئەوەی ڕەخنەی توند بخاتە بەردەم گومانەکان.&lt;ref name=&quot;bio&quot; /&gt; وێڕای داننان بە دەستکەوتە ئابووری و کۆمەڵایەتییەکانی یەکێتی سۆڤیەت بە بەراورد لەگەڵ ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا، ئاماژەی بە خراپبوونی کولتوور و سڕینەوەی تاکایەتی هاووڵاتیانی سۆڤیەت و سەرکوتکردنی هەر ناکۆکییەک کرد:
 
گید هەڵوێستی خۆی بەرامبەر بە ستالین دەرنابڕێت، بەڵکو نیشانەکانی کولتی کەسایەتی خۆی باس دەکات: &quot;لە هەر [ماڵێکدا]، ... هەمان وێنەی ستالین، و هیچی تر&quot;؛ &quot;وێنەیەکی ستالین... ، لە هەمان شوێن بێ گومان کە ئایکۆنەکە پێشتر لێی بووە. ئایا پەرستن، خۆشەویستی، یان ترسە؟ نازانم؛ هەمیشە و لە هەموو شوێنێک کە ئامادەیە.&quot; بەڵام گیدە نووسیویەتی ئەم کێشانە بە بەرزکردنەوەی ئاستی کولتووری کۆمەڵگەی سۆڤیەت چارەسەر دەکرێن.

کاتێک گید دەستی کرد بە ئامادەکردنی دەستنووسەکەی بۆ بڵاوکردنەوە، دەستبەجێ کرێملین لەو بارەیەوە ئاگادارکرایەوە،&lt;ref name=&quot;rg&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/314098942}}&lt;/ref&gt; و زۆری نەخایاند گید لەلایەن نووسەری سۆڤیەت ئیلیا ئێهرنبۆرگ سەردانی کرا، کە وتی کە ئەو لەگەڵ گید هاوڕا بوو، بەڵام داوای دواخستنی بڵاوکردنەوەکەی کرد، چونکە یەکێتی سۆڤیەت یارمەتی کۆمارییەکان دەدا لە [[شەڕی ناوخۆییی ئیسپانیا|شەڕی ناوخۆی ئیسپانیا]]. دوای دوو ڕۆژ، لویس ئاراگۆن نامەیەکی لە جێف لاستەوە گەیاند کە داوای دواخستنی بڵاوکردنەوەکە دەکات. ئەم هەوڵانە شکستیان هێنا و لەگەڵ بڵاوبوونەوەی کتێبەکە، گید لە چاپەمەنی سۆڤیەتدا&lt;ref name=&quot;rg&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bio&quot;&gt;Alan Sheridan. André Gide: A Life in the Present (1999)&lt;/ref&gt; و لەلایەن &quot;دۆستانی یەکێتی سۆڤیەت&quot;ەوە ئیدانە کرا: نۆردال گریگ نووسیویەتی کە گید لە بێ تاقەتی کتێبەکەی نووسیوە، و بەوەوە چاکەیەکی بۆ فاشیستەکان کردووە، کە بە خۆشییەوە پێشوازییان لێکردووە.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=NIZnEAAAQBAJ|title=The Making of an Antifascist: Nordahl Grieg Between the World Wars|date=14 June 2022|publisher=University of Wisconsin Pres|isbn=978-0-299-33650-9}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٣٧ لە وەڵامدا گید ''کتێبی (Afterthoughts on the USSR)'' ی بڵاوکردەوە؛ پێشتر گید کتێبی ''(خیانەتکراوی شۆڕش)'' ی ترۆتسکی خوێندەوە و ڤیکتۆر سێرجی ناسی کە زانیاری زیاتری لەبارەی یەکێتی سۆڤیەت پێدا. لە ''کتێبی (Afterthoughts)'' دا، گیدە ڕاستەوخۆتر ڕەخنە لە کۆمەڵگەی سۆڤیەت دەگرێت: &quot;سیترین، ترۆتسکی، مێرسێر، ئیڤۆن، ڤیکتۆر سێرج، لیگوای، ڕودۆڵف و چەندین کەسی دیکە یارمەتیان داوە لە بەڵگەنامەکانیاندا. هەموو ئەو شتانەی کە تا ئێستا فێریان کردووم تەنها گومانم لێکردبوو- ئەوە ترسەکانی منی پشتڕاستکردووەتەوە و بەهێزتر کردووە&quot;. خاڵە سەرەکییەکانی فیلمی ''Afterthoughts'' ئەوە بوون کە دیکتاتۆرییەتی پرۆلیتاریا بوو بە دیکتاتۆری ستالین، و بیرۆکراسی ئیمتیازدار بوو بە چینی دەسەڵاتداری نوێ، کە قازانجی لە زیادەی کاری کرێکاران دەکرد, بودجەی دەوڵەتیان بۆ پڕۆژەکانی وەک کۆشکی سۆڤیەت یان بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی ژیانی خۆی خەرج دەکرد، لە کاتێکدا چینی کرێکار لە هەژارییەکی زۆردا دەژیا؛ گیدە بۆ سەلماندنی بانگەشەکانی خۆی ئاماژەی بە ڕۆژنامە فەرمییەکانی سۆڤیەت کردووە.&lt;ref name=&quot;aft&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bio&quot; /&gt;

لە کاتی جەنگی جیهانی دووەمدا، گیدە بەو ئەنجامە گەیشتوە کە &quot;ئازادی ڕەها تاک و هەروەها کۆمەڵگا لەناو دەبات مەگەر پەیوەندییەکی نزیک بە نەریت و دیسیپلینەوە هەبێت&quot;؛ ئەو بیرۆکەی شۆڕشگێڕانەی کۆمۆنیزمی ڕەتکردەوە و دەڵێت: &quot;ئەگەر شارستانیەت تەنها پشت بەو کەسانە ببەستێت کە دەستپێشخەری تیۆرییە شۆڕشگێڕییەکانیان کردووە، ئەوا لەناو دەچێت، بەو پێیەی کولتوور بۆ مانەوەی پێویستی بە نەریتێکی بەردەوام و گەشەسەندوو هەیە&quot;. لە ''کتێبی تێزی'' (١٩٤٦)دا، نیشانیدا کە تاکێک دەتوانێت بە سەلامەتی مەزە بەجێبهێڵێت تەنها لەو کاتەدا کە &quot;بە توندی بەو تەوەرەیەوە گرێدابێت کە بە ڕابردووەوە بەستووەتەوە&quot;. لە ساڵی ١٩٤٧دا وتی هەرچەندە شارستانیەتەکان سەرهەڵدەدەن و دادەبەزن، بەڵام ڕەنگە شارستانیەتی مەسیحی لە مەرگ ڕزگاری بێت &quot;ئەگەر بەرپرسیارێتی ئەو تۆمەتە پیرۆزە قبوڵ بکەین کە نەریتەکانمان و ڕابردوومان لەسەرمان داناوە&quot;. هەروەها ئاماژەی بەوەشکردووە، وەک تاکگەرایی ماوەتەوە و ناڕەزایەتی دەربڕی بەرامبەر بە &quot;نقومبوونی بەرپرسیارێتی تاکەکەسی لە دەسەڵاتی ڕێکخراودا، لەو هەڵهاتنەی لە ئازادی کە تایبەتمەندی سەردەمی ئێمەیە&quot;.

گید بەشداری لە ئەنتۆلۆژیای ساڵی ١٩٤٩دا کردووە ''کە ناوی ئەو خودایە شکستی هێناوە''. بەهۆی تەندروستی خۆیەوە نەیتوانی وتارێک بنووسێت، بۆیە دەقەکە لەلایەن ئینید ستارکیەوە نووسراوە، لەسەر بنەمای وەرگێڕانی ''گەڕانەوە لە یەکێتی سۆڤیەت'' ، ''بیرکردنەوەکانی پاشکۆ''، باسێک لە پاریس لە l'Union pour la Verite لە ساڵی ١٩٣٥، و ''گۆڤارەکەی''؛ گید دەقەکەی پەسەند کرد.

== ساڵانی ١٩٣٠ و ١٩٤٠ ==
لە ساڵی ١٩٣٠ گید کتێبێکی لەسەر کەیسی بلانچ مۆنیەر بڵاوکردەوە بە ناوی ''La Séquestrée de Poitiers'' ، جگە لە ناوی پاڵەوانەکان کەمێکی گۆڕی. مۆنیێر ژنێک بوو کە بۆ ماوەی زیاتر لە ٢٥ ساڵ لەلایەن دایکیەوە بە دیل هێڵرابووەوە.
[[File:Cuverville76_-_Château_01.JPG|وێنۆک| ماڵی گید لە شاری کوڤەرڤیل]]
لە ساڵی ١٩٣٩، گیدە بووە یەکەم نووسەری زیندوو کە لە کتێبی بەناوبانگی ''Bibliothèque de la Pléiade'' بڵاوکرایەوە.

لە ساڵی ١٩٤٢ فەڕەنسا بەرەو ئەفریقا بەجێدەهێڵێت و لە کانوونی دووەمی ١٩٤٢ لە تونس ژیاوە تا لە مانگی ئایاری ١٩٤٣ لەلایەن هێزەکانی فەرەنسا و بەریتانیا و ئەمریکاوە کۆنترۆڵکرایەوە و توانی گەشت بکات بۆ جەزائیر و تا کۆتایی جەنگی جیهانی دووەم لەوێ مایەوە.&lt;ref name=&quot;OBrien&quot;&gt;{{Cite book|last=O'Brien|first=Justin|title=The Journals of Andre Gide Volume IV 1939–1949. Translated from the French|date=1951|publisher=Secker &amp; Warburg}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٤٧ [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبی]] وەرگرتووە &quot;بەهۆی نووسینە هەمەلایەنە و گرنگەکانی لە ڕووی هونەرییەوە، کە تێیدا کێشە و بارودۆخی مرۆڤ بە خۆشەویستییەکی چاونەترس بۆ ڕاستی و تێڕوانینێکی توندی دەروونی پێشکەش کراوە&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1947/ |ڕێکەوتی سەردان=20 March 2018 |وێبگە=www.nobelprize.org}}&lt;/ref&gt; زۆربەی ساڵانی کۆتایی ژیانی بۆ بڵاوکردنەوەی گۆڤارەکەی تەرخان کردووە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.museeprotestant.org/Pages/Notices.php?scatid=148&amp;noticeid=811&amp;lev=1&amp;Lget=FR |ڕێکەوتی سەردان=6 September 2010}}&lt;/ref&gt; گید لە ١٩ی شوباتی ١٩٥١ لە پاریس کۆچی دوایی کرد. کەنیسەی ڕۆمانی کاسۆلیکی بەرهەمەکانی لە ساڵی ١٩٥٢دا خستە ناو ''ئیندێکسی کتێبە قەدەغەکراوەکانەوە.''

== ژیانی گید وەک نووسەر ==
ئالان شێریدان ژیاننامەنووسی گیدە کورتەیەک لە ژیانی گید وەک نووسەر و ڕۆشنبیری خستۆتە ڕوو:
 
&quot;بێگومان ناوبانگ و ناوبانگی گید لە کۆتاییدا لەسەر بەرهەمە ئەدەبییەکانی بوو. بەڵام بە پێچەوانەی زۆرێک لە نووسەران، ئەو هیچ کەسێکی تەنیا نەبوو: پێویستی بە هاوڕێیەتی و نابغەیەکی هەبوو بۆ بەردەوامبوونی.&quot; بەڵام &quot;توانای خۆشەویستی تەنها لە هاوڕێکانیدا قەتیس نەبوو: ڕژایە سەر خەمی ئەوانی دیکە کە لە خۆی کەمتر بەختەوەر بوون&quot;.

=== نووسینەکان ===
نووسینی گیدە چەندین ژانر دەگرێتەوە. &quot;وەک وەستایەکی گێڕانەوەی نۆسراو، ناوبەناو درامانووس و وەرگێڕ، ڕەخنەگری ئەدەب، نامەنووس، وتارنووس و ڕۆژنامەنووس، ئەدەبیاتی سەدەی بیستەمی فەرەنسی یەکێک لە سەرنجڕاکێشترین نموونەکانی پیاوی پیتەکانی پێشکەش کرد.&quot;

بەڵام وەک شێریدان ئاماژەی پێدەکات، &quot;ئەوە خەیاڵییە کە لە لوتکەی کارەکانی گیدەدایە.&quot; &quot;لێرەدا، وەک لە ''بەرهەمەکەدا'' بە گشتی، ئەوەی یەکەمجار مرۆڤ لێی دەدا، جۆراوجۆرییەکانە. لێرەشدا، ئێمە کنجکاوی گیدە، گەنجییەکەی، لە کاردا دەبینین: ڕەتکردنەوەی تەنها یەک درز، بۆ دووبارەکردنەوەی فۆرمولەی سەرکەوتوو...خەیاڵەکە ساڵانی سەرەتای هێماسازی دەگرێتەوە، تا پارچە &quot;کۆمیدی، داهێنەرتر، تەنانەت خەیاڵی&quot;، تا دواتر &quot;جدی، گێڕانەوەی زۆر ژیاننامەیی و کەسی یەکەم&quot;...لە فەرەنسا گید بە ستایلستێکی گەورە بە مانا کلاسیکییەکان دادەنرا، &quot;بە ڕستە ڕوون و کورت و یەدەگ و بە ئەنقەست و دەستەواژەی نادیار.&quot;

نامەکانی گیدە کە لە ژیاندا ماون، دەگەنە هەزاران. بەڵام ئەوە ''جۆرناڵە'' کە شێریدان بە &quot;شێوازی دەربڕینی پێشوەختە گیددی&quot; ناوی دەبات. &quot;یەکەم ڕۆمانی لە گۆڤاری خۆی گیدەوە سەریهەڵداوە و زۆرێک لە گێڕانەوەی کەسی یەکەم کەم تا زۆر وەک گۆڤار دەخوێندرێنەوە. لە فیلمی''Les faux-monnayeurs'' دا، گۆڤاری ئێدوارد دەنگێکی بەدیل بۆ گێڕەرەوەکە دابین دەکات.&quot; گاید لە وەڵامدا وتی: &quot;لە ساڵی ١٩٤٦، کاتێک پیێر هێربێرت پرسیاری لە گید کرد کە کام لە کتێبەکانی هەڵدەبژێریت ئەگەر تەنها یەکێکیان لە ژیاندا بمێنێتەوە، پێموایە ئەوە دەبێتە ''جۆرناڵەکەم&quot;.'' &quot; لە تەمەنی ١٨ یان ١٩ ساڵییەوە، گیدە گۆڤارێکی ژیانی خۆی هەڵدەگرت و کاتێک بۆ یەکەمجار خرایە بەردەستی خەڵک، تا ١٣٠٠ لاپەڕە بوو.&quot;

=== خەبات بۆ بەهاکان ===
&quot;هەر بەرگێک کە گید نووسیویەتی مەبەست لێی تەحەدای خۆی بووە، ئەوەی پێش خۆی بووە و چی دەتوانێت بەدوایدا بێت. ئەم تایبەتمەندییە، بەپێی دانیال مۆتۆتێ لە وتارەکەیدا لە ''کاهیێرس دی ئەندرێ گیددا''، ئەوەیە کە کارەکانی گیدە دەکاتە 'لە بنەڕەتدا مۆدێرن': 'نوێکردنەوەی هەمیشەیی ئەو بەهایانەی کە مرۆڤ بەهۆیانەوە دەژی'&quot; گاید لە ''جۆرناڵەکەیدا'' لە ساڵی ١٩٣٠دا نووسیویەتی: &quot;تاکە درامایەک کە بەڕاستی سەرنجڕاکێشە و پێویستە هەمیشە ئامادە بم سەرلەنوێ وێنا بکەم، مشتومڕی تاکەکەسە لەگەڵ هەر شتێک کە دەیپارێزێت لە ڕەسەنایەتی، لەگەڵ هەر شتێک کە دژایەتی یەکپارچەیی خۆی دەکات، بەرامبەر بە یەکگرتنی. زۆربەی کات بەربەستەکە لەناو ئەودایە. و هەموو ئەوانەی تر تەنها بەڕێکەوتن.&quot;

بە گشتی &quot;بەرهەمەکانی ئەندرێ گیدە ڕاپەڕینی سۆزداری خۆی لە دژی ئەو سنووردارکردن و ڕێکەوتننامانە ئاشکرا دەکەن کە لە فەرەنسای سەدەی نۆزدەهەمەوە بۆی ماوەتەوە. ئەو هەوڵیدا خودی ڕەسەن لە ژێر دەمامکە دژبەیەکەکانیدا ئاشکرا بکات.&quot;

== پێدێرستی ==
گیدە لە گۆڤارەکەیدا جیاوازی دەکات لە نێوان &quot;سۆدۆمیتەکان&quot;ی گەورەساڵان و &quot; [[کوڕبازی|پیدراستەکان]] &quot;ی کوڕ خۆشەویست و خۆی وەک ئەم دووەمیان پۆلێن دەکات.
 {{سندووقی وتە|width=30em|bgcolor=cornsilk|fontsize=100%|salign=center|quote=From an interview with film documentarian [[Nicole Védrès]] with Andre Gide:&lt;br&gt;
'''Védrès''' &quot;May I ask you an indiscreet question?&lt;br&gt;
'''Gide''' &quot;There are no indiscreet questions, only indiscreet answers.&quot;&lt;br&gt;
'''Védrès''' &quot;Is it true, ''cher Maître'', that you are a homosexual?&quot;&lt;br&gt;
'''Gide''' &quot;No monsieur, I am ''not'' a homosexual, I am a pederast!&quot;&lt;br&gt;—from Vedres' documentary [[La Vie Commence Demain|''Life Starts Tomorrow'']] (1950)&lt;ref&gt;Weinberg, Herman G., 1967. ''Josef von Sternberg. A Critical Study.'' New York: Dutton p. 121. Weinberg notes &quot;Gide replied testily, with that refined distinction so characteristic of him…&quot;&lt;/ref&gt;}}گۆڤاری گید ڕەفتارەکانی لە کۆمپانیای [[ئۆسکار وایڵد]] بەڵگە دەکات.

 
کتێبی ''کۆریدۆنی'' گید کە بە گرنگترین بەرهەمی خۆی زانیوە، بەرگریکردن لە [[کوڕبازی|چەواشەکاری]] لەخۆدەگرێت. لەو کاتەدا (پێش ساڵی ١٩٤٥)، تەمەنی ڕەزامەندی بۆ هەر جۆرە چالاکییە سێکسییەکان بە ١٣ ساڵ دانرابوو.

== کتێبنامە ==
{{سەرەکی|Bibliography of André Gide}}

== هەروەها سەیری بکە ==

* ''Mise en abyme''

== ئاماژەکان ==

=== وەرگێڕانەکان ===
{{سەرچاوەکان}}

=== ئەو بەرهەمانەی کە ئاماژەیان پێکراوە ===

* ئێدمۆند وایت, [https://www.lrb.co.uk/the-paper/v20/n24/edmund-white/on-the-chance-that-a-shepherd-boy] ''ئاندرێ گید: ژیانێک لە ئێستادا.'' کامبریج: چاپخانەی زانکۆی هارڤارد، ١٩٩٨].

== خوێندنەوەی زیاتر ==

* بۆ زانینی کرۆنۆلۆژیای ژیانی گید، سەیری ل.&amp;nbsp;13-15 لە تۆماس کۆردل، ''ئاندرێ گید'' (زنجیرەی نووسەرانی گریفین). بڵاوکەرەوەی توین، ئینکۆ، ١٩٦٩.
* بۆ زانینی کتێبنامەیەکی وردی نووسین و بەرهەمەکانی گیدە سەبارەت بە گیدە، بڕوانە ل.&amp;nbsp;655–678 لە ئالان شێریدان، ''ئاندرێ گید: ژیانێک لە ئێستادا.'' هارڤارد، ١٩٩٩.

== بەستەری دەرەکی ==
 

; کۆکردنەوەی دیجیتاڵی

* {{StandardEbooks|Standard Ebooks URL=https://standardebooks.org/ebooks/andre-gide}}
* Works by André Gide at Project Gutenberg
* Works by André Gide at Faded Page (Canada)
* Works by or about André Gide at the Internet Archive
* {{Librivox author}}

; لینکی تر

* ماڵپەڕی [http://www.fondation-catherine-gide.org/ ''دامەزراوەی کاترین گاید''], کە لەلایەن کاترین گید کچەکەیەوە بەڕێوەدەبرێت
* [https://web.archive.org/web/20171016085651/http://www.andregide.org/ سەنتەری توێژینەوەی گیدیان]
* [http://noblib.internet-box.ch/NLEW.php?authorid=42 لیستی بەرهەمەکان]
* [https://web.archive.org/web/20090913094434/http://www.gidiana.net/ ئەمیس دی ئەندرێ گید] ''بە زمانی فەرەنسی''
* [http://www.gidiana.net/GA.htm بابەتەکانی ڕۆژنامەی سەردەم لەسەر] ''ڕووکاری Gide بە زمانی فەرەنسی''
* [http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1947/ ئاندرێ گید، براوەی خەڵاتی نۆبڵ بۆ ئەدەب لە ساڵی ١٩٤٧]
* [http://www.ljhammond.com/classics/cl3.htm#gide ئاندرێ گید: پێشەکییەکی کورت]
* [https://web.archive.org/web/20071006001903/http://www.societe-jersiaise.org/whitsco/mader1.htm گید لە مادێریا لە جێرسی، ١٩٠١-١٩٠٧]
* Newspaper clippings about André Gide    
{{André Gide}}{{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}}{{1947 Nobel Prize winners}}{{Modernism}}{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ڕۆمان|ئەدەب|}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
[[پۆل:نووسەرە مۆدێرنەکان]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فەڕەنسی]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]]
[[پۆل:کۆمۆنیستە فەڕەنسییەکان]]
[[پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی]]
[[پۆل:نووسەرانی پاریسی]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٥١]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٩]]
[[پۆل:Articles with hCards]]
[[پۆل:ژیاننامەکان کە واژوویان لەگەڵە]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>nrm3pv3wggrfyshnr874q70ejj7x7dj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694312</id>
      <parentid>1694311</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T09:59:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shaween</username>
        <id>18477</id>
      </contributor>
      <origin>1694312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41473" sha1="lfrx9i0slne3i6avr9nt67naou3znim" xml:space="preserve">
{{Infobox writer|name=ئاندرێ جید|awards={{awards|[[Nobel Prize in Literature]]|1947}}|image=André Gide.jpg|caption=|birth_name=ئاندرێ پاوڵ گویلۆم جید|birth_date={{birth date|df=yes|1869|11|22}}|birth_place=پاریس، [[ئیمپراتۆریەتیی دووەمی فەڕەنسا]]|death_date={{death date and age|df=yes|1951|2|19|1869|11|22}}|death_place=پاریس، [[ئیمپراتۆریەتیی دووەمی فەڕەنسا|فەرەنسا]]|resting_place=کۆڤەرڤیل، سێن-ماریتیم|occupation={{hlist|ڕۆماننووس|وتارنووس|شانۆنووس}}|genre=|movement=|notable_works=''[[بێ‌ئەخلاق]]''&lt;br /&gt;''[[تەنگەڕێی دەروازە]]''&lt;br/&gt; ''ژێرزەمینەکانی ڤاتیکان ( ژێرزەمینەکانی ڤاتیکان؛ هەندێکجار بە زمانی ئینگلیزی لە ژێر ناوی سەرگەرمیەکانی لافکادیۆ بڵاودەکرێتەوە)&lt;br/&gt; ''[[سیمفۆنیای کێڵگەوان]]''&lt;br/&gt; ''[[ساختەچیەکان]]''&lt;br/&gt;''[[بەرووبوومەکانی زەوی]]''|spouse={{marriage|Madeleine Rondeaux|1895|1938|end=died}}|children=[[Catherine Gide]]|signature=André Gide signature.svg|website=|education=[[لیسەی هانریی چوارەم]]}} 

'''ئاندرێ پاوڵ گویلۆم جید''' ({{IPA|fr|ɑ̃dʁe pɔl ɡijom ʒid|lang}} ; ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٨٦٩ – ١٩ی شوباتی ١٩٥١) نووسەرێکی فەرەنسی بووە کە نووسینەکەی چەندین شێواز و بابەتی گرتۆتەوە. خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی ساڵی 1947 ی پێبەخشرا . ژیانی پیشەیی گیدە لە سەرەتای ژیانی لە بزووتنەوەی هێماگەراییەوە تا ڕەخنەگرتن لە ئیمپریالیزم لە قۆناغی نێوان جەنگەکاندا . نووسەری زیاتر لە ٥٠ کتێبە، لە نامەی کۆچی دواییدا لە ''[[نیویۆرک تایمز|ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمزدا]]'' بە &quot;گەورەترین پیاوی هاوچەرخی نامەکانی فەرەنسا&quot; وەسف کراوە و &quot;بە پێی زانیارییە ئەدەبییەکان حوکم لەسەر گەورەترین نووسەری فەرەنسی ئەم سەدەیەی داوە&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.andregide.org/remembrance/nytgide.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110806050538/http://www.andregide.org/remembrance/nytgide.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 August 2011 |ڕێکەوتی سەردان=20 March 2018 |وێبگە=www.andregide.org}}&lt;/ref&gt;

گیدە بە چیرۆکە خەیاڵییەکانی و هەروەها بە بەرهەمە ژیاننامەییەکانی ناسراوە، ململانێ و دواجار ئاشتبوونەوەی دوو لایەنی کەسایەتییەکەی دەربڕیوە (کە بە ڕێککەوت بە خۆپارێزییەکی [[پرۆتێستانت|پرۆتستانتی]] و سەرگەرمییەکی سێکسی سەرپێچیکارانە تایبەتمەندە). وەک کەسێک کە خۆی بە [[کوڕبازی|پێدەراست]] دەزانێت، نووسینەکەی بەکاردەهێنا بۆ لێکۆڵینەوە لە خەباتەکەی بۆ ئەوەی بە تەواوی خۆی بێت، لەوانەش خاوەندارێتی سروشتی سێکسی مرۆڤ، بەبێ ئەوەی خیانەت لە بەهاکانی مرۆڤ بکات. چالاکیی سیاسییەکەی بە هەمان ئیتۆس لە قاڵب درا. لە کاتێکدا لە سەرەتای ساڵانی ١٩٣٠دا هاوسۆزی [[کۆمۆنیزم]] بوو، وەک زۆرێک لە ڕۆشنبیران، دوای گەشتەکەی لە ساڵی ١٩٣٦ بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتی سۆڤیەت]] پشتگیری چەپی دژە ستالینیستی کرد. لە کۆتایی ژیانیدا، لە چلەکانی سەدەی ڕابردوودا، بەرەو بەها نەریتییەکانی زیاتر گۆڕی و کۆمۆنیزمی وەک بیرۆکەیەک کە لەگەڵ نەریتەکانی شارستانیەتی مەسیحیدا دەشکێت، ڕەتکردەوە.

== ژیانی سەرەتایی ==
[[File:Gide_1893.jpg|ڕاست|وێنۆک|208x208پیکسڵ| گید لە ساڵی ١٨٩٣]]
جید لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٨٦٩ لە پاریس لە خێزانێکی پرۆتستانتی چینی ناوەند لەدایک بووە. باوکی ژان پاوڵ گیلۆم گید مامۆستای یاسا بووە لە زانکۆی پاریس؛ لە ساڵی ١٨٨٠ کۆچی دوایی کرد، کاتێک کوڕەکە تەمەنی ١١ ساڵ بوو. دایکی ناوی جولیەت ماریا ڕۆندۆس بوو. مامی ئابووریناسێکی سیاسی چارڵز گید بوو . بنەماڵەی باوکی ڕەگ و ڕیشەی خۆی بۆ ئیتالیا دەگەڕێتەوە. گویدۆسی باوباپیران دوای ئەوەی لە ماوەی سەدەی ١٦دا بوونە ئایینی پرۆتستانت و لە ئیتالیا کاسۆلیکیدا ڕووبەڕووی گۆشەگیری بوونەتەوە، ڕوویان لە فەرەنسا و وڵاتانی دیکەی ڕۆژئاوا و باکووری ئەوروپا کردبوو.   

گید لە بارودۆخێکی گۆشەگیردا لە نۆرماندی پەروەردە بووە. لە تەمەنێکی بچووکدا بوو بە نووسەرێکی بەرهەمدار، یەکەم ڕۆمانی خۆی ''بە ناوی دەفتەرەکانی ئاندرێ واڵتەر'' (بە فەڕەنسی: ''Les Cahiers d'André Walter'' ) لە ساڵی ١٨٩١ لە تەمەنی ٢١ ساڵیدا بڵاوکردەوە.

لە ساڵانی ١٨٩٣ و ١٨٩٤ گیدە گەشتێکی بۆ باکووری ئەفریقا کردووە. لەوێ هات بۆ ئەوەی هاوڕەگەزبازییەکەی قبوڵ بکات. 

گید لە پاریس هاوڕێیەتی شانۆنامەنووسی ئێرلەندی [[ئۆسکار وایڵد]] کرد، کە دووەمیان لەوێ لە دەربەدەریدا بوو. لە ساڵی ١٨٩٥ ئەو دوو کەسە لە جەزائیر یەکتریان بینی. وایڵد ئەو بڕوایە هەڵەیەی هەبوو کە گایدی بە هاوڕەگەزبازی ناساندووە، بەڵام گید پێشتر لەگەڵ ئارەزووەکانی خۆیدا ڕێککەوتبوو.  

== ساڵانی ناوەڕاست ==
 
[[File:Gide_1920_cropped.jpg|وێنۆک| گید لە ساڵی ١٩٢٤ لەلایەن ئۆتۆلین مۆرێلەوە وێنەی گیراوە.]]
[[File:Gide_by_Laurens.jpg|وێنۆک| ئاندرێ گید لە نووسینی پاوڵ ئەلبێرت لۆڕێنس (١٩٢٤)]]
لە ساڵی ١٨٩٥، دوای مردنی دایکی، گاید هاوسەرگیری لەگەڵ ئامۆزاکەی مادلین ڕۆندۆس کرد،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.museeprotestant.org/en/notice/andre-gide1869-1951/ |ڕێکەوتی سەردان=20 March 2018 |وێبگە=www.museeprotestant.org}}&lt;/ref&gt; بەڵام هاوسەرگیرییەکە بەبێ تەواوبوون مابووەوە. لە ساڵی ١٨٩٦ بە سەرۆکی شارەوانی لا ڕۆک-باینارد هەڵبژێردرا کە کۆمۆنێکە لە نۆرماندی.

گید هاوینی ساڵی ١٩٠٧ لە جێرسی بەسەر برد، لەگەڵ هاوڕێکانی جاک کۆپۆ و تیۆ ڤان ڕیسێلبێرگ و خێزانەکانیان. ژوورێکی لە لا ڤالیوز کۆتێج لە سانت بریلاد بە کرێ گرت. لەو ماوەیەدا کاری لەسەر بەشی دووەمی ''کتێبی (گەروو دەروازەیە'' (بە فەڕەنسی: ''La Porte étroite'' ) کردووە، و ڤان ڕیسێلبێرگ وێنەکەی کێشاوە.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Moore|first=Diane Monier|url=https://blueormer.gg/product/immoralists-and-drama-queens/|title=Immoralists and Drama Queens: André Gide, Théo Van Rysselberghe and their colourful entourage, Jersey 1907-1909|publisher=Blue Ormer|year=2024|isbn=978-1-915786-12-8}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٠٨دا، گید یارمەتی دامەزراندنی گۆڤاری ئەدەبی ''Nouvelle Revue Française'' (''پێداچوونەوەی نوێی فەرەنسی'')ی دا.&lt;ref name=&quot;Nobel&quot;&gt;{{Nobelprize}}&lt;/ref&gt;

لە کاتی جەنگی جیهانی یەکەمدا، گید سەردانی ئینگلتەرای کرد. یەکێک لە هاوڕێکانی لەوێ هونەرمەند ویلیام ڕۆتنستاین بوو . ڕۆتێنشتاین لە ژیاننامەی خۆیدا باسی سەردانەکەی گایدی بۆ ماڵەکەی خۆی لە گلۆستێرشایر کردووە:
 
لە ساڵی ١٩١٦، گیدە تەمەنی نزیکەی ٤٧ ساڵ بوو کاتێک مارک ئالێگرێت تەمەن ١٥ ساڵ وەک خۆشەویستێک برد. مارک یەکێک بوو لە پێنج منداڵی ئیلی ئەلیگرێت و هاوسەرەکەی. گید لە ساڵانی خوێندنی خۆیدا بووبووە هاوڕێی ئەلیگریتی باڵا کاتێک دایکی گید ئەلیگریتی وەک مامۆستای وانەبێژ بۆ کوڕەکەی بەکرێ گرتبوو. ئیلی ئالێگرێت باشترین پیاو بوو لە ئاهەنگی هاوسەرگیری گید. دوای ئەوەی گاید لەگەڵ مارک هەڵهات بۆ لەندەن، مادلین هاوسەرەکەی هەموو نامەنووسیەکانی سووتاند وەک تۆڵەسەندنەوەیەک- &quot;باشترین بەش لە خۆم&quot;، دواتر گاید وتی.

لە ساڵی ١٩١٨، گاید دۆرۆتی بوسی ناسی و هاوڕێیەتی کرد؛ زیاتر لە ٣٠ ساڵ هاوڕێ بوون و زۆرێک لە بەرهەمەکانی وەرگێڕاوە بۆ زمانی ئینگلیزی.

هەروەها گیدە بووە هاوڕێی نزیک لەگەڵ ڕەخنەگری چارڵز دو بۆس. پێکەوە بەشێک بوون لە ''فۆیەر فرانکۆ-بێلج'' ، کە لەو پێگەیەدا کاریان دەکرد بۆ دۆزینەوەی هەلی کار و خۆراک و شوێنی نیشتەجێبوون بۆ پەنابەرە فەرەنسی-بەلجیکاییەکان کە دوای داگیرکردنی بەلجیکا لە ساڵی ١٩١٤دا گەیشتنە پاریس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Davies |first=Katherine Jane |year=2010 |title=A 'Third Way' Catholic Intellectual: Charles Du Bos, Tragedy, and Ethics in Interwar Paris |journal=Journal of the History of Ideas |volume=71 |issue=4 |page=655 |doi=10.1353/jhi.2010.0005 |jstor=40925953 |s2cid=144724913}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Price|first=Alan|url=https://books.google.com/books?id=CLAYDAAAQBAJ|title=The End of the Age of Innocence: Edith Wharton and the First World War|publisher=St. Martin's Press|year=1996|isbn=978-1-137-05183-7|pages=28–9}}&lt;/ref&gt; دواتر هاوڕێیەتی نێوانیان دابەزی بەهۆی تێڕوانینی دو بۆس کە گید ئینکاری لە ئیمانی ڕۆحی خۆی کردووە یان خیانەتی کردووە، بە پێچەوانەی گەڕانەوەی دو بۆس خۆی بۆ ئیمان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Dieckmann |first=Herbert |year=1953 |title=André Gide and the Conversion of Charles Du Bos |journal=Yale French Studies |issue=12 |page=69 |doi=10.2307/2929290 |jstor=2929290}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Woodward|1997}}

وتارەکەی دو بۆس ''Dialogue avec André Gide'' لە ساڵی ١٩٢٩ بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Einfalt|first=Michael|url=https://books.google.com/books?id=tmArx-Qak5QC|title=The Maritain Factor: Taking Religion into Interwar Modernism|publisher=Leuven University Press|year=2010|isbn=978-90-5867-714-3|editor-last=Heynickx|editor-first=Rajesh|page=160|chapter=Debating Literary Autonomy: Jacques Maritain versus André Gide|editor-last2=De Maeyer|editor-first2=Jan}}&lt;/ref&gt; وتارەکە کە بەهۆی قەناعەتە کاسۆلیکییەکانی دو بۆسەوە ئاگادارکراوەتەوە، هاوڕەگەزبازی گیدی ئیدانە کردووە.{{Sfn|Einfalt|2010}} ئێرنست ڕۆبەرت کورتیۆس هاوڕێی هاوبەشی گید و دو بۆس لە نامەیەکدا بۆ گید ڕەخنەی لە کتێبەکە گرتووە و نووسیویەتی ئەوەی کە دو بۆس &quot;بەپێی ئەخلاقی کاسۆلیکی حوکمت لەسەر دەدات بەسە بۆ ئەوەی تۆمەتبارکردنی تەواوەتی پشتگوێ بخات. تەنها دەتوانێت دەست لەو کەسانە بدات کە وەک ئەو بیردەکەنەوە و پێشوەختە قەناعەتیان پێکراوە. ئەو دەستبەرداری ئازادییە فیکرییەکەی بووە&quot;.{{Sfn|Einfalt|2010}}

لە ساڵانی ١٩٢٠دا گید بووە ئیلهامبەخش بۆ نووسەرانی وەک [[ئەلبێر کامو|ئەلبێرت کامۆ]] و [[ژان پۆڵ سارتر|ژان پۆل سارتەر]]. لە ساڵی ١٩٢٣ کتێبێکی لەسەر [[فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی|فیۆدۆر دۆستۆیڤسکی]] بڵاوکردەوە. کاتێک لە چاپی گشتی ''کۆریدۆن'' (١٩٢٤)دا بەرگری لە هاوڕەگەزبازی کرد، ئەوەندە ئیدانە کرا کە ڕێگری لێکرا بۆ ئەوەی کاندید بکرێت بۆ [[ئەکادیمیای فەڕەنسی|ئەکادیمیای فرانسا]].&lt;ref name=&quot;copley1989&quot;&gt;{{Cite book|last=Copley|first=Antony R. H.|title=Sexual moralities in France, 1780-1980 : new ideas on the family, divorce, and homosexuality : an essay on moral change|date=1989|publisher=Routledge|page=173|quote=After receiving the Nobel Prize in 1947, Gide told a Swedish journalist that ''Corydon'' was the most important of his books; clearly this was not so much a literary judgement as a statement of his faith in the importance of the cause of homosexuality. .... Gide remained considerably anxious about its reception; the climate of post-war France in the 1920s remained hostile to homosexuality, and ''Corydon'' was to block Gide’s access to that highest academic honour in France, election to the Académie Française.}}&lt;/ref&gt; دواتر ئەمەی بە گرنگترین کارەکانی خۆی زانی.&lt;ref name=&quot;copley1989&quot; /&gt;

لە ساڵی ١٩٢٣، گاید کچێکی بوو بە ناوی کاترین ، لەلایەن ئەلیزابێس ڤان ڕیسێلبێرگەوە ، کە ژنێکی زۆر گەنجتر بوو. ئەو ماوەیەکی زۆر بوو ناسیبووی، چونکە کچەکەی هاوڕێکانی ماریا مۆنۆم و تیۆ ڤان ڕیسێلبێرگ بوو، نیگارکێشێکی نوێ ئیمپڕێشنیستی بەلجیکی. ئەمەش بووە هۆی دروستبوونی تاکە قەیران لە پەیوەندییە درێژخایەنەکەی نێوان ئەلیگریت و گید، و زیانی بە هاوڕێیەتییەکەی لەگەڵ تیۆ ڤان ڕیسێلبێرگ گەیاند. ڕەنگە ئەمە تاکە پەیوەندی سێکسی گیدە بووبێت لەگەڵ ژنێکدا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=White |first=Edmund |date=10 December 1998 |title=On the chance that a shepherd boy … |url=http://www.lrb.co.uk/v20/n24/edmund-white/on-the-chance-that-a-shepherd-boy |journal=London Review of Books |volume=20 |issue=24 |pages=3–6 |access-date=20 March 2018}}&lt;/ref&gt; و زۆر کورت بوو. کاترین تاکە نەوەی ئەو بوو بە خوێن. حەزی دەکرد بە ئەلیزابێس بڵێت ''&quot;لا دام بلانچ&quot;'' (&quot;خانمە سپییەکە&quot;).

لە کۆتاییدا ئەلیزابێس هاوسەرەکەی بەجێهێشت و ڕووی لە پاریس کرد و لایەنە پراکتیکییەکانی ژیانی گید بەڕێوەببات. شوقەی تەنیشت یەکتریان لە مۆنپارناس هەبوو. ئەو کچە دەیپەرست، بەڵام دیارە پەیوەندی سێکسییان نەمابوو.{{ژێدەر پێویستە|reason=Elisabeth's mother Maria was called La Petite Dame. Never heard about La Dame blanche as a name for Elisabeth. Also not sure that Elisabeth was married during their brief affair.|date=April 2019}}

لە ساڵی ١٩٢٤ ژیاننامەیەکی بە ناوی ''If it Die...'' (بە فەڕەنسی: ''Si le grain ne meurt'' ). هەر لەو ساڵەدا یەکەم چاپی کتێبی ''دڵی تاریکی'' و ''لۆرد جیمی'' [[جۆزێف کۆنراد|جۆزێف کۆنرادی]] بە زمانی فەرەنسی بەرهەمهێنا.

لە دوای ساڵی ١٩٢٥، گیدە دەستی کرد بە بانگەشەی بۆ ئەوەی مەرجی مرۆڤانەتر بۆ تاوانبارانی سزادراو هەبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Daniels |first=Anthony |ناونیشان=https://newcriterion.com/article/gides-judgment/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-25 |وێبگە=The New Criterion |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; هاوسەرە یاساییەکەی بە ناوی مادلین گاید لە ساڵی ١٩٣٨ کۆچی دوایی کرد. لە کتێبی ''Et nunc manet in te'' ، بیرەوەرییەکانی مادلین کە بە زمانی ئینگلیزی لە ئەمریکا لە ساڵی ١٩٥٢دا بڵاوکرایەوە، لێکۆڵینەوەی لە هاوسەرگیرییەکەی نێوانیان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Press |first=Cerise |ڕێکەوت=2013-04-09 |ناونیشان=https://www.cerisepress.com/05/13/wilful-blindness-the-marriage-of-andre-and-madeleine-gide |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-25 |وێبگە=Cerise Press - A Journal of Literature, Arts &amp; Culture |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ئەفریقا ==
لە تەمموزی ساڵی ١٩٢٦ تا مانگی ئایاری ١٩٢٧، گیدە لەگەڵ خۆشەویستەکەی مارک ئالێگرێت بە کۆلۆنی ئەفریقای ئیکواتۆری فەرەنسیدا گەشتیان کرد. ئەوان چوونە کۆنگۆی ناوەڕاست (ئێستا کۆماری کۆنگۆ)، ئوبانگی-شاری (ئێستا کۆماری ئەفریقای ناوەڕاست)، بۆ ماوەیەکی کورت بۆ چاد و دواتر بۆ کامێرون. گۆڤارێکی هەبوو، کە بە ناوی ''Travels in the Congo'' (بە فەڕەنسی: ''Voyage au Congo'' ) و ''گەڕانەوە لە چاد'' (بە فەرەنسی: ''Retour du Tchad'' ) بڵاوی کردەوە.&lt;ref name=&quot;Nobel&quot; /&gt;

لەم کارەدا ڕەخنەی لە هەڵسوکەوتی بەرژەوەندییە بازرگانییەکانی فەرەنسا لە کۆنگۆ گرتووە و ئیلهامبەخش بووە بۆ چاکسازی.&lt;ref name=&quot;Nobel&quot; /&gt; بە تایبەتی ڕەخنەی توندی لە ڕژێمی ''ئیمتیازاتی گەورە'' ( ''Régime des Grandes Concessions'' ) گرت. حکومەت بەشێک لە کۆلۆنیەکەی بەخشیبووە دەست کۆمپانیا فەرەنسییەکان و ڕێگەی پێدابوون سەرچاوە سروشتییەکانی ناوچەکە بە تایبەتی لاستیک بقۆزنەوە. ئەو باس لەوە دەکات کە کرێکارە ڕەسەنەکان بۆ ماوەی چەند هەفتەیەک ناچار بوون گوندەکەیان بەجێبهێڵن بۆ کۆکردنەوەی لاستیک لە دارستانەکەدا، هەروەها ئیستغلالکردنیان لەلایەن کۆمپانیاکانەوە بە کۆیلایەتی بەراورد کردووە. ئەم کتێبە بەشداری کرد لە پەرەسەندنی بزووتنەوەکانی دژە کۆلۆنیالیزم لە فەرەنسا و یارمەتی بیرمەندانی دا بۆ هەڵسەنگاندنەوەی کاریگەرییەکانی کۆلۆنیالیزم لە ئەفریقا.

== بۆچوونە سیاسییەکان و یەکێتی سۆڤیەت ==
لە ماوەی ساڵانی ١٩٣٠دا، گیدە بۆ ماوەیەکی کورت بوو بە کۆمۆنیست، یان وردتر بڵێین، هاوسەفەری (هەرگیز بە فەرمی پەیوەندی بە هیچ پارتێکی کۆمۆنیستەوە نەکرد)، بەڵام وەک تاکگەرایی خۆی، بانگەشە بۆ بیرۆکەی تاکگەرایی کۆمۆنیستی دەکرد. سەرەڕای پشتیوانی لە یەکێتی سۆڤیەت، دان بە سەرکوتکردنی سیاسی لەوێدا نا. گیدە پێداگری لەسەر ئازادکردنی ڤیکتۆر سێرج ، نووسەری سۆڤیەت و ئەندامی ئۆپۆزسیۆنی چەپ بوو کە لەلایەن ڕژێمی ستالینییەوە بەهۆی بۆچوونەکانییەوە دادگایی کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=23 August 2022 |ناونیشان=https://lareviewofbooks.org/article/victor-serge-the-spirit-of-liberty/}}&lt;/ref&gt; وەک نووسەرێکی بەڕێز کە هاوسۆزی دۆزی کۆمۆنیزم بوو، بانگهێشت کرا بۆ قسەکردن لە پرسەی [[مەکسیم گۆرکی|ماکسیم گۆرکی]] و وەک میوانی یەکێتی سۆڤیەتی نووسەران گەشتێک بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتی سۆڤیەت]] بکات. ڕووبەڕووی سانسۆری وتارەکانی بووەوە و بە تایبەتی لە دۆخی کولتووری سەردەمی کۆمۆنیزمی سۆڤیەت بێهیوا بوو. کارەکانی ''Retour de L'U.'' ''RSS'' ( ''گەڕانەوە لە یەکێتی سۆڤیەت'', 1936) ئاراستەی خوێنەرانی لایەنگری سۆڤیەت کرابوو، بۆ ئەوەی لەبری ئەوەی ڕەخنەی توند بخاتە بەردەم گومانەکان.&lt;ref name=&quot;bio&quot; /&gt; وێڕای داننان بە دەستکەوتە ئابووری و کۆمەڵایەتییەکانی یەکێتی سۆڤیەت بە بەراورد لەگەڵ ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا، ئاماژەی بە خراپبوونی کولتوور و سڕینەوەی تاکایەتی هاووڵاتیانی سۆڤیەت و سەرکوتکردنی هەر ناکۆکییەک کرد:
 
گید هەڵوێستی خۆی بەرامبەر بە ستالین دەرنابڕێت، بەڵکو نیشانەکانی کولتی کەسایەتی خۆی باس دەکات: &quot;لە هەر [ماڵێکدا]، ... هەمان وێنەی ستالین، و هیچی تر&quot;؛ &quot;وێنەیەکی ستالین... ، لە هەمان شوێن بێ گومان کە ئایکۆنەکە پێشتر لێی بووە. ئایا پەرستن، خۆشەویستی، یان ترسە؟ نازانم؛ هەمیشە و لە هەموو شوێنێک کە ئامادەیە.&quot; بەڵام گیدە نووسیویەتی ئەم کێشانە بە بەرزکردنەوەی ئاستی کولتووری کۆمەڵگەی سۆڤیەت چارەسەر دەکرێن.

کاتێک گید دەستی کرد بە ئامادەکردنی دەستنووسەکەی بۆ بڵاوکردنەوە، دەستبەجێ کرێملین لەو بارەیەوە ئاگادارکرایەوە،&lt;ref name=&quot;rg&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/314098942}}&lt;/ref&gt; و زۆری نەخایاند گید لەلایەن نووسەری سۆڤیەت ئیلیا ئێهرنبۆرگ سەردانی کرا، کە وتی کە ئەو لەگەڵ گید هاوڕا بوو، بەڵام داوای دواخستنی بڵاوکردنەوەکەی کرد، چونکە یەکێتی سۆڤیەت یارمەتی کۆمارییەکان دەدا لە [[شەڕی ناوخۆییی ئیسپانیا|شەڕی ناوخۆی ئیسپانیا]]. دوای دوو ڕۆژ، لویس ئاراگۆن نامەیەکی لە جێف لاستەوە گەیاند کە داوای دواخستنی بڵاوکردنەوەکە دەکات. ئەم هەوڵانە شکستیان هێنا و لەگەڵ بڵاوبوونەوەی کتێبەکە، گید لە چاپەمەنی سۆڤیەتدا&lt;ref name=&quot;rg&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bio&quot;&gt;Alan Sheridan. André Gide: A Life in the Present (1999)&lt;/ref&gt; و لەلایەن &quot;دۆستانی یەکێتی سۆڤیەت&quot;ەوە ئیدانە کرا: نۆردال گریگ نووسیویەتی کە گید لە بێ تاقەتی کتێبەکەی نووسیوە، و بەوەوە چاکەیەکی بۆ فاشیستەکان کردووە، کە بە خۆشییەوە پێشوازییان لێکردووە.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=NIZnEAAAQBAJ|title=The Making of an Antifascist: Nordahl Grieg Between the World Wars|date=14 June 2022|publisher=University of Wisconsin Pres|isbn=978-0-299-33650-9}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٣٧ لە وەڵامدا گید ''کتێبی (Afterthoughts on the USSR)'' ی بڵاوکردەوە؛ پێشتر گید کتێبی ''(خیانەتکراوی شۆڕش)'' ی ترۆتسکی خوێندەوە و ڤیکتۆر سێرجی ناسی کە زانیاری زیاتری لەبارەی یەکێتی سۆڤیەت پێدا. لە ''کتێبی (Afterthoughts)'' دا، گیدە ڕاستەوخۆتر ڕەخنە لە کۆمەڵگەی سۆڤیەت دەگرێت: &quot;سیترین، ترۆتسکی، مێرسێر، ئیڤۆن، ڤیکتۆر سێرج، لیگوای، ڕودۆڵف و چەندین کەسی دیکە یارمەتیان داوە لە بەڵگەنامەکانیاندا. هەموو ئەو شتانەی کە تا ئێستا فێریان کردووم تەنها گومانم لێکردبوو- ئەوە ترسەکانی منی پشتڕاستکردووەتەوە و بەهێزتر کردووە&quot;. خاڵە سەرەکییەکانی فیلمی ''Afterthoughts'' ئەوە بوون کە دیکتاتۆرییەتی پرۆلیتاریا بوو بە دیکتاتۆری ستالین، و بیرۆکراسی ئیمتیازدار بوو بە چینی دەسەڵاتداری نوێ، کە قازانجی لە زیادەی کاری کرێکاران دەکرد, بودجەی دەوڵەتیان بۆ پڕۆژەکانی وەک کۆشکی سۆڤیەت یان بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی ژیانی خۆی خەرج دەکرد، لە کاتێکدا چینی کرێکار لە هەژارییەکی زۆردا دەژیا؛ گیدە بۆ سەلماندنی بانگەشەکانی خۆی ئاماژەی بە ڕۆژنامە فەرمییەکانی سۆڤیەت کردووە.&lt;ref name=&quot;aft&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bio&quot; /&gt;

لە کاتی جەنگی جیهانی دووەمدا، گیدە بەو ئەنجامە گەیشتوە کە &quot;ئازادی ڕەها تاک و هەروەها کۆمەڵگا لەناو دەبات مەگەر پەیوەندییەکی نزیک بە نەریت و دیسیپلینەوە هەبێت&quot;؛ ئەو بیرۆکەی شۆڕشگێڕانەی کۆمۆنیزمی ڕەتکردەوە و دەڵێت: &quot;ئەگەر شارستانیەت تەنها پشت بەو کەسانە ببەستێت کە دەستپێشخەری تیۆرییە شۆڕشگێڕییەکانیان کردووە، ئەوا لەناو دەچێت، بەو پێیەی کولتوور بۆ مانەوەی پێویستی بە نەریتێکی بەردەوام و گەشەسەندوو هەیە&quot;. لە ''کتێبی تێزی'' (١٩٤٦)دا، نیشانیدا کە تاکێک دەتوانێت بە سەلامەتی مەزە بەجێبهێڵێت تەنها لەو کاتەدا کە &quot;بە توندی بەو تەوەرەیەوە گرێدابێت کە بە ڕابردووەوە بەستووەتەوە&quot;. لە ساڵی ١٩٤٧دا وتی هەرچەندە شارستانیەتەکان سەرهەڵدەدەن و دادەبەزن، بەڵام ڕەنگە شارستانیەتی مەسیحی لە مەرگ ڕزگاری بێت &quot;ئەگەر بەرپرسیارێتی ئەو تۆمەتە پیرۆزە قبوڵ بکەین کە نەریتەکانمان و ڕابردوومان لەسەرمان داناوە&quot;. هەروەها ئاماژەی بەوەشکردووە، وەک تاکگەرایی ماوەتەوە و ناڕەزایەتی دەربڕی بەرامبەر بە &quot;نقومبوونی بەرپرسیارێتی تاکەکەسی لە دەسەڵاتی ڕێکخراودا، لەو هەڵهاتنەی لە ئازادی کە تایبەتمەندی سەردەمی ئێمەیە&quot;.

گید بەشداری لە ئەنتۆلۆژیای ساڵی ١٩٤٩دا کردووە ''کە ناوی ئەو خودایە شکستی هێناوە''. بەهۆی تەندروستی خۆیەوە نەیتوانی وتارێک بنووسێت، بۆیە دەقەکە لەلایەن ئینید ستارکیەوە نووسراوە، لەسەر بنەمای وەرگێڕانی ''گەڕانەوە لە یەکێتی سۆڤیەت'' ، ''بیرکردنەوەکانی پاشکۆ''، باسێک لە پاریس لە l'Union pour la Verite لە ساڵی ١٩٣٥، و ''گۆڤارەکەی''؛ گید دەقەکەی پەسەند کرد.

== ساڵانی ١٩٣٠ و ١٩٤٠ ==
لە ساڵی ١٩٣٠ گید کتێبێکی لەسەر کەیسی بلانچ مۆنیەر بڵاوکردەوە بە ناوی ''La Séquestrée de Poitiers'' ، جگە لە ناوی پاڵەوانەکان کەمێکی گۆڕی. مۆنیێر ژنێک بوو کە بۆ ماوەی زیاتر لە ٢٥ ساڵ لەلایەن دایکیەوە بە دیل هێڵرابووەوە.
[[File:Cuverville76_-_Château_01.JPG|وێنۆک| ماڵی گید لە شاری کوڤەرڤیل]]
لە ساڵی ١٩٣٩، گیدە بووە یەکەم نووسەری زیندوو کە لە کتێبی بەناوبانگی ''Bibliothèque de la Pléiade'' بڵاوکرایەوە.

لە ساڵی ١٩٤٢ فەڕەنسا بەرەو ئەفریقا بەجێدەهێڵێت و لە کانوونی دووەمی ١٩٤٢ لە تونس ژیاوە تا لە مانگی ئایاری ١٩٤٣ لەلایەن هێزەکانی فەرەنسا و بەریتانیا و ئەمریکاوە کۆنترۆڵکرایەوە و توانی گەشت بکات بۆ جەزائیر و تا کۆتایی جەنگی جیهانی دووەم لەوێ مایەوە.&lt;ref name=&quot;OBrien&quot;&gt;{{Cite book|last=O'Brien|first=Justin|title=The Journals of Andre Gide Volume IV 1939–1949. Translated from the French|date=1951|publisher=Secker &amp; Warburg}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٤٧ [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبی]] وەرگرتووە &quot;بەهۆی نووسینە هەمەلایەنە و گرنگەکانی لە ڕووی هونەرییەوە، کە تێیدا کێشە و بارودۆخی مرۆڤ بە خۆشەویستییەکی چاونەترس بۆ ڕاستی و تێڕوانینێکی توندی دەروونی پێشکەش کراوە&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1947/ |ڕێکەوتی سەردان=20 March 2018 |وێبگە=www.nobelprize.org}}&lt;/ref&gt; زۆربەی ساڵانی کۆتایی ژیانی بۆ بڵاوکردنەوەی گۆڤارەکەی تەرخان کردووە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.museeprotestant.org/Pages/Notices.php?scatid=148&amp;noticeid=811&amp;lev=1&amp;Lget=FR |ڕێکەوتی سەردان=6 September 2010}}&lt;/ref&gt; گید لە ١٩ی شوباتی ١٩٥١ لە پاریس کۆچی دوایی کرد. کەنیسەی ڕۆمانی کاسۆلیکی بەرهەمەکانی لە ساڵی ١٩٥٢دا خستە ناو ''ئیندێکسی کتێبە قەدەغەکراوەکانەوە.''

== ژیانی گید وەک نووسەر ==
ئالان شێریدان ژیاننامەنووسی گیدە کورتەیەک لە ژیانی گید وەک نووسەر و ڕۆشنبیری خستۆتە ڕوو:
 
&quot;بێگومان ناوبانگ و ناوبانگی گید لە کۆتاییدا لەسەر بەرهەمە ئەدەبییەکانی بوو. بەڵام بە پێچەوانەی زۆرێک لە نووسەران، ئەو هیچ کەسێکی تەنیا نەبوو: پێویستی بە هاوڕێیەتی و نابغەیەکی هەبوو بۆ بەردەوامبوونی.&quot; بەڵام &quot;توانای خۆشەویستی تەنها لە هاوڕێکانیدا قەتیس نەبوو: ڕژایە سەر خەمی ئەوانی دیکە کە لە خۆی کەمتر بەختەوەر بوون&quot;.

=== نووسینەکان ===
نووسینی گیدە چەندین ژانر دەگرێتەوە. &quot;وەک وەستایەکی گێڕانەوەی نۆسراو، ناوبەناو درامانووس و وەرگێڕ، ڕەخنەگری ئەدەب، نامەنووس، وتارنووس و ڕۆژنامەنووس، ئەدەبیاتی سەدەی بیستەمی فەرەنسی یەکێک لە سەرنجڕاکێشترین نموونەکانی پیاوی پیتەکانی پێشکەش کرد.&quot;

بەڵام وەک شێریدان ئاماژەی پێدەکات، &quot;ئەوە خەیاڵییە کە لە لوتکەی کارەکانی گیدەدایە.&quot; &quot;لێرەدا، وەک لە ''بەرهەمەکەدا'' بە گشتی، ئەوەی یەکەمجار مرۆڤ لێی دەدا، جۆراوجۆرییەکانە. لێرەشدا، ئێمە کنجکاوی گیدە، گەنجییەکەی، لە کاردا دەبینین: ڕەتکردنەوەی تەنها یەک درز، بۆ دووبارەکردنەوەی فۆرمولەی سەرکەوتوو...خەیاڵەکە ساڵانی سەرەتای هێماسازی دەگرێتەوە، تا پارچە &quot;کۆمیدی، داهێنەرتر، تەنانەت خەیاڵی&quot;، تا دواتر &quot;جدی، گێڕانەوەی زۆر ژیاننامەیی و کەسی یەکەم&quot;...لە فەرەنسا گید بە ستایلستێکی گەورە بە مانا کلاسیکییەکان دادەنرا، &quot;بە ڕستە ڕوون و کورت و یەدەگ و بە ئەنقەست و دەستەواژەی نادیار.&quot;

نامەکانی گیدە کە لە ژیاندا ماون، دەگەنە هەزاران. بەڵام ئەوە ''جۆرناڵە'' کە شێریدان بە &quot;شێوازی دەربڕینی پێشوەختە گیددی&quot; ناوی دەبات. &quot;یەکەم ڕۆمانی لە گۆڤاری خۆی گیدەوە سەریهەڵداوە و زۆرێک لە گێڕانەوەی کەسی یەکەم کەم تا زۆر وەک گۆڤار دەخوێندرێنەوە. لە فیلمی''Les faux-monnayeurs'' دا، گۆڤاری ئێدوارد دەنگێکی بەدیل بۆ گێڕەرەوەکە دابین دەکات.&quot; گاید لە وەڵامدا وتی: &quot;لە ساڵی ١٩٤٦، کاتێک پیێر هێربێرت پرسیاری لە گید کرد کە کام لە کتێبەکانی هەڵدەبژێریت ئەگەر تەنها یەکێکیان لە ژیاندا بمێنێتەوە، پێموایە ئەوە دەبێتە ''جۆرناڵەکەم&quot;.'' &quot; لە تەمەنی ١٨ یان ١٩ ساڵییەوە، گیدە گۆڤارێکی ژیانی خۆی هەڵدەگرت و کاتێک بۆ یەکەمجار خرایە بەردەستی خەڵک، تا ١٣٠٠ لاپەڕە بوو.&quot;

=== خەبات بۆ بەهاکان ===
&quot;هەر بەرگێک کە گید نووسیویەتی مەبەست لێی تەحەدای خۆی بووە، ئەوەی پێش خۆی بووە و چی دەتوانێت بەدوایدا بێت. ئەم تایبەتمەندییە، بەپێی دانیال مۆتۆتێ لە وتارەکەیدا لە ''کاهیێرس دی ئەندرێ گیددا''، ئەوەیە کە کارەکانی گیدە دەکاتە 'لە بنەڕەتدا مۆدێرن': 'نوێکردنەوەی هەمیشەیی ئەو بەهایانەی کە مرۆڤ بەهۆیانەوە دەژی'&quot; گاید لە ''جۆرناڵەکەیدا'' لە ساڵی ١٩٣٠دا نووسیویەتی: &quot;تاکە درامایەک کە بەڕاستی سەرنجڕاکێشە و پێویستە هەمیشە ئامادە بم سەرلەنوێ وێنا بکەم، مشتومڕی تاکەکەسە لەگەڵ هەر شتێک کە دەیپارێزێت لە ڕەسەنایەتی، لەگەڵ هەر شتێک کە دژایەتی یەکپارچەیی خۆی دەکات، بەرامبەر بە یەکگرتنی. زۆربەی کات بەربەستەکە لەناو ئەودایە. و هەموو ئەوانەی تر تەنها بەڕێکەوتن.&quot;

بە گشتی &quot;بەرهەمەکانی ئەندرێ گیدە ڕاپەڕینی سۆزداری خۆی لە دژی ئەو سنووردارکردن و ڕێکەوتننامانە ئاشکرا دەکەن کە لە فەرەنسای سەدەی نۆزدەهەمەوە بۆی ماوەتەوە. ئەو هەوڵیدا خودی ڕەسەن لە ژێر دەمامکە دژبەیەکەکانیدا ئاشکرا بکات.&quot;

== پێدێرستی ==
گیدە لە گۆڤارەکەیدا جیاوازی دەکات لە نێوان &quot;سۆدۆمیتەکان&quot;ی گەورەساڵان و &quot; [[کوڕبازی|پیدراستەکان]] &quot;ی کوڕ خۆشەویست و خۆی وەک ئەم دووەمیان پۆلێن دەکات.
 {{سندووقی وتە|width=30em|bgcolor=cornsilk|fontsize=100%|salign=center|quote=From an interview with film documentarian [[Nicole Védrès]] with Andre Gide:&lt;br&gt;
'''Védrès''' &quot;May I ask you an indiscreet question?&lt;br&gt;
'''Gide''' &quot;There are no indiscreet questions, only indiscreet answers.&quot;&lt;br&gt;
'''Védrès''' &quot;Is it true, ''cher Maître'', that you are a homosexual?&quot;&lt;br&gt;
'''Gide''' &quot;No monsieur, I am ''not'' a homosexual, I am a pederast!&quot;&lt;br&gt;—from Vedres' documentary [[La Vie Commence Demain|''Life Starts Tomorrow'']] (1950)&lt;ref&gt;Weinberg, Herman G., 1967. ''Josef von Sternberg. A Critical Study.'' New York: Dutton p. 121. Weinberg notes &quot;Gide replied testily, with that refined distinction so characteristic of him…&quot;&lt;/ref&gt;}}گۆڤاری گید ڕەفتارەکانی لە کۆمپانیای [[ئۆسکار وایڵد]] بەڵگە دەکات.

 
کتێبی ''کۆریدۆنی'' گید کە بە گرنگترین بەرهەمی خۆی زانیوە، بەرگریکردن لە [[کوڕبازی|چەواشەکاری]] لەخۆدەگرێت. لەو کاتەدا (پێش ساڵی ١٩٤٥)، تەمەنی ڕەزامەندی بۆ هەر جۆرە چالاکییە سێکسییەکان بە ١٣ ساڵ دانرابوو.

== کتێبنامە ==
{{سەرەکی|Bibliography of André Gide}}

== هەروەها سەیری بکە ==

* ''Mise en abyme''

== ئاماژەکان ==

=== وەرگێڕانەکان ===
{{سەرچاوەکان}}

=== ئەو بەرهەمانەی کە ئاماژەیان پێکراوە ===

* ئێدمۆند وایت, [https://www.lrb.co.uk/the-paper/v20/n24/edmund-white/on-the-chance-that-a-shepherd-boy] ''ئاندرێ گید: ژیانێک لە ئێستادا.'' کامبریج: چاپخانەی زانکۆی هارڤارد، ١٩٩٨].

== خوێندنەوەی زیاتر ==

* بۆ زانینی کرۆنۆلۆژیای ژیانی گید، سەیری ل.&amp;nbsp;13-15 لە تۆماس کۆردل، ''ئاندرێ گید'' (زنجیرەی نووسەرانی گریفین). بڵاوکەرەوەی توین، ئینکۆ، ١٩٦٩.
* بۆ زانینی کتێبنامەیەکی وردی نووسین و بەرهەمەکانی گیدە سەبارەت بە گیدە، بڕوانە ل.&amp;nbsp;655–678 لە ئالان شێریدان، ''ئاندرێ گید: ژیانێک لە ئێستادا.'' هارڤارد، ١٩٩٩.

== بەستەری دەرەکی ==
 

; کۆکردنەوەی دیجیتاڵی

* {{StandardEbooks|Standard Ebooks URL=https://standardebooks.org/ebooks/andre-gide}}
* Works by André Gide at Project Gutenberg
* Works by André Gide at Faded Page (Canada)
* Works by or about André Gide at the Internet Archive
* {{Librivox author}}

; لینکی تر

* ماڵپەڕی [http://www.fondation-catherine-gide.org/ ''دامەزراوەی کاترین گاید''], کە لەلایەن کاترین گید کچەکەیەوە بەڕێوەدەبرێت
* [https://web.archive.org/web/20171016085651/http://www.andregide.org/ سەنتەری توێژینەوەی گیدیان]
* [http://noblib.internet-box.ch/NLEW.php?authorid=42 لیستی بەرهەمەکان]
* [https://web.archive.org/web/20090913094434/http://www.gidiana.net/ ئەمیس دی ئەندرێ گید] ''بە زمانی فەرەنسی''
* [http://www.gidiana.net/GA.htm بابەتەکانی ڕۆژنامەی سەردەم لەسەر] ''ڕووکاری Gide بە زمانی فەرەنسی''
* [http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1947/ ئاندرێ گید، براوەی خەڵاتی نۆبڵ بۆ ئەدەب لە ساڵی ١٩٤٧]
* [http://www.ljhammond.com/classics/cl3.htm#gide ئاندرێ گید: پێشەکییەکی کورت]
* [https://web.archive.org/web/20071006001903/http://www.societe-jersiaise.org/whitsco/mader1.htm گید لە مادێریا لە جێرسی، ١٩٠١-١٩٠٧]
* Newspaper clippings about André Gide    
{{André Gide}}{{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}}{{1947 Nobel Prize winners}}{{Modernism}}{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ڕۆمان|ئەدەب|}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
[[پۆل:نووسەرە مۆدێرنەکان]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فەڕەنسی]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]]
[[پۆل:کۆمۆنیستە فەڕەنسییەکان]]
[[پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی]]
[[پۆل:نووسەرانی پاریسی]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٥١]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٩]]
[[پۆل:Articles with hCards]]
[[پۆل:ژیاننامەکان کە واژوویان لەگەڵە]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>lfrx9i0slne3i6avr9nt67naou3znim</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694313</id>
      <parentid>1694312</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:00:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shaween</username>
        <id>18477</id>
      </contributor>
      <origin>1694313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41477" sha1="qhnjrmrw1b1tusugrxg2tcccffvw7uz" xml:space="preserve">
{{Infobox writer|name=ئاندرێ جید|awards={{awards|[[Nobel Prize in Literature]]|1947}}|image=André Gide.jpg|caption=|birth_name=ئاندرێ پاوڵ گویلۆم جید|birth_date={{birth date|df=yes|1869|11|22}}|birth_place=پاریس، [[ئیمپراتۆریەتیی دووەمی فەڕەنسا]]|death_date={{death date and age|df=yes|1951|2|19|1869|11|22}}|death_place=پاریس، [[ئیمپراتۆریەتیی دووەمی فەڕەنسا|فەرەنسا]]|resting_place=کۆڤەرڤیل، سێن-ماریتیم|occupation={{hlist|ڕۆماننووس|وتارنووس|شانۆنووس}}|genre=|movement=|notable_works=''[[بێ‌ئەخلاق]]''&lt;br /&gt;''[[تەنگەڕێی دەروازە]]''&lt;br/&gt; ''ژێرزەمینەکانی ڤاتیکان (ژێرزەمینەکانی ڤاتیکان؛ هەندێکجار بە زمانی ئینگلیزی لە ژێر ناوی سەرگەرمیەکانی لافکادیۆ بڵاودەکرێتەوە)&lt;br/&gt; ''[[سیمفۆنیای کێڵگەوان]]''&lt;br/&gt; ''[[ساختەچیەکان]]''&lt;br/&gt;''[[بەرووبوومەکانی زەوی]]''|spouse={{marriage|Madeleine Rondeaux|1895|1938|end=died}}|children=[[کاترین جید]]|signature=André Gide signature.svg|website=|education=[[لیسەی هانریی چوارەم]]}} 

'''ئاندرێ پاوڵ گویلۆم جید''' ({{IPA|fr|ɑ̃dʁe pɔl ɡijom ʒid|lang}} ; ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٨٦٩ – ١٩ی شوباتی ١٩٥١) نووسەرێکی فەرەنسی بووە کە نووسینەکەی چەندین شێواز و بابەتی گرتۆتەوە. خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی ساڵی 1947 ی پێبەخشرا . ژیانی پیشەیی گیدە لە سەرەتای ژیانی لە بزووتنەوەی هێماگەراییەوە تا ڕەخنەگرتن لە ئیمپریالیزم لە قۆناغی نێوان جەنگەکاندا . نووسەری زیاتر لە ٥٠ کتێبە، لە نامەی کۆچی دواییدا لە ''[[نیویۆرک تایمز|ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمزدا]]'' بە &quot;گەورەترین پیاوی هاوچەرخی نامەکانی فەرەنسا&quot; وەسف کراوە و &quot;بە پێی زانیارییە ئەدەبییەکان حوکم لەسەر گەورەترین نووسەری فەرەنسی ئەم سەدەیەی داوە&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.andregide.org/remembrance/nytgide.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110806050538/http://www.andregide.org/remembrance/nytgide.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 August 2011 |ڕێکەوتی سەردان=20 March 2018 |وێبگە=www.andregide.org}}&lt;/ref&gt;

گیدە بە چیرۆکە خەیاڵییەکانی و هەروەها بە بەرهەمە ژیاننامەییەکانی ناسراوە، ململانێ و دواجار ئاشتبوونەوەی دوو لایەنی کەسایەتییەکەی دەربڕیوە (کە بە ڕێککەوت بە خۆپارێزییەکی [[پرۆتێستانت|پرۆتستانتی]] و سەرگەرمییەکی سێکسی سەرپێچیکارانە تایبەتمەندە). وەک کەسێک کە خۆی بە [[کوڕبازی|پێدەراست]] دەزانێت، نووسینەکەی بەکاردەهێنا بۆ لێکۆڵینەوە لە خەباتەکەی بۆ ئەوەی بە تەواوی خۆی بێت، لەوانەش خاوەندارێتی سروشتی سێکسی مرۆڤ، بەبێ ئەوەی خیانەت لە بەهاکانی مرۆڤ بکات. چالاکیی سیاسییەکەی بە هەمان ئیتۆس لە قاڵب درا. لە کاتێکدا لە سەرەتای ساڵانی ١٩٣٠دا هاوسۆزی [[کۆمۆنیزم]] بوو، وەک زۆرێک لە ڕۆشنبیران، دوای گەشتەکەی لە ساڵی ١٩٣٦ بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتی سۆڤیەت]] پشتگیری چەپی دژە ستالینیستی کرد. لە کۆتایی ژیانیدا، لە چلەکانی سەدەی ڕابردوودا، بەرەو بەها نەریتییەکانی زیاتر گۆڕی و کۆمۆنیزمی وەک بیرۆکەیەک کە لەگەڵ نەریتەکانی شارستانیەتی مەسیحیدا دەشکێت، ڕەتکردەوە.

== ژیانی سەرەتایی ==
[[File:Gide_1893.jpg|ڕاست|وێنۆک|208x208پیکسڵ| گید لە ساڵی ١٨٩٣]]
جید لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٨٦٩ لە پاریس لە خێزانێکی پرۆتستانتی چینی ناوەند لەدایک بووە. باوکی ژان پاوڵ گیلۆم گید مامۆستای یاسا بووە لە زانکۆی پاریس؛ لە ساڵی ١٨٨٠ کۆچی دوایی کرد، کاتێک کوڕەکە تەمەنی ١١ ساڵ بوو. دایکی ناوی جولیەت ماریا ڕۆندۆس بوو. مامی ئابووریناسێکی سیاسی چارڵز گید بوو . بنەماڵەی باوکی ڕەگ و ڕیشەی خۆی بۆ ئیتالیا دەگەڕێتەوە. گویدۆسی باوباپیران دوای ئەوەی لە ماوەی سەدەی ١٦دا بوونە ئایینی پرۆتستانت و لە ئیتالیا کاسۆلیکیدا ڕووبەڕووی گۆشەگیری بوونەتەوە، ڕوویان لە فەرەنسا و وڵاتانی دیکەی ڕۆژئاوا و باکووری ئەوروپا کردبوو.   

گید لە بارودۆخێکی گۆشەگیردا لە نۆرماندی پەروەردە بووە. لە تەمەنێکی بچووکدا بوو بە نووسەرێکی بەرهەمدار، یەکەم ڕۆمانی خۆی ''بە ناوی دەفتەرەکانی ئاندرێ واڵتەر'' (بە فەڕەنسی: ''Les Cahiers d'André Walter'' ) لە ساڵی ١٨٩١ لە تەمەنی ٢١ ساڵیدا بڵاوکردەوە.

لە ساڵانی ١٨٩٣ و ١٨٩٤ گیدە گەشتێکی بۆ باکووری ئەفریقا کردووە. لەوێ هات بۆ ئەوەی هاوڕەگەزبازییەکەی قبوڵ بکات. 

گید لە پاریس هاوڕێیەتی شانۆنامەنووسی ئێرلەندی [[ئۆسکار وایڵد]] کرد، کە دووەمیان لەوێ لە دەربەدەریدا بوو. لە ساڵی ١٨٩٥ ئەو دوو کەسە لە جەزائیر یەکتریان بینی. وایڵد ئەو بڕوایە هەڵەیەی هەبوو کە گایدی بە هاوڕەگەزبازی ناساندووە، بەڵام گید پێشتر لەگەڵ ئارەزووەکانی خۆیدا ڕێککەوتبوو.  

== ساڵانی ناوەڕاست ==
 
[[File:Gide_1920_cropped.jpg|وێنۆک| گید لە ساڵی ١٩٢٤ لەلایەن ئۆتۆلین مۆرێلەوە وێنەی گیراوە.]]
[[File:Gide_by_Laurens.jpg|وێنۆک| ئاندرێ گید لە نووسینی پاوڵ ئەلبێرت لۆڕێنس (١٩٢٤)]]
لە ساڵی ١٨٩٥، دوای مردنی دایکی، گاید هاوسەرگیری لەگەڵ ئامۆزاکەی مادلین ڕۆندۆس کرد،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.museeprotestant.org/en/notice/andre-gide1869-1951/ |ڕێکەوتی سەردان=20 March 2018 |وێبگە=www.museeprotestant.org}}&lt;/ref&gt; بەڵام هاوسەرگیرییەکە بەبێ تەواوبوون مابووەوە. لە ساڵی ١٨٩٦ بە سەرۆکی شارەوانی لا ڕۆک-باینارد هەڵبژێردرا کە کۆمۆنێکە لە نۆرماندی.

گید هاوینی ساڵی ١٩٠٧ لە جێرسی بەسەر برد، لەگەڵ هاوڕێکانی جاک کۆپۆ و تیۆ ڤان ڕیسێلبێرگ و خێزانەکانیان. ژوورێکی لە لا ڤالیوز کۆتێج لە سانت بریلاد بە کرێ گرت. لەو ماوەیەدا کاری لەسەر بەشی دووەمی ''کتێبی (گەروو دەروازەیە'' (بە فەڕەنسی: ''La Porte étroite'' ) کردووە، و ڤان ڕیسێلبێرگ وێنەکەی کێشاوە.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Moore|first=Diane Monier|url=https://blueormer.gg/product/immoralists-and-drama-queens/|title=Immoralists and Drama Queens: André Gide, Théo Van Rysselberghe and their colourful entourage, Jersey 1907-1909|publisher=Blue Ormer|year=2024|isbn=978-1-915786-12-8}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٠٨دا، گید یارمەتی دامەزراندنی گۆڤاری ئەدەبی ''Nouvelle Revue Française'' (''پێداچوونەوەی نوێی فەرەنسی'')ی دا.&lt;ref name=&quot;Nobel&quot;&gt;{{Nobelprize}}&lt;/ref&gt;

لە کاتی جەنگی جیهانی یەکەمدا، گید سەردانی ئینگلتەرای کرد. یەکێک لە هاوڕێکانی لەوێ هونەرمەند ویلیام ڕۆتنستاین بوو . ڕۆتێنشتاین لە ژیاننامەی خۆیدا باسی سەردانەکەی گایدی بۆ ماڵەکەی خۆی لە گلۆستێرشایر کردووە:
 
لە ساڵی ١٩١٦، گیدە تەمەنی نزیکەی ٤٧ ساڵ بوو کاتێک مارک ئالێگرێت تەمەن ١٥ ساڵ وەک خۆشەویستێک برد. مارک یەکێک بوو لە پێنج منداڵی ئیلی ئەلیگرێت و هاوسەرەکەی. گید لە ساڵانی خوێندنی خۆیدا بووبووە هاوڕێی ئەلیگریتی باڵا کاتێک دایکی گید ئەلیگریتی وەک مامۆستای وانەبێژ بۆ کوڕەکەی بەکرێ گرتبوو. ئیلی ئالێگرێت باشترین پیاو بوو لە ئاهەنگی هاوسەرگیری گید. دوای ئەوەی گاید لەگەڵ مارک هەڵهات بۆ لەندەن، مادلین هاوسەرەکەی هەموو نامەنووسیەکانی سووتاند وەک تۆڵەسەندنەوەیەک- &quot;باشترین بەش لە خۆم&quot;، دواتر گاید وتی.

لە ساڵی ١٩١٨، گاید دۆرۆتی بوسی ناسی و هاوڕێیەتی کرد؛ زیاتر لە ٣٠ ساڵ هاوڕێ بوون و زۆرێک لە بەرهەمەکانی وەرگێڕاوە بۆ زمانی ئینگلیزی.

هەروەها گیدە بووە هاوڕێی نزیک لەگەڵ ڕەخنەگری چارڵز دو بۆس. پێکەوە بەشێک بوون لە ''فۆیەر فرانکۆ-بێلج'' ، کە لەو پێگەیەدا کاریان دەکرد بۆ دۆزینەوەی هەلی کار و خۆراک و شوێنی نیشتەجێبوون بۆ پەنابەرە فەرەنسی-بەلجیکاییەکان کە دوای داگیرکردنی بەلجیکا لە ساڵی ١٩١٤دا گەیشتنە پاریس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Davies |first=Katherine Jane |year=2010 |title=A 'Third Way' Catholic Intellectual: Charles Du Bos, Tragedy, and Ethics in Interwar Paris |journal=Journal of the History of Ideas |volume=71 |issue=4 |page=655 |doi=10.1353/jhi.2010.0005 |jstor=40925953 |s2cid=144724913}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Price|first=Alan|url=https://books.google.com/books?id=CLAYDAAAQBAJ|title=The End of the Age of Innocence: Edith Wharton and the First World War|publisher=St. Martin's Press|year=1996|isbn=978-1-137-05183-7|pages=28–9}}&lt;/ref&gt; دواتر هاوڕێیەتی نێوانیان دابەزی بەهۆی تێڕوانینی دو بۆس کە گید ئینکاری لە ئیمانی ڕۆحی خۆی کردووە یان خیانەتی کردووە، بە پێچەوانەی گەڕانەوەی دو بۆس خۆی بۆ ئیمان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Dieckmann |first=Herbert |year=1953 |title=André Gide and the Conversion of Charles Du Bos |journal=Yale French Studies |issue=12 |page=69 |doi=10.2307/2929290 |jstor=2929290}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Woodward|1997}}

وتارەکەی دو بۆس ''Dialogue avec André Gide'' لە ساڵی ١٩٢٩ بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Einfalt|first=Michael|url=https://books.google.com/books?id=tmArx-Qak5QC|title=The Maritain Factor: Taking Religion into Interwar Modernism|publisher=Leuven University Press|year=2010|isbn=978-90-5867-714-3|editor-last=Heynickx|editor-first=Rajesh|page=160|chapter=Debating Literary Autonomy: Jacques Maritain versus André Gide|editor-last2=De Maeyer|editor-first2=Jan}}&lt;/ref&gt; وتارەکە کە بەهۆی قەناعەتە کاسۆلیکییەکانی دو بۆسەوە ئاگادارکراوەتەوە، هاوڕەگەزبازی گیدی ئیدانە کردووە.{{Sfn|Einfalt|2010}} ئێرنست ڕۆبەرت کورتیۆس هاوڕێی هاوبەشی گید و دو بۆس لە نامەیەکدا بۆ گید ڕەخنەی لە کتێبەکە گرتووە و نووسیویەتی ئەوەی کە دو بۆس &quot;بەپێی ئەخلاقی کاسۆلیکی حوکمت لەسەر دەدات بەسە بۆ ئەوەی تۆمەتبارکردنی تەواوەتی پشتگوێ بخات. تەنها دەتوانێت دەست لەو کەسانە بدات کە وەک ئەو بیردەکەنەوە و پێشوەختە قەناعەتیان پێکراوە. ئەو دەستبەرداری ئازادییە فیکرییەکەی بووە&quot;.{{Sfn|Einfalt|2010}}

لە ساڵانی ١٩٢٠دا گید بووە ئیلهامبەخش بۆ نووسەرانی وەک [[ئەلبێر کامو|ئەلبێرت کامۆ]] و [[ژان پۆڵ سارتر|ژان پۆل سارتەر]]. لە ساڵی ١٩٢٣ کتێبێکی لەسەر [[فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی|فیۆدۆر دۆستۆیڤسکی]] بڵاوکردەوە. کاتێک لە چاپی گشتی ''کۆریدۆن'' (١٩٢٤)دا بەرگری لە هاوڕەگەزبازی کرد، ئەوەندە ئیدانە کرا کە ڕێگری لێکرا بۆ ئەوەی کاندید بکرێت بۆ [[ئەکادیمیای فەڕەنسی|ئەکادیمیای فرانسا]].&lt;ref name=&quot;copley1989&quot;&gt;{{Cite book|last=Copley|first=Antony R. H.|title=Sexual moralities in France, 1780-1980 : new ideas on the family, divorce, and homosexuality : an essay on moral change|date=1989|publisher=Routledge|page=173|quote=After receiving the Nobel Prize in 1947, Gide told a Swedish journalist that ''Corydon'' was the most important of his books; clearly this was not so much a literary judgement as a statement of his faith in the importance of the cause of homosexuality. .... Gide remained considerably anxious about its reception; the climate of post-war France in the 1920s remained hostile to homosexuality, and ''Corydon'' was to block Gide’s access to that highest academic honour in France, election to the Académie Française.}}&lt;/ref&gt; دواتر ئەمەی بە گرنگترین کارەکانی خۆی زانی.&lt;ref name=&quot;copley1989&quot; /&gt;

لە ساڵی ١٩٢٣، گاید کچێکی بوو بە ناوی کاترین ، لەلایەن ئەلیزابێس ڤان ڕیسێلبێرگەوە ، کە ژنێکی زۆر گەنجتر بوو. ئەو ماوەیەکی زۆر بوو ناسیبووی، چونکە کچەکەی هاوڕێکانی ماریا مۆنۆم و تیۆ ڤان ڕیسێلبێرگ بوو، نیگارکێشێکی نوێ ئیمپڕێشنیستی بەلجیکی. ئەمەش بووە هۆی دروستبوونی تاکە قەیران لە پەیوەندییە درێژخایەنەکەی نێوان ئەلیگریت و گید، و زیانی بە هاوڕێیەتییەکەی لەگەڵ تیۆ ڤان ڕیسێلبێرگ گەیاند. ڕەنگە ئەمە تاکە پەیوەندی سێکسی گیدە بووبێت لەگەڵ ژنێکدا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=White |first=Edmund |date=10 December 1998 |title=On the chance that a shepherd boy … |url=http://www.lrb.co.uk/v20/n24/edmund-white/on-the-chance-that-a-shepherd-boy |journal=London Review of Books |volume=20 |issue=24 |pages=3–6 |access-date=20 March 2018}}&lt;/ref&gt; و زۆر کورت بوو. کاترین تاکە نەوەی ئەو بوو بە خوێن. حەزی دەکرد بە ئەلیزابێس بڵێت ''&quot;لا دام بلانچ&quot;'' (&quot;خانمە سپییەکە&quot;).

لە کۆتاییدا ئەلیزابێس هاوسەرەکەی بەجێهێشت و ڕووی لە پاریس کرد و لایەنە پراکتیکییەکانی ژیانی گید بەڕێوەببات. شوقەی تەنیشت یەکتریان لە مۆنپارناس هەبوو. ئەو کچە دەیپەرست، بەڵام دیارە پەیوەندی سێکسییان نەمابوو.{{ژێدەر پێویستە|reason=Elisabeth's mother Maria was called La Petite Dame. Never heard about La Dame blanche as a name for Elisabeth. Also not sure that Elisabeth was married during their brief affair.|date=April 2019}}

لە ساڵی ١٩٢٤ ژیاننامەیەکی بە ناوی ''If it Die...'' (بە فەڕەنسی: ''Si le grain ne meurt'' ). هەر لەو ساڵەدا یەکەم چاپی کتێبی ''دڵی تاریکی'' و ''لۆرد جیمی'' [[جۆزێف کۆنراد|جۆزێف کۆنرادی]] بە زمانی فەرەنسی بەرهەمهێنا.

لە دوای ساڵی ١٩٢٥، گیدە دەستی کرد بە بانگەشەی بۆ ئەوەی مەرجی مرۆڤانەتر بۆ تاوانبارانی سزادراو هەبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Daniels |first=Anthony |ناونیشان=https://newcriterion.com/article/gides-judgment/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-25 |وێبگە=The New Criterion |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; هاوسەرە یاساییەکەی بە ناوی مادلین گاید لە ساڵی ١٩٣٨ کۆچی دوایی کرد. لە کتێبی ''Et nunc manet in te'' ، بیرەوەرییەکانی مادلین کە بە زمانی ئینگلیزی لە ئەمریکا لە ساڵی ١٩٥٢دا بڵاوکرایەوە، لێکۆڵینەوەی لە هاوسەرگیرییەکەی نێوانیان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Press |first=Cerise |ڕێکەوت=2013-04-09 |ناونیشان=https://www.cerisepress.com/05/13/wilful-blindness-the-marriage-of-andre-and-madeleine-gide |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-25 |وێبگە=Cerise Press - A Journal of Literature, Arts &amp; Culture |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ئەفریقا ==
لە تەمموزی ساڵی ١٩٢٦ تا مانگی ئایاری ١٩٢٧، گیدە لەگەڵ خۆشەویستەکەی مارک ئالێگرێت بە کۆلۆنی ئەفریقای ئیکواتۆری فەرەنسیدا گەشتیان کرد. ئەوان چوونە کۆنگۆی ناوەڕاست (ئێستا کۆماری کۆنگۆ)، ئوبانگی-شاری (ئێستا کۆماری ئەفریقای ناوەڕاست)، بۆ ماوەیەکی کورت بۆ چاد و دواتر بۆ کامێرون. گۆڤارێکی هەبوو، کە بە ناوی ''Travels in the Congo'' (بە فەڕەنسی: ''Voyage au Congo'' ) و ''گەڕانەوە لە چاد'' (بە فەرەنسی: ''Retour du Tchad'' ) بڵاوی کردەوە.&lt;ref name=&quot;Nobel&quot; /&gt;

لەم کارەدا ڕەخنەی لە هەڵسوکەوتی بەرژەوەندییە بازرگانییەکانی فەرەنسا لە کۆنگۆ گرتووە و ئیلهامبەخش بووە بۆ چاکسازی.&lt;ref name=&quot;Nobel&quot; /&gt; بە تایبەتی ڕەخنەی توندی لە ڕژێمی ''ئیمتیازاتی گەورە'' ( ''Régime des Grandes Concessions'' ) گرت. حکومەت بەشێک لە کۆلۆنیەکەی بەخشیبووە دەست کۆمپانیا فەرەنسییەکان و ڕێگەی پێدابوون سەرچاوە سروشتییەکانی ناوچەکە بە تایبەتی لاستیک بقۆزنەوە. ئەو باس لەوە دەکات کە کرێکارە ڕەسەنەکان بۆ ماوەی چەند هەفتەیەک ناچار بوون گوندەکەیان بەجێبهێڵن بۆ کۆکردنەوەی لاستیک لە دارستانەکەدا، هەروەها ئیستغلالکردنیان لەلایەن کۆمپانیاکانەوە بە کۆیلایەتی بەراورد کردووە. ئەم کتێبە بەشداری کرد لە پەرەسەندنی بزووتنەوەکانی دژە کۆلۆنیالیزم لە فەرەنسا و یارمەتی بیرمەندانی دا بۆ هەڵسەنگاندنەوەی کاریگەرییەکانی کۆلۆنیالیزم لە ئەفریقا.

== بۆچوونە سیاسییەکان و یەکێتی سۆڤیەت ==
لە ماوەی ساڵانی ١٩٣٠دا، گیدە بۆ ماوەیەکی کورت بوو بە کۆمۆنیست، یان وردتر بڵێین، هاوسەفەری (هەرگیز بە فەرمی پەیوەندی بە هیچ پارتێکی کۆمۆنیستەوە نەکرد)، بەڵام وەک تاکگەرایی خۆی، بانگەشە بۆ بیرۆکەی تاکگەرایی کۆمۆنیستی دەکرد. سەرەڕای پشتیوانی لە یەکێتی سۆڤیەت، دان بە سەرکوتکردنی سیاسی لەوێدا نا. گیدە پێداگری لەسەر ئازادکردنی ڤیکتۆر سێرج ، نووسەری سۆڤیەت و ئەندامی ئۆپۆزسیۆنی چەپ بوو کە لەلایەن ڕژێمی ستالینییەوە بەهۆی بۆچوونەکانییەوە دادگایی کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=23 August 2022 |ناونیشان=https://lareviewofbooks.org/article/victor-serge-the-spirit-of-liberty/}}&lt;/ref&gt; وەک نووسەرێکی بەڕێز کە هاوسۆزی دۆزی کۆمۆنیزم بوو، بانگهێشت کرا بۆ قسەکردن لە پرسەی [[مەکسیم گۆرکی|ماکسیم گۆرکی]] و وەک میوانی یەکێتی سۆڤیەتی نووسەران گەشتێک بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتی سۆڤیەت]] بکات. ڕووبەڕووی سانسۆری وتارەکانی بووەوە و بە تایبەتی لە دۆخی کولتووری سەردەمی کۆمۆنیزمی سۆڤیەت بێهیوا بوو. کارەکانی ''Retour de L'U.'' ''RSS'' ( ''گەڕانەوە لە یەکێتی سۆڤیەت'', 1936) ئاراستەی خوێنەرانی لایەنگری سۆڤیەت کرابوو، بۆ ئەوەی لەبری ئەوەی ڕەخنەی توند بخاتە بەردەم گومانەکان.&lt;ref name=&quot;bio&quot; /&gt; وێڕای داننان بە دەستکەوتە ئابووری و کۆمەڵایەتییەکانی یەکێتی سۆڤیەت بە بەراورد لەگەڵ ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا، ئاماژەی بە خراپبوونی کولتوور و سڕینەوەی تاکایەتی هاووڵاتیانی سۆڤیەت و سەرکوتکردنی هەر ناکۆکییەک کرد:
 
گید هەڵوێستی خۆی بەرامبەر بە ستالین دەرنابڕێت، بەڵکو نیشانەکانی کولتی کەسایەتی خۆی باس دەکات: &quot;لە هەر [ماڵێکدا]، ... هەمان وێنەی ستالین، و هیچی تر&quot;؛ &quot;وێنەیەکی ستالین... ، لە هەمان شوێن بێ گومان کە ئایکۆنەکە پێشتر لێی بووە. ئایا پەرستن، خۆشەویستی، یان ترسە؟ نازانم؛ هەمیشە و لە هەموو شوێنێک کە ئامادەیە.&quot; بەڵام گیدە نووسیویەتی ئەم کێشانە بە بەرزکردنەوەی ئاستی کولتووری کۆمەڵگەی سۆڤیەت چارەسەر دەکرێن.

کاتێک گید دەستی کرد بە ئامادەکردنی دەستنووسەکەی بۆ بڵاوکردنەوە، دەستبەجێ کرێملین لەو بارەیەوە ئاگادارکرایەوە،&lt;ref name=&quot;rg&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/314098942}}&lt;/ref&gt; و زۆری نەخایاند گید لەلایەن نووسەری سۆڤیەت ئیلیا ئێهرنبۆرگ سەردانی کرا، کە وتی کە ئەو لەگەڵ گید هاوڕا بوو، بەڵام داوای دواخستنی بڵاوکردنەوەکەی کرد، چونکە یەکێتی سۆڤیەت یارمەتی کۆمارییەکان دەدا لە [[شەڕی ناوخۆییی ئیسپانیا|شەڕی ناوخۆی ئیسپانیا]]. دوای دوو ڕۆژ، لویس ئاراگۆن نامەیەکی لە جێف لاستەوە گەیاند کە داوای دواخستنی بڵاوکردنەوەکە دەکات. ئەم هەوڵانە شکستیان هێنا و لەگەڵ بڵاوبوونەوەی کتێبەکە، گید لە چاپەمەنی سۆڤیەتدا&lt;ref name=&quot;rg&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bio&quot;&gt;Alan Sheridan. André Gide: A Life in the Present (1999)&lt;/ref&gt; و لەلایەن &quot;دۆستانی یەکێتی سۆڤیەت&quot;ەوە ئیدانە کرا: نۆردال گریگ نووسیویەتی کە گید لە بێ تاقەتی کتێبەکەی نووسیوە، و بەوەوە چاکەیەکی بۆ فاشیستەکان کردووە، کە بە خۆشییەوە پێشوازییان لێکردووە.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=NIZnEAAAQBAJ|title=The Making of an Antifascist: Nordahl Grieg Between the World Wars|date=14 June 2022|publisher=University of Wisconsin Pres|isbn=978-0-299-33650-9}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٣٧ لە وەڵامدا گید ''کتێبی (Afterthoughts on the USSR)'' ی بڵاوکردەوە؛ پێشتر گید کتێبی ''(خیانەتکراوی شۆڕش)'' ی ترۆتسکی خوێندەوە و ڤیکتۆر سێرجی ناسی کە زانیاری زیاتری لەبارەی یەکێتی سۆڤیەت پێدا. لە ''کتێبی (Afterthoughts)'' دا، گیدە ڕاستەوخۆتر ڕەخنە لە کۆمەڵگەی سۆڤیەت دەگرێت: &quot;سیترین، ترۆتسکی، مێرسێر، ئیڤۆن، ڤیکتۆر سێرج، لیگوای، ڕودۆڵف و چەندین کەسی دیکە یارمەتیان داوە لە بەڵگەنامەکانیاندا. هەموو ئەو شتانەی کە تا ئێستا فێریان کردووم تەنها گومانم لێکردبوو- ئەوە ترسەکانی منی پشتڕاستکردووەتەوە و بەهێزتر کردووە&quot;. خاڵە سەرەکییەکانی فیلمی ''Afterthoughts'' ئەوە بوون کە دیکتاتۆرییەتی پرۆلیتاریا بوو بە دیکتاتۆری ستالین، و بیرۆکراسی ئیمتیازدار بوو بە چینی دەسەڵاتداری نوێ، کە قازانجی لە زیادەی کاری کرێکاران دەکرد, بودجەی دەوڵەتیان بۆ پڕۆژەکانی وەک کۆشکی سۆڤیەت یان بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی ژیانی خۆی خەرج دەکرد، لە کاتێکدا چینی کرێکار لە هەژارییەکی زۆردا دەژیا؛ گیدە بۆ سەلماندنی بانگەشەکانی خۆی ئاماژەی بە ڕۆژنامە فەرمییەکانی سۆڤیەت کردووە.&lt;ref name=&quot;aft&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bio&quot; /&gt;

لە کاتی جەنگی جیهانی دووەمدا، گیدە بەو ئەنجامە گەیشتوە کە &quot;ئازادی ڕەها تاک و هەروەها کۆمەڵگا لەناو دەبات مەگەر پەیوەندییەکی نزیک بە نەریت و دیسیپلینەوە هەبێت&quot;؛ ئەو بیرۆکەی شۆڕشگێڕانەی کۆمۆنیزمی ڕەتکردەوە و دەڵێت: &quot;ئەگەر شارستانیەت تەنها پشت بەو کەسانە ببەستێت کە دەستپێشخەری تیۆرییە شۆڕشگێڕییەکانیان کردووە، ئەوا لەناو دەچێت، بەو پێیەی کولتوور بۆ مانەوەی پێویستی بە نەریتێکی بەردەوام و گەشەسەندوو هەیە&quot;. لە ''کتێبی تێزی'' (١٩٤٦)دا، نیشانیدا کە تاکێک دەتوانێت بە سەلامەتی مەزە بەجێبهێڵێت تەنها لەو کاتەدا کە &quot;بە توندی بەو تەوەرەیەوە گرێدابێت کە بە ڕابردووەوە بەستووەتەوە&quot;. لە ساڵی ١٩٤٧دا وتی هەرچەندە شارستانیەتەکان سەرهەڵدەدەن و دادەبەزن، بەڵام ڕەنگە شارستانیەتی مەسیحی لە مەرگ ڕزگاری بێت &quot;ئەگەر بەرپرسیارێتی ئەو تۆمەتە پیرۆزە قبوڵ بکەین کە نەریتەکانمان و ڕابردوومان لەسەرمان داناوە&quot;. هەروەها ئاماژەی بەوەشکردووە، وەک تاکگەرایی ماوەتەوە و ناڕەزایەتی دەربڕی بەرامبەر بە &quot;نقومبوونی بەرپرسیارێتی تاکەکەسی لە دەسەڵاتی ڕێکخراودا، لەو هەڵهاتنەی لە ئازادی کە تایبەتمەندی سەردەمی ئێمەیە&quot;.

گید بەشداری لە ئەنتۆلۆژیای ساڵی ١٩٤٩دا کردووە ''کە ناوی ئەو خودایە شکستی هێناوە''. بەهۆی تەندروستی خۆیەوە نەیتوانی وتارێک بنووسێت، بۆیە دەقەکە لەلایەن ئینید ستارکیەوە نووسراوە، لەسەر بنەمای وەرگێڕانی ''گەڕانەوە لە یەکێتی سۆڤیەت'' ، ''بیرکردنەوەکانی پاشکۆ''، باسێک لە پاریس لە l'Union pour la Verite لە ساڵی ١٩٣٥، و ''گۆڤارەکەی''؛ گید دەقەکەی پەسەند کرد.

== ساڵانی ١٩٣٠ و ١٩٤٠ ==
لە ساڵی ١٩٣٠ گید کتێبێکی لەسەر کەیسی بلانچ مۆنیەر بڵاوکردەوە بە ناوی ''La Séquestrée de Poitiers'' ، جگە لە ناوی پاڵەوانەکان کەمێکی گۆڕی. مۆنیێر ژنێک بوو کە بۆ ماوەی زیاتر لە ٢٥ ساڵ لەلایەن دایکیەوە بە دیل هێڵرابووەوە.
[[File:Cuverville76_-_Château_01.JPG|وێنۆک| ماڵی گید لە شاری کوڤەرڤیل]]
لە ساڵی ١٩٣٩، گیدە بووە یەکەم نووسەری زیندوو کە لە کتێبی بەناوبانگی ''Bibliothèque de la Pléiade'' بڵاوکرایەوە.

لە ساڵی ١٩٤٢ فەڕەنسا بەرەو ئەفریقا بەجێدەهێڵێت و لە کانوونی دووەمی ١٩٤٢ لە تونس ژیاوە تا لە مانگی ئایاری ١٩٤٣ لەلایەن هێزەکانی فەرەنسا و بەریتانیا و ئەمریکاوە کۆنترۆڵکرایەوە و توانی گەشت بکات بۆ جەزائیر و تا کۆتایی جەنگی جیهانی دووەم لەوێ مایەوە.&lt;ref name=&quot;OBrien&quot;&gt;{{Cite book|last=O'Brien|first=Justin|title=The Journals of Andre Gide Volume IV 1939–1949. Translated from the French|date=1951|publisher=Secker &amp; Warburg}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٤٧ [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبی]] وەرگرتووە &quot;بەهۆی نووسینە هەمەلایەنە و گرنگەکانی لە ڕووی هونەرییەوە، کە تێیدا کێشە و بارودۆخی مرۆڤ بە خۆشەویستییەکی چاونەترس بۆ ڕاستی و تێڕوانینێکی توندی دەروونی پێشکەش کراوە&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1947/ |ڕێکەوتی سەردان=20 March 2018 |وێبگە=www.nobelprize.org}}&lt;/ref&gt; زۆربەی ساڵانی کۆتایی ژیانی بۆ بڵاوکردنەوەی گۆڤارەکەی تەرخان کردووە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.museeprotestant.org/Pages/Notices.php?scatid=148&amp;noticeid=811&amp;lev=1&amp;Lget=FR |ڕێکەوتی سەردان=6 September 2010}}&lt;/ref&gt; گید لە ١٩ی شوباتی ١٩٥١ لە پاریس کۆچی دوایی کرد. کەنیسەی ڕۆمانی کاسۆلیکی بەرهەمەکانی لە ساڵی ١٩٥٢دا خستە ناو ''ئیندێکسی کتێبە قەدەغەکراوەکانەوە.''

== ژیانی گید وەک نووسەر ==
ئالان شێریدان ژیاننامەنووسی گیدە کورتەیەک لە ژیانی گید وەک نووسەر و ڕۆشنبیری خستۆتە ڕوو:
 
&quot;بێگومان ناوبانگ و ناوبانگی گید لە کۆتاییدا لەسەر بەرهەمە ئەدەبییەکانی بوو. بەڵام بە پێچەوانەی زۆرێک لە نووسەران، ئەو هیچ کەسێکی تەنیا نەبوو: پێویستی بە هاوڕێیەتی و نابغەیەکی هەبوو بۆ بەردەوامبوونی.&quot; بەڵام &quot;توانای خۆشەویستی تەنها لە هاوڕێکانیدا قەتیس نەبوو: ڕژایە سەر خەمی ئەوانی دیکە کە لە خۆی کەمتر بەختەوەر بوون&quot;.

=== نووسینەکان ===
نووسینی گیدە چەندین ژانر دەگرێتەوە. &quot;وەک وەستایەکی گێڕانەوەی نۆسراو، ناوبەناو درامانووس و وەرگێڕ، ڕەخنەگری ئەدەب، نامەنووس، وتارنووس و ڕۆژنامەنووس، ئەدەبیاتی سەدەی بیستەمی فەرەنسی یەکێک لە سەرنجڕاکێشترین نموونەکانی پیاوی پیتەکانی پێشکەش کرد.&quot;

بەڵام وەک شێریدان ئاماژەی پێدەکات، &quot;ئەوە خەیاڵییە کە لە لوتکەی کارەکانی گیدەدایە.&quot; &quot;لێرەدا، وەک لە ''بەرهەمەکەدا'' بە گشتی، ئەوەی یەکەمجار مرۆڤ لێی دەدا، جۆراوجۆرییەکانە. لێرەشدا، ئێمە کنجکاوی گیدە، گەنجییەکەی، لە کاردا دەبینین: ڕەتکردنەوەی تەنها یەک درز، بۆ دووبارەکردنەوەی فۆرمولەی سەرکەوتوو...خەیاڵەکە ساڵانی سەرەتای هێماسازی دەگرێتەوە، تا پارچە &quot;کۆمیدی، داهێنەرتر، تەنانەت خەیاڵی&quot;، تا دواتر &quot;جدی، گێڕانەوەی زۆر ژیاننامەیی و کەسی یەکەم&quot;...لە فەرەنسا گید بە ستایلستێکی گەورە بە مانا کلاسیکییەکان دادەنرا، &quot;بە ڕستە ڕوون و کورت و یەدەگ و بە ئەنقەست و دەستەواژەی نادیار.&quot;

نامەکانی گیدە کە لە ژیاندا ماون، دەگەنە هەزاران. بەڵام ئەوە ''جۆرناڵە'' کە شێریدان بە &quot;شێوازی دەربڕینی پێشوەختە گیددی&quot; ناوی دەبات. &quot;یەکەم ڕۆمانی لە گۆڤاری خۆی گیدەوە سەریهەڵداوە و زۆرێک لە گێڕانەوەی کەسی یەکەم کەم تا زۆر وەک گۆڤار دەخوێندرێنەوە. لە فیلمی''Les faux-monnayeurs'' دا، گۆڤاری ئێدوارد دەنگێکی بەدیل بۆ گێڕەرەوەکە دابین دەکات.&quot; گاید لە وەڵامدا وتی: &quot;لە ساڵی ١٩٤٦، کاتێک پیێر هێربێرت پرسیاری لە گید کرد کە کام لە کتێبەکانی هەڵدەبژێریت ئەگەر تەنها یەکێکیان لە ژیاندا بمێنێتەوە، پێموایە ئەوە دەبێتە ''جۆرناڵەکەم&quot;.'' &quot; لە تەمەنی ١٨ یان ١٩ ساڵییەوە، گیدە گۆڤارێکی ژیانی خۆی هەڵدەگرت و کاتێک بۆ یەکەمجار خرایە بەردەستی خەڵک، تا ١٣٠٠ لاپەڕە بوو.&quot;

=== خەبات بۆ بەهاکان ===
&quot;هەر بەرگێک کە گید نووسیویەتی مەبەست لێی تەحەدای خۆی بووە، ئەوەی پێش خۆی بووە و چی دەتوانێت بەدوایدا بێت. ئەم تایبەتمەندییە، بەپێی دانیال مۆتۆتێ لە وتارەکەیدا لە ''کاهیێرس دی ئەندرێ گیددا''، ئەوەیە کە کارەکانی گیدە دەکاتە 'لە بنەڕەتدا مۆدێرن': 'نوێکردنەوەی هەمیشەیی ئەو بەهایانەی کە مرۆڤ بەهۆیانەوە دەژی'&quot; گاید لە ''جۆرناڵەکەیدا'' لە ساڵی ١٩٣٠دا نووسیویەتی: &quot;تاکە درامایەک کە بەڕاستی سەرنجڕاکێشە و پێویستە هەمیشە ئامادە بم سەرلەنوێ وێنا بکەم، مشتومڕی تاکەکەسە لەگەڵ هەر شتێک کە دەیپارێزێت لە ڕەسەنایەتی، لەگەڵ هەر شتێک کە دژایەتی یەکپارچەیی خۆی دەکات، بەرامبەر بە یەکگرتنی. زۆربەی کات بەربەستەکە لەناو ئەودایە. و هەموو ئەوانەی تر تەنها بەڕێکەوتن.&quot;

بە گشتی &quot;بەرهەمەکانی ئەندرێ گیدە ڕاپەڕینی سۆزداری خۆی لە دژی ئەو سنووردارکردن و ڕێکەوتننامانە ئاشکرا دەکەن کە لە فەرەنسای سەدەی نۆزدەهەمەوە بۆی ماوەتەوە. ئەو هەوڵیدا خودی ڕەسەن لە ژێر دەمامکە دژبەیەکەکانیدا ئاشکرا بکات.&quot;

== پێدێرستی ==
گیدە لە گۆڤارەکەیدا جیاوازی دەکات لە نێوان &quot;سۆدۆمیتەکان&quot;ی گەورەساڵان و &quot; [[کوڕبازی|پیدراستەکان]] &quot;ی کوڕ خۆشەویست و خۆی وەک ئەم دووەمیان پۆلێن دەکات.
 {{سندووقی وتە|width=30em|bgcolor=cornsilk|fontsize=100%|salign=center|quote=From an interview with film documentarian [[Nicole Védrès]] with Andre Gide:&lt;br&gt;
'''Védrès''' &quot;May I ask you an indiscreet question?&lt;br&gt;
'''Gide''' &quot;There are no indiscreet questions, only indiscreet answers.&quot;&lt;br&gt;
'''Védrès''' &quot;Is it true, ''cher Maître'', that you are a homosexual?&quot;&lt;br&gt;
'''Gide''' &quot;No monsieur, I am ''not'' a homosexual, I am a pederast!&quot;&lt;br&gt;—from Vedres' documentary [[La Vie Commence Demain|''Life Starts Tomorrow'']] (1950)&lt;ref&gt;Weinberg, Herman G., 1967. ''Josef von Sternberg. A Critical Study.'' New York: Dutton p. 121. Weinberg notes &quot;Gide replied testily, with that refined distinction so characteristic of him…&quot;&lt;/ref&gt;}}گۆڤاری گید ڕەفتارەکانی لە کۆمپانیای [[ئۆسکار وایڵد]] بەڵگە دەکات.

 
کتێبی ''کۆریدۆنی'' گید کە بە گرنگترین بەرهەمی خۆی زانیوە، بەرگریکردن لە [[کوڕبازی|چەواشەکاری]] لەخۆدەگرێت. لەو کاتەدا (پێش ساڵی ١٩٤٥)، تەمەنی ڕەزامەندی بۆ هەر جۆرە چالاکییە سێکسییەکان بە ١٣ ساڵ دانرابوو.

== کتێبنامە ==
{{سەرەکی|Bibliography of André Gide}}

== هەروەها سەیری بکە ==

* ''Mise en abyme''

== ئاماژەکان ==

=== وەرگێڕانەکان ===
{{سەرچاوەکان}}

=== ئەو بەرهەمانەی کە ئاماژەیان پێکراوە ===

* ئێدمۆند وایت, [https://www.lrb.co.uk/the-paper/v20/n24/edmund-white/on-the-chance-that-a-shepherd-boy] ''ئاندرێ گید: ژیانێک لە ئێستادا.'' کامبریج: چاپخانەی زانکۆی هارڤارد، ١٩٩٨].

== خوێندنەوەی زیاتر ==

* بۆ زانینی کرۆنۆلۆژیای ژیانی گید، سەیری ل.&amp;nbsp;13-15 لە تۆماس کۆردل، ''ئاندرێ گید'' (زنجیرەی نووسەرانی گریفین). بڵاوکەرەوەی توین، ئینکۆ، ١٩٦٩.
* بۆ زانینی کتێبنامەیەکی وردی نووسین و بەرهەمەکانی گیدە سەبارەت بە گیدە، بڕوانە ل.&amp;nbsp;655–678 لە ئالان شێریدان، ''ئاندرێ گید: ژیانێک لە ئێستادا.'' هارڤارد، ١٩٩٩.

== بەستەری دەرەکی ==
 

; کۆکردنەوەی دیجیتاڵی

* {{StandardEbooks|Standard Ebooks URL=https://standardebooks.org/ebooks/andre-gide}}
* Works by André Gide at Project Gutenberg
* Works by André Gide at Faded Page (Canada)
* Works by or about André Gide at the Internet Archive
* {{Librivox author}}

; لینکی تر

* ماڵپەڕی [http://www.fondation-catherine-gide.org/ ''دامەزراوەی کاترین گاید''], کە لەلایەن کاترین گید کچەکەیەوە بەڕێوەدەبرێت
* [https://web.archive.org/web/20171016085651/http://www.andregide.org/ سەنتەری توێژینەوەی گیدیان]
* [http://noblib.internet-box.ch/NLEW.php?authorid=42 لیستی بەرهەمەکان]
* [https://web.archive.org/web/20090913094434/http://www.gidiana.net/ ئەمیس دی ئەندرێ گید] ''بە زمانی فەرەنسی''
* [http://www.gidiana.net/GA.htm بابەتەکانی ڕۆژنامەی سەردەم لەسەر] ''ڕووکاری Gide بە زمانی فەرەنسی''
* [http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1947/ ئاندرێ گید، براوەی خەڵاتی نۆبڵ بۆ ئەدەب لە ساڵی ١٩٤٧]
* [http://www.ljhammond.com/classics/cl3.htm#gide ئاندرێ گید: پێشەکییەکی کورت]
* [https://web.archive.org/web/20071006001903/http://www.societe-jersiaise.org/whitsco/mader1.htm گید لە مادێریا لە جێرسی، ١٩٠١-١٩٠٧]
* Newspaper clippings about André Gide    
{{André Gide}}{{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}}{{1947 Nobel Prize winners}}{{Modernism}}{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ڕۆمان|ئەدەب|}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
[[پۆل:نووسەرە مۆدێرنەکان]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فەڕەنسی]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]]
[[پۆل:کۆمۆنیستە فەڕەنسییەکان]]
[[پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی]]
[[پۆل:نووسەرانی پاریسی]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٥١]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٩]]
[[پۆل:Articles with hCards]]
[[پۆل:ژیاننامەکان کە واژوویان لەگەڵە]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>qhnjrmrw1b1tusugrxg2tcccffvw7uz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694318</id>
      <parentid>1694313</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:03:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shaween</username>
        <id>18477</id>
      </contributor>
      <origin>1694318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41487" sha1="t9d3was6kqwwti9cimlzsi0n8zs0ae0" xml:space="preserve">
{{Infobox writer|name=ئاندرێ جید|awards={{awards|خەڵاتی نۆبێل لە وێژە]]|1947}}|image=André Gide.jpg|caption=|birth_name=ئاندرێ پاوڵ گویلۆم جید|birth_date={{birth date|df=yes|1869|11|22}}|birth_place=پاریس، [[ئیمپراتۆریەتیی دووەمی فەڕەنسا]]|death_date={{death date and age|df=yes|1951|2|19|1869|11|22}}|death_place=پاریس، [[ئیمپراتۆریەتیی دووەمی فەڕەنسا|فەرەنسا]]|resting_place=کۆڤەرڤیل، سێن-ماریتیم|occupation={{hlist|ڕۆماننووس|وتارنووس|شانۆنووس}}|genre=|movement=|notable_works=''[[بێ‌ئەخلاق]]''&lt;br /&gt;''[[تەنگەڕێی دەروازە]]''&lt;br/&gt; ''ژێرزەمینەکانی ڤاتیکان (ژێرزەمینەکانی ڤاتیکان؛ هەندێکجار بە زمانی ئینگلیزی لە ژێر ناوی سەرگەرمیەکانی لافکادیۆ بڵاودەکرێتەوە)&lt;br/&gt; ''[[سیمفۆنیای کێڵگەوان]]''&lt;br/&gt; ''[[ساختەچیەکان]]''&lt;br/&gt;''[[بەرووبوومەکانی زەوی]]''|spouse={{marriage|Madeleine Rondeaux|1895|1938|end=died}}|children=[[کاترین جید]]|signature=André Gide signature.svg|website=|education=[[لیسەی هانریی چوارەم]]}} 

'''ئاندرێ پاوڵ گویلۆم جید''' ({{IPA|fr|ɑ̃dʁe pɔl ɡijom ʒid|lang}} ; ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٨٦٩ – ١٩ی شوباتی ١٩٥١) نووسەرێکی فەرەنسی بووە کە نووسینەکەی چەندین شێواز و بابەتی گرتۆتەوە. خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی ساڵی 1947 ی پێبەخشرا . ژیانی پیشەیی گیدە لە سەرەتای ژیانی لە بزووتنەوەی هێماگەراییەوە تا ڕەخنەگرتن لە ئیمپریالیزم لە قۆناغی نێوان جەنگەکاندا . نووسەری زیاتر لە ٥٠ کتێبە، لە نامەی کۆچی دواییدا لە ''[[نیویۆرک تایمز|ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمزدا]]'' بە &quot;گەورەترین پیاوی هاوچەرخی نامەکانی فەرەنسا&quot; وەسف کراوە و &quot;بە پێی زانیارییە ئەدەبییەکان حوکم لەسەر گەورەترین نووسەری فەرەنسی ئەم سەدەیەی داوە&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.andregide.org/remembrance/nytgide.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110806050538/http://www.andregide.org/remembrance/nytgide.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 August 2011 |ڕێکەوتی سەردان=20 March 2018 |وێبگە=www.andregide.org}}&lt;/ref&gt;

گیدە بە چیرۆکە خەیاڵییەکانی و هەروەها بە بەرهەمە ژیاننامەییەکانی ناسراوە، ململانێ و دواجار ئاشتبوونەوەی دوو لایەنی کەسایەتییەکەی دەربڕیوە (کە بە ڕێککەوت بە خۆپارێزییەکی [[پرۆتێستانت|پرۆتستانتی]] و سەرگەرمییەکی سێکسی سەرپێچیکارانە تایبەتمەندە). وەک کەسێک کە خۆی بە [[کوڕبازی|پێدەراست]] دەزانێت، نووسینەکەی بەکاردەهێنا بۆ لێکۆڵینەوە لە خەباتەکەی بۆ ئەوەی بە تەواوی خۆی بێت، لەوانەش خاوەندارێتی سروشتی سێکسی مرۆڤ، بەبێ ئەوەی خیانەت لە بەهاکانی مرۆڤ بکات. چالاکیی سیاسییەکەی بە هەمان ئیتۆس لە قاڵب درا. لە کاتێکدا لە سەرەتای ساڵانی ١٩٣٠دا هاوسۆزی [[کۆمۆنیزم]] بوو، وەک زۆرێک لە ڕۆشنبیران، دوای گەشتەکەی لە ساڵی ١٩٣٦ بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتی سۆڤیەت]] پشتگیری چەپی دژە ستالینیستی کرد. لە کۆتایی ژیانیدا، لە چلەکانی سەدەی ڕابردوودا، بەرەو بەها نەریتییەکانی زیاتر گۆڕی و کۆمۆنیزمی وەک بیرۆکەیەک کە لەگەڵ نەریتەکانی شارستانیەتی مەسیحیدا دەشکێت، ڕەتکردەوە.

== ژیانی سەرەتایی ==
[[File:Gide_1893.jpg|ڕاست|وێنۆک|208x208پیکسڵ| گید لە ساڵی ١٨٩٣]]
جید لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٨٦٩ لە پاریس لە خێزانێکی پرۆتستانتی چینی ناوەند لەدایک بووە. باوکی ژان پاوڵ گیلۆم گید مامۆستای یاسا بووە لە زانکۆی پاریس؛ لە ساڵی ١٨٨٠ کۆچی دوایی کرد، کاتێک کوڕەکە تەمەنی ١١ ساڵ بوو. دایکی ناوی جولیەت ماریا ڕۆندۆس بوو. مامی ئابووریناسێکی سیاسی چارڵز گید بوو . بنەماڵەی باوکی ڕەگ و ڕیشەی خۆی بۆ ئیتالیا دەگەڕێتەوە. گویدۆسی باوباپیران دوای ئەوەی لە ماوەی سەدەی ١٦دا بوونە ئایینی پرۆتستانت و لە ئیتالیا کاسۆلیکیدا ڕووبەڕووی گۆشەگیری بوونەتەوە، ڕوویان لە فەرەنسا و وڵاتانی دیکەی ڕۆژئاوا و باکووری ئەوروپا کردبوو.   

گید لە بارودۆخێکی گۆشەگیردا لە نۆرماندی پەروەردە بووە. لە تەمەنێکی بچووکدا بوو بە نووسەرێکی بەرهەمدار، یەکەم ڕۆمانی خۆی ''بە ناوی دەفتەرەکانی ئاندرێ واڵتەر'' (بە فەڕەنسی: ''Les Cahiers d'André Walter'' ) لە ساڵی ١٨٩١ لە تەمەنی ٢١ ساڵیدا بڵاوکردەوە.

لە ساڵانی ١٨٩٣ و ١٨٩٤ گیدە گەشتێکی بۆ باکووری ئەفریقا کردووە. لەوێ هات بۆ ئەوەی هاوڕەگەزبازییەکەی قبوڵ بکات. 

گید لە پاریس هاوڕێیەتی شانۆنامەنووسی ئێرلەندی [[ئۆسکار وایڵد]] کرد، کە دووەمیان لەوێ لە دەربەدەریدا بوو. لە ساڵی ١٨٩٥ ئەو دوو کەسە لە جەزائیر یەکتریان بینی. وایڵد ئەو بڕوایە هەڵەیەی هەبوو کە گایدی بە هاوڕەگەزبازی ناساندووە، بەڵام گید پێشتر لەگەڵ ئارەزووەکانی خۆیدا ڕێککەوتبوو.  

== ساڵانی ناوەڕاست ==
 
[[File:Gide_1920_cropped.jpg|وێنۆک| گید لە ساڵی ١٩٢٤ لەلایەن ئۆتۆلین مۆرێلەوە وێنەی گیراوە.]]
[[File:Gide_by_Laurens.jpg|وێنۆک| ئاندرێ گید لە نووسینی پاوڵ ئەلبێرت لۆڕێنس (١٩٢٤)]]
لە ساڵی ١٨٩٥، دوای مردنی دایکی، گاید هاوسەرگیری لەگەڵ ئامۆزاکەی مادلین ڕۆندۆس کرد،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.museeprotestant.org/en/notice/andre-gide1869-1951/ |ڕێکەوتی سەردان=20 March 2018 |وێبگە=www.museeprotestant.org}}&lt;/ref&gt; بەڵام هاوسەرگیرییەکە بەبێ تەواوبوون مابووەوە. لە ساڵی ١٨٩٦ بە سەرۆکی شارەوانی لا ڕۆک-باینارد هەڵبژێردرا کە کۆمۆنێکە لە نۆرماندی.

گید هاوینی ساڵی ١٩٠٧ لە جێرسی بەسەر برد، لەگەڵ هاوڕێکانی جاک کۆپۆ و تیۆ ڤان ڕیسێلبێرگ و خێزانەکانیان. ژوورێکی لە لا ڤالیوز کۆتێج لە سانت بریلاد بە کرێ گرت. لەو ماوەیەدا کاری لەسەر بەشی دووەمی ''کتێبی (گەروو دەروازەیە'' (بە فەڕەنسی: ''La Porte étroite'' ) کردووە، و ڤان ڕیسێلبێرگ وێنەکەی کێشاوە.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Moore|first=Diane Monier|url=https://blueormer.gg/product/immoralists-and-drama-queens/|title=Immoralists and Drama Queens: André Gide, Théo Van Rysselberghe and their colourful entourage, Jersey 1907-1909|publisher=Blue Ormer|year=2024|isbn=978-1-915786-12-8}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٠٨دا، گید یارمەتی دامەزراندنی گۆڤاری ئەدەبی ''Nouvelle Revue Française'' (''پێداچوونەوەی نوێی فەرەنسی'')ی دا.&lt;ref name=&quot;Nobel&quot;&gt;{{Nobelprize}}&lt;/ref&gt;

لە کاتی جەنگی جیهانی یەکەمدا، گید سەردانی ئینگلتەرای کرد. یەکێک لە هاوڕێکانی لەوێ هونەرمەند ویلیام ڕۆتنستاین بوو . ڕۆتێنشتاین لە ژیاننامەی خۆیدا باسی سەردانەکەی گایدی بۆ ماڵەکەی خۆی لە گلۆستێرشایر کردووە:
 
لە ساڵی ١٩١٦، گیدە تەمەنی نزیکەی ٤٧ ساڵ بوو کاتێک مارک ئالێگرێت تەمەن ١٥ ساڵ وەک خۆشەویستێک برد. مارک یەکێک بوو لە پێنج منداڵی ئیلی ئەلیگرێت و هاوسەرەکەی. گید لە ساڵانی خوێندنی خۆیدا بووبووە هاوڕێی ئەلیگریتی باڵا کاتێک دایکی گید ئەلیگریتی وەک مامۆستای وانەبێژ بۆ کوڕەکەی بەکرێ گرتبوو. ئیلی ئالێگرێت باشترین پیاو بوو لە ئاهەنگی هاوسەرگیری گید. دوای ئەوەی گاید لەگەڵ مارک هەڵهات بۆ لەندەن، مادلین هاوسەرەکەی هەموو نامەنووسیەکانی سووتاند وەک تۆڵەسەندنەوەیەک- &quot;باشترین بەش لە خۆم&quot;، دواتر گاید وتی.

لە ساڵی ١٩١٨، گاید دۆرۆتی بوسی ناسی و هاوڕێیەتی کرد؛ زیاتر لە ٣٠ ساڵ هاوڕێ بوون و زۆرێک لە بەرهەمەکانی وەرگێڕاوە بۆ زمانی ئینگلیزی.

هەروەها گیدە بووە هاوڕێی نزیک لەگەڵ ڕەخنەگری چارڵز دو بۆس. پێکەوە بەشێک بوون لە ''فۆیەر فرانکۆ-بێلج'' ، کە لەو پێگەیەدا کاریان دەکرد بۆ دۆزینەوەی هەلی کار و خۆراک و شوێنی نیشتەجێبوون بۆ پەنابەرە فەرەنسی-بەلجیکاییەکان کە دوای داگیرکردنی بەلجیکا لە ساڵی ١٩١٤دا گەیشتنە پاریس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Davies |first=Katherine Jane |year=2010 |title=A 'Third Way' Catholic Intellectual: Charles Du Bos, Tragedy, and Ethics in Interwar Paris |journal=Journal of the History of Ideas |volume=71 |issue=4 |page=655 |doi=10.1353/jhi.2010.0005 |jstor=40925953 |s2cid=144724913}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Price|first=Alan|url=https://books.google.com/books?id=CLAYDAAAQBAJ|title=The End of the Age of Innocence: Edith Wharton and the First World War|publisher=St. Martin's Press|year=1996|isbn=978-1-137-05183-7|pages=28–9}}&lt;/ref&gt; دواتر هاوڕێیەتی نێوانیان دابەزی بەهۆی تێڕوانینی دو بۆس کە گید ئینکاری لە ئیمانی ڕۆحی خۆی کردووە یان خیانەتی کردووە، بە پێچەوانەی گەڕانەوەی دو بۆس خۆی بۆ ئیمان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Dieckmann |first=Herbert |year=1953 |title=André Gide and the Conversion of Charles Du Bos |journal=Yale French Studies |issue=12 |page=69 |doi=10.2307/2929290 |jstor=2929290}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Woodward|1997}}

وتارەکەی دو بۆس ''Dialogue avec André Gide'' لە ساڵی ١٩٢٩ بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Einfalt|first=Michael|url=https://books.google.com/books?id=tmArx-Qak5QC|title=The Maritain Factor: Taking Religion into Interwar Modernism|publisher=Leuven University Press|year=2010|isbn=978-90-5867-714-3|editor-last=Heynickx|editor-first=Rajesh|page=160|chapter=Debating Literary Autonomy: Jacques Maritain versus André Gide|editor-last2=De Maeyer|editor-first2=Jan}}&lt;/ref&gt; وتارەکە کە بەهۆی قەناعەتە کاسۆلیکییەکانی دو بۆسەوە ئاگادارکراوەتەوە، هاوڕەگەزبازی گیدی ئیدانە کردووە.{{Sfn|Einfalt|2010}} ئێرنست ڕۆبەرت کورتیۆس هاوڕێی هاوبەشی گید و دو بۆس لە نامەیەکدا بۆ گید ڕەخنەی لە کتێبەکە گرتووە و نووسیویەتی ئەوەی کە دو بۆس &quot;بەپێی ئەخلاقی کاسۆلیکی حوکمت لەسەر دەدات بەسە بۆ ئەوەی تۆمەتبارکردنی تەواوەتی پشتگوێ بخات. تەنها دەتوانێت دەست لەو کەسانە بدات کە وەک ئەو بیردەکەنەوە و پێشوەختە قەناعەتیان پێکراوە. ئەو دەستبەرداری ئازادییە فیکرییەکەی بووە&quot;.{{Sfn|Einfalt|2010}}

لە ساڵانی ١٩٢٠دا گید بووە ئیلهامبەخش بۆ نووسەرانی وەک [[ئەلبێر کامو|ئەلبێرت کامۆ]] و [[ژان پۆڵ سارتر|ژان پۆل سارتەر]]. لە ساڵی ١٩٢٣ کتێبێکی لەسەر [[فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی|فیۆدۆر دۆستۆیڤسکی]] بڵاوکردەوە. کاتێک لە چاپی گشتی ''کۆریدۆن'' (١٩٢٤)دا بەرگری لە هاوڕەگەزبازی کرد، ئەوەندە ئیدانە کرا کە ڕێگری لێکرا بۆ ئەوەی کاندید بکرێت بۆ [[ئەکادیمیای فەڕەنسی|ئەکادیمیای فرانسا]].&lt;ref name=&quot;copley1989&quot;&gt;{{Cite book|last=Copley|first=Antony R. H.|title=Sexual moralities in France, 1780-1980 : new ideas on the family, divorce, and homosexuality : an essay on moral change|date=1989|publisher=Routledge|page=173|quote=After receiving the Nobel Prize in 1947, Gide told a Swedish journalist that ''Corydon'' was the most important of his books; clearly this was not so much a literary judgement as a statement of his faith in the importance of the cause of homosexuality. .... Gide remained considerably anxious about its reception; the climate of post-war France in the 1920s remained hostile to homosexuality, and ''Corydon'' was to block Gide’s access to that highest academic honour in France, election to the Académie Française.}}&lt;/ref&gt; دواتر ئەمەی بە گرنگترین کارەکانی خۆی زانی.&lt;ref name=&quot;copley1989&quot; /&gt;

لە ساڵی ١٩٢٣، گاید کچێکی بوو بە ناوی کاترین ، لەلایەن ئەلیزابێس ڤان ڕیسێلبێرگەوە ، کە ژنێکی زۆر گەنجتر بوو. ئەو ماوەیەکی زۆر بوو ناسیبووی، چونکە کچەکەی هاوڕێکانی ماریا مۆنۆم و تیۆ ڤان ڕیسێلبێرگ بوو، نیگارکێشێکی نوێ ئیمپڕێشنیستی بەلجیکی. ئەمەش بووە هۆی دروستبوونی تاکە قەیران لە پەیوەندییە درێژخایەنەکەی نێوان ئەلیگریت و گید، و زیانی بە هاوڕێیەتییەکەی لەگەڵ تیۆ ڤان ڕیسێلبێرگ گەیاند. ڕەنگە ئەمە تاکە پەیوەندی سێکسی گیدە بووبێت لەگەڵ ژنێکدا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=White |first=Edmund |date=10 December 1998 |title=On the chance that a shepherd boy … |url=http://www.lrb.co.uk/v20/n24/edmund-white/on-the-chance-that-a-shepherd-boy |journal=London Review of Books |volume=20 |issue=24 |pages=3–6 |access-date=20 March 2018}}&lt;/ref&gt; و زۆر کورت بوو. کاترین تاکە نەوەی ئەو بوو بە خوێن. حەزی دەکرد بە ئەلیزابێس بڵێت ''&quot;لا دام بلانچ&quot;'' (&quot;خانمە سپییەکە&quot;).

لە کۆتاییدا ئەلیزابێس هاوسەرەکەی بەجێهێشت و ڕووی لە پاریس کرد و لایەنە پراکتیکییەکانی ژیانی گید بەڕێوەببات. شوقەی تەنیشت یەکتریان لە مۆنپارناس هەبوو. ئەو کچە دەیپەرست، بەڵام دیارە پەیوەندی سێکسییان نەمابوو.{{ژێدەر پێویستە|reason=Elisabeth's mother Maria was called La Petite Dame. Never heard about La Dame blanche as a name for Elisabeth. Also not sure that Elisabeth was married during their brief affair.|date=April 2019}}

لە ساڵی ١٩٢٤ ژیاننامەیەکی بە ناوی ''If it Die...'' (بە فەڕەنسی: ''Si le grain ne meurt'' ). هەر لەو ساڵەدا یەکەم چاپی کتێبی ''دڵی تاریکی'' و ''لۆرد جیمی'' [[جۆزێف کۆنراد|جۆزێف کۆنرادی]] بە زمانی فەرەنسی بەرهەمهێنا.

لە دوای ساڵی ١٩٢٥، گیدە دەستی کرد بە بانگەشەی بۆ ئەوەی مەرجی مرۆڤانەتر بۆ تاوانبارانی سزادراو هەبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Daniels |first=Anthony |ناونیشان=https://newcriterion.com/article/gides-judgment/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-25 |وێبگە=The New Criterion |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; هاوسەرە یاساییەکەی بە ناوی مادلین گاید لە ساڵی ١٩٣٨ کۆچی دوایی کرد. لە کتێبی ''Et nunc manet in te'' ، بیرەوەرییەکانی مادلین کە بە زمانی ئینگلیزی لە ئەمریکا لە ساڵی ١٩٥٢دا بڵاوکرایەوە، لێکۆڵینەوەی لە هاوسەرگیرییەکەی نێوانیان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Press |first=Cerise |ڕێکەوت=2013-04-09 |ناونیشان=https://www.cerisepress.com/05/13/wilful-blindness-the-marriage-of-andre-and-madeleine-gide |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-25 |وێبگە=Cerise Press - A Journal of Literature, Arts &amp; Culture |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ئەفریقا ==
لە تەمموزی ساڵی ١٩٢٦ تا مانگی ئایاری ١٩٢٧، گیدە لەگەڵ خۆشەویستەکەی مارک ئالێگرێت بە کۆلۆنی ئەفریقای ئیکواتۆری فەرەنسیدا گەشتیان کرد. ئەوان چوونە کۆنگۆی ناوەڕاست (ئێستا کۆماری کۆنگۆ)، ئوبانگی-شاری (ئێستا کۆماری ئەفریقای ناوەڕاست)، بۆ ماوەیەکی کورت بۆ چاد و دواتر بۆ کامێرون. گۆڤارێکی هەبوو، کە بە ناوی ''Travels in the Congo'' (بە فەڕەنسی: ''Voyage au Congo'' ) و ''گەڕانەوە لە چاد'' (بە فەرەنسی: ''Retour du Tchad'' ) بڵاوی کردەوە.&lt;ref name=&quot;Nobel&quot; /&gt;

لەم کارەدا ڕەخنەی لە هەڵسوکەوتی بەرژەوەندییە بازرگانییەکانی فەرەنسا لە کۆنگۆ گرتووە و ئیلهامبەخش بووە بۆ چاکسازی.&lt;ref name=&quot;Nobel&quot; /&gt; بە تایبەتی ڕەخنەی توندی لە ڕژێمی ''ئیمتیازاتی گەورە'' ( ''Régime des Grandes Concessions'' ) گرت. حکومەت بەشێک لە کۆلۆنیەکەی بەخشیبووە دەست کۆمپانیا فەرەنسییەکان و ڕێگەی پێدابوون سەرچاوە سروشتییەکانی ناوچەکە بە تایبەتی لاستیک بقۆزنەوە. ئەو باس لەوە دەکات کە کرێکارە ڕەسەنەکان بۆ ماوەی چەند هەفتەیەک ناچار بوون گوندەکەیان بەجێبهێڵن بۆ کۆکردنەوەی لاستیک لە دارستانەکەدا، هەروەها ئیستغلالکردنیان لەلایەن کۆمپانیاکانەوە بە کۆیلایەتی بەراورد کردووە. ئەم کتێبە بەشداری کرد لە پەرەسەندنی بزووتنەوەکانی دژە کۆلۆنیالیزم لە فەرەنسا و یارمەتی بیرمەندانی دا بۆ هەڵسەنگاندنەوەی کاریگەرییەکانی کۆلۆنیالیزم لە ئەفریقا.

== بۆچوونە سیاسییەکان و یەکێتی سۆڤیەت ==
لە ماوەی ساڵانی ١٩٣٠دا، گیدە بۆ ماوەیەکی کورت بوو بە کۆمۆنیست، یان وردتر بڵێین، هاوسەفەری (هەرگیز بە فەرمی پەیوەندی بە هیچ پارتێکی کۆمۆنیستەوە نەکرد)، بەڵام وەک تاکگەرایی خۆی، بانگەشە بۆ بیرۆکەی تاکگەرایی کۆمۆنیستی دەکرد. سەرەڕای پشتیوانی لە یەکێتی سۆڤیەت، دان بە سەرکوتکردنی سیاسی لەوێدا نا. گیدە پێداگری لەسەر ئازادکردنی ڤیکتۆر سێرج ، نووسەری سۆڤیەت و ئەندامی ئۆپۆزسیۆنی چەپ بوو کە لەلایەن ڕژێمی ستالینییەوە بەهۆی بۆچوونەکانییەوە دادگایی کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=23 August 2022 |ناونیشان=https://lareviewofbooks.org/article/victor-serge-the-spirit-of-liberty/}}&lt;/ref&gt; وەک نووسەرێکی بەڕێز کە هاوسۆزی دۆزی کۆمۆنیزم بوو، بانگهێشت کرا بۆ قسەکردن لە پرسەی [[مەکسیم گۆرکی|ماکسیم گۆرکی]] و وەک میوانی یەکێتی سۆڤیەتی نووسەران گەشتێک بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتی سۆڤیەت]] بکات. ڕووبەڕووی سانسۆری وتارەکانی بووەوە و بە تایبەتی لە دۆخی کولتووری سەردەمی کۆمۆنیزمی سۆڤیەت بێهیوا بوو. کارەکانی ''Retour de L'U.'' ''RSS'' ( ''گەڕانەوە لە یەکێتی سۆڤیەت'', 1936) ئاراستەی خوێنەرانی لایەنگری سۆڤیەت کرابوو، بۆ ئەوەی لەبری ئەوەی ڕەخنەی توند بخاتە بەردەم گومانەکان.&lt;ref name=&quot;bio&quot; /&gt; وێڕای داننان بە دەستکەوتە ئابووری و کۆمەڵایەتییەکانی یەکێتی سۆڤیەت بە بەراورد لەگەڵ ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا، ئاماژەی بە خراپبوونی کولتوور و سڕینەوەی تاکایەتی هاووڵاتیانی سۆڤیەت و سەرکوتکردنی هەر ناکۆکییەک کرد:
 
گید هەڵوێستی خۆی بەرامبەر بە ستالین دەرنابڕێت، بەڵکو نیشانەکانی کولتی کەسایەتی خۆی باس دەکات: &quot;لە هەر [ماڵێکدا]، ... هەمان وێنەی ستالین، و هیچی تر&quot;؛ &quot;وێنەیەکی ستالین... ، لە هەمان شوێن بێ گومان کە ئایکۆنەکە پێشتر لێی بووە. ئایا پەرستن، خۆشەویستی، یان ترسە؟ نازانم؛ هەمیشە و لە هەموو شوێنێک کە ئامادەیە.&quot; بەڵام گیدە نووسیویەتی ئەم کێشانە بە بەرزکردنەوەی ئاستی کولتووری کۆمەڵگەی سۆڤیەت چارەسەر دەکرێن.

کاتێک گید دەستی کرد بە ئامادەکردنی دەستنووسەکەی بۆ بڵاوکردنەوە، دەستبەجێ کرێملین لەو بارەیەوە ئاگادارکرایەوە،&lt;ref name=&quot;rg&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/314098942}}&lt;/ref&gt; و زۆری نەخایاند گید لەلایەن نووسەری سۆڤیەت ئیلیا ئێهرنبۆرگ سەردانی کرا، کە وتی کە ئەو لەگەڵ گید هاوڕا بوو، بەڵام داوای دواخستنی بڵاوکردنەوەکەی کرد، چونکە یەکێتی سۆڤیەت یارمەتی کۆمارییەکان دەدا لە [[شەڕی ناوخۆییی ئیسپانیا|شەڕی ناوخۆی ئیسپانیا]]. دوای دوو ڕۆژ، لویس ئاراگۆن نامەیەکی لە جێف لاستەوە گەیاند کە داوای دواخستنی بڵاوکردنەوەکە دەکات. ئەم هەوڵانە شکستیان هێنا و لەگەڵ بڵاوبوونەوەی کتێبەکە، گید لە چاپەمەنی سۆڤیەتدا&lt;ref name=&quot;rg&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bio&quot;&gt;Alan Sheridan. André Gide: A Life in the Present (1999)&lt;/ref&gt; و لەلایەن &quot;دۆستانی یەکێتی سۆڤیەت&quot;ەوە ئیدانە کرا: نۆردال گریگ نووسیویەتی کە گید لە بێ تاقەتی کتێبەکەی نووسیوە، و بەوەوە چاکەیەکی بۆ فاشیستەکان کردووە، کە بە خۆشییەوە پێشوازییان لێکردووە.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=NIZnEAAAQBAJ|title=The Making of an Antifascist: Nordahl Grieg Between the World Wars|date=14 June 2022|publisher=University of Wisconsin Pres|isbn=978-0-299-33650-9}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٣٧ لە وەڵامدا گید ''کتێبی (Afterthoughts on the USSR)'' ی بڵاوکردەوە؛ پێشتر گید کتێبی ''(خیانەتکراوی شۆڕش)'' ی ترۆتسکی خوێندەوە و ڤیکتۆر سێرجی ناسی کە زانیاری زیاتری لەبارەی یەکێتی سۆڤیەت پێدا. لە ''کتێبی (Afterthoughts)'' دا، گیدە ڕاستەوخۆتر ڕەخنە لە کۆمەڵگەی سۆڤیەت دەگرێت: &quot;سیترین، ترۆتسکی، مێرسێر، ئیڤۆن، ڤیکتۆر سێرج، لیگوای، ڕودۆڵف و چەندین کەسی دیکە یارمەتیان داوە لە بەڵگەنامەکانیاندا. هەموو ئەو شتانەی کە تا ئێستا فێریان کردووم تەنها گومانم لێکردبوو- ئەوە ترسەکانی منی پشتڕاستکردووەتەوە و بەهێزتر کردووە&quot;. خاڵە سەرەکییەکانی فیلمی ''Afterthoughts'' ئەوە بوون کە دیکتاتۆرییەتی پرۆلیتاریا بوو بە دیکتاتۆری ستالین، و بیرۆکراسی ئیمتیازدار بوو بە چینی دەسەڵاتداری نوێ، کە قازانجی لە زیادەی کاری کرێکاران دەکرد, بودجەی دەوڵەتیان بۆ پڕۆژەکانی وەک کۆشکی سۆڤیەت یان بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی ژیانی خۆی خەرج دەکرد، لە کاتێکدا چینی کرێکار لە هەژارییەکی زۆردا دەژیا؛ گیدە بۆ سەلماندنی بانگەشەکانی خۆی ئاماژەی بە ڕۆژنامە فەرمییەکانی سۆڤیەت کردووە.&lt;ref name=&quot;aft&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bio&quot; /&gt;

لە کاتی جەنگی جیهانی دووەمدا، گیدە بەو ئەنجامە گەیشتوە کە &quot;ئازادی ڕەها تاک و هەروەها کۆمەڵگا لەناو دەبات مەگەر پەیوەندییەکی نزیک بە نەریت و دیسیپلینەوە هەبێت&quot;؛ ئەو بیرۆکەی شۆڕشگێڕانەی کۆمۆنیزمی ڕەتکردەوە و دەڵێت: &quot;ئەگەر شارستانیەت تەنها پشت بەو کەسانە ببەستێت کە دەستپێشخەری تیۆرییە شۆڕشگێڕییەکانیان کردووە، ئەوا لەناو دەچێت، بەو پێیەی کولتوور بۆ مانەوەی پێویستی بە نەریتێکی بەردەوام و گەشەسەندوو هەیە&quot;. لە ''کتێبی تێزی'' (١٩٤٦)دا، نیشانیدا کە تاکێک دەتوانێت بە سەلامەتی مەزە بەجێبهێڵێت تەنها لەو کاتەدا کە &quot;بە توندی بەو تەوەرەیەوە گرێدابێت کە بە ڕابردووەوە بەستووەتەوە&quot;. لە ساڵی ١٩٤٧دا وتی هەرچەندە شارستانیەتەکان سەرهەڵدەدەن و دادەبەزن، بەڵام ڕەنگە شارستانیەتی مەسیحی لە مەرگ ڕزگاری بێت &quot;ئەگەر بەرپرسیارێتی ئەو تۆمەتە پیرۆزە قبوڵ بکەین کە نەریتەکانمان و ڕابردوومان لەسەرمان داناوە&quot;. هەروەها ئاماژەی بەوەشکردووە، وەک تاکگەرایی ماوەتەوە و ناڕەزایەتی دەربڕی بەرامبەر بە &quot;نقومبوونی بەرپرسیارێتی تاکەکەسی لە دەسەڵاتی ڕێکخراودا، لەو هەڵهاتنەی لە ئازادی کە تایبەتمەندی سەردەمی ئێمەیە&quot;.

گید بەشداری لە ئەنتۆلۆژیای ساڵی ١٩٤٩دا کردووە ''کە ناوی ئەو خودایە شکستی هێناوە''. بەهۆی تەندروستی خۆیەوە نەیتوانی وتارێک بنووسێت، بۆیە دەقەکە لەلایەن ئینید ستارکیەوە نووسراوە، لەسەر بنەمای وەرگێڕانی ''گەڕانەوە لە یەکێتی سۆڤیەت'' ، ''بیرکردنەوەکانی پاشکۆ''، باسێک لە پاریس لە l'Union pour la Verite لە ساڵی ١٩٣٥، و ''گۆڤارەکەی''؛ گید دەقەکەی پەسەند کرد.

== ساڵانی ١٩٣٠ و ١٩٤٠ ==
لە ساڵی ١٩٣٠ گید کتێبێکی لەسەر کەیسی بلانچ مۆنیەر بڵاوکردەوە بە ناوی ''La Séquestrée de Poitiers'' ، جگە لە ناوی پاڵەوانەکان کەمێکی گۆڕی. مۆنیێر ژنێک بوو کە بۆ ماوەی زیاتر لە ٢٥ ساڵ لەلایەن دایکیەوە بە دیل هێڵرابووەوە.
[[File:Cuverville76_-_Château_01.JPG|وێنۆک| ماڵی گید لە شاری کوڤەرڤیل]]
لە ساڵی ١٩٣٩، گیدە بووە یەکەم نووسەری زیندوو کە لە کتێبی بەناوبانگی ''Bibliothèque de la Pléiade'' بڵاوکرایەوە.

لە ساڵی ١٩٤٢ فەڕەنسا بەرەو ئەفریقا بەجێدەهێڵێت و لە کانوونی دووەمی ١٩٤٢ لە تونس ژیاوە تا لە مانگی ئایاری ١٩٤٣ لەلایەن هێزەکانی فەرەنسا و بەریتانیا و ئەمریکاوە کۆنترۆڵکرایەوە و توانی گەشت بکات بۆ جەزائیر و تا کۆتایی جەنگی جیهانی دووەم لەوێ مایەوە.&lt;ref name=&quot;OBrien&quot;&gt;{{Cite book|last=O'Brien|first=Justin|title=The Journals of Andre Gide Volume IV 1939–1949. Translated from the French|date=1951|publisher=Secker &amp; Warburg}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٤٧ [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبی]] وەرگرتووە &quot;بەهۆی نووسینە هەمەلایەنە و گرنگەکانی لە ڕووی هونەرییەوە، کە تێیدا کێشە و بارودۆخی مرۆڤ بە خۆشەویستییەکی چاونەترس بۆ ڕاستی و تێڕوانینێکی توندی دەروونی پێشکەش کراوە&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1947/ |ڕێکەوتی سەردان=20 March 2018 |وێبگە=www.nobelprize.org}}&lt;/ref&gt; زۆربەی ساڵانی کۆتایی ژیانی بۆ بڵاوکردنەوەی گۆڤارەکەی تەرخان کردووە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.museeprotestant.org/Pages/Notices.php?scatid=148&amp;noticeid=811&amp;lev=1&amp;Lget=FR |ڕێکەوتی سەردان=6 September 2010}}&lt;/ref&gt; گید لە ١٩ی شوباتی ١٩٥١ لە پاریس کۆچی دوایی کرد. کەنیسەی ڕۆمانی کاسۆلیکی بەرهەمەکانی لە ساڵی ١٩٥٢دا خستە ناو ''ئیندێکسی کتێبە قەدەغەکراوەکانەوە.''

== ژیانی گید وەک نووسەر ==
ئالان شێریدان ژیاننامەنووسی گیدە کورتەیەک لە ژیانی گید وەک نووسەر و ڕۆشنبیری خستۆتە ڕوو:
 
&quot;بێگومان ناوبانگ و ناوبانگی گید لە کۆتاییدا لەسەر بەرهەمە ئەدەبییەکانی بوو. بەڵام بە پێچەوانەی زۆرێک لە نووسەران، ئەو هیچ کەسێکی تەنیا نەبوو: پێویستی بە هاوڕێیەتی و نابغەیەکی هەبوو بۆ بەردەوامبوونی.&quot; بەڵام &quot;توانای خۆشەویستی تەنها لە هاوڕێکانیدا قەتیس نەبوو: ڕژایە سەر خەمی ئەوانی دیکە کە لە خۆی کەمتر بەختەوەر بوون&quot;.

=== نووسینەکان ===
نووسینی گیدە چەندین ژانر دەگرێتەوە. &quot;وەک وەستایەکی گێڕانەوەی نۆسراو، ناوبەناو درامانووس و وەرگێڕ، ڕەخنەگری ئەدەب، نامەنووس، وتارنووس و ڕۆژنامەنووس، ئەدەبیاتی سەدەی بیستەمی فەرەنسی یەکێک لە سەرنجڕاکێشترین نموونەکانی پیاوی پیتەکانی پێشکەش کرد.&quot;

بەڵام وەک شێریدان ئاماژەی پێدەکات، &quot;ئەوە خەیاڵییە کە لە لوتکەی کارەکانی گیدەدایە.&quot; &quot;لێرەدا، وەک لە ''بەرهەمەکەدا'' بە گشتی، ئەوەی یەکەمجار مرۆڤ لێی دەدا، جۆراوجۆرییەکانە. لێرەشدا، ئێمە کنجکاوی گیدە، گەنجییەکەی، لە کاردا دەبینین: ڕەتکردنەوەی تەنها یەک درز، بۆ دووبارەکردنەوەی فۆرمولەی سەرکەوتوو...خەیاڵەکە ساڵانی سەرەتای هێماسازی دەگرێتەوە، تا پارچە &quot;کۆمیدی، داهێنەرتر، تەنانەت خەیاڵی&quot;، تا دواتر &quot;جدی، گێڕانەوەی زۆر ژیاننامەیی و کەسی یەکەم&quot;...لە فەرەنسا گید بە ستایلستێکی گەورە بە مانا کلاسیکییەکان دادەنرا، &quot;بە ڕستە ڕوون و کورت و یەدەگ و بە ئەنقەست و دەستەواژەی نادیار.&quot;

نامەکانی گیدە کە لە ژیاندا ماون، دەگەنە هەزاران. بەڵام ئەوە ''جۆرناڵە'' کە شێریدان بە &quot;شێوازی دەربڕینی پێشوەختە گیددی&quot; ناوی دەبات. &quot;یەکەم ڕۆمانی لە گۆڤاری خۆی گیدەوە سەریهەڵداوە و زۆرێک لە گێڕانەوەی کەسی یەکەم کەم تا زۆر وەک گۆڤار دەخوێندرێنەوە. لە فیلمی''Les faux-monnayeurs'' دا، گۆڤاری ئێدوارد دەنگێکی بەدیل بۆ گێڕەرەوەکە دابین دەکات.&quot; گاید لە وەڵامدا وتی: &quot;لە ساڵی ١٩٤٦، کاتێک پیێر هێربێرت پرسیاری لە گید کرد کە کام لە کتێبەکانی هەڵدەبژێریت ئەگەر تەنها یەکێکیان لە ژیاندا بمێنێتەوە، پێموایە ئەوە دەبێتە ''جۆرناڵەکەم&quot;.'' &quot; لە تەمەنی ١٨ یان ١٩ ساڵییەوە، گیدە گۆڤارێکی ژیانی خۆی هەڵدەگرت و کاتێک بۆ یەکەمجار خرایە بەردەستی خەڵک، تا ١٣٠٠ لاپەڕە بوو.&quot;

=== خەبات بۆ بەهاکان ===
&quot;هەر بەرگێک کە گید نووسیویەتی مەبەست لێی تەحەدای خۆی بووە، ئەوەی پێش خۆی بووە و چی دەتوانێت بەدوایدا بێت. ئەم تایبەتمەندییە، بەپێی دانیال مۆتۆتێ لە وتارەکەیدا لە ''کاهیێرس دی ئەندرێ گیددا''، ئەوەیە کە کارەکانی گیدە دەکاتە 'لە بنەڕەتدا مۆدێرن': 'نوێکردنەوەی هەمیشەیی ئەو بەهایانەی کە مرۆڤ بەهۆیانەوە دەژی'&quot; گاید لە ''جۆرناڵەکەیدا'' لە ساڵی ١٩٣٠دا نووسیویەتی: &quot;تاکە درامایەک کە بەڕاستی سەرنجڕاکێشە و پێویستە هەمیشە ئامادە بم سەرلەنوێ وێنا بکەم، مشتومڕی تاکەکەسە لەگەڵ هەر شتێک کە دەیپارێزێت لە ڕەسەنایەتی، لەگەڵ هەر شتێک کە دژایەتی یەکپارچەیی خۆی دەکات، بەرامبەر بە یەکگرتنی. زۆربەی کات بەربەستەکە لەناو ئەودایە. و هەموو ئەوانەی تر تەنها بەڕێکەوتن.&quot;

بە گشتی &quot;بەرهەمەکانی ئەندرێ گیدە ڕاپەڕینی سۆزداری خۆی لە دژی ئەو سنووردارکردن و ڕێکەوتننامانە ئاشکرا دەکەن کە لە فەرەنسای سەدەی نۆزدەهەمەوە بۆی ماوەتەوە. ئەو هەوڵیدا خودی ڕەسەن لە ژێر دەمامکە دژبەیەکەکانیدا ئاشکرا بکات.&quot;

== پێدێرستی ==
گیدە لە گۆڤارەکەیدا جیاوازی دەکات لە نێوان &quot;سۆدۆمیتەکان&quot;ی گەورەساڵان و &quot; [[کوڕبازی|پیدراستەکان]] &quot;ی کوڕ خۆشەویست و خۆی وەک ئەم دووەمیان پۆلێن دەکات.
 {{سندووقی وتە|width=30em|bgcolor=cornsilk|fontsize=100%|salign=center|quote=From an interview with film documentarian [[Nicole Védrès]] with Andre Gide:&lt;br&gt;
'''Védrès''' &quot;May I ask you an indiscreet question?&lt;br&gt;
'''Gide''' &quot;There are no indiscreet questions, only indiscreet answers.&quot;&lt;br&gt;
'''Védrès''' &quot;Is it true, ''cher Maître'', that you are a homosexual?&quot;&lt;br&gt;
'''Gide''' &quot;No monsieur, I am ''not'' a homosexual, I am a pederast!&quot;&lt;br&gt;—from Vedres' documentary [[La Vie Commence Demain|''Life Starts Tomorrow'']] (1950)&lt;ref&gt;Weinberg, Herman G., 1967. ''Josef von Sternberg. A Critical Study.'' New York: Dutton p. 121. Weinberg notes &quot;Gide replied testily, with that refined distinction so characteristic of him…&quot;&lt;/ref&gt;}}گۆڤاری گید ڕەفتارەکانی لە کۆمپانیای [[ئۆسکار وایڵد]] بەڵگە دەکات.

 
کتێبی ''کۆریدۆنی'' گید کە بە گرنگترین بەرهەمی خۆی زانیوە، بەرگریکردن لە [[کوڕبازی|چەواشەکاری]] لەخۆدەگرێت. لەو کاتەدا (پێش ساڵی ١٩٤٥)، تەمەنی ڕەزامەندی بۆ هەر جۆرە چالاکییە سێکسییەکان بە ١٣ ساڵ دانرابوو.

== کتێبنامە ==
{{سەرەکی|Bibliography of André Gide}}

== هەروەها سەیری بکە ==

* ''Mise en abyme''

== ئاماژەکان ==

=== وەرگێڕانەکان ===
{{سەرچاوەکان}}

=== ئەو بەرهەمانەی کە ئاماژەیان پێکراوە ===

* ئێدمۆند وایت, [https://www.lrb.co.uk/the-paper/v20/n24/edmund-white/on-the-chance-that-a-shepherd-boy] ''ئاندرێ گید: ژیانێک لە ئێستادا.'' کامبریج: چاپخانەی زانکۆی هارڤارد، ١٩٩٨].

== خوێندنەوەی زیاتر ==

* بۆ زانینی کرۆنۆلۆژیای ژیانی گید، سەیری ل.&amp;nbsp;13-15 لە تۆماس کۆردل، ''ئاندرێ گید'' (زنجیرەی نووسەرانی گریفین). بڵاوکەرەوەی توین، ئینکۆ، ١٩٦٩.
* بۆ زانینی کتێبنامەیەکی وردی نووسین و بەرهەمەکانی گیدە سەبارەت بە گیدە، بڕوانە ل.&amp;nbsp;655–678 لە ئالان شێریدان، ''ئاندرێ گید: ژیانێک لە ئێستادا.'' هارڤارد، ١٩٩٩.

== بەستەری دەرەکی ==
 

; کۆکردنەوەی دیجیتاڵی

* {{StandardEbooks|Standard Ebooks URL=https://standardebooks.org/ebooks/andre-gide}}
* Works by André Gide at Project Gutenberg
* Works by André Gide at Faded Page (Canada)
* Works by or about André Gide at the Internet Archive
* {{Librivox author}}

; لینکی تر

* ماڵپەڕی [http://www.fondation-catherine-gide.org/ ''دامەزراوەی کاترین گاید''], کە لەلایەن کاترین گید کچەکەیەوە بەڕێوەدەبرێت
* [https://web.archive.org/web/20171016085651/http://www.andregide.org/ سەنتەری توێژینەوەی گیدیان]
* [http://noblib.internet-box.ch/NLEW.php?authorid=42 لیستی بەرهەمەکان]
* [https://web.archive.org/web/20090913094434/http://www.gidiana.net/ ئەمیس دی ئەندرێ گید] ''بە زمانی فەرەنسی''
* [http://www.gidiana.net/GA.htm بابەتەکانی ڕۆژنامەی سەردەم لەسەر] ''ڕووکاری Gide بە زمانی فەرەنسی''
* [http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1947/ ئاندرێ گید، براوەی خەڵاتی نۆبڵ بۆ ئەدەب لە ساڵی ١٩٤٧]
* [http://www.ljhammond.com/classics/cl3.htm#gide ئاندرێ گید: پێشەکییەکی کورت]
* [https://web.archive.org/web/20071006001903/http://www.societe-jersiaise.org/whitsco/mader1.htm گید لە مادێریا لە جێرسی، ١٩٠١-١٩٠٧]
* Newspaper clippings about André Gide    
{{André Gide}}{{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}}{{1947 Nobel Prize winners}}{{Modernism}}{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ڕۆمان|ئەدەب|}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
[[پۆل:نووسەرە مۆدێرنەکان]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فەڕەنسی]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]]
[[پۆل:کۆمۆنیستە فەڕەنسییەکان]]
[[پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی]]
[[پۆل:نووسەرانی پاریسی]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٥١]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٩]]
[[پۆل:Articles with hCards]]
[[پۆل:ژیاننامەکان کە واژوویان لەگەڵە]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>t9d3was6kqwwti9cimlzsi0n8zs0ae0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694320</id>
      <parentid>1694318</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:04:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shaween</username>
        <id>18477</id>
      </contributor>
      <origin>1694320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41496" sha1="1ye1i9r1eihzzohehpbw25j4my6c2vv" xml:space="preserve">
{{Infobox writer|name=ئاندرێ جید|awards={{خەڵات|خەڵاتی نۆبێل لە وێژە]]|1947}}|image=André Gide.jpg|caption=|birth_name=ئاندرێ پاوڵ گویلۆم جید|birth_date={{birth date|df=yes|1869|11|22}}|birth_place=پاریس، [[ئیمپراتۆریەتیی دووەمی فەڕەنسا]]|death_date={{death date and age|df=yes|1951|2|19|1869|11|22}}|death_place=پاریس، [[ئیمپراتۆریەتیی دووەمی فەڕەنسا|فەرەنسا]]|resting_place=کۆڤەرڤیل، سێن-ماریتیم|occupation={{hlist|ڕۆماننووس|وتارنووس|شانۆنووس}}|genre=|movement=|notable_works=''[[بێ‌ئەخلاق]]''&lt;br /&gt;''[[تەنگەڕێی دەروازە]]''&lt;br/&gt; ''ژێرزەمینەکانی ڤاتیکان (ژێرزەمینەکانی ڤاتیکان؛ هەندێکجار بە زمانی ئینگلیزی لە ژێر ناوی سەرگەرمیەکانی لافکادیۆ بڵاودەکرێتەوە)&lt;br/&gt; ''[[سیمفۆنیای کێڵگەوان]]''&lt;br/&gt; ''[[ساختەچیەکان]]''&lt;br/&gt;''[[بەرووبوومەکانی زەوی]]''|spouse={{marriage|مادلین ڕۆندۆ|1895|1938|end=died}}|children=[[کاترین جید]]|signature=André Gide signature.svg|website=|education=[[لیسەی هانریی چوارەم]]}} 

'''ئاندرێ پاوڵ گویلۆم جید''' ({{IPA|fr|ɑ̃dʁe pɔl ɡijom ʒid|lang}} ; ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٨٦٩ – ١٩ی شوباتی ١٩٥١) نووسەرێکی فەرەنسی بووە کە نووسینەکەی چەندین شێواز و بابەتی گرتۆتەوە. خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی ساڵی 1947 ی پێبەخشرا . ژیانی پیشەیی گیدە لە سەرەتای ژیانی لە بزووتنەوەی هێماگەراییەوە تا ڕەخنەگرتن لە ئیمپریالیزم لە قۆناغی نێوان جەنگەکاندا . نووسەری زیاتر لە ٥٠ کتێبە، لە نامەی کۆچی دواییدا لە ''[[نیویۆرک تایمز|ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمزدا]]'' بە &quot;گەورەترین پیاوی هاوچەرخی نامەکانی فەرەنسا&quot; وەسف کراوە و &quot;بە پێی زانیارییە ئەدەبییەکان حوکم لەسەر گەورەترین نووسەری فەرەنسی ئەم سەدەیەی داوە&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.andregide.org/remembrance/nytgide.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110806050538/http://www.andregide.org/remembrance/nytgide.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 August 2011 |ڕێکەوتی سەردان=20 March 2018 |وێبگە=www.andregide.org}}&lt;/ref&gt;

گیدە بە چیرۆکە خەیاڵییەکانی و هەروەها بە بەرهەمە ژیاننامەییەکانی ناسراوە، ململانێ و دواجار ئاشتبوونەوەی دوو لایەنی کەسایەتییەکەی دەربڕیوە (کە بە ڕێککەوت بە خۆپارێزییەکی [[پرۆتێستانت|پرۆتستانتی]] و سەرگەرمییەکی سێکسی سەرپێچیکارانە تایبەتمەندە). وەک کەسێک کە خۆی بە [[کوڕبازی|پێدەراست]] دەزانێت، نووسینەکەی بەکاردەهێنا بۆ لێکۆڵینەوە لە خەباتەکەی بۆ ئەوەی بە تەواوی خۆی بێت، لەوانەش خاوەندارێتی سروشتی سێکسی مرۆڤ، بەبێ ئەوەی خیانەت لە بەهاکانی مرۆڤ بکات. چالاکیی سیاسییەکەی بە هەمان ئیتۆس لە قاڵب درا. لە کاتێکدا لە سەرەتای ساڵانی ١٩٣٠دا هاوسۆزی [[کۆمۆنیزم]] بوو، وەک زۆرێک لە ڕۆشنبیران، دوای گەشتەکەی لە ساڵی ١٩٣٦ بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتی سۆڤیەت]] پشتگیری چەپی دژە ستالینیستی کرد. لە کۆتایی ژیانیدا، لە چلەکانی سەدەی ڕابردوودا، بەرەو بەها نەریتییەکانی زیاتر گۆڕی و کۆمۆنیزمی وەک بیرۆکەیەک کە لەگەڵ نەریتەکانی شارستانیەتی مەسیحیدا دەشکێت، ڕەتکردەوە.

== ژیانی سەرەتایی ==
[[File:Gide_1893.jpg|ڕاست|وێنۆک|208x208پیکسڵ| گید لە ساڵی ١٨٩٣]]
جید لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٨٦٩ لە پاریس لە خێزانێکی پرۆتستانتی چینی ناوەند لەدایک بووە. باوکی ژان پاوڵ گیلۆم گید مامۆستای یاسا بووە لە زانکۆی پاریس؛ لە ساڵی ١٨٨٠ کۆچی دوایی کرد، کاتێک کوڕەکە تەمەنی ١١ ساڵ بوو. دایکی ناوی جولیەت ماریا ڕۆندۆس بوو. مامی ئابووریناسێکی سیاسی چارڵز گید بوو . بنەماڵەی باوکی ڕەگ و ڕیشەی خۆی بۆ ئیتالیا دەگەڕێتەوە. گویدۆسی باوباپیران دوای ئەوەی لە ماوەی سەدەی ١٦دا بوونە ئایینی پرۆتستانت و لە ئیتالیا کاسۆلیکیدا ڕووبەڕووی گۆشەگیری بوونەتەوە، ڕوویان لە فەرەنسا و وڵاتانی دیکەی ڕۆژئاوا و باکووری ئەوروپا کردبوو.   

گید لە بارودۆخێکی گۆشەگیردا لە نۆرماندی پەروەردە بووە. لە تەمەنێکی بچووکدا بوو بە نووسەرێکی بەرهەمدار، یەکەم ڕۆمانی خۆی ''بە ناوی دەفتەرەکانی ئاندرێ واڵتەر'' (بە فەڕەنسی: ''Les Cahiers d'André Walter'' ) لە ساڵی ١٨٩١ لە تەمەنی ٢١ ساڵیدا بڵاوکردەوە.

لە ساڵانی ١٨٩٣ و ١٨٩٤ گیدە گەشتێکی بۆ باکووری ئەفریقا کردووە. لەوێ هات بۆ ئەوەی هاوڕەگەزبازییەکەی قبوڵ بکات. 

گید لە پاریس هاوڕێیەتی شانۆنامەنووسی ئێرلەندی [[ئۆسکار وایڵد]] کرد، کە دووەمیان لەوێ لە دەربەدەریدا بوو. لە ساڵی ١٨٩٥ ئەو دوو کەسە لە جەزائیر یەکتریان بینی. وایڵد ئەو بڕوایە هەڵەیەی هەبوو کە گایدی بە هاوڕەگەزبازی ناساندووە، بەڵام گید پێشتر لەگەڵ ئارەزووەکانی خۆیدا ڕێککەوتبوو.  

== ساڵانی ناوەڕاست ==
 
[[File:Gide_1920_cropped.jpg|وێنۆک| گید لە ساڵی ١٩٢٤ لەلایەن ئۆتۆلین مۆرێلەوە وێنەی گیراوە.]]
[[File:Gide_by_Laurens.jpg|وێنۆک| ئاندرێ گید لە نووسینی پاوڵ ئەلبێرت لۆڕێنس (١٩٢٤)]]
لە ساڵی ١٨٩٥، دوای مردنی دایکی، گاید هاوسەرگیری لەگەڵ ئامۆزاکەی مادلین ڕۆندۆس کرد،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.museeprotestant.org/en/notice/andre-gide1869-1951/ |ڕێکەوتی سەردان=20 March 2018 |وێبگە=www.museeprotestant.org}}&lt;/ref&gt; بەڵام هاوسەرگیرییەکە بەبێ تەواوبوون مابووەوە. لە ساڵی ١٨٩٦ بە سەرۆکی شارەوانی لا ڕۆک-باینارد هەڵبژێردرا کە کۆمۆنێکە لە نۆرماندی.

گید هاوینی ساڵی ١٩٠٧ لە جێرسی بەسەر برد، لەگەڵ هاوڕێکانی جاک کۆپۆ و تیۆ ڤان ڕیسێلبێرگ و خێزانەکانیان. ژوورێکی لە لا ڤالیوز کۆتێج لە سانت بریلاد بە کرێ گرت. لەو ماوەیەدا کاری لەسەر بەشی دووەمی ''کتێبی (گەروو دەروازەیە'' (بە فەڕەنسی: ''La Porte étroite'' ) کردووە، و ڤان ڕیسێلبێرگ وێنەکەی کێشاوە.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Moore|first=Diane Monier|url=https://blueormer.gg/product/immoralists-and-drama-queens/|title=Immoralists and Drama Queens: André Gide, Théo Van Rysselberghe and their colourful entourage, Jersey 1907-1909|publisher=Blue Ormer|year=2024|isbn=978-1-915786-12-8}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٠٨دا، گید یارمەتی دامەزراندنی گۆڤاری ئەدەبی ''Nouvelle Revue Française'' (''پێداچوونەوەی نوێی فەرەنسی'')ی دا.&lt;ref name=&quot;Nobel&quot;&gt;{{Nobelprize}}&lt;/ref&gt;

لە کاتی جەنگی جیهانی یەکەمدا، گید سەردانی ئینگلتەرای کرد. یەکێک لە هاوڕێکانی لەوێ هونەرمەند ویلیام ڕۆتنستاین بوو . ڕۆتێنشتاین لە ژیاننامەی خۆیدا باسی سەردانەکەی گایدی بۆ ماڵەکەی خۆی لە گلۆستێرشایر کردووە:
 
لە ساڵی ١٩١٦، گیدە تەمەنی نزیکەی ٤٧ ساڵ بوو کاتێک مارک ئالێگرێت تەمەن ١٥ ساڵ وەک خۆشەویستێک برد. مارک یەکێک بوو لە پێنج منداڵی ئیلی ئەلیگرێت و هاوسەرەکەی. گید لە ساڵانی خوێندنی خۆیدا بووبووە هاوڕێی ئەلیگریتی باڵا کاتێک دایکی گید ئەلیگریتی وەک مامۆستای وانەبێژ بۆ کوڕەکەی بەکرێ گرتبوو. ئیلی ئالێگرێت باشترین پیاو بوو لە ئاهەنگی هاوسەرگیری گید. دوای ئەوەی گاید لەگەڵ مارک هەڵهات بۆ لەندەن، مادلین هاوسەرەکەی هەموو نامەنووسیەکانی سووتاند وەک تۆڵەسەندنەوەیەک- &quot;باشترین بەش لە خۆم&quot;، دواتر گاید وتی.

لە ساڵی ١٩١٨، گاید دۆرۆتی بوسی ناسی و هاوڕێیەتی کرد؛ زیاتر لە ٣٠ ساڵ هاوڕێ بوون و زۆرێک لە بەرهەمەکانی وەرگێڕاوە بۆ زمانی ئینگلیزی.

هەروەها گیدە بووە هاوڕێی نزیک لەگەڵ ڕەخنەگری چارڵز دو بۆس. پێکەوە بەشێک بوون لە ''فۆیەر فرانکۆ-بێلج'' ، کە لەو پێگەیەدا کاریان دەکرد بۆ دۆزینەوەی هەلی کار و خۆراک و شوێنی نیشتەجێبوون بۆ پەنابەرە فەرەنسی-بەلجیکاییەکان کە دوای داگیرکردنی بەلجیکا لە ساڵی ١٩١٤دا گەیشتنە پاریس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Davies |first=Katherine Jane |year=2010 |title=A 'Third Way' Catholic Intellectual: Charles Du Bos, Tragedy, and Ethics in Interwar Paris |journal=Journal of the History of Ideas |volume=71 |issue=4 |page=655 |doi=10.1353/jhi.2010.0005 |jstor=40925953 |s2cid=144724913}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Price|first=Alan|url=https://books.google.com/books?id=CLAYDAAAQBAJ|title=The End of the Age of Innocence: Edith Wharton and the First World War|publisher=St. Martin's Press|year=1996|isbn=978-1-137-05183-7|pages=28–9}}&lt;/ref&gt; دواتر هاوڕێیەتی نێوانیان دابەزی بەهۆی تێڕوانینی دو بۆس کە گید ئینکاری لە ئیمانی ڕۆحی خۆی کردووە یان خیانەتی کردووە، بە پێچەوانەی گەڕانەوەی دو بۆس خۆی بۆ ئیمان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Dieckmann |first=Herbert |year=1953 |title=André Gide and the Conversion of Charles Du Bos |journal=Yale French Studies |issue=12 |page=69 |doi=10.2307/2929290 |jstor=2929290}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Woodward|1997}}

وتارەکەی دو بۆس ''Dialogue avec André Gide'' لە ساڵی ١٩٢٩ بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Einfalt|first=Michael|url=https://books.google.com/books?id=tmArx-Qak5QC|title=The Maritain Factor: Taking Religion into Interwar Modernism|publisher=Leuven University Press|year=2010|isbn=978-90-5867-714-3|editor-last=Heynickx|editor-first=Rajesh|page=160|chapter=Debating Literary Autonomy: Jacques Maritain versus André Gide|editor-last2=De Maeyer|editor-first2=Jan}}&lt;/ref&gt; وتارەکە کە بەهۆی قەناعەتە کاسۆلیکییەکانی دو بۆسەوە ئاگادارکراوەتەوە، هاوڕەگەزبازی گیدی ئیدانە کردووە.{{Sfn|Einfalt|2010}} ئێرنست ڕۆبەرت کورتیۆس هاوڕێی هاوبەشی گید و دو بۆس لە نامەیەکدا بۆ گید ڕەخنەی لە کتێبەکە گرتووە و نووسیویەتی ئەوەی کە دو بۆس &quot;بەپێی ئەخلاقی کاسۆلیکی حوکمت لەسەر دەدات بەسە بۆ ئەوەی تۆمەتبارکردنی تەواوەتی پشتگوێ بخات. تەنها دەتوانێت دەست لەو کەسانە بدات کە وەک ئەو بیردەکەنەوە و پێشوەختە قەناعەتیان پێکراوە. ئەو دەستبەرداری ئازادییە فیکرییەکەی بووە&quot;.{{Sfn|Einfalt|2010}}

لە ساڵانی ١٩٢٠دا گید بووە ئیلهامبەخش بۆ نووسەرانی وەک [[ئەلبێر کامو|ئەلبێرت کامۆ]] و [[ژان پۆڵ سارتر|ژان پۆل سارتەر]]. لە ساڵی ١٩٢٣ کتێبێکی لەسەر [[فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی|فیۆدۆر دۆستۆیڤسکی]] بڵاوکردەوە. کاتێک لە چاپی گشتی ''کۆریدۆن'' (١٩٢٤)دا بەرگری لە هاوڕەگەزبازی کرد، ئەوەندە ئیدانە کرا کە ڕێگری لێکرا بۆ ئەوەی کاندید بکرێت بۆ [[ئەکادیمیای فەڕەنسی|ئەکادیمیای فرانسا]].&lt;ref name=&quot;copley1989&quot;&gt;{{Cite book|last=Copley|first=Antony R. H.|title=Sexual moralities in France, 1780-1980 : new ideas on the family, divorce, and homosexuality : an essay on moral change|date=1989|publisher=Routledge|page=173|quote=After receiving the Nobel Prize in 1947, Gide told a Swedish journalist that ''Corydon'' was the most important of his books; clearly this was not so much a literary judgement as a statement of his faith in the importance of the cause of homosexuality. .... Gide remained considerably anxious about its reception; the climate of post-war France in the 1920s remained hostile to homosexuality, and ''Corydon'' was to block Gide’s access to that highest academic honour in France, election to the Académie Française.}}&lt;/ref&gt; دواتر ئەمەی بە گرنگترین کارەکانی خۆی زانی.&lt;ref name=&quot;copley1989&quot; /&gt;

لە ساڵی ١٩٢٣، گاید کچێکی بوو بە ناوی کاترین ، لەلایەن ئەلیزابێس ڤان ڕیسێلبێرگەوە ، کە ژنێکی زۆر گەنجتر بوو. ئەو ماوەیەکی زۆر بوو ناسیبووی، چونکە کچەکەی هاوڕێکانی ماریا مۆنۆم و تیۆ ڤان ڕیسێلبێرگ بوو، نیگارکێشێکی نوێ ئیمپڕێشنیستی بەلجیکی. ئەمەش بووە هۆی دروستبوونی تاکە قەیران لە پەیوەندییە درێژخایەنەکەی نێوان ئەلیگریت و گید، و زیانی بە هاوڕێیەتییەکەی لەگەڵ تیۆ ڤان ڕیسێلبێرگ گەیاند. ڕەنگە ئەمە تاکە پەیوەندی سێکسی گیدە بووبێت لەگەڵ ژنێکدا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=White |first=Edmund |date=10 December 1998 |title=On the chance that a shepherd boy … |url=http://www.lrb.co.uk/v20/n24/edmund-white/on-the-chance-that-a-shepherd-boy |journal=London Review of Books |volume=20 |issue=24 |pages=3–6 |access-date=20 March 2018}}&lt;/ref&gt; و زۆر کورت بوو. کاترین تاکە نەوەی ئەو بوو بە خوێن. حەزی دەکرد بە ئەلیزابێس بڵێت ''&quot;لا دام بلانچ&quot;'' (&quot;خانمە سپییەکە&quot;).

لە کۆتاییدا ئەلیزابێس هاوسەرەکەی بەجێهێشت و ڕووی لە پاریس کرد و لایەنە پراکتیکییەکانی ژیانی گید بەڕێوەببات. شوقەی تەنیشت یەکتریان لە مۆنپارناس هەبوو. ئەو کچە دەیپەرست، بەڵام دیارە پەیوەندی سێکسییان نەمابوو.{{ژێدەر پێویستە|reason=Elisabeth's mother Maria was called La Petite Dame. Never heard about La Dame blanche as a name for Elisabeth. Also not sure that Elisabeth was married during their brief affair.|date=April 2019}}

لە ساڵی ١٩٢٤ ژیاننامەیەکی بە ناوی ''If it Die...'' (بە فەڕەنسی: ''Si le grain ne meurt'' ). هەر لەو ساڵەدا یەکەم چاپی کتێبی ''دڵی تاریکی'' و ''لۆرد جیمی'' [[جۆزێف کۆنراد|جۆزێف کۆنرادی]] بە زمانی فەرەنسی بەرهەمهێنا.

لە دوای ساڵی ١٩٢٥، گیدە دەستی کرد بە بانگەشەی بۆ ئەوەی مەرجی مرۆڤانەتر بۆ تاوانبارانی سزادراو هەبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Daniels |first=Anthony |ناونیشان=https://newcriterion.com/article/gides-judgment/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-25 |وێبگە=The New Criterion |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; هاوسەرە یاساییەکەی بە ناوی مادلین گاید لە ساڵی ١٩٣٨ کۆچی دوایی کرد. لە کتێبی ''Et nunc manet in te'' ، بیرەوەرییەکانی مادلین کە بە زمانی ئینگلیزی لە ئەمریکا لە ساڵی ١٩٥٢دا بڵاوکرایەوە، لێکۆڵینەوەی لە هاوسەرگیرییەکەی نێوانیان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Press |first=Cerise |ڕێکەوت=2013-04-09 |ناونیشان=https://www.cerisepress.com/05/13/wilful-blindness-the-marriage-of-andre-and-madeleine-gide |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-25 |وێبگە=Cerise Press - A Journal of Literature, Arts &amp; Culture |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ئەفریقا ==
لە تەمموزی ساڵی ١٩٢٦ تا مانگی ئایاری ١٩٢٧، گیدە لەگەڵ خۆشەویستەکەی مارک ئالێگرێت بە کۆلۆنی ئەفریقای ئیکواتۆری فەرەنسیدا گەشتیان کرد. ئەوان چوونە کۆنگۆی ناوەڕاست (ئێستا کۆماری کۆنگۆ)، ئوبانگی-شاری (ئێستا کۆماری ئەفریقای ناوەڕاست)، بۆ ماوەیەکی کورت بۆ چاد و دواتر بۆ کامێرون. گۆڤارێکی هەبوو، کە بە ناوی ''Travels in the Congo'' (بە فەڕەنسی: ''Voyage au Congo'' ) و ''گەڕانەوە لە چاد'' (بە فەرەنسی: ''Retour du Tchad'' ) بڵاوی کردەوە.&lt;ref name=&quot;Nobel&quot; /&gt;

لەم کارەدا ڕەخنەی لە هەڵسوکەوتی بەرژەوەندییە بازرگانییەکانی فەرەنسا لە کۆنگۆ گرتووە و ئیلهامبەخش بووە بۆ چاکسازی.&lt;ref name=&quot;Nobel&quot; /&gt; بە تایبەتی ڕەخنەی توندی لە ڕژێمی ''ئیمتیازاتی گەورە'' ( ''Régime des Grandes Concessions'' ) گرت. حکومەت بەشێک لە کۆلۆنیەکەی بەخشیبووە دەست کۆمپانیا فەرەنسییەکان و ڕێگەی پێدابوون سەرچاوە سروشتییەکانی ناوچەکە بە تایبەتی لاستیک بقۆزنەوە. ئەو باس لەوە دەکات کە کرێکارە ڕەسەنەکان بۆ ماوەی چەند هەفتەیەک ناچار بوون گوندەکەیان بەجێبهێڵن بۆ کۆکردنەوەی لاستیک لە دارستانەکەدا، هەروەها ئیستغلالکردنیان لەلایەن کۆمپانیاکانەوە بە کۆیلایەتی بەراورد کردووە. ئەم کتێبە بەشداری کرد لە پەرەسەندنی بزووتنەوەکانی دژە کۆلۆنیالیزم لە فەرەنسا و یارمەتی بیرمەندانی دا بۆ هەڵسەنگاندنەوەی کاریگەرییەکانی کۆلۆنیالیزم لە ئەفریقا.

== بۆچوونە سیاسییەکان و یەکێتی سۆڤیەت ==
لە ماوەی ساڵانی ١٩٣٠دا، گیدە بۆ ماوەیەکی کورت بوو بە کۆمۆنیست، یان وردتر بڵێین، هاوسەفەری (هەرگیز بە فەرمی پەیوەندی بە هیچ پارتێکی کۆمۆنیستەوە نەکرد)، بەڵام وەک تاکگەرایی خۆی، بانگەشە بۆ بیرۆکەی تاکگەرایی کۆمۆنیستی دەکرد. سەرەڕای پشتیوانی لە یەکێتی سۆڤیەت، دان بە سەرکوتکردنی سیاسی لەوێدا نا. گیدە پێداگری لەسەر ئازادکردنی ڤیکتۆر سێرج ، نووسەری سۆڤیەت و ئەندامی ئۆپۆزسیۆنی چەپ بوو کە لەلایەن ڕژێمی ستالینییەوە بەهۆی بۆچوونەکانییەوە دادگایی کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=23 August 2022 |ناونیشان=https://lareviewofbooks.org/article/victor-serge-the-spirit-of-liberty/}}&lt;/ref&gt; وەک نووسەرێکی بەڕێز کە هاوسۆزی دۆزی کۆمۆنیزم بوو، بانگهێشت کرا بۆ قسەکردن لە پرسەی [[مەکسیم گۆرکی|ماکسیم گۆرکی]] و وەک میوانی یەکێتی سۆڤیەتی نووسەران گەشتێک بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتی سۆڤیەت]] بکات. ڕووبەڕووی سانسۆری وتارەکانی بووەوە و بە تایبەتی لە دۆخی کولتووری سەردەمی کۆمۆنیزمی سۆڤیەت بێهیوا بوو. کارەکانی ''Retour de L'U.'' ''RSS'' ( ''گەڕانەوە لە یەکێتی سۆڤیەت'', 1936) ئاراستەی خوێنەرانی لایەنگری سۆڤیەت کرابوو، بۆ ئەوەی لەبری ئەوەی ڕەخنەی توند بخاتە بەردەم گومانەکان.&lt;ref name=&quot;bio&quot; /&gt; وێڕای داننان بە دەستکەوتە ئابووری و کۆمەڵایەتییەکانی یەکێتی سۆڤیەت بە بەراورد لەگەڵ ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا، ئاماژەی بە خراپبوونی کولتوور و سڕینەوەی تاکایەتی هاووڵاتیانی سۆڤیەت و سەرکوتکردنی هەر ناکۆکییەک کرد:
 
گید هەڵوێستی خۆی بەرامبەر بە ستالین دەرنابڕێت، بەڵکو نیشانەکانی کولتی کەسایەتی خۆی باس دەکات: &quot;لە هەر [ماڵێکدا]، ... هەمان وێنەی ستالین، و هیچی تر&quot;؛ &quot;وێنەیەکی ستالین... ، لە هەمان شوێن بێ گومان کە ئایکۆنەکە پێشتر لێی بووە. ئایا پەرستن، خۆشەویستی، یان ترسە؟ نازانم؛ هەمیشە و لە هەموو شوێنێک کە ئامادەیە.&quot; بەڵام گیدە نووسیویەتی ئەم کێشانە بە بەرزکردنەوەی ئاستی کولتووری کۆمەڵگەی سۆڤیەت چارەسەر دەکرێن.

کاتێک گید دەستی کرد بە ئامادەکردنی دەستنووسەکەی بۆ بڵاوکردنەوە، دەستبەجێ کرێملین لەو بارەیەوە ئاگادارکرایەوە،&lt;ref name=&quot;rg&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/314098942}}&lt;/ref&gt; و زۆری نەخایاند گید لەلایەن نووسەری سۆڤیەت ئیلیا ئێهرنبۆرگ سەردانی کرا، کە وتی کە ئەو لەگەڵ گید هاوڕا بوو، بەڵام داوای دواخستنی بڵاوکردنەوەکەی کرد، چونکە یەکێتی سۆڤیەت یارمەتی کۆمارییەکان دەدا لە [[شەڕی ناوخۆییی ئیسپانیا|شەڕی ناوخۆی ئیسپانیا]]. دوای دوو ڕۆژ، لویس ئاراگۆن نامەیەکی لە جێف لاستەوە گەیاند کە داوای دواخستنی بڵاوکردنەوەکە دەکات. ئەم هەوڵانە شکستیان هێنا و لەگەڵ بڵاوبوونەوەی کتێبەکە، گید لە چاپەمەنی سۆڤیەتدا&lt;ref name=&quot;rg&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bio&quot;&gt;Alan Sheridan. André Gide: A Life in the Present (1999)&lt;/ref&gt; و لەلایەن &quot;دۆستانی یەکێتی سۆڤیەت&quot;ەوە ئیدانە کرا: نۆردال گریگ نووسیویەتی کە گید لە بێ تاقەتی کتێبەکەی نووسیوە، و بەوەوە چاکەیەکی بۆ فاشیستەکان کردووە، کە بە خۆشییەوە پێشوازییان لێکردووە.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=NIZnEAAAQBAJ|title=The Making of an Antifascist: Nordahl Grieg Between the World Wars|date=14 June 2022|publisher=University of Wisconsin Pres|isbn=978-0-299-33650-9}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٣٧ لە وەڵامدا گید ''کتێبی (Afterthoughts on the USSR)'' ی بڵاوکردەوە؛ پێشتر گید کتێبی ''(خیانەتکراوی شۆڕش)'' ی ترۆتسکی خوێندەوە و ڤیکتۆر سێرجی ناسی کە زانیاری زیاتری لەبارەی یەکێتی سۆڤیەت پێدا. لە ''کتێبی (Afterthoughts)'' دا، گیدە ڕاستەوخۆتر ڕەخنە لە کۆمەڵگەی سۆڤیەت دەگرێت: &quot;سیترین، ترۆتسکی، مێرسێر، ئیڤۆن، ڤیکتۆر سێرج، لیگوای، ڕودۆڵف و چەندین کەسی دیکە یارمەتیان داوە لە بەڵگەنامەکانیاندا. هەموو ئەو شتانەی کە تا ئێستا فێریان کردووم تەنها گومانم لێکردبوو- ئەوە ترسەکانی منی پشتڕاستکردووەتەوە و بەهێزتر کردووە&quot;. خاڵە سەرەکییەکانی فیلمی ''Afterthoughts'' ئەوە بوون کە دیکتاتۆرییەتی پرۆلیتاریا بوو بە دیکتاتۆری ستالین، و بیرۆکراسی ئیمتیازدار بوو بە چینی دەسەڵاتداری نوێ، کە قازانجی لە زیادەی کاری کرێکاران دەکرد, بودجەی دەوڵەتیان بۆ پڕۆژەکانی وەک کۆشکی سۆڤیەت یان بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی ژیانی خۆی خەرج دەکرد، لە کاتێکدا چینی کرێکار لە هەژارییەکی زۆردا دەژیا؛ گیدە بۆ سەلماندنی بانگەشەکانی خۆی ئاماژەی بە ڕۆژنامە فەرمییەکانی سۆڤیەت کردووە.&lt;ref name=&quot;aft&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bio&quot; /&gt;

لە کاتی جەنگی جیهانی دووەمدا، گیدە بەو ئەنجامە گەیشتوە کە &quot;ئازادی ڕەها تاک و هەروەها کۆمەڵگا لەناو دەبات مەگەر پەیوەندییەکی نزیک بە نەریت و دیسیپلینەوە هەبێت&quot;؛ ئەو بیرۆکەی شۆڕشگێڕانەی کۆمۆنیزمی ڕەتکردەوە و دەڵێت: &quot;ئەگەر شارستانیەت تەنها پشت بەو کەسانە ببەستێت کە دەستپێشخەری تیۆرییە شۆڕشگێڕییەکانیان کردووە، ئەوا لەناو دەچێت، بەو پێیەی کولتوور بۆ مانەوەی پێویستی بە نەریتێکی بەردەوام و گەشەسەندوو هەیە&quot;. لە ''کتێبی تێزی'' (١٩٤٦)دا، نیشانیدا کە تاکێک دەتوانێت بە سەلامەتی مەزە بەجێبهێڵێت تەنها لەو کاتەدا کە &quot;بە توندی بەو تەوەرەیەوە گرێدابێت کە بە ڕابردووەوە بەستووەتەوە&quot;. لە ساڵی ١٩٤٧دا وتی هەرچەندە شارستانیەتەکان سەرهەڵدەدەن و دادەبەزن، بەڵام ڕەنگە شارستانیەتی مەسیحی لە مەرگ ڕزگاری بێت &quot;ئەگەر بەرپرسیارێتی ئەو تۆمەتە پیرۆزە قبوڵ بکەین کە نەریتەکانمان و ڕابردوومان لەسەرمان داناوە&quot;. هەروەها ئاماژەی بەوەشکردووە، وەک تاکگەرایی ماوەتەوە و ناڕەزایەتی دەربڕی بەرامبەر بە &quot;نقومبوونی بەرپرسیارێتی تاکەکەسی لە دەسەڵاتی ڕێکخراودا، لەو هەڵهاتنەی لە ئازادی کە تایبەتمەندی سەردەمی ئێمەیە&quot;.

گید بەشداری لە ئەنتۆلۆژیای ساڵی ١٩٤٩دا کردووە ''کە ناوی ئەو خودایە شکستی هێناوە''. بەهۆی تەندروستی خۆیەوە نەیتوانی وتارێک بنووسێت، بۆیە دەقەکە لەلایەن ئینید ستارکیەوە نووسراوە، لەسەر بنەمای وەرگێڕانی ''گەڕانەوە لە یەکێتی سۆڤیەت'' ، ''بیرکردنەوەکانی پاشکۆ''، باسێک لە پاریس لە l'Union pour la Verite لە ساڵی ١٩٣٥، و ''گۆڤارەکەی''؛ گید دەقەکەی پەسەند کرد.

== ساڵانی ١٩٣٠ و ١٩٤٠ ==
لە ساڵی ١٩٣٠ گید کتێبێکی لەسەر کەیسی بلانچ مۆنیەر بڵاوکردەوە بە ناوی ''La Séquestrée de Poitiers'' ، جگە لە ناوی پاڵەوانەکان کەمێکی گۆڕی. مۆنیێر ژنێک بوو کە بۆ ماوەی زیاتر لە ٢٥ ساڵ لەلایەن دایکیەوە بە دیل هێڵرابووەوە.
[[File:Cuverville76_-_Château_01.JPG|وێنۆک| ماڵی گید لە شاری کوڤەرڤیل]]
لە ساڵی ١٩٣٩، گیدە بووە یەکەم نووسەری زیندوو کە لە کتێبی بەناوبانگی ''Bibliothèque de la Pléiade'' بڵاوکرایەوە.

لە ساڵی ١٩٤٢ فەڕەنسا بەرەو ئەفریقا بەجێدەهێڵێت و لە کانوونی دووەمی ١٩٤٢ لە تونس ژیاوە تا لە مانگی ئایاری ١٩٤٣ لەلایەن هێزەکانی فەرەنسا و بەریتانیا و ئەمریکاوە کۆنترۆڵکرایەوە و توانی گەشت بکات بۆ جەزائیر و تا کۆتایی جەنگی جیهانی دووەم لەوێ مایەوە.&lt;ref name=&quot;OBrien&quot;&gt;{{Cite book|last=O'Brien|first=Justin|title=The Journals of Andre Gide Volume IV 1939–1949. Translated from the French|date=1951|publisher=Secker &amp; Warburg}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٤٧ [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبی]] وەرگرتووە &quot;بەهۆی نووسینە هەمەلایەنە و گرنگەکانی لە ڕووی هونەرییەوە، کە تێیدا کێشە و بارودۆخی مرۆڤ بە خۆشەویستییەکی چاونەترس بۆ ڕاستی و تێڕوانینێکی توندی دەروونی پێشکەش کراوە&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1947/ |ڕێکەوتی سەردان=20 March 2018 |وێبگە=www.nobelprize.org}}&lt;/ref&gt; زۆربەی ساڵانی کۆتایی ژیانی بۆ بڵاوکردنەوەی گۆڤارەکەی تەرخان کردووە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.museeprotestant.org/Pages/Notices.php?scatid=148&amp;noticeid=811&amp;lev=1&amp;Lget=FR |ڕێکەوتی سەردان=6 September 2010}}&lt;/ref&gt; گید لە ١٩ی شوباتی ١٩٥١ لە پاریس کۆچی دوایی کرد. کەنیسەی ڕۆمانی کاسۆلیکی بەرهەمەکانی لە ساڵی ١٩٥٢دا خستە ناو ''ئیندێکسی کتێبە قەدەغەکراوەکانەوە.''

== ژیانی گید وەک نووسەر ==
ئالان شێریدان ژیاننامەنووسی گیدە کورتەیەک لە ژیانی گید وەک نووسەر و ڕۆشنبیری خستۆتە ڕوو:
 
&quot;بێگومان ناوبانگ و ناوبانگی گید لە کۆتاییدا لەسەر بەرهەمە ئەدەبییەکانی بوو. بەڵام بە پێچەوانەی زۆرێک لە نووسەران، ئەو هیچ کەسێکی تەنیا نەبوو: پێویستی بە هاوڕێیەتی و نابغەیەکی هەبوو بۆ بەردەوامبوونی.&quot; بەڵام &quot;توانای خۆشەویستی تەنها لە هاوڕێکانیدا قەتیس نەبوو: ڕژایە سەر خەمی ئەوانی دیکە کە لە خۆی کەمتر بەختەوەر بوون&quot;.

=== نووسینەکان ===
نووسینی گیدە چەندین ژانر دەگرێتەوە. &quot;وەک وەستایەکی گێڕانەوەی نۆسراو، ناوبەناو درامانووس و وەرگێڕ، ڕەخنەگری ئەدەب، نامەنووس، وتارنووس و ڕۆژنامەنووس، ئەدەبیاتی سەدەی بیستەمی فەرەنسی یەکێک لە سەرنجڕاکێشترین نموونەکانی پیاوی پیتەکانی پێشکەش کرد.&quot;

بەڵام وەک شێریدان ئاماژەی پێدەکات، &quot;ئەوە خەیاڵییە کە لە لوتکەی کارەکانی گیدەدایە.&quot; &quot;لێرەدا، وەک لە ''بەرهەمەکەدا'' بە گشتی، ئەوەی یەکەمجار مرۆڤ لێی دەدا، جۆراوجۆرییەکانە. لێرەشدا، ئێمە کنجکاوی گیدە، گەنجییەکەی، لە کاردا دەبینین: ڕەتکردنەوەی تەنها یەک درز، بۆ دووبارەکردنەوەی فۆرمولەی سەرکەوتوو...خەیاڵەکە ساڵانی سەرەتای هێماسازی دەگرێتەوە، تا پارچە &quot;کۆمیدی، داهێنەرتر، تەنانەت خەیاڵی&quot;، تا دواتر &quot;جدی، گێڕانەوەی زۆر ژیاننامەیی و کەسی یەکەم&quot;...لە فەرەنسا گید بە ستایلستێکی گەورە بە مانا کلاسیکییەکان دادەنرا، &quot;بە ڕستە ڕوون و کورت و یەدەگ و بە ئەنقەست و دەستەواژەی نادیار.&quot;

نامەکانی گیدە کە لە ژیاندا ماون، دەگەنە هەزاران. بەڵام ئەوە ''جۆرناڵە'' کە شێریدان بە &quot;شێوازی دەربڕینی پێشوەختە گیددی&quot; ناوی دەبات. &quot;یەکەم ڕۆمانی لە گۆڤاری خۆی گیدەوە سەریهەڵداوە و زۆرێک لە گێڕانەوەی کەسی یەکەم کەم تا زۆر وەک گۆڤار دەخوێندرێنەوە. لە فیلمی''Les faux-monnayeurs'' دا، گۆڤاری ئێدوارد دەنگێکی بەدیل بۆ گێڕەرەوەکە دابین دەکات.&quot; گاید لە وەڵامدا وتی: &quot;لە ساڵی ١٩٤٦، کاتێک پیێر هێربێرت پرسیاری لە گید کرد کە کام لە کتێبەکانی هەڵدەبژێریت ئەگەر تەنها یەکێکیان لە ژیاندا بمێنێتەوە، پێموایە ئەوە دەبێتە ''جۆرناڵەکەم&quot;.'' &quot; لە تەمەنی ١٨ یان ١٩ ساڵییەوە، گیدە گۆڤارێکی ژیانی خۆی هەڵدەگرت و کاتێک بۆ یەکەمجار خرایە بەردەستی خەڵک، تا ١٣٠٠ لاپەڕە بوو.&quot;

=== خەبات بۆ بەهاکان ===
&quot;هەر بەرگێک کە گید نووسیویەتی مەبەست لێی تەحەدای خۆی بووە، ئەوەی پێش خۆی بووە و چی دەتوانێت بەدوایدا بێت. ئەم تایبەتمەندییە، بەپێی دانیال مۆتۆتێ لە وتارەکەیدا لە ''کاهیێرس دی ئەندرێ گیددا''، ئەوەیە کە کارەکانی گیدە دەکاتە 'لە بنەڕەتدا مۆدێرن': 'نوێکردنەوەی هەمیشەیی ئەو بەهایانەی کە مرۆڤ بەهۆیانەوە دەژی'&quot; گاید لە ''جۆرناڵەکەیدا'' لە ساڵی ١٩٣٠دا نووسیویەتی: &quot;تاکە درامایەک کە بەڕاستی سەرنجڕاکێشە و پێویستە هەمیشە ئامادە بم سەرلەنوێ وێنا بکەم، مشتومڕی تاکەکەسە لەگەڵ هەر شتێک کە دەیپارێزێت لە ڕەسەنایەتی، لەگەڵ هەر شتێک کە دژایەتی یەکپارچەیی خۆی دەکات، بەرامبەر بە یەکگرتنی. زۆربەی کات بەربەستەکە لەناو ئەودایە. و هەموو ئەوانەی تر تەنها بەڕێکەوتن.&quot;

بە گشتی &quot;بەرهەمەکانی ئەندرێ گیدە ڕاپەڕینی سۆزداری خۆی لە دژی ئەو سنووردارکردن و ڕێکەوتننامانە ئاشکرا دەکەن کە لە فەرەنسای سەدەی نۆزدەهەمەوە بۆی ماوەتەوە. ئەو هەوڵیدا خودی ڕەسەن لە ژێر دەمامکە دژبەیەکەکانیدا ئاشکرا بکات.&quot;

== پێدێرستی ==
گیدە لە گۆڤارەکەیدا جیاوازی دەکات لە نێوان &quot;سۆدۆمیتەکان&quot;ی گەورەساڵان و &quot; [[کوڕبازی|پیدراستەکان]] &quot;ی کوڕ خۆشەویست و خۆی وەک ئەم دووەمیان پۆلێن دەکات.
 {{سندووقی وتە|width=30em|bgcolor=cornsilk|fontsize=100%|salign=center|quote=From an interview with film documentarian [[Nicole Védrès]] with Andre Gide:&lt;br&gt;
'''Védrès''' &quot;May I ask you an indiscreet question?&lt;br&gt;
'''Gide''' &quot;There are no indiscreet questions, only indiscreet answers.&quot;&lt;br&gt;
'''Védrès''' &quot;Is it true, ''cher Maître'', that you are a homosexual?&quot;&lt;br&gt;
'''Gide''' &quot;No monsieur, I am ''not'' a homosexual, I am a pederast!&quot;&lt;br&gt;—from Vedres' documentary [[La Vie Commence Demain|''Life Starts Tomorrow'']] (1950)&lt;ref&gt;Weinberg, Herman G., 1967. ''Josef von Sternberg. A Critical Study.'' New York: Dutton p. 121. Weinberg notes &quot;Gide replied testily, with that refined distinction so characteristic of him…&quot;&lt;/ref&gt;}}گۆڤاری گید ڕەفتارەکانی لە کۆمپانیای [[ئۆسکار وایڵد]] بەڵگە دەکات.

 
کتێبی ''کۆریدۆنی'' گید کە بە گرنگترین بەرهەمی خۆی زانیوە، بەرگریکردن لە [[کوڕبازی|چەواشەکاری]] لەخۆدەگرێت. لەو کاتەدا (پێش ساڵی ١٩٤٥)، تەمەنی ڕەزامەندی بۆ هەر جۆرە چالاکییە سێکسییەکان بە ١٣ ساڵ دانرابوو.

== کتێبنامە ==
{{سەرەکی|Bibliography of André Gide}}

== هەروەها سەیری بکە ==

* ''Mise en abyme''

== ئاماژەکان ==

=== وەرگێڕانەکان ===
{{سەرچاوەکان}}

=== ئەو بەرهەمانەی کە ئاماژەیان پێکراوە ===

* ئێدمۆند وایت, [https://www.lrb.co.uk/the-paper/v20/n24/edmund-white/on-the-chance-that-a-shepherd-boy] ''ئاندرێ گید: ژیانێک لە ئێستادا.'' کامبریج: چاپخانەی زانکۆی هارڤارد، ١٩٩٨].

== خوێندنەوەی زیاتر ==

* بۆ زانینی کرۆنۆلۆژیای ژیانی گید، سەیری ل.&amp;nbsp;13-15 لە تۆماس کۆردل، ''ئاندرێ گید'' (زنجیرەی نووسەرانی گریفین). بڵاوکەرەوەی توین، ئینکۆ، ١٩٦٩.
* بۆ زانینی کتێبنامەیەکی وردی نووسین و بەرهەمەکانی گیدە سەبارەت بە گیدە، بڕوانە ل.&amp;nbsp;655–678 لە ئالان شێریدان، ''ئاندرێ گید: ژیانێک لە ئێستادا.'' هارڤارد، ١٩٩٩.

== بەستەری دەرەکی ==
 

; کۆکردنەوەی دیجیتاڵی

* {{StandardEbooks|Standard Ebooks URL=https://standardebooks.org/ebooks/andre-gide}}
* Works by André Gide at Project Gutenberg
* Works by André Gide at Faded Page (Canada)
* Works by or about André Gide at the Internet Archive
* {{Librivox author}}

; لینکی تر

* ماڵپەڕی [http://www.fondation-catherine-gide.org/ ''دامەزراوەی کاترین گاید''], کە لەلایەن کاترین گید کچەکەیەوە بەڕێوەدەبرێت
* [https://web.archive.org/web/20171016085651/http://www.andregide.org/ سەنتەری توێژینەوەی گیدیان]
* [http://noblib.internet-box.ch/NLEW.php?authorid=42 لیستی بەرهەمەکان]
* [https://web.archive.org/web/20090913094434/http://www.gidiana.net/ ئەمیس دی ئەندرێ گید] ''بە زمانی فەرەنسی''
* [http://www.gidiana.net/GA.htm بابەتەکانی ڕۆژنامەی سەردەم لەسەر] ''ڕووکاری Gide بە زمانی فەرەنسی''
* [http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1947/ ئاندرێ گید، براوەی خەڵاتی نۆبڵ بۆ ئەدەب لە ساڵی ١٩٤٧]
* [http://www.ljhammond.com/classics/cl3.htm#gide ئاندرێ گید: پێشەکییەکی کورت]
* [https://web.archive.org/web/20071006001903/http://www.societe-jersiaise.org/whitsco/mader1.htm گید لە مادێریا لە جێرسی، ١٩٠١-١٩٠٧]
* Newspaper clippings about André Gide    
{{André Gide}}{{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}}{{1947 Nobel Prize winners}}{{Modernism}}{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ڕۆمان|ئەدەب|}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
[[پۆل:نووسەرە مۆدێرنەکان]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فەڕەنسی]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]]
[[پۆل:کۆمۆنیستە فەڕەنسییەکان]]
[[پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی]]
[[پۆل:نووسەرانی پاریسی]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٥١]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٩]]
[[پۆل:Articles with hCards]]
[[پۆل:ژیاننامەکان کە واژوویان لەگەڵە]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>1ye1i9r1eihzzohehpbw25j4my6c2vv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694324</id>
      <parentid>1694320</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:09:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shaween</username>
        <id>18477</id>
      </contributor>
      <comment>/* بەستەری دەرەکی */</comment>
      <origin>1694324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41440" sha1="qg6pcs37chay4h76z4lmveejv72c5xb" xml:space="preserve">
{{Infobox writer|name=ئاندرێ جید|awards={{خەڵات|خەڵاتی نۆبێل لە وێژە]]|1947}}|image=André Gide.jpg|caption=|birth_name=ئاندرێ پاوڵ گویلۆم جید|birth_date={{birth date|df=yes|1869|11|22}}|birth_place=پاریس، [[ئیمپراتۆریەتیی دووەمی فەڕەنسا]]|death_date={{death date and age|df=yes|1951|2|19|1869|11|22}}|death_place=پاریس، [[ئیمپراتۆریەتیی دووەمی فەڕەنسا|فەرەنسا]]|resting_place=کۆڤەرڤیل، سێن-ماریتیم|occupation={{hlist|ڕۆماننووس|وتارنووس|شانۆنووس}}|genre=|movement=|notable_works=''[[بێ‌ئەخلاق]]''&lt;br /&gt;''[[تەنگەڕێی دەروازە]]''&lt;br/&gt; ''ژێرزەمینەکانی ڤاتیکان (ژێرزەمینەکانی ڤاتیکان؛ هەندێکجار بە زمانی ئینگلیزی لە ژێر ناوی سەرگەرمیەکانی لافکادیۆ بڵاودەکرێتەوە)&lt;br/&gt; ''[[سیمفۆنیای کێڵگەوان]]''&lt;br/&gt; ''[[ساختەچیەکان]]''&lt;br/&gt;''[[بەرووبوومەکانی زەوی]]''|spouse={{marriage|مادلین ڕۆندۆ|1895|1938|end=died}}|children=[[کاترین جید]]|signature=André Gide signature.svg|website=|education=[[لیسەی هانریی چوارەم]]}} 

'''ئاندرێ پاوڵ گویلۆم جید''' ({{IPA|fr|ɑ̃dʁe pɔl ɡijom ʒid|lang}} ; ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٨٦٩ – ١٩ی شوباتی ١٩٥١) نووسەرێکی فەرەنسی بووە کە نووسینەکەی چەندین شێواز و بابەتی گرتۆتەوە. خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی ساڵی 1947 ی پێبەخشرا . ژیانی پیشەیی گیدە لە سەرەتای ژیانی لە بزووتنەوەی هێماگەراییەوە تا ڕەخنەگرتن لە ئیمپریالیزم لە قۆناغی نێوان جەنگەکاندا . نووسەری زیاتر لە ٥٠ کتێبە، لە نامەی کۆچی دواییدا لە ''[[نیویۆرک تایمز|ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمزدا]]'' بە &quot;گەورەترین پیاوی هاوچەرخی نامەکانی فەرەنسا&quot; وەسف کراوە و &quot;بە پێی زانیارییە ئەدەبییەکان حوکم لەسەر گەورەترین نووسەری فەرەنسی ئەم سەدەیەی داوە&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.andregide.org/remembrance/nytgide.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110806050538/http://www.andregide.org/remembrance/nytgide.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 August 2011 |ڕێکەوتی سەردان=20 March 2018 |وێبگە=www.andregide.org}}&lt;/ref&gt;

گیدە بە چیرۆکە خەیاڵییەکانی و هەروەها بە بەرهەمە ژیاننامەییەکانی ناسراوە، ململانێ و دواجار ئاشتبوونەوەی دوو لایەنی کەسایەتییەکەی دەربڕیوە (کە بە ڕێککەوت بە خۆپارێزییەکی [[پرۆتێستانت|پرۆتستانتی]] و سەرگەرمییەکی سێکسی سەرپێچیکارانە تایبەتمەندە). وەک کەسێک کە خۆی بە [[کوڕبازی|پێدەراست]] دەزانێت، نووسینەکەی بەکاردەهێنا بۆ لێکۆڵینەوە لە خەباتەکەی بۆ ئەوەی بە تەواوی خۆی بێت، لەوانەش خاوەندارێتی سروشتی سێکسی مرۆڤ، بەبێ ئەوەی خیانەت لە بەهاکانی مرۆڤ بکات. چالاکیی سیاسییەکەی بە هەمان ئیتۆس لە قاڵب درا. لە کاتێکدا لە سەرەتای ساڵانی ١٩٣٠دا هاوسۆزی [[کۆمۆنیزم]] بوو، وەک زۆرێک لە ڕۆشنبیران، دوای گەشتەکەی لە ساڵی ١٩٣٦ بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتی سۆڤیەت]] پشتگیری چەپی دژە ستالینیستی کرد. لە کۆتایی ژیانیدا، لە چلەکانی سەدەی ڕابردوودا، بەرەو بەها نەریتییەکانی زیاتر گۆڕی و کۆمۆنیزمی وەک بیرۆکەیەک کە لەگەڵ نەریتەکانی شارستانیەتی مەسیحیدا دەشکێت، ڕەتکردەوە.

== ژیانی سەرەتایی ==
[[File:Gide_1893.jpg|ڕاست|وێنۆک|208x208پیکسڵ| گید لە ساڵی ١٨٩٣]]
جید لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٨٦٩ لە پاریس لە خێزانێکی پرۆتستانتی چینی ناوەند لەدایک بووە. باوکی ژان پاوڵ گیلۆم گید مامۆستای یاسا بووە لە زانکۆی پاریس؛ لە ساڵی ١٨٨٠ کۆچی دوایی کرد، کاتێک کوڕەکە تەمەنی ١١ ساڵ بوو. دایکی ناوی جولیەت ماریا ڕۆندۆس بوو. مامی ئابووریناسێکی سیاسی چارڵز گید بوو . بنەماڵەی باوکی ڕەگ و ڕیشەی خۆی بۆ ئیتالیا دەگەڕێتەوە. گویدۆسی باوباپیران دوای ئەوەی لە ماوەی سەدەی ١٦دا بوونە ئایینی پرۆتستانت و لە ئیتالیا کاسۆلیکیدا ڕووبەڕووی گۆشەگیری بوونەتەوە، ڕوویان لە فەرەنسا و وڵاتانی دیکەی ڕۆژئاوا و باکووری ئەوروپا کردبوو.   

گید لە بارودۆخێکی گۆشەگیردا لە نۆرماندی پەروەردە بووە. لە تەمەنێکی بچووکدا بوو بە نووسەرێکی بەرهەمدار، یەکەم ڕۆمانی خۆی ''بە ناوی دەفتەرەکانی ئاندرێ واڵتەر'' (بە فەڕەنسی: ''Les Cahiers d'André Walter'' ) لە ساڵی ١٨٩١ لە تەمەنی ٢١ ساڵیدا بڵاوکردەوە.

لە ساڵانی ١٨٩٣ و ١٨٩٤ گیدە گەشتێکی بۆ باکووری ئەفریقا کردووە. لەوێ هات بۆ ئەوەی هاوڕەگەزبازییەکەی قبوڵ بکات. 

گید لە پاریس هاوڕێیەتی شانۆنامەنووسی ئێرلەندی [[ئۆسکار وایڵد]] کرد، کە دووەمیان لەوێ لە دەربەدەریدا بوو. لە ساڵی ١٨٩٥ ئەو دوو کەسە لە جەزائیر یەکتریان بینی. وایڵد ئەو بڕوایە هەڵەیەی هەبوو کە گایدی بە هاوڕەگەزبازی ناساندووە، بەڵام گید پێشتر لەگەڵ ئارەزووەکانی خۆیدا ڕێککەوتبوو.  

== ساڵانی ناوەڕاست ==
 
[[File:Gide_1920_cropped.jpg|وێنۆک| گید لە ساڵی ١٩٢٤ لەلایەن ئۆتۆلین مۆرێلەوە وێنەی گیراوە.]]
[[File:Gide_by_Laurens.jpg|وێنۆک| ئاندرێ گید لە نووسینی پاوڵ ئەلبێرت لۆڕێنس (١٩٢٤)]]
لە ساڵی ١٨٩٥، دوای مردنی دایکی، گاید هاوسەرگیری لەگەڵ ئامۆزاکەی مادلین ڕۆندۆس کرد،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.museeprotestant.org/en/notice/andre-gide1869-1951/ |ڕێکەوتی سەردان=20 March 2018 |وێبگە=www.museeprotestant.org}}&lt;/ref&gt; بەڵام هاوسەرگیرییەکە بەبێ تەواوبوون مابووەوە. لە ساڵی ١٨٩٦ بە سەرۆکی شارەوانی لا ڕۆک-باینارد هەڵبژێردرا کە کۆمۆنێکە لە نۆرماندی.

گید هاوینی ساڵی ١٩٠٧ لە جێرسی بەسەر برد، لەگەڵ هاوڕێکانی جاک کۆپۆ و تیۆ ڤان ڕیسێلبێرگ و خێزانەکانیان. ژوورێکی لە لا ڤالیوز کۆتێج لە سانت بریلاد بە کرێ گرت. لەو ماوەیەدا کاری لەسەر بەشی دووەمی ''کتێبی (گەروو دەروازەیە'' (بە فەڕەنسی: ''La Porte étroite'' ) کردووە، و ڤان ڕیسێلبێرگ وێنەکەی کێشاوە.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Moore|first=Diane Monier|url=https://blueormer.gg/product/immoralists-and-drama-queens/|title=Immoralists and Drama Queens: André Gide, Théo Van Rysselberghe and their colourful entourage, Jersey 1907-1909|publisher=Blue Ormer|year=2024|isbn=978-1-915786-12-8}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٠٨دا، گید یارمەتی دامەزراندنی گۆڤاری ئەدەبی ''Nouvelle Revue Française'' (''پێداچوونەوەی نوێی فەرەنسی'')ی دا.&lt;ref name=&quot;Nobel&quot;&gt;{{Nobelprize}}&lt;/ref&gt;

لە کاتی جەنگی جیهانی یەکەمدا، گید سەردانی ئینگلتەرای کرد. یەکێک لە هاوڕێکانی لەوێ هونەرمەند ویلیام ڕۆتنستاین بوو . ڕۆتێنشتاین لە ژیاننامەی خۆیدا باسی سەردانەکەی گایدی بۆ ماڵەکەی خۆی لە گلۆستێرشایر کردووە:
 
لە ساڵی ١٩١٦، گیدە تەمەنی نزیکەی ٤٧ ساڵ بوو کاتێک مارک ئالێگرێت تەمەن ١٥ ساڵ وەک خۆشەویستێک برد. مارک یەکێک بوو لە پێنج منداڵی ئیلی ئەلیگرێت و هاوسەرەکەی. گید لە ساڵانی خوێندنی خۆیدا بووبووە هاوڕێی ئەلیگریتی باڵا کاتێک دایکی گید ئەلیگریتی وەک مامۆستای وانەبێژ بۆ کوڕەکەی بەکرێ گرتبوو. ئیلی ئالێگرێت باشترین پیاو بوو لە ئاهەنگی هاوسەرگیری گید. دوای ئەوەی گاید لەگەڵ مارک هەڵهات بۆ لەندەن، مادلین هاوسەرەکەی هەموو نامەنووسیەکانی سووتاند وەک تۆڵەسەندنەوەیەک- &quot;باشترین بەش لە خۆم&quot;، دواتر گاید وتی.

لە ساڵی ١٩١٨، گاید دۆرۆتی بوسی ناسی و هاوڕێیەتی کرد؛ زیاتر لە ٣٠ ساڵ هاوڕێ بوون و زۆرێک لە بەرهەمەکانی وەرگێڕاوە بۆ زمانی ئینگلیزی.

هەروەها گیدە بووە هاوڕێی نزیک لەگەڵ ڕەخنەگری چارڵز دو بۆس. پێکەوە بەشێک بوون لە ''فۆیەر فرانکۆ-بێلج'' ، کە لەو پێگەیەدا کاریان دەکرد بۆ دۆزینەوەی هەلی کار و خۆراک و شوێنی نیشتەجێبوون بۆ پەنابەرە فەرەنسی-بەلجیکاییەکان کە دوای داگیرکردنی بەلجیکا لە ساڵی ١٩١٤دا گەیشتنە پاریس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Davies |first=Katherine Jane |year=2010 |title=A 'Third Way' Catholic Intellectual: Charles Du Bos, Tragedy, and Ethics in Interwar Paris |journal=Journal of the History of Ideas |volume=71 |issue=4 |page=655 |doi=10.1353/jhi.2010.0005 |jstor=40925953 |s2cid=144724913}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Price|first=Alan|url=https://books.google.com/books?id=CLAYDAAAQBAJ|title=The End of the Age of Innocence: Edith Wharton and the First World War|publisher=St. Martin's Press|year=1996|isbn=978-1-137-05183-7|pages=28–9}}&lt;/ref&gt; دواتر هاوڕێیەتی نێوانیان دابەزی بەهۆی تێڕوانینی دو بۆس کە گید ئینکاری لە ئیمانی ڕۆحی خۆی کردووە یان خیانەتی کردووە، بە پێچەوانەی گەڕانەوەی دو بۆس خۆی بۆ ئیمان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Dieckmann |first=Herbert |year=1953 |title=André Gide and the Conversion of Charles Du Bos |journal=Yale French Studies |issue=12 |page=69 |doi=10.2307/2929290 |jstor=2929290}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Woodward|1997}}

وتارەکەی دو بۆس ''Dialogue avec André Gide'' لە ساڵی ١٩٢٩ بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Einfalt|first=Michael|url=https://books.google.com/books?id=tmArx-Qak5QC|title=The Maritain Factor: Taking Religion into Interwar Modernism|publisher=Leuven University Press|year=2010|isbn=978-90-5867-714-3|editor-last=Heynickx|editor-first=Rajesh|page=160|chapter=Debating Literary Autonomy: Jacques Maritain versus André Gide|editor-last2=De Maeyer|editor-first2=Jan}}&lt;/ref&gt; وتارەکە کە بەهۆی قەناعەتە کاسۆلیکییەکانی دو بۆسەوە ئاگادارکراوەتەوە، هاوڕەگەزبازی گیدی ئیدانە کردووە.{{Sfn|Einfalt|2010}} ئێرنست ڕۆبەرت کورتیۆس هاوڕێی هاوبەشی گید و دو بۆس لە نامەیەکدا بۆ گید ڕەخنەی لە کتێبەکە گرتووە و نووسیویەتی ئەوەی کە دو بۆس &quot;بەپێی ئەخلاقی کاسۆلیکی حوکمت لەسەر دەدات بەسە بۆ ئەوەی تۆمەتبارکردنی تەواوەتی پشتگوێ بخات. تەنها دەتوانێت دەست لەو کەسانە بدات کە وەک ئەو بیردەکەنەوە و پێشوەختە قەناعەتیان پێکراوە. ئەو دەستبەرداری ئازادییە فیکرییەکەی بووە&quot;.{{Sfn|Einfalt|2010}}

لە ساڵانی ١٩٢٠دا گید بووە ئیلهامبەخش بۆ نووسەرانی وەک [[ئەلبێر کامو|ئەلبێرت کامۆ]] و [[ژان پۆڵ سارتر|ژان پۆل سارتەر]]. لە ساڵی ١٩٢٣ کتێبێکی لەسەر [[فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی|فیۆدۆر دۆستۆیڤسکی]] بڵاوکردەوە. کاتێک لە چاپی گشتی ''کۆریدۆن'' (١٩٢٤)دا بەرگری لە هاوڕەگەزبازی کرد، ئەوەندە ئیدانە کرا کە ڕێگری لێکرا بۆ ئەوەی کاندید بکرێت بۆ [[ئەکادیمیای فەڕەنسی|ئەکادیمیای فرانسا]].&lt;ref name=&quot;copley1989&quot;&gt;{{Cite book|last=Copley|first=Antony R. H.|title=Sexual moralities in France, 1780-1980 : new ideas on the family, divorce, and homosexuality : an essay on moral change|date=1989|publisher=Routledge|page=173|quote=After receiving the Nobel Prize in 1947, Gide told a Swedish journalist that ''Corydon'' was the most important of his books; clearly this was not so much a literary judgement as a statement of his faith in the importance of the cause of homosexuality. .... Gide remained considerably anxious about its reception; the climate of post-war France in the 1920s remained hostile to homosexuality, and ''Corydon'' was to block Gide’s access to that highest academic honour in France, election to the Académie Française.}}&lt;/ref&gt; دواتر ئەمەی بە گرنگترین کارەکانی خۆی زانی.&lt;ref name=&quot;copley1989&quot; /&gt;

لە ساڵی ١٩٢٣، گاید کچێکی بوو بە ناوی کاترین ، لەلایەن ئەلیزابێس ڤان ڕیسێلبێرگەوە ، کە ژنێکی زۆر گەنجتر بوو. ئەو ماوەیەکی زۆر بوو ناسیبووی، چونکە کچەکەی هاوڕێکانی ماریا مۆنۆم و تیۆ ڤان ڕیسێلبێرگ بوو، نیگارکێشێکی نوێ ئیمپڕێشنیستی بەلجیکی. ئەمەش بووە هۆی دروستبوونی تاکە قەیران لە پەیوەندییە درێژخایەنەکەی نێوان ئەلیگریت و گید، و زیانی بە هاوڕێیەتییەکەی لەگەڵ تیۆ ڤان ڕیسێلبێرگ گەیاند. ڕەنگە ئەمە تاکە پەیوەندی سێکسی گیدە بووبێت لەگەڵ ژنێکدا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=White |first=Edmund |date=10 December 1998 |title=On the chance that a shepherd boy … |url=http://www.lrb.co.uk/v20/n24/edmund-white/on-the-chance-that-a-shepherd-boy |journal=London Review of Books |volume=20 |issue=24 |pages=3–6 |access-date=20 March 2018}}&lt;/ref&gt; و زۆر کورت بوو. کاترین تاکە نەوەی ئەو بوو بە خوێن. حەزی دەکرد بە ئەلیزابێس بڵێت ''&quot;لا دام بلانچ&quot;'' (&quot;خانمە سپییەکە&quot;).

لە کۆتاییدا ئەلیزابێس هاوسەرەکەی بەجێهێشت و ڕووی لە پاریس کرد و لایەنە پراکتیکییەکانی ژیانی گید بەڕێوەببات. شوقەی تەنیشت یەکتریان لە مۆنپارناس هەبوو. ئەو کچە دەیپەرست، بەڵام دیارە پەیوەندی سێکسییان نەمابوو.{{ژێدەر پێویستە|reason=Elisabeth's mother Maria was called La Petite Dame. Never heard about La Dame blanche as a name for Elisabeth. Also not sure that Elisabeth was married during their brief affair.|date=April 2019}}

لە ساڵی ١٩٢٤ ژیاننامەیەکی بە ناوی ''If it Die...'' (بە فەڕەنسی: ''Si le grain ne meurt'' ). هەر لەو ساڵەدا یەکەم چاپی کتێبی ''دڵی تاریکی'' و ''لۆرد جیمی'' [[جۆزێف کۆنراد|جۆزێف کۆنرادی]] بە زمانی فەرەنسی بەرهەمهێنا.

لە دوای ساڵی ١٩٢٥، گیدە دەستی کرد بە بانگەشەی بۆ ئەوەی مەرجی مرۆڤانەتر بۆ تاوانبارانی سزادراو هەبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Daniels |first=Anthony |ناونیشان=https://newcriterion.com/article/gides-judgment/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-25 |وێبگە=The New Criterion |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; هاوسەرە یاساییەکەی بە ناوی مادلین گاید لە ساڵی ١٩٣٨ کۆچی دوایی کرد. لە کتێبی ''Et nunc manet in te'' ، بیرەوەرییەکانی مادلین کە بە زمانی ئینگلیزی لە ئەمریکا لە ساڵی ١٩٥٢دا بڵاوکرایەوە، لێکۆڵینەوەی لە هاوسەرگیرییەکەی نێوانیان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Press |first=Cerise |ڕێکەوت=2013-04-09 |ناونیشان=https://www.cerisepress.com/05/13/wilful-blindness-the-marriage-of-andre-and-madeleine-gide |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-25 |وێبگە=Cerise Press - A Journal of Literature, Arts &amp; Culture |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ئەفریقا ==
لە تەمموزی ساڵی ١٩٢٦ تا مانگی ئایاری ١٩٢٧، گیدە لەگەڵ خۆشەویستەکەی مارک ئالێگرێت بە کۆلۆنی ئەفریقای ئیکواتۆری فەرەنسیدا گەشتیان کرد. ئەوان چوونە کۆنگۆی ناوەڕاست (ئێستا کۆماری کۆنگۆ)، ئوبانگی-شاری (ئێستا کۆماری ئەفریقای ناوەڕاست)، بۆ ماوەیەکی کورت بۆ چاد و دواتر بۆ کامێرون. گۆڤارێکی هەبوو، کە بە ناوی ''Travels in the Congo'' (بە فەڕەنسی: ''Voyage au Congo'' ) و ''گەڕانەوە لە چاد'' (بە فەرەنسی: ''Retour du Tchad'' ) بڵاوی کردەوە.&lt;ref name=&quot;Nobel&quot; /&gt;

لەم کارەدا ڕەخنەی لە هەڵسوکەوتی بەرژەوەندییە بازرگانییەکانی فەرەنسا لە کۆنگۆ گرتووە و ئیلهامبەخش بووە بۆ چاکسازی.&lt;ref name=&quot;Nobel&quot; /&gt; بە تایبەتی ڕەخنەی توندی لە ڕژێمی ''ئیمتیازاتی گەورە'' ( ''Régime des Grandes Concessions'' ) گرت. حکومەت بەشێک لە کۆلۆنیەکەی بەخشیبووە دەست کۆمپانیا فەرەنسییەکان و ڕێگەی پێدابوون سەرچاوە سروشتییەکانی ناوچەکە بە تایبەتی لاستیک بقۆزنەوە. ئەو باس لەوە دەکات کە کرێکارە ڕەسەنەکان بۆ ماوەی چەند هەفتەیەک ناچار بوون گوندەکەیان بەجێبهێڵن بۆ کۆکردنەوەی لاستیک لە دارستانەکەدا، هەروەها ئیستغلالکردنیان لەلایەن کۆمپانیاکانەوە بە کۆیلایەتی بەراورد کردووە. ئەم کتێبە بەشداری کرد لە پەرەسەندنی بزووتنەوەکانی دژە کۆلۆنیالیزم لە فەرەنسا و یارمەتی بیرمەندانی دا بۆ هەڵسەنگاندنەوەی کاریگەرییەکانی کۆلۆنیالیزم لە ئەفریقا.

== بۆچوونە سیاسییەکان و یەکێتی سۆڤیەت ==
لە ماوەی ساڵانی ١٩٣٠دا، گیدە بۆ ماوەیەکی کورت بوو بە کۆمۆنیست، یان وردتر بڵێین، هاوسەفەری (هەرگیز بە فەرمی پەیوەندی بە هیچ پارتێکی کۆمۆنیستەوە نەکرد)، بەڵام وەک تاکگەرایی خۆی، بانگەشە بۆ بیرۆکەی تاکگەرایی کۆمۆنیستی دەکرد. سەرەڕای پشتیوانی لە یەکێتی سۆڤیەت، دان بە سەرکوتکردنی سیاسی لەوێدا نا. گیدە پێداگری لەسەر ئازادکردنی ڤیکتۆر سێرج ، نووسەری سۆڤیەت و ئەندامی ئۆپۆزسیۆنی چەپ بوو کە لەلایەن ڕژێمی ستالینییەوە بەهۆی بۆچوونەکانییەوە دادگایی کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=23 August 2022 |ناونیشان=https://lareviewofbooks.org/article/victor-serge-the-spirit-of-liberty/}}&lt;/ref&gt; وەک نووسەرێکی بەڕێز کە هاوسۆزی دۆزی کۆمۆنیزم بوو، بانگهێشت کرا بۆ قسەکردن لە پرسەی [[مەکسیم گۆرکی|ماکسیم گۆرکی]] و وەک میوانی یەکێتی سۆڤیەتی نووسەران گەشتێک بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتی سۆڤیەت]] بکات. ڕووبەڕووی سانسۆری وتارەکانی بووەوە و بە تایبەتی لە دۆخی کولتووری سەردەمی کۆمۆنیزمی سۆڤیەت بێهیوا بوو. کارەکانی ''Retour de L'U.'' ''RSS'' ( ''گەڕانەوە لە یەکێتی سۆڤیەت'', 1936) ئاراستەی خوێنەرانی لایەنگری سۆڤیەت کرابوو، بۆ ئەوەی لەبری ئەوەی ڕەخنەی توند بخاتە بەردەم گومانەکان.&lt;ref name=&quot;bio&quot; /&gt; وێڕای داننان بە دەستکەوتە ئابووری و کۆمەڵایەتییەکانی یەکێتی سۆڤیەت بە بەراورد لەگەڵ ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا، ئاماژەی بە خراپبوونی کولتوور و سڕینەوەی تاکایەتی هاووڵاتیانی سۆڤیەت و سەرکوتکردنی هەر ناکۆکییەک کرد:
 
گید هەڵوێستی خۆی بەرامبەر بە ستالین دەرنابڕێت، بەڵکو نیشانەکانی کولتی کەسایەتی خۆی باس دەکات: &quot;لە هەر [ماڵێکدا]، ... هەمان وێنەی ستالین، و هیچی تر&quot;؛ &quot;وێنەیەکی ستالین... ، لە هەمان شوێن بێ گومان کە ئایکۆنەکە پێشتر لێی بووە. ئایا پەرستن، خۆشەویستی، یان ترسە؟ نازانم؛ هەمیشە و لە هەموو شوێنێک کە ئامادەیە.&quot; بەڵام گیدە نووسیویەتی ئەم کێشانە بە بەرزکردنەوەی ئاستی کولتووری کۆمەڵگەی سۆڤیەت چارەسەر دەکرێن.

کاتێک گید دەستی کرد بە ئامادەکردنی دەستنووسەکەی بۆ بڵاوکردنەوە، دەستبەجێ کرێملین لەو بارەیەوە ئاگادارکرایەوە،&lt;ref name=&quot;rg&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/314098942}}&lt;/ref&gt; و زۆری نەخایاند گید لەلایەن نووسەری سۆڤیەت ئیلیا ئێهرنبۆرگ سەردانی کرا، کە وتی کە ئەو لەگەڵ گید هاوڕا بوو، بەڵام داوای دواخستنی بڵاوکردنەوەکەی کرد، چونکە یەکێتی سۆڤیەت یارمەتی کۆمارییەکان دەدا لە [[شەڕی ناوخۆییی ئیسپانیا|شەڕی ناوخۆی ئیسپانیا]]. دوای دوو ڕۆژ، لویس ئاراگۆن نامەیەکی لە جێف لاستەوە گەیاند کە داوای دواخستنی بڵاوکردنەوەکە دەکات. ئەم هەوڵانە شکستیان هێنا و لەگەڵ بڵاوبوونەوەی کتێبەکە، گید لە چاپەمەنی سۆڤیەتدا&lt;ref name=&quot;rg&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bio&quot;&gt;Alan Sheridan. André Gide: A Life in the Present (1999)&lt;/ref&gt; و لەلایەن &quot;دۆستانی یەکێتی سۆڤیەت&quot;ەوە ئیدانە کرا: نۆردال گریگ نووسیویەتی کە گید لە بێ تاقەتی کتێبەکەی نووسیوە، و بەوەوە چاکەیەکی بۆ فاشیستەکان کردووە، کە بە خۆشییەوە پێشوازییان لێکردووە.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=NIZnEAAAQBAJ|title=The Making of an Antifascist: Nordahl Grieg Between the World Wars|date=14 June 2022|publisher=University of Wisconsin Pres|isbn=978-0-299-33650-9}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٣٧ لە وەڵامدا گید ''کتێبی (Afterthoughts on the USSR)'' ی بڵاوکردەوە؛ پێشتر گید کتێبی ''(خیانەتکراوی شۆڕش)'' ی ترۆتسکی خوێندەوە و ڤیکتۆر سێرجی ناسی کە زانیاری زیاتری لەبارەی یەکێتی سۆڤیەت پێدا. لە ''کتێبی (Afterthoughts)'' دا، گیدە ڕاستەوخۆتر ڕەخنە لە کۆمەڵگەی سۆڤیەت دەگرێت: &quot;سیترین، ترۆتسکی، مێرسێر، ئیڤۆن، ڤیکتۆر سێرج، لیگوای، ڕودۆڵف و چەندین کەسی دیکە یارمەتیان داوە لە بەڵگەنامەکانیاندا. هەموو ئەو شتانەی کە تا ئێستا فێریان کردووم تەنها گومانم لێکردبوو- ئەوە ترسەکانی منی پشتڕاستکردووەتەوە و بەهێزتر کردووە&quot;. خاڵە سەرەکییەکانی فیلمی ''Afterthoughts'' ئەوە بوون کە دیکتاتۆرییەتی پرۆلیتاریا بوو بە دیکتاتۆری ستالین، و بیرۆکراسی ئیمتیازدار بوو بە چینی دەسەڵاتداری نوێ، کە قازانجی لە زیادەی کاری کرێکاران دەکرد, بودجەی دەوڵەتیان بۆ پڕۆژەکانی وەک کۆشکی سۆڤیەت یان بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی ژیانی خۆی خەرج دەکرد، لە کاتێکدا چینی کرێکار لە هەژارییەکی زۆردا دەژیا؛ گیدە بۆ سەلماندنی بانگەشەکانی خۆی ئاماژەی بە ڕۆژنامە فەرمییەکانی سۆڤیەت کردووە.&lt;ref name=&quot;aft&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bio&quot; /&gt;

لە کاتی جەنگی جیهانی دووەمدا، گیدە بەو ئەنجامە گەیشتوە کە &quot;ئازادی ڕەها تاک و هەروەها کۆمەڵگا لەناو دەبات مەگەر پەیوەندییەکی نزیک بە نەریت و دیسیپلینەوە هەبێت&quot;؛ ئەو بیرۆکەی شۆڕشگێڕانەی کۆمۆنیزمی ڕەتکردەوە و دەڵێت: &quot;ئەگەر شارستانیەت تەنها پشت بەو کەسانە ببەستێت کە دەستپێشخەری تیۆرییە شۆڕشگێڕییەکانیان کردووە، ئەوا لەناو دەچێت، بەو پێیەی کولتوور بۆ مانەوەی پێویستی بە نەریتێکی بەردەوام و گەشەسەندوو هەیە&quot;. لە ''کتێبی تێزی'' (١٩٤٦)دا، نیشانیدا کە تاکێک دەتوانێت بە سەلامەتی مەزە بەجێبهێڵێت تەنها لەو کاتەدا کە &quot;بە توندی بەو تەوەرەیەوە گرێدابێت کە بە ڕابردووەوە بەستووەتەوە&quot;. لە ساڵی ١٩٤٧دا وتی هەرچەندە شارستانیەتەکان سەرهەڵدەدەن و دادەبەزن، بەڵام ڕەنگە شارستانیەتی مەسیحی لە مەرگ ڕزگاری بێت &quot;ئەگەر بەرپرسیارێتی ئەو تۆمەتە پیرۆزە قبوڵ بکەین کە نەریتەکانمان و ڕابردوومان لەسەرمان داناوە&quot;. هەروەها ئاماژەی بەوەشکردووە، وەک تاکگەرایی ماوەتەوە و ناڕەزایەتی دەربڕی بەرامبەر بە &quot;نقومبوونی بەرپرسیارێتی تاکەکەسی لە دەسەڵاتی ڕێکخراودا، لەو هەڵهاتنەی لە ئازادی کە تایبەتمەندی سەردەمی ئێمەیە&quot;.

گید بەشداری لە ئەنتۆلۆژیای ساڵی ١٩٤٩دا کردووە ''کە ناوی ئەو خودایە شکستی هێناوە''. بەهۆی تەندروستی خۆیەوە نەیتوانی وتارێک بنووسێت، بۆیە دەقەکە لەلایەن ئینید ستارکیەوە نووسراوە، لەسەر بنەمای وەرگێڕانی ''گەڕانەوە لە یەکێتی سۆڤیەت'' ، ''بیرکردنەوەکانی پاشکۆ''، باسێک لە پاریس لە l'Union pour la Verite لە ساڵی ١٩٣٥، و ''گۆڤارەکەی''؛ گید دەقەکەی پەسەند کرد.

== ساڵانی ١٩٣٠ و ١٩٤٠ ==
لە ساڵی ١٩٣٠ گید کتێبێکی لەسەر کەیسی بلانچ مۆنیەر بڵاوکردەوە بە ناوی ''La Séquestrée de Poitiers'' ، جگە لە ناوی پاڵەوانەکان کەمێکی گۆڕی. مۆنیێر ژنێک بوو کە بۆ ماوەی زیاتر لە ٢٥ ساڵ لەلایەن دایکیەوە بە دیل هێڵرابووەوە.
[[File:Cuverville76_-_Château_01.JPG|وێنۆک| ماڵی گید لە شاری کوڤەرڤیل]]
لە ساڵی ١٩٣٩، گیدە بووە یەکەم نووسەری زیندوو کە لە کتێبی بەناوبانگی ''Bibliothèque de la Pléiade'' بڵاوکرایەوە.

لە ساڵی ١٩٤٢ فەڕەنسا بەرەو ئەفریقا بەجێدەهێڵێت و لە کانوونی دووەمی ١٩٤٢ لە تونس ژیاوە تا لە مانگی ئایاری ١٩٤٣ لەلایەن هێزەکانی فەرەنسا و بەریتانیا و ئەمریکاوە کۆنترۆڵکرایەوە و توانی گەشت بکات بۆ جەزائیر و تا کۆتایی جەنگی جیهانی دووەم لەوێ مایەوە.&lt;ref name=&quot;OBrien&quot;&gt;{{Cite book|last=O'Brien|first=Justin|title=The Journals of Andre Gide Volume IV 1939–1949. Translated from the French|date=1951|publisher=Secker &amp; Warburg}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٤٧ [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبی]] وەرگرتووە &quot;بەهۆی نووسینە هەمەلایەنە و گرنگەکانی لە ڕووی هونەرییەوە، کە تێیدا کێشە و بارودۆخی مرۆڤ بە خۆشەویستییەکی چاونەترس بۆ ڕاستی و تێڕوانینێکی توندی دەروونی پێشکەش کراوە&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1947/ |ڕێکەوتی سەردان=20 March 2018 |وێبگە=www.nobelprize.org}}&lt;/ref&gt; زۆربەی ساڵانی کۆتایی ژیانی بۆ بڵاوکردنەوەی گۆڤارەکەی تەرخان کردووە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.museeprotestant.org/Pages/Notices.php?scatid=148&amp;noticeid=811&amp;lev=1&amp;Lget=FR |ڕێکەوتی سەردان=6 September 2010}}&lt;/ref&gt; گید لە ١٩ی شوباتی ١٩٥١ لە پاریس کۆچی دوایی کرد. کەنیسەی ڕۆمانی کاسۆلیکی بەرهەمەکانی لە ساڵی ١٩٥٢دا خستە ناو ''ئیندێکسی کتێبە قەدەغەکراوەکانەوە.''

== ژیانی گید وەک نووسەر ==
ئالان شێریدان ژیاننامەنووسی گیدە کورتەیەک لە ژیانی گید وەک نووسەر و ڕۆشنبیری خستۆتە ڕوو:
 
&quot;بێگومان ناوبانگ و ناوبانگی گید لە کۆتاییدا لەسەر بەرهەمە ئەدەبییەکانی بوو. بەڵام بە پێچەوانەی زۆرێک لە نووسەران، ئەو هیچ کەسێکی تەنیا نەبوو: پێویستی بە هاوڕێیەتی و نابغەیەکی هەبوو بۆ بەردەوامبوونی.&quot; بەڵام &quot;توانای خۆشەویستی تەنها لە هاوڕێکانیدا قەتیس نەبوو: ڕژایە سەر خەمی ئەوانی دیکە کە لە خۆی کەمتر بەختەوەر بوون&quot;.

=== نووسینەکان ===
نووسینی گیدە چەندین ژانر دەگرێتەوە. &quot;وەک وەستایەکی گێڕانەوەی نۆسراو، ناوبەناو درامانووس و وەرگێڕ، ڕەخنەگری ئەدەب، نامەنووس، وتارنووس و ڕۆژنامەنووس، ئەدەبیاتی سەدەی بیستەمی فەرەنسی یەکێک لە سەرنجڕاکێشترین نموونەکانی پیاوی پیتەکانی پێشکەش کرد.&quot;

بەڵام وەک شێریدان ئاماژەی پێدەکات، &quot;ئەوە خەیاڵییە کە لە لوتکەی کارەکانی گیدەدایە.&quot; &quot;لێرەدا، وەک لە ''بەرهەمەکەدا'' بە گشتی، ئەوەی یەکەمجار مرۆڤ لێی دەدا، جۆراوجۆرییەکانە. لێرەشدا، ئێمە کنجکاوی گیدە، گەنجییەکەی، لە کاردا دەبینین: ڕەتکردنەوەی تەنها یەک درز، بۆ دووبارەکردنەوەی فۆرمولەی سەرکەوتوو...خەیاڵەکە ساڵانی سەرەتای هێماسازی دەگرێتەوە، تا پارچە &quot;کۆمیدی، داهێنەرتر، تەنانەت خەیاڵی&quot;، تا دواتر &quot;جدی، گێڕانەوەی زۆر ژیاننامەیی و کەسی یەکەم&quot;...لە فەرەنسا گید بە ستایلستێکی گەورە بە مانا کلاسیکییەکان دادەنرا، &quot;بە ڕستە ڕوون و کورت و یەدەگ و بە ئەنقەست و دەستەواژەی نادیار.&quot;

نامەکانی گیدە کە لە ژیاندا ماون، دەگەنە هەزاران. بەڵام ئەوە ''جۆرناڵە'' کە شێریدان بە &quot;شێوازی دەربڕینی پێشوەختە گیددی&quot; ناوی دەبات. &quot;یەکەم ڕۆمانی لە گۆڤاری خۆی گیدەوە سەریهەڵداوە و زۆرێک لە گێڕانەوەی کەسی یەکەم کەم تا زۆر وەک گۆڤار دەخوێندرێنەوە. لە فیلمی''Les faux-monnayeurs'' دا، گۆڤاری ئێدوارد دەنگێکی بەدیل بۆ گێڕەرەوەکە دابین دەکات.&quot; گاید لە وەڵامدا وتی: &quot;لە ساڵی ١٩٤٦، کاتێک پیێر هێربێرت پرسیاری لە گید کرد کە کام لە کتێبەکانی هەڵدەبژێریت ئەگەر تەنها یەکێکیان لە ژیاندا بمێنێتەوە، پێموایە ئەوە دەبێتە ''جۆرناڵەکەم&quot;.'' &quot; لە تەمەنی ١٨ یان ١٩ ساڵییەوە، گیدە گۆڤارێکی ژیانی خۆی هەڵدەگرت و کاتێک بۆ یەکەمجار خرایە بەردەستی خەڵک، تا ١٣٠٠ لاپەڕە بوو.&quot;

=== خەبات بۆ بەهاکان ===
&quot;هەر بەرگێک کە گید نووسیویەتی مەبەست لێی تەحەدای خۆی بووە، ئەوەی پێش خۆی بووە و چی دەتوانێت بەدوایدا بێت. ئەم تایبەتمەندییە، بەپێی دانیال مۆتۆتێ لە وتارەکەیدا لە ''کاهیێرس دی ئەندرێ گیددا''، ئەوەیە کە کارەکانی گیدە دەکاتە 'لە بنەڕەتدا مۆدێرن': 'نوێکردنەوەی هەمیشەیی ئەو بەهایانەی کە مرۆڤ بەهۆیانەوە دەژی'&quot; گاید لە ''جۆرناڵەکەیدا'' لە ساڵی ١٩٣٠دا نووسیویەتی: &quot;تاکە درامایەک کە بەڕاستی سەرنجڕاکێشە و پێویستە هەمیشە ئامادە بم سەرلەنوێ وێنا بکەم، مشتومڕی تاکەکەسە لەگەڵ هەر شتێک کە دەیپارێزێت لە ڕەسەنایەتی، لەگەڵ هەر شتێک کە دژایەتی یەکپارچەیی خۆی دەکات، بەرامبەر بە یەکگرتنی. زۆربەی کات بەربەستەکە لەناو ئەودایە. و هەموو ئەوانەی تر تەنها بەڕێکەوتن.&quot;

بە گشتی &quot;بەرهەمەکانی ئەندرێ گیدە ڕاپەڕینی سۆزداری خۆی لە دژی ئەو سنووردارکردن و ڕێکەوتننامانە ئاشکرا دەکەن کە لە فەرەنسای سەدەی نۆزدەهەمەوە بۆی ماوەتەوە. ئەو هەوڵیدا خودی ڕەسەن لە ژێر دەمامکە دژبەیەکەکانیدا ئاشکرا بکات.&quot;

== پێدێرستی ==
گیدە لە گۆڤارەکەیدا جیاوازی دەکات لە نێوان &quot;سۆدۆمیتەکان&quot;ی گەورەساڵان و &quot; [[کوڕبازی|پیدراستەکان]] &quot;ی کوڕ خۆشەویست و خۆی وەک ئەم دووەمیان پۆلێن دەکات.
 {{سندووقی وتە|width=30em|bgcolor=cornsilk|fontsize=100%|salign=center|quote=From an interview with film documentarian [[Nicole Védrès]] with Andre Gide:&lt;br&gt;
'''Védrès''' &quot;May I ask you an indiscreet question?&lt;br&gt;
'''Gide''' &quot;There are no indiscreet questions, only indiscreet answers.&quot;&lt;br&gt;
'''Védrès''' &quot;Is it true, ''cher Maître'', that you are a homosexual?&quot;&lt;br&gt;
'''Gide''' &quot;No monsieur, I am ''not'' a homosexual, I am a pederast!&quot;&lt;br&gt;—from Vedres' documentary [[La Vie Commence Demain|''Life Starts Tomorrow'']] (1950)&lt;ref&gt;Weinberg, Herman G., 1967. ''Josef von Sternberg. A Critical Study.'' New York: Dutton p. 121. Weinberg notes &quot;Gide replied testily, with that refined distinction so characteristic of him…&quot;&lt;/ref&gt;}}گۆڤاری گید ڕەفتارەکانی لە کۆمپانیای [[ئۆسکار وایڵد]] بەڵگە دەکات.

 
کتێبی ''کۆریدۆنی'' گید کە بە گرنگترین بەرهەمی خۆی زانیوە، بەرگریکردن لە [[کوڕبازی|چەواشەکاری]] لەخۆدەگرێت. لەو کاتەدا (پێش ساڵی ١٩٤٥)، تەمەنی ڕەزامەندی بۆ هەر جۆرە چالاکییە سێکسییەکان بە ١٣ ساڵ دانرابوو.

== کتێبنامە ==
{{سەرەکی|Bibliography of André Gide}}

== هەروەها سەیری بکە ==

* ''Mise en abyme''

== ئاماژەکان ==

=== وەرگێڕانەکان ===
{{سەرچاوەکان}}

=== ئەو بەرهەمانەی کە ئاماژەیان پێکراوە ===

* ئێدمۆند وایت, [https://www.lrb.co.uk/the-paper/v20/n24/edmund-white/on-the-chance-that-a-shepherd-boy] ''ئاندرێ گید: ژیانێک لە ئێستادا.'' کامبریج: چاپخانەی زانکۆی هارڤارد، ١٩٩٨].

== خوێندنەوەی زیاتر ==

* بۆ زانینی کرۆنۆلۆژیای ژیانی گید، سەیری ل.&amp;nbsp;13-15 لە تۆماس کۆردل، ''ئاندرێ گید'' (زنجیرەی نووسەرانی گریفین). بڵاوکەرەوەی توین، ئینکۆ، ١٩٦٩.
* بۆ زانینی کتێبنامەیەکی وردی نووسین و بەرهەمەکانی گیدە سەبارەت بە گیدە، بڕوانە ل.&amp;nbsp;655–678 لە ئالان شێریدان، ''ئاندرێ گید: ژیانێک لە ئێستادا.'' هارڤارد، ١٩٩٩.

== بەستەری دەرەکی ==
 

; کۆکردنەوەی دیجیتاڵی

* {{StandardEbooks|Standard Ebooks URL=https://standardebooks.org/ebooks/andre-gide}}
* Works by André Gide at Project Gutenberg
* Works by André Gide at Faded Page (Canada)
* Works by or about André Gide at the Internet Archive
* {{Librivox author}}

; لینکی تر

* ماڵپەڕی [http://www.fondation-catherine-gide.org/ ''دامەزراوەی کاترین گاید''], کە لەلایەن کاترین گید کچەکەیەوە بەڕێوەدەبرێت
* [https://web.archive.org/web/20171016085651/http://www.andregide.org/ سەنتەری توێژینەوەی گیدیان]
* [http://noblib.internet-box.ch/NLEW.php?authorid=42 لیستی بەرهەمەکان]
* [https://web.archive.org/web/20090913094434/http://www.gidiana.net/ ئەمیس دی ئەندرێ گید] ''بە زمانی فەرەنسی''
* [http://www.gidiana.net/GA.htm بابەتەکانی ڕۆژنامەی سەردەم لەسەر] ''ڕووکاری Gide بە زمانی فەرەنسی''
* [http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1947/ ئاندرێ گید، براوەی خەڵاتی نۆبڵ بۆ ئەدەب لە ساڵی ١٩٤٧]
* [http://www.ljhammond.com/classics/cl3.htm#gide ئاندرێ گید: پێشەکییەکی کورت]
* [https://web.archive.org/web/20071006001903/http://www.societe-jersiaise.org/whitsco/mader1.htm گید لە مادێریا لە جێرسی، ١٩٠١-١٩٠٧]
* Newspaper clippings about André Gide    
{{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}}{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ڕۆمان|ئەدەب|}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
[[پۆل:نووسەرە مۆدێرنەکان]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فەڕەنسی]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]]
[[پۆل:کۆمۆنیستە فەڕەنسییەکان]]
[[پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی]]
[[پۆل:نووسەرانی پاریسی]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٥١]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٩]]
[[پۆل:Articles with hCards]]
[[پۆل:ژیاننامەکان کە واژوویان لەگەڵە]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>qg6pcs37chay4h76z4lmveejv72c5xb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694325</id>
      <parentid>1694324</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:10:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shaween</username>
        <id>18477</id>
      </contributor>
      <origin>1694325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41439" sha1="ild7o2v748c9ngikzg56rwpzxtwy5dq" xml:space="preserve">
{{Infobox writer|name=ئاندرێ جید|awards={{خەڵات|خەڵاتی نۆبێل لە وێژە]]|1947}}|image=André Gide.jpg|caption=|birth_name=ئاندرێ پاوڵ گویلۆم جید|birth_date={{birth date|df=yes|1869|11|22}}|birth_place=پاریس، [[ئیمپراتۆریەتیی دووەمی فەڕەنسا]]|death_date={{death date and age|df=yes|1951|2|19|1869|11|22}}|death_place=پاریس، [[ئیمپراتۆریەتیی دووەمی فەڕەنسا|فەرەنسا]]|resting_place=کۆڤەرڤیل، سێن-ماریتیم|occupation={{hlist|ڕۆماننووس|وتارنووس|شانۆنووس}}|genre=|movement=|notable_works=''[[بێ‌ئەخلاق]]''&lt;br /&gt;''[[تەنگەڕێی دەروازە]]''&lt;br/&gt; ''ژێرزەمینەکانی ڤاتیکان (ژێرزەمینەکانی ڤاتیکان؛ هەندێکجار بە زمانی ئینگلیزی لە ژێر ناوی سەرگەرمیەکانی لافکادیۆ بڵاودەکرێتەوە)&lt;br/&gt; ''[[سیمفۆنیای کێڵگەوان]]''&lt;br/&gt; ''[[ساختەچیەکان]]''&lt;br/&gt;''[[بەرووبوومەکانی زەوی]]''|spouse={{marriage|مادلین ڕۆندۆ|1895|1938|end=died}}|children=[[کاترین جید]]|signature=André Gide signature.svg|website=|education=[[لیسەی هانریی چوارەم]]}} 

'''ئاندرێ پاوڵ گویلۆم جید''' ({{IPA|fr|ɑ̃dʁe pɔl ɡijom ʒid|lang}}; ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٨٦٩ – ١٩ی شوباتی ١٩٥١) نووسەرێکی فەرەنسی بووە کە نووسینەکەی چەندین شێواز و بابەتی گرتۆتەوە. خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی ساڵی 1947 ی پێبەخشرا . ژیانی پیشەیی گیدە لە سەرەتای ژیانی لە بزووتنەوەی هێماگەراییەوە تا ڕەخنەگرتن لە ئیمپریالیزم لە قۆناغی نێوان جەنگەکاندا . نووسەری زیاتر لە ٥٠ کتێبە، لە نامەی کۆچی دواییدا لە ''[[نیویۆرک تایمز|ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمزدا]]'' بە &quot;گەورەترین پیاوی هاوچەرخی نامەکانی فەرەنسا&quot; وەسف کراوە و &quot;بە پێی زانیارییە ئەدەبییەکان حوکم لەسەر گەورەترین نووسەری فەرەنسی ئەم سەدەیەی داوە&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.andregide.org/remembrance/nytgide.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110806050538/http://www.andregide.org/remembrance/nytgide.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 August 2011 |ڕێکەوتی سەردان=20 March 2018 |وێبگە=www.andregide.org}}&lt;/ref&gt;

گیدە بە چیرۆکە خەیاڵییەکانی و هەروەها بە بەرهەمە ژیاننامەییەکانی ناسراوە، ململانێ و دواجار ئاشتبوونەوەی دوو لایەنی کەسایەتییەکەی دەربڕیوە (کە بە ڕێککەوت بە خۆپارێزییەکی [[پرۆتێستانت|پرۆتستانتی]] و سەرگەرمییەکی سێکسی سەرپێچیکارانە تایبەتمەندە). وەک کەسێک کە خۆی بە [[کوڕبازی|پێدەراست]] دەزانێت، نووسینەکەی بەکاردەهێنا بۆ لێکۆڵینەوە لە خەباتەکەی بۆ ئەوەی بە تەواوی خۆی بێت، لەوانەش خاوەندارێتی سروشتی سێکسی مرۆڤ، بەبێ ئەوەی خیانەت لە بەهاکانی مرۆڤ بکات. چالاکیی سیاسییەکەی بە هەمان ئیتۆس لە قاڵب درا. لە کاتێکدا لە سەرەتای ساڵانی ١٩٣٠دا هاوسۆزی [[کۆمۆنیزم]] بوو، وەک زۆرێک لە ڕۆشنبیران، دوای گەشتەکەی لە ساڵی ١٩٣٦ بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتی سۆڤیەت]] پشتگیری چەپی دژە ستالینیستی کرد. لە کۆتایی ژیانیدا، لە چلەکانی سەدەی ڕابردوودا، بەرەو بەها نەریتییەکانی زیاتر گۆڕی و کۆمۆنیزمی وەک بیرۆکەیەک کە لەگەڵ نەریتەکانی شارستانیەتی مەسیحیدا دەشکێت، ڕەتکردەوە.

== ژیانی سەرەتایی ==
[[File:Gide_1893.jpg|ڕاست|وێنۆک|208x208پیکسڵ| گید لە ساڵی ١٨٩٣]]
جید لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٨٦٩ لە پاریس لە خێزانێکی پرۆتستانتی چینی ناوەند لەدایک بووە. باوکی ژان پاوڵ گیلۆم گید مامۆستای یاسا بووە لە زانکۆی پاریس؛ لە ساڵی ١٨٨٠ کۆچی دوایی کرد، کاتێک کوڕەکە تەمەنی ١١ ساڵ بوو. دایکی ناوی جولیەت ماریا ڕۆندۆس بوو. مامی ئابووریناسێکی سیاسی چارڵز گید بوو . بنەماڵەی باوکی ڕەگ و ڕیشەی خۆی بۆ ئیتالیا دەگەڕێتەوە. گویدۆسی باوباپیران دوای ئەوەی لە ماوەی سەدەی ١٦دا بوونە ئایینی پرۆتستانت و لە ئیتالیا کاسۆلیکیدا ڕووبەڕووی گۆشەگیری بوونەتەوە، ڕوویان لە فەرەنسا و وڵاتانی دیکەی ڕۆژئاوا و باکووری ئەوروپا کردبوو.   

گید لە بارودۆخێکی گۆشەگیردا لە نۆرماندی پەروەردە بووە. لە تەمەنێکی بچووکدا بوو بە نووسەرێکی بەرهەمدار، یەکەم ڕۆمانی خۆی ''بە ناوی دەفتەرەکانی ئاندرێ واڵتەر'' (بە فەڕەنسی: ''Les Cahiers d'André Walter'' ) لە ساڵی ١٨٩١ لە تەمەنی ٢١ ساڵیدا بڵاوکردەوە.

لە ساڵانی ١٨٩٣ و ١٨٩٤ گیدە گەشتێکی بۆ باکووری ئەفریقا کردووە. لەوێ هات بۆ ئەوەی هاوڕەگەزبازییەکەی قبوڵ بکات. 

گید لە پاریس هاوڕێیەتی شانۆنامەنووسی ئێرلەندی [[ئۆسکار وایڵد]] کرد، کە دووەمیان لەوێ لە دەربەدەریدا بوو. لە ساڵی ١٨٩٥ ئەو دوو کەسە لە جەزائیر یەکتریان بینی. وایڵد ئەو بڕوایە هەڵەیەی هەبوو کە گایدی بە هاوڕەگەزبازی ناساندووە، بەڵام گید پێشتر لەگەڵ ئارەزووەکانی خۆیدا ڕێککەوتبوو.  

== ساڵانی ناوەڕاست ==
 
[[File:Gide_1920_cropped.jpg|وێنۆک| گید لە ساڵی ١٩٢٤ لەلایەن ئۆتۆلین مۆرێلەوە وێنەی گیراوە.]]
[[File:Gide_by_Laurens.jpg|وێنۆک| ئاندرێ گید لە نووسینی پاوڵ ئەلبێرت لۆڕێنس (١٩٢٤)]]
لە ساڵی ١٨٩٥، دوای مردنی دایکی، گاید هاوسەرگیری لەگەڵ ئامۆزاکەی مادلین ڕۆندۆس کرد،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.museeprotestant.org/en/notice/andre-gide1869-1951/ |ڕێکەوتی سەردان=20 March 2018 |وێبگە=www.museeprotestant.org}}&lt;/ref&gt; بەڵام هاوسەرگیرییەکە بەبێ تەواوبوون مابووەوە. لە ساڵی ١٨٩٦ بە سەرۆکی شارەوانی لا ڕۆک-باینارد هەڵبژێردرا کە کۆمۆنێکە لە نۆرماندی.

گید هاوینی ساڵی ١٩٠٧ لە جێرسی بەسەر برد، لەگەڵ هاوڕێکانی جاک کۆپۆ و تیۆ ڤان ڕیسێلبێرگ و خێزانەکانیان. ژوورێکی لە لا ڤالیوز کۆتێج لە سانت بریلاد بە کرێ گرت. لەو ماوەیەدا کاری لەسەر بەشی دووەمی ''کتێبی (گەروو دەروازەیە'' (بە فەڕەنسی: ''La Porte étroite'' ) کردووە، و ڤان ڕیسێلبێرگ وێنەکەی کێشاوە.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Moore|first=Diane Monier|url=https://blueormer.gg/product/immoralists-and-drama-queens/|title=Immoralists and Drama Queens: André Gide, Théo Van Rysselberghe and their colourful entourage, Jersey 1907-1909|publisher=Blue Ormer|year=2024|isbn=978-1-915786-12-8}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٠٨دا، گید یارمەتی دامەزراندنی گۆڤاری ئەدەبی ''Nouvelle Revue Française'' (''پێداچوونەوەی نوێی فەرەنسی'')ی دا.&lt;ref name=&quot;Nobel&quot;&gt;{{Nobelprize}}&lt;/ref&gt;

لە کاتی جەنگی جیهانی یەکەمدا، گید سەردانی ئینگلتەرای کرد. یەکێک لە هاوڕێکانی لەوێ هونەرمەند ویلیام ڕۆتنستاین بوو . ڕۆتێنشتاین لە ژیاننامەی خۆیدا باسی سەردانەکەی گایدی بۆ ماڵەکەی خۆی لە گلۆستێرشایر کردووە:
 
لە ساڵی ١٩١٦، گیدە تەمەنی نزیکەی ٤٧ ساڵ بوو کاتێک مارک ئالێگرێت تەمەن ١٥ ساڵ وەک خۆشەویستێک برد. مارک یەکێک بوو لە پێنج منداڵی ئیلی ئەلیگرێت و هاوسەرەکەی. گید لە ساڵانی خوێندنی خۆیدا بووبووە هاوڕێی ئەلیگریتی باڵا کاتێک دایکی گید ئەلیگریتی وەک مامۆستای وانەبێژ بۆ کوڕەکەی بەکرێ گرتبوو. ئیلی ئالێگرێت باشترین پیاو بوو لە ئاهەنگی هاوسەرگیری گید. دوای ئەوەی گاید لەگەڵ مارک هەڵهات بۆ لەندەن، مادلین هاوسەرەکەی هەموو نامەنووسیەکانی سووتاند وەک تۆڵەسەندنەوەیەک- &quot;باشترین بەش لە خۆم&quot;، دواتر گاید وتی.

لە ساڵی ١٩١٨، گاید دۆرۆتی بوسی ناسی و هاوڕێیەتی کرد؛ زیاتر لە ٣٠ ساڵ هاوڕێ بوون و زۆرێک لە بەرهەمەکانی وەرگێڕاوە بۆ زمانی ئینگلیزی.

هەروەها گیدە بووە هاوڕێی نزیک لەگەڵ ڕەخنەگری چارڵز دو بۆس. پێکەوە بەشێک بوون لە ''فۆیەر فرانکۆ-بێلج'' ، کە لەو پێگەیەدا کاریان دەکرد بۆ دۆزینەوەی هەلی کار و خۆراک و شوێنی نیشتەجێبوون بۆ پەنابەرە فەرەنسی-بەلجیکاییەکان کە دوای داگیرکردنی بەلجیکا لە ساڵی ١٩١٤دا گەیشتنە پاریس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Davies |first=Katherine Jane |year=2010 |title=A 'Third Way' Catholic Intellectual: Charles Du Bos, Tragedy, and Ethics in Interwar Paris |journal=Journal of the History of Ideas |volume=71 |issue=4 |page=655 |doi=10.1353/jhi.2010.0005 |jstor=40925953 |s2cid=144724913}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Price|first=Alan|url=https://books.google.com/books?id=CLAYDAAAQBAJ|title=The End of the Age of Innocence: Edith Wharton and the First World War|publisher=St. Martin's Press|year=1996|isbn=978-1-137-05183-7|pages=28–9}}&lt;/ref&gt; دواتر هاوڕێیەتی نێوانیان دابەزی بەهۆی تێڕوانینی دو بۆس کە گید ئینکاری لە ئیمانی ڕۆحی خۆی کردووە یان خیانەتی کردووە، بە پێچەوانەی گەڕانەوەی دو بۆس خۆی بۆ ئیمان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Dieckmann |first=Herbert |year=1953 |title=André Gide and the Conversion of Charles Du Bos |journal=Yale French Studies |issue=12 |page=69 |doi=10.2307/2929290 |jstor=2929290}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Woodward|1997}}

وتارەکەی دو بۆس ''Dialogue avec André Gide'' لە ساڵی ١٩٢٩ بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Einfalt|first=Michael|url=https://books.google.com/books?id=tmArx-Qak5QC|title=The Maritain Factor: Taking Religion into Interwar Modernism|publisher=Leuven University Press|year=2010|isbn=978-90-5867-714-3|editor-last=Heynickx|editor-first=Rajesh|page=160|chapter=Debating Literary Autonomy: Jacques Maritain versus André Gide|editor-last2=De Maeyer|editor-first2=Jan}}&lt;/ref&gt; وتارەکە کە بەهۆی قەناعەتە کاسۆلیکییەکانی دو بۆسەوە ئاگادارکراوەتەوە، هاوڕەگەزبازی گیدی ئیدانە کردووە.{{Sfn|Einfalt|2010}} ئێرنست ڕۆبەرت کورتیۆس هاوڕێی هاوبەشی گید و دو بۆس لە نامەیەکدا بۆ گید ڕەخنەی لە کتێبەکە گرتووە و نووسیویەتی ئەوەی کە دو بۆس &quot;بەپێی ئەخلاقی کاسۆلیکی حوکمت لەسەر دەدات بەسە بۆ ئەوەی تۆمەتبارکردنی تەواوەتی پشتگوێ بخات. تەنها دەتوانێت دەست لەو کەسانە بدات کە وەک ئەو بیردەکەنەوە و پێشوەختە قەناعەتیان پێکراوە. ئەو دەستبەرداری ئازادییە فیکرییەکەی بووە&quot;.{{Sfn|Einfalt|2010}}

لە ساڵانی ١٩٢٠دا گید بووە ئیلهامبەخش بۆ نووسەرانی وەک [[ئەلبێر کامو|ئەلبێرت کامۆ]] و [[ژان پۆڵ سارتر|ژان پۆل سارتەر]]. لە ساڵی ١٩٢٣ کتێبێکی لەسەر [[فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی|فیۆدۆر دۆستۆیڤسکی]] بڵاوکردەوە. کاتێک لە چاپی گشتی ''کۆریدۆن'' (١٩٢٤)دا بەرگری لە هاوڕەگەزبازی کرد، ئەوەندە ئیدانە کرا کە ڕێگری لێکرا بۆ ئەوەی کاندید بکرێت بۆ [[ئەکادیمیای فەڕەنسی|ئەکادیمیای فرانسا]].&lt;ref name=&quot;copley1989&quot;&gt;{{Cite book|last=Copley|first=Antony R. H.|title=Sexual moralities in France, 1780-1980 : new ideas on the family, divorce, and homosexuality : an essay on moral change|date=1989|publisher=Routledge|page=173|quote=After receiving the Nobel Prize in 1947, Gide told a Swedish journalist that ''Corydon'' was the most important of his books; clearly this was not so much a literary judgement as a statement of his faith in the importance of the cause of homosexuality. .... Gide remained considerably anxious about its reception; the climate of post-war France in the 1920s remained hostile to homosexuality, and ''Corydon'' was to block Gide’s access to that highest academic honour in France, election to the Académie Française.}}&lt;/ref&gt; دواتر ئەمەی بە گرنگترین کارەکانی خۆی زانی.&lt;ref name=&quot;copley1989&quot; /&gt;

لە ساڵی ١٩٢٣، گاید کچێکی بوو بە ناوی کاترین ، لەلایەن ئەلیزابێس ڤان ڕیسێلبێرگەوە ، کە ژنێکی زۆر گەنجتر بوو. ئەو ماوەیەکی زۆر بوو ناسیبووی، چونکە کچەکەی هاوڕێکانی ماریا مۆنۆم و تیۆ ڤان ڕیسێلبێرگ بوو، نیگارکێشێکی نوێ ئیمپڕێشنیستی بەلجیکی. ئەمەش بووە هۆی دروستبوونی تاکە قەیران لە پەیوەندییە درێژخایەنەکەی نێوان ئەلیگریت و گید، و زیانی بە هاوڕێیەتییەکەی لەگەڵ تیۆ ڤان ڕیسێلبێرگ گەیاند. ڕەنگە ئەمە تاکە پەیوەندی سێکسی گیدە بووبێت لەگەڵ ژنێکدا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=White |first=Edmund |date=10 December 1998 |title=On the chance that a shepherd boy … |url=http://www.lrb.co.uk/v20/n24/edmund-white/on-the-chance-that-a-shepherd-boy |journal=London Review of Books |volume=20 |issue=24 |pages=3–6 |access-date=20 March 2018}}&lt;/ref&gt; و زۆر کورت بوو. کاترین تاکە نەوەی ئەو بوو بە خوێن. حەزی دەکرد بە ئەلیزابێس بڵێت ''&quot;لا دام بلانچ&quot;'' (&quot;خانمە سپییەکە&quot;).

لە کۆتاییدا ئەلیزابێس هاوسەرەکەی بەجێهێشت و ڕووی لە پاریس کرد و لایەنە پراکتیکییەکانی ژیانی گید بەڕێوەببات. شوقەی تەنیشت یەکتریان لە مۆنپارناس هەبوو. ئەو کچە دەیپەرست، بەڵام دیارە پەیوەندی سێکسییان نەمابوو.{{ژێدەر پێویستە|reason=Elisabeth's mother Maria was called La Petite Dame. Never heard about La Dame blanche as a name for Elisabeth. Also not sure that Elisabeth was married during their brief affair.|date=April 2019}}

لە ساڵی ١٩٢٤ ژیاننامەیەکی بە ناوی ''If it Die...'' (بە فەڕەنسی: ''Si le grain ne meurt'' ). هەر لەو ساڵەدا یەکەم چاپی کتێبی ''دڵی تاریکی'' و ''لۆرد جیمی'' [[جۆزێف کۆنراد|جۆزێف کۆنرادی]] بە زمانی فەرەنسی بەرهەمهێنا.

لە دوای ساڵی ١٩٢٥، گیدە دەستی کرد بە بانگەشەی بۆ ئەوەی مەرجی مرۆڤانەتر بۆ تاوانبارانی سزادراو هەبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Daniels |first=Anthony |ناونیشان=https://newcriterion.com/article/gides-judgment/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-25 |وێبگە=The New Criterion |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; هاوسەرە یاساییەکەی بە ناوی مادلین گاید لە ساڵی ١٩٣٨ کۆچی دوایی کرد. لە کتێبی ''Et nunc manet in te'' ، بیرەوەرییەکانی مادلین کە بە زمانی ئینگلیزی لە ئەمریکا لە ساڵی ١٩٥٢دا بڵاوکرایەوە، لێکۆڵینەوەی لە هاوسەرگیرییەکەی نێوانیان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Press |first=Cerise |ڕێکەوت=2013-04-09 |ناونیشان=https://www.cerisepress.com/05/13/wilful-blindness-the-marriage-of-andre-and-madeleine-gide |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-25 |وێبگە=Cerise Press - A Journal of Literature, Arts &amp; Culture |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ئەفریقا ==
لە تەمموزی ساڵی ١٩٢٦ تا مانگی ئایاری ١٩٢٧، گیدە لەگەڵ خۆشەویستەکەی مارک ئالێگرێت بە کۆلۆنی ئەفریقای ئیکواتۆری فەرەنسیدا گەشتیان کرد. ئەوان چوونە کۆنگۆی ناوەڕاست (ئێستا کۆماری کۆنگۆ)، ئوبانگی-شاری (ئێستا کۆماری ئەفریقای ناوەڕاست)، بۆ ماوەیەکی کورت بۆ چاد و دواتر بۆ کامێرون. گۆڤارێکی هەبوو، کە بە ناوی ''Travels in the Congo'' (بە فەڕەنسی: ''Voyage au Congo'' ) و ''گەڕانەوە لە چاد'' (بە فەرەنسی: ''Retour du Tchad'' ) بڵاوی کردەوە.&lt;ref name=&quot;Nobel&quot; /&gt;

لەم کارەدا ڕەخنەی لە هەڵسوکەوتی بەرژەوەندییە بازرگانییەکانی فەرەنسا لە کۆنگۆ گرتووە و ئیلهامبەخش بووە بۆ چاکسازی.&lt;ref name=&quot;Nobel&quot; /&gt; بە تایبەتی ڕەخنەی توندی لە ڕژێمی ''ئیمتیازاتی گەورە'' ( ''Régime des Grandes Concessions'' ) گرت. حکومەت بەشێک لە کۆلۆنیەکەی بەخشیبووە دەست کۆمپانیا فەرەنسییەکان و ڕێگەی پێدابوون سەرچاوە سروشتییەکانی ناوچەکە بە تایبەتی لاستیک بقۆزنەوە. ئەو باس لەوە دەکات کە کرێکارە ڕەسەنەکان بۆ ماوەی چەند هەفتەیەک ناچار بوون گوندەکەیان بەجێبهێڵن بۆ کۆکردنەوەی لاستیک لە دارستانەکەدا، هەروەها ئیستغلالکردنیان لەلایەن کۆمپانیاکانەوە بە کۆیلایەتی بەراورد کردووە. ئەم کتێبە بەشداری کرد لە پەرەسەندنی بزووتنەوەکانی دژە کۆلۆنیالیزم لە فەرەنسا و یارمەتی بیرمەندانی دا بۆ هەڵسەنگاندنەوەی کاریگەرییەکانی کۆلۆنیالیزم لە ئەفریقا.

== بۆچوونە سیاسییەکان و یەکێتی سۆڤیەت ==
لە ماوەی ساڵانی ١٩٣٠دا، گیدە بۆ ماوەیەکی کورت بوو بە کۆمۆنیست، یان وردتر بڵێین، هاوسەفەری (هەرگیز بە فەرمی پەیوەندی بە هیچ پارتێکی کۆمۆنیستەوە نەکرد)، بەڵام وەک تاکگەرایی خۆی، بانگەشە بۆ بیرۆکەی تاکگەرایی کۆمۆنیستی دەکرد. سەرەڕای پشتیوانی لە یەکێتی سۆڤیەت، دان بە سەرکوتکردنی سیاسی لەوێدا نا. گیدە پێداگری لەسەر ئازادکردنی ڤیکتۆر سێرج ، نووسەری سۆڤیەت و ئەندامی ئۆپۆزسیۆنی چەپ بوو کە لەلایەن ڕژێمی ستالینییەوە بەهۆی بۆچوونەکانییەوە دادگایی کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=23 August 2022 |ناونیشان=https://lareviewofbooks.org/article/victor-serge-the-spirit-of-liberty/}}&lt;/ref&gt; وەک نووسەرێکی بەڕێز کە هاوسۆزی دۆزی کۆمۆنیزم بوو، بانگهێشت کرا بۆ قسەکردن لە پرسەی [[مەکسیم گۆرکی|ماکسیم گۆرکی]] و وەک میوانی یەکێتی سۆڤیەتی نووسەران گەشتێک بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتی سۆڤیەت]] بکات. ڕووبەڕووی سانسۆری وتارەکانی بووەوە و بە تایبەتی لە دۆخی کولتووری سەردەمی کۆمۆنیزمی سۆڤیەت بێهیوا بوو. کارەکانی ''Retour de L'U.'' ''RSS'' ( ''گەڕانەوە لە یەکێتی سۆڤیەت'', 1936) ئاراستەی خوێنەرانی لایەنگری سۆڤیەت کرابوو، بۆ ئەوەی لەبری ئەوەی ڕەخنەی توند بخاتە بەردەم گومانەکان.&lt;ref name=&quot;bio&quot; /&gt; وێڕای داننان بە دەستکەوتە ئابووری و کۆمەڵایەتییەکانی یەکێتی سۆڤیەت بە بەراورد لەگەڵ ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا، ئاماژەی بە خراپبوونی کولتوور و سڕینەوەی تاکایەتی هاووڵاتیانی سۆڤیەت و سەرکوتکردنی هەر ناکۆکییەک کرد:
 
گید هەڵوێستی خۆی بەرامبەر بە ستالین دەرنابڕێت، بەڵکو نیشانەکانی کولتی کەسایەتی خۆی باس دەکات: &quot;لە هەر [ماڵێکدا]، ... هەمان وێنەی ستالین، و هیچی تر&quot;؛ &quot;وێنەیەکی ستالین... ، لە هەمان شوێن بێ گومان کە ئایکۆنەکە پێشتر لێی بووە. ئایا پەرستن، خۆشەویستی، یان ترسە؟ نازانم؛ هەمیشە و لە هەموو شوێنێک کە ئامادەیە.&quot; بەڵام گیدە نووسیویەتی ئەم کێشانە بە بەرزکردنەوەی ئاستی کولتووری کۆمەڵگەی سۆڤیەت چارەسەر دەکرێن.

کاتێک گید دەستی کرد بە ئامادەکردنی دەستنووسەکەی بۆ بڵاوکردنەوە، دەستبەجێ کرێملین لەو بارەیەوە ئاگادارکرایەوە،&lt;ref name=&quot;rg&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/314098942}}&lt;/ref&gt; و زۆری نەخایاند گید لەلایەن نووسەری سۆڤیەت ئیلیا ئێهرنبۆرگ سەردانی کرا، کە وتی کە ئەو لەگەڵ گید هاوڕا بوو، بەڵام داوای دواخستنی بڵاوکردنەوەکەی کرد، چونکە یەکێتی سۆڤیەت یارمەتی کۆمارییەکان دەدا لە [[شەڕی ناوخۆییی ئیسپانیا|شەڕی ناوخۆی ئیسپانیا]]. دوای دوو ڕۆژ، لویس ئاراگۆن نامەیەکی لە جێف لاستەوە گەیاند کە داوای دواخستنی بڵاوکردنەوەکە دەکات. ئەم هەوڵانە شکستیان هێنا و لەگەڵ بڵاوبوونەوەی کتێبەکە، گید لە چاپەمەنی سۆڤیەتدا&lt;ref name=&quot;rg&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bio&quot;&gt;Alan Sheridan. André Gide: A Life in the Present (1999)&lt;/ref&gt; و لەلایەن &quot;دۆستانی یەکێتی سۆڤیەت&quot;ەوە ئیدانە کرا: نۆردال گریگ نووسیویەتی کە گید لە بێ تاقەتی کتێبەکەی نووسیوە، و بەوەوە چاکەیەکی بۆ فاشیستەکان کردووە، کە بە خۆشییەوە پێشوازییان لێکردووە.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=NIZnEAAAQBAJ|title=The Making of an Antifascist: Nordahl Grieg Between the World Wars|date=14 June 2022|publisher=University of Wisconsin Pres|isbn=978-0-299-33650-9}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٣٧ لە وەڵامدا گید ''کتێبی (Afterthoughts on the USSR)'' ی بڵاوکردەوە؛ پێشتر گید کتێبی ''(خیانەتکراوی شۆڕش)'' ی ترۆتسکی خوێندەوە و ڤیکتۆر سێرجی ناسی کە زانیاری زیاتری لەبارەی یەکێتی سۆڤیەت پێدا. لە ''کتێبی (Afterthoughts)'' دا، گیدە ڕاستەوخۆتر ڕەخنە لە کۆمەڵگەی سۆڤیەت دەگرێت: &quot;سیترین، ترۆتسکی، مێرسێر، ئیڤۆن، ڤیکتۆر سێرج، لیگوای، ڕودۆڵف و چەندین کەسی دیکە یارمەتیان داوە لە بەڵگەنامەکانیاندا. هەموو ئەو شتانەی کە تا ئێستا فێریان کردووم تەنها گومانم لێکردبوو- ئەوە ترسەکانی منی پشتڕاستکردووەتەوە و بەهێزتر کردووە&quot;. خاڵە سەرەکییەکانی فیلمی ''Afterthoughts'' ئەوە بوون کە دیکتاتۆرییەتی پرۆلیتاریا بوو بە دیکتاتۆری ستالین، و بیرۆکراسی ئیمتیازدار بوو بە چینی دەسەڵاتداری نوێ، کە قازانجی لە زیادەی کاری کرێکاران دەکرد, بودجەی دەوڵەتیان بۆ پڕۆژەکانی وەک کۆشکی سۆڤیەت یان بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی ژیانی خۆی خەرج دەکرد، لە کاتێکدا چینی کرێکار لە هەژارییەکی زۆردا دەژیا؛ گیدە بۆ سەلماندنی بانگەشەکانی خۆی ئاماژەی بە ڕۆژنامە فەرمییەکانی سۆڤیەت کردووە.&lt;ref name=&quot;aft&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bio&quot; /&gt;

لە کاتی جەنگی جیهانی دووەمدا، گیدە بەو ئەنجامە گەیشتوە کە &quot;ئازادی ڕەها تاک و هەروەها کۆمەڵگا لەناو دەبات مەگەر پەیوەندییەکی نزیک بە نەریت و دیسیپلینەوە هەبێت&quot;؛ ئەو بیرۆکەی شۆڕشگێڕانەی کۆمۆنیزمی ڕەتکردەوە و دەڵێت: &quot;ئەگەر شارستانیەت تەنها پشت بەو کەسانە ببەستێت کە دەستپێشخەری تیۆرییە شۆڕشگێڕییەکانیان کردووە، ئەوا لەناو دەچێت، بەو پێیەی کولتوور بۆ مانەوەی پێویستی بە نەریتێکی بەردەوام و گەشەسەندوو هەیە&quot;. لە ''کتێبی تێزی'' (١٩٤٦)دا، نیشانیدا کە تاکێک دەتوانێت بە سەلامەتی مەزە بەجێبهێڵێت تەنها لەو کاتەدا کە &quot;بە توندی بەو تەوەرەیەوە گرێدابێت کە بە ڕابردووەوە بەستووەتەوە&quot;. لە ساڵی ١٩٤٧دا وتی هەرچەندە شارستانیەتەکان سەرهەڵدەدەن و دادەبەزن، بەڵام ڕەنگە شارستانیەتی مەسیحی لە مەرگ ڕزگاری بێت &quot;ئەگەر بەرپرسیارێتی ئەو تۆمەتە پیرۆزە قبوڵ بکەین کە نەریتەکانمان و ڕابردوومان لەسەرمان داناوە&quot;. هەروەها ئاماژەی بەوەشکردووە، وەک تاکگەرایی ماوەتەوە و ناڕەزایەتی دەربڕی بەرامبەر بە &quot;نقومبوونی بەرپرسیارێتی تاکەکەسی لە دەسەڵاتی ڕێکخراودا، لەو هەڵهاتنەی لە ئازادی کە تایبەتمەندی سەردەمی ئێمەیە&quot;.

گید بەشداری لە ئەنتۆلۆژیای ساڵی ١٩٤٩دا کردووە ''کە ناوی ئەو خودایە شکستی هێناوە''. بەهۆی تەندروستی خۆیەوە نەیتوانی وتارێک بنووسێت، بۆیە دەقەکە لەلایەن ئینید ستارکیەوە نووسراوە، لەسەر بنەمای وەرگێڕانی ''گەڕانەوە لە یەکێتی سۆڤیەت'' ، ''بیرکردنەوەکانی پاشکۆ''، باسێک لە پاریس لە l'Union pour la Verite لە ساڵی ١٩٣٥، و ''گۆڤارەکەی''؛ گید دەقەکەی پەسەند کرد.

== ساڵانی ١٩٣٠ و ١٩٤٠ ==
لە ساڵی ١٩٣٠ گید کتێبێکی لەسەر کەیسی بلانچ مۆنیەر بڵاوکردەوە بە ناوی ''La Séquestrée de Poitiers'' ، جگە لە ناوی پاڵەوانەکان کەمێکی گۆڕی. مۆنیێر ژنێک بوو کە بۆ ماوەی زیاتر لە ٢٥ ساڵ لەلایەن دایکیەوە بە دیل هێڵرابووەوە.
[[File:Cuverville76_-_Château_01.JPG|وێنۆک| ماڵی گید لە شاری کوڤەرڤیل]]
لە ساڵی ١٩٣٩، گیدە بووە یەکەم نووسەری زیندوو کە لە کتێبی بەناوبانگی ''Bibliothèque de la Pléiade'' بڵاوکرایەوە.

لە ساڵی ١٩٤٢ فەڕەنسا بەرەو ئەفریقا بەجێدەهێڵێت و لە کانوونی دووەمی ١٩٤٢ لە تونس ژیاوە تا لە مانگی ئایاری ١٩٤٣ لەلایەن هێزەکانی فەرەنسا و بەریتانیا و ئەمریکاوە کۆنترۆڵکرایەوە و توانی گەشت بکات بۆ جەزائیر و تا کۆتایی جەنگی جیهانی دووەم لەوێ مایەوە.&lt;ref name=&quot;OBrien&quot;&gt;{{Cite book|last=O'Brien|first=Justin|title=The Journals of Andre Gide Volume IV 1939–1949. Translated from the French|date=1951|publisher=Secker &amp; Warburg}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٤٧ [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبی]] وەرگرتووە &quot;بەهۆی نووسینە هەمەلایەنە و گرنگەکانی لە ڕووی هونەرییەوە، کە تێیدا کێشە و بارودۆخی مرۆڤ بە خۆشەویستییەکی چاونەترس بۆ ڕاستی و تێڕوانینێکی توندی دەروونی پێشکەش کراوە&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1947/ |ڕێکەوتی سەردان=20 March 2018 |وێبگە=www.nobelprize.org}}&lt;/ref&gt; زۆربەی ساڵانی کۆتایی ژیانی بۆ بڵاوکردنەوەی گۆڤارەکەی تەرخان کردووە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.museeprotestant.org/Pages/Notices.php?scatid=148&amp;noticeid=811&amp;lev=1&amp;Lget=FR |ڕێکەوتی سەردان=6 September 2010}}&lt;/ref&gt; گید لە ١٩ی شوباتی ١٩٥١ لە پاریس کۆچی دوایی کرد. کەنیسەی ڕۆمانی کاسۆلیکی بەرهەمەکانی لە ساڵی ١٩٥٢دا خستە ناو ''ئیندێکسی کتێبە قەدەغەکراوەکانەوە.''

== ژیانی گید وەک نووسەر ==
ئالان شێریدان ژیاننامەنووسی گیدە کورتەیەک لە ژیانی گید وەک نووسەر و ڕۆشنبیری خستۆتە ڕوو:
 
&quot;بێگومان ناوبانگ و ناوبانگی گید لە کۆتاییدا لەسەر بەرهەمە ئەدەبییەکانی بوو. بەڵام بە پێچەوانەی زۆرێک لە نووسەران، ئەو هیچ کەسێکی تەنیا نەبوو: پێویستی بە هاوڕێیەتی و نابغەیەکی هەبوو بۆ بەردەوامبوونی.&quot; بەڵام &quot;توانای خۆشەویستی تەنها لە هاوڕێکانیدا قەتیس نەبوو: ڕژایە سەر خەمی ئەوانی دیکە کە لە خۆی کەمتر بەختەوەر بوون&quot;.

=== نووسینەکان ===
نووسینی گیدە چەندین ژانر دەگرێتەوە. &quot;وەک وەستایەکی گێڕانەوەی نۆسراو، ناوبەناو درامانووس و وەرگێڕ، ڕەخنەگری ئەدەب، نامەنووس، وتارنووس و ڕۆژنامەنووس، ئەدەبیاتی سەدەی بیستەمی فەرەنسی یەکێک لە سەرنجڕاکێشترین نموونەکانی پیاوی پیتەکانی پێشکەش کرد.&quot;

بەڵام وەک شێریدان ئاماژەی پێدەکات، &quot;ئەوە خەیاڵییە کە لە لوتکەی کارەکانی گیدەدایە.&quot; &quot;لێرەدا، وەک لە ''بەرهەمەکەدا'' بە گشتی، ئەوەی یەکەمجار مرۆڤ لێی دەدا، جۆراوجۆرییەکانە. لێرەشدا، ئێمە کنجکاوی گیدە، گەنجییەکەی، لە کاردا دەبینین: ڕەتکردنەوەی تەنها یەک درز، بۆ دووبارەکردنەوەی فۆرمولەی سەرکەوتوو...خەیاڵەکە ساڵانی سەرەتای هێماسازی دەگرێتەوە، تا پارچە &quot;کۆمیدی، داهێنەرتر، تەنانەت خەیاڵی&quot;، تا دواتر &quot;جدی، گێڕانەوەی زۆر ژیاننامەیی و کەسی یەکەم&quot;...لە فەرەنسا گید بە ستایلستێکی گەورە بە مانا کلاسیکییەکان دادەنرا، &quot;بە ڕستە ڕوون و کورت و یەدەگ و بە ئەنقەست و دەستەواژەی نادیار.&quot;

نامەکانی گیدە کە لە ژیاندا ماون، دەگەنە هەزاران. بەڵام ئەوە ''جۆرناڵە'' کە شێریدان بە &quot;شێوازی دەربڕینی پێشوەختە گیددی&quot; ناوی دەبات. &quot;یەکەم ڕۆمانی لە گۆڤاری خۆی گیدەوە سەریهەڵداوە و زۆرێک لە گێڕانەوەی کەسی یەکەم کەم تا زۆر وەک گۆڤار دەخوێندرێنەوە. لە فیلمی''Les faux-monnayeurs'' دا، گۆڤاری ئێدوارد دەنگێکی بەدیل بۆ گێڕەرەوەکە دابین دەکات.&quot; گاید لە وەڵامدا وتی: &quot;لە ساڵی ١٩٤٦، کاتێک پیێر هێربێرت پرسیاری لە گید کرد کە کام لە کتێبەکانی هەڵدەبژێریت ئەگەر تەنها یەکێکیان لە ژیاندا بمێنێتەوە، پێموایە ئەوە دەبێتە ''جۆرناڵەکەم&quot;.'' &quot; لە تەمەنی ١٨ یان ١٩ ساڵییەوە، گیدە گۆڤارێکی ژیانی خۆی هەڵدەگرت و کاتێک بۆ یەکەمجار خرایە بەردەستی خەڵک، تا ١٣٠٠ لاپەڕە بوو.&quot;

=== خەبات بۆ بەهاکان ===
&quot;هەر بەرگێک کە گید نووسیویەتی مەبەست لێی تەحەدای خۆی بووە، ئەوەی پێش خۆی بووە و چی دەتوانێت بەدوایدا بێت. ئەم تایبەتمەندییە، بەپێی دانیال مۆتۆتێ لە وتارەکەیدا لە ''کاهیێرس دی ئەندرێ گیددا''، ئەوەیە کە کارەکانی گیدە دەکاتە 'لە بنەڕەتدا مۆدێرن': 'نوێکردنەوەی هەمیشەیی ئەو بەهایانەی کە مرۆڤ بەهۆیانەوە دەژی'&quot; گاید لە ''جۆرناڵەکەیدا'' لە ساڵی ١٩٣٠دا نووسیویەتی: &quot;تاکە درامایەک کە بەڕاستی سەرنجڕاکێشە و پێویستە هەمیشە ئامادە بم سەرلەنوێ وێنا بکەم، مشتومڕی تاکەکەسە لەگەڵ هەر شتێک کە دەیپارێزێت لە ڕەسەنایەتی، لەگەڵ هەر شتێک کە دژایەتی یەکپارچەیی خۆی دەکات، بەرامبەر بە یەکگرتنی. زۆربەی کات بەربەستەکە لەناو ئەودایە. و هەموو ئەوانەی تر تەنها بەڕێکەوتن.&quot;

بە گشتی &quot;بەرهەمەکانی ئەندرێ گیدە ڕاپەڕینی سۆزداری خۆی لە دژی ئەو سنووردارکردن و ڕێکەوتننامانە ئاشکرا دەکەن کە لە فەرەنسای سەدەی نۆزدەهەمەوە بۆی ماوەتەوە. ئەو هەوڵیدا خودی ڕەسەن لە ژێر دەمامکە دژبەیەکەکانیدا ئاشکرا بکات.&quot;

== پێدێرستی ==
گیدە لە گۆڤارەکەیدا جیاوازی دەکات لە نێوان &quot;سۆدۆمیتەکان&quot;ی گەورەساڵان و &quot; [[کوڕبازی|پیدراستەکان]] &quot;ی کوڕ خۆشەویست و خۆی وەک ئەم دووەمیان پۆلێن دەکات.
 {{سندووقی وتە|width=30em|bgcolor=cornsilk|fontsize=100%|salign=center|quote=From an interview with film documentarian [[Nicole Védrès]] with Andre Gide:&lt;br&gt;
'''Védrès''' &quot;May I ask you an indiscreet question?&lt;br&gt;
'''Gide''' &quot;There are no indiscreet questions, only indiscreet answers.&quot;&lt;br&gt;
'''Védrès''' &quot;Is it true, ''cher Maître'', that you are a homosexual?&quot;&lt;br&gt;
'''Gide''' &quot;No monsieur, I am ''not'' a homosexual, I am a pederast!&quot;&lt;br&gt;—from Vedres' documentary [[La Vie Commence Demain|''Life Starts Tomorrow'']] (1950)&lt;ref&gt;Weinberg, Herman G., 1967. ''Josef von Sternberg. A Critical Study.'' New York: Dutton p. 121. Weinberg notes &quot;Gide replied testily, with that refined distinction so characteristic of him…&quot;&lt;/ref&gt;}}گۆڤاری گید ڕەفتارەکانی لە کۆمپانیای [[ئۆسکار وایڵد]] بەڵگە دەکات.

 
کتێبی ''کۆریدۆنی'' گید کە بە گرنگترین بەرهەمی خۆی زانیوە، بەرگریکردن لە [[کوڕبازی|چەواشەکاری]] لەخۆدەگرێت. لەو کاتەدا (پێش ساڵی ١٩٤٥)، تەمەنی ڕەزامەندی بۆ هەر جۆرە چالاکییە سێکسییەکان بە ١٣ ساڵ دانرابوو.

== کتێبنامە ==
{{سەرەکی|Bibliography of André Gide}}

== هەروەها سەیری بکە ==

* ''Mise en abyme''

== ئاماژەکان ==

=== وەرگێڕانەکان ===
{{سەرچاوەکان}}

=== ئەو بەرهەمانەی کە ئاماژەیان پێکراوە ===

* ئێدمۆند وایت, [https://www.lrb.co.uk/the-paper/v20/n24/edmund-white/on-the-chance-that-a-shepherd-boy] ''ئاندرێ گید: ژیانێک لە ئێستادا.'' کامبریج: چاپخانەی زانکۆی هارڤارد، ١٩٩٨].

== خوێندنەوەی زیاتر ==

* بۆ زانینی کرۆنۆلۆژیای ژیانی گید، سەیری ل.&amp;nbsp;13-15 لە تۆماس کۆردل، ''ئاندرێ گید'' (زنجیرەی نووسەرانی گریفین). بڵاوکەرەوەی توین، ئینکۆ، ١٩٦٩.
* بۆ زانینی کتێبنامەیەکی وردی نووسین و بەرهەمەکانی گیدە سەبارەت بە گیدە، بڕوانە ل.&amp;nbsp;655–678 لە ئالان شێریدان، ''ئاندرێ گید: ژیانێک لە ئێستادا.'' هارڤارد، ١٩٩٩.

== بەستەری دەرەکی ==
 

; کۆکردنەوەی دیجیتاڵی

* {{StandardEbooks|Standard Ebooks URL=https://standardebooks.org/ebooks/andre-gide}}
* Works by André Gide at Project Gutenberg
* Works by André Gide at Faded Page (Canada)
* Works by or about André Gide at the Internet Archive
* {{Librivox author}}

; لینکی تر

* ماڵپەڕی [http://www.fondation-catherine-gide.org/ ''دامەزراوەی کاترین گاید''], کە لەلایەن کاترین گید کچەکەیەوە بەڕێوەدەبرێت
* [https://web.archive.org/web/20171016085651/http://www.andregide.org/ سەنتەری توێژینەوەی گیدیان]
* [http://noblib.internet-box.ch/NLEW.php?authorid=42 لیستی بەرهەمەکان]
* [https://web.archive.org/web/20090913094434/http://www.gidiana.net/ ئەمیس دی ئەندرێ گید] ''بە زمانی فەرەنسی''
* [http://www.gidiana.net/GA.htm بابەتەکانی ڕۆژنامەی سەردەم لەسەر] ''ڕووکاری Gide بە زمانی فەرەنسی''
* [http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1947/ ئاندرێ گید، براوەی خەڵاتی نۆبڵ بۆ ئەدەب لە ساڵی ١٩٤٧]
* [http://www.ljhammond.com/classics/cl3.htm#gide ئاندرێ گید: پێشەکییەکی کورت]
* [https://web.archive.org/web/20071006001903/http://www.societe-jersiaise.org/whitsco/mader1.htm گید لە مادێریا لە جێرسی، ١٩٠١-١٩٠٧]
* Newspaper clippings about André Gide    
{{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}}{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ڕۆمان|ئەدەب|}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
[[پۆل:نووسەرە مۆدێرنەکان]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فەڕەنسی]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]]
[[پۆل:کۆمۆنیستە فەڕەنسییەکان]]
[[پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی]]
[[پۆل:نووسەرانی پاریسی]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٥١]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٩]]
[[پۆل:Articles with hCards]]
[[پۆل:ژیاننامەکان کە واژوویان لەگەڵە]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>ild7o2v748c9ngikzg56rwpzxtwy5dq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پارک جی-ھوون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305666</id>
    <revision>
      <id>1694314</id>
      <timestamp>2026-10-25T10:00:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <comment>پەڕەی دروست کرد بە «{{short description|گۆرانیبێژ و ئەکتەری کۆریای باشوور (لەدایکبووی 1999)}} {{Infobox person | name            = پارک جی-ھوون | image           = Park Ji-hoon at The King's Warden production press conference (cropped).jpg | landscape       =  | caption         = پارک لە ساڵی 2025 | birth_date      = {{Birth date and age|1999|5|29}} | birth_place     = [[ماسان]]، کۆریای باشوو...»ەوە</comment>
      <origin>1694314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6976" sha1="jv8tn6em2rgcshaeieizl6i15zcbch8" xml:space="preserve">{{short description|گۆرانیبێژ و ئەکتەری کۆریای باشوور (لەدایکبووی 1999)}}
{{Infobox person
| name            = پارک جی-ھوون
| image           = Park Ji-hoon at The King's Warden production press conference (cropped).jpg
| landscape       = 
| caption         = پارک لە ساڵی 2025
| birth_date      = {{Birth date and age|1999|5|29}}
| birth_place     = [[ماسان]]، کۆریای باشوور
| education       = {{ubl|[[زانکۆی چونگ-ئانگ]]|قوتابخانەی هونەرەکانی نواندنی سێئول – هونەرەکانی پەخشکردن}}
| occupation      = {{hlist|گۆرانیبێژ|ئەکتەر}}
| years_active    = 2006–ئێستا
| signature       = Park Ji-hoon signature.png
| module          = {{Infobox musical artist
| embed          = yes
| instrument     = دەنگ
| genre          = {{hlist|[[کەی-پۆپ]]|[[ئاڕ ئاند بیی هاوچەرخ|ئاڕ ئاند بی]]|[[پی-بی-ئاڕ ئاند بی]]|[[ھیپ ھۆپی بەدیل]]}}
| label          = {{hlist|[[ماروو ئێنتەرتەینمنت|ماروو]]|YY}}
| years_active   = 2017–ئێستا
| past_member_of = [[وانا وان]]
| website        = {{Official website|1=http://yyentertain.com/?page_id=2150|name=yyentertain.com}}
}}
| module2        = {{Infobox Korean name/auto|child=yes|headercolor=transparent
| hangul         = 박지훈
}}
}}

'''پارک جی-ھوون''' (بە [[زمانی کۆری|کۆری]]: 박지훈؛ لەدایکبووی 29ی ئەیاری 1999) گۆرانیبێژ و ئەکتەرێکی [[کۆریای باشوور|کۆریای باشوورییە]]. کارەکەی لە پیشەسازیی ڕاگەیاندندا وەک مۆدێلی ڕیکلامی و [[ئەکتەری منداڵ]] لە ساڵی 2006 دەست پێکرد. لە ساڵی 2017دا بە بەدەستهێنانی پلەی دووەم لە وەرزی دووەمی بەرنامەی تەلەڤیزیۆنیی ڕیالیتی ''پرۆدیۆس 101'' ناوبانگی دەرکرد و بووە ئەندامی گرووپی کوڕانی وانا وان (2017–2019، 2021–2022). وەک هونەرمەندێکی سەربەخۆ، پارک یەکەم ئەلبوومی  بە ناوی ''O'Clock'' لەگەڵ تاکی سەرەکی &quot;L.O.V.E&quot; لە ساڵی 2019 بڵاوکردەوە، و لە دوای ئەویش یەکەم ئەلبوومی ستۆدیۆیی خۆی بە ناوی ''Message'' لە ساڵی 2020 بڵاوکردەوە. وەک ئەکتەرێک، بە ڕۆڵە سەرەکییەکانی لە وەرزی یەکەم و دووەمی [[درامای کۆری|زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی]] ''پاڵەوانی بێھێز'' (2022–2025) و فیلمی مێژوویی ''[[چاودێرەکەی پاشا]]'' (2026) ناسراوە.

== ژیانی سەرەتایی ==
پارک جی-ھوون لە 29ی ئایاری 1999 لە پارێزگای [[ماسان]] لە کۆریای باشوور لەدایکبووە.&lt;ref&gt;{{Cite news|script-title=ko:[엑's 토크] '한끼줍쇼'PD &quot;솔직한 강다니엘·박지훈, 규동형제와 케미 굿&quot;|url=https://m.entertain.naver.com/article/311/0000764312|via=[[Naver]]|work=Xportsnews|language=ko|last=Park|first=So-hyeon|date=August 14, 2017|access-date=August 15, 2017|archive-date=April 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402081036/https://entertain.naver.com/read?oid=311&amp;aid=0000764312|url-status=live}}&lt;/ref&gt; بنەڕەتی خەڵکی [[پارێزگای کیۆنگسانگ|پارێزگای کیۆنگسانگە]]، لە تەمەنی حەوت ساڵییەوە لە سێئول ژیاوە.&lt;ref&gt;{{Cite news|script-title=ko:'프레젠트' 워너원, 애교부터 신곡까지...너무 짧은 30분 (종합)|url=https://m.entertain.naver.com/home/article/311/0000762013|via=[[Naver]]|work=Xports News|language=ko|last=Park|first=So-hyeon|date=August 8, 2017|access-date=August 15, 2017|archive-date=June 12, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612141144/http://entertain.naver.com/read?oid=311&amp;aid=0000762013|url-status=live}}&lt;/ref&gt; لە قوتابخانەی ناوەندیی نیشتمانیی هونەرە نەریتییەکان دەرچوو، کە لەوێ پسپۆڕیی لە شانۆی موزیکاڵدا وەرگرتبوو.&lt;ref&gt;{{Cite news|script-title=ko:'아이돌룸' 박지훈, 얼굴도 국악도 천재? 즉석 '따르릉' 장구 반주|url=http://osen.mt.co.kr/article/G1111271113|language=ko|last=Shim|first=Eon-kyoung|date=December 3, 2019|access-date=December 12, 2020|archive-date=February 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220216182711/http://osen.mt.co.kr/article/G1111271113|url-status=live}}&lt;/ref&gt; پارک پسپۆڕیی لە هونەرەکانی پەخشکردن لە قوتابخانەی هونەرەکانی نواندنی سێئول وەرگرت&lt;ref&gt;{{Cite news|script-title=ko:박지훈, 과거 '매점배 댄스배틀' 화제 &quot;수줍음 뒤 박력 폭발&quot;|url=http://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&amp;mid=sec&amp;sid1=004&amp;oid=023&amp;aid=0003284402|via=[[Naver]]|language=ko|access-date=August 15, 2017|archive-date=December 13, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213073049/http://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&amp;mid=sec&amp;sid1=004&amp;oid=023&amp;aid=0003284402|url-status=live}}&lt;/ref&gt; و لە کانوونی دووەمی 2018 دەرچوو.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Korean celebrities graduate high school|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3044383|website=[[Korea JoongAng Daily]]|last=Hong|first=Yu-kyoung|date=February 8, 2018|access-date=December 28, 2020|archive-date=February 8, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180208212206/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3044383|url-status=live}}&lt;/ref&gt; بۆ ساڵی 2018 لە بەشی شانۆی [[زانکۆی چونگ-ئانگ|زانکۆی چۆنگ-ئەنگ]] وەرگیرا.&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ko:워너원 박지훈, 중앙대 수시합격...박우진은 수능 응시 안해|url=https://www.yna.co.kr/view/AKR20171110120000005?input=1195m|website=연합뉴스|language=ko|last=Park|first=Su-yun|date=November 10, 2018|access-date=December 28, 2020|archive-date=February 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220216182718/https://www.yna.co.kr/view/AKR20171110120000005?input=1195m|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== فیلمۆگرافی ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+فیلمی سینەمایی
!ساڵ
!ناو
!ڕۆڵ
!دەر‌ینەر
|-
|٢٠٢٦
|''[[چاودێرەکەی پاشا]]''
|[[دانجۆنگی جۆسۆن]]/ یی هۆنگ وی
|''جانگ هانگ-جۆن''
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+زنجیرەی تەلەفیزیۆنی
!ساڵ
!ناو
!ڕۆڵ
!دەرهێنەر
|-
|٢٠٠٦
|''[[جومۆنگ (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|جومۆنگ]]''
|کوڕی بازرگان
|لی جوو-هوان
|}

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

== بەستەری دەرەکی ==
{{Commons category}}

* {{IMDb name}}
* {{HanCinema person}}</text>
      <sha1>jv8tn6em2rgcshaeieizl6i15zcbch8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694315</id>
      <parentid>1694314</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:01:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bilalinfo پەڕەی [[پارک جی-ھون]]ی گواستەوە بۆ [[پارک جی-ھوون]]</comment>
      <origin>1694314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6976" sha1="jv8tn6em2rgcshaeieizl6i15zcbch8" xml:space="preserve">{{short description|گۆرانیبێژ و ئەکتەری کۆریای باشوور (لەدایکبووی 1999)}}
{{Infobox person
| name            = پارک جی-ھوون
| image           = Park Ji-hoon at The King's Warden production press conference (cropped).jpg
| landscape       = 
| caption         = پارک لە ساڵی 2025
| birth_date      = {{Birth date and age|1999|5|29}}
| birth_place     = [[ماسان]]، کۆریای باشوور
| education       = {{ubl|[[زانکۆی چونگ-ئانگ]]|قوتابخانەی هونەرەکانی نواندنی سێئول – هونەرەکانی پەخشکردن}}
| occupation      = {{hlist|گۆرانیبێژ|ئەکتەر}}
| years_active    = 2006–ئێستا
| signature       = Park Ji-hoon signature.png
| module          = {{Infobox musical artist
| embed          = yes
| instrument     = دەنگ
| genre          = {{hlist|[[کەی-پۆپ]]|[[ئاڕ ئاند بیی هاوچەرخ|ئاڕ ئاند بی]]|[[پی-بی-ئاڕ ئاند بی]]|[[ھیپ ھۆپی بەدیل]]}}
| label          = {{hlist|[[ماروو ئێنتەرتەینمنت|ماروو]]|YY}}
| years_active   = 2017–ئێستا
| past_member_of = [[وانا وان]]
| website        = {{Official website|1=http://yyentertain.com/?page_id=2150|name=yyentertain.com}}
}}
| module2        = {{Infobox Korean name/auto|child=yes|headercolor=transparent
| hangul         = 박지훈
}}
}}

'''پارک جی-ھوون''' (بە [[زمانی کۆری|کۆری]]: 박지훈؛ لەدایکبووی 29ی ئەیاری 1999) گۆرانیبێژ و ئەکتەرێکی [[کۆریای باشوور|کۆریای باشوورییە]]. کارەکەی لە پیشەسازیی ڕاگەیاندندا وەک مۆدێلی ڕیکلامی و [[ئەکتەری منداڵ]] لە ساڵی 2006 دەست پێکرد. لە ساڵی 2017دا بە بەدەستهێنانی پلەی دووەم لە وەرزی دووەمی بەرنامەی تەلەڤیزیۆنیی ڕیالیتی ''پرۆدیۆس 101'' ناوبانگی دەرکرد و بووە ئەندامی گرووپی کوڕانی وانا وان (2017–2019، 2021–2022). وەک هونەرمەندێکی سەربەخۆ، پارک یەکەم ئەلبوومی  بە ناوی ''O'Clock'' لەگەڵ تاکی سەرەکی &quot;L.O.V.E&quot; لە ساڵی 2019 بڵاوکردەوە، و لە دوای ئەویش یەکەم ئەلبوومی ستۆدیۆیی خۆی بە ناوی ''Message'' لە ساڵی 2020 بڵاوکردەوە. وەک ئەکتەرێک، بە ڕۆڵە سەرەکییەکانی لە وەرزی یەکەم و دووەمی [[درامای کۆری|زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی]] ''پاڵەوانی بێھێز'' (2022–2025) و فیلمی مێژوویی ''[[چاودێرەکەی پاشا]]'' (2026) ناسراوە.

== ژیانی سەرەتایی ==
پارک جی-ھوون لە 29ی ئایاری 1999 لە پارێزگای [[ماسان]] لە کۆریای باشوور لەدایکبووە.&lt;ref&gt;{{Cite news|script-title=ko:[엑's 토크] '한끼줍쇼'PD &quot;솔직한 강다니엘·박지훈, 규동형제와 케미 굿&quot;|url=https://m.entertain.naver.com/article/311/0000764312|via=[[Naver]]|work=Xportsnews|language=ko|last=Park|first=So-hyeon|date=August 14, 2017|access-date=August 15, 2017|archive-date=April 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402081036/https://entertain.naver.com/read?oid=311&amp;aid=0000764312|url-status=live}}&lt;/ref&gt; بنەڕەتی خەڵکی [[پارێزگای کیۆنگسانگ|پارێزگای کیۆنگسانگە]]، لە تەمەنی حەوت ساڵییەوە لە سێئول ژیاوە.&lt;ref&gt;{{Cite news|script-title=ko:'프레젠트' 워너원, 애교부터 신곡까지...너무 짧은 30분 (종합)|url=https://m.entertain.naver.com/home/article/311/0000762013|via=[[Naver]]|work=Xports News|language=ko|last=Park|first=So-hyeon|date=August 8, 2017|access-date=August 15, 2017|archive-date=June 12, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612141144/http://entertain.naver.com/read?oid=311&amp;aid=0000762013|url-status=live}}&lt;/ref&gt; لە قوتابخانەی ناوەندیی نیشتمانیی هونەرە نەریتییەکان دەرچوو، کە لەوێ پسپۆڕیی لە شانۆی موزیکاڵدا وەرگرتبوو.&lt;ref&gt;{{Cite news|script-title=ko:'아이돌룸' 박지훈, 얼굴도 국악도 천재? 즉석 '따르릉' 장구 반주|url=http://osen.mt.co.kr/article/G1111271113|language=ko|last=Shim|first=Eon-kyoung|date=December 3, 2019|access-date=December 12, 2020|archive-date=February 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220216182711/http://osen.mt.co.kr/article/G1111271113|url-status=live}}&lt;/ref&gt; پارک پسپۆڕیی لە هونەرەکانی پەخشکردن لە قوتابخانەی هونەرەکانی نواندنی سێئول وەرگرت&lt;ref&gt;{{Cite news|script-title=ko:박지훈, 과거 '매점배 댄스배틀' 화제 &quot;수줍음 뒤 박력 폭발&quot;|url=http://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&amp;mid=sec&amp;sid1=004&amp;oid=023&amp;aid=0003284402|via=[[Naver]]|language=ko|access-date=August 15, 2017|archive-date=December 13, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213073049/http://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&amp;mid=sec&amp;sid1=004&amp;oid=023&amp;aid=0003284402|url-status=live}}&lt;/ref&gt; و لە کانوونی دووەمی 2018 دەرچوو.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Korean celebrities graduate high school|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3044383|website=[[Korea JoongAng Daily]]|last=Hong|first=Yu-kyoung|date=February 8, 2018|access-date=December 28, 2020|archive-date=February 8, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180208212206/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3044383|url-status=live}}&lt;/ref&gt; بۆ ساڵی 2018 لە بەشی شانۆی [[زانکۆی چونگ-ئانگ|زانکۆی چۆنگ-ئەنگ]] وەرگیرا.&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ko:워너원 박지훈, 중앙대 수시합격...박우진은 수능 응시 안해|url=https://www.yna.co.kr/view/AKR20171110120000005?input=1195m|website=연합뉴스|language=ko|last=Park|first=Su-yun|date=November 10, 2018|access-date=December 28, 2020|archive-date=February 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220216182718/https://www.yna.co.kr/view/AKR20171110120000005?input=1195m|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== فیلمۆگرافی ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+فیلمی سینەمایی
!ساڵ
!ناو
!ڕۆڵ
!دەر‌ینەر
|-
|٢٠٢٦
|''[[چاودێرەکەی پاشا]]''
|[[دانجۆنگی جۆسۆن]]/ یی هۆنگ وی
|''جانگ هانگ-جۆن''
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+زنجیرەی تەلەفیزیۆنی
!ساڵ
!ناو
!ڕۆڵ
!دەرهێنەر
|-
|٢٠٠٦
|''[[جومۆنگ (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|جومۆنگ]]''
|کوڕی بازرگان
|لی جوو-هوان
|}

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

== بەستەری دەرەکی ==
{{Commons category}}

* {{IMDb name}}
* {{HanCinema person}}</text>
      <sha1>jv8tn6em2rgcshaeieizl6i15zcbch8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694321</id>
      <parentid>1694315</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:07:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1694321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7517" sha1="p6ddkp0t38wbjncrguegq178dhvj2dp" xml:space="preserve">{{short description|گۆرانیبێژ و ئەکتەری کۆریای باشوور (لەدایکبووی 1999)}}
{{Infobox person
| name            = پارک جی-ھوون
| image           = Park Ji-hoon at The King's Warden production press conference (cropped).jpg
| landscape       = 
| caption         = پارک لە ساڵی 2025
| birth_date      = {{Birth date and age|1999|5|29}}
| birth_place     = [[ماسان]]، کۆریای باشوور
| education       = {{ubl|[[زانکۆی چونگ-ئانگ]]|قوتابخانەی هونەرەکانی نواندنی سێئول – هونەرەکانی پەخشکردن}}
| occupation      = {{hlist|گۆرانیبێژ|ئەکتەر}}
| years_active    = 2006–ئێستا
| signature       = Park Ji-hoon signature.png
| module          = {{Infobox musical artist
| embed          = yes
| instrument     = دەنگ
| genre          = {{hlist|[[کەی-پۆپ]]|[[ئاڕ ئاند بیی هاوچەرخ|ئاڕ ئاند بی]]|[[پی-بی-ئاڕ ئاند بی]]|[[ھیپ ھۆپی بەدیل]]}}
| label          = {{hlist|[[ماروو ئێنتەرتەینمنت|ماروو]]|YY}}
| years_active   = 2017–ئێستا
| past_member_of = [[وانا وان]]
| website        = {{Official website|1=http://yyentertain.com/?page_id=2150|name=yyentertain.com}}
}}
| module2        = {{Infobox Korean name/auto|child=yes|headercolor=transparent
| hangul         = 박지훈
}}
}}

'''پارک جی-ھوون''' (بە [[زمانی کۆری|کۆری]]: 박지훈؛ لەدایکبووی 29ی ئایاری 1999) گۆرانیبێژ و ئەکتەرێکی [[کۆریای باشوور|کۆریای باشوورییە]]. کارەکەی لە پیشەسازیی ڕاگەیاندندا وەک مۆدێلی ڕیکلامی و [[ئەکتەری منداڵ]] لە ساڵی 2006 دەست پێکرد. لە ساڵی 2017دا بە بەدەستهێنانی پلەی دووەم لە وەرزی دووەمی بەرنامەی تەلەڤیزیۆنیی ڕیالیتی ''پرۆدیۆس 101'' ناوبانگی دەرکرد و بووە ئەندامی گرووپی کوڕانی وانا وان (2017–2019، 2021–2022). وەک هونەرمەندێکی سەربەخۆ، پارک یەکەم ئەلبوومی  بە ناوی ''O'Clock'' لەگەڵ تاکی سەرەکی &quot;L.O.V.E&quot; لە ساڵی 2019 بڵاوکردەوە، و لە دوای ئەویش یەکەم ئەلبوومی ستۆدیۆیی خۆی بە ناوی ''Message'' لە ساڵی 2020 بڵاوکردەوە. وەک ئەکتەرێک، بە ڕۆڵە سەرەکییەکانی لە وەرزی یەکەم و دووەمی [[درامای کۆری|زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی]] ''پاڵەوانی بێھێز'' (2022–2025) و فیلمی مێژوویی ''[[چاودێرەکەی پاشا]]'' (2026) ناسراوە.

== ژیانی سەرەتایی ==
پارک جی-ھوون لە 29ی ئایاری 1999 لە پارێزگای [[ماسان]] لە کۆریای باشوور لەدایکبووە.&lt;ref&gt;{{Cite news|script-title=ko:[엑's 토크] '한끼줍쇼'PD &quot;솔직한 강다니엘·박지훈, 규동형제와 케미 굿&quot;|url=https://m.entertain.naver.com/article/311/0000764312|via=[[Naver]]|work=Xportsnews|language=ko|last=Park|first=So-hyeon|date=August 14, 2017|access-date=August 15, 2017|archive-date=April 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402081036/https://entertain.naver.com/read?oid=311&amp;aid=0000764312|url-status=live}}&lt;/ref&gt; بنەڕەتی خەڵکی [[پارێزگای کیۆنگسانگ|پارێزگای کیۆنگسانگە]]، لە تەمەنی حەوت ساڵییەوە لە سێئول ژیاوە.&lt;ref&gt;{{Cite news|script-title=ko:'프레젠트' 워너원, 애교부터 신곡까지...너무 짧은 30분 (종합)|url=https://m.entertain.naver.com/home/article/311/0000762013|via=[[Naver]]|work=Xports News|language=ko|last=Park|first=So-hyeon|date=August 8, 2017|access-date=August 15, 2017|archive-date=June 12, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612141144/http://entertain.naver.com/read?oid=311&amp;aid=0000762013|url-status=live}}&lt;/ref&gt; لە قوتابخانەی ناوەندیی نیشتمانیی هونەرە نەریتییەکان دەرچوو، کە لەوێ پسپۆڕیی لە شانۆی موزیکاڵدا وەرگرتبوو.&lt;ref&gt;{{Cite news|script-title=ko:'아이돌룸' 박지훈, 얼굴도 국악도 천재? 즉석 '따르릉' 장구 반주|url=http://osen.mt.co.kr/article/G1111271113|language=ko|last=Shim|first=Eon-kyoung|date=December 3, 2019|access-date=December 12, 2020|archive-date=February 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220216182711/http://osen.mt.co.kr/article/G1111271113|url-status=live}}&lt;/ref&gt; پارک پسپۆڕیی لە هونەرەکانی پەخشکردن لە قوتابخانەی هونەرەکانی نواندنی سێئول وەرگرت&lt;ref&gt;{{Cite news|script-title=ko:박지훈, 과거 '매점배 댄스배틀' 화제 &quot;수줍음 뒤 박력 폭발&quot;|url=http://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&amp;mid=sec&amp;sid1=004&amp;oid=023&amp;aid=0003284402|via=[[Naver]]|language=ko|access-date=August 15, 2017|archive-date=December 13, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213073049/http://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&amp;mid=sec&amp;sid1=004&amp;oid=023&amp;aid=0003284402|url-status=live}}&lt;/ref&gt; و لە کانوونی دووەمی 2018 دەرچوو.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Korean celebrities graduate high school|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3044383|website=[[Korea JoongAng Daily]]|last=Hong|first=Yu-kyoung|date=February 8, 2018|access-date=December 28, 2020|archive-date=February 8, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180208212206/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3044383|url-status=live}}&lt;/ref&gt; بۆ ساڵی 2018 لە بەشی شانۆی [[زانکۆی چونگ-ئانگ|زانکۆی چۆنگ-ئەنگ]] وەرگیرا.&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ko:워너원 박지훈, 중앙대 수시합격...박우진은 수능 응시 안해|url=https://www.yna.co.kr/view/AKR20171110120000005?input=1195m|website=연합뉴스|language=ko|last=Park|first=Su-yun|date=November 10, 2018|access-date=December 28, 2020|archive-date=February 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220216182718/https://www.yna.co.kr/view/AKR20171110120000005?input=1195m|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== فیلمۆگرافی ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+فیلمی سینەمایی
!ساڵ
!ناو
!ڕۆڵ
!دەر‌ینەر
|-
|٢٠٢٦
|''[[چاودێرەکەی پاشا]]''
|[[دانجۆنگی جۆسۆن]]/ یی هۆنگ وی
|''جانگ هانگ-جۆن''
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+زنجیرەی تەلەفیزیۆنی
!ساڵ
!ناو
!ڕۆڵ
!دەرهێنەر
|-
|٢٠٠٦
|''[[جومۆنگ (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|جومۆنگ]]''
|کوڕی بازرگان
|لی جوو-هوان
|}

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

== بەستەری دەرەکی ==
{{Commons category}}

* {{IMDb name}}
* {{HanCinema person}}
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٩]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕە میوزیکییەکانی شانۆ لە کۆریای باشوور]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە تەلەڤیزیۆن]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی فیلم لە کۆریای باشوور]]</text>
      <sha1>p6ddkp0t38wbjncrguegq178dhvj2dp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پارک جی-ھون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305667</id>
    <redirect title="پارک جی-ھوون" />
    <revision>
      <id>1694316</id>
      <timestamp>2026-10-25T10:01:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <comment>Bilalinfo پەڕەی [[پارک جی-ھون]]ی گواستەوە بۆ [[پارک جی-ھوون]]</comment>
      <origin>1694316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46" sha1="6eesk537ifijewygcyc8uhxycptrimp" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[پارک جی-ھوون]]</text>
      <sha1>6eesk537ifijewygcyc8uhxycptrimp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڤینۆسی ویلێندۆرف</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305668</id>
    <revision>
      <id>1694326</id>
      <timestamp>2026-10-25T10:15:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shaween</username>
        <id>18477</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1375264225|Venus of Willendorf]]»</comment>
      <origin>1694326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11754" sha1="9yphchhph4dmok2usyhf3fwrpxqs919" xml:space="preserve">
 

'''''ڤینۆسی ویلێندۆرف''''' {{Convert|11.1|cm|in|-tall}} فیگەری ڤینۆس کە مەزەندە دەکرێت کە دروست کراوە {{Circa|30,000}} ساڵ لەمەوبەر.&lt;ref name=&quot;PHYS&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Weber |first=G.W. |last2=Lukeneder |first2=A. |last3=Harzhauser |first3=M. |date=February 28, 2022 |title=The microstructure and origin of the Venus of Willendorf |journal=[[Scientific Reports]] |publisher=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=12 |issue=2926 |page=2926 |doi=10.1038/s41598-022-06799-z |pmc=8885675 |pmid=35228605 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; لە ٧ی ئابی ١٩٠٨ لە هەڵکۆڵینێکی شوێنەوارییدا کە لەلایەن جۆزێف شۆمباتی و هوگۆ ئۆبەرمایەر و جۆزێف بایر لە شوێنێکی سەردەمی بەردینی کۆن لە نزیک ویلێندۆرف کە گوندێکە لە نەمسای خوارەوە ئەنجامدرا دۆزرایەوە. ئەم فیگەرە لەلایەن کرێکارێکەوە دۆزراوەتەوە بە ناوی یان یۆهان ڤێران&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Antl-Weiser |first=Walpurga |title=The anthropomorphic figurines from Willendorf |url=http://www.landesmuseum.at/pdf_frei_remote/WM_19_0019-0030.pdf |url-status=live |journal=Wissenschaftliche Mitteilungen Niederösterreichisches Landesmuseum |volume=19 |pages=19–30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141021182414/http://www.landesmuseum.at/pdf_frei_remote/WM_19_0019-0030.pdf |archive-date=2014-10-21 |access-date=2012-12-24}}&lt;/ref&gt; یان جۆزێف ڤێرام&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Bibby|first=Geoffrey|url=https://archive.org/details/testimonyofspade00bibb|title=The Testimony of the Spade|date=1956|publisher=Alfred A. Knoff|location=New York|page=[https://archive.org/details/testimonyofspade00bibb/page/139 139]|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; و لە بەردێکی لیمۆی ئۆلیتیک هەڵکەندراوە کە ناوخۆیی نییە لە ناوچەکەدا، و ڕەنگی ئۆکەری سووری لەسەر کراوە. لە [[مۆزەخانەی مێژووی سروشتی، ڤیێنا|مۆزەخانەی مێژووی سروشتی]] لە [[ڤیێنا|ڤییەنا]] لە نەمسا {{ھەتا ڕێکەوتی|2003}}.

وەک چۆن لە فیگەرە هاوشێوەکاندا بەڵگەی مەبەستی پەیکەرتاشەکە کەمن. ناوی [[ڤینوس (میتۆلۆژیا)|ڤینۆس]] ڕەنگدانەوەی ئەو گریمانەیەی شوێنەوارناسانی مۆدێرن کە دەڵێن ئەم فیگەرە خوداوەندێکی منداڵبوون نیشان دەدات. هەندێکی تر پێشنیاری ئەوە دەکەن کە ڕەنگە [[خۆپۆرترەیت|وێنەیەکی خۆت]] بێت.

== پەیوەندی خۆشەویستی ==
ئەم ژمارەیە پەیوەندی بە پیشەسازی قەراغی سەردەمی بەردی کۆنی سەرەوە هەیە کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ نێوان ٣٣ هەزار بۆ ٢٠ هەزار ساڵ لەمەوبەر. خودی ئەو ژمارەیە نزیکەی ٣٠ هەزار ساڵ لەمەوبەر لە زەویدا بەجێماوە، بە پشتبەستن بە [[ھەژمێری ڕادیۆکاربۆن|بەرواری ڕادیۆکاربۆنی]] چینەکانی دەوروبەری.&lt;ref name=&quot;PHYS&quot; /&gt;

== لێکدانەوە و مەبەست ==
[[File:Venus_of_Willendorf_-_All_sides.jpg|وێنۆک|400x400پیکسڵ| فیگەرێک لە چوار لاوە دەبینرێت]]
پەیکەرە هاوشێوەکان کە بۆ یەکەمجار لە سەدەی نۆزدەهەم و سەرەتای بیستەمدا دۆزرایەوە، بە شێوەیەکی نەریتی لە شوێنەوارناسیدا بە &quot;فیگەری ڤینۆس&quot; ناودەبرێن، بەهۆی ئەو باوەڕە بەرفراوانەی کە وێناکردنی ژنانی ڕووت کە تایبەتمەندی سێکسی زیادەڕەوییان لەسەرە نوێنەرایەتی خوداوەندێکی سەرەتایی منداڵبوون دەکات، ڕەنگە خوداوەندێکی دایکی بێت. ئاماژەکردن بە [[ڤینوس (میتۆلۆژیا)|ڤینۆس]] مێتافۆریکییە، بەو پێیەی فیگەرەکان هەزاران ساڵ پێش فیگەری ئەفسانەیی ڤینۆس کەوتوون. هەندێک لە زانایان ئەم زاراوەیە ڕەتدەکەنەوە، لەبری ئەوە ئاماژە بەو پەیکەرە بچووکە دەکەن کە ''ژنی'' ویلێندۆرف یان ''لە ویلندۆرفەوە هاتووە''.
[[File:Scan_the_World_-_Venus_of_Willendorf.stl|وێنۆک| مۆدێلی سێ ڕەهەندی کۆپی (بۆ کارلێککردن کلیک بکە)]]
کاترین مەککۆید و لیرۆی مەکدێرمۆت گریمانە دەکەن کە ڕەنگە فیگەرەکان وەک خۆوێنە لەلایەن ژنانەوە دروستکرابن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=McDermott |first=LeRoy |date=1996 |title=Self-Representation in Upper Paleolithic Female Figurines |journal=Current Anthropology |volume=37 |issue=2 |pages=227–275 |doi=10.1086/204491 |jstor=2744349 |s2cid=144914396}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=McCoid |first=Catherine Hodge |last2=McDermott |first2=LeRoy D. |date=June 1996 |title=Toward Decolonizing Gender: Female Vision in the Upper Paleolithic |url=https://anthrosource.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1525/aa.1996.98.2.02a00080 |journal=American Anthropologist |language=en |volume=98 |issue=2 |pages=319–326 |doi=10.1525/aa.1996.98.2.02a00080 |issn=0002-7294 |url-access=subscription |access-date=26 November 2024}}&lt;/ref&gt; ئەم تیۆرییە لە پەیوەندیی ڕێژەی پەیکەرەکانەوە سەرچاوە دەگرێت کە ڕێژەی جەستەی ژنان ئەگەر بە چاوێکی سووکەوە سەیری خۆیان بکردایە چۆن دەردەکەون، کە ئەمەش تاکە ڕێگە بوو بۆ سەیرکردنی جەستەیان لەم ماوەیەدا. ئەوان گریمانە دەکەن کە نەبوونی تەواوەتی سیماکانی دەموچاو دەتوانرێت هۆکارەکەی ئەوە بێت کە پەیکەرتاشەکان خاوەنی ئاوێنە نەبوون. ئەم ئیستدلالە لەلایەن ئەنترۆپۆلۆژیستێکی [[زانکۆی مەکگیل]] مایکل ئێس بیسۆنەوە ڕەخنەی لێ گیراوە، کە ئاماژە بەوە دەکات کە حەوز و چەقەڵەکانی ئاو ئاوێنەیەکی سروشتی بە ئاسانی بەردەست دەبوون بۆ مرۆڤەکانی سەردەمی بەردی کۆن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bisson |first=Michael S. |date=April 1996 |title=[Comment on the article &quot;Self-Representation in Upper Paleolithic Female Figurines&quot;] |url=https://www.jstor.org/stable/2744349 |journal=Current Anthropology |volume=37 |issue=2 |page=249 |access-date=17 August 2026}}&lt;/ref&gt; 


زۆر کەم زانیاری لەسەر سەرچاوەی''{{'}}''، شێوازی دروستکردن، یان گرنگی کولتووری هەیە؛ بەڵام یەکێکە لە چەندین &quot;فیگەری ڤینۆس&quot; کە لە ئەوروپای سەردەمی بەردینی کۆن ماونەتەوە.&lt;ref name=&quot;Wadsworth&quot;&gt;{{Cite book|last=Lawrence Cunningham; John J Reich|url=https://archive.org/details/culturevaluessur02cunn|title=Culture and values : a survey of the humanities|date=2006|publisher=Wadsworth|isbn=978-1-133-94533-8|location=Belmont, CA|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; مەبەست لە نەخشاندنەکە بابەتی قسە و باسێکی زۆرە. وەک پەیکەرەکانی دیکەی هاوشێوە، ڕەنگە هەرگیز پێی نەبووبێت، و بە تەنیا نەدەوەستابێت، هەرچەندە ڕەنگە بە زەوییەکی نەرمەوە بەسترابێ. جەخت لەسەر ئەو بەشانەی جەستەی پەیوەست بە منداڵبوون و منداڵبوون کراوەتەوە، ئەمەش وایکردووە هەندێک لە توێژەران پێیان وایە کە ڕەنگە ''ڤینۆسی ویلندۆرف'' و فیگەرە هاوشێوەکانی وەک خوداوەندی منداڵبوون بەکارهێنرابن.&lt;ref name=&quot;Wadsworth&quot; /&gt; ئەو فیگەرە هیچ ڕووخسارێکی دیار نییە، سەری بە باندی ئاسۆیی بازنەیی داپۆشراوە کە ڕەنگە ڕیزەکانی قژی چەرموو بێت، یان ڕەنگە جۆرێک لە سەرپۆش.

== سەرچاوەی ستۆن ==
توێژینەوەیەک کە لە ساڵی ٢٠٢٢ بڵاوکراوەتەوە ئاماژە بەوە دەکات کە نزیکترین و ئەگەری زۆرترین سەرچاوەی ئەو ئۆلیتەی بەکارهێنراو لە دیوەکەی تری بەرزاییەکانی ئەلب لە باکووری ئیتاڵیایە، لە نزیک دەریاچەی گاردا . ئەگەرێکی کەمتر ئەوەیە کە لە شوێنێکەوە هاتبێت لە ڕۆژهەڵاتی [[ئوکراینا|ئۆکرانیا]] نزیکەی {{Convert|1600|km|-2}} دوور. لە کاتێکدا یەکەمیان بەرزترین ئەگەری ئاماری هەیە، دووەمیان نزیکترە لەو شوێنانەی لە باشووری ڕووسیا کە فیگەری هاوشێوەی ستایلیان تێدا دۆزراونەتەوە. لە هەر حاڵەتێکدا ئەمە پرسیارەکان سەبارەت بە جووڵەی دانیشتوانی کۆن دەوروژێنێت.&lt;ref name=&quot;PHYS&quot; /&gt;

== هەروەها سەیری بکە ==

* هونەری سەردەمی بەردی کۆنی سەرەوە
* لیستی هونەری سەردەمی بەرد
* مێژووی هونەری ڕووت

== ئاماژەکان ==
{{سەرچاوەکان|30em}}

== بەستەری دەرەکی ==
{{کۆمنز}}
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 210px; clear: right; float:right;margin:0 0 4px 1.5em&quot;
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-above&quot; style=&quot;font-size:115%&quot; |ڤیدیۆی دەرەکی
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-full-data&quot; style=&quot;text-align: left&quot; | [[File:Nuvola_apps_kaboodle.svg|alt=video icon|class=noviewer|16x16پیکسڵ]][http://smarthistory.khanacademy.org/nude-woman-venus-of-willendorf.html ژنێکی ڕووت (ڤینۆسی ویلێندۆرف)], Smarthistory
|}

* [http://witcombe.sbc.edu/willendorf/ کریستوفر ئێڵ سی ئی ویتکۆمب، &quot;ژنەکان لە پێش مێژوودا:ڤینۆسی ویلێندۆرف&quot;] Archived   .
* [https://web.archive.org/web/20171204194213/http://donsmaps.com/willendorf.html دۆن هیچکۆک (نەخشەکانی دۆن): &quot;فیگەرەکانی ڤینۆس لە سەردەمی بەردەوە - ڤینۆسی ویلندۆرف&quot;.]
* ''سێکسی نەبینراو: ئاشکراکردنی ڕۆڵی ڕاستەقینەی ژنان لە پێش مێژوودا'' لە نووسینی جەی ئێم ئادۆڤاسیۆ، ئۆلگا سۆفەر و جەیک پەیج، , 'دیدێکی' نوێ دەدات بە ''سەرپۆش'' وەک مۆدێلێکی ئەگەری بۆ بونیاتنانی سەبەتە؛ پێداچوونەوەی لۆران میلەر لە Salon.com: [https://web.archive.org/web/20080612030451/http://www.salon.com/books/feature/2007/03/21/cavewoman/]
* [https://sketchfab.com/3d-models/venus-of-willendorf-nhmw-prae-44686-5106f5a1a1da44dab4e953b75726b240 مۆدێلی سێ ڕەهەندی ''ڤینۆسی ویلێندۆرف'' لە مۆزەخانەی سێ ڕەهەندی مۆزەخانەی مێژووی سروشتی لە ڤیەنا]
{{Venus figurines}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
[[پۆل:بەرھەمی نووسەری نەناسراو]]</text>
      <sha1>9yphchhph4dmok2usyhf3fwrpxqs919</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694327</id>
      <parentid>1694326</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:16:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shaween</username>
        <id>18477</id>
      </contributor>
      <origin>1694327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11755" sha1="bw67zhroyslij9vf8p8rwafuinpiai0" xml:space="preserve">
 

'''''ڤینۆسی ویلێندۆرف''''' {{Convert|11.1|cm|in|-tall}} فیگەری ڤینۆس کە مەزەندە دەکرێت کە دروست کراوە {{Circa|30,000}} ساڵ لەمەوبەر.&lt;ref name=&quot;PHYS&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Weber |first=G.W. |last2=Lukeneder |first2=A. |last3=Harzhauser |first3=M. |date=February 28, 2022 |title=The microstructure and origin of the Venus of Willendorf |journal=[[Scientific Reports]] |publisher=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=12 |issue=2926 |page=2926 |doi=10.1038/s41598-022-06799-z |pmc=8885675 |pmid=35228605 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; لە ٧ی ئابی ١٩٠٨ لە هەڵکۆڵینێکی شوێنەوارییدا کە لەلایەن جۆزێف شۆمباتی و هوگۆ ئۆبەرمایەر و جۆزێف بایر لە شوێنێکی سەردەمی بەردینی کۆن لە نزیک ویلێندۆرف کە گوندێکە لە نەمسای خوارەوە ئەنجامدرا دۆزرایەوە. ئەم فیگەرە لەلایەن کرێکارێکەوە دۆزراوەتەوە بە ناوی یان یۆهان ڤێران&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Antl-Weiser |first=Walpurga |title=The anthropomorphic figurines from Willendorf |url=http://www.landesmuseum.at/pdf_frei_remote/WM_19_0019-0030.pdf |url-status=live |journal=Wissenschaftliche Mitteilungen Niederösterreichisches Landesmuseum |volume=19 |pages=19–30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141021182414/http://www.landesmuseum.at/pdf_frei_remote/WM_19_0019-0030.pdf |archive-date=2014-10-21 |access-date=2012-12-24}}&lt;/ref&gt; یان جۆزێف ڤێرام&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Bibby|first=Geoffrey|url=https://archive.org/details/testimonyofspade00bibb|title=The Testimony of the Spade|date=1956|publisher=Alfred A. Knoff|location=New York|page=[https://archive.org/details/testimonyofspade00bibb/page/139 139]|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; و لە بەردێکی لیمۆی ئۆلیتیک هەڵکەندراوە کە ناوخۆیی نییە لە ناوچەکەدا، و ڕەنگی ئۆکەری سووری لەسەر کراوە. لە [[مۆزەخانەی مێژووی سروشتی، ڤیێنا|مۆزەخانەی مێژووی سروشتی]] لە [[ڤیێنا|ڤییەنا]] لە نەمسا {{ھەتا ڕێکەوتی|2003}}.

وەک چۆن لە فیگەرە هاوشێوەکاندا بەڵگەی مەبەستی پەیکەرتاشەکە کەمن. ناوی [[ڤینوس (میتۆلۆژیا)|ڤینۆس]] ڕەنگدانەوەی ئەو گریمانەیەی شوێنەوارناسانی مۆدێرن کە دەڵێن ئەم فیگەرە خوداوەندێکی منداڵبوون نیشان دەدات. هەندێکی تر پێشنیاری ئەوە دەکەن کە ڕەنگە [[خۆپۆرترەیت|وێنەیەکی خۆت]] بێت.

== پەیوەندی خۆشەویستی ==
ئەم ژمارەیە پەیوەندی بە پیشەسازی قەراغی سەردەمی بەردی کۆنی سەرەوە هەیە کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ نێوان ٣٣ هەزار بۆ ٢٠ هەزار ساڵ لەمەوبەر. خودی ئەو ژمارەیە نزیکەی ٣٠ هەزار ساڵ لەمەوبەر لە زەویدا بەجێماوە، بە پشتبەستن بە [[ھەژمێری ڕادیۆکاربۆن|بەرواری ڕادیۆکاربۆنی]] چینەکانی دەوروبەری.&lt;ref name=&quot;PHYS&quot; /&gt;

== لێکدانەوە و مەبەست ==
[[File:Venus_of_Willendorf_-_All_sides.jpg|وێنۆک|400x400پیکسڵ| فیگەرێک لە چوار لاوە دەبینرێت]]
پەیکەرە هاوشێوەکان کە بۆ یەکەمجار لە سەدەی نۆزدەهەم و سەرەتای بیستەمدا دۆزرایەوە، بە شێوەیەکی نەریتی لە شوێنەوارناسیدا بە &quot;فیگەری ڤینۆس&quot; ناودەبرێن، بەهۆی ئەو باوەڕە بەرفراوانەی کە وێناکردنی ژنانی ڕووت کە تایبەتمەندی سێکسی زیادەڕەوییان لەسەرە نوێنەرایەتی خوداوەندێکی سەرەتایی منداڵبوون دەکات، ڕەنگە خوداوەندێکی دایکی بێت. ئاماژەکردن بە [[ڤینوس (میتۆلۆژیا)|ڤینۆس]] مێتافۆریکییە، بەو پێیەی فیگەرەکان هەزاران ساڵ پێش فیگەری ئەفسانەیی ڤینۆس کەوتوون. هەندێک لە زانایان ئەم زاراوەیە ڕەتدەکەنەوە، لەبری ئەوە ئاماژە بەو پەیکەرە بچووکە دەکەن کە ''ژنی'' ویلێندۆرف یان ''لە ویلندۆرفەوە هاتووە''.

زۆر کەم زانیاری لەسەر سەرچاوەی''{{'}}''، شێوازی دروستکردن، یان گرنگی کولتووری هەیە؛ بەڵام یەکێکە لە چەندین &quot;فیگەری ڤینۆس&quot; کە لە ئەوروپای سەردەمی بەردینی کۆن ماونەتەوە.&lt;ref name=&quot;Wadsworth&quot;&gt;{{Cite book|last=Lawrence Cunningham; John J Reich|url=https://archive.org/details/culturevaluessur02cunn|title=Culture and values : a survey of the humanities|date=2006|publisher=Wadsworth|isbn=978-1-133-94533-8|location=Belmont, CA|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; مەبەست لە نەخشاندنەکە بابەتی قسە و باسێکی زۆرە. وەک پەیکەرەکانی دیکەی هاوشێوە، ڕەنگە هەرگیز پێی نەبووبێت، و بە تەنیا نەدەوەستابێت، هەرچەندە ڕەنگە بە زەوییەکی نەرمەوە بەسترابێ. جەخت لەسەر ئەو بەشانەی جەستەی پەیوەست بە منداڵبوون و منداڵبوون کراوەتەوە، ئەمەش وایکردووە هەندێک لە توێژەران پێیان وایە کە ڕەنگە ''ڤینۆسی ویلندۆرف'' و فیگەرە هاوشێوەکانی وەک خوداوەندی منداڵبوون بەکارهێنرابن.&lt;ref name=&quot;Wadsworth&quot; /&gt; ئەو فیگەرە هیچ ڕووخسارێکی دیار نییە، سەری بە باندی ئاسۆیی بازنەیی داپۆشراوە کە ڕەنگە ڕیزەکانی قژی چەرموو بێت، یان ڕەنگە جۆرێک لە سەرپۆش.
[[File:Scan_the_World_-_Venus_of_Willendorf.stl|وێنۆک| مۆدێلی سێ ڕەهەندی کۆپی (بۆ کارلێککردن کلیک بکە)]]
کاترین مەککۆید و لیرۆی مەکدێرمۆت گریمانە دەکەن کە ڕەنگە فیگەرەکان وەک خۆوێنە لەلایەن ژنانەوە دروستکرابن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=McDermott |first=LeRoy |date=1996 |title=Self-Representation in Upper Paleolithic Female Figurines |journal=Current Anthropology |volume=37 |issue=2 |pages=227–275 |doi=10.1086/204491 |jstor=2744349 |s2cid=144914396}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=McCoid |first=Catherine Hodge |last2=McDermott |first2=LeRoy D. |date=June 1996 |title=Toward Decolonizing Gender: Female Vision in the Upper Paleolithic |url=https://anthrosource.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1525/aa.1996.98.2.02a00080 |journal=American Anthropologist |language=en |volume=98 |issue=2 |pages=319–326 |doi=10.1525/aa.1996.98.2.02a00080 |issn=0002-7294 |url-access=subscription |access-date=26 November 2024}}&lt;/ref&gt; ئەم تیۆرییە لە پەیوەندیی ڕێژەی پەیکەرەکانەوە سەرچاوە دەگرێت کە ڕێژەی جەستەی ژنان ئەگەر بە چاوێکی سووکەوە سەیری خۆیان بکردایە چۆن دەردەکەون، کە ئەمەش تاکە ڕێگە بوو بۆ سەیرکردنی جەستەیان لەم ماوەیەدا. ئەوان گریمانە دەکەن کە نەبوونی تەواوەتی سیماکانی دەموچاو دەتوانرێت هۆکارەکەی ئەوە بێت کە پەیکەرتاشەکان خاوەنی ئاوێنە نەبوون. ئەم ئیستدلالە لەلایەن ئەنترۆپۆلۆژیستێکی [[زانکۆی مەکگیل]] مایکل ئێس بیسۆنەوە ڕەخنەی لێ گیراوە، کە ئاماژە بەوە دەکات کە حەوز و چەقەڵەکانی ئاو ئاوێنەیەکی سروشتی بە ئاسانی بەردەست دەبوون بۆ مرۆڤەکانی سەردەمی بەردی کۆن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bisson |first=Michael S. |date=April 1996 |title=[Comment on the article &quot;Self-Representation in Upper Paleolithic Female Figurines&quot;] |url=https://www.jstor.org/stable/2744349 |journal=Current Anthropology |volume=37 |issue=2 |page=249 |access-date=17 August 2026}}&lt;/ref&gt; 


== سەرچاوەی ستۆن ==
توێژینەوەیەک کە لە ساڵی ٢٠٢٢ بڵاوکراوەتەوە ئاماژە بەوە دەکات کە نزیکترین و ئەگەری زۆرترین سەرچاوەی ئەو ئۆلیتەی بەکارهێنراو لە دیوەکەی تری بەرزاییەکانی ئەلب لە باکووری ئیتاڵیایە، لە نزیک دەریاچەی گاردا . ئەگەرێکی کەمتر ئەوەیە کە لە شوێنێکەوە هاتبێت لە ڕۆژهەڵاتی [[ئوکراینا|ئۆکرانیا]] نزیکەی {{Convert|1600|km|-2}} دوور. لە کاتێکدا یەکەمیان بەرزترین ئەگەری ئاماری هەیە، دووەمیان نزیکترە لەو شوێنانەی لە باشووری ڕووسیا کە فیگەری هاوشێوەی ستایلیان تێدا دۆزراونەتەوە. لە هەر حاڵەتێکدا ئەمە پرسیارەکان سەبارەت بە جووڵەی دانیشتوانی کۆن دەوروژێنێت.&lt;ref name=&quot;PHYS&quot; /&gt;

== هەروەها سەیری بکە ==

* هونەری سەردەمی بەردی کۆنی سەرەوە
* لیستی هونەری سەردەمی بەرد
* مێژووی هونەری ڕووت

== ئاماژەکان ==
{{سەرچاوەکان|30em}}

== بەستەری دەرەکی ==
{{کۆمنز}}
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 210px; clear: right; float:right;margin:0 0 4px 1.5em&quot;
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-above&quot; style=&quot;font-size:115%&quot; |ڤیدیۆی دەرەکی
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-full-data&quot; style=&quot;text-align: left&quot; | [[File:Nuvola_apps_kaboodle.svg|alt=video icon|class=noviewer|16x16پیکسڵ]][http://smarthistory.khanacademy.org/nude-woman-venus-of-willendorf.html ژنێکی ڕووت (ڤینۆسی ویلێندۆرف)], Smarthistory
|}

* [http://witcombe.sbc.edu/willendorf/ کریستوفر ئێڵ سی ئی ویتکۆمب، &quot;ژنەکان لە پێش مێژوودا:ڤینۆسی ویلێندۆرف&quot;] Archived   .
* [https://web.archive.org/web/20171204194213/http://donsmaps.com/willendorf.html دۆن هیچکۆک (نەخشەکانی دۆن): &quot;فیگەرەکانی ڤینۆس لە سەردەمی بەردەوە - ڤینۆسی ویلندۆرف&quot;.]
* ''سێکسی نەبینراو: ئاشکراکردنی ڕۆڵی ڕاستەقینەی ژنان لە پێش مێژوودا'' لە نووسینی جەی ئێم ئادۆڤاسیۆ، ئۆلگا سۆفەر و جەیک پەیج، , 'دیدێکی' نوێ دەدات بە ''سەرپۆش'' وەک مۆدێلێکی ئەگەری بۆ بونیاتنانی سەبەتە؛ پێداچوونەوەی لۆران میلەر لە Salon.com: [https://web.archive.org/web/20080612030451/http://www.salon.com/books/feature/2007/03/21/cavewoman/]
* [https://sketchfab.com/3d-models/venus-of-willendorf-nhmw-prae-44686-5106f5a1a1da44dab4e953b75726b240 مۆدێلی سێ ڕەهەندی ''ڤینۆسی ویلێندۆرف'' لە مۆزەخانەی سێ ڕەهەندی مۆزەخانەی مێژووی سروشتی لە ڤیەنا]
{{Venus figurines}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
[[پۆل:بەرھەمی نووسەری نەناسراو]]</text>
      <sha1>bw67zhroyslij9vf8p8rwafuinpiai0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جانگ ھانگ-جون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305669</id>
    <revision>
      <id>1694328</id>
      <timestamp>2026-10-25T10:24:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <comment>پەڕەی دروست کرد بە «{{short description|دەرهێنەری فیلمی کۆریای باشوور (لەدایکبووی 1969)}} {{Infobox person | name                = جانگ هانگ-جۆن | image               = (전체) 아르코 예술-인문콘서트 오늘 장항준(140515) 24m57s.png | caption             = جانگ لە ساڵی 2014 | native_name         = {{Nobold|장항준}} | native_name_lang    = Ko | birth_date          = {{Birth date and age|1969|9|1...»ەوە</comment>
      <origin>1694328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8148" sha1="eo99dh4yzh20r8hxkkwoqjt18wir4qa" xml:space="preserve">{{short description|دەرهێنەری فیلمی کۆریای باشوور (لەدایکبووی 1969)}}
{{Infobox person
| name                = جانگ هانگ-جۆن
| image               = (전체) 아르코 예술-인문콘서트 오늘 장항준(140515) 24m57s.png
| caption             = جانگ لە ساڵی 2014
| native_name         = {{Nobold|장항준}}
| native_name_lang    = Ko
| birth_date          = {{Birth date and age|1969|9|17}}
| birth_place         = [[دێگو]]، کۆریای باشوور
| occupation          = {{hlist|دەرهێنەری فیلم|دەرهێنەری تەلەڤیزیۆنی|سیناریۆنووس}}
| years_active        = 2002–ئێستا
| spouse              = {{marriage|کیم ئون-ھی|1998}}
| children            = 1
| agent               = مێدیا لەب سۆسۆ&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&amp;aid=0000333613 |author=Jung Yu-jin |title= |script-title=ko:장항준, 미디어랩시소와 전속계약 체결...송은이‧신봉선‧안영미 한솥밥 |trans-title=Jang Hang-jun signed an exclusive contract with Media Lab Seesaw... Song Eun-i, Shin Bong-seon, Ahn Young-mi, One Pot Rice |publisher=SPOTV News |via=[[Naver]] |date=December 15, 2021 |access-date=December 15, 2021 |language=ko |archive-date=December 15, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211215084908/https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&amp;aid=0000333613 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| education           = کۆلێژی هونەرەکانی سێئول
}}

'''جانگ هانگ-جۆن''' (بە [[زمانی کۆری|کۆری]]: 장항준؛ لەدایکبووی 17ی ئەیلوولی 1969) دەرهێنەری فیلم و تەلەڤیزیۆن، سیناریۆنووس و کەسایەتییەکی تەلەڤیزیۆنیی [[کۆریای باشوور|کۆریای باشوورییە]]. پرۆفیسۆرە لە بەشی شانۆ و فیلم لە زانکۆی دیجیتاڵ سێئول بۆ هونەرە کلتورییەکان. جانگ بە فیلمە مێژوویییەکەی ساڵی 2026 ''[[چاودێرەکەی پاشا]]'' ناسراوە، کە زیاتر لە 16 ملیۆن بینەری تۆمارکرد، و بووە دووەم پڕبینەرترین و پڕداهاتترین فیلم لە مێژووی بۆکس ئۆفیسی کۆریای باشووردا.

یەکەم کاری دەرهێنەری خۆی لە فیلمی ''سەرکەوتن'' لە ساڵی 2002 ئەنجامدا. جانگ دەرهێنانی بۆ فیلمە درێژەکانی ''شنەبای بەهار'' (2003)، ''لەبیرکراو'' (2017)، ''ڕیباوند'' (2023) و کۆمەڵە فیلمی ''بکوژەکە'' کردووە.

== ژیانی سەرەتایی ==
جانگ لە ساڵی 1969 لە [[دێگو|دیگو]] لەدایکبووە. لە خێزانێکی دەوڵەمەنددا گەورە بووە کە شۆفێری تایبەتی و مامۆستای تایبەتی بابەتەکانیان بۆ دابین دەکرد. سەرەڕای ئەم دەستکەوتانە، جانگ گرنگی بە خوێندنەکەی نەدەدا، کاتەکانی لەگەڵ هاوڕێکانیدا بەسەر دەبرد. ئەم شێوازەی ژیانی لە دووەم ساڵی ئامادەییدا گۆڕا کاتێک کارگەی بیناسازیی باوکی ئیفلاسی کرد. دوای ئەم گۆڕانکارییە لە بارودۆخیدا، جانگ لە بەشی شانۆ لە سێئول تۆمارکرا. لە ماوەی خوێندنیدا، حەزێکی قووڵی بۆ هونەر دۆزییەوە و دەستی کرد بە هەڵسەنگاندنی جدی بۆ توانا پیشەیییەکانی خۆی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2021-08-30 |سەردێڕ=장르물의 여왕 김은희에 관한 서사 |ناونیشان=https://woman.donga.com/3/all/12/2882137/1 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-25 |وێبگە=여성동아 |زمان=ko}}&lt;/ref&gt;

== بەخشندەیی ==
جانگ و هاوسەرەکەی، کیم ئون-ھی، لە 4ی ئازاری 2022دا بڕی 30 ملیۆن وۆنیان بەخشیە سندوقی منداڵانی [[ئوکراینا]] بۆ پاڵپشتیکردنی ئەوانەی زیانیان بەرکەوتووە لە [[شەڕی ڕووسیا و ئۆکرانیا]].&lt;ref&gt;{{cite web |last=Park |first=Seo-yeon |date=March 4, 2022 |script-title=ko:장항준♥김은희, 우크라이나 어린이 위해 3천만원 기부..&quot;하루 빨리 평화 찾아오길&quot;(공식) |trans-title=Hang-Jun Jang ♥ Eun-Hee Kim, donated 30 million won to Ukrainian children.. &quot;May peace come to you soon&quot; (official) |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=112&amp;aid=0003537594 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230814133607/https://entertain.naver.com/now/read?oid=112&amp;aid=0003537594 |archive-date=August 14, 2023 |access-date=March 4, 2022 |language=ko |via=[[Naver]] |title= |publisher=[[Herald POP]] |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== ژیانی کەسی ==
جانگ لە ساڵی 1998دا هاوسەرگیری لەگەڵ کیم ئون-ھی کردووە.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=MarieClaireKorea |date=July 20, 2021 |script-title=ko:&quot;가장 친절하게 대해야 할 사람은 가족&quot; 장항준&amp;김은희 부부 |url=https://www.marieclairekorea.com/celebrity/2021/07/couple-talk/ |access-date=April 14, 2026 |website=Marie Claire Korea |language=ko-KR |title=}}&lt;/ref&gt; کچێکیان هەیە بە ناوی جانگ یۆن-سوو.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.stoo.com/article.php?aid=86348521503 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230729025142/http://www.stoo.com/article.php?aid=86348521503 |archive-date=July 29, 2023 |access-date=July 29, 2023 |website=stoo |language=ko |title=장항준, '김은희 판박이' 딸 자랑 &quot;청소년문학상서 수상&quot;(전참시)[TV캡처] |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date= |script-title=ko:장항준 - Daum 백과사전 |url=http://100.daum.net/encyclopedia/view/33XXXXX38858 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170402115129/http://100.daum.net/encyclopedia/view/33XXXXX38858 |archive-date=April 2, 2017 |access-date=March 28, 2016 |website=100.daum.net |language=ko |title= |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=February 29, 2016 |script-title=ko:장항준 : 네이버 영화 |url=http://movie.naver.com/movie/bi/pi/basic.nhn?code=4188 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050413185931/http://movie.naver.com/movie/bi/pi/basic.nhn?code=4188 |archive-date=April 13, 2005 |access-date=March 28, 2016 |website=Movie.naver.com |language=ko |title= |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date= |url=https://search.naver.com/search.naver?where=nexearch&amp;query=%EC%9E%A5%ED%95%AD%EC%A4%80&amp;sm=top_hty&amp;fbm=1&amp;ie=utf8 |archive-url=https://web.archive.org/web/20011122180931/https://search.naver.com/search.naver?where=nexearch&amp;query=%EC%9E%A5%ED%95%AD%EC%A4%80&amp;sm=top_hty&amp;fbm=1&amp;ie=utf8 |archive-date=November 22, 2001 |access-date=March 28, 2016 |website=Search.naver.com |title=장항준 : 네이버 통합검색 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date= |script-title=ko:장항준: 네이버 인물검색 |url=http://people.search.naver.com/search.naver?where=nexearch&amp;sm=tab_ppn&amp;query=%EC%9E%A5%ED%95%AD%EC%A4%80&amp;os=109375&amp;ie=utf8&amp;key=PeopleService |archive-url=https://web.archive.org/web/20160424020708/http://people.search.naver.com/search.naver?where=nexearch&amp;sm=tab_ppn&amp;query=%EC%9E%A5%ED%95%AD%EC%A4%80&amp;os=109375&amp;ie=utf8&amp;key=PeopleService |archive-date=April 24, 2016 |access-date=March 28, 2016 |website=People.search.naver.com |title= |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== فیلمۆگرافی ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+فیلم وەک دەرهێنەر
!ساڵ
!ناو
|-
|٢٠٢٦
|''[[چاودێرەکەی پاشا]]''
|}

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩]]
[[پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە کۆریای باشوور]]
[[پۆل:دەرھێنەرەکانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە تەلەڤیزیۆن]]
[[پۆل:نووسەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور]]</text>
      <sha1>eo99dh4yzh20r8hxkkwoqjt18wir4qa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694329</id>
      <parentid>1694328</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:26:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1694329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8358" sha1="aew8j3t0ti3u3zlsbmn9rh3iazqtebh" xml:space="preserve">{{short description|دەرهێنەری فیلمی کۆریای باشوور (لەدایکبووی 1969)}}
{{Infobox person
| name                = جانگ هانگ-جۆن
| image               = (전체) 아르코 예술-인문콘서트 오늘 장항준(140515) 24m57s.png
| caption             = جانگ لە ساڵی 2014
| native_name         = {{Nobold|장항준}}
| native_name_lang    = Ko
| birth_date          = {{Birth date and age|1969|9|17}}
| birth_place         = [[دێگو]]، کۆریای باشوور
| occupation          = {{hlist|دەرهێنەری فیلم|دەرهێنەری تەلەڤیزیۆنی|سیناریۆنووس}}
| years_active        = 2002–ئێستا
| spouse              = {{marriage|کیم ئون-ھی|1998}}
| children            = 1
| agent               = مێدیا لەب سۆسۆ&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&amp;aid=0000333613 |author=Jung Yu-jin |title= |script-title=ko:장항준, 미디어랩시소와 전속계약 체결...송은이‧신봉선‧안영미 한솥밥 |trans-title=Jang Hang-jun signed an exclusive contract with Media Lab Seesaw... Song Eun-i, Shin Bong-seon, Ahn Young-mi, One Pot Rice |publisher=SPOTV News |via=[[Naver]] |date=December 15, 2021 |access-date=December 15, 2021 |language=ko |archive-date=December 15, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211215084908/https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&amp;aid=0000333613 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| education           = کۆلێژی هونەرەکانی سێئول
}}

'''جانگ هانگ-جۆن''' (بە [[زمانی کۆری|کۆری]]: 장항준؛ لەدایکبووی 17ی ئەیلوولی 1969) دەرهێنەری فیلم و تەلەڤیزیۆن، سیناریۆنووس و کەسایەتییەکی تەلەڤیزیۆنیی [[کۆریای باشوور|کۆریای باشوورییە]]. پرۆفیسۆرە لە بەشی شانۆ و فیلم لە زانکۆی دیجیتاڵ سێئول بۆ هونەرە کلتورییەکان. جانگ بە فیلمە مێژوویییەکەی ساڵی 2026 ''[[چاودێرەکەی پاشا]]'' ناسراوە، کە زیاتر لە 16 ملیۆن بینەری تۆمارکرد، و بووە دووەم پڕبینەرترین و پڕداهاتترین فیلم لە مێژووی بۆکس ئۆفیسی کۆریای باشووردا.

یەکەم کاری دەرهێنەری خۆی لە فیلمی ''سەرکەوتن'' لە ساڵی 2002 ئەنجامدا. جانگ دەرهێنانی بۆ فیلمە درێژەکانی ''شنەبای بەهار'' (2003)، ''لەبیرکراو'' (2017)، ''ڕیباوند'' (2023) و کۆمەڵە فیلمی ''بکوژەکە'' کردووە.

== ژیانی سەرەتایی ==
جانگ لە ساڵی 1969 لە [[دێگو|دیگو]] لەدایکبووە. لە خێزانێکی دەوڵەمەنددا گەورە بووە کە شۆفێری تایبەتی و مامۆستای تایبەتی بابەتەکانیان بۆ دابین دەکرد. سەرەڕای ئەم دەستکەوتانە، جانگ گرنگی بە خوێندنەکەی نەدەدا، کاتەکانی لەگەڵ هاوڕێکانیدا بەسەر دەبرد. ئەم شێوازەی ژیانی لە دووەم ساڵی ئامادەییدا گۆڕا کاتێک کارگەی بیناسازیی باوکی ئیفلاسی کرد. دوای ئەم گۆڕانکارییە لە بارودۆخیدا، جانگ لە بەشی شانۆ لە سێئول تۆمارکرا. لە ماوەی خوێندنیدا، حەزێکی قووڵی بۆ هونەر دۆزییەوە و دەستی کرد بە هەڵسەنگاندنی جدی بۆ توانا پیشەیییەکانی خۆی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2021-08-30 |سەردێڕ=장르물의 여왕 김은희에 관한 서사 |ناونیشان=https://woman.donga.com/3/all/12/2882137/1 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-25 |وێبگە=여성동아 |زمان=ko}}&lt;/ref&gt;

== بەخشندەیی ==
جانگ و هاوسەرەکەی، کیم ئون-ھی، لە 4ی ئازاری 2022دا بڕی 30 ملیۆن وۆنیان بەخشیە سندوقی منداڵانی [[ئوکراینا]] بۆ پاڵپشتیکردنی ئەوانەی زیانیان بەرکەوتووە لە [[شەڕی ڕووسیا و ئۆکرانیا]].&lt;ref&gt;{{cite web |last=Park |first=Seo-yeon |date=March 4, 2022 |script-title=ko:장항준♥김은희, 우크라이나 어린이 위해 3천만원 기부..&quot;하루 빨리 평화 찾아오길&quot;(공식) |trans-title=Hang-Jun Jang ♥ Eun-Hee Kim, donated 30 million won to Ukrainian children.. &quot;May peace come to you soon&quot; (official) |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=112&amp;aid=0003537594 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230814133607/https://entertain.naver.com/now/read?oid=112&amp;aid=0003537594 |archive-date=August 14, 2023 |access-date=March 4, 2022 |language=ko |via=[[Naver]] |title= |publisher=[[Herald POP]] |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== ژیانی کەسی ==
جانگ لە ساڵی 1998دا هاوسەرگیری لەگەڵ کیم ئون-ھی کردووە.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=MarieClaireKorea |date=July 20, 2021 |script-title=ko:&quot;가장 친절하게 대해야 할 사람은 가족&quot; 장항준&amp;김은희 부부 |url=https://www.marieclairekorea.com/celebrity/2021/07/couple-talk/ |access-date=April 14, 2026 |website=Marie Claire Korea |language=ko-KR |title=}}&lt;/ref&gt; کچێکیان هەیە بە ناوی جانگ یۆن-سوو.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.stoo.com/article.php?aid=86348521503 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230729025142/http://www.stoo.com/article.php?aid=86348521503 |archive-date=July 29, 2023 |access-date=July 29, 2023 |website=stoo |language=ko |title=장항준, '김은희 판박이' 딸 자랑 &quot;청소년문학상서 수상&quot;(전참시)[TV캡처] |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date= |script-title=ko:장항준 - Daum 백과사전 |url=http://100.daum.net/encyclopedia/view/33XXXXX38858 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170402115129/http://100.daum.net/encyclopedia/view/33XXXXX38858 |archive-date=April 2, 2017 |access-date=March 28, 2016 |website=100.daum.net |language=ko |title= |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=February 29, 2016 |script-title=ko:장항준 : 네이버 영화 |url=http://movie.naver.com/movie/bi/pi/basic.nhn?code=4188 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050413185931/http://movie.naver.com/movie/bi/pi/basic.nhn?code=4188 |archive-date=April 13, 2005 |access-date=March 28, 2016 |website=Movie.naver.com |language=ko |title= |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date= |url=https://search.naver.com/search.naver?where=nexearch&amp;query=%EC%9E%A5%ED%95%AD%EC%A4%80&amp;sm=top_hty&amp;fbm=1&amp;ie=utf8 |archive-url=https://web.archive.org/web/20011122180931/https://search.naver.com/search.naver?where=nexearch&amp;query=%EC%9E%A5%ED%95%AD%EC%A4%80&amp;sm=top_hty&amp;fbm=1&amp;ie=utf8 |archive-date=November 22, 2001 |access-date=March 28, 2016 |website=Search.naver.com |title=장항준 : 네이버 통합검색 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date= |script-title=ko:장항준: 네이버 인물검색 |url=http://people.search.naver.com/search.naver?where=nexearch&amp;sm=tab_ppn&amp;query=%EC%9E%A5%ED%95%AD%EC%A4%80&amp;os=109375&amp;ie=utf8&amp;key=PeopleService |archive-url=https://web.archive.org/web/20160424020708/http://people.search.naver.com/search.naver?where=nexearch&amp;sm=tab_ppn&amp;query=%EC%9E%A5%ED%95%AD%EC%A4%80&amp;os=109375&amp;ie=utf8&amp;key=PeopleService |archive-date=April 24, 2016 |access-date=March 28, 2016 |website=People.search.naver.com |title= |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== فیلمۆگرافی ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+فیلم وەک دەرهێنەر
!ساڵ
!ناو
|-
|٢٠٢٦
|''[[چاودێرەکەی پاشا]]''
|}

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

== بەستەری دەرەکی ==

* {{KMDb person|00001849|جانگ ھانگ-جون}}
* {{IMDb name|1203013|جانگ ھانگ-جون}}
* {{IMDb name|1684564|جانگ ھانگ-جون}}
* {{HanCinema person}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩]]
[[پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە کۆریای باشوور]]
[[پۆل:دەرھێنەرەکانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە تەلەڤیزیۆن]]
[[پۆل:نووسەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور]]</text>
      <sha1>aew8j3t0ti3u3zlsbmn9rh3iazqtebh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پەریی دەریایی بچووک (پەیکەر)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305670</id>
    <revision>
      <id>1694367</id>
      <timestamp>2026-10-25T10:38:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shaween</username>
        <id>18477</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1379390764|The Little Mermaid (statue)]]»</comment>
      <origin>1694367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29918" sha1="5bnh6noi9a7ty6uhr11kro24igay0dg" xml:space="preserve">
{{Infobox monument|name=''The Little Mermaid''|native_name=''Den lille Havfrue''|image=Copenhagen - the little mermaid statue - 2013.jpg|alt=A statue of a mermaid sitting on a rock, surrounded by water.|caption=Statue of ''The Little Mermaid'' at [[Langelinie]]|location=[[Copenhagen]], [[Denmark]]|designer=[[Edvard Eriksen]]|type=Statue|material=Bronze|length=|width=|height=|begin=|complete=|dedicated=|open=August 23, 1913|restore=|dismantled=|dedicated_to=|coordinates={{Coord|55|41|34.3|N|12|35|57.4|E|type:landmark_region:DK-84|display=title,inline}}|website=|extra=}}
'''''پەریی دەریایی بچووک''''' ({{Langx|da|Den lille Havfrue}}) پەیکەرێکی برۆنزییە لەلایەن ئێدڤارد ئێریکسن, کە وێناکردنی دەریاچەیەکی دەریاییە کە دەبێتە مرۆڤ. پەیکەرەکە لەسەر بەردێک لە کەناری ئاوەکە لە سەیرانگای لانگلینی لە [[کۆپنھاگن|شاری کۆپنهاگن]] لە [[دانمارک|دانیمارک]] نمایشکراوە.{{تێبینی|According to German magazine ''[[Der Spiegel]]'', the statue located in Copenhagen harbour has always been an exact copy, with the sculptor's heirs keeping the original at an undisclosed location.&lt;ref name=m3 /&gt;}} درێژییەکەی {{Convert|1.25|m|ft}} بەرزە و کێشی {{Convert|385|lb|kg}}.

لەسەر بنەمای چیرۆکی ئەفسانەی ساڵی ١٨٣٧ بە هەمان ناو لەلایەن نووسەری دانیمارکی [[ھانس کریستیان ئەندەرسن|هانس کریستیان ئەندەرسۆنەوە]]، پەیکەرە بچووک و بێ سەرنجڕاکێشەکە ئایکۆنێکی کۆپنهاگنە و لە ساڵی ١٩١٣ەوە کە پەردە لەسەر لادرا، بووەتە شوێنێکی سەرنجڕاکێشی گەشتیاری. لە دەیەکانی ڕابردوودا بووەتە ئامانجێکی جەماوەری بۆ شێواندن لەلایەن [[ڤەندالیزم|تێکدەرەکان]] و چالاکوانانی سیاسییەوە.

''دەریاچەی دەریایی'' لەنێو ئەو پەیکەرە ئایکۆنییانەیە کە هێمای شارەکانن. ئەوانی تر بریتین لە: ''Manneken Pis'' لە [[بروکسێل|برۆکسل]]; [[پەیکەری ئازادی]] لە [[نیوویۆرک|نیویۆرک]]; ''مەسیحی ڕزگارکەر'' لە [[ڕیۆ دێ ژانێرۆ|ڕیۆ دی جانیرۆ]]; پەیکەری ''پەنیای بەردی ڕەش'' لە ناپیر; ''سمۆک واوێڵسکی'' ( ''ئەژدیهای واوێڵ'') لە شاری کراکۆڤ لە پۆڵەندا؛ یان ستوونی نێڵسن و ئیرۆس لە [[لەندەن]].

== مێژوو ==
پەیکەرەکە لە ساڵی ١٩٠٩ لەلایەن کارل جاکۆبسن کوڕی دامەزرێنەری کارلسبێرگەوە ڕاسپێردرابوو، کە لە شانۆی شاهانەی کۆپنهاگن بە بالێیەک سەبارەت بە چیرۆکی ئەفسانەیی سەرسام بووبوو و داوای لە بالێرینا ئیلین پرایس کرد کە مۆدێل بۆ پەیکەرەکە دروست بکات.
[[File:Ellen_Price_as_the_Little_Mermaid,_Royal_Danish_Ballet,_1909.jpg|ڕاست|وێنۆک| ئیلین پرایس وەک دەریاچەی بچووک، بالێی شاهانەی دانیمارکی، ١٩٠٩]]
پەیکەرتاش ئێدڤارد ئێریکسن پەیکەری برۆنزی دروستکردووە، کە لە ٢٣ی ئابی ١٩١٣ پەردەی لەسەر لادرا&lt;ref name=&quot;Cphp&quot; /&gt; ئێریکسن داوای لە پرایس کرد کە مۆدێل بۆ پەیکەرەکە دروست بکات، بەڵام بەو پێیەی بالێریناکە ڕازی نەبوو بە ڕووتی مۆدێل بکات، لەبری ئەوە پەیکەرەکە بە تەواوی مۆدێلی هاوسەری پەیکەرتاشەکە بوو کە ناوی ئیلین ئێریکسن بوو.&lt;ref name=&quot;MoE&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://mermaidsofearth.com/mermaid-statues-mermaid-sculptures/public/the-little-mermaid-statue-copenhagen/ |ڕێکەوتی سەردان=17 February 2026 |وێبگە=Mermaids of Earth}}&lt;/ref&gt; چیرۆکێکی باو هەیە کە دەموچاوەکە مۆدێلی پرایس بووە،&lt;ref name=&quot;Cphp&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.copenhagenpictures.dk/mermaid.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/19991128173940/http://copenhagenpictures.dk/mermaid.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 28, 1999 |ڕێکەوتی سەردان=August 17, 2008 |وێبگە=Copenhagen Pictures}}&lt;/ref&gt; بەڵام ئەمە درۆیە.&lt;ref name=&quot;MoE&quot; /&gt;
[[پەڕگە:Assembly_of_the_Little_Mermaid_statue_(Copenhagen,_Langeline,_1913).jpg|وێنۆک| کۆبوونەوەی پەیکەری ''دەریاچەی بچووک'' (کۆپنهاگن، لانگلین، ١٩١٣)]]
ئەنجومەنی شارۆچکەی کۆپنهاگن ڕێکخستنی کرد بۆ گواستنەوەی پەیکەرەکە بۆ شەنگەهای لە کۆشکی دانیمارک بۆ ماوەی پێشانگای ٢٠١٠ (ئایار تا تشرینی یەکەم)، یەکەمجارە بە فەرمی لە شوێنی دانیشتنی خۆیەوە بگوازرێتەوە لەو کاتەوەی نزیکەی سەدەیەک پێشتر دانرا. لەکاتێکدا پەیکەرەکە لە شەنگەهای دوور بوو، کۆپییەکی ڕێگەپێدراو لەسەر بەردێک لە دەریاچەی باخچەی تیڤۆلی نزیک لە کۆپنهاگن نمایشکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=November 27, 2012 |ناونیشان=http://mermaidsofearth.com/the-little-mermaid-statue-in-tivoli-gardens-denmark/benny-hansen-l/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140525200356/http://mermaidsofearth.com/the-little-mermaid-statue-in-tivoli-gardens-denmark/benny-hansen-l/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 25, 2014 |ڕێکەوتی سەردان=May 25, 2014}}&lt;/ref&gt; بەرپرسانی کۆپنهاگن بیریان لەوە کردۆتەوە کە پەیکەرەکە چەند مەترێک بگوازنەوە بۆ دەرەوە بۆ ناو بەندەرەکە بۆ ئەوەی بێهیوا بکەن لە تێکدان و ڕێگریکردن لە سەرکەوتنی گەشتیاران بەسەریدا،&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 30, 2006 |ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4860562.stm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070330192322/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/4860562.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 30, 2007 |ڕێکەوتی سەردان=December 31, 2012}}&lt;/ref&gt; بەڵام تا مانگی ئەیلولی ٢٠٢٢ پەیکەرەکە لەسەر زەوی وشک لە لای ئاوی لانگلینی دەمێنێتەوە.

=== تێکدان ===
پەیکەرەکە لە ناوەڕاستی شەستەکانەوە بە هۆکاری جیاوازەوە چەندین جار زیانی پێگەیشتووە و تێکچووە، بەڵام هەرجارەیان نۆژەن کراوەتەوە.

لە ٢٤ی نیسانی ١٩٦٤ سەری پەیکەرەکە لەلایەن هونەرمەندەکانی بزووتنەوەی دۆخخوازی سیاسییەوە دزرا و دزرا، لەنێویاندا یۆرگن ناش. ئەو سەرە هەرگیز وەرنەگیرایەوە و سەرێکی نوێ بەرهەم هێنرا و لەسەر پەیکەرەکە دانرا.&lt;ref name=&quot;m3&quot; /&gt; لە ٢٢ی تەمموزی ١٩٨٤دا قۆڵی ڕاستی بڕدرا و دوای دوو ڕۆژ لەلایەن دوو گەنجەوە گەڕێنرایەوە.&lt;ref name=&quot;m3&quot; /&gt; لە ساڵی ١٩٩٠ لە هەوڵێکدا بۆ بڕینی سەری پەیکەرەکە {{Convert|18|cm|in|0}} قووڵ بڕین لە ملدا.&lt;ref name=&quot;m3&quot; /&gt;

لە ٦ی ژانویەی ١٩٩٨ جارێکی تر سەری پەیکەرەکە بڕدرایەوە؛   تاوانباران هەرگیز نەدۆزرانەوە، بەڵام سەرەکە بەبێ ئەوەی ناوی خۆی ئاشکرا بکات گەڕێنرایەوە بۆ کەناڵێکی تەلەفزیۆنی نزیک، و لە ٤ی شوباتدا بەسترایەوە. شەوی ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٣ پەیکەرەکە بە تەقەمەنی لە بنکەکەی کەوتە خوارەوە و دواتر لە ئاوەکانی بەندەرەکەدا دۆزرایەوە. کون لە مەچەک و ئەژنۆی دەریاچەی دەریاچەدا تەقێندرابووەوە. 

چەندین جار بۆیاخ بەسەر پەیکەرەکەدا ڕژاوە، لەوانە یەک ئەڵقە لە ساڵی ١٩٦٣ و دوو ئەڵقە لە مانگی ئازار و ئایاری ٢٠٠٧. لە ٨ی ئازاری ٢٠٠٦دا دێڵدۆیەک بە دەستی پەیکەرەکەوە بەسترابوو، بۆیەی سەوز بەسەریدا فڕێدرا و بەرواری ''٨ی ئازاری'' لەسەر نووسرا. گومان دەکرێت ئەم تێکدەرانە پەیوەندی بە [[ڕۆژی جیھانیی ژنان|ڕۆژی جیهانی ژنانەوە]] هەبووبێت کە لە ٨ی ئازاردایە.&lt;ref name=&quot;BBC&quot; /&gt;

پەیکەرەکە لە ٣٠ی ئایاری ٢٠١٧ بە بۆیاخی سوور تەڕ دۆزرایەوە کە پەیامی &quot;دانیمارک&quot;ی لەسەر بوو [بەرگری لە نەهەنگەکانی دوورگەکانی فارۆ دەکەن&quot;، ئاماژەیە بۆ ڕاوکردنی نەهەنگ لە دوورگەکانی فارۆ ( وڵاتێکی سەربەخۆ لە [[شانشینی دانمارک|شانشینی دانیمارک]])، کە لەسەر زەوی لەبەردەم پەیکەرەکەدا نووسراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Jenkins |first=Aric |ڕێکەوت=2017-05-30 |ناونیشان=https://time.com/4797917/little-mermaid-statue-paint-vandalism-copenhagen-denmark/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170531030643/http://time.com/4797917/little-mermaid-statue-paint-vandalism-copenhagen-denmark/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 31, 2017 |ڕێکەوتی سەردان=May 30, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2017-05-30 |ناونیشان=https://www.nbcnews.com/news/world/denmark-s-poor-little-mermaid-vandalized-again-n766171 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201111213718/https://www.nbcnews.com/news/world/denmark-s-poor-little-mermaid-vandalized-again-n766171 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 11, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=October 7, 2019}}&lt;/ref&gt;

دوای نزیکەی دوو هەفتە و لە ١٤ی حوزەیران پەیکەرەکە بە بۆیەی شین و سپی تەڕکرا. لە بەردەم پەیکەرەکەدا &quot;بێفری عەبدوڵلێ&quot; (''عبداللە ئازاد'') نووسرابوو، بەڵام لەو کاتەدا ڕوون نەبووەتەوە کە ئەمە ئاماژەیە بۆ چی. دواتر پۆلیس ڕایگەیاندووە، پێدەچێت نووسینەکە ئاماژەیە بۆ عەبدولئەحمەد، پەنابەرێکی سۆماڵی کە لە ساڵی ٢٠٠١ەوە بەهۆی سزای دەستبەسەرکردنەوە لە یەکەیەکی باڵای ئەمنی لە دانیمارک دەستبەسەرە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2017-06-14 |ناونیشان=https://www.thelocal.dk/20170614/denmarks-little-mermaid-turns-blue-and-white-after-latest-vandalism |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170614101403/https://www.thelocal.dk/20170614/denmarks-little-mermaid-turns-blue-and-white-after-latest-vandalism |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 14, 2017 |ڕێکەوتی سەردان=June 14, 2017}}&lt;/ref&gt;

لە ١٣ی ژانویەی ٢٠٢٠، &quot;هۆنگ کۆنگی ئازاد&quot; لەسەر ئەو بەردەی کە پەیکەرەکە لەسەری دانراوە لەلایەن لایەنگرانی ناڕەزایەتییەکانی هۆنگ کۆنگەوە لە ساڵی ٢٠١٩-٢٠دا نەخشێندرا. لە ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠، لە دوای ناڕەزایەتییەکانی جۆرج فلۆید و بزووتنەوەی ژیانی ڕەشپێستەکان گرنگە ، پەیکەرەکە تێکدرا و وشەی &quot;ماسی ڕەگەزپەرست&quot; لەسەر بنکە بەردەکەی نووسرابوو، کە چاودێران و پسپۆڕانی تووشی سەرسوڕمان کرد، چونکە هیچ شتێکی پەیوەندیدار بە پەیکەرەکە، ئێچ سی ئەندەرسۆن یان چیرۆکە ئەفسانەییەکەیەوە ناتوانرێت وەک ڕەگەزپەرستانە لێکبدرێتەوە.

لە مانگی ئازاری ٢٠٢٢دا لەسەر بنەمای بەردی پەیکەرەکە &quot;Z=svastika&quot; نووسرابوو، کە وا بیردەکرایەوە دژایەتی ڕووسیا و داگیرکردنی ئۆکرانیا بێت، کە هێزەکانی ڕووسیا بە شێوەیەکی بەرفراوان &quot; Z &quot;یان وەک هێمای خۆیان بەکارهێنا. نزیکەی بەتەواوی دوای ساڵێک، ئاڵایەکی ڕووسیا لەسەر بەردەکە نەخشێنرا، کە وا بیردەکرایەوە کە نیشاندانی پشتیوانییەک بێت بۆ ڕووسیا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2023-03-02 |ناونیشان=https://www.politico.eu/article/vandalism-russia-flag-denmark-little-mermaid-statue/ |ڕێکەوتی سەردان=2023-03-03 |وێبگە=POLITICO |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

هەرچەندە وەک تێکدان سەیر ناکرێت بەو پێیەی هیچ زیانێک بە پەیکەرەکە نەگەیشتووە، بەڵام خەڵک چەندین جار جلیان لەبەر کردووە، یان بۆ خۆشی یان بۆ ئەوەی لێدوانی جددیتر بدەن. لە ساڵی ٢٠٠٤دا پەیکەرەکە بە بورقا پۆشرا وەک ناڕەزایەتییەک بەرامبەر بە داواکاری تورکیا بۆ پەیوەستبوون بە یەکێتی ئەوروپا. لە مانگی ئایاری ٢٠٠٧دا جارێکی دیکە دۆزرایەوە کە جل و بەرگی موسڵمان و چەترێکی سەری لەبەردا بوو. نموونەی دیکە ئەو کاتانەن کە کڵاوی کریسمس لەسەر سەری دانراوە، یان لە درێسی هەڵبژاردەی تۆپی پێی نەرویج یان سویددا پۆشراوە (بەتایبەت تیپی دانیمارک و سوید ڕکابەرییەکی زۆر ڕکابەرییان هەیە).

== کۆپیەکان ==
جگە لەو پەیکەرەی کە نمایشکراوە، کە خۆی کۆپییەکی ئەسڵییە، زیاتر لە سێزدە نوسخەی بێ زیانی پەیکەرەکە لە سەرانسەری جیهاندا هەڵکەوتووە:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2012 |ناونیشان=http://mermaidsofearth.com/mermaid-statues-mermaid-sculptures/public/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130906195600/http://mermaidsofearth.com/mermaid-statues-mermaid-sculptures/public/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2013-09-06 |ڕێکەوتی سەردان=2013-08-26}}&lt;/ref&gt;

* [[سۆلڤانگ، کالیفۆرنیا]]
* کیمبۆڵتۆن، ئایۆوا
* پیاترا نیامت, ڕۆمانیا&lt;ref name=&quot;WSJ Mich&quot; /&gt;
* تۆریخۆن دی ئاردۆز (مەدرید)، ئیسپانیا
* [[سیئۆل]], کۆریای باشوور&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2016 |ناونیشان=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20161031000768 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170208181540/http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20161031000768 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2017-02-08 |ڕێکەوتی سەردان=2017-02-09}}&lt;/ref&gt;
* کۆپییەکی نیوە قەبارە لە [[کەلگەری|شاری کالگاری]] لە ویلایەتی ئەلبێرتای کەنەدا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.calgary.ca/CSPS/Recreation/Pages/Public-Art/Downtown-Public-Art-Circuit-tour.aspx#mermaid |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120410074105/http://www.calgary.ca/CSPS/Recreation/Pages/Public-Art/Downtown-Public-Art-Circuit-tour.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2012-04-10 |ڕێکەوتی سەردان=2012-02-11 |وێبگە=Downtown Public Art Circuit tour - The City of Calgary}}&lt;/ref&gt;
* کۆپییەک لە گۆڕی [[ڤیکتۆر بۆرج]]، وەرزشکاری دانیمارکی-ئەمریکی&lt;ref name=&quot;WSJ Mich&quot; /&gt;
* [[فڕۆکەخانەی کۆپنھاگن|فڕۆکەخانەی کۆپنهاگن]] کۆپییەکی دەریاچەی دەریایی لەگەڵ پەیکەری ئەندەرسۆن هەیە{{ژێدەر پێویستە|date=August 2025}}

لە ساڵی ٢٠٠٠ کریستیان دالگارد پەیکەرێکی 'جەرگەی بچووک'ی دروستکرد کە ڕووی لە کەناری لارڤۆتۆیە لە [[مۆناکۆ]]. پەیکەرەکە بە چین و چینە کانزاکان دروستکراوە، وەک ڕێزێک بۆ دانیمارکییەکان کە لە مۆناکۆ دەژین، هەروەها بۆ یادکردنەوەی ٥٠ ساڵەی حوکمڕانی شازادەی کۆچکردوو ڕەینیەری سێیەم.{{ژێدەر پێویستە|date=December 2020}}

لە ساڵی ١٩٦٠ کۆپییەکی پەیکەرەکە لەلایەن دانیمارکەوە پێشکەش بە بەرازیل کرا وەک ڕێزێک بۆ دروستکردنی [[بەڕازیلیا|برازیلیا]]، پایتەختی نوێی وڵاتەکە کە لە ساڵەکەدا کرایەوە. تەنها ٥ ساڵ دواتر لەبەردەم بینای سەرەکی فەرماندەیی هێزی دەریایی بەڕازیل دانرا، لە برازیلیا لە ناوچەی فیدراڵی، کە تا ئەمڕۆش لەوێیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=da Silva |first=Ana Maria |ڕێکەوت=2021-02-20 |ناونیشان=https://www.correiobraziliense.com.br/cidades-df/2021/02/4907652-presente-da-dinamarca-para-brasilia-pequena-sereia-esta-abandonada.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210306020619/https://www.correiobraziliense.com.br/cidades-df/2021/02/4907652-presente-da-dinamarca-para-brasilia-pequena-sereia-esta-abandonada.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2021-03-06 |ڕێکەوتی سەردان=2021-07-16 |زمان=portuguese}}&lt;/ref&gt;

کۆپییەکی پەیکەرەکە بەشداریکردنی دانیمارکی لە باخچەی ئاشتی نێودەوڵەتی لە [[سەڵت لەیک ستی|شاری سالت لەیک]] پێکدەهێنێت. ئەو کۆپییە نیوە قەبارەیە لە ٢٦ی شوباتی ٢٠١٠ دزراوە، بەڵام لە ٧ی نیسانی ٢٠١٠ دۆزراوەتەوە و لە پارکەکەدا جێهێڵراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.abc4.com/content/news/top%20stories/story/Little-Mermaid-statue-found-in-International/jG5ynvUxh02sxFWPtX_dsw.cspx |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100409151949/http://www.abc4.com/content/news/top%20stories/story/Little-Mermaid-statue-found-in-International/jG5ynvUxh02sxFWPtX_dsw.cspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2010-04-09 |ڕێکەوتی سەردان=2012-01-29 |وێبگە=ABC4 Salt Lake City (abc4.com)}}&lt;/ref&gt;

== بەرهەمی هاوشێوە ==
{{Stack|[[File:Pania of the Reef a (cropped)1.jpg|thumb|200px|Pania of the Reef.]]}}{{دەروازە|Denmark}}
پەیکەرێکی دیکەی دەریاچەی دەریایی لە نزیک دەریاچەی دەریاچەی بچووک لە ساڵی ٢٠٠٦ پەردەی لەسەر لادرا و دواتر لە ساڵی ٢٠١٨ گواسترایەوە بۆ قەڵای دراگۆر . یەکێکی تر لە ساڵی ٢٠٢٣ لە شاری مۆنۆپۆلی لە شاری پوگلیا دانرا.

هەندێک پەیکەری هاوشێوەی ''دەریاچەی بچووک'' لە [[سیسیلیا|سیسیلیایە]] . لە ساڵی ١٩٦٢ یەکەم پەیکەری لەو جۆرە لە کەناری دەریا لە جیاردینی ناکسۆس دانرا کە قەبارەکەی نزیکەی {{Convert|4|m}} بەرزە بەسەر نافورەیەکدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.strgiardini.it/_/index.php/la-citta/monumenti-e-sculture.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170314070624/http://www.strgiardini.it/_/index.php/la-citta/monumenti-e-sculture.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2017-03-14}}&lt;/ref&gt; نموونەی دووەم، دەریاچەیەکی دەریایی نیشان دەدات کە لە قووڵایی دەریادا نزیکەی {{Convert|18|m}}, لە ناو ناوچەی پارێزراوی دەریایی پلێمیرۆی سیراکوسا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=RagusaNews |ڕێکەوت=2011-08-18 |ناونیشان=http://www.ragusanews.com/articolo/22874/visita-dei-sommozzatori-iblei-alla-statua-di-una-sirena |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190324132017/https://www.ragusanews.com/articolo/22874/visita-dei-sommozzatori-iblei-alla-statua-di-una-sirena |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2019-03-24 |ڕێکەوتی سەردان=2018-03-23 |وێبگە=ragusanews.com}}&lt;/ref&gt;

''پەیکەرێکی پەنیا'' (بە ''پەنیای بەردی بەرد'' ناسراوە) دەکەوێتە سەر نمایشی دەریایی لە شاری ناپیر لە نیوزلەندا و ڕێز لە ژیانی پانیا دەگرێت کە کەسایەتییەکی ئەفسانەی مائۆرییە.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://teaohou.natlib.govt.nz/journals/teaohou/issue/Mao10TeA/c21.html |ڕێکەوتی سەردان=2020-06-14 |وێبگە=teaohou.natlib.govt.nz}}&lt;/ref&gt;

== کێشەکانی مافی کۆپیکردن ==
[[File:Girl_in_a_Wetsuit.jpg|چەپ|وێنۆک| ''کچێک بە جلی تەڕەوە'' لە نووسینی ئێلیک ئیمرێدی (١٩٧٢)، پەیکەرێکی هاوشێوەی ''دەریاچەی بچووکە'' ، لە ڤانکۆڤەر]]
پەیکەرەکە تا ١ی ژانویەی ٢٠٣٠، حەفتا ساڵ دوای مردنی دروستکەرەکەی، لە ژێر [[مافی لەبەرگرتنەوە|مافی چاپکردندایە]]. {{ھەتا ڕێکەوتی|2019}}، دەتوانرێت کۆپی بکڕدرێت، ڕێگەپێدراوە بۆ فرۆشتن لەلایەن خێزانی ئێریکسن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.mermaidsculpture.dk/productsandprices.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120208181113/http://www.mermaidsculpture.dk/productsandprices.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=February 8, 2012 |ڕێکەوتی سەردان=August 25, 2019 |وێبگە=The Little Mermaid}}&lt;/ref&gt; ڕۆژنامەی دانیمارکی ''بەرلینگسکی'' لە ساڵی ٢٠٢٠ سکاڵای لەسەر تۆمارکرا بەهۆی بڵاوکردنەوەی کارتۆنی پارۆدی پەیکەرەکە لە چوارچێوەی بابەتێکدا سەبارەت بە کولتوری دیبەیتی دانیمارک و بیرۆکەی ڕاستڕەوەکان. ڕۆژنامەکە تۆمەتبار کرا بە شەیتانکردنی ''دەریاچەی بچووک'' و دادگا بڕیاریدا ٢٨٥ هەزار کرۆن بدات. ڕۆژنامەکە لە مانگی شوباتی ٢٠٢٢دا سەرنجڕاکێشی خۆی لەدەستدا. بەڵام دادگای باڵای دانیمارک لە ١٧ی ئایاری ٢٠٢٣ بڕیاریدا کە &quot;نە وێنەکێشانی کاریکاتێر و نە وێنەی ''دەریاچەی بچووک'' کە دەمامکی لەسەر بووە، کە لە پەیوەندی لەگەڵ بابەتەکانی ڕۆژنامەکاندا هێنراوەتە بەرلینگسک، مافی کۆپیکردنی میراتگرانی پەیکەری دەریاچەی بچووکی پێشێلکردووە&quot; بە ئاماژەدان بەو بنەمای پارۆدییەی کە لە یاسای مافی کۆپیکردنی دانیمارکدا هاتووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=May 17, 2023 |ناونیشان=https://domstol.dk/hoejesteret/decided-cases-eu-law/2023/5/cartoon-and-photo-of-the-little-mermaid-did-not-infringe-copyright/ |ڕێکەوتی سەردان=October 4, 2023 |وێبگە=Højesteret}}&lt;/ref&gt;

کۆپییەکی لە ساڵی ١٩٩٤ لە شاری گرینڤیل لە ویلایەتی میشیگان دانرا بۆ ئاهەنگگێڕان بە میراتی دانیمارکی شارۆچکەکە، بە تێچووی ١٠ هەزار دۆلار ( equivalent to $21,722 لە ساڵی ٢٠٢٥ ).&lt;ref name=&quot;WSJ Mich&quot; /&gt; لە ساڵی ٢٠٠٩ کۆمەڵەی مافی هونەرمەندان داوای ٣٨٠٠ دۆلاری لە شارۆچکەکە کرد بۆ مۆڵەتدان، بەو پێیەی کە کارەکە مافی چاپکردنی ئێریکسنی پێشێل کردووە.&lt;ref name=&quot;WSJ Mich&quot; /&gt; لە نزیکەی {{Convert|30|in|cm}} بەرزیدا، کۆپییەکە لە گرینڤیل نیوەی قەبارەی ئەسڵیەکەیە، و دەموچاوێکی جیاوازی هەیە و [[مەمک|مەمکی]] گەورەترە هەروەها هۆکاری جیاوازی دیکەی هەیە.&lt;ref name=&quot;WSJ Mich&quot; /&gt; دواتر باس لەوە کرا کە داواکارییەکەی مافی چاپکردن هەڵوەشاوەتەوە.

لێکچوون لە نێوان پەیکەری ''دەریاچەی بچووک'' و پەیکەری ''پەنیای بەرد'' لە کەنار دەریا لە ناپیر لە نیوزلەندا هەیە، هەروەها هەندێک لێکچوون لە چیرۆکەکانی دەریاچەی بچووک و پەنیادا هەیە. پەیکەری غەواسێکی مێینە لە ساڵی ١٩٧٢ (بەناونیشانی ''کچێک لە جلێکی تەڕدا'' لەلایەن ئێلیک ئیمرێدیەوە ) لە [[ڤانکۆڤەر]] لە ویلایەتی کۆڵۆمبیاى بەریتانی لە کەنەدا، کاتێک کە نەیانتوانی مۆڵەتی بەرهەمهێنانەوەی پەیکەری کۆپنهاگن وەربگرن، دەسەڵاتدارانی ڤانکۆڤەر وەشانێکی مۆدێرنیان هەڵبژارد.

لە ساڵی ٢٠١٦ پەیکەرێکی هاوشێوە لە بەندەرەکەی ئاسا لە دانیمارک دانرا، کە هەروەها لەسەر لوتکەی بەردێک دانراوە. میراتگرانی پەیکەرتاشەکە سکاڵا تۆمار دەکەن و بانگەشەی ئەوە دەکەن کە پەیکەری ئاسا ''زۆر لە پەیکەری بەناوبانگ دەچێت'' و داوای قەرەبووکردنەوەی زیانەکان و لەناوبردنی پەیکەری ئاسا دەکەن.&lt;ref name=&quot;20210817NYT&quot; /&gt;

== لە کولتوری باودا ==
پەیکەرەکە لەم فیلمانەدا دەبینرێت:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.danskefilm.dk/lokation.php?id=123 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170317145002/https://www.danskefilm.dk/lokation.php?id=123 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 17, 2017 |ڕێکەوتی سەردان=16 March 2017 |وێبگە=danskefilm.dk |زمان=da}}&lt;/ref&gt;

* ''خۆر بەسەر دانیمارک'' (١٩٣٦)
* ''[[Wienerbarnet|وینێربارنێت]]'' (١٩٤١)
* ''باندفاڵد'' (١٩٥٧)
* ''فۆرێلسکێت ئی کۆبێنهاڤن'' (١٩٦٠)
* ''ڕێپتیلیکۆس'' (١٩٦١)
* ''[[Løgn og løvebrøl|لۆگن ئۆگ لۆڤێبرۆڵ]]'' (١٩٦١)
* ''پیگن ئۆگ ملیۆنێرێن'' (1965)
* ''ئینڤێن ئی بۆلیگنۆدن'' (1965)
* ''Slap af، فرێد'' (١٩٦٦)
* ''ڕوسالۆچکا'' (١٩٦٨)
* ''ڕۆمانی دەریاچەی بچووک لە نووسینی هانس کریستیان ئەندەرسۆن'' (١٩٧٥)
* ''[[Hopla på sengekanten|هۆپلا پا سەنگەکانتێن]]'' (١٩٧٦)
* ''[[Olsen-banden går i krig|ئۆلسن-باندێن گار ئی کریگ]]'' (١٩٧٨)
* ''[[Walter og Carlo i Amerika|واڵتەر ئۆگ کارلۆ ئی ئەمریکا]]'' (1989)
* ''کرومێرن'' (1991)
* ''کۆپنهاگن'' (2014)

پەیکەرەکە وەک وێنەی بۆ کۆپنهاگن بەکارهاتووە لە یاری ڤیدیۆیی ''کوێ لە ئەوروپا کارمێن ساندیگۆ لە ساڵی ١٩٨٨؟''.

== هەروەها سەیری بکە ==
{{تێبینییەکان}}

* دەریاچەی وارشۆ
* دەریاچەی زینۆر

== تێبینی ڕوونکردنەوە ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{سەرچاوەکان}}{{The Little Mermaid (Andersen)}}

== ئاماژەکان ==
{{Copenhagen}}

== بەستەری دەرەکی ==
{{Østerbro}}{{Public art in Copenhagen}}

* {{وێبگەی فەرمی}}
* [https://web.archive.org/web/20230323222233/http://mermaidsculpture.dk/index.php?lang=en The last archived copy of the Official website until 2023]
* [http://mermaidsofearth.com/mermaid-statues-mermaid-sculptures/public/mermaid-of-the-north/ Mermaid of North]
* [https://web.archive.org/web/20070909035947/http://www.hcandersen-homepage.dk/skulptur_den_lille_havfrue.htm ''The Little Mermaid''. Photo gallery from Denmark. Hans Christian Andersen Information]
* [https://www.panoramas.dk/the-little-mermaid/the_little_mermaid.html ''The Little Mermaid''] – 360 degree QuickTime VR panorama from Copenhagen
* [http://www.mediamanint.com/articles/human_statue29.html ''The Little Mermaid'' human statue recreated in Sydney, Australia]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>5bnh6noi9a7ty6uhr11kro24igay0dg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694372</id>
      <parentid>1694367</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:39:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shaween</username>
        <id>18477</id>
      </contributor>
      <comment>/* کۆپیەکان */</comment>
      <origin>1694372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29918" sha1="3yxccf6du1mkq4bk6gte1gzy2tx07c0" xml:space="preserve">
{{Infobox monument|name=''The Little Mermaid''|native_name=''Den lille Havfrue''|image=Copenhagen - the little mermaid statue - 2013.jpg|alt=A statue of a mermaid sitting on a rock, surrounded by water.|caption=Statue of ''The Little Mermaid'' at [[Langelinie]]|location=[[Copenhagen]], [[Denmark]]|designer=[[Edvard Eriksen]]|type=Statue|material=Bronze|length=|width=|height=|begin=|complete=|dedicated=|open=August 23, 1913|restore=|dismantled=|dedicated_to=|coordinates={{Coord|55|41|34.3|N|12|35|57.4|E|type:landmark_region:DK-84|display=title,inline}}|website=|extra=}}
'''''پەریی دەریایی بچووک''''' ({{Langx|da|Den lille Havfrue}}) پەیکەرێکی برۆنزییە لەلایەن ئێدڤارد ئێریکسن, کە وێناکردنی دەریاچەیەکی دەریاییە کە دەبێتە مرۆڤ. پەیکەرەکە لەسەر بەردێک لە کەناری ئاوەکە لە سەیرانگای لانگلینی لە [[کۆپنھاگن|شاری کۆپنهاگن]] لە [[دانمارک|دانیمارک]] نمایشکراوە.{{تێبینی|According to German magazine ''[[Der Spiegel]]'', the statue located in Copenhagen harbour has always been an exact copy, with the sculptor's heirs keeping the original at an undisclosed location.&lt;ref name=m3 /&gt;}} درێژییەکەی {{Convert|1.25|m|ft}} بەرزە و کێشی {{Convert|385|lb|kg}}.

لەسەر بنەمای چیرۆکی ئەفسانەی ساڵی ١٨٣٧ بە هەمان ناو لەلایەن نووسەری دانیمارکی [[ھانس کریستیان ئەندەرسن|هانس کریستیان ئەندەرسۆنەوە]]، پەیکەرە بچووک و بێ سەرنجڕاکێشەکە ئایکۆنێکی کۆپنهاگنە و لە ساڵی ١٩١٣ەوە کە پەردە لەسەر لادرا، بووەتە شوێنێکی سەرنجڕاکێشی گەشتیاری. لە دەیەکانی ڕابردوودا بووەتە ئامانجێکی جەماوەری بۆ شێواندن لەلایەن [[ڤەندالیزم|تێکدەرەکان]] و چالاکوانانی سیاسییەوە.

''دەریاچەی دەریایی'' لەنێو ئەو پەیکەرە ئایکۆنییانەیە کە هێمای شارەکانن. ئەوانی تر بریتین لە: ''Manneken Pis'' لە [[بروکسێل|برۆکسل]]; [[پەیکەری ئازادی]] لە [[نیوویۆرک|نیویۆرک]]; ''مەسیحی ڕزگارکەر'' لە [[ڕیۆ دێ ژانێرۆ|ڕیۆ دی جانیرۆ]]; پەیکەری ''پەنیای بەردی ڕەش'' لە ناپیر; ''سمۆک واوێڵسکی'' ( ''ئەژدیهای واوێڵ'') لە شاری کراکۆڤ لە پۆڵەندا؛ یان ستوونی نێڵسن و ئیرۆس لە [[لەندەن]].

== مێژوو ==
پەیکەرەکە لە ساڵی ١٩٠٩ لەلایەن کارل جاکۆبسن کوڕی دامەزرێنەری کارلسبێرگەوە ڕاسپێردرابوو، کە لە شانۆی شاهانەی کۆپنهاگن بە بالێیەک سەبارەت بە چیرۆکی ئەفسانەیی سەرسام بووبوو و داوای لە بالێرینا ئیلین پرایس کرد کە مۆدێل بۆ پەیکەرەکە دروست بکات.
[[File:Ellen_Price_as_the_Little_Mermaid,_Royal_Danish_Ballet,_1909.jpg|ڕاست|وێنۆک| ئیلین پرایس وەک دەریاچەی بچووک، بالێی شاهانەی دانیمارکی، ١٩٠٩]]
پەیکەرتاش ئێدڤارد ئێریکسن پەیکەری برۆنزی دروستکردووە، کە لە ٢٣ی ئابی ١٩١٣ پەردەی لەسەر لادرا&lt;ref name=&quot;Cphp&quot; /&gt; ئێریکسن داوای لە پرایس کرد کە مۆدێل بۆ پەیکەرەکە دروست بکات، بەڵام بەو پێیەی بالێریناکە ڕازی نەبوو بە ڕووتی مۆدێل بکات، لەبری ئەوە پەیکەرەکە بە تەواوی مۆدێلی هاوسەری پەیکەرتاشەکە بوو کە ناوی ئیلین ئێریکسن بوو.&lt;ref name=&quot;MoE&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://mermaidsofearth.com/mermaid-statues-mermaid-sculptures/public/the-little-mermaid-statue-copenhagen/ |ڕێکەوتی سەردان=17 February 2026 |وێبگە=Mermaids of Earth}}&lt;/ref&gt; چیرۆکێکی باو هەیە کە دەموچاوەکە مۆدێلی پرایس بووە،&lt;ref name=&quot;Cphp&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.copenhagenpictures.dk/mermaid.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/19991128173940/http://copenhagenpictures.dk/mermaid.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 28, 1999 |ڕێکەوتی سەردان=August 17, 2008 |وێبگە=Copenhagen Pictures}}&lt;/ref&gt; بەڵام ئەمە درۆیە.&lt;ref name=&quot;MoE&quot; /&gt;
[[پەڕگە:Assembly_of_the_Little_Mermaid_statue_(Copenhagen,_Langeline,_1913).jpg|وێنۆک| کۆبوونەوەی پەیکەری ''دەریاچەی بچووک'' (کۆپنهاگن، لانگلین، ١٩١٣)]]
ئەنجومەنی شارۆچکەی کۆپنهاگن ڕێکخستنی کرد بۆ گواستنەوەی پەیکەرەکە بۆ شەنگەهای لە کۆشکی دانیمارک بۆ ماوەی پێشانگای ٢٠١٠ (ئایار تا تشرینی یەکەم)، یەکەمجارە بە فەرمی لە شوێنی دانیشتنی خۆیەوە بگوازرێتەوە لەو کاتەوەی نزیکەی سەدەیەک پێشتر دانرا. لەکاتێکدا پەیکەرەکە لە شەنگەهای دوور بوو، کۆپییەکی ڕێگەپێدراو لەسەر بەردێک لە دەریاچەی باخچەی تیڤۆلی نزیک لە کۆپنهاگن نمایشکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=November 27, 2012 |ناونیشان=http://mermaidsofearth.com/the-little-mermaid-statue-in-tivoli-gardens-denmark/benny-hansen-l/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140525200356/http://mermaidsofearth.com/the-little-mermaid-statue-in-tivoli-gardens-denmark/benny-hansen-l/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 25, 2014 |ڕێکەوتی سەردان=May 25, 2014}}&lt;/ref&gt; بەرپرسانی کۆپنهاگن بیریان لەوە کردۆتەوە کە پەیکەرەکە چەند مەترێک بگوازنەوە بۆ دەرەوە بۆ ناو بەندەرەکە بۆ ئەوەی بێهیوا بکەن لە تێکدان و ڕێگریکردن لە سەرکەوتنی گەشتیاران بەسەریدا،&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 30, 2006 |ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4860562.stm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070330192322/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/4860562.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 30, 2007 |ڕێکەوتی سەردان=December 31, 2012}}&lt;/ref&gt; بەڵام تا مانگی ئەیلولی ٢٠٢٢ پەیکەرەکە لەسەر زەوی وشک لە لای ئاوی لانگلینی دەمێنێتەوە.

=== تێکدان ===
پەیکەرەکە لە ناوەڕاستی شەستەکانەوە بە هۆکاری جیاوازەوە چەندین جار زیانی پێگەیشتووە و تێکچووە، بەڵام هەرجارەیان نۆژەن کراوەتەوە.

لە ٢٤ی نیسانی ١٩٦٤ سەری پەیکەرەکە لەلایەن هونەرمەندەکانی بزووتنەوەی دۆخخوازی سیاسییەوە دزرا و دزرا، لەنێویاندا یۆرگن ناش. ئەو سەرە هەرگیز وەرنەگیرایەوە و سەرێکی نوێ بەرهەم هێنرا و لەسەر پەیکەرەکە دانرا.&lt;ref name=&quot;m3&quot; /&gt; لە ٢٢ی تەمموزی ١٩٨٤دا قۆڵی ڕاستی بڕدرا و دوای دوو ڕۆژ لەلایەن دوو گەنجەوە گەڕێنرایەوە.&lt;ref name=&quot;m3&quot; /&gt; لە ساڵی ١٩٩٠ لە هەوڵێکدا بۆ بڕینی سەری پەیکەرەکە {{Convert|18|cm|in|0}} قووڵ بڕین لە ملدا.&lt;ref name=&quot;m3&quot; /&gt;

لە ٦ی ژانویەی ١٩٩٨ جارێکی تر سەری پەیکەرەکە بڕدرایەوە؛   تاوانباران هەرگیز نەدۆزرانەوە، بەڵام سەرەکە بەبێ ئەوەی ناوی خۆی ئاشکرا بکات گەڕێنرایەوە بۆ کەناڵێکی تەلەفزیۆنی نزیک، و لە ٤ی شوباتدا بەسترایەوە. شەوی ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٣ پەیکەرەکە بە تەقەمەنی لە بنکەکەی کەوتە خوارەوە و دواتر لە ئاوەکانی بەندەرەکەدا دۆزرایەوە. کون لە مەچەک و ئەژنۆی دەریاچەی دەریاچەدا تەقێندرابووەوە. 

چەندین جار بۆیاخ بەسەر پەیکەرەکەدا ڕژاوە، لەوانە یەک ئەڵقە لە ساڵی ١٩٦٣ و دوو ئەڵقە لە مانگی ئازار و ئایاری ٢٠٠٧. لە ٨ی ئازاری ٢٠٠٦دا دێڵدۆیەک بە دەستی پەیکەرەکەوە بەسترابوو، بۆیەی سەوز بەسەریدا فڕێدرا و بەرواری ''٨ی ئازاری'' لەسەر نووسرا. گومان دەکرێت ئەم تێکدەرانە پەیوەندی بە [[ڕۆژی جیھانیی ژنان|ڕۆژی جیهانی ژنانەوە]] هەبووبێت کە لە ٨ی ئازاردایە.&lt;ref name=&quot;BBC&quot; /&gt;

پەیکەرەکە لە ٣٠ی ئایاری ٢٠١٧ بە بۆیاخی سوور تەڕ دۆزرایەوە کە پەیامی &quot;دانیمارک&quot;ی لەسەر بوو [بەرگری لە نەهەنگەکانی دوورگەکانی فارۆ دەکەن&quot;، ئاماژەیە بۆ ڕاوکردنی نەهەنگ لە دوورگەکانی فارۆ ( وڵاتێکی سەربەخۆ لە [[شانشینی دانمارک|شانشینی دانیمارک]])، کە لەسەر زەوی لەبەردەم پەیکەرەکەدا نووسراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Jenkins |first=Aric |ڕێکەوت=2017-05-30 |ناونیشان=https://time.com/4797917/little-mermaid-statue-paint-vandalism-copenhagen-denmark/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170531030643/http://time.com/4797917/little-mermaid-statue-paint-vandalism-copenhagen-denmark/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 31, 2017 |ڕێکەوتی سەردان=May 30, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2017-05-30 |ناونیشان=https://www.nbcnews.com/news/world/denmark-s-poor-little-mermaid-vandalized-again-n766171 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201111213718/https://www.nbcnews.com/news/world/denmark-s-poor-little-mermaid-vandalized-again-n766171 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 11, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=October 7, 2019}}&lt;/ref&gt;

دوای نزیکەی دوو هەفتە و لە ١٤ی حوزەیران پەیکەرەکە بە بۆیەی شین و سپی تەڕکرا. لە بەردەم پەیکەرەکەدا &quot;بێفری عەبدوڵلێ&quot; (''عبداللە ئازاد'') نووسرابوو، بەڵام لەو کاتەدا ڕوون نەبووەتەوە کە ئەمە ئاماژەیە بۆ چی. دواتر پۆلیس ڕایگەیاندووە، پێدەچێت نووسینەکە ئاماژەیە بۆ عەبدولئەحمەد، پەنابەرێکی سۆماڵی کە لە ساڵی ٢٠٠١ەوە بەهۆی سزای دەستبەسەرکردنەوە لە یەکەیەکی باڵای ئەمنی لە دانیمارک دەستبەسەرە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2017-06-14 |ناونیشان=https://www.thelocal.dk/20170614/denmarks-little-mermaid-turns-blue-and-white-after-latest-vandalism |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170614101403/https://www.thelocal.dk/20170614/denmarks-little-mermaid-turns-blue-and-white-after-latest-vandalism |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 14, 2017 |ڕێکەوتی سەردان=June 14, 2017}}&lt;/ref&gt;

لە ١٣ی ژانویەی ٢٠٢٠، &quot;هۆنگ کۆنگی ئازاد&quot; لەسەر ئەو بەردەی کە پەیکەرەکە لەسەری دانراوە لەلایەن لایەنگرانی ناڕەزایەتییەکانی هۆنگ کۆنگەوە لە ساڵی ٢٠١٩-٢٠دا نەخشێندرا. لە ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠، لە دوای ناڕەزایەتییەکانی جۆرج فلۆید و بزووتنەوەی ژیانی ڕەشپێستەکان گرنگە ، پەیکەرەکە تێکدرا و وشەی &quot;ماسی ڕەگەزپەرست&quot; لەسەر بنکە بەردەکەی نووسرابوو، کە چاودێران و پسپۆڕانی تووشی سەرسوڕمان کرد، چونکە هیچ شتێکی پەیوەندیدار بە پەیکەرەکە، ئێچ سی ئەندەرسۆن یان چیرۆکە ئەفسانەییەکەیەوە ناتوانرێت وەک ڕەگەزپەرستانە لێکبدرێتەوە.

لە مانگی ئازاری ٢٠٢٢دا لەسەر بنەمای بەردی پەیکەرەکە &quot;Z=svastika&quot; نووسرابوو، کە وا بیردەکرایەوە دژایەتی ڕووسیا و داگیرکردنی ئۆکرانیا بێت، کە هێزەکانی ڕووسیا بە شێوەیەکی بەرفراوان &quot; Z &quot;یان وەک هێمای خۆیان بەکارهێنا. نزیکەی بەتەواوی دوای ساڵێک، ئاڵایەکی ڕووسیا لەسەر بەردەکە نەخشێنرا، کە وا بیردەکرایەوە کە نیشاندانی پشتیوانییەک بێت بۆ ڕووسیا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2023-03-02 |ناونیشان=https://www.politico.eu/article/vandalism-russia-flag-denmark-little-mermaid-statue/ |ڕێکەوتی سەردان=2023-03-03 |وێبگە=POLITICO |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

هەرچەندە وەک تێکدان سەیر ناکرێت بەو پێیەی هیچ زیانێک بە پەیکەرەکە نەگەیشتووە، بەڵام خەڵک چەندین جار جلیان لەبەر کردووە، یان بۆ خۆشی یان بۆ ئەوەی لێدوانی جددیتر بدەن. لە ساڵی ٢٠٠٤دا پەیکەرەکە بە بورقا پۆشرا وەک ناڕەزایەتییەک بەرامبەر بە داواکاری تورکیا بۆ پەیوەستبوون بە یەکێتی ئەوروپا. لە مانگی ئایاری ٢٠٠٧دا جارێکی دیکە دۆزرایەوە کە جل و بەرگی موسڵمان و چەترێکی سەری لەبەردا بوو. نموونەی دیکە ئەو کاتانەن کە کڵاوی کریسمس لەسەر سەری دانراوە، یان لە درێسی هەڵبژاردەی تۆپی پێی نەرویج یان سویددا پۆشراوە (بەتایبەت تیپی دانیمارک و سوید ڕکابەرییەکی زۆر ڕکابەرییان هەیە).

== کۆپیەکان ==
جگە لەو پەیکەرەی کە نمایشکراوە، کە خۆی کۆپییەکی ئەسڵییە، زیاتر لە سێزدە نوسخەی بێ زیانی پەیکەرەکە لە سەرانسەری جیهاندا هەڵکەوتووە:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2012 |ناونیشان=http://mermaidsofearth.com/mermaid-statues-mermaid-sculptures/public/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130906195600/http://mermaidsofearth.com/mermaid-statues-mermaid-sculptures/public/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2013-09-06 |ڕێکەوتی سەردان=2013-08-26}}&lt;/ref&gt;

* [[سۆلڤانگ، کالیفۆرنیا]]
* کیمبۆڵتۆن، ئایۆوا
* پیاترا نیامت, ڕۆمانیا&lt;ref name=&quot;WSJ Mich&quot; /&gt;
* تۆریخۆن دی ئاردۆز (مەدرید)، ئیسپانیا
* [[سیئۆل]], کۆریای باشوور&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2016 |ناونیشان=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20161031000768 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170208181540/http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20161031000768 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2017-02-08 |ڕێکەوتی سەردان=2017-02-09}}&lt;/ref&gt;
* کۆپییەکی نیوە قەبارە لە [[کەلگەری|شاری کالگاری]] لە ویلایەتی ئەلبێرتای کەنەدا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.calgary.ca/CSPS/Recreation/Pages/Public-Art/Downtown-Public-Art-Circuit-tour.aspx#mermaid |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120410074105/http://www.calgary.ca/CSPS/Recreation/Pages/Public-Art/Downtown-Public-Art-Circuit-tour.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2012-04-10 |ڕێکەوتی سەردان=2012-02-11 |وێبگە=Downtown Public Art Circuit tour - The City of Calgary}}&lt;/ref&gt;
* کۆپییەک لە گۆڕی [[ڤیکتۆر بۆرج]]، وەرزشکاری دانیمارکی-ئەمریکی&lt;ref name=&quot;WSJ Mich&quot; /&gt;
* [[فڕۆکەخانەی کۆپنھاگن|فڕۆکەخانەی کۆپنهاگن]] کۆپییەکی دەریاچەی دەریایی لەگەڵ پەیکەری ئەندەرسۆن هەیە{{ژێدەر پێویستە|date=August 2025}}

لە ساڵی ٢٠٠٠ کریستیان دالگارد پەیکەرێکی 'جەرگەی بچووک'ی دروستکرد کە ڕووی لە کەناری لارڤۆتۆیە لە [[مۆناکۆ]]. پەیکەرەکە بە چین و چینە کانزاکان دروستکراوە، وەک ڕێزێک بۆ دانیمارکییەکان کە لە مۆناکۆ دەژین، هەروەها بۆ یادکردنەوەی ٥٠ ساڵەی حوکمڕانی شازادەی کۆچکردوو ڕەینیەری سێیەم.{{ژێدەر پێویستە|date=December 2020}}

کۆپییەکی پەیکەرەکە بەشداریکردنی دانیمارکی لە باخچەی ئاشتی نێودەوڵەتی لە [[سەڵت لەیک ستی|شاری سالت لەیک]] پێکدەهێنێت. ئەو کۆپییە نیوە قەبارەیە لە ٢٦ی شوباتی ٢٠١٠ دزراوە، بەڵام لە ٧ی نیسانی ٢٠١٠ دۆزراوەتەوە و لە پارکەکەدا جێهێڵراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.abc4.com/content/news/top%20stories/story/Little-Mermaid-statue-found-in-International/jG5ynvUxh02sxFWPtX_dsw.cspx |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100409151949/http://www.abc4.com/content/news/top%20stories/story/Little-Mermaid-statue-found-in-International/jG5ynvUxh02sxFWPtX_dsw.cspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2010-04-09 |ڕێکەوتی سەردان=2012-01-29 |وێبگە=ABC4 Salt Lake City (abc4.com)}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٦٠ کۆپییەکی پەیکەرەکە لەلایەن دانیمارکەوە پێشکەش بە بەرازیل کرا وەک ڕێزێک بۆ دروستکردنی [[بەڕازیلیا|برازیلیا]]، پایتەختی نوێی وڵاتەکە کە لە ساڵەکەدا کرایەوە. تەنها ٥ ساڵ دواتر لەبەردەم بینای سەرەکی فەرماندەیی هێزی دەریایی بەڕازیل دانرا، لە برازیلیا لە ناوچەی فیدراڵی، کە تا ئەمڕۆش لەوێیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=da Silva |first=Ana Maria |ڕێکەوت=2021-02-20 |ناونیشان=https://www.correiobraziliense.com.br/cidades-df/2021/02/4907652-presente-da-dinamarca-para-brasilia-pequena-sereia-esta-abandonada.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210306020619/https://www.correiobraziliense.com.br/cidades-df/2021/02/4907652-presente-da-dinamarca-para-brasilia-pequena-sereia-esta-abandonada.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2021-03-06 |ڕێکەوتی سەردان=2021-07-16 |زمان=portuguese}}&lt;/ref&gt;

== بەرهەمی هاوشێوە ==
{{Stack|[[File:Pania of the Reef a (cropped)1.jpg|thumb|200px|Pania of the Reef.]]}}{{دەروازە|Denmark}}
پەیکەرێکی دیکەی دەریاچەی دەریایی لە نزیک دەریاچەی دەریاچەی بچووک لە ساڵی ٢٠٠٦ پەردەی لەسەر لادرا و دواتر لە ساڵی ٢٠١٨ گواسترایەوە بۆ قەڵای دراگۆر . یەکێکی تر لە ساڵی ٢٠٢٣ لە شاری مۆنۆپۆلی لە شاری پوگلیا دانرا.

هەندێک پەیکەری هاوشێوەی ''دەریاچەی بچووک'' لە [[سیسیلیا|سیسیلیایە]] . لە ساڵی ١٩٦٢ یەکەم پەیکەری لەو جۆرە لە کەناری دەریا لە جیاردینی ناکسۆس دانرا کە قەبارەکەی نزیکەی {{Convert|4|m}} بەرزە بەسەر نافورەیەکدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.strgiardini.it/_/index.php/la-citta/monumenti-e-sculture.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170314070624/http://www.strgiardini.it/_/index.php/la-citta/monumenti-e-sculture.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2017-03-14}}&lt;/ref&gt; نموونەی دووەم، دەریاچەیەکی دەریایی نیشان دەدات کە لە قووڵایی دەریادا نزیکەی {{Convert|18|m}}, لە ناو ناوچەی پارێزراوی دەریایی پلێمیرۆی سیراکوسا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=RagusaNews |ڕێکەوت=2011-08-18 |ناونیشان=http://www.ragusanews.com/articolo/22874/visita-dei-sommozzatori-iblei-alla-statua-di-una-sirena |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190324132017/https://www.ragusanews.com/articolo/22874/visita-dei-sommozzatori-iblei-alla-statua-di-una-sirena |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2019-03-24 |ڕێکەوتی سەردان=2018-03-23 |وێبگە=ragusanews.com}}&lt;/ref&gt;

''پەیکەرێکی پەنیا'' (بە ''پەنیای بەردی بەرد'' ناسراوە) دەکەوێتە سەر نمایشی دەریایی لە شاری ناپیر لە نیوزلەندا و ڕێز لە ژیانی پانیا دەگرێت کە کەسایەتییەکی ئەفسانەی مائۆرییە.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://teaohou.natlib.govt.nz/journals/teaohou/issue/Mao10TeA/c21.html |ڕێکەوتی سەردان=2020-06-14 |وێبگە=teaohou.natlib.govt.nz}}&lt;/ref&gt;

== کێشەکانی مافی کۆپیکردن ==
[[File:Girl_in_a_Wetsuit.jpg|چەپ|وێنۆک| ''کچێک بە جلی تەڕەوە'' لە نووسینی ئێلیک ئیمرێدی (١٩٧٢)، پەیکەرێکی هاوشێوەی ''دەریاچەی بچووکە'' ، لە ڤانکۆڤەر]]
پەیکەرەکە تا ١ی ژانویەی ٢٠٣٠، حەفتا ساڵ دوای مردنی دروستکەرەکەی، لە ژێر [[مافی لەبەرگرتنەوە|مافی چاپکردندایە]]. {{ھەتا ڕێکەوتی|2019}}، دەتوانرێت کۆپی بکڕدرێت، ڕێگەپێدراوە بۆ فرۆشتن لەلایەن خێزانی ئێریکسن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.mermaidsculpture.dk/productsandprices.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120208181113/http://www.mermaidsculpture.dk/productsandprices.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=February 8, 2012 |ڕێکەوتی سەردان=August 25, 2019 |وێبگە=The Little Mermaid}}&lt;/ref&gt; ڕۆژنامەی دانیمارکی ''بەرلینگسکی'' لە ساڵی ٢٠٢٠ سکاڵای لەسەر تۆمارکرا بەهۆی بڵاوکردنەوەی کارتۆنی پارۆدی پەیکەرەکە لە چوارچێوەی بابەتێکدا سەبارەت بە کولتوری دیبەیتی دانیمارک و بیرۆکەی ڕاستڕەوەکان. ڕۆژنامەکە تۆمەتبار کرا بە شەیتانکردنی ''دەریاچەی بچووک'' و دادگا بڕیاریدا ٢٨٥ هەزار کرۆن بدات. ڕۆژنامەکە لە مانگی شوباتی ٢٠٢٢دا سەرنجڕاکێشی خۆی لەدەستدا. بەڵام دادگای باڵای دانیمارک لە ١٧ی ئایاری ٢٠٢٣ بڕیاریدا کە &quot;نە وێنەکێشانی کاریکاتێر و نە وێنەی ''دەریاچەی بچووک'' کە دەمامکی لەسەر بووە، کە لە پەیوەندی لەگەڵ بابەتەکانی ڕۆژنامەکاندا هێنراوەتە بەرلینگسک، مافی کۆپیکردنی میراتگرانی پەیکەری دەریاچەی بچووکی پێشێلکردووە&quot; بە ئاماژەدان بەو بنەمای پارۆدییەی کە لە یاسای مافی کۆپیکردنی دانیمارکدا هاتووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=May 17, 2023 |ناونیشان=https://domstol.dk/hoejesteret/decided-cases-eu-law/2023/5/cartoon-and-photo-of-the-little-mermaid-did-not-infringe-copyright/ |ڕێکەوتی سەردان=October 4, 2023 |وێبگە=Højesteret}}&lt;/ref&gt;

کۆپییەکی لە ساڵی ١٩٩٤ لە شاری گرینڤیل لە ویلایەتی میشیگان دانرا بۆ ئاهەنگگێڕان بە میراتی دانیمارکی شارۆچکەکە، بە تێچووی ١٠ هەزار دۆلار ( equivalent to $21,722 لە ساڵی ٢٠٢٥ ).&lt;ref name=&quot;WSJ Mich&quot; /&gt; لە ساڵی ٢٠٠٩ کۆمەڵەی مافی هونەرمەندان داوای ٣٨٠٠ دۆلاری لە شارۆچکەکە کرد بۆ مۆڵەتدان، بەو پێیەی کە کارەکە مافی چاپکردنی ئێریکسنی پێشێل کردووە.&lt;ref name=&quot;WSJ Mich&quot; /&gt; لە نزیکەی {{Convert|30|in|cm}} بەرزیدا، کۆپییەکە لە گرینڤیل نیوەی قەبارەی ئەسڵیەکەیە، و دەموچاوێکی جیاوازی هەیە و [[مەمک|مەمکی]] گەورەترە هەروەها هۆکاری جیاوازی دیکەی هەیە.&lt;ref name=&quot;WSJ Mich&quot; /&gt; دواتر باس لەوە کرا کە داواکارییەکەی مافی چاپکردن هەڵوەشاوەتەوە.

لێکچوون لە نێوان پەیکەری ''دەریاچەی بچووک'' و پەیکەری ''پەنیای بەرد'' لە کەنار دەریا لە ناپیر لە نیوزلەندا هەیە، هەروەها هەندێک لێکچوون لە چیرۆکەکانی دەریاچەی بچووک و پەنیادا هەیە. پەیکەری غەواسێکی مێینە لە ساڵی ١٩٧٢ (بەناونیشانی ''کچێک لە جلێکی تەڕدا'' لەلایەن ئێلیک ئیمرێدیەوە ) لە [[ڤانکۆڤەر]] لە ویلایەتی کۆڵۆمبیاى بەریتانی لە کەنەدا، کاتێک کە نەیانتوانی مۆڵەتی بەرهەمهێنانەوەی پەیکەری کۆپنهاگن وەربگرن، دەسەڵاتدارانی ڤانکۆڤەر وەشانێکی مۆدێرنیان هەڵبژارد.

لە ساڵی ٢٠١٦ پەیکەرێکی هاوشێوە لە بەندەرەکەی ئاسا لە دانیمارک دانرا، کە هەروەها لەسەر لوتکەی بەردێک دانراوە. میراتگرانی پەیکەرتاشەکە سکاڵا تۆمار دەکەن و بانگەشەی ئەوە دەکەن کە پەیکەری ئاسا ''زۆر لە پەیکەری بەناوبانگ دەچێت'' و داوای قەرەبووکردنەوەی زیانەکان و لەناوبردنی پەیکەری ئاسا دەکەن.&lt;ref name=&quot;20210817NYT&quot; /&gt;

== لە کولتوری باودا ==
پەیکەرەکە لەم فیلمانەدا دەبینرێت:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.danskefilm.dk/lokation.php?id=123 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170317145002/https://www.danskefilm.dk/lokation.php?id=123 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 17, 2017 |ڕێکەوتی سەردان=16 March 2017 |وێبگە=danskefilm.dk |زمان=da}}&lt;/ref&gt;

* ''خۆر بەسەر دانیمارک'' (١٩٣٦)
* ''[[Wienerbarnet|وینێربارنێت]]'' (١٩٤١)
* ''باندفاڵد'' (١٩٥٧)
* ''فۆرێلسکێت ئی کۆبێنهاڤن'' (١٩٦٠)
* ''ڕێپتیلیکۆس'' (١٩٦١)
* ''[[Løgn og løvebrøl|لۆگن ئۆگ لۆڤێبرۆڵ]]'' (١٩٦١)
* ''پیگن ئۆگ ملیۆنێرێن'' (1965)
* ''ئینڤێن ئی بۆلیگنۆدن'' (1965)
* ''Slap af، فرێد'' (١٩٦٦)
* ''ڕوسالۆچکا'' (١٩٦٨)
* ''ڕۆمانی دەریاچەی بچووک لە نووسینی هانس کریستیان ئەندەرسۆن'' (١٩٧٥)
* ''[[Hopla på sengekanten|هۆپلا پا سەنگەکانتێن]]'' (١٩٧٦)
* ''[[Olsen-banden går i krig|ئۆلسن-باندێن گار ئی کریگ]]'' (١٩٧٨)
* ''[[Walter og Carlo i Amerika|واڵتەر ئۆگ کارلۆ ئی ئەمریکا]]'' (1989)
* ''کرومێرن'' (1991)
* ''کۆپنهاگن'' (2014)

پەیکەرەکە وەک وێنەی بۆ کۆپنهاگن بەکارهاتووە لە یاری ڤیدیۆیی ''کوێ لە ئەوروپا کارمێن ساندیگۆ لە ساڵی ١٩٨٨؟''.

== هەروەها سەیری بکە ==
{{تێبینییەکان}}

* دەریاچەی وارشۆ
* دەریاچەی زینۆر

== تێبینی ڕوونکردنەوە ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{سەرچاوەکان}}{{The Little Mermaid (Andersen)}}

== ئاماژەکان ==
{{Copenhagen}}

== بەستەری دەرەکی ==
{{Østerbro}}{{Public art in Copenhagen}}

* {{وێبگەی فەرمی}}
* [https://web.archive.org/web/20230323222233/http://mermaidsculpture.dk/index.php?lang=en The last archived copy of the Official website until 2023]
* [http://mermaidsofearth.com/mermaid-statues-mermaid-sculptures/public/mermaid-of-the-north/ Mermaid of North]
* [https://web.archive.org/web/20070909035947/http://www.hcandersen-homepage.dk/skulptur_den_lille_havfrue.htm ''The Little Mermaid''. Photo gallery from Denmark. Hans Christian Andersen Information]
* [https://www.panoramas.dk/the-little-mermaid/the_little_mermaid.html ''The Little Mermaid''] – 360 degree QuickTime VR panorama from Copenhagen
* [http://www.mediamanint.com/articles/human_statue29.html ''The Little Mermaid'' human statue recreated in Sydney, Australia]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>3yxccf6du1mkq4bk6gte1gzy2tx07c0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694373</id>
      <parentid>1694372</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:39:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shaween</username>
        <id>18477</id>
      </contributor>
      <origin>1694373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29342" sha1="ohxlk3oochh0w8i6glkucbjf7399pjs" xml:space="preserve">
'''''پەریی دەریایی بچووک''''' ({{Langx|da|Den lille Havfrue}}) پەیکەرێکی برۆنزییە لەلایەن ئێدڤارد ئێریکسن, کە وێناکردنی دەریاچەیەکی دەریاییە کە دەبێتە مرۆڤ. پەیکەرەکە لەسەر بەردێک لە کەناری ئاوەکە لە سەیرانگای لانگلینی لە [[کۆپنھاگن|شاری کۆپنهاگن]] لە [[دانمارک|دانیمارک]] نمایشکراوە.{{تێبینی|According to German magazine ''[[Der Spiegel]]'', the statue located in Copenhagen harbour has always been an exact copy, with the sculptor's heirs keeping the original at an undisclosed location.&lt;ref name=m3 /&gt;}} درێژییەکەی {{Convert|1.25|m|ft}} بەرزە و کێشی {{Convert|385|lb|kg}}.

لەسەر بنەمای چیرۆکی ئەفسانەی ساڵی ١٨٣٧ بە هەمان ناو لەلایەن نووسەری دانیمارکی [[ھانس کریستیان ئەندەرسن|هانس کریستیان ئەندەرسۆنەوە]]، پەیکەرە بچووک و بێ سەرنجڕاکێشەکە ئایکۆنێکی کۆپنهاگنە و لە ساڵی ١٩١٣ەوە کە پەردە لەسەر لادرا، بووەتە شوێنێکی سەرنجڕاکێشی گەشتیاری. لە دەیەکانی ڕابردوودا بووەتە ئامانجێکی جەماوەری بۆ شێواندن لەلایەن [[ڤەندالیزم|تێکدەرەکان]] و چالاکوانانی سیاسییەوە.

''دەریاچەی دەریایی'' لەنێو ئەو پەیکەرە ئایکۆنییانەیە کە هێمای شارەکانن. ئەوانی تر بریتین لە: ''Manneken Pis'' لە [[بروکسێل|برۆکسل]]; [[پەیکەری ئازادی]] لە [[نیوویۆرک|نیویۆرک]]; ''مەسیحی ڕزگارکەر'' لە [[ڕیۆ دێ ژانێرۆ|ڕیۆ دی جانیرۆ]]; پەیکەری ''پەنیای بەردی ڕەش'' لە ناپیر; ''سمۆک واوێڵسکی'' ( ''ئەژدیهای واوێڵ'') لە شاری کراکۆڤ لە پۆڵەندا؛ یان ستوونی نێڵسن و ئیرۆس لە [[لەندەن]].

== مێژوو ==
پەیکەرەکە لە ساڵی ١٩٠٩ لەلایەن کارل جاکۆبسن کوڕی دامەزرێنەری کارلسبێرگەوە ڕاسپێردرابوو، کە لە شانۆی شاهانەی کۆپنهاگن بە بالێیەک سەبارەت بە چیرۆکی ئەفسانەیی سەرسام بووبوو و داوای لە بالێرینا ئیلین پرایس کرد کە مۆدێل بۆ پەیکەرەکە دروست بکات.
[[File:Ellen_Price_as_the_Little_Mermaid,_Royal_Danish_Ballet,_1909.jpg|ڕاست|وێنۆک| ئیلین پرایس وەک دەریاچەی بچووک، بالێی شاهانەی دانیمارکی، ١٩٠٩]]
پەیکەرتاش ئێدڤارد ئێریکسن پەیکەری برۆنزی دروستکردووە، کە لە ٢٣ی ئابی ١٩١٣ پەردەی لەسەر لادرا&lt;ref name=&quot;Cphp&quot; /&gt; ئێریکسن داوای لە پرایس کرد کە مۆدێل بۆ پەیکەرەکە دروست بکات، بەڵام بەو پێیەی بالێریناکە ڕازی نەبوو بە ڕووتی مۆدێل بکات، لەبری ئەوە پەیکەرەکە بە تەواوی مۆدێلی هاوسەری پەیکەرتاشەکە بوو کە ناوی ئیلین ئێریکسن بوو.&lt;ref name=&quot;MoE&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://mermaidsofearth.com/mermaid-statues-mermaid-sculptures/public/the-little-mermaid-statue-copenhagen/ |ڕێکەوتی سەردان=17 February 2026 |وێبگە=Mermaids of Earth}}&lt;/ref&gt; چیرۆکێکی باو هەیە کە دەموچاوەکە مۆدێلی پرایس بووە،&lt;ref name=&quot;Cphp&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.copenhagenpictures.dk/mermaid.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/19991128173940/http://copenhagenpictures.dk/mermaid.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 28, 1999 |ڕێکەوتی سەردان=August 17, 2008 |وێبگە=Copenhagen Pictures}}&lt;/ref&gt; بەڵام ئەمە درۆیە.&lt;ref name=&quot;MoE&quot; /&gt;
[[پەڕگە:Assembly_of_the_Little_Mermaid_statue_(Copenhagen,_Langeline,_1913).jpg|وێنۆک| کۆبوونەوەی پەیکەری ''دەریاچەی بچووک'' (کۆپنهاگن، لانگلین، ١٩١٣)]]
ئەنجومەنی شارۆچکەی کۆپنهاگن ڕێکخستنی کرد بۆ گواستنەوەی پەیکەرەکە بۆ شەنگەهای لە کۆشکی دانیمارک بۆ ماوەی پێشانگای ٢٠١٠ (ئایار تا تشرینی یەکەم)، یەکەمجارە بە فەرمی لە شوێنی دانیشتنی خۆیەوە بگوازرێتەوە لەو کاتەوەی نزیکەی سەدەیەک پێشتر دانرا. لەکاتێکدا پەیکەرەکە لە شەنگەهای دوور بوو، کۆپییەکی ڕێگەپێدراو لەسەر بەردێک لە دەریاچەی باخچەی تیڤۆلی نزیک لە کۆپنهاگن نمایشکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=November 27, 2012 |ناونیشان=http://mermaidsofearth.com/the-little-mermaid-statue-in-tivoli-gardens-denmark/benny-hansen-l/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140525200356/http://mermaidsofearth.com/the-little-mermaid-statue-in-tivoli-gardens-denmark/benny-hansen-l/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 25, 2014 |ڕێکەوتی سەردان=May 25, 2014}}&lt;/ref&gt; بەرپرسانی کۆپنهاگن بیریان لەوە کردۆتەوە کە پەیکەرەکە چەند مەترێک بگوازنەوە بۆ دەرەوە بۆ ناو بەندەرەکە بۆ ئەوەی بێهیوا بکەن لە تێکدان و ڕێگریکردن لە سەرکەوتنی گەشتیاران بەسەریدا،&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 30, 2006 |ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4860562.stm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070330192322/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/4860562.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 30, 2007 |ڕێکەوتی سەردان=December 31, 2012}}&lt;/ref&gt; بەڵام تا مانگی ئەیلولی ٢٠٢٢ پەیکەرەکە لەسەر زەوی وشک لە لای ئاوی لانگلینی دەمێنێتەوە.

=== تێکدان ===
پەیکەرەکە لە ناوەڕاستی شەستەکانەوە بە هۆکاری جیاوازەوە چەندین جار زیانی پێگەیشتووە و تێکچووە، بەڵام هەرجارەیان نۆژەن کراوەتەوە.

لە ٢٤ی نیسانی ١٩٦٤ سەری پەیکەرەکە لەلایەن هونەرمەندەکانی بزووتنەوەی دۆخخوازی سیاسییەوە دزرا و دزرا، لەنێویاندا یۆرگن ناش. ئەو سەرە هەرگیز وەرنەگیرایەوە و سەرێکی نوێ بەرهەم هێنرا و لەسەر پەیکەرەکە دانرا.&lt;ref name=&quot;m3&quot; /&gt; لە ٢٢ی تەمموزی ١٩٨٤دا قۆڵی ڕاستی بڕدرا و دوای دوو ڕۆژ لەلایەن دوو گەنجەوە گەڕێنرایەوە.&lt;ref name=&quot;m3&quot; /&gt; لە ساڵی ١٩٩٠ لە هەوڵێکدا بۆ بڕینی سەری پەیکەرەکە {{Convert|18|cm|in|0}} قووڵ بڕین لە ملدا.&lt;ref name=&quot;m3&quot; /&gt;

لە ٦ی ژانویەی ١٩٩٨ جارێکی تر سەری پەیکەرەکە بڕدرایەوە؛   تاوانباران هەرگیز نەدۆزرانەوە، بەڵام سەرەکە بەبێ ئەوەی ناوی خۆی ئاشکرا بکات گەڕێنرایەوە بۆ کەناڵێکی تەلەفزیۆنی نزیک، و لە ٤ی شوباتدا بەسترایەوە. شەوی ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٣ پەیکەرەکە بە تەقەمەنی لە بنکەکەی کەوتە خوارەوە و دواتر لە ئاوەکانی بەندەرەکەدا دۆزرایەوە. کون لە مەچەک و ئەژنۆی دەریاچەی دەریاچەدا تەقێندرابووەوە. 

چەندین جار بۆیاخ بەسەر پەیکەرەکەدا ڕژاوە، لەوانە یەک ئەڵقە لە ساڵی ١٩٦٣ و دوو ئەڵقە لە مانگی ئازار و ئایاری ٢٠٠٧. لە ٨ی ئازاری ٢٠٠٦دا دێڵدۆیەک بە دەستی پەیکەرەکەوە بەسترابوو، بۆیەی سەوز بەسەریدا فڕێدرا و بەرواری ''٨ی ئازاری'' لەسەر نووسرا. گومان دەکرێت ئەم تێکدەرانە پەیوەندی بە [[ڕۆژی جیھانیی ژنان|ڕۆژی جیهانی ژنانەوە]] هەبووبێت کە لە ٨ی ئازاردایە.&lt;ref name=&quot;BBC&quot; /&gt;

پەیکەرەکە لە ٣٠ی ئایاری ٢٠١٧ بە بۆیاخی سوور تەڕ دۆزرایەوە کە پەیامی &quot;دانیمارک&quot;ی لەسەر بوو [بەرگری لە نەهەنگەکانی دوورگەکانی فارۆ دەکەن&quot;، ئاماژەیە بۆ ڕاوکردنی نەهەنگ لە دوورگەکانی فارۆ ( وڵاتێکی سەربەخۆ لە [[شانشینی دانمارک|شانشینی دانیمارک]])، کە لەسەر زەوی لەبەردەم پەیکەرەکەدا نووسراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Jenkins |first=Aric |ڕێکەوت=2017-05-30 |ناونیشان=https://time.com/4797917/little-mermaid-statue-paint-vandalism-copenhagen-denmark/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170531030643/http://time.com/4797917/little-mermaid-statue-paint-vandalism-copenhagen-denmark/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 31, 2017 |ڕێکەوتی سەردان=May 30, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2017-05-30 |ناونیشان=https://www.nbcnews.com/news/world/denmark-s-poor-little-mermaid-vandalized-again-n766171 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201111213718/https://www.nbcnews.com/news/world/denmark-s-poor-little-mermaid-vandalized-again-n766171 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 11, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=October 7, 2019}}&lt;/ref&gt;

دوای نزیکەی دوو هەفتە و لە ١٤ی حوزەیران پەیکەرەکە بە بۆیەی شین و سپی تەڕکرا. لە بەردەم پەیکەرەکەدا &quot;بێفری عەبدوڵلێ&quot; (''عبداللە ئازاد'') نووسرابوو، بەڵام لەو کاتەدا ڕوون نەبووەتەوە کە ئەمە ئاماژەیە بۆ چی. دواتر پۆلیس ڕایگەیاندووە، پێدەچێت نووسینەکە ئاماژەیە بۆ عەبدولئەحمەد، پەنابەرێکی سۆماڵی کە لە ساڵی ٢٠٠١ەوە بەهۆی سزای دەستبەسەرکردنەوە لە یەکەیەکی باڵای ئەمنی لە دانیمارک دەستبەسەرە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2017-06-14 |ناونیشان=https://www.thelocal.dk/20170614/denmarks-little-mermaid-turns-blue-and-white-after-latest-vandalism |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170614101403/https://www.thelocal.dk/20170614/denmarks-little-mermaid-turns-blue-and-white-after-latest-vandalism |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 14, 2017 |ڕێکەوتی سەردان=June 14, 2017}}&lt;/ref&gt;

لە ١٣ی ژانویەی ٢٠٢٠، &quot;هۆنگ کۆنگی ئازاد&quot; لەسەر ئەو بەردەی کە پەیکەرەکە لەسەری دانراوە لەلایەن لایەنگرانی ناڕەزایەتییەکانی هۆنگ کۆنگەوە لە ساڵی ٢٠١٩-٢٠دا نەخشێندرا. لە ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠، لە دوای ناڕەزایەتییەکانی جۆرج فلۆید و بزووتنەوەی ژیانی ڕەشپێستەکان گرنگە ، پەیکەرەکە تێکدرا و وشەی &quot;ماسی ڕەگەزپەرست&quot; لەسەر بنکە بەردەکەی نووسرابوو، کە چاودێران و پسپۆڕانی تووشی سەرسوڕمان کرد، چونکە هیچ شتێکی پەیوەندیدار بە پەیکەرەکە، ئێچ سی ئەندەرسۆن یان چیرۆکە ئەفسانەییەکەیەوە ناتوانرێت وەک ڕەگەزپەرستانە لێکبدرێتەوە.

لە مانگی ئازاری ٢٠٢٢دا لەسەر بنەمای بەردی پەیکەرەکە &quot;Z=svastika&quot; نووسرابوو، کە وا بیردەکرایەوە دژایەتی ڕووسیا و داگیرکردنی ئۆکرانیا بێت، کە هێزەکانی ڕووسیا بە شێوەیەکی بەرفراوان &quot; Z &quot;یان وەک هێمای خۆیان بەکارهێنا. نزیکەی بەتەواوی دوای ساڵێک، ئاڵایەکی ڕووسیا لەسەر بەردەکە نەخشێنرا، کە وا بیردەکرایەوە کە نیشاندانی پشتیوانییەک بێت بۆ ڕووسیا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2023-03-02 |ناونیشان=https://www.politico.eu/article/vandalism-russia-flag-denmark-little-mermaid-statue/ |ڕێکەوتی سەردان=2023-03-03 |وێبگە=POLITICO |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

هەرچەندە وەک تێکدان سەیر ناکرێت بەو پێیەی هیچ زیانێک بە پەیکەرەکە نەگەیشتووە، بەڵام خەڵک چەندین جار جلیان لەبەر کردووە، یان بۆ خۆشی یان بۆ ئەوەی لێدوانی جددیتر بدەن. لە ساڵی ٢٠٠٤دا پەیکەرەکە بە بورقا پۆشرا وەک ناڕەزایەتییەک بەرامبەر بە داواکاری تورکیا بۆ پەیوەستبوون بە یەکێتی ئەوروپا. لە مانگی ئایاری ٢٠٠٧دا جارێکی دیکە دۆزرایەوە کە جل و بەرگی موسڵمان و چەترێکی سەری لەبەردا بوو. نموونەی دیکە ئەو کاتانەن کە کڵاوی کریسمس لەسەر سەری دانراوە، یان لە درێسی هەڵبژاردەی تۆپی پێی نەرویج یان سویددا پۆشراوە (بەتایبەت تیپی دانیمارک و سوید ڕکابەرییەکی زۆر ڕکابەرییان هەیە).

== کۆپیەکان ==
جگە لەو پەیکەرەی کە نمایشکراوە، کە خۆی کۆپییەکی ئەسڵییە، زیاتر لە سێزدە نوسخەی بێ زیانی پەیکەرەکە لە سەرانسەری جیهاندا هەڵکەوتووە:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2012 |ناونیشان=http://mermaidsofearth.com/mermaid-statues-mermaid-sculptures/public/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130906195600/http://mermaidsofearth.com/mermaid-statues-mermaid-sculptures/public/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2013-09-06 |ڕێکەوتی سەردان=2013-08-26}}&lt;/ref&gt;

* [[سۆلڤانگ، کالیفۆرنیا]]
* کیمبۆڵتۆن، ئایۆوا
* پیاترا نیامت, ڕۆمانیا&lt;ref name=&quot;WSJ Mich&quot; /&gt;
* تۆریخۆن دی ئاردۆز (مەدرید)، ئیسپانیا
* [[سیئۆل]], کۆریای باشوور&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2016 |ناونیشان=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20161031000768 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170208181540/http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20161031000768 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2017-02-08 |ڕێکەوتی سەردان=2017-02-09}}&lt;/ref&gt;
* کۆپییەکی نیوە قەبارە لە [[کەلگەری|شاری کالگاری]] لە ویلایەتی ئەلبێرتای کەنەدا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.calgary.ca/CSPS/Recreation/Pages/Public-Art/Downtown-Public-Art-Circuit-tour.aspx#mermaid |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120410074105/http://www.calgary.ca/CSPS/Recreation/Pages/Public-Art/Downtown-Public-Art-Circuit-tour.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2012-04-10 |ڕێکەوتی سەردان=2012-02-11 |وێبگە=Downtown Public Art Circuit tour - The City of Calgary}}&lt;/ref&gt;
* کۆپییەک لە گۆڕی [[ڤیکتۆر بۆرج]]، وەرزشکاری دانیمارکی-ئەمریکی&lt;ref name=&quot;WSJ Mich&quot; /&gt;
* [[فڕۆکەخانەی کۆپنھاگن|فڕۆکەخانەی کۆپنهاگن]] کۆپییەکی دەریاچەی دەریایی لەگەڵ پەیکەری ئەندەرسۆن هەیە{{ژێدەر پێویستە|date=August 2025}}

لە ساڵی ٢٠٠٠ کریستیان دالگارد پەیکەرێکی 'جەرگەی بچووک'ی دروستکرد کە ڕووی لە کەناری لارڤۆتۆیە لە [[مۆناکۆ]]. پەیکەرەکە بە چین و چینە کانزاکان دروستکراوە، وەک ڕێزێک بۆ دانیمارکییەکان کە لە مۆناکۆ دەژین، هەروەها بۆ یادکردنەوەی ٥٠ ساڵەی حوکمڕانی شازادەی کۆچکردوو ڕەینیەری سێیەم.{{ژێدەر پێویستە|date=December 2020}}

کۆپییەکی پەیکەرەکە بەشداریکردنی دانیمارکی لە باخچەی ئاشتی نێودەوڵەتی لە [[سەڵت لەیک ستی|شاری سالت لەیک]] پێکدەهێنێت. ئەو کۆپییە نیوە قەبارەیە لە ٢٦ی شوباتی ٢٠١٠ دزراوە، بەڵام لە ٧ی نیسانی ٢٠١٠ دۆزراوەتەوە و لە پارکەکەدا جێهێڵراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.abc4.com/content/news/top%20stories/story/Little-Mermaid-statue-found-in-International/jG5ynvUxh02sxFWPtX_dsw.cspx |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100409151949/http://www.abc4.com/content/news/top%20stories/story/Little-Mermaid-statue-found-in-International/jG5ynvUxh02sxFWPtX_dsw.cspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2010-04-09 |ڕێکەوتی سەردان=2012-01-29 |وێبگە=ABC4 Salt Lake City (abc4.com)}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٦٠ کۆپییەکی پەیکەرەکە لەلایەن دانیمارکەوە پێشکەش بە بەرازیل کرا وەک ڕێزێک بۆ دروستکردنی [[بەڕازیلیا|برازیلیا]]، پایتەختی نوێی وڵاتەکە کە لە ساڵەکەدا کرایەوە. تەنها ٥ ساڵ دواتر لەبەردەم بینای سەرەکی فەرماندەیی هێزی دەریایی بەڕازیل دانرا، لە برازیلیا لە ناوچەی فیدراڵی، کە تا ئەمڕۆش لەوێیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=da Silva |first=Ana Maria |ڕێکەوت=2021-02-20 |ناونیشان=https://www.correiobraziliense.com.br/cidades-df/2021/02/4907652-presente-da-dinamarca-para-brasilia-pequena-sereia-esta-abandonada.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210306020619/https://www.correiobraziliense.com.br/cidades-df/2021/02/4907652-presente-da-dinamarca-para-brasilia-pequena-sereia-esta-abandonada.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2021-03-06 |ڕێکەوتی سەردان=2021-07-16 |زمان=portuguese}}&lt;/ref&gt;

== بەرهەمی هاوشێوە ==
{{Stack|[[File:Pania of the Reef a (cropped)1.jpg|thumb|200px|Pania of the Reef.]]}}{{دەروازە|Denmark}}
پەیکەرێکی دیکەی دەریاچەی دەریایی لە نزیک دەریاچەی دەریاچەی بچووک لە ساڵی ٢٠٠٦ پەردەی لەسەر لادرا و دواتر لە ساڵی ٢٠١٨ گواسترایەوە بۆ قەڵای دراگۆر . یەکێکی تر لە ساڵی ٢٠٢٣ لە شاری مۆنۆپۆلی لە شاری پوگلیا دانرا.

هەندێک پەیکەری هاوشێوەی ''دەریاچەی بچووک'' لە [[سیسیلیا|سیسیلیایە]] . لە ساڵی ١٩٦٢ یەکەم پەیکەری لەو جۆرە لە کەناری دەریا لە جیاردینی ناکسۆس دانرا کە قەبارەکەی نزیکەی {{Convert|4|m}} بەرزە بەسەر نافورەیەکدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.strgiardini.it/_/index.php/la-citta/monumenti-e-sculture.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170314070624/http://www.strgiardini.it/_/index.php/la-citta/monumenti-e-sculture.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2017-03-14}}&lt;/ref&gt; نموونەی دووەم، دەریاچەیەکی دەریایی نیشان دەدات کە لە قووڵایی دەریادا نزیکەی {{Convert|18|m}}, لە ناو ناوچەی پارێزراوی دەریایی پلێمیرۆی سیراکوسا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=RagusaNews |ڕێکەوت=2011-08-18 |ناونیشان=http://www.ragusanews.com/articolo/22874/visita-dei-sommozzatori-iblei-alla-statua-di-una-sirena |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190324132017/https://www.ragusanews.com/articolo/22874/visita-dei-sommozzatori-iblei-alla-statua-di-una-sirena |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2019-03-24 |ڕێکەوتی سەردان=2018-03-23 |وێبگە=ragusanews.com}}&lt;/ref&gt;

''پەیکەرێکی پەنیا'' (بە ''پەنیای بەردی بەرد'' ناسراوە) دەکەوێتە سەر نمایشی دەریایی لە شاری ناپیر لە نیوزلەندا و ڕێز لە ژیانی پانیا دەگرێت کە کەسایەتییەکی ئەفسانەی مائۆرییە.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://teaohou.natlib.govt.nz/journals/teaohou/issue/Mao10TeA/c21.html |ڕێکەوتی سەردان=2020-06-14 |وێبگە=teaohou.natlib.govt.nz}}&lt;/ref&gt;

== کێشەکانی مافی کۆپیکردن ==
[[File:Girl_in_a_Wetsuit.jpg|چەپ|وێنۆک| ''کچێک بە جلی تەڕەوە'' لە نووسینی ئێلیک ئیمرێدی (١٩٧٢)، پەیکەرێکی هاوشێوەی ''دەریاچەی بچووکە'' ، لە ڤانکۆڤەر]]
پەیکەرەکە تا ١ی ژانویەی ٢٠٣٠، حەفتا ساڵ دوای مردنی دروستکەرەکەی، لە ژێر [[مافی لەبەرگرتنەوە|مافی چاپکردندایە]]. {{ھەتا ڕێکەوتی|2019}}، دەتوانرێت کۆپی بکڕدرێت، ڕێگەپێدراوە بۆ فرۆشتن لەلایەن خێزانی ئێریکسن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.mermaidsculpture.dk/productsandprices.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120208181113/http://www.mermaidsculpture.dk/productsandprices.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=February 8, 2012 |ڕێکەوتی سەردان=August 25, 2019 |وێبگە=The Little Mermaid}}&lt;/ref&gt; ڕۆژنامەی دانیمارکی ''بەرلینگسکی'' لە ساڵی ٢٠٢٠ سکاڵای لەسەر تۆمارکرا بەهۆی بڵاوکردنەوەی کارتۆنی پارۆدی پەیکەرەکە لە چوارچێوەی بابەتێکدا سەبارەت بە کولتوری دیبەیتی دانیمارک و بیرۆکەی ڕاستڕەوەکان. ڕۆژنامەکە تۆمەتبار کرا بە شەیتانکردنی ''دەریاچەی بچووک'' و دادگا بڕیاریدا ٢٨٥ هەزار کرۆن بدات. ڕۆژنامەکە لە مانگی شوباتی ٢٠٢٢دا سەرنجڕاکێشی خۆی لەدەستدا. بەڵام دادگای باڵای دانیمارک لە ١٧ی ئایاری ٢٠٢٣ بڕیاریدا کە &quot;نە وێنەکێشانی کاریکاتێر و نە وێنەی ''دەریاچەی بچووک'' کە دەمامکی لەسەر بووە، کە لە پەیوەندی لەگەڵ بابەتەکانی ڕۆژنامەکاندا هێنراوەتە بەرلینگسک، مافی کۆپیکردنی میراتگرانی پەیکەری دەریاچەی بچووکی پێشێلکردووە&quot; بە ئاماژەدان بەو بنەمای پارۆدییەی کە لە یاسای مافی کۆپیکردنی دانیمارکدا هاتووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=May 17, 2023 |ناونیشان=https://domstol.dk/hoejesteret/decided-cases-eu-law/2023/5/cartoon-and-photo-of-the-little-mermaid-did-not-infringe-copyright/ |ڕێکەوتی سەردان=October 4, 2023 |وێبگە=Højesteret}}&lt;/ref&gt;

کۆپییەکی لە ساڵی ١٩٩٤ لە شاری گرینڤیل لە ویلایەتی میشیگان دانرا بۆ ئاهەنگگێڕان بە میراتی دانیمارکی شارۆچکەکە، بە تێچووی ١٠ هەزار دۆلار ( equivalent to $21,722 لە ساڵی ٢٠٢٥ ).&lt;ref name=&quot;WSJ Mich&quot; /&gt; لە ساڵی ٢٠٠٩ کۆمەڵەی مافی هونەرمەندان داوای ٣٨٠٠ دۆلاری لە شارۆچکەکە کرد بۆ مۆڵەتدان، بەو پێیەی کە کارەکە مافی چاپکردنی ئێریکسنی پێشێل کردووە.&lt;ref name=&quot;WSJ Mich&quot; /&gt; لە نزیکەی {{Convert|30|in|cm}} بەرزیدا، کۆپییەکە لە گرینڤیل نیوەی قەبارەی ئەسڵیەکەیە، و دەموچاوێکی جیاوازی هەیە و [[مەمک|مەمکی]] گەورەترە هەروەها هۆکاری جیاوازی دیکەی هەیە.&lt;ref name=&quot;WSJ Mich&quot; /&gt; دواتر باس لەوە کرا کە داواکارییەکەی مافی چاپکردن هەڵوەشاوەتەوە.

لێکچوون لە نێوان پەیکەری ''دەریاچەی بچووک'' و پەیکەری ''پەنیای بەرد'' لە کەنار دەریا لە ناپیر لە نیوزلەندا هەیە، هەروەها هەندێک لێکچوون لە چیرۆکەکانی دەریاچەی بچووک و پەنیادا هەیە. پەیکەری غەواسێکی مێینە لە ساڵی ١٩٧٢ (بەناونیشانی ''کچێک لە جلێکی تەڕدا'' لەلایەن ئێلیک ئیمرێدیەوە ) لە [[ڤانکۆڤەر]] لە ویلایەتی کۆڵۆمبیاى بەریتانی لە کەنەدا، کاتێک کە نەیانتوانی مۆڵەتی بەرهەمهێنانەوەی پەیکەری کۆپنهاگن وەربگرن، دەسەڵاتدارانی ڤانکۆڤەر وەشانێکی مۆدێرنیان هەڵبژارد.

لە ساڵی ٢٠١٦ پەیکەرێکی هاوشێوە لە بەندەرەکەی ئاسا لە دانیمارک دانرا، کە هەروەها لەسەر لوتکەی بەردێک دانراوە. میراتگرانی پەیکەرتاشەکە سکاڵا تۆمار دەکەن و بانگەشەی ئەوە دەکەن کە پەیکەری ئاسا ''زۆر لە پەیکەری بەناوبانگ دەچێت'' و داوای قەرەبووکردنەوەی زیانەکان و لەناوبردنی پەیکەری ئاسا دەکەن.&lt;ref name=&quot;20210817NYT&quot; /&gt;

== لە کولتوری باودا ==
پەیکەرەکە لەم فیلمانەدا دەبینرێت:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.danskefilm.dk/lokation.php?id=123 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170317145002/https://www.danskefilm.dk/lokation.php?id=123 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 17, 2017 |ڕێکەوتی سەردان=16 March 2017 |وێبگە=danskefilm.dk |زمان=da}}&lt;/ref&gt;

* ''خۆر بەسەر دانیمارک'' (١٩٣٦)
* ''[[Wienerbarnet|وینێربارنێت]]'' (١٩٤١)
* ''باندفاڵد'' (١٩٥٧)
* ''فۆرێلسکێت ئی کۆبێنهاڤن'' (١٩٦٠)
* ''ڕێپتیلیکۆس'' (١٩٦١)
* ''[[Løgn og løvebrøl|لۆگن ئۆگ لۆڤێبرۆڵ]]'' (١٩٦١)
* ''پیگن ئۆگ ملیۆنێرێن'' (1965)
* ''ئینڤێن ئی بۆلیگنۆدن'' (1965)
* ''Slap af، فرێد'' (١٩٦٦)
* ''ڕوسالۆچکا'' (١٩٦٨)
* ''ڕۆمانی دەریاچەی بچووک لە نووسینی هانس کریستیان ئەندەرسۆن'' (١٩٧٥)
* ''[[Hopla på sengekanten|هۆپلا پا سەنگەکانتێن]]'' (١٩٧٦)
* ''[[Olsen-banden går i krig|ئۆلسن-باندێن گار ئی کریگ]]'' (١٩٧٨)
* ''[[Walter og Carlo i Amerika|واڵتەر ئۆگ کارلۆ ئی ئەمریکا]]'' (1989)
* ''کرومێرن'' (1991)
* ''کۆپنهاگن'' (2014)

پەیکەرەکە وەک وێنەی بۆ کۆپنهاگن بەکارهاتووە لە یاری ڤیدیۆیی ''کوێ لە ئەوروپا کارمێن ساندیگۆ لە ساڵی ١٩٨٨؟''.

== هەروەها سەیری بکە ==
{{تێبینییەکان}}

* دەریاچەی وارشۆ
* دەریاچەی زینۆر

== تێبینی ڕوونکردنەوە ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{سەرچاوەکان}}{{The Little Mermaid (Andersen)}}

== ئاماژەکان ==
{{Copenhagen}}

== بەستەری دەرەکی ==
{{Østerbro}}{{Public art in Copenhagen}}

* {{وێبگەی فەرمی}}
* [https://web.archive.org/web/20230323222233/http://mermaidsculpture.dk/index.php?lang=en The last archived copy of the Official website until 2023]
* [http://mermaidsofearth.com/mermaid-statues-mermaid-sculptures/public/mermaid-of-the-north/ Mermaid of North]
* [https://web.archive.org/web/20070909035947/http://www.hcandersen-homepage.dk/skulptur_den_lille_havfrue.htm ''The Little Mermaid''. Photo gallery from Denmark. Hans Christian Andersen Information]
* [https://www.panoramas.dk/the-little-mermaid/the_little_mermaid.html ''The Little Mermaid''] – 360 degree QuickTime VR panorama from Copenhagen
* [http://www.mediamanint.com/articles/human_statue29.html ''The Little Mermaid'' human statue recreated in Sydney, Australia]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>ohxlk3oochh0w8i6glkucbjf7399pjs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694374</id>
      <parentid>1694373</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:48:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shaween</username>
        <id>18477</id>
      </contributor>
      <origin>1694374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31112" sha1="1hlo9qmxy98mr17izefgtts7hsu3uij" xml:space="preserve">{{داڕێژە:Infobox artwork
| title              = 
| other_language_1   = 
| other_title_1      = 
| other_language_2   = 
| other_title_2      = 
| image              = 
| image_upright      = 
| alt                = 
| caption            = 
| artist             = 
| designer           = 
| year               =  &lt;!-- If after 1583 CE, use {{start date|YYYY}} --&gt;
| completion_date    =  &lt;!-- For a more specific date (post-1583): {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} --&gt;
| catalogue          = 
| medium             = 
| movement           = 
| subject            = 
| height_metric      =  &lt;!-- (i.e. in metric units) --&gt;
| width_metric       = 
| length_metric      = 
| diameter_metric    = 
| height_imperial    =  &lt;!-- (i.e. in imperial units) --&gt;
| width_imperial     = 
| length_imperial    = 
| diameter_imperial  = 
| dimensions         = 
| dimensions_ref     = 
| metric_unit        = cm  &lt;!-- Note: this parameter must either use the value given or not be included --&gt;
| imperial_unit      = in  &lt;!-- Note: this parameter must either use the value given or not be included --&gt;
| weight             = 
| designation        = 
| condition          = 
| museum             = 
| city               = 
| coordinates        =  &lt;!-- Only use for the coordinates (when known) of the artwork itself, i.e. not for the site, building, structure, etc. where it is kept, otherwise leave blank (or omit): {{coord|LAT|LON|type:landmark|display=inline,title}} --&gt;
| owner              = 
| commissioner       = 
| accession          = 
| preceded_by        =  &lt;!-- preceding work by the same artist --&gt;
| followed_by        =  &lt;!-- next work by the same artist --&gt;
| module             = 
| website            =  &lt;!-- Official webpage/site only: {{URL|example.com}} --&gt;
}}

'''''پەریی دەریایی بچووک''''' ({{Langx|da|Den lille Havfrue}}) پەیکەرێکی برۆنزییە لەلایەن ئێدڤارد ئێریکسن, کە وێناکردنی دەریاچەیەکی دەریاییە کە دەبێتە مرۆڤ. پەیکەرەکە لەسەر بەردێک لە کەناری ئاوەکە لە سەیرانگای لانگلینی لە [[کۆپنھاگن|شاری کۆپنهاگن]] لە [[دانمارک|دانیمارک]] نمایشکراوە.{{تێبینی|According to German magazine ''[[Der Spiegel]]'', the statue located in Copenhagen harbour has always been an exact copy, with the sculptor's heirs keeping the original at an undisclosed location.&lt;ref name=m3 /&gt;}} درێژییەکەی {{Convert|1.25|m|ft}} بەرزە و کێشی {{Convert|385|lb|kg}}.

لەسەر بنەمای چیرۆکی ئەفسانەی ساڵی ١٨٣٧ بە هەمان ناو لەلایەن نووسەری دانیمارکی [[ھانس کریستیان ئەندەرسن|هانس کریستیان ئەندەرسۆنەوە]]، پەیکەرە بچووک و بێ سەرنجڕاکێشەکە ئایکۆنێکی کۆپنهاگنە و لە ساڵی ١٩١٣ەوە کە پەردە لەسەر لادرا، بووەتە شوێنێکی سەرنجڕاکێشی گەشتیاری. لە دەیەکانی ڕابردوودا بووەتە ئامانجێکی جەماوەری بۆ شێواندن لەلایەن [[ڤەندالیزم|تێکدەرەکان]] و چالاکوانانی سیاسییەوە.

''دەریاچەی دەریایی'' لەنێو ئەو پەیکەرە ئایکۆنییانەیە کە هێمای شارەکانن. ئەوانی تر بریتین لە: ''Manneken Pis'' لە [[بروکسێل|برۆکسل]]; [[پەیکەری ئازادی]] لە [[نیوویۆرک|نیویۆرک]]; ''مەسیحی ڕزگارکەر'' لە [[ڕیۆ دێ ژانێرۆ|ڕیۆ دی جانیرۆ]]; پەیکەری ''پەنیای بەردی ڕەش'' لە ناپیر; ''سمۆک واوێڵسکی'' ( ''ئەژدیهای واوێڵ'') لە شاری کراکۆڤ لە پۆڵەندا؛ یان ستوونی نێڵسن و ئیرۆس لە [[لەندەن]].

== مێژوو ==
پەیکەرەکە لە ساڵی ١٩٠٩ لەلایەن کارل جاکۆبسن کوڕی دامەزرێنەری کارلسبێرگەوە ڕاسپێردرابوو، کە لە شانۆی شاهانەی کۆپنهاگن بە بالێیەک سەبارەت بە چیرۆکی ئەفسانەیی سەرسام بووبوو و داوای لە بالێرینا ئیلین پرایس کرد کە مۆدێل بۆ پەیکەرەکە دروست بکات.
[[File:Ellen_Price_as_the_Little_Mermaid,_Royal_Danish_Ballet,_1909.jpg|ڕاست|وێنۆک| ئیلین پرایس وەک دەریاچەی بچووک، بالێی شاهانەی دانیمارکی، ١٩٠٩]]
پەیکەرتاش ئێدڤارد ئێریکسن پەیکەری برۆنزی دروستکردووە، کە لە ٢٣ی ئابی ١٩١٣ پەردەی لەسەر لادرا&lt;ref name=&quot;Cphp&quot; /&gt; ئێریکسن داوای لە پرایس کرد کە مۆدێل بۆ پەیکەرەکە دروست بکات، بەڵام بەو پێیەی بالێریناکە ڕازی نەبوو بە ڕووتی مۆدێل بکات، لەبری ئەوە پەیکەرەکە بە تەواوی مۆدێلی هاوسەری پەیکەرتاشەکە بوو کە ناوی ئیلین ئێریکسن بوو.&lt;ref name=&quot;MoE&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://mermaidsofearth.com/mermaid-statues-mermaid-sculptures/public/the-little-mermaid-statue-copenhagen/ |ڕێکەوتی سەردان=17 February 2026 |وێبگە=Mermaids of Earth}}&lt;/ref&gt; چیرۆکێکی باو هەیە کە دەموچاوەکە مۆدێلی پرایس بووە،&lt;ref name=&quot;Cphp&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.copenhagenpictures.dk/mermaid.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/19991128173940/http://copenhagenpictures.dk/mermaid.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 28, 1999 |ڕێکەوتی سەردان=August 17, 2008 |وێبگە=Copenhagen Pictures}}&lt;/ref&gt; بەڵام ئەمە درۆیە.&lt;ref name=&quot;MoE&quot; /&gt;
[[پەڕگە:Assembly_of_the_Little_Mermaid_statue_(Copenhagen,_Langeline,_1913).jpg|وێنۆک| کۆبوونەوەی پەیکەری ''دەریاچەی بچووک'' (کۆپنهاگن، لانگلین، ١٩١٣)]]
ئەنجومەنی شارۆچکەی کۆپنهاگن ڕێکخستنی کرد بۆ گواستنەوەی پەیکەرەکە بۆ شەنگەهای لە کۆشکی دانیمارک بۆ ماوەی پێشانگای ٢٠١٠ (ئایار تا تشرینی یەکەم)، یەکەمجارە بە فەرمی لە شوێنی دانیشتنی خۆیەوە بگوازرێتەوە لەو کاتەوەی نزیکەی سەدەیەک پێشتر دانرا. لەکاتێکدا پەیکەرەکە لە شەنگەهای دوور بوو، کۆپییەکی ڕێگەپێدراو لەسەر بەردێک لە دەریاچەی باخچەی تیڤۆلی نزیک لە کۆپنهاگن نمایشکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=November 27, 2012 |ناونیشان=http://mermaidsofearth.com/the-little-mermaid-statue-in-tivoli-gardens-denmark/benny-hansen-l/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140525200356/http://mermaidsofearth.com/the-little-mermaid-statue-in-tivoli-gardens-denmark/benny-hansen-l/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 25, 2014 |ڕێکەوتی سەردان=May 25, 2014}}&lt;/ref&gt; بەرپرسانی کۆپنهاگن بیریان لەوە کردۆتەوە کە پەیکەرەکە چەند مەترێک بگوازنەوە بۆ دەرەوە بۆ ناو بەندەرەکە بۆ ئەوەی بێهیوا بکەن لە تێکدان و ڕێگریکردن لە سەرکەوتنی گەشتیاران بەسەریدا،&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 30, 2006 |ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4860562.stm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070330192322/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/4860562.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 30, 2007 |ڕێکەوتی سەردان=December 31, 2012}}&lt;/ref&gt; بەڵام تا مانگی ئەیلولی ٢٠٢٢ پەیکەرەکە لەسەر زەوی وشک لە لای ئاوی لانگلینی دەمێنێتەوە.

=== تێکدان ===
پەیکەرەکە لە ناوەڕاستی شەستەکانەوە بە هۆکاری جیاوازەوە چەندین جار زیانی پێگەیشتووە و تێکچووە، بەڵام هەرجارەیان نۆژەن کراوەتەوە.

لە ٢٤ی نیسانی ١٩٦٤ سەری پەیکەرەکە لەلایەن هونەرمەندەکانی بزووتنەوەی دۆخخوازی سیاسییەوە دزرا و دزرا، لەنێویاندا یۆرگن ناش. ئەو سەرە هەرگیز وەرنەگیرایەوە و سەرێکی نوێ بەرهەم هێنرا و لەسەر پەیکەرەکە دانرا.&lt;ref name=&quot;m3&quot; /&gt; لە ٢٢ی تەمموزی ١٩٨٤دا قۆڵی ڕاستی بڕدرا و دوای دوو ڕۆژ لەلایەن دوو گەنجەوە گەڕێنرایەوە.&lt;ref name=&quot;m3&quot; /&gt; لە ساڵی ١٩٩٠ لە هەوڵێکدا بۆ بڕینی سەری پەیکەرەکە {{Convert|18|cm|in|0}} قووڵ بڕین لە ملدا.&lt;ref name=&quot;m3&quot; /&gt;

لە ٦ی ژانویەی ١٩٩٨ جارێکی تر سەری پەیکەرەکە بڕدرایەوە؛   تاوانباران هەرگیز نەدۆزرانەوە، بەڵام سەرەکە بەبێ ئەوەی ناوی خۆی ئاشکرا بکات گەڕێنرایەوە بۆ کەناڵێکی تەلەفزیۆنی نزیک، و لە ٤ی شوباتدا بەسترایەوە. شەوی ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٣ پەیکەرەکە بە تەقەمەنی لە بنکەکەی کەوتە خوارەوە و دواتر لە ئاوەکانی بەندەرەکەدا دۆزرایەوە. کون لە مەچەک و ئەژنۆی دەریاچەی دەریاچەدا تەقێندرابووەوە. 

چەندین جار بۆیاخ بەسەر پەیکەرەکەدا ڕژاوە، لەوانە یەک ئەڵقە لە ساڵی ١٩٦٣ و دوو ئەڵقە لە مانگی ئازار و ئایاری ٢٠٠٧. لە ٨ی ئازاری ٢٠٠٦دا دێڵدۆیەک بە دەستی پەیکەرەکەوە بەسترابوو، بۆیەی سەوز بەسەریدا فڕێدرا و بەرواری ''٨ی ئازاری'' لەسەر نووسرا. گومان دەکرێت ئەم تێکدەرانە پەیوەندی بە [[ڕۆژی جیھانیی ژنان|ڕۆژی جیهانی ژنانەوە]] هەبووبێت کە لە ٨ی ئازاردایە.&lt;ref name=&quot;BBC&quot; /&gt;

پەیکەرەکە لە ٣٠ی ئایاری ٢٠١٧ بە بۆیاخی سوور تەڕ دۆزرایەوە کە پەیامی &quot;دانیمارک&quot;ی لەسەر بوو [بەرگری لە نەهەنگەکانی دوورگەکانی فارۆ دەکەن&quot;، ئاماژەیە بۆ ڕاوکردنی نەهەنگ لە دوورگەکانی فارۆ ( وڵاتێکی سەربەخۆ لە [[شانشینی دانمارک|شانشینی دانیمارک]])، کە لەسەر زەوی لەبەردەم پەیکەرەکەدا نووسراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Jenkins |first=Aric |ڕێکەوت=2017-05-30 |ناونیشان=https://time.com/4797917/little-mermaid-statue-paint-vandalism-copenhagen-denmark/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170531030643/http://time.com/4797917/little-mermaid-statue-paint-vandalism-copenhagen-denmark/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 31, 2017 |ڕێکەوتی سەردان=May 30, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2017-05-30 |ناونیشان=https://www.nbcnews.com/news/world/denmark-s-poor-little-mermaid-vandalized-again-n766171 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201111213718/https://www.nbcnews.com/news/world/denmark-s-poor-little-mermaid-vandalized-again-n766171 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 11, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=October 7, 2019}}&lt;/ref&gt;

دوای نزیکەی دوو هەفتە و لە ١٤ی حوزەیران پەیکەرەکە بە بۆیەی شین و سپی تەڕکرا. لە بەردەم پەیکەرەکەدا &quot;بێفری عەبدوڵلێ&quot; (''عبداللە ئازاد'') نووسرابوو، بەڵام لەو کاتەدا ڕوون نەبووەتەوە کە ئەمە ئاماژەیە بۆ چی. دواتر پۆلیس ڕایگەیاندووە، پێدەچێت نووسینەکە ئاماژەیە بۆ عەبدولئەحمەد، پەنابەرێکی سۆماڵی کە لە ساڵی ٢٠٠١ەوە بەهۆی سزای دەستبەسەرکردنەوە لە یەکەیەکی باڵای ئەمنی لە دانیمارک دەستبەسەرە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2017-06-14 |ناونیشان=https://www.thelocal.dk/20170614/denmarks-little-mermaid-turns-blue-and-white-after-latest-vandalism |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170614101403/https://www.thelocal.dk/20170614/denmarks-little-mermaid-turns-blue-and-white-after-latest-vandalism |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 14, 2017 |ڕێکەوتی سەردان=June 14, 2017}}&lt;/ref&gt;

لە ١٣ی ژانویەی ٢٠٢٠، &quot;هۆنگ کۆنگی ئازاد&quot; لەسەر ئەو بەردەی کە پەیکەرەکە لەسەری دانراوە لەلایەن لایەنگرانی ناڕەزایەتییەکانی هۆنگ کۆنگەوە لە ساڵی ٢٠١٩-٢٠دا نەخشێندرا. لە ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠، لە دوای ناڕەزایەتییەکانی جۆرج فلۆید و بزووتنەوەی ژیانی ڕەشپێستەکان گرنگە ، پەیکەرەکە تێکدرا و وشەی &quot;ماسی ڕەگەزپەرست&quot; لەسەر بنکە بەردەکەی نووسرابوو، کە چاودێران و پسپۆڕانی تووشی سەرسوڕمان کرد، چونکە هیچ شتێکی پەیوەندیدار بە پەیکەرەکە، ئێچ سی ئەندەرسۆن یان چیرۆکە ئەفسانەییەکەیەوە ناتوانرێت وەک ڕەگەزپەرستانە لێکبدرێتەوە.

لە مانگی ئازاری ٢٠٢٢دا لەسەر بنەمای بەردی پەیکەرەکە &quot;Z=svastika&quot; نووسرابوو، کە وا بیردەکرایەوە دژایەتی ڕووسیا و داگیرکردنی ئۆکرانیا بێت، کە هێزەکانی ڕووسیا بە شێوەیەکی بەرفراوان &quot; Z &quot;یان وەک هێمای خۆیان بەکارهێنا. نزیکەی بەتەواوی دوای ساڵێک، ئاڵایەکی ڕووسیا لەسەر بەردەکە نەخشێنرا، کە وا بیردەکرایەوە کە نیشاندانی پشتیوانییەک بێت بۆ ڕووسیا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2023-03-02 |ناونیشان=https://www.politico.eu/article/vandalism-russia-flag-denmark-little-mermaid-statue/ |ڕێکەوتی سەردان=2023-03-03 |وێبگە=POLITICO |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

هەرچەندە وەک تێکدان سەیر ناکرێت بەو پێیەی هیچ زیانێک بە پەیکەرەکە نەگەیشتووە، بەڵام خەڵک چەندین جار جلیان لەبەر کردووە، یان بۆ خۆشی یان بۆ ئەوەی لێدوانی جددیتر بدەن. لە ساڵی ٢٠٠٤دا پەیکەرەکە بە بورقا پۆشرا وەک ناڕەزایەتییەک بەرامبەر بە داواکاری تورکیا بۆ پەیوەستبوون بە یەکێتی ئەوروپا. لە مانگی ئایاری ٢٠٠٧دا جارێکی دیکە دۆزرایەوە کە جل و بەرگی موسڵمان و چەترێکی سەری لەبەردا بوو. نموونەی دیکە ئەو کاتانەن کە کڵاوی کریسمس لەسەر سەری دانراوە، یان لە درێسی هەڵبژاردەی تۆپی پێی نەرویج یان سویددا پۆشراوە (بەتایبەت تیپی دانیمارک و سوید ڕکابەرییەکی زۆر ڕکابەرییان هەیە).

== کۆپیەکان ==
جگە لەو پەیکەرەی کە نمایشکراوە، کە خۆی کۆپییەکی ئەسڵییە، زیاتر لە سێزدە نوسخەی بێ زیانی پەیکەرەکە لە سەرانسەری جیهاندا هەڵکەوتووە:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2012 |ناونیشان=http://mermaidsofearth.com/mermaid-statues-mermaid-sculptures/public/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130906195600/http://mermaidsofearth.com/mermaid-statues-mermaid-sculptures/public/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2013-09-06 |ڕێکەوتی سەردان=2013-08-26}}&lt;/ref&gt;

* [[سۆلڤانگ، کالیفۆرنیا]]
* کیمبۆڵتۆن، ئایۆوا
* پیاترا نیامت, ڕۆمانیا&lt;ref name=&quot;WSJ Mich&quot; /&gt;
* تۆریخۆن دی ئاردۆز (مەدرید)، ئیسپانیا
* [[سیئۆل]], کۆریای باشوور&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2016 |ناونیشان=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20161031000768 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170208181540/http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20161031000768 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2017-02-08 |ڕێکەوتی سەردان=2017-02-09}}&lt;/ref&gt;
* کۆپییەکی نیوە قەبارە لە [[کەلگەری|شاری کالگاری]] لە ویلایەتی ئەلبێرتای کەنەدا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.calgary.ca/CSPS/Recreation/Pages/Public-Art/Downtown-Public-Art-Circuit-tour.aspx#mermaid |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120410074105/http://www.calgary.ca/CSPS/Recreation/Pages/Public-Art/Downtown-Public-Art-Circuit-tour.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2012-04-10 |ڕێکەوتی سەردان=2012-02-11 |وێبگە=Downtown Public Art Circuit tour - The City of Calgary}}&lt;/ref&gt;
* کۆپییەک لە گۆڕی [[ڤیکتۆر بۆرج]]، وەرزشکاری دانیمارکی-ئەمریکی&lt;ref name=&quot;WSJ Mich&quot; /&gt;
* [[فڕۆکەخانەی کۆپنھاگن|فڕۆکەخانەی کۆپنهاگن]] کۆپییەکی دەریاچەی دەریایی لەگەڵ پەیکەری ئەندەرسۆن هەیە{{ژێدەر پێویستە|date=August 2025}}

لە ساڵی ٢٠٠٠ کریستیان دالگارد پەیکەرێکی 'جەرگەی بچووک'ی دروستکرد کە ڕووی لە کەناری لارڤۆتۆیە لە [[مۆناکۆ]]. پەیکەرەکە بە چین و چینە کانزاکان دروستکراوە، وەک ڕێزێک بۆ دانیمارکییەکان کە لە مۆناکۆ دەژین، هەروەها بۆ یادکردنەوەی ٥٠ ساڵەی حوکمڕانی شازادەی کۆچکردوو ڕەینیەری سێیەم.{{ژێدەر پێویستە|date=December 2020}}

کۆپییەکی پەیکەرەکە بەشداریکردنی دانیمارکی لە باخچەی ئاشتی نێودەوڵەتی لە [[سەڵت لەیک ستی|شاری سالت لەیک]] پێکدەهێنێت. ئەو کۆپییە نیوە قەبارەیە لە ٢٦ی شوباتی ٢٠١٠ دزراوە، بەڵام لە ٧ی نیسانی ٢٠١٠ دۆزراوەتەوە و لە پارکەکەدا جێهێڵراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.abc4.com/content/news/top%20stories/story/Little-Mermaid-statue-found-in-International/jG5ynvUxh02sxFWPtX_dsw.cspx |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100409151949/http://www.abc4.com/content/news/top%20stories/story/Little-Mermaid-statue-found-in-International/jG5ynvUxh02sxFWPtX_dsw.cspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2010-04-09 |ڕێکەوتی سەردان=2012-01-29 |وێبگە=ABC4 Salt Lake City (abc4.com)}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٦٠ کۆپییەکی پەیکەرەکە لەلایەن دانیمارکەوە پێشکەش بە بەرازیل کرا وەک ڕێزێک بۆ دروستکردنی [[بەڕازیلیا|برازیلیا]]، پایتەختی نوێی وڵاتەکە کە لە ساڵەکەدا کرایەوە. تەنها ٥ ساڵ دواتر لەبەردەم بینای سەرەکی فەرماندەیی هێزی دەریایی بەڕازیل دانرا، لە برازیلیا لە ناوچەی فیدراڵی، کە تا ئەمڕۆش لەوێیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=da Silva |first=Ana Maria |ڕێکەوت=2021-02-20 |ناونیشان=https://www.correiobraziliense.com.br/cidades-df/2021/02/4907652-presente-da-dinamarca-para-brasilia-pequena-sereia-esta-abandonada.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210306020619/https://www.correiobraziliense.com.br/cidades-df/2021/02/4907652-presente-da-dinamarca-para-brasilia-pequena-sereia-esta-abandonada.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2021-03-06 |ڕێکەوتی سەردان=2021-07-16 |زمان=portuguese}}&lt;/ref&gt;

== بەرهەمی هاوشێوە ==
{{Stack|[[File:Pania of the Reef a (cropped)1.jpg|thumb|200px|Pania of the Reef.]]}}{{دەروازە|Denmark}}
پەیکەرێکی دیکەی دەریاچەی دەریایی لە نزیک دەریاچەی دەریاچەی بچووک لە ساڵی ٢٠٠٦ پەردەی لەسەر لادرا و دواتر لە ساڵی ٢٠١٨ گواسترایەوە بۆ قەڵای دراگۆر . یەکێکی تر لە ساڵی ٢٠٢٣ لە شاری مۆنۆپۆلی لە شاری پوگلیا دانرا.

هەندێک پەیکەری هاوشێوەی ''دەریاچەی بچووک'' لە [[سیسیلیا|سیسیلیایە]] . لە ساڵی ١٩٦٢ یەکەم پەیکەری لەو جۆرە لە کەناری دەریا لە جیاردینی ناکسۆس دانرا کە قەبارەکەی نزیکەی {{Convert|4|m}} بەرزە بەسەر نافورەیەکدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.strgiardini.it/_/index.php/la-citta/monumenti-e-sculture.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170314070624/http://www.strgiardini.it/_/index.php/la-citta/monumenti-e-sculture.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2017-03-14}}&lt;/ref&gt; نموونەی دووەم، دەریاچەیەکی دەریایی نیشان دەدات کە لە قووڵایی دەریادا نزیکەی {{Convert|18|m}}, لە ناو ناوچەی پارێزراوی دەریایی پلێمیرۆی سیراکوسا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=RagusaNews |ڕێکەوت=2011-08-18 |ناونیشان=http://www.ragusanews.com/articolo/22874/visita-dei-sommozzatori-iblei-alla-statua-di-una-sirena |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190324132017/https://www.ragusanews.com/articolo/22874/visita-dei-sommozzatori-iblei-alla-statua-di-una-sirena |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2019-03-24 |ڕێکەوتی سەردان=2018-03-23 |وێبگە=ragusanews.com}}&lt;/ref&gt;

''پەیکەرێکی پەنیا'' (بە ''پەنیای بەردی بەرد'' ناسراوە) دەکەوێتە سەر نمایشی دەریایی لە شاری ناپیر لە نیوزلەندا و ڕێز لە ژیانی پانیا دەگرێت کە کەسایەتییەکی ئەفسانەی مائۆرییە.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://teaohou.natlib.govt.nz/journals/teaohou/issue/Mao10TeA/c21.html |ڕێکەوتی سەردان=2020-06-14 |وێبگە=teaohou.natlib.govt.nz}}&lt;/ref&gt;

== کێشەکانی مافی کۆپیکردن ==
[[File:Girl_in_a_Wetsuit.jpg|چەپ|وێنۆک| ''کچێک بە جلی تەڕەوە'' لە نووسینی ئێلیک ئیمرێدی (١٩٧٢)، پەیکەرێکی هاوشێوەی ''دەریاچەی بچووکە'' ، لە ڤانکۆڤەر]]
پەیکەرەکە تا ١ی ژانویەی ٢٠٣٠، حەفتا ساڵ دوای مردنی دروستکەرەکەی، لە ژێر [[مافی لەبەرگرتنەوە|مافی چاپکردندایە]]. {{ھەتا ڕێکەوتی|2019}}، دەتوانرێت کۆپی بکڕدرێت، ڕێگەپێدراوە بۆ فرۆشتن لەلایەن خێزانی ئێریکسن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.mermaidsculpture.dk/productsandprices.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120208181113/http://www.mermaidsculpture.dk/productsandprices.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=February 8, 2012 |ڕێکەوتی سەردان=August 25, 2019 |وێبگە=The Little Mermaid}}&lt;/ref&gt; ڕۆژنامەی دانیمارکی ''بەرلینگسکی'' لە ساڵی ٢٠٢٠ سکاڵای لەسەر تۆمارکرا بەهۆی بڵاوکردنەوەی کارتۆنی پارۆدی پەیکەرەکە لە چوارچێوەی بابەتێکدا سەبارەت بە کولتوری دیبەیتی دانیمارک و بیرۆکەی ڕاستڕەوەکان. ڕۆژنامەکە تۆمەتبار کرا بە شەیتانکردنی ''دەریاچەی بچووک'' و دادگا بڕیاریدا ٢٨٥ هەزار کرۆن بدات. ڕۆژنامەکە لە مانگی شوباتی ٢٠٢٢دا سەرنجڕاکێشی خۆی لەدەستدا. بەڵام دادگای باڵای دانیمارک لە ١٧ی ئایاری ٢٠٢٣ بڕیاریدا کە &quot;نە وێنەکێشانی کاریکاتێر و نە وێنەی ''دەریاچەی بچووک'' کە دەمامکی لەسەر بووە، کە لە پەیوەندی لەگەڵ بابەتەکانی ڕۆژنامەکاندا هێنراوەتە بەرلینگسک، مافی کۆپیکردنی میراتگرانی پەیکەری دەریاچەی بچووکی پێشێلکردووە&quot; بە ئاماژەدان بەو بنەمای پارۆدییەی کە لە یاسای مافی کۆپیکردنی دانیمارکدا هاتووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=May 17, 2023 |ناونیشان=https://domstol.dk/hoejesteret/decided-cases-eu-law/2023/5/cartoon-and-photo-of-the-little-mermaid-did-not-infringe-copyright/ |ڕێکەوتی سەردان=October 4, 2023 |وێبگە=Højesteret}}&lt;/ref&gt;

کۆپییەکی لە ساڵی ١٩٩٤ لە شاری گرینڤیل لە ویلایەتی میشیگان دانرا بۆ ئاهەنگگێڕان بە میراتی دانیمارکی شارۆچکەکە، بە تێچووی ١٠ هەزار دۆلار ( equivalent to $21,722 لە ساڵی ٢٠٢٥ ).&lt;ref name=&quot;WSJ Mich&quot; /&gt; لە ساڵی ٢٠٠٩ کۆمەڵەی مافی هونەرمەندان داوای ٣٨٠٠ دۆلاری لە شارۆچکەکە کرد بۆ مۆڵەتدان، بەو پێیەی کە کارەکە مافی چاپکردنی ئێریکسنی پێشێل کردووە.&lt;ref name=&quot;WSJ Mich&quot; /&gt; لە نزیکەی {{Convert|30|in|cm}} بەرزیدا، کۆپییەکە لە گرینڤیل نیوەی قەبارەی ئەسڵیەکەیە، و دەموچاوێکی جیاوازی هەیە و [[مەمک|مەمکی]] گەورەترە هەروەها هۆکاری جیاوازی دیکەی هەیە.&lt;ref name=&quot;WSJ Mich&quot; /&gt; دواتر باس لەوە کرا کە داواکارییەکەی مافی چاپکردن هەڵوەشاوەتەوە.

لێکچوون لە نێوان پەیکەری ''دەریاچەی بچووک'' و پەیکەری ''پەنیای بەرد'' لە کەنار دەریا لە ناپیر لە نیوزلەندا هەیە، هەروەها هەندێک لێکچوون لە چیرۆکەکانی دەریاچەی بچووک و پەنیادا هەیە. پەیکەری غەواسێکی مێینە لە ساڵی ١٩٧٢ (بەناونیشانی ''کچێک لە جلێکی تەڕدا'' لەلایەن ئێلیک ئیمرێدیەوە ) لە [[ڤانکۆڤەر]] لە ویلایەتی کۆڵۆمبیاى بەریتانی لە کەنەدا، کاتێک کە نەیانتوانی مۆڵەتی بەرهەمهێنانەوەی پەیکەری کۆپنهاگن وەربگرن، دەسەڵاتدارانی ڤانکۆڤەر وەشانێکی مۆدێرنیان هەڵبژارد.

لە ساڵی ٢٠١٦ پەیکەرێکی هاوشێوە لە بەندەرەکەی ئاسا لە دانیمارک دانرا، کە هەروەها لەسەر لوتکەی بەردێک دانراوە. میراتگرانی پەیکەرتاشەکە سکاڵا تۆمار دەکەن و بانگەشەی ئەوە دەکەن کە پەیکەری ئاسا ''زۆر لە پەیکەری بەناوبانگ دەچێت'' و داوای قەرەبووکردنەوەی زیانەکان و لەناوبردنی پەیکەری ئاسا دەکەن.&lt;ref name=&quot;20210817NYT&quot; /&gt;

== لە کولتوری باودا ==
پەیکەرەکە لەم فیلمانەدا دەبینرێت:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.danskefilm.dk/lokation.php?id=123 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170317145002/https://www.danskefilm.dk/lokation.php?id=123 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 17, 2017 |ڕێکەوتی سەردان=16 March 2017 |وێبگە=danskefilm.dk |زمان=da}}&lt;/ref&gt;

* ''خۆر بەسەر دانیمارک'' (١٩٣٦)
* ''[[Wienerbarnet|وینێربارنێت]]'' (١٩٤١)
* ''باندفاڵد'' (١٩٥٧)
* ''فۆرێلسکێت ئی کۆبێنهاڤن'' (١٩٦٠)
* ''ڕێپتیلیکۆس'' (١٩٦١)
* ''[[Løgn og løvebrøl|لۆگن ئۆگ لۆڤێبرۆڵ]]'' (١٩٦١)
* ''پیگن ئۆگ ملیۆنێرێن'' (1965)
* ''ئینڤێن ئی بۆلیگنۆدن'' (1965)
* ''Slap af، فرێد'' (١٩٦٦)
* ''ڕوسالۆچکا'' (١٩٦٨)
* ''ڕۆمانی دەریاچەی بچووک لە نووسینی هانس کریستیان ئەندەرسۆن'' (١٩٧٥)
* ''[[Hopla på sengekanten|هۆپلا پا سەنگەکانتێن]]'' (١٩٧٦)
* ''[[Olsen-banden går i krig|ئۆلسن-باندێن گار ئی کریگ]]'' (١٩٧٨)
* ''[[Walter og Carlo i Amerika|واڵتەر ئۆگ کارلۆ ئی ئەمریکا]]'' (1989)
* ''کرومێرن'' (1991)
* ''کۆپنهاگن'' (2014)

پەیکەرەکە وەک وێنەی بۆ کۆپنهاگن بەکارهاتووە لە یاری ڤیدیۆیی ''کوێ لە ئەوروپا کارمێن ساندیگۆ لە ساڵی ١٩٨٨؟''.

== هەروەها سەیری بکە ==
{{تێبینییەکان}}

* دەریاچەی وارشۆ
* دەریاچەی زینۆر

== تێبینی ڕوونکردنەوە ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{سەرچاوەکان}}{{The Little Mermaid (Andersen)}}

== ئاماژەکان ==
{{Copenhagen}}

== بەستەری دەرەکی ==
{{Østerbro}}{{Public art in Copenhagen}}

* {{وێبگەی فەرمی}}
* [https://web.archive.org/web/20230323222233/http://mermaidsculpture.dk/index.php?lang=en The last archived copy of the Official website until 2023]
* [http://mermaidsofearth.com/mermaid-statues-mermaid-sculptures/public/mermaid-of-the-north/ Mermaid of North]
* [https://web.archive.org/web/20070909035947/http://www.hcandersen-homepage.dk/skulptur_den_lille_havfrue.htm ''The Little Mermaid''. Photo gallery from Denmark. Hans Christian Andersen Information]
* [https://www.panoramas.dk/the-little-mermaid/the_little_mermaid.html ''The Little Mermaid''] – 360 degree QuickTime VR panorama from Copenhagen
* [http://www.mediamanint.com/articles/human_statue29.html ''The Little Mermaid'' human statue recreated in Sydney, Australia]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>1hlo9qmxy98mr17izefgtts7hsu3uij</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694375</id>
      <parentid>1694374</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:52:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shaween</username>
        <id>18477</id>
      </contributor>
      <origin>1694375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31263" sha1="18w3nezcz3mvjlixx8jffu7elvzedb6" xml:space="preserve">{{داڕێژە:Infobox artwork
| title              = پەریی دەریایی بچووک
| other_language_1   = ''Den lille Havfrue''
| other_title_1      = 
| other_language_2   = 
| other_title_2      = 
| image              = 
| image_upright      = Copenhagen - the little mermaid statue - 2013.jpg
| alt                = 
| caption            = 
| artist             = 
| designer           = [[Edvard Eriksen]]
| year               =  &lt;!-- If after 1583 CE, use {{start date|YYYY}} --&gt;
| completion_date    =  &lt;!-- For a more specific date (post-1583): {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} --&gt;
| catalogue          = 
| medium             = 
| movement           = 
| subject            = 
| height_metric      =  &lt;!-- (i.e. in metric units) --&gt;
| width_metric       = 
| length_metric      = 
| diameter_metric    = 
| height_imperial    =  &lt;!-- (i.e. in imperial units) --&gt;
| width_imperial     = 
| length_imperial    = 
| diameter_imperial  = 
| dimensions         = 
| dimensions_ref     = 
| metric_unit        = cm  &lt;!-- Note: this parameter must either use the value given or not be included --&gt;
| imperial_unit      = in  &lt;!-- Note: this parameter must either use the value given or not be included --&gt;
| weight             = 
| designation        = 
| condition          = 
| museum             = 
| city               = [[Copenhagen]], [[Denmark]]
| coordinates        =  &lt;!-- Only use for the coordinates (when known) of the artwork itself, i.e. not for the site, building, structure, etc. where it is kept, otherwise leave blank (or omit): {{coord|LAT|LON|type:landmark|display=inline,title}} --&gt;
| owner              = 
| commissioner       = 
| accession          = 
| preceded_by        =  &lt;!-- preceding work by the same artist --&gt;
| followed_by        =  &lt;!-- next work by the same artist --&gt;
| module             = 
| website            =  &lt;!-- Official webpage/site only: {{URL|example.com}} --&gt;
}}

'''''پەریی دەریایی بچووک''''' ({{Langx|da|Den lille Havfrue}}) پەیکەرێکی برۆنزییە لەلایەن ئێدڤارد ئێریکسن, کە وێناکردنی دەریاچەیەکی دەریاییە کە دەبێتە مرۆڤ. پەیکەرەکە لەسەر بەردێک لە کەناری ئاوەکە لە سەیرانگای لانگلینی لە [[کۆپنھاگن|شاری کۆپنهاگن]] لە [[دانمارک|دانیمارک]] نمایشکراوە.{{تێبینی|According to German magazine ''[[Der Spiegel]]'', the statue located in Copenhagen harbour has always been an exact copy, with the sculptor's heirs keeping the original at an undisclosed location.&lt;ref name=m3 /&gt;}} درێژییەکەی {{Convert|1.25|m|ft}} بەرزە و کێشی {{Convert|385|lb|kg}}.

لەسەر بنەمای چیرۆکی ئەفسانەی ساڵی ١٨٣٧ بە هەمان ناو لەلایەن نووسەری دانیمارکی [[ھانس کریستیان ئەندەرسن|هانس کریستیان ئەندەرسۆنەوە]]، پەیکەرە بچووک و بێ سەرنجڕاکێشەکە ئایکۆنێکی کۆپنهاگنە و لە ساڵی ١٩١٣ەوە کە پەردە لەسەر لادرا، بووەتە شوێنێکی سەرنجڕاکێشی گەشتیاری. لە دەیەکانی ڕابردوودا بووەتە ئامانجێکی جەماوەری بۆ شێواندن لەلایەن [[ڤەندالیزم|تێکدەرەکان]] و چالاکوانانی سیاسییەوە.

''دەریاچەی دەریایی'' لەنێو ئەو پەیکەرە ئایکۆنییانەیە کە هێمای شارەکانن. ئەوانی تر بریتین لە: ''Manneken Pis'' لە [[بروکسێل|برۆکسل]]; [[پەیکەری ئازادی]] لە [[نیوویۆرک|نیویۆرک]]; ''مەسیحی ڕزگارکەر'' لە [[ڕیۆ دێ ژانێرۆ|ڕیۆ دی جانیرۆ]]; پەیکەری ''پەنیای بەردی ڕەش'' لە ناپیر; ''سمۆک واوێڵسکی'' ( ''ئەژدیهای واوێڵ'') لە شاری کراکۆڤ لە پۆڵەندا؛ یان ستوونی نێڵسن و ئیرۆس لە [[لەندەن]].

== مێژوو ==
پەیکەرەکە لە ساڵی ١٩٠٩ لەلایەن کارل جاکۆبسن کوڕی دامەزرێنەری کارلسبێرگەوە ڕاسپێردرابوو، کە لە شانۆی شاهانەی کۆپنهاگن بە بالێیەک سەبارەت بە چیرۆکی ئەفسانەیی سەرسام بووبوو و داوای لە بالێرینا ئیلین پرایس کرد کە مۆدێل بۆ پەیکەرەکە دروست بکات.
[[File:Ellen_Price_as_the_Little_Mermaid,_Royal_Danish_Ballet,_1909.jpg|ڕاست|وێنۆک| ئیلین پرایس وەک دەریاچەی بچووک، بالێی شاهانەی دانیمارکی، ١٩٠٩]]
پەیکەرتاش ئێدڤارد ئێریکسن پەیکەری برۆنزی دروستکردووە، کە لە ٢٣ی ئابی ١٩١٣ پەردەی لەسەر لادرا&lt;ref name=&quot;Cphp&quot; /&gt; ئێریکسن داوای لە پرایس کرد کە مۆدێل بۆ پەیکەرەکە دروست بکات، بەڵام بەو پێیەی بالێریناکە ڕازی نەبوو بە ڕووتی مۆدێل بکات، لەبری ئەوە پەیکەرەکە بە تەواوی مۆدێلی هاوسەری پەیکەرتاشەکە بوو کە ناوی ئیلین ئێریکسن بوو.&lt;ref name=&quot;MoE&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://mermaidsofearth.com/mermaid-statues-mermaid-sculptures/public/the-little-mermaid-statue-copenhagen/ |ڕێکەوتی سەردان=17 February 2026 |وێبگە=Mermaids of Earth}}&lt;/ref&gt; چیرۆکێکی باو هەیە کە دەموچاوەکە مۆدێلی پرایس بووە،&lt;ref name=&quot;Cphp&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.copenhagenpictures.dk/mermaid.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/19991128173940/http://copenhagenpictures.dk/mermaid.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 28, 1999 |ڕێکەوتی سەردان=August 17, 2008 |وێبگە=Copenhagen Pictures}}&lt;/ref&gt; بەڵام ئەمە درۆیە.&lt;ref name=&quot;MoE&quot; /&gt;
[[پەڕگە:Assembly_of_the_Little_Mermaid_statue_(Copenhagen,_Langeline,_1913).jpg|وێنۆک| کۆبوونەوەی پەیکەری ''دەریاچەی بچووک'' (کۆپنهاگن، لانگلین، ١٩١٣)]]
ئەنجومەنی شارۆچکەی کۆپنهاگن ڕێکخستنی کرد بۆ گواستنەوەی پەیکەرەکە بۆ شەنگەهای لە کۆشکی دانیمارک بۆ ماوەی پێشانگای ٢٠١٠ (ئایار تا تشرینی یەکەم)، یەکەمجارە بە فەرمی لە شوێنی دانیشتنی خۆیەوە بگوازرێتەوە لەو کاتەوەی نزیکەی سەدەیەک پێشتر دانرا. لەکاتێکدا پەیکەرەکە لە شەنگەهای دوور بوو، کۆپییەکی ڕێگەپێدراو لەسەر بەردێک لە دەریاچەی باخچەی تیڤۆلی نزیک لە کۆپنهاگن نمایشکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=November 27, 2012 |ناونیشان=http://mermaidsofearth.com/the-little-mermaid-statue-in-tivoli-gardens-denmark/benny-hansen-l/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140525200356/http://mermaidsofearth.com/the-little-mermaid-statue-in-tivoli-gardens-denmark/benny-hansen-l/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 25, 2014 |ڕێکەوتی سەردان=May 25, 2014}}&lt;/ref&gt; بەرپرسانی کۆپنهاگن بیریان لەوە کردۆتەوە کە پەیکەرەکە چەند مەترێک بگوازنەوە بۆ دەرەوە بۆ ناو بەندەرەکە بۆ ئەوەی بێهیوا بکەن لە تێکدان و ڕێگریکردن لە سەرکەوتنی گەشتیاران بەسەریدا،&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 30, 2006 |ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4860562.stm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070330192322/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/4860562.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 30, 2007 |ڕێکەوتی سەردان=December 31, 2012}}&lt;/ref&gt; بەڵام تا مانگی ئەیلولی ٢٠٢٢ پەیکەرەکە لەسەر زەوی وشک لە لای ئاوی لانگلینی دەمێنێتەوە.

=== تێکدان ===
پەیکەرەکە لە ناوەڕاستی شەستەکانەوە بە هۆکاری جیاوازەوە چەندین جار زیانی پێگەیشتووە و تێکچووە، بەڵام هەرجارەیان نۆژەن کراوەتەوە.

لە ٢٤ی نیسانی ١٩٦٤ سەری پەیکەرەکە لەلایەن هونەرمەندەکانی بزووتنەوەی دۆخخوازی سیاسییەوە دزرا و دزرا، لەنێویاندا یۆرگن ناش. ئەو سەرە هەرگیز وەرنەگیرایەوە و سەرێکی نوێ بەرهەم هێنرا و لەسەر پەیکەرەکە دانرا.&lt;ref name=&quot;m3&quot; /&gt; لە ٢٢ی تەمموزی ١٩٨٤دا قۆڵی ڕاستی بڕدرا و دوای دوو ڕۆژ لەلایەن دوو گەنجەوە گەڕێنرایەوە.&lt;ref name=&quot;m3&quot; /&gt; لە ساڵی ١٩٩٠ لە هەوڵێکدا بۆ بڕینی سەری پەیکەرەکە {{Convert|18|cm|in|0}} قووڵ بڕین لە ملدا.&lt;ref name=&quot;m3&quot; /&gt;

لە ٦ی ژانویەی ١٩٩٨ جارێکی تر سەری پەیکەرەکە بڕدرایەوە؛   تاوانباران هەرگیز نەدۆزرانەوە، بەڵام سەرەکە بەبێ ئەوەی ناوی خۆی ئاشکرا بکات گەڕێنرایەوە بۆ کەناڵێکی تەلەفزیۆنی نزیک، و لە ٤ی شوباتدا بەسترایەوە. شەوی ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٣ پەیکەرەکە بە تەقەمەنی لە بنکەکەی کەوتە خوارەوە و دواتر لە ئاوەکانی بەندەرەکەدا دۆزرایەوە. کون لە مەچەک و ئەژنۆی دەریاچەی دەریاچەدا تەقێندرابووەوە. 

چەندین جار بۆیاخ بەسەر پەیکەرەکەدا ڕژاوە، لەوانە یەک ئەڵقە لە ساڵی ١٩٦٣ و دوو ئەڵقە لە مانگی ئازار و ئایاری ٢٠٠٧. لە ٨ی ئازاری ٢٠٠٦دا دێڵدۆیەک بە دەستی پەیکەرەکەوە بەسترابوو، بۆیەی سەوز بەسەریدا فڕێدرا و بەرواری ''٨ی ئازاری'' لەسەر نووسرا. گومان دەکرێت ئەم تێکدەرانە پەیوەندی بە [[ڕۆژی جیھانیی ژنان|ڕۆژی جیهانی ژنانەوە]] هەبووبێت کە لە ٨ی ئازاردایە.&lt;ref name=&quot;BBC&quot; /&gt;

پەیکەرەکە لە ٣٠ی ئایاری ٢٠١٧ بە بۆیاخی سوور تەڕ دۆزرایەوە کە پەیامی &quot;دانیمارک&quot;ی لەسەر بوو [بەرگری لە نەهەنگەکانی دوورگەکانی فارۆ دەکەن&quot;، ئاماژەیە بۆ ڕاوکردنی نەهەنگ لە دوورگەکانی فارۆ ( وڵاتێکی سەربەخۆ لە [[شانشینی دانمارک|شانشینی دانیمارک]])، کە لەسەر زەوی لەبەردەم پەیکەرەکەدا نووسراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Jenkins |first=Aric |ڕێکەوت=2017-05-30 |ناونیشان=https://time.com/4797917/little-mermaid-statue-paint-vandalism-copenhagen-denmark/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170531030643/http://time.com/4797917/little-mermaid-statue-paint-vandalism-copenhagen-denmark/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 31, 2017 |ڕێکەوتی سەردان=May 30, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2017-05-30 |ناونیشان=https://www.nbcnews.com/news/world/denmark-s-poor-little-mermaid-vandalized-again-n766171 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201111213718/https://www.nbcnews.com/news/world/denmark-s-poor-little-mermaid-vandalized-again-n766171 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 11, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=October 7, 2019}}&lt;/ref&gt;

دوای نزیکەی دوو هەفتە و لە ١٤ی حوزەیران پەیکەرەکە بە بۆیەی شین و سپی تەڕکرا. لە بەردەم پەیکەرەکەدا &quot;بێفری عەبدوڵلێ&quot; (''عبداللە ئازاد'') نووسرابوو، بەڵام لەو کاتەدا ڕوون نەبووەتەوە کە ئەمە ئاماژەیە بۆ چی. دواتر پۆلیس ڕایگەیاندووە، پێدەچێت نووسینەکە ئاماژەیە بۆ عەبدولئەحمەد، پەنابەرێکی سۆماڵی کە لە ساڵی ٢٠٠١ەوە بەهۆی سزای دەستبەسەرکردنەوە لە یەکەیەکی باڵای ئەمنی لە دانیمارک دەستبەسەرە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2017-06-14 |ناونیشان=https://www.thelocal.dk/20170614/denmarks-little-mermaid-turns-blue-and-white-after-latest-vandalism |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170614101403/https://www.thelocal.dk/20170614/denmarks-little-mermaid-turns-blue-and-white-after-latest-vandalism |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 14, 2017 |ڕێکەوتی سەردان=June 14, 2017}}&lt;/ref&gt;

لە ١٣ی ژانویەی ٢٠٢٠، &quot;هۆنگ کۆنگی ئازاد&quot; لەسەر ئەو بەردەی کە پەیکەرەکە لەسەری دانراوە لەلایەن لایەنگرانی ناڕەزایەتییەکانی هۆنگ کۆنگەوە لە ساڵی ٢٠١٩-٢٠دا نەخشێندرا. لە ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠، لە دوای ناڕەزایەتییەکانی جۆرج فلۆید و بزووتنەوەی ژیانی ڕەشپێستەکان گرنگە ، پەیکەرەکە تێکدرا و وشەی &quot;ماسی ڕەگەزپەرست&quot; لەسەر بنکە بەردەکەی نووسرابوو، کە چاودێران و پسپۆڕانی تووشی سەرسوڕمان کرد، چونکە هیچ شتێکی پەیوەندیدار بە پەیکەرەکە، ئێچ سی ئەندەرسۆن یان چیرۆکە ئەفسانەییەکەیەوە ناتوانرێت وەک ڕەگەزپەرستانە لێکبدرێتەوە.

لە مانگی ئازاری ٢٠٢٢دا لەسەر بنەمای بەردی پەیکەرەکە &quot;Z=svastika&quot; نووسرابوو، کە وا بیردەکرایەوە دژایەتی ڕووسیا و داگیرکردنی ئۆکرانیا بێت، کە هێزەکانی ڕووسیا بە شێوەیەکی بەرفراوان &quot; Z &quot;یان وەک هێمای خۆیان بەکارهێنا. نزیکەی بەتەواوی دوای ساڵێک، ئاڵایەکی ڕووسیا لەسەر بەردەکە نەخشێنرا، کە وا بیردەکرایەوە کە نیشاندانی پشتیوانییەک بێت بۆ ڕووسیا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2023-03-02 |ناونیشان=https://www.politico.eu/article/vandalism-russia-flag-denmark-little-mermaid-statue/ |ڕێکەوتی سەردان=2023-03-03 |وێبگە=POLITICO |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

هەرچەندە وەک تێکدان سەیر ناکرێت بەو پێیەی هیچ زیانێک بە پەیکەرەکە نەگەیشتووە، بەڵام خەڵک چەندین جار جلیان لەبەر کردووە، یان بۆ خۆشی یان بۆ ئەوەی لێدوانی جددیتر بدەن. لە ساڵی ٢٠٠٤دا پەیکەرەکە بە بورقا پۆشرا وەک ناڕەزایەتییەک بەرامبەر بە داواکاری تورکیا بۆ پەیوەستبوون بە یەکێتی ئەوروپا. لە مانگی ئایاری ٢٠٠٧دا جارێکی دیکە دۆزرایەوە کە جل و بەرگی موسڵمان و چەترێکی سەری لەبەردا بوو. نموونەی دیکە ئەو کاتانەن کە کڵاوی کریسمس لەسەر سەری دانراوە، یان لە درێسی هەڵبژاردەی تۆپی پێی نەرویج یان سویددا پۆشراوە (بەتایبەت تیپی دانیمارک و سوید ڕکابەرییەکی زۆر ڕکابەرییان هەیە).

== کۆپیەکان ==
جگە لەو پەیکەرەی کە نمایشکراوە، کە خۆی کۆپییەکی ئەسڵییە، زیاتر لە سێزدە نوسخەی بێ زیانی پەیکەرەکە لە سەرانسەری جیهاندا هەڵکەوتووە:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2012 |ناونیشان=http://mermaidsofearth.com/mermaid-statues-mermaid-sculptures/public/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130906195600/http://mermaidsofearth.com/mermaid-statues-mermaid-sculptures/public/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2013-09-06 |ڕێکەوتی سەردان=2013-08-26}}&lt;/ref&gt;

* [[سۆلڤانگ، کالیفۆرنیا]]
* کیمبۆڵتۆن، ئایۆوا
* پیاترا نیامت, ڕۆمانیا&lt;ref name=&quot;WSJ Mich&quot; /&gt;
* تۆریخۆن دی ئاردۆز (مەدرید)، ئیسپانیا
* [[سیئۆل]], کۆریای باشوور&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2016 |ناونیشان=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20161031000768 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170208181540/http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20161031000768 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2017-02-08 |ڕێکەوتی سەردان=2017-02-09}}&lt;/ref&gt;
* کۆپییەکی نیوە قەبارە لە [[کەلگەری|شاری کالگاری]] لە ویلایەتی ئەلبێرتای کەنەدا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.calgary.ca/CSPS/Recreation/Pages/Public-Art/Downtown-Public-Art-Circuit-tour.aspx#mermaid |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120410074105/http://www.calgary.ca/CSPS/Recreation/Pages/Public-Art/Downtown-Public-Art-Circuit-tour.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2012-04-10 |ڕێکەوتی سەردان=2012-02-11 |وێبگە=Downtown Public Art Circuit tour - The City of Calgary}}&lt;/ref&gt;
* کۆپییەک لە گۆڕی [[ڤیکتۆر بۆرج]]، وەرزشکاری دانیمارکی-ئەمریکی&lt;ref name=&quot;WSJ Mich&quot; /&gt;
* [[فڕۆکەخانەی کۆپنھاگن|فڕۆکەخانەی کۆپنهاگن]] کۆپییەکی دەریاچەی دەریایی لەگەڵ پەیکەری ئەندەرسۆن هەیە{{ژێدەر پێویستە|date=August 2025}}

لە ساڵی ٢٠٠٠ کریستیان دالگارد پەیکەرێکی 'جەرگەی بچووک'ی دروستکرد کە ڕووی لە کەناری لارڤۆتۆیە لە [[مۆناکۆ]]. پەیکەرەکە بە چین و چینە کانزاکان دروستکراوە، وەک ڕێزێک بۆ دانیمارکییەکان کە لە مۆناکۆ دەژین، هەروەها بۆ یادکردنەوەی ٥٠ ساڵەی حوکمڕانی شازادەی کۆچکردوو ڕەینیەری سێیەم.{{ژێدەر پێویستە|date=December 2020}}

کۆپییەکی پەیکەرەکە بەشداریکردنی دانیمارکی لە باخچەی ئاشتی نێودەوڵەتی لە [[سەڵت لەیک ستی|شاری سالت لەیک]] پێکدەهێنێت. ئەو کۆپییە نیوە قەبارەیە لە ٢٦ی شوباتی ٢٠١٠ دزراوە، بەڵام لە ٧ی نیسانی ٢٠١٠ دۆزراوەتەوە و لە پارکەکەدا جێهێڵراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.abc4.com/content/news/top%20stories/story/Little-Mermaid-statue-found-in-International/jG5ynvUxh02sxFWPtX_dsw.cspx |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100409151949/http://www.abc4.com/content/news/top%20stories/story/Little-Mermaid-statue-found-in-International/jG5ynvUxh02sxFWPtX_dsw.cspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2010-04-09 |ڕێکەوتی سەردان=2012-01-29 |وێبگە=ABC4 Salt Lake City (abc4.com)}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٦٠ کۆپییەکی پەیکەرەکە لەلایەن دانیمارکەوە پێشکەش بە بەرازیل کرا وەک ڕێزێک بۆ دروستکردنی [[بەڕازیلیا|برازیلیا]]، پایتەختی نوێی وڵاتەکە کە لە ساڵەکەدا کرایەوە. تەنها ٥ ساڵ دواتر لەبەردەم بینای سەرەکی فەرماندەیی هێزی دەریایی بەڕازیل دانرا، لە برازیلیا لە ناوچەی فیدراڵی، کە تا ئەمڕۆش لەوێیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=da Silva |first=Ana Maria |ڕێکەوت=2021-02-20 |ناونیشان=https://www.correiobraziliense.com.br/cidades-df/2021/02/4907652-presente-da-dinamarca-para-brasilia-pequena-sereia-esta-abandonada.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210306020619/https://www.correiobraziliense.com.br/cidades-df/2021/02/4907652-presente-da-dinamarca-para-brasilia-pequena-sereia-esta-abandonada.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2021-03-06 |ڕێکەوتی سەردان=2021-07-16 |زمان=portuguese}}&lt;/ref&gt;

== بەرهەمی هاوشێوە ==
{{Stack|[[File:Pania of the Reef a (cropped)1.jpg|thumb|200px|Pania of the Reef.]]}}{{دەروازە|Denmark}}
پەیکەرێکی دیکەی دەریاچەی دەریایی لە نزیک دەریاچەی دەریاچەی بچووک لە ساڵی ٢٠٠٦ پەردەی لەسەر لادرا و دواتر لە ساڵی ٢٠١٨ گواسترایەوە بۆ قەڵای دراگۆر . یەکێکی تر لە ساڵی ٢٠٢٣ لە شاری مۆنۆپۆلی لە شاری پوگلیا دانرا.

هەندێک پەیکەری هاوشێوەی ''دەریاچەی بچووک'' لە [[سیسیلیا|سیسیلیایە]] . لە ساڵی ١٩٦٢ یەکەم پەیکەری لەو جۆرە لە کەناری دەریا لە جیاردینی ناکسۆس دانرا کە قەبارەکەی نزیکەی {{Convert|4|m}} بەرزە بەسەر نافورەیەکدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.strgiardini.it/_/index.php/la-citta/monumenti-e-sculture.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170314070624/http://www.strgiardini.it/_/index.php/la-citta/monumenti-e-sculture.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2017-03-14}}&lt;/ref&gt; نموونەی دووەم، دەریاچەیەکی دەریایی نیشان دەدات کە لە قووڵایی دەریادا نزیکەی {{Convert|18|m}}, لە ناو ناوچەی پارێزراوی دەریایی پلێمیرۆی سیراکوسا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=RagusaNews |ڕێکەوت=2011-08-18 |ناونیشان=http://www.ragusanews.com/articolo/22874/visita-dei-sommozzatori-iblei-alla-statua-di-una-sirena |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190324132017/https://www.ragusanews.com/articolo/22874/visita-dei-sommozzatori-iblei-alla-statua-di-una-sirena |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2019-03-24 |ڕێکەوتی سەردان=2018-03-23 |وێبگە=ragusanews.com}}&lt;/ref&gt;

''پەیکەرێکی پەنیا'' (بە ''پەنیای بەردی بەرد'' ناسراوە) دەکەوێتە سەر نمایشی دەریایی لە شاری ناپیر لە نیوزلەندا و ڕێز لە ژیانی پانیا دەگرێت کە کەسایەتییەکی ئەفسانەی مائۆرییە.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://teaohou.natlib.govt.nz/journals/teaohou/issue/Mao10TeA/c21.html |ڕێکەوتی سەردان=2020-06-14 |وێبگە=teaohou.natlib.govt.nz}}&lt;/ref&gt;

== کێشەکانی مافی کۆپیکردن ==
[[File:Girl_in_a_Wetsuit.jpg|چەپ|وێنۆک| ''کچێک بە جلی تەڕەوە'' لە نووسینی ئێلیک ئیمرێدی (١٩٧٢)، پەیکەرێکی هاوشێوەی ''دەریاچەی بچووکە'' ، لە ڤانکۆڤەر]]
پەیکەرەکە تا ١ی ژانویەی ٢٠٣٠، حەفتا ساڵ دوای مردنی دروستکەرەکەی، لە ژێر [[مافی لەبەرگرتنەوە|مافی چاپکردندایە]]. {{ھەتا ڕێکەوتی|2019}}، دەتوانرێت کۆپی بکڕدرێت، ڕێگەپێدراوە بۆ فرۆشتن لەلایەن خێزانی ئێریکسن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.mermaidsculpture.dk/productsandprices.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120208181113/http://www.mermaidsculpture.dk/productsandprices.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=February 8, 2012 |ڕێکەوتی سەردان=August 25, 2019 |وێبگە=The Little Mermaid}}&lt;/ref&gt; ڕۆژنامەی دانیمارکی ''بەرلینگسکی'' لە ساڵی ٢٠٢٠ سکاڵای لەسەر تۆمارکرا بەهۆی بڵاوکردنەوەی کارتۆنی پارۆدی پەیکەرەکە لە چوارچێوەی بابەتێکدا سەبارەت بە کولتوری دیبەیتی دانیمارک و بیرۆکەی ڕاستڕەوەکان. ڕۆژنامەکە تۆمەتبار کرا بە شەیتانکردنی ''دەریاچەی بچووک'' و دادگا بڕیاریدا ٢٨٥ هەزار کرۆن بدات. ڕۆژنامەکە لە مانگی شوباتی ٢٠٢٢دا سەرنجڕاکێشی خۆی لەدەستدا. بەڵام دادگای باڵای دانیمارک لە ١٧ی ئایاری ٢٠٢٣ بڕیاریدا کە &quot;نە وێنەکێشانی کاریکاتێر و نە وێنەی ''دەریاچەی بچووک'' کە دەمامکی لەسەر بووە، کە لە پەیوەندی لەگەڵ بابەتەکانی ڕۆژنامەکاندا هێنراوەتە بەرلینگسک، مافی کۆپیکردنی میراتگرانی پەیکەری دەریاچەی بچووکی پێشێلکردووە&quot; بە ئاماژەدان بەو بنەمای پارۆدییەی کە لە یاسای مافی کۆپیکردنی دانیمارکدا هاتووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=May 17, 2023 |ناونیشان=https://domstol.dk/hoejesteret/decided-cases-eu-law/2023/5/cartoon-and-photo-of-the-little-mermaid-did-not-infringe-copyright/ |ڕێکەوتی سەردان=October 4, 2023 |وێبگە=Højesteret}}&lt;/ref&gt;

کۆپییەکی لە ساڵی ١٩٩٤ لە شاری گرینڤیل لە ویلایەتی میشیگان دانرا بۆ ئاهەنگگێڕان بە میراتی دانیمارکی شارۆچکەکە، بە تێچووی ١٠ هەزار دۆلار ( equivalent to $21,722 لە ساڵی ٢٠٢٥ ).&lt;ref name=&quot;WSJ Mich&quot; /&gt; لە ساڵی ٢٠٠٩ کۆمەڵەی مافی هونەرمەندان داوای ٣٨٠٠ دۆلاری لە شارۆچکەکە کرد بۆ مۆڵەتدان، بەو پێیەی کە کارەکە مافی چاپکردنی ئێریکسنی پێشێل کردووە.&lt;ref name=&quot;WSJ Mich&quot; /&gt; لە نزیکەی {{Convert|30|in|cm}} بەرزیدا، کۆپییەکە لە گرینڤیل نیوەی قەبارەی ئەسڵیەکەیە، و دەموچاوێکی جیاوازی هەیە و [[مەمک|مەمکی]] گەورەترە هەروەها هۆکاری جیاوازی دیکەی هەیە.&lt;ref name=&quot;WSJ Mich&quot; /&gt; دواتر باس لەوە کرا کە داواکارییەکەی مافی چاپکردن هەڵوەشاوەتەوە.

لێکچوون لە نێوان پەیکەری ''دەریاچەی بچووک'' و پەیکەری ''پەنیای بەرد'' لە کەنار دەریا لە ناپیر لە نیوزلەندا هەیە، هەروەها هەندێک لێکچوون لە چیرۆکەکانی دەریاچەی بچووک و پەنیادا هەیە. پەیکەری غەواسێکی مێینە لە ساڵی ١٩٧٢ (بەناونیشانی ''کچێک لە جلێکی تەڕدا'' لەلایەن ئێلیک ئیمرێدیەوە ) لە [[ڤانکۆڤەر]] لە ویلایەتی کۆڵۆمبیاى بەریتانی لە کەنەدا، کاتێک کە نەیانتوانی مۆڵەتی بەرهەمهێنانەوەی پەیکەری کۆپنهاگن وەربگرن، دەسەڵاتدارانی ڤانکۆڤەر وەشانێکی مۆدێرنیان هەڵبژارد.

لە ساڵی ٢٠١٦ پەیکەرێکی هاوشێوە لە بەندەرەکەی ئاسا لە دانیمارک دانرا، کە هەروەها لەسەر لوتکەی بەردێک دانراوە. میراتگرانی پەیکەرتاشەکە سکاڵا تۆمار دەکەن و بانگەشەی ئەوە دەکەن کە پەیکەری ئاسا ''زۆر لە پەیکەری بەناوبانگ دەچێت'' و داوای قەرەبووکردنەوەی زیانەکان و لەناوبردنی پەیکەری ئاسا دەکەن.&lt;ref name=&quot;20210817NYT&quot; /&gt;

== لە کولتوری باودا ==
پەیکەرەکە لەم فیلمانەدا دەبینرێت:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.danskefilm.dk/lokation.php?id=123 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170317145002/https://www.danskefilm.dk/lokation.php?id=123 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 17, 2017 |ڕێکەوتی سەردان=16 March 2017 |وێبگە=danskefilm.dk |زمان=da}}&lt;/ref&gt;

* ''خۆر بەسەر دانیمارک'' (١٩٣٦)
* ''[[Wienerbarnet|وینێربارنێت]]'' (١٩٤١)
* ''باندفاڵد'' (١٩٥٧)
* ''فۆرێلسکێت ئی کۆبێنهاڤن'' (١٩٦٠)
* ''ڕێپتیلیکۆس'' (١٩٦١)
* ''[[Løgn og løvebrøl|لۆگن ئۆگ لۆڤێبرۆڵ]]'' (١٩٦١)
* ''پیگن ئۆگ ملیۆنێرێن'' (1965)
* ''ئینڤێن ئی بۆلیگنۆدن'' (1965)
* ''Slap af، فرێد'' (١٩٦٦)
* ''ڕوسالۆچکا'' (١٩٦٨)
* ''ڕۆمانی دەریاچەی بچووک لە نووسینی هانس کریستیان ئەندەرسۆن'' (١٩٧٥)
* ''[[Hopla på sengekanten|هۆپلا پا سەنگەکانتێن]]'' (١٩٧٦)
* ''[[Olsen-banden går i krig|ئۆلسن-باندێن گار ئی کریگ]]'' (١٩٧٨)
* ''[[Walter og Carlo i Amerika|واڵتەر ئۆگ کارلۆ ئی ئەمریکا]]'' (1989)
* ''کرومێرن'' (1991)
* ''کۆپنهاگن'' (2014)

پەیکەرەکە وەک وێنەی بۆ کۆپنهاگن بەکارهاتووە لە یاری ڤیدیۆیی ''کوێ لە ئەوروپا کارمێن ساندیگۆ لە ساڵی ١٩٨٨؟''.

== هەروەها سەیری بکە ==
{{تێبینییەکان}}

* دەریاچەی وارشۆ
* دەریاچەی زینۆر

== تێبینی ڕوونکردنەوە ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{سەرچاوەکان}}{{The Little Mermaid (Andersen)}}

== ئاماژەکان ==
{{Copenhagen}}

== بەستەری دەرەکی ==
{{Østerbro}}{{Public art in Copenhagen}}

* {{وێبگەی فەرمی}}
* [https://web.archive.org/web/20230323222233/http://mermaidsculpture.dk/index.php?lang=en The last archived copy of the Official website until 2023]
* [http://mermaidsofearth.com/mermaid-statues-mermaid-sculptures/public/mermaid-of-the-north/ Mermaid of North]
* [https://web.archive.org/web/20070909035947/http://www.hcandersen-homepage.dk/skulptur_den_lille_havfrue.htm ''The Little Mermaid''. Photo gallery from Denmark. Hans Christian Andersen Information]
* [https://www.panoramas.dk/the-little-mermaid/the_little_mermaid.html ''The Little Mermaid''] – 360 degree QuickTime VR panorama from Copenhagen
* [http://www.mediamanint.com/articles/human_statue29.html ''The Little Mermaid'' human statue recreated in Sydney, Australia]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>18w3nezcz3mvjlixx8jffu7elvzedb6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694378</id>
      <parentid>1694375</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:55:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shaween</username>
        <id>18477</id>
      </contributor>
      <origin>1694378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31285" sha1="6n4nkqaas9x7ok4l5w96jidqnopd9x8" xml:space="preserve">{{داڕێژە:Infobox artwork
| title              = پەریی دەریایی بچووک
| other_language_1   = ''Den lille Havfrue''
| other_title_1      = 
| other_language_2   = 
| other_title_2      = 
| image              = Denmark, Copenhagen, Little Mermaid, Langelinie Promenade 150422-26.jpg
| image_upright      = 
| alt                = 
| caption            = 
| artist             = 
| designer           = [[Edvard Eriksen]]
| year               =  &lt;!-- If after 1583 CE, use {{start date|YYYY}} --&gt;
| completion_date    =  &lt;!-- For a more specific date (post-1583): {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} --&gt;
| catalogue          = 
| medium             = 
| movement           = 
| subject            = 
| height_metric      =  &lt;!-- (i.e. in metric units) --&gt;
| width_metric       = 
| length_metric      = 
| diameter_metric    = 
| height_imperial    =  &lt;!-- (i.e. in imperial units) --&gt;
| width_imperial     = 
| length_imperial    = 
| diameter_imperial  = 
| dimensions         = 
| dimensions_ref     = 
| metric_unit        = cm  &lt;!-- Note: this parameter must either use the value given or not be included --&gt;
| imperial_unit      = in  &lt;!-- Note: this parameter must either use the value given or not be included --&gt;
| weight             = 
| designation        = 
| condition          = 
| museum             = 
| city               = [[Copenhagen]], [[Denmark]]
| coordinates        =  &lt;!-- Only use for the coordinates (when known) of the artwork itself, i.e. not for the site, building, structure, etc. where it is kept, otherwise leave blank (or omit): {{coord|LAT|LON|type:landmark|display=inline,title}} --&gt;
| owner              = 
| commissioner       = 
| accession          = 
| preceded_by        =  &lt;!-- preceding work by the same artist --&gt;
| followed_by        =  &lt;!-- next work by the same artist --&gt;
| module             = 
| website            =  &lt;!-- Official webpage/site only: {{URL|example.com}} --&gt;
}}

'''''پەریی دەریایی بچووک''''' ({{Langx|da|Den lille Havfrue}}) پەیکەرێکی برۆنزییە لەلایەن ئێدڤارد ئێریکسن, کە وێناکردنی دەریاچەیەکی دەریاییە کە دەبێتە مرۆڤ. پەیکەرەکە لەسەر بەردێک لە کەناری ئاوەکە لە سەیرانگای لانگلینی لە [[کۆپنھاگن|شاری کۆپنهاگن]] لە [[دانمارک|دانیمارک]] نمایشکراوە.{{تێبینی|According to German magazine ''[[Der Spiegel]]'', the statue located in Copenhagen harbour has always been an exact copy, with the sculptor's heirs keeping the original at an undisclosed location.&lt;ref name=m3 /&gt;}} درێژییەکەی {{Convert|1.25|m|ft}} بەرزە و کێشی {{Convert|385|lb|kg}}.

لەسەر بنەمای چیرۆکی ئەفسانەی ساڵی ١٨٣٧ بە هەمان ناو لەلایەن نووسەری دانیمارکی [[ھانس کریستیان ئەندەرسن|هانس کریستیان ئەندەرسۆنەوە]]، پەیکەرە بچووک و بێ سەرنجڕاکێشەکە ئایکۆنێکی کۆپنهاگنە و لە ساڵی ١٩١٣ەوە کە پەردە لەسەر لادرا، بووەتە شوێنێکی سەرنجڕاکێشی گەشتیاری. لە دەیەکانی ڕابردوودا بووەتە ئامانجێکی جەماوەری بۆ شێواندن لەلایەن [[ڤەندالیزم|تێکدەرەکان]] و چالاکوانانی سیاسییەوە.

''دەریاچەی دەریایی'' لەنێو ئەو پەیکەرە ئایکۆنییانەیە کە هێمای شارەکانن. ئەوانی تر بریتین لە: ''Manneken Pis'' لە [[بروکسێل|برۆکسل]]; [[پەیکەری ئازادی]] لە [[نیوویۆرک|نیویۆرک]]; ''مەسیحی ڕزگارکەر'' لە [[ڕیۆ دێ ژانێرۆ|ڕیۆ دی جانیرۆ]]; پەیکەری ''پەنیای بەردی ڕەش'' لە ناپیر; ''سمۆک واوێڵسکی'' ( ''ئەژدیهای واوێڵ'') لە شاری کراکۆڤ لە پۆڵەندا؛ یان ستوونی نێڵسن و ئیرۆس لە [[لەندەن]].

== مێژوو ==
پەیکەرەکە لە ساڵی ١٩٠٩ لەلایەن کارل جاکۆبسن کوڕی دامەزرێنەری کارلسبێرگەوە ڕاسپێردرابوو، کە لە شانۆی شاهانەی کۆپنهاگن بە بالێیەک سەبارەت بە چیرۆکی ئەفسانەیی سەرسام بووبوو و داوای لە بالێرینا ئیلین پرایس کرد کە مۆدێل بۆ پەیکەرەکە دروست بکات.
[[File:Ellen_Price_as_the_Little_Mermaid,_Royal_Danish_Ballet,_1909.jpg|ڕاست|وێنۆک| ئیلین پرایس وەک دەریاچەی بچووک، بالێی شاهانەی دانیمارکی، ١٩٠٩]]
پەیکەرتاش ئێدڤارد ئێریکسن پەیکەری برۆنزی دروستکردووە، کە لە ٢٣ی ئابی ١٩١٣ پەردەی لەسەر لادرا&lt;ref name=&quot;Cphp&quot; /&gt; ئێریکسن داوای لە پرایس کرد کە مۆدێل بۆ پەیکەرەکە دروست بکات، بەڵام بەو پێیەی بالێریناکە ڕازی نەبوو بە ڕووتی مۆدێل بکات، لەبری ئەوە پەیکەرەکە بە تەواوی مۆدێلی هاوسەری پەیکەرتاشەکە بوو کە ناوی ئیلین ئێریکسن بوو.&lt;ref name=&quot;MoE&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://mermaidsofearth.com/mermaid-statues-mermaid-sculptures/public/the-little-mermaid-statue-copenhagen/ |ڕێکەوتی سەردان=17 February 2026 |وێبگە=Mermaids of Earth}}&lt;/ref&gt; چیرۆکێکی باو هەیە کە دەموچاوەکە مۆدێلی پرایس بووە،&lt;ref name=&quot;Cphp&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.copenhagenpictures.dk/mermaid.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/19991128173940/http://copenhagenpictures.dk/mermaid.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 28, 1999 |ڕێکەوتی سەردان=August 17, 2008 |وێبگە=Copenhagen Pictures}}&lt;/ref&gt; بەڵام ئەمە درۆیە.&lt;ref name=&quot;MoE&quot; /&gt;
[[پەڕگە:Assembly_of_the_Little_Mermaid_statue_(Copenhagen,_Langeline,_1913).jpg|وێنۆک| کۆبوونەوەی پەیکەری ''دەریاچەی بچووک'' (کۆپنهاگن، لانگلین، ١٩١٣)]]
ئەنجومەنی شارۆچکەی کۆپنهاگن ڕێکخستنی کرد بۆ گواستنەوەی پەیکەرەکە بۆ شەنگەهای لە کۆشکی دانیمارک بۆ ماوەی پێشانگای ٢٠١٠ (ئایار تا تشرینی یەکەم)، یەکەمجارە بە فەرمی لە شوێنی دانیشتنی خۆیەوە بگوازرێتەوە لەو کاتەوەی نزیکەی سەدەیەک پێشتر دانرا. لەکاتێکدا پەیکەرەکە لە شەنگەهای دوور بوو، کۆپییەکی ڕێگەپێدراو لەسەر بەردێک لە دەریاچەی باخچەی تیڤۆلی نزیک لە کۆپنهاگن نمایشکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=November 27, 2012 |ناونیشان=http://mermaidsofearth.com/the-little-mermaid-statue-in-tivoli-gardens-denmark/benny-hansen-l/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140525200356/http://mermaidsofearth.com/the-little-mermaid-statue-in-tivoli-gardens-denmark/benny-hansen-l/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 25, 2014 |ڕێکەوتی سەردان=May 25, 2014}}&lt;/ref&gt; بەرپرسانی کۆپنهاگن بیریان لەوە کردۆتەوە کە پەیکەرەکە چەند مەترێک بگوازنەوە بۆ دەرەوە بۆ ناو بەندەرەکە بۆ ئەوەی بێهیوا بکەن لە تێکدان و ڕێگریکردن لە سەرکەوتنی گەشتیاران بەسەریدا،&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 30, 2006 |ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4860562.stm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070330192322/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/4860562.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 30, 2007 |ڕێکەوتی سەردان=December 31, 2012}}&lt;/ref&gt; بەڵام تا مانگی ئەیلولی ٢٠٢٢ پەیکەرەکە لەسەر زەوی وشک لە لای ئاوی لانگلینی دەمێنێتەوە.

=== تێکدان ===
پەیکەرەکە لە ناوەڕاستی شەستەکانەوە بە هۆکاری جیاوازەوە چەندین جار زیانی پێگەیشتووە و تێکچووە، بەڵام هەرجارەیان نۆژەن کراوەتەوە.

لە ٢٤ی نیسانی ١٩٦٤ سەری پەیکەرەکە لەلایەن هونەرمەندەکانی بزووتنەوەی دۆخخوازی سیاسییەوە دزرا و دزرا، لەنێویاندا یۆرگن ناش. ئەو سەرە هەرگیز وەرنەگیرایەوە و سەرێکی نوێ بەرهەم هێنرا و لەسەر پەیکەرەکە دانرا.&lt;ref name=&quot;m3&quot; /&gt; لە ٢٢ی تەمموزی ١٩٨٤دا قۆڵی ڕاستی بڕدرا و دوای دوو ڕۆژ لەلایەن دوو گەنجەوە گەڕێنرایەوە.&lt;ref name=&quot;m3&quot; /&gt; لە ساڵی ١٩٩٠ لە هەوڵێکدا بۆ بڕینی سەری پەیکەرەکە {{Convert|18|cm|in|0}} قووڵ بڕین لە ملدا.&lt;ref name=&quot;m3&quot; /&gt;

لە ٦ی ژانویەی ١٩٩٨ جارێکی تر سەری پەیکەرەکە بڕدرایەوە؛   تاوانباران هەرگیز نەدۆزرانەوە، بەڵام سەرەکە بەبێ ئەوەی ناوی خۆی ئاشکرا بکات گەڕێنرایەوە بۆ کەناڵێکی تەلەفزیۆنی نزیک، و لە ٤ی شوباتدا بەسترایەوە. شەوی ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٣ پەیکەرەکە بە تەقەمەنی لە بنکەکەی کەوتە خوارەوە و دواتر لە ئاوەکانی بەندەرەکەدا دۆزرایەوە. کون لە مەچەک و ئەژنۆی دەریاچەی دەریاچەدا تەقێندرابووەوە. 

چەندین جار بۆیاخ بەسەر پەیکەرەکەدا ڕژاوە، لەوانە یەک ئەڵقە لە ساڵی ١٩٦٣ و دوو ئەڵقە لە مانگی ئازار و ئایاری ٢٠٠٧. لە ٨ی ئازاری ٢٠٠٦دا دێڵدۆیەک بە دەستی پەیکەرەکەوە بەسترابوو، بۆیەی سەوز بەسەریدا فڕێدرا و بەرواری ''٨ی ئازاری'' لەسەر نووسرا. گومان دەکرێت ئەم تێکدەرانە پەیوەندی بە [[ڕۆژی جیھانیی ژنان|ڕۆژی جیهانی ژنانەوە]] هەبووبێت کە لە ٨ی ئازاردایە.&lt;ref name=&quot;BBC&quot; /&gt;

پەیکەرەکە لە ٣٠ی ئایاری ٢٠١٧ بە بۆیاخی سوور تەڕ دۆزرایەوە کە پەیامی &quot;دانیمارک&quot;ی لەسەر بوو [بەرگری لە نەهەنگەکانی دوورگەکانی فارۆ دەکەن&quot;، ئاماژەیە بۆ ڕاوکردنی نەهەنگ لە دوورگەکانی فارۆ ( وڵاتێکی سەربەخۆ لە [[شانشینی دانمارک|شانشینی دانیمارک]])، کە لەسەر زەوی لەبەردەم پەیکەرەکەدا نووسراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Jenkins |first=Aric |ڕێکەوت=2017-05-30 |ناونیشان=https://time.com/4797917/little-mermaid-statue-paint-vandalism-copenhagen-denmark/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170531030643/http://time.com/4797917/little-mermaid-statue-paint-vandalism-copenhagen-denmark/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 31, 2017 |ڕێکەوتی سەردان=May 30, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2017-05-30 |ناونیشان=https://www.nbcnews.com/news/world/denmark-s-poor-little-mermaid-vandalized-again-n766171 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201111213718/https://www.nbcnews.com/news/world/denmark-s-poor-little-mermaid-vandalized-again-n766171 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 11, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=October 7, 2019}}&lt;/ref&gt;

دوای نزیکەی دوو هەفتە و لە ١٤ی حوزەیران پەیکەرەکە بە بۆیەی شین و سپی تەڕکرا. لە بەردەم پەیکەرەکەدا &quot;بێفری عەبدوڵلێ&quot; (''عبداللە ئازاد'') نووسرابوو، بەڵام لەو کاتەدا ڕوون نەبووەتەوە کە ئەمە ئاماژەیە بۆ چی. دواتر پۆلیس ڕایگەیاندووە، پێدەچێت نووسینەکە ئاماژەیە بۆ عەبدولئەحمەد، پەنابەرێکی سۆماڵی کە لە ساڵی ٢٠٠١ەوە بەهۆی سزای دەستبەسەرکردنەوە لە یەکەیەکی باڵای ئەمنی لە دانیمارک دەستبەسەرە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2017-06-14 |ناونیشان=https://www.thelocal.dk/20170614/denmarks-little-mermaid-turns-blue-and-white-after-latest-vandalism |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170614101403/https://www.thelocal.dk/20170614/denmarks-little-mermaid-turns-blue-and-white-after-latest-vandalism |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 14, 2017 |ڕێکەوتی سەردان=June 14, 2017}}&lt;/ref&gt;

لە ١٣ی ژانویەی ٢٠٢٠، &quot;هۆنگ کۆنگی ئازاد&quot; لەسەر ئەو بەردەی کە پەیکەرەکە لەسەری دانراوە لەلایەن لایەنگرانی ناڕەزایەتییەکانی هۆنگ کۆنگەوە لە ساڵی ٢٠١٩-٢٠دا نەخشێندرا. لە ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠، لە دوای ناڕەزایەتییەکانی جۆرج فلۆید و بزووتنەوەی ژیانی ڕەشپێستەکان گرنگە ، پەیکەرەکە تێکدرا و وشەی &quot;ماسی ڕەگەزپەرست&quot; لەسەر بنکە بەردەکەی نووسرابوو، کە چاودێران و پسپۆڕانی تووشی سەرسوڕمان کرد، چونکە هیچ شتێکی پەیوەندیدار بە پەیکەرەکە، ئێچ سی ئەندەرسۆن یان چیرۆکە ئەفسانەییەکەیەوە ناتوانرێت وەک ڕەگەزپەرستانە لێکبدرێتەوە.

لە مانگی ئازاری ٢٠٢٢دا لەسەر بنەمای بەردی پەیکەرەکە &quot;Z=svastika&quot; نووسرابوو، کە وا بیردەکرایەوە دژایەتی ڕووسیا و داگیرکردنی ئۆکرانیا بێت، کە هێزەکانی ڕووسیا بە شێوەیەکی بەرفراوان &quot; Z &quot;یان وەک هێمای خۆیان بەکارهێنا. نزیکەی بەتەواوی دوای ساڵێک، ئاڵایەکی ڕووسیا لەسەر بەردەکە نەخشێنرا، کە وا بیردەکرایەوە کە نیشاندانی پشتیوانییەک بێت بۆ ڕووسیا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2023-03-02 |ناونیشان=https://www.politico.eu/article/vandalism-russia-flag-denmark-little-mermaid-statue/ |ڕێکەوتی سەردان=2023-03-03 |وێبگە=POLITICO |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

هەرچەندە وەک تێکدان سەیر ناکرێت بەو پێیەی هیچ زیانێک بە پەیکەرەکە نەگەیشتووە، بەڵام خەڵک چەندین جار جلیان لەبەر کردووە، یان بۆ خۆشی یان بۆ ئەوەی لێدوانی جددیتر بدەن. لە ساڵی ٢٠٠٤دا پەیکەرەکە بە بورقا پۆشرا وەک ناڕەزایەتییەک بەرامبەر بە داواکاری تورکیا بۆ پەیوەستبوون بە یەکێتی ئەوروپا. لە مانگی ئایاری ٢٠٠٧دا جارێکی دیکە دۆزرایەوە کە جل و بەرگی موسڵمان و چەترێکی سەری لەبەردا بوو. نموونەی دیکە ئەو کاتانەن کە کڵاوی کریسمس لەسەر سەری دانراوە، یان لە درێسی هەڵبژاردەی تۆپی پێی نەرویج یان سویددا پۆشراوە (بەتایبەت تیپی دانیمارک و سوید ڕکابەرییەکی زۆر ڕکابەرییان هەیە).

== کۆپیەکان ==
جگە لەو پەیکەرەی کە نمایشکراوە، کە خۆی کۆپییەکی ئەسڵییە، زیاتر لە سێزدە نوسخەی بێ زیانی پەیکەرەکە لە سەرانسەری جیهاندا هەڵکەوتووە:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2012 |ناونیشان=http://mermaidsofearth.com/mermaid-statues-mermaid-sculptures/public/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130906195600/http://mermaidsofearth.com/mermaid-statues-mermaid-sculptures/public/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2013-09-06 |ڕێکەوتی سەردان=2013-08-26}}&lt;/ref&gt;

* [[سۆلڤانگ، کالیفۆرنیا]]
* کیمبۆڵتۆن، ئایۆوا
* پیاترا نیامت, ڕۆمانیا&lt;ref name=&quot;WSJ Mich&quot; /&gt;
* تۆریخۆن دی ئاردۆز (مەدرید)، ئیسپانیا
* [[سیئۆل]], کۆریای باشوور&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2016 |ناونیشان=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20161031000768 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170208181540/http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20161031000768 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2017-02-08 |ڕێکەوتی سەردان=2017-02-09}}&lt;/ref&gt;
* کۆپییەکی نیوە قەبارە لە [[کەلگەری|شاری کالگاری]] لە ویلایەتی ئەلبێرتای کەنەدا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.calgary.ca/CSPS/Recreation/Pages/Public-Art/Downtown-Public-Art-Circuit-tour.aspx#mermaid |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120410074105/http://www.calgary.ca/CSPS/Recreation/Pages/Public-Art/Downtown-Public-Art-Circuit-tour.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2012-04-10 |ڕێکەوتی سەردان=2012-02-11 |وێبگە=Downtown Public Art Circuit tour - The City of Calgary}}&lt;/ref&gt;
* کۆپییەک لە گۆڕی [[ڤیکتۆر بۆرج]]، وەرزشکاری دانیمارکی-ئەمریکی&lt;ref name=&quot;WSJ Mich&quot; /&gt;
* [[فڕۆکەخانەی کۆپنھاگن|فڕۆکەخانەی کۆپنهاگن]] کۆپییەکی دەریاچەی دەریایی لەگەڵ پەیکەری ئەندەرسۆن هەیە{{ژێدەر پێویستە|date=August 2025}}

لە ساڵی ٢٠٠٠ کریستیان دالگارد پەیکەرێکی 'جەرگەی بچووک'ی دروستکرد کە ڕووی لە کەناری لارڤۆتۆیە لە [[مۆناکۆ]]. پەیکەرەکە بە چین و چینە کانزاکان دروستکراوە، وەک ڕێزێک بۆ دانیمارکییەکان کە لە مۆناکۆ دەژین، هەروەها بۆ یادکردنەوەی ٥٠ ساڵەی حوکمڕانی شازادەی کۆچکردوو ڕەینیەری سێیەم.{{ژێدەر پێویستە|date=December 2020}}

کۆپییەکی پەیکەرەکە بەشداریکردنی دانیمارکی لە باخچەی ئاشتی نێودەوڵەتی لە [[سەڵت لەیک ستی|شاری سالت لەیک]] پێکدەهێنێت. ئەو کۆپییە نیوە قەبارەیە لە ٢٦ی شوباتی ٢٠١٠ دزراوە، بەڵام لە ٧ی نیسانی ٢٠١٠ دۆزراوەتەوە و لە پارکەکەدا جێهێڵراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.abc4.com/content/news/top%20stories/story/Little-Mermaid-statue-found-in-International/jG5ynvUxh02sxFWPtX_dsw.cspx |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100409151949/http://www.abc4.com/content/news/top%20stories/story/Little-Mermaid-statue-found-in-International/jG5ynvUxh02sxFWPtX_dsw.cspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2010-04-09 |ڕێکەوتی سەردان=2012-01-29 |وێبگە=ABC4 Salt Lake City (abc4.com)}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٦٠ کۆپییەکی پەیکەرەکە لەلایەن دانیمارکەوە پێشکەش بە بەرازیل کرا وەک ڕێزێک بۆ دروستکردنی [[بەڕازیلیا|برازیلیا]]، پایتەختی نوێی وڵاتەکە کە لە ساڵەکەدا کرایەوە. تەنها ٥ ساڵ دواتر لەبەردەم بینای سەرەکی فەرماندەیی هێزی دەریایی بەڕازیل دانرا، لە برازیلیا لە ناوچەی فیدراڵی، کە تا ئەمڕۆش لەوێیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=da Silva |first=Ana Maria |ڕێکەوت=2021-02-20 |ناونیشان=https://www.correiobraziliense.com.br/cidades-df/2021/02/4907652-presente-da-dinamarca-para-brasilia-pequena-sereia-esta-abandonada.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210306020619/https://www.correiobraziliense.com.br/cidades-df/2021/02/4907652-presente-da-dinamarca-para-brasilia-pequena-sereia-esta-abandonada.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2021-03-06 |ڕێکەوتی سەردان=2021-07-16 |زمان=portuguese}}&lt;/ref&gt;

== بەرهەمی هاوشێوە ==
{{Stack|[[File:Pania of the Reef a (cropped)1.jpg|thumb|200px|Pania of the Reef.]]}}{{دەروازە|Denmark}}
پەیکەرێکی دیکەی دەریاچەی دەریایی لە نزیک دەریاچەی دەریاچەی بچووک لە ساڵی ٢٠٠٦ پەردەی لەسەر لادرا و دواتر لە ساڵی ٢٠١٨ گواسترایەوە بۆ قەڵای دراگۆر . یەکێکی تر لە ساڵی ٢٠٢٣ لە شاری مۆنۆپۆلی لە شاری پوگلیا دانرا.

هەندێک پەیکەری هاوشێوەی ''دەریاچەی بچووک'' لە [[سیسیلیا|سیسیلیایە]] . لە ساڵی ١٩٦٢ یەکەم پەیکەری لەو جۆرە لە کەناری دەریا لە جیاردینی ناکسۆس دانرا کە قەبارەکەی نزیکەی {{Convert|4|m}} بەرزە بەسەر نافورەیەکدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.strgiardini.it/_/index.php/la-citta/monumenti-e-sculture.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170314070624/http://www.strgiardini.it/_/index.php/la-citta/monumenti-e-sculture.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2017-03-14}}&lt;/ref&gt; نموونەی دووەم، دەریاچەیەکی دەریایی نیشان دەدات کە لە قووڵایی دەریادا نزیکەی {{Convert|18|m}}, لە ناو ناوچەی پارێزراوی دەریایی پلێمیرۆی سیراکوسا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=RagusaNews |ڕێکەوت=2011-08-18 |ناونیشان=http://www.ragusanews.com/articolo/22874/visita-dei-sommozzatori-iblei-alla-statua-di-una-sirena |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190324132017/https://www.ragusanews.com/articolo/22874/visita-dei-sommozzatori-iblei-alla-statua-di-una-sirena |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2019-03-24 |ڕێکەوتی سەردان=2018-03-23 |وێبگە=ragusanews.com}}&lt;/ref&gt;

''پەیکەرێکی پەنیا'' (بە ''پەنیای بەردی بەرد'' ناسراوە) دەکەوێتە سەر نمایشی دەریایی لە شاری ناپیر لە نیوزلەندا و ڕێز لە ژیانی پانیا دەگرێت کە کەسایەتییەکی ئەفسانەی مائۆرییە.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://teaohou.natlib.govt.nz/journals/teaohou/issue/Mao10TeA/c21.html |ڕێکەوتی سەردان=2020-06-14 |وێبگە=teaohou.natlib.govt.nz}}&lt;/ref&gt;

== کێشەکانی مافی کۆپیکردن ==
[[File:Girl_in_a_Wetsuit.jpg|چەپ|وێنۆک| ''کچێک بە جلی تەڕەوە'' لە نووسینی ئێلیک ئیمرێدی (١٩٧٢)، پەیکەرێکی هاوشێوەی ''دەریاچەی بچووکە'' ، لە ڤانکۆڤەر]]
پەیکەرەکە تا ١ی ژانویەی ٢٠٣٠، حەفتا ساڵ دوای مردنی دروستکەرەکەی، لە ژێر [[مافی لەبەرگرتنەوە|مافی چاپکردندایە]]. {{ھەتا ڕێکەوتی|2019}}، دەتوانرێت کۆپی بکڕدرێت، ڕێگەپێدراوە بۆ فرۆشتن لەلایەن خێزانی ئێریکسن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.mermaidsculpture.dk/productsandprices.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120208181113/http://www.mermaidsculpture.dk/productsandprices.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=February 8, 2012 |ڕێکەوتی سەردان=August 25, 2019 |وێبگە=The Little Mermaid}}&lt;/ref&gt; ڕۆژنامەی دانیمارکی ''بەرلینگسکی'' لە ساڵی ٢٠٢٠ سکاڵای لەسەر تۆمارکرا بەهۆی بڵاوکردنەوەی کارتۆنی پارۆدی پەیکەرەکە لە چوارچێوەی بابەتێکدا سەبارەت بە کولتوری دیبەیتی دانیمارک و بیرۆکەی ڕاستڕەوەکان. ڕۆژنامەکە تۆمەتبار کرا بە شەیتانکردنی ''دەریاچەی بچووک'' و دادگا بڕیاریدا ٢٨٥ هەزار کرۆن بدات. ڕۆژنامەکە لە مانگی شوباتی ٢٠٢٢دا سەرنجڕاکێشی خۆی لەدەستدا. بەڵام دادگای باڵای دانیمارک لە ١٧ی ئایاری ٢٠٢٣ بڕیاریدا کە &quot;نە وێنەکێشانی کاریکاتێر و نە وێنەی ''دەریاچەی بچووک'' کە دەمامکی لەسەر بووە، کە لە پەیوەندی لەگەڵ بابەتەکانی ڕۆژنامەکاندا هێنراوەتە بەرلینگسک، مافی کۆپیکردنی میراتگرانی پەیکەری دەریاچەی بچووکی پێشێلکردووە&quot; بە ئاماژەدان بەو بنەمای پارۆدییەی کە لە یاسای مافی کۆپیکردنی دانیمارکدا هاتووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=May 17, 2023 |ناونیشان=https://domstol.dk/hoejesteret/decided-cases-eu-law/2023/5/cartoon-and-photo-of-the-little-mermaid-did-not-infringe-copyright/ |ڕێکەوتی سەردان=October 4, 2023 |وێبگە=Højesteret}}&lt;/ref&gt;

کۆپییەکی لە ساڵی ١٩٩٤ لە شاری گرینڤیل لە ویلایەتی میشیگان دانرا بۆ ئاهەنگگێڕان بە میراتی دانیمارکی شارۆچکەکە، بە تێچووی ١٠ هەزار دۆلار ( equivalent to $21,722 لە ساڵی ٢٠٢٥ ).&lt;ref name=&quot;WSJ Mich&quot; /&gt; لە ساڵی ٢٠٠٩ کۆمەڵەی مافی هونەرمەندان داوای ٣٨٠٠ دۆلاری لە شارۆچکەکە کرد بۆ مۆڵەتدان، بەو پێیەی کە کارەکە مافی چاپکردنی ئێریکسنی پێشێل کردووە.&lt;ref name=&quot;WSJ Mich&quot; /&gt; لە نزیکەی {{Convert|30|in|cm}} بەرزیدا، کۆپییەکە لە گرینڤیل نیوەی قەبارەی ئەسڵیەکەیە، و دەموچاوێکی جیاوازی هەیە و [[مەمک|مەمکی]] گەورەترە هەروەها هۆکاری جیاوازی دیکەی هەیە.&lt;ref name=&quot;WSJ Mich&quot; /&gt; دواتر باس لەوە کرا کە داواکارییەکەی مافی چاپکردن هەڵوەشاوەتەوە.

لێکچوون لە نێوان پەیکەری ''دەریاچەی بچووک'' و پەیکەری ''پەنیای بەرد'' لە کەنار دەریا لە ناپیر لە نیوزلەندا هەیە، هەروەها هەندێک لێکچوون لە چیرۆکەکانی دەریاچەی بچووک و پەنیادا هەیە. پەیکەری غەواسێکی مێینە لە ساڵی ١٩٧٢ (بەناونیشانی ''کچێک لە جلێکی تەڕدا'' لەلایەن ئێلیک ئیمرێدیەوە ) لە [[ڤانکۆڤەر]] لە ویلایەتی کۆڵۆمبیاى بەریتانی لە کەنەدا، کاتێک کە نەیانتوانی مۆڵەتی بەرهەمهێنانەوەی پەیکەری کۆپنهاگن وەربگرن، دەسەڵاتدارانی ڤانکۆڤەر وەشانێکی مۆدێرنیان هەڵبژارد.

لە ساڵی ٢٠١٦ پەیکەرێکی هاوشێوە لە بەندەرەکەی ئاسا لە دانیمارک دانرا، کە هەروەها لەسەر لوتکەی بەردێک دانراوە. میراتگرانی پەیکەرتاشەکە سکاڵا تۆمار دەکەن و بانگەشەی ئەوە دەکەن کە پەیکەری ئاسا ''زۆر لە پەیکەری بەناوبانگ دەچێت'' و داوای قەرەبووکردنەوەی زیانەکان و لەناوبردنی پەیکەری ئاسا دەکەن.&lt;ref name=&quot;20210817NYT&quot; /&gt;

== لە کولتوری باودا ==
پەیکەرەکە لەم فیلمانەدا دەبینرێت:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.danskefilm.dk/lokation.php?id=123 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170317145002/https://www.danskefilm.dk/lokation.php?id=123 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 17, 2017 |ڕێکەوتی سەردان=16 March 2017 |وێبگە=danskefilm.dk |زمان=da}}&lt;/ref&gt;

* ''خۆر بەسەر دانیمارک'' (١٩٣٦)
* ''[[Wienerbarnet|وینێربارنێت]]'' (١٩٤١)
* ''باندفاڵد'' (١٩٥٧)
* ''فۆرێلسکێت ئی کۆبێنهاڤن'' (١٩٦٠)
* ''ڕێپتیلیکۆس'' (١٩٦١)
* ''[[Løgn og løvebrøl|لۆگن ئۆگ لۆڤێبرۆڵ]]'' (١٩٦١)
* ''پیگن ئۆگ ملیۆنێرێن'' (1965)
* ''ئینڤێن ئی بۆلیگنۆدن'' (1965)
* ''Slap af، فرێد'' (١٩٦٦)
* ''ڕوسالۆچکا'' (١٩٦٨)
* ''ڕۆمانی دەریاچەی بچووک لە نووسینی هانس کریستیان ئەندەرسۆن'' (١٩٧٥)
* ''[[Hopla på sengekanten|هۆپلا پا سەنگەکانتێن]]'' (١٩٧٦)
* ''[[Olsen-banden går i krig|ئۆلسن-باندێن گار ئی کریگ]]'' (١٩٧٨)
* ''[[Walter og Carlo i Amerika|واڵتەر ئۆگ کارلۆ ئی ئەمریکا]]'' (1989)
* ''کرومێرن'' (1991)
* ''کۆپنهاگن'' (2014)

پەیکەرەکە وەک وێنەی بۆ کۆپنهاگن بەکارهاتووە لە یاری ڤیدیۆیی ''کوێ لە ئەوروپا کارمێن ساندیگۆ لە ساڵی ١٩٨٨؟''.

== هەروەها سەیری بکە ==
{{تێبینییەکان}}

* دەریاچەی وارشۆ
* دەریاچەی زینۆر

== تێبینی ڕوونکردنەوە ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{سەرچاوەکان}}{{The Little Mermaid (Andersen)}}

== ئاماژەکان ==
{{Copenhagen}}

== بەستەری دەرەکی ==
{{Østerbro}}{{Public art in Copenhagen}}

* {{وێبگەی فەرمی}}
* [https://web.archive.org/web/20230323222233/http://mermaidsculpture.dk/index.php?lang=en The last archived copy of the Official website until 2023]
* [http://mermaidsofearth.com/mermaid-statues-mermaid-sculptures/public/mermaid-of-the-north/ Mermaid of North]
* [https://web.archive.org/web/20070909035947/http://www.hcandersen-homepage.dk/skulptur_den_lille_havfrue.htm ''The Little Mermaid''. Photo gallery from Denmark. Hans Christian Andersen Information]
* [https://www.panoramas.dk/the-little-mermaid/the_little_mermaid.html ''The Little Mermaid''] – 360 degree QuickTime VR panorama from Copenhagen
* [http://www.mediamanint.com/articles/human_statue29.html ''The Little Mermaid'' human statue recreated in Sydney, Australia]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>6n4nkqaas9x7ok4l5w96jidqnopd9x8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694381</id>
      <parentid>1694378</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:59:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shaween</username>
        <id>18477</id>
      </contributor>
      <origin>1694381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31312" sha1="1s6p3m8q3xv9p8b1j9xololdmc7k3jg" xml:space="preserve">{{داڕێژە:Infobox artwork
| title              = پەریی دەریایی بچووک
| other_language_1   = ''Den lille Havfrue''
| other_title_1      = 
| other_language_2   = 
| other_title_2      = 
| image              = Denmark, Copenhagen, Little Mermaid, Langelinie Promenade 150422-26.jpg
| image_upright      = 
| alt                = 
| caption            = 
| artist             = 
| designer           = [[Edvard Eriksen]]
| year               =  &lt;!-- If after 1583 CE, use {{start date|YYYY}} --&gt;
| completion_date    =  &lt;!-- For a more specific date (post-1583): {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} --&gt;
| catalogue          = 
| medium             = 
| movement           = 
| subject            = 
| height_metric      =  &lt;!-- (i.e. in metric units) --&gt;
| width_metric       = 
| length_metric      = 
| diameter_metric    = 
| height_imperial    =  &lt;!-- (i.e. in imperial units) --&gt;
| width_imperial     = 
| length_imperial    = 
| diameter_imperial  = 
| dimensions         = 
| dimensions_ref     = 
| metric_unit        = cm  &lt;!-- Note: this parameter must either use the value given or not be included --&gt;
| imperial_unit      = in  &lt;!-- Note: this parameter must either use the value given or not be included --&gt;
| weight             = 
| designation        = 
| condition          = 
| museum             = 
| city               = [[کۆپنھاگن]], [[دانمارک]]
| coordinates        =  &lt;!-- Only use for the coordinates (when known) of the artwork itself, i.e. not for the site, building, structure, etc. where it is kept, otherwise leave blank (or omit): {{coord|LAT|LON|type:landmark|display=inline,title}} --&gt;
| owner              = 
| commissioner       = 
| accession          = 
| preceded_by        =  &lt;!-- preceding work by the same artist --&gt;
| followed_by        =  &lt;!-- next work by the same artist --&gt;
| module             = 
| website            =  &lt;!-- Official webpage/site only: {{URL|example.com}} --&gt;
}}

'''''پەریی دەریایی بچووک''''' (بە [[دانمارکی]]  Den lille Havfrue) پەیکەرێکی برۆنزییە لەلایەن ئێدڤارد ئێریکسن, کە وێناکردنی دەریاچەیەکی دەریاییە کە دەبێتە مرۆڤ. پەیکەرەکە لەسەر بەردێک لە کەناری ئاوەکە لە سەیرانگای لانگلینی لە [[کۆپنھاگن|شاری کۆپنهاگن]] لە [[دانمارک|دانیمارک]] نمایشکراوە.{{تێبینی|According to German magazine ''[[Der Spiegel]]'', the statue located in Copenhagen harbour has always been an exact copy, with the sculptor's heirs keeping the original at an undisclosed location.&lt;ref name=m3 /&gt;}} درێژییەکەی {{Convert|1.25|m|ft}} بەرزە و کێشی {{Convert|385|lb|kg}}.

لەسەر بنەمای چیرۆکی ئەفسانەی ساڵی ١٨٣٧ بە هەمان ناو لەلایەن نووسەری دانیمارکی [[ھانس کریستیان ئەندەرسن|هانس کریستیان ئەندەرسۆنەوە]]، پەیکەرە بچووک و بێ سەرنجڕاکێشەکە ئایکۆنێکی کۆپنهاگنە و لە ساڵی ١٩١٣ەوە کە پەردە لەسەر لادرا، بووەتە شوێنێکی سەرنجڕاکێشی گەشتیاری. لە دەیەکانی ڕابردوودا بووەتە ئامانجێکی جەماوەری بۆ شێواندن لەلایەن [[ڤەندالیزم|تێکدەرەکان]] و چالاکوانانی سیاسییەوە.

''دەریاچەی دەریایی'' لەنێو ئەو پەیکەرە ئایکۆنییانەیە کە هێمای شارەکانن. ئەوانی تر بریتین لە: ''Manneken Pis'' لە [[بروکسێل|برۆکسل]]; [[پەیکەری ئازادی]] لە [[نیوویۆرک|نیویۆرک]]; ''مەسیحی ڕزگارکەر'' لە [[ڕیۆ دێ ژانێرۆ|ڕیۆ دی جانیرۆ]]; پەیکەری ''پەنیای بەردی ڕەش'' لە ناپیر; ''سمۆک واوێڵسکی'' ( ''ئەژدیهای واوێڵ'') لە شاری کراکۆڤ لە پۆڵەندا؛ یان ستوونی نێڵسن و ئیرۆس لە [[لەندەن]].

== مێژوو ==
پەیکەرەکە لە ساڵی ١٩٠٩ لەلایەن کارل جاکۆبسن کوڕی دامەزرێنەری کارلسبێرگەوە ڕاسپێردرابوو، کە لە شانۆی شاهانەی کۆپنهاگن بە بالێیەک سەبارەت بە چیرۆکی ئەفسانەیی سەرسام بووبوو و داوای لە بالێرینا ئیلین پرایس کرد کە مۆدێل بۆ پەیکەرەکە دروست بکات.
[[File:Ellen_Price_as_the_Little_Mermaid,_Royal_Danish_Ballet,_1909.jpg|ڕاست|وێنۆک| ئیلین پرایس وەک دەریاچەی بچووک، بالێی شاهانەی دانیمارکی، ١٩٠٩]]
پەیکەرتاش ئێدڤارد ئێریکسن پەیکەری برۆنزی دروستکردووە، کە لە ٢٣ی ئابی ١٩١٣ پەردەی لەسەر لادرا&lt;ref name=&quot;Cphp&quot; /&gt; ئێریکسن داوای لە پرایس کرد کە مۆدێل بۆ پەیکەرەکە دروست بکات، بەڵام بەو پێیەی بالێریناکە ڕازی نەبوو بە ڕووتی مۆدێل بکات، لەبری ئەوە پەیکەرەکە بە تەواوی مۆدێلی هاوسەری پەیکەرتاشەکە بوو کە ناوی ئیلین ئێریکسن بوو.&lt;ref name=&quot;MoE&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://mermaidsofearth.com/mermaid-statues-mermaid-sculptures/public/the-little-mermaid-statue-copenhagen/ |ڕێکەوتی سەردان=17 February 2026 |وێبگە=Mermaids of Earth}}&lt;/ref&gt; چیرۆکێکی باو هەیە کە دەموچاوەکە مۆدێلی پرایس بووە،&lt;ref name=&quot;Cphp&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.copenhagenpictures.dk/mermaid.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/19991128173940/http://copenhagenpictures.dk/mermaid.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 28, 1999 |ڕێکەوتی سەردان=August 17, 2008 |وێبگە=Copenhagen Pictures}}&lt;/ref&gt; بەڵام ئەمە درۆیە.&lt;ref name=&quot;MoE&quot; /&gt;
[[پەڕگە:Assembly_of_the_Little_Mermaid_statue_(Copenhagen,_Langeline,_1913).jpg|وێنۆک| کۆبوونەوەی پەیکەری ''دەریاچەی بچووک'' (کۆپنهاگن، لانگلین، ١٩١٣)]]
ئەنجومەنی شارۆچکەی کۆپنهاگن ڕێکخستنی کرد بۆ گواستنەوەی پەیکەرەکە بۆ شەنگەهای لە کۆشکی دانیمارک بۆ ماوەی پێشانگای ٢٠١٠ (ئایار تا تشرینی یەکەم)، یەکەمجارە بە فەرمی لە شوێنی دانیشتنی خۆیەوە بگوازرێتەوە لەو کاتەوەی نزیکەی سەدەیەک پێشتر دانرا. لەکاتێکدا پەیکەرەکە لە شەنگەهای دوور بوو، کۆپییەکی ڕێگەپێدراو لەسەر بەردێک لە دەریاچەی باخچەی تیڤۆلی نزیک لە کۆپنهاگن نمایشکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=November 27, 2012 |ناونیشان=http://mermaidsofearth.com/the-little-mermaid-statue-in-tivoli-gardens-denmark/benny-hansen-l/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140525200356/http://mermaidsofearth.com/the-little-mermaid-statue-in-tivoli-gardens-denmark/benny-hansen-l/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 25, 2014 |ڕێکەوتی سەردان=May 25, 2014}}&lt;/ref&gt; بەرپرسانی کۆپنهاگن بیریان لەوە کردۆتەوە کە پەیکەرەکە چەند مەترێک بگوازنەوە بۆ دەرەوە بۆ ناو بەندەرەکە بۆ ئەوەی بێهیوا بکەن لە تێکدان و ڕێگریکردن لە سەرکەوتنی گەشتیاران بەسەریدا،&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 30, 2006 |ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4860562.stm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070330192322/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/4860562.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 30, 2007 |ڕێکەوتی سەردان=December 31, 2012}}&lt;/ref&gt; بەڵام تا مانگی ئەیلولی ٢٠٢٢ پەیکەرەکە لەسەر زەوی وشک لە لای ئاوی لانگلینی دەمێنێتەوە.

=== تێکدان ===
پەیکەرەکە لە ناوەڕاستی شەستەکانەوە بە هۆکاری جیاوازەوە چەندین جار زیانی پێگەیشتووە و تێکچووە، بەڵام هەرجارەیان نۆژەن کراوەتەوە.

لە ٢٤ی نیسانی ١٩٦٤ سەری پەیکەرەکە لەلایەن هونەرمەندەکانی بزووتنەوەی دۆخخوازی سیاسییەوە دزرا و دزرا، لەنێویاندا یۆرگن ناش. ئەو سەرە هەرگیز وەرنەگیرایەوە و سەرێکی نوێ بەرهەم هێنرا و لەسەر پەیکەرەکە دانرا.&lt;ref name=&quot;m3&quot; /&gt; لە ٢٢ی تەمموزی ١٩٨٤دا قۆڵی ڕاستی بڕدرا و دوای دوو ڕۆژ لەلایەن دوو گەنجەوە گەڕێنرایەوە.&lt;ref name=&quot;m3&quot; /&gt; لە ساڵی ١٩٩٠ لە هەوڵێکدا بۆ بڕینی سەری پەیکەرەکە {{Convert|18|cm|in|0}} قووڵ بڕین لە ملدا.&lt;ref name=&quot;m3&quot; /&gt;

لە ٦ی ژانویەی ١٩٩٨ جارێکی تر سەری پەیکەرەکە بڕدرایەوە؛   تاوانباران هەرگیز نەدۆزرانەوە، بەڵام سەرەکە بەبێ ئەوەی ناوی خۆی ئاشکرا بکات گەڕێنرایەوە بۆ کەناڵێکی تەلەفزیۆنی نزیک، و لە ٤ی شوباتدا بەسترایەوە. شەوی ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٣ پەیکەرەکە بە تەقەمەنی لە بنکەکەی کەوتە خوارەوە و دواتر لە ئاوەکانی بەندەرەکەدا دۆزرایەوە. کون لە مەچەک و ئەژنۆی دەریاچەی دەریاچەدا تەقێندرابووەوە. 

چەندین جار بۆیاخ بەسەر پەیکەرەکەدا ڕژاوە، لەوانە یەک ئەڵقە لە ساڵی ١٩٦٣ و دوو ئەڵقە لە مانگی ئازار و ئایاری ٢٠٠٧. لە ٨ی ئازاری ٢٠٠٦دا دێڵدۆیەک بە دەستی پەیکەرەکەوە بەسترابوو، بۆیەی سەوز بەسەریدا فڕێدرا و بەرواری ''٨ی ئازاری'' لەسەر نووسرا. گومان دەکرێت ئەم تێکدەرانە پەیوەندی بە [[ڕۆژی جیھانیی ژنان|ڕۆژی جیهانی ژنانەوە]] هەبووبێت کە لە ٨ی ئازاردایە.&lt;ref name=&quot;BBC&quot; /&gt;

پەیکەرەکە لە ٣٠ی ئایاری ٢٠١٧ بە بۆیاخی سوور تەڕ دۆزرایەوە کە پەیامی &quot;دانیمارک&quot;ی لەسەر بوو [بەرگری لە نەهەنگەکانی دوورگەکانی فارۆ دەکەن&quot;، ئاماژەیە بۆ ڕاوکردنی نەهەنگ لە دوورگەکانی فارۆ ( وڵاتێکی سەربەخۆ لە [[شانشینی دانمارک|شانشینی دانیمارک]])، کە لەسەر زەوی لەبەردەم پەیکەرەکەدا نووسراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Jenkins |first=Aric |ڕێکەوت=2017-05-30 |ناونیشان=https://time.com/4797917/little-mermaid-statue-paint-vandalism-copenhagen-denmark/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170531030643/http://time.com/4797917/little-mermaid-statue-paint-vandalism-copenhagen-denmark/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 31, 2017 |ڕێکەوتی سەردان=May 30, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2017-05-30 |ناونیشان=https://www.nbcnews.com/news/world/denmark-s-poor-little-mermaid-vandalized-again-n766171 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201111213718/https://www.nbcnews.com/news/world/denmark-s-poor-little-mermaid-vandalized-again-n766171 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 11, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=October 7, 2019}}&lt;/ref&gt;

دوای نزیکەی دوو هەفتە و لە ١٤ی حوزەیران پەیکەرەکە بە بۆیەی شین و سپی تەڕکرا. لە بەردەم پەیکەرەکەدا &quot;بێفری عەبدوڵلێ&quot; (''عبداللە ئازاد'') نووسرابوو، بەڵام لەو کاتەدا ڕوون نەبووەتەوە کە ئەمە ئاماژەیە بۆ چی. دواتر پۆلیس ڕایگەیاندووە، پێدەچێت نووسینەکە ئاماژەیە بۆ عەبدولئەحمەد، پەنابەرێکی سۆماڵی کە لە ساڵی ٢٠٠١ەوە بەهۆی سزای دەستبەسەرکردنەوە لە یەکەیەکی باڵای ئەمنی لە دانیمارک دەستبەسەرە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2017-06-14 |ناونیشان=https://www.thelocal.dk/20170614/denmarks-little-mermaid-turns-blue-and-white-after-latest-vandalism |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170614101403/https://www.thelocal.dk/20170614/denmarks-little-mermaid-turns-blue-and-white-after-latest-vandalism |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 14, 2017 |ڕێکەوتی سەردان=June 14, 2017}}&lt;/ref&gt;

لە ١٣ی ژانویەی ٢٠٢٠، &quot;هۆنگ کۆنگی ئازاد&quot; لەسەر ئەو بەردەی کە پەیکەرەکە لەسەری دانراوە لەلایەن لایەنگرانی ناڕەزایەتییەکانی هۆنگ کۆنگەوە لە ساڵی ٢٠١٩-٢٠دا نەخشێندرا. لە ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠، لە دوای ناڕەزایەتییەکانی جۆرج فلۆید و بزووتنەوەی ژیانی ڕەشپێستەکان گرنگە ، پەیکەرەکە تێکدرا و وشەی &quot;ماسی ڕەگەزپەرست&quot; لەسەر بنکە بەردەکەی نووسرابوو، کە چاودێران و پسپۆڕانی تووشی سەرسوڕمان کرد، چونکە هیچ شتێکی پەیوەندیدار بە پەیکەرەکە، ئێچ سی ئەندەرسۆن یان چیرۆکە ئەفسانەییەکەیەوە ناتوانرێت وەک ڕەگەزپەرستانە لێکبدرێتەوە.

لە مانگی ئازاری ٢٠٢٢دا لەسەر بنەمای بەردی پەیکەرەکە &quot;Z=svastika&quot; نووسرابوو، کە وا بیردەکرایەوە دژایەتی ڕووسیا و داگیرکردنی ئۆکرانیا بێت، کە هێزەکانی ڕووسیا بە شێوەیەکی بەرفراوان &quot; Z &quot;یان وەک هێمای خۆیان بەکارهێنا. نزیکەی بەتەواوی دوای ساڵێک، ئاڵایەکی ڕووسیا لەسەر بەردەکە نەخشێنرا، کە وا بیردەکرایەوە کە نیشاندانی پشتیوانییەک بێت بۆ ڕووسیا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2023-03-02 |ناونیشان=https://www.politico.eu/article/vandalism-russia-flag-denmark-little-mermaid-statue/ |ڕێکەوتی سەردان=2023-03-03 |وێبگە=POLITICO |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

هەرچەندە وەک تێکدان سەیر ناکرێت بەو پێیەی هیچ زیانێک بە پەیکەرەکە نەگەیشتووە، بەڵام خەڵک چەندین جار جلیان لەبەر کردووە، یان بۆ خۆشی یان بۆ ئەوەی لێدوانی جددیتر بدەن. لە ساڵی ٢٠٠٤دا پەیکەرەکە بە بورقا پۆشرا وەک ناڕەزایەتییەک بەرامبەر بە داواکاری تورکیا بۆ پەیوەستبوون بە یەکێتی ئەوروپا. لە مانگی ئایاری ٢٠٠٧دا جارێکی دیکە دۆزرایەوە کە جل و بەرگی موسڵمان و چەترێکی سەری لەبەردا بوو. نموونەی دیکە ئەو کاتانەن کە کڵاوی کریسمس لەسەر سەری دانراوە، یان لە درێسی هەڵبژاردەی تۆپی پێی نەرویج یان سویددا پۆشراوە (بەتایبەت تیپی دانیمارک و سوید ڕکابەرییەکی زۆر ڕکابەرییان هەیە).

== کۆپیەکان ==
جگە لەو پەیکەرەی کە نمایشکراوە، کە خۆی کۆپییەکی ئەسڵییە، زیاتر لە سێزدە نوسخەی بێ زیانی پەیکەرەکە لە سەرانسەری جیهاندا هەڵکەوتووە:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2012 |ناونیشان=http://mermaidsofearth.com/mermaid-statues-mermaid-sculptures/public/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130906195600/http://mermaidsofearth.com/mermaid-statues-mermaid-sculptures/public/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2013-09-06 |ڕێکەوتی سەردان=2013-08-26}}&lt;/ref&gt;

* [[سۆلڤانگ، کالیفۆرنیا]]
* کیمبۆڵتۆن، ئایۆوا
* پیاترا نیامت, ڕۆمانیا&lt;ref name=&quot;WSJ Mich&quot; /&gt;
* تۆریخۆن دی ئاردۆز (مەدرید)، ئیسپانیا
* [[سیئۆل]], کۆریای باشوور&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2016 |ناونیشان=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20161031000768 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170208181540/http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20161031000768 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2017-02-08 |ڕێکەوتی سەردان=2017-02-09}}&lt;/ref&gt;
* کۆپییەکی نیوە قەبارە لە [[کەلگەری|شاری کالگاری]] لە ویلایەتی ئەلبێرتای کەنەدا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.calgary.ca/CSPS/Recreation/Pages/Public-Art/Downtown-Public-Art-Circuit-tour.aspx#mermaid |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120410074105/http://www.calgary.ca/CSPS/Recreation/Pages/Public-Art/Downtown-Public-Art-Circuit-tour.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2012-04-10 |ڕێکەوتی سەردان=2012-02-11 |وێبگە=Downtown Public Art Circuit tour - The City of Calgary}}&lt;/ref&gt;
* کۆپییەک لە گۆڕی [[ڤیکتۆر بۆرج]]، وەرزشکاری دانیمارکی-ئەمریکی&lt;ref name=&quot;WSJ Mich&quot; /&gt;
* [[فڕۆکەخانەی کۆپنھاگن|فڕۆکەخانەی کۆپنهاگن]] کۆپییەکی دەریاچەی دەریایی لەگەڵ پەیکەری ئەندەرسۆن هەیە{{ژێدەر پێویستە|date=August 2025}}

لە ساڵی ٢٠٠٠ کریستیان دالگارد پەیکەرێکی 'جەرگەی بچووک'ی دروستکرد کە ڕووی لە کەناری لارڤۆتۆیە لە [[مۆناکۆ]]. پەیکەرەکە بە چین و چینە کانزاکان دروستکراوە، وەک ڕێزێک بۆ دانیمارکییەکان کە لە مۆناکۆ دەژین، هەروەها بۆ یادکردنەوەی ٥٠ ساڵەی حوکمڕانی شازادەی کۆچکردوو ڕەینیەری سێیەم.{{ژێدەر پێویستە|date=December 2020}}

کۆپییەکی پەیکەرەکە بەشداریکردنی دانیمارکی لە باخچەی ئاشتی نێودەوڵەتی لە [[سەڵت لەیک ستی|شاری سالت لەیک]] پێکدەهێنێت. ئەو کۆپییە نیوە قەبارەیە لە ٢٦ی شوباتی ٢٠١٠ دزراوە، بەڵام لە ٧ی نیسانی ٢٠١٠ دۆزراوەتەوە و لە پارکەکەدا جێهێڵراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.abc4.com/content/news/top%20stories/story/Little-Mermaid-statue-found-in-International/jG5ynvUxh02sxFWPtX_dsw.cspx |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100409151949/http://www.abc4.com/content/news/top%20stories/story/Little-Mermaid-statue-found-in-International/jG5ynvUxh02sxFWPtX_dsw.cspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2010-04-09 |ڕێکەوتی سەردان=2012-01-29 |وێبگە=ABC4 Salt Lake City (abc4.com)}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٦٠ کۆپییەکی پەیکەرەکە لەلایەن دانیمارکەوە پێشکەش بە بەرازیل کرا وەک ڕێزێک بۆ دروستکردنی [[بەڕازیلیا|برازیلیا]]، پایتەختی نوێی وڵاتەکە کە لە ساڵەکەدا کرایەوە. تەنها ٥ ساڵ دواتر لەبەردەم بینای سەرەکی فەرماندەیی هێزی دەریایی بەڕازیل دانرا، لە برازیلیا لە ناوچەی فیدراڵی، کە تا ئەمڕۆش لەوێیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=da Silva |first=Ana Maria |ڕێکەوت=2021-02-20 |ناونیشان=https://www.correiobraziliense.com.br/cidades-df/2021/02/4907652-presente-da-dinamarca-para-brasilia-pequena-sereia-esta-abandonada.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210306020619/https://www.correiobraziliense.com.br/cidades-df/2021/02/4907652-presente-da-dinamarca-para-brasilia-pequena-sereia-esta-abandonada.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2021-03-06 |ڕێکەوتی سەردان=2021-07-16 |زمان=portuguese}}&lt;/ref&gt;

== بەرهەمی هاوشێوە ==
{{Stack|[[File:Pania of the Reef a (cropped)1.jpg|thumb|200px|Pania of the Reef.]]}}{{دەروازە|Denmark}}
پەیکەرێکی دیکەی دەریاچەی دەریایی لە نزیک دەریاچەی دەریاچەی بچووک لە ساڵی ٢٠٠٦ پەردەی لەسەر لادرا و دواتر لە ساڵی ٢٠١٨ گواسترایەوە بۆ قەڵای دراگۆر . یەکێکی تر لە ساڵی ٢٠٢٣ لە شاری مۆنۆپۆلی لە شاری پوگلیا دانرا.

هەندێک پەیکەری هاوشێوەی ''دەریاچەی بچووک'' لە [[سیسیلیا|سیسیلیایە]] . لە ساڵی ١٩٦٢ یەکەم پەیکەری لەو جۆرە لە کەناری دەریا لە جیاردینی ناکسۆس دانرا کە قەبارەکەی نزیکەی {{Convert|4|m}} بەرزە بەسەر نافورەیەکدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.strgiardini.it/_/index.php/la-citta/monumenti-e-sculture.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170314070624/http://www.strgiardini.it/_/index.php/la-citta/monumenti-e-sculture.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2017-03-14}}&lt;/ref&gt; نموونەی دووەم، دەریاچەیەکی دەریایی نیشان دەدات کە لە قووڵایی دەریادا نزیکەی {{Convert|18|m}}, لە ناو ناوچەی پارێزراوی دەریایی پلێمیرۆی سیراکوسا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=RagusaNews |ڕێکەوت=2011-08-18 |ناونیشان=http://www.ragusanews.com/articolo/22874/visita-dei-sommozzatori-iblei-alla-statua-di-una-sirena |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190324132017/https://www.ragusanews.com/articolo/22874/visita-dei-sommozzatori-iblei-alla-statua-di-una-sirena |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2019-03-24 |ڕێکەوتی سەردان=2018-03-23 |وێبگە=ragusanews.com}}&lt;/ref&gt;

''پەیکەرێکی پەنیا'' (بە ''پەنیای بەردی بەرد'' ناسراوە) دەکەوێتە سەر نمایشی دەریایی لە شاری ناپیر لە نیوزلەندا و ڕێز لە ژیانی پانیا دەگرێت کە کەسایەتییەکی ئەفسانەی مائۆرییە.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://teaohou.natlib.govt.nz/journals/teaohou/issue/Mao10TeA/c21.html |ڕێکەوتی سەردان=2020-06-14 |وێبگە=teaohou.natlib.govt.nz}}&lt;/ref&gt;

== کێشەکانی مافی کۆپیکردن ==
[[File:Girl_in_a_Wetsuit.jpg|چەپ|وێنۆک| ''کچێک بە جلی تەڕەوە'' لە نووسینی ئێلیک ئیمرێدی (١٩٧٢)، پەیکەرێکی هاوشێوەی ''دەریاچەی بچووکە'' ، لە ڤانکۆڤەر]]
پەیکەرەکە تا ١ی ژانویەی ٢٠٣٠، حەفتا ساڵ دوای مردنی دروستکەرەکەی، لە ژێر [[مافی لەبەرگرتنەوە|مافی چاپکردندایە]]. {{ھەتا ڕێکەوتی|2019}}، دەتوانرێت کۆپی بکڕدرێت، ڕێگەپێدراوە بۆ فرۆشتن لەلایەن خێزانی ئێریکسن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.mermaidsculpture.dk/productsandprices.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120208181113/http://www.mermaidsculpture.dk/productsandprices.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=February 8, 2012 |ڕێکەوتی سەردان=August 25, 2019 |وێبگە=The Little Mermaid}}&lt;/ref&gt; ڕۆژنامەی دانیمارکی ''بەرلینگسکی'' لە ساڵی ٢٠٢٠ سکاڵای لەسەر تۆمارکرا بەهۆی بڵاوکردنەوەی کارتۆنی پارۆدی پەیکەرەکە لە چوارچێوەی بابەتێکدا سەبارەت بە کولتوری دیبەیتی دانیمارک و بیرۆکەی ڕاستڕەوەکان. ڕۆژنامەکە تۆمەتبار کرا بە شەیتانکردنی ''دەریاچەی بچووک'' و دادگا بڕیاریدا ٢٨٥ هەزار کرۆن بدات. ڕۆژنامەکە لە مانگی شوباتی ٢٠٢٢دا سەرنجڕاکێشی خۆی لەدەستدا. بەڵام دادگای باڵای دانیمارک لە ١٧ی ئایاری ٢٠٢٣ بڕیاریدا کە &quot;نە وێنەکێشانی کاریکاتێر و نە وێنەی ''دەریاچەی بچووک'' کە دەمامکی لەسەر بووە، کە لە پەیوەندی لەگەڵ بابەتەکانی ڕۆژنامەکاندا هێنراوەتە بەرلینگسک، مافی کۆپیکردنی میراتگرانی پەیکەری دەریاچەی بچووکی پێشێلکردووە&quot; بە ئاماژەدان بەو بنەمای پارۆدییەی کە لە یاسای مافی کۆپیکردنی دانیمارکدا هاتووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=May 17, 2023 |ناونیشان=https://domstol.dk/hoejesteret/decided-cases-eu-law/2023/5/cartoon-and-photo-of-the-little-mermaid-did-not-infringe-copyright/ |ڕێکەوتی سەردان=October 4, 2023 |وێبگە=Højesteret}}&lt;/ref&gt;

کۆپییەکی لە ساڵی ١٩٩٤ لە شاری گرینڤیل لە ویلایەتی میشیگان دانرا بۆ ئاهەنگگێڕان بە میراتی دانیمارکی شارۆچکەکە، بە تێچووی ١٠ هەزار دۆلار ( equivalent to $21,722 لە ساڵی ٢٠٢٥ ).&lt;ref name=&quot;WSJ Mich&quot; /&gt; لە ساڵی ٢٠٠٩ کۆمەڵەی مافی هونەرمەندان داوای ٣٨٠٠ دۆلاری لە شارۆچکەکە کرد بۆ مۆڵەتدان، بەو پێیەی کە کارەکە مافی چاپکردنی ئێریکسنی پێشێل کردووە.&lt;ref name=&quot;WSJ Mich&quot; /&gt; لە نزیکەی {{Convert|30|in|cm}} بەرزیدا، کۆپییەکە لە گرینڤیل نیوەی قەبارەی ئەسڵیەکەیە، و دەموچاوێکی جیاوازی هەیە و [[مەمک|مەمکی]] گەورەترە هەروەها هۆکاری جیاوازی دیکەی هەیە.&lt;ref name=&quot;WSJ Mich&quot; /&gt; دواتر باس لەوە کرا کە داواکارییەکەی مافی چاپکردن هەڵوەشاوەتەوە.

لێکچوون لە نێوان پەیکەری ''دەریاچەی بچووک'' و پەیکەری ''پەنیای بەرد'' لە کەنار دەریا لە ناپیر لە نیوزلەندا هەیە، هەروەها هەندێک لێکچوون لە چیرۆکەکانی دەریاچەی بچووک و پەنیادا هەیە. پەیکەری غەواسێکی مێینە لە ساڵی ١٩٧٢ (بەناونیشانی ''کچێک لە جلێکی تەڕدا'' لەلایەن ئێلیک ئیمرێدیەوە ) لە [[ڤانکۆڤەر]] لە ویلایەتی کۆڵۆمبیاى بەریتانی لە کەنەدا، کاتێک کە نەیانتوانی مۆڵەتی بەرهەمهێنانەوەی پەیکەری کۆپنهاگن وەربگرن، دەسەڵاتدارانی ڤانکۆڤەر وەشانێکی مۆدێرنیان هەڵبژارد.

لە ساڵی ٢٠١٦ پەیکەرێکی هاوشێوە لە بەندەرەکەی ئاسا لە دانیمارک دانرا، کە هەروەها لەسەر لوتکەی بەردێک دانراوە. میراتگرانی پەیکەرتاشەکە سکاڵا تۆمار دەکەن و بانگەشەی ئەوە دەکەن کە پەیکەری ئاسا ''زۆر لە پەیکەری بەناوبانگ دەچێت'' و داوای قەرەبووکردنەوەی زیانەکان و لەناوبردنی پەیکەری ئاسا دەکەن.&lt;ref name=&quot;20210817NYT&quot; /&gt;

== لە کولتوری باودا ==
پەیکەرەکە لەم فیلمانەدا دەبینرێت:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.danskefilm.dk/lokation.php?id=123 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170317145002/https://www.danskefilm.dk/lokation.php?id=123 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 17, 2017 |ڕێکەوتی سەردان=16 March 2017 |وێبگە=danskefilm.dk |زمان=da}}&lt;/ref&gt;

* ''خۆر بەسەر دانیمارک'' (١٩٣٦)
* ''[[Wienerbarnet|وینێربارنێت]]'' (١٩٤١)
* ''باندفاڵد'' (١٩٥٧)
* ''فۆرێلسکێت ئی کۆبێنهاڤن'' (١٩٦٠)
* ''ڕێپتیلیکۆس'' (١٩٦١)
* ''[[Løgn og løvebrøl|لۆگن ئۆگ لۆڤێبرۆڵ]]'' (١٩٦١)
* ''پیگن ئۆگ ملیۆنێرێن'' (1965)
* ''ئینڤێن ئی بۆلیگنۆدن'' (1965)
* ''Slap af، فرێد'' (١٩٦٦)
* ''ڕوسالۆچکا'' (١٩٦٨)
* ''ڕۆمانی دەریاچەی بچووک لە نووسینی هانس کریستیان ئەندەرسۆن'' (١٩٧٥)
* ''[[Hopla på sengekanten|هۆپلا پا سەنگەکانتێن]]'' (١٩٧٦)
* ''[[Olsen-banden går i krig|ئۆلسن-باندێن گار ئی کریگ]]'' (١٩٧٨)
* ''[[Walter og Carlo i Amerika|واڵتەر ئۆگ کارلۆ ئی ئەمریکا]]'' (1989)
* ''کرومێرن'' (1991)
* ''کۆپنهاگن'' (2014)

پەیکەرەکە وەک وێنەی بۆ کۆپنهاگن بەکارهاتووە لە یاری ڤیدیۆیی ''کوێ لە ئەوروپا کارمێن ساندیگۆ لە ساڵی ١٩٨٨؟''.

== هەروەها سەیری بکە ==
{{تێبینییەکان}}

* دەریاچەی وارشۆ
* دەریاچەی زینۆر

== تێبینی ڕوونکردنەوە ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{سەرچاوەکان}}{{The Little Mermaid (Andersen)}}

== ئاماژەکان ==
{{Copenhagen}}

== بەستەری دەرەکی ==
{{Østerbro}}{{Public art in Copenhagen}}

* {{وێبگەی فەرمی}}
* [https://web.archive.org/web/20230323222233/http://mermaidsculpture.dk/index.php?lang=en The last archived copy of the Official website until 2023]
* [http://mermaidsofearth.com/mermaid-statues-mermaid-sculptures/public/mermaid-of-the-north/ Mermaid of North]
* [https://web.archive.org/web/20070909035947/http://www.hcandersen-homepage.dk/skulptur_den_lille_havfrue.htm ''The Little Mermaid''. Photo gallery from Denmark. Hans Christian Andersen Information]
* [https://www.panoramas.dk/the-little-mermaid/the_little_mermaid.html ''The Little Mermaid''] – 360 degree QuickTime VR panorama from Copenhagen
* [http://www.mediamanint.com/articles/human_statue29.html ''The Little Mermaid'' human statue recreated in Sydney, Australia]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>1s6p3m8q3xv9p8b1j9xololdmc7k3jg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694383</id>
      <parentid>1694381</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T11:00:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shaween</username>
        <id>18477</id>
      </contributor>
      <origin>1694383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31327" sha1="ngqmwulnz54ex1g1vfmgyjb4ld22pvt" xml:space="preserve">{{داڕێژە:Infobox artwork
| title              = پەریی دەریایی بچووک
| other_language_1   = ''Den lille Havfrue''
| other_title_1      = 
| other_language_2   = 
| other_title_2      = 
| image              = Denmark, Copenhagen, Little Mermaid, Langelinie Promenade 150422-26.jpg
| image_upright      = 
| alt                = 
| caption            = 
| artist             = 
| designer           = [[ئێدوارد ئێریکسن]]
| year               =  &lt;!-- If after 1583 CE, use {{start date|YYYY}} --&gt;
| completion_date    =  &lt;!-- For a more specific date (post-1583): {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} --&gt;
| catalogue          = 
| medium             = 
| movement           = 
| subject            = 
| height_metric      =  &lt;!-- (i.e. in metric units) --&gt;
| width_metric       = 
| length_metric      = 
| diameter_metric    = 
| height_imperial    =  &lt;!-- (i.e. in imperial units) --&gt;
| width_imperial     = 
| length_imperial    = 
| diameter_imperial  = 
| dimensions         = 
| dimensions_ref     = 
| metric_unit        = cm  &lt;!-- Note: this parameter must either use the value given or not be included --&gt;
| imperial_unit      = in  &lt;!-- Note: this parameter must either use the value given or not be included --&gt;
| weight             = 
| designation        = 
| condition          = 
| museum             = 
| city               = [[کۆپنھاگن]], [[دانمارک]]
| coordinates        =  &lt;!-- Only use for the coordinates (when known) of the artwork itself, i.e. not for the site, building, structure, etc. where it is kept, otherwise leave blank (or omit): {{coord|LAT|LON|type:landmark|display=inline,title}} --&gt;
| owner              = 
| commissioner       = 
| accession          = 
| preceded_by        =  &lt;!-- preceding work by the same artist --&gt;
| followed_by        =  &lt;!-- next work by the same artist --&gt;
| module             = 
| website            =  &lt;!-- Official webpage/site only: {{URL|example.com}} --&gt;
}}

'''''پەریی دەریایی بچووک''''' (بە [[دانمارکی]]  Den lille Havfrue) پەیکەرێکی برۆنزییە لەلایەن ئێدڤارد ئێریکسن, کە وێناکردنی دەریاچەیەکی دەریاییە کە دەبێتە مرۆڤ. پەیکەرەکە لەسەر بەردێک لە کەناری ئاوەکە لە سەیرانگای لانگلینی لە [[کۆپنھاگن|شاری کۆپنهاگن]] لە [[دانمارک|دانیمارک]] نمایشکراوە.{{تێبینی|According to German magazine ''[[Der Spiegel]]'', the statue located in Copenhagen harbour has always been an exact copy, with the sculptor's heirs keeping the original at an undisclosed location.&lt;ref name=m3 /&gt;}} درێژییەکەی {{Convert|1.25|m|ft}} بەرزە و کێشی {{Convert|385|lb|kg}}.

لەسەر بنەمای چیرۆکی ئەفسانەی ساڵی ١٨٣٧ بە هەمان ناو لەلایەن نووسەری دانیمارکی [[ھانس کریستیان ئەندەرسن|هانس کریستیان ئەندەرسۆنەوە]]، پەیکەرە بچووک و بێ سەرنجڕاکێشەکە ئایکۆنێکی کۆپنهاگنە و لە ساڵی ١٩١٣ەوە کە پەردە لەسەر لادرا، بووەتە شوێنێکی سەرنجڕاکێشی گەشتیاری. لە دەیەکانی ڕابردوودا بووەتە ئامانجێکی جەماوەری بۆ شێواندن لەلایەن [[ڤەندالیزم|تێکدەرەکان]] و چالاکوانانی سیاسییەوە.

''دەریاچەی دەریایی'' لەنێو ئەو پەیکەرە ئایکۆنییانەیە کە هێمای شارەکانن. ئەوانی تر بریتین لە: ''Manneken Pis'' لە [[بروکسێل|برۆکسل]]; [[پەیکەری ئازادی]] لە [[نیوویۆرک|نیویۆرک]]; ''مەسیحی ڕزگارکەر'' لە [[ڕیۆ دێ ژانێرۆ|ڕیۆ دی جانیرۆ]]; پەیکەری ''پەنیای بەردی ڕەش'' لە ناپیر; ''سمۆک واوێڵسکی'' ( ''ئەژدیهای واوێڵ'') لە شاری کراکۆڤ لە پۆڵەندا؛ یان ستوونی نێڵسن و ئیرۆس لە [[لەندەن]].

== مێژوو ==
پەیکەرەکە لە ساڵی ١٩٠٩ لەلایەن کارل جاکۆبسن کوڕی دامەزرێنەری کارلسبێرگەوە ڕاسپێردرابوو، کە لە شانۆی شاهانەی کۆپنهاگن بە بالێیەک سەبارەت بە چیرۆکی ئەفسانەیی سەرسام بووبوو و داوای لە بالێرینا ئیلین پرایس کرد کە مۆدێل بۆ پەیکەرەکە دروست بکات.
[[File:Ellen_Price_as_the_Little_Mermaid,_Royal_Danish_Ballet,_1909.jpg|ڕاست|وێنۆک| ئیلین پرایس وەک دەریاچەی بچووک، بالێی شاهانەی دانیمارکی، ١٩٠٩]]
پەیکەرتاش ئێدڤارد ئێریکسن پەیکەری برۆنزی دروستکردووە، کە لە ٢٣ی ئابی ١٩١٣ پەردەی لەسەر لادرا&lt;ref name=&quot;Cphp&quot; /&gt; ئێریکسن داوای لە پرایس کرد کە مۆدێل بۆ پەیکەرەکە دروست بکات، بەڵام بەو پێیەی بالێریناکە ڕازی نەبوو بە ڕووتی مۆدێل بکات، لەبری ئەوە پەیکەرەکە بە تەواوی مۆدێلی هاوسەری پەیکەرتاشەکە بوو کە ناوی ئیلین ئێریکسن بوو.&lt;ref name=&quot;MoE&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://mermaidsofearth.com/mermaid-statues-mermaid-sculptures/public/the-little-mermaid-statue-copenhagen/ |ڕێکەوتی سەردان=17 February 2026 |وێبگە=Mermaids of Earth}}&lt;/ref&gt; چیرۆکێکی باو هەیە کە دەموچاوەکە مۆدێلی پرایس بووە،&lt;ref name=&quot;Cphp&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.copenhagenpictures.dk/mermaid.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/19991128173940/http://copenhagenpictures.dk/mermaid.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 28, 1999 |ڕێکەوتی سەردان=August 17, 2008 |وێبگە=Copenhagen Pictures}}&lt;/ref&gt; بەڵام ئەمە درۆیە.&lt;ref name=&quot;MoE&quot; /&gt;
[[پەڕگە:Assembly_of_the_Little_Mermaid_statue_(Copenhagen,_Langeline,_1913).jpg|وێنۆک| کۆبوونەوەی پەیکەری ''دەریاچەی بچووک'' (کۆپنهاگن، لانگلین، ١٩١٣)]]
ئەنجومەنی شارۆچکەی کۆپنهاگن ڕێکخستنی کرد بۆ گواستنەوەی پەیکەرەکە بۆ شەنگەهای لە کۆشکی دانیمارک بۆ ماوەی پێشانگای ٢٠١٠ (ئایار تا تشرینی یەکەم)، یەکەمجارە بە فەرمی لە شوێنی دانیشتنی خۆیەوە بگوازرێتەوە لەو کاتەوەی نزیکەی سەدەیەک پێشتر دانرا. لەکاتێکدا پەیکەرەکە لە شەنگەهای دوور بوو، کۆپییەکی ڕێگەپێدراو لەسەر بەردێک لە دەریاچەی باخچەی تیڤۆلی نزیک لە کۆپنهاگن نمایشکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=November 27, 2012 |ناونیشان=http://mermaidsofearth.com/the-little-mermaid-statue-in-tivoli-gardens-denmark/benny-hansen-l/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140525200356/http://mermaidsofearth.com/the-little-mermaid-statue-in-tivoli-gardens-denmark/benny-hansen-l/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 25, 2014 |ڕێکەوتی سەردان=May 25, 2014}}&lt;/ref&gt; بەرپرسانی کۆپنهاگن بیریان لەوە کردۆتەوە کە پەیکەرەکە چەند مەترێک بگوازنەوە بۆ دەرەوە بۆ ناو بەندەرەکە بۆ ئەوەی بێهیوا بکەن لە تێکدان و ڕێگریکردن لە سەرکەوتنی گەشتیاران بەسەریدا،&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 30, 2006 |ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4860562.stm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070330192322/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/4860562.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 30, 2007 |ڕێکەوتی سەردان=December 31, 2012}}&lt;/ref&gt; بەڵام تا مانگی ئەیلولی ٢٠٢٢ پەیکەرەکە لەسەر زەوی وشک لە لای ئاوی لانگلینی دەمێنێتەوە.

=== تێکدان ===
پەیکەرەکە لە ناوەڕاستی شەستەکانەوە بە هۆکاری جیاوازەوە چەندین جار زیانی پێگەیشتووە و تێکچووە، بەڵام هەرجارەیان نۆژەن کراوەتەوە.

لە ٢٤ی نیسانی ١٩٦٤ سەری پەیکەرەکە لەلایەن هونەرمەندەکانی بزووتنەوەی دۆخخوازی سیاسییەوە دزرا و دزرا، لەنێویاندا یۆرگن ناش. ئەو سەرە هەرگیز وەرنەگیرایەوە و سەرێکی نوێ بەرهەم هێنرا و لەسەر پەیکەرەکە دانرا.&lt;ref name=&quot;m3&quot; /&gt; لە ٢٢ی تەمموزی ١٩٨٤دا قۆڵی ڕاستی بڕدرا و دوای دوو ڕۆژ لەلایەن دوو گەنجەوە گەڕێنرایەوە.&lt;ref name=&quot;m3&quot; /&gt; لە ساڵی ١٩٩٠ لە هەوڵێکدا بۆ بڕینی سەری پەیکەرەکە {{Convert|18|cm|in|0}} قووڵ بڕین لە ملدا.&lt;ref name=&quot;m3&quot; /&gt;

لە ٦ی ژانویەی ١٩٩٨ جارێکی تر سەری پەیکەرەکە بڕدرایەوە؛   تاوانباران هەرگیز نەدۆزرانەوە، بەڵام سەرەکە بەبێ ئەوەی ناوی خۆی ئاشکرا بکات گەڕێنرایەوە بۆ کەناڵێکی تەلەفزیۆنی نزیک، و لە ٤ی شوباتدا بەسترایەوە. شەوی ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٣ پەیکەرەکە بە تەقەمەنی لە بنکەکەی کەوتە خوارەوە و دواتر لە ئاوەکانی بەندەرەکەدا دۆزرایەوە. کون لە مەچەک و ئەژنۆی دەریاچەی دەریاچەدا تەقێندرابووەوە. 

چەندین جار بۆیاخ بەسەر پەیکەرەکەدا ڕژاوە، لەوانە یەک ئەڵقە لە ساڵی ١٩٦٣ و دوو ئەڵقە لە مانگی ئازار و ئایاری ٢٠٠٧. لە ٨ی ئازاری ٢٠٠٦دا دێڵدۆیەک بە دەستی پەیکەرەکەوە بەسترابوو، بۆیەی سەوز بەسەریدا فڕێدرا و بەرواری ''٨ی ئازاری'' لەسەر نووسرا. گومان دەکرێت ئەم تێکدەرانە پەیوەندی بە [[ڕۆژی جیھانیی ژنان|ڕۆژی جیهانی ژنانەوە]] هەبووبێت کە لە ٨ی ئازاردایە.&lt;ref name=&quot;BBC&quot; /&gt;

پەیکەرەکە لە ٣٠ی ئایاری ٢٠١٧ بە بۆیاخی سوور تەڕ دۆزرایەوە کە پەیامی &quot;دانیمارک&quot;ی لەسەر بوو [بەرگری لە نەهەنگەکانی دوورگەکانی فارۆ دەکەن&quot;، ئاماژەیە بۆ ڕاوکردنی نەهەنگ لە دوورگەکانی فارۆ ( وڵاتێکی سەربەخۆ لە [[شانشینی دانمارک|شانشینی دانیمارک]])، کە لەسەر زەوی لەبەردەم پەیکەرەکەدا نووسراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Jenkins |first=Aric |ڕێکەوت=2017-05-30 |ناونیشان=https://time.com/4797917/little-mermaid-statue-paint-vandalism-copenhagen-denmark/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170531030643/http://time.com/4797917/little-mermaid-statue-paint-vandalism-copenhagen-denmark/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 31, 2017 |ڕێکەوتی سەردان=May 30, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2017-05-30 |ناونیشان=https://www.nbcnews.com/news/world/denmark-s-poor-little-mermaid-vandalized-again-n766171 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201111213718/https://www.nbcnews.com/news/world/denmark-s-poor-little-mermaid-vandalized-again-n766171 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 11, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=October 7, 2019}}&lt;/ref&gt;

دوای نزیکەی دوو هەفتە و لە ١٤ی حوزەیران پەیکەرەکە بە بۆیەی شین و سپی تەڕکرا. لە بەردەم پەیکەرەکەدا &quot;بێفری عەبدوڵلێ&quot; (''عبداللە ئازاد'') نووسرابوو، بەڵام لەو کاتەدا ڕوون نەبووەتەوە کە ئەمە ئاماژەیە بۆ چی. دواتر پۆلیس ڕایگەیاندووە، پێدەچێت نووسینەکە ئاماژەیە بۆ عەبدولئەحمەد، پەنابەرێکی سۆماڵی کە لە ساڵی ٢٠٠١ەوە بەهۆی سزای دەستبەسەرکردنەوە لە یەکەیەکی باڵای ئەمنی لە دانیمارک دەستبەسەرە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2017-06-14 |ناونیشان=https://www.thelocal.dk/20170614/denmarks-little-mermaid-turns-blue-and-white-after-latest-vandalism |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170614101403/https://www.thelocal.dk/20170614/denmarks-little-mermaid-turns-blue-and-white-after-latest-vandalism |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 14, 2017 |ڕێکەوتی سەردان=June 14, 2017}}&lt;/ref&gt;

لە ١٣ی ژانویەی ٢٠٢٠، &quot;هۆنگ کۆنگی ئازاد&quot; لەسەر ئەو بەردەی کە پەیکەرەکە لەسەری دانراوە لەلایەن لایەنگرانی ناڕەزایەتییەکانی هۆنگ کۆنگەوە لە ساڵی ٢٠١٩-٢٠دا نەخشێندرا. لە ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠، لە دوای ناڕەزایەتییەکانی جۆرج فلۆید و بزووتنەوەی ژیانی ڕەشپێستەکان گرنگە ، پەیکەرەکە تێکدرا و وشەی &quot;ماسی ڕەگەزپەرست&quot; لەسەر بنکە بەردەکەی نووسرابوو، کە چاودێران و پسپۆڕانی تووشی سەرسوڕمان کرد، چونکە هیچ شتێکی پەیوەندیدار بە پەیکەرەکە، ئێچ سی ئەندەرسۆن یان چیرۆکە ئەفسانەییەکەیەوە ناتوانرێت وەک ڕەگەزپەرستانە لێکبدرێتەوە.

لە مانگی ئازاری ٢٠٢٢دا لەسەر بنەمای بەردی پەیکەرەکە &quot;Z=svastika&quot; نووسرابوو، کە وا بیردەکرایەوە دژایەتی ڕووسیا و داگیرکردنی ئۆکرانیا بێت، کە هێزەکانی ڕووسیا بە شێوەیەکی بەرفراوان &quot; Z &quot;یان وەک هێمای خۆیان بەکارهێنا. نزیکەی بەتەواوی دوای ساڵێک، ئاڵایەکی ڕووسیا لەسەر بەردەکە نەخشێنرا، کە وا بیردەکرایەوە کە نیشاندانی پشتیوانییەک بێت بۆ ڕووسیا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2023-03-02 |ناونیشان=https://www.politico.eu/article/vandalism-russia-flag-denmark-little-mermaid-statue/ |ڕێکەوتی سەردان=2023-03-03 |وێبگە=POLITICO |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

هەرچەندە وەک تێکدان سەیر ناکرێت بەو پێیەی هیچ زیانێک بە پەیکەرەکە نەگەیشتووە، بەڵام خەڵک چەندین جار جلیان لەبەر کردووە، یان بۆ خۆشی یان بۆ ئەوەی لێدوانی جددیتر بدەن. لە ساڵی ٢٠٠٤دا پەیکەرەکە بە بورقا پۆشرا وەک ناڕەزایەتییەک بەرامبەر بە داواکاری تورکیا بۆ پەیوەستبوون بە یەکێتی ئەوروپا. لە مانگی ئایاری ٢٠٠٧دا جارێکی دیکە دۆزرایەوە کە جل و بەرگی موسڵمان و چەترێکی سەری لەبەردا بوو. نموونەی دیکە ئەو کاتانەن کە کڵاوی کریسمس لەسەر سەری دانراوە، یان لە درێسی هەڵبژاردەی تۆپی پێی نەرویج یان سویددا پۆشراوە (بەتایبەت تیپی دانیمارک و سوید ڕکابەرییەکی زۆر ڕکابەرییان هەیە).

== کۆپیەکان ==
جگە لەو پەیکەرەی کە نمایشکراوە، کە خۆی کۆپییەکی ئەسڵییە، زیاتر لە سێزدە نوسخەی بێ زیانی پەیکەرەکە لە سەرانسەری جیهاندا هەڵکەوتووە:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2012 |ناونیشان=http://mermaidsofearth.com/mermaid-statues-mermaid-sculptures/public/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130906195600/http://mermaidsofearth.com/mermaid-statues-mermaid-sculptures/public/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2013-09-06 |ڕێکەوتی سەردان=2013-08-26}}&lt;/ref&gt;

* [[سۆلڤانگ، کالیفۆرنیا]]
* کیمبۆڵتۆن، ئایۆوا
* پیاترا نیامت, ڕۆمانیا&lt;ref name=&quot;WSJ Mich&quot; /&gt;
* تۆریخۆن دی ئاردۆز (مەدرید)، ئیسپانیا
* [[سیئۆل]], کۆریای باشوور&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2016 |ناونیشان=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20161031000768 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170208181540/http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20161031000768 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2017-02-08 |ڕێکەوتی سەردان=2017-02-09}}&lt;/ref&gt;
* کۆپییەکی نیوە قەبارە لە [[کەلگەری|شاری کالگاری]] لە ویلایەتی ئەلبێرتای کەنەدا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.calgary.ca/CSPS/Recreation/Pages/Public-Art/Downtown-Public-Art-Circuit-tour.aspx#mermaid |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120410074105/http://www.calgary.ca/CSPS/Recreation/Pages/Public-Art/Downtown-Public-Art-Circuit-tour.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2012-04-10 |ڕێکەوتی سەردان=2012-02-11 |وێبگە=Downtown Public Art Circuit tour - The City of Calgary}}&lt;/ref&gt;
* کۆپییەک لە گۆڕی [[ڤیکتۆر بۆرج]]، وەرزشکاری دانیمارکی-ئەمریکی&lt;ref name=&quot;WSJ Mich&quot; /&gt;
* [[فڕۆکەخانەی کۆپنھاگن|فڕۆکەخانەی کۆپنهاگن]] کۆپییەکی دەریاچەی دەریایی لەگەڵ پەیکەری ئەندەرسۆن هەیە{{ژێدەر پێویستە|date=August 2025}}

لە ساڵی ٢٠٠٠ کریستیان دالگارد پەیکەرێکی 'جەرگەی بچووک'ی دروستکرد کە ڕووی لە کەناری لارڤۆتۆیە لە [[مۆناکۆ]]. پەیکەرەکە بە چین و چینە کانزاکان دروستکراوە، وەک ڕێزێک بۆ دانیمارکییەکان کە لە مۆناکۆ دەژین، هەروەها بۆ یادکردنەوەی ٥٠ ساڵەی حوکمڕانی شازادەی کۆچکردوو ڕەینیەری سێیەم.{{ژێدەر پێویستە|date=December 2020}}

کۆپییەکی پەیکەرەکە بەشداریکردنی دانیمارکی لە باخچەی ئاشتی نێودەوڵەتی لە [[سەڵت لەیک ستی|شاری سالت لەیک]] پێکدەهێنێت. ئەو کۆپییە نیوە قەبارەیە لە ٢٦ی شوباتی ٢٠١٠ دزراوە، بەڵام لە ٧ی نیسانی ٢٠١٠ دۆزراوەتەوە و لە پارکەکەدا جێهێڵراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.abc4.com/content/news/top%20stories/story/Little-Mermaid-statue-found-in-International/jG5ynvUxh02sxFWPtX_dsw.cspx |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100409151949/http://www.abc4.com/content/news/top%20stories/story/Little-Mermaid-statue-found-in-International/jG5ynvUxh02sxFWPtX_dsw.cspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2010-04-09 |ڕێکەوتی سەردان=2012-01-29 |وێبگە=ABC4 Salt Lake City (abc4.com)}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٦٠ کۆپییەکی پەیکەرەکە لەلایەن دانیمارکەوە پێشکەش بە بەرازیل کرا وەک ڕێزێک بۆ دروستکردنی [[بەڕازیلیا|برازیلیا]]، پایتەختی نوێی وڵاتەکە کە لە ساڵەکەدا کرایەوە. تەنها ٥ ساڵ دواتر لەبەردەم بینای سەرەکی فەرماندەیی هێزی دەریایی بەڕازیل دانرا، لە برازیلیا لە ناوچەی فیدراڵی، کە تا ئەمڕۆش لەوێیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=da Silva |first=Ana Maria |ڕێکەوت=2021-02-20 |ناونیشان=https://www.correiobraziliense.com.br/cidades-df/2021/02/4907652-presente-da-dinamarca-para-brasilia-pequena-sereia-esta-abandonada.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210306020619/https://www.correiobraziliense.com.br/cidades-df/2021/02/4907652-presente-da-dinamarca-para-brasilia-pequena-sereia-esta-abandonada.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2021-03-06 |ڕێکەوتی سەردان=2021-07-16 |زمان=portuguese}}&lt;/ref&gt;

== بەرهەمی هاوشێوە ==
{{Stack|[[File:Pania of the Reef a (cropped)1.jpg|thumb|200px|Pania of the Reef.]]}}{{دەروازە|Denmark}}
پەیکەرێکی دیکەی دەریاچەی دەریایی لە نزیک دەریاچەی دەریاچەی بچووک لە ساڵی ٢٠٠٦ پەردەی لەسەر لادرا و دواتر لە ساڵی ٢٠١٨ گواسترایەوە بۆ قەڵای دراگۆر . یەکێکی تر لە ساڵی ٢٠٢٣ لە شاری مۆنۆپۆلی لە شاری پوگلیا دانرا.

هەندێک پەیکەری هاوشێوەی ''دەریاچەی بچووک'' لە [[سیسیلیا|سیسیلیایە]] . لە ساڵی ١٩٦٢ یەکەم پەیکەری لەو جۆرە لە کەناری دەریا لە جیاردینی ناکسۆس دانرا کە قەبارەکەی نزیکەی {{Convert|4|m}} بەرزە بەسەر نافورەیەکدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.strgiardini.it/_/index.php/la-citta/monumenti-e-sculture.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170314070624/http://www.strgiardini.it/_/index.php/la-citta/monumenti-e-sculture.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2017-03-14}}&lt;/ref&gt; نموونەی دووەم، دەریاچەیەکی دەریایی نیشان دەدات کە لە قووڵایی دەریادا نزیکەی {{Convert|18|m}}, لە ناو ناوچەی پارێزراوی دەریایی پلێمیرۆی سیراکوسا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=RagusaNews |ڕێکەوت=2011-08-18 |ناونیشان=http://www.ragusanews.com/articolo/22874/visita-dei-sommozzatori-iblei-alla-statua-di-una-sirena |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190324132017/https://www.ragusanews.com/articolo/22874/visita-dei-sommozzatori-iblei-alla-statua-di-una-sirena |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2019-03-24 |ڕێکەوتی سەردان=2018-03-23 |وێبگە=ragusanews.com}}&lt;/ref&gt;

''پەیکەرێکی پەنیا'' (بە ''پەنیای بەردی بەرد'' ناسراوە) دەکەوێتە سەر نمایشی دەریایی لە شاری ناپیر لە نیوزلەندا و ڕێز لە ژیانی پانیا دەگرێت کە کەسایەتییەکی ئەفسانەی مائۆرییە.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://teaohou.natlib.govt.nz/journals/teaohou/issue/Mao10TeA/c21.html |ڕێکەوتی سەردان=2020-06-14 |وێبگە=teaohou.natlib.govt.nz}}&lt;/ref&gt;

== کێشەکانی مافی کۆپیکردن ==
[[File:Girl_in_a_Wetsuit.jpg|چەپ|وێنۆک| ''کچێک بە جلی تەڕەوە'' لە نووسینی ئێلیک ئیمرێدی (١٩٧٢)، پەیکەرێکی هاوشێوەی ''دەریاچەی بچووکە'' ، لە ڤانکۆڤەر]]
پەیکەرەکە تا ١ی ژانویەی ٢٠٣٠، حەفتا ساڵ دوای مردنی دروستکەرەکەی، لە ژێر [[مافی لەبەرگرتنەوە|مافی چاپکردندایە]]. {{ھەتا ڕێکەوتی|2019}}، دەتوانرێت کۆپی بکڕدرێت، ڕێگەپێدراوە بۆ فرۆشتن لەلایەن خێزانی ئێریکسن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.mermaidsculpture.dk/productsandprices.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120208181113/http://www.mermaidsculpture.dk/productsandprices.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=February 8, 2012 |ڕێکەوتی سەردان=August 25, 2019 |وێبگە=The Little Mermaid}}&lt;/ref&gt; ڕۆژنامەی دانیمارکی ''بەرلینگسکی'' لە ساڵی ٢٠٢٠ سکاڵای لەسەر تۆمارکرا بەهۆی بڵاوکردنەوەی کارتۆنی پارۆدی پەیکەرەکە لە چوارچێوەی بابەتێکدا سەبارەت بە کولتوری دیبەیتی دانیمارک و بیرۆکەی ڕاستڕەوەکان. ڕۆژنامەکە تۆمەتبار کرا بە شەیتانکردنی ''دەریاچەی بچووک'' و دادگا بڕیاریدا ٢٨٥ هەزار کرۆن بدات. ڕۆژنامەکە لە مانگی شوباتی ٢٠٢٢دا سەرنجڕاکێشی خۆی لەدەستدا. بەڵام دادگای باڵای دانیمارک لە ١٧ی ئایاری ٢٠٢٣ بڕیاریدا کە &quot;نە وێنەکێشانی کاریکاتێر و نە وێنەی ''دەریاچەی بچووک'' کە دەمامکی لەسەر بووە، کە لە پەیوەندی لەگەڵ بابەتەکانی ڕۆژنامەکاندا هێنراوەتە بەرلینگسک، مافی کۆپیکردنی میراتگرانی پەیکەری دەریاچەی بچووکی پێشێلکردووە&quot; بە ئاماژەدان بەو بنەمای پارۆدییەی کە لە یاسای مافی کۆپیکردنی دانیمارکدا هاتووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=May 17, 2023 |ناونیشان=https://domstol.dk/hoejesteret/decided-cases-eu-law/2023/5/cartoon-and-photo-of-the-little-mermaid-did-not-infringe-copyright/ |ڕێکەوتی سەردان=October 4, 2023 |وێبگە=Højesteret}}&lt;/ref&gt;

کۆپییەکی لە ساڵی ١٩٩٤ لە شاری گرینڤیل لە ویلایەتی میشیگان دانرا بۆ ئاهەنگگێڕان بە میراتی دانیمارکی شارۆچکەکە، بە تێچووی ١٠ هەزار دۆلار ( equivalent to $21,722 لە ساڵی ٢٠٢٥ ).&lt;ref name=&quot;WSJ Mich&quot; /&gt; لە ساڵی ٢٠٠٩ کۆمەڵەی مافی هونەرمەندان داوای ٣٨٠٠ دۆلاری لە شارۆچکەکە کرد بۆ مۆڵەتدان، بەو پێیەی کە کارەکە مافی چاپکردنی ئێریکسنی پێشێل کردووە.&lt;ref name=&quot;WSJ Mich&quot; /&gt; لە نزیکەی {{Convert|30|in|cm}} بەرزیدا، کۆپییەکە لە گرینڤیل نیوەی قەبارەی ئەسڵیەکەیە، و دەموچاوێکی جیاوازی هەیە و [[مەمک|مەمکی]] گەورەترە هەروەها هۆکاری جیاوازی دیکەی هەیە.&lt;ref name=&quot;WSJ Mich&quot; /&gt; دواتر باس لەوە کرا کە داواکارییەکەی مافی چاپکردن هەڵوەشاوەتەوە.

لێکچوون لە نێوان پەیکەری ''دەریاچەی بچووک'' و پەیکەری ''پەنیای بەرد'' لە کەنار دەریا لە ناپیر لە نیوزلەندا هەیە، هەروەها هەندێک لێکچوون لە چیرۆکەکانی دەریاچەی بچووک و پەنیادا هەیە. پەیکەری غەواسێکی مێینە لە ساڵی ١٩٧٢ (بەناونیشانی ''کچێک لە جلێکی تەڕدا'' لەلایەن ئێلیک ئیمرێدیەوە ) لە [[ڤانکۆڤەر]] لە ویلایەتی کۆڵۆمبیاى بەریتانی لە کەنەدا، کاتێک کە نەیانتوانی مۆڵەتی بەرهەمهێنانەوەی پەیکەری کۆپنهاگن وەربگرن، دەسەڵاتدارانی ڤانکۆڤەر وەشانێکی مۆدێرنیان هەڵبژارد.

لە ساڵی ٢٠١٦ پەیکەرێکی هاوشێوە لە بەندەرەکەی ئاسا لە دانیمارک دانرا، کە هەروەها لەسەر لوتکەی بەردێک دانراوە. میراتگرانی پەیکەرتاشەکە سکاڵا تۆمار دەکەن و بانگەشەی ئەوە دەکەن کە پەیکەری ئاسا ''زۆر لە پەیکەری بەناوبانگ دەچێت'' و داوای قەرەبووکردنەوەی زیانەکان و لەناوبردنی پەیکەری ئاسا دەکەن.&lt;ref name=&quot;20210817NYT&quot; /&gt;

== لە کولتوری باودا ==
پەیکەرەکە لەم فیلمانەدا دەبینرێت:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.danskefilm.dk/lokation.php?id=123 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170317145002/https://www.danskefilm.dk/lokation.php?id=123 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 17, 2017 |ڕێکەوتی سەردان=16 March 2017 |وێبگە=danskefilm.dk |زمان=da}}&lt;/ref&gt;

* ''خۆر بەسەر دانیمارک'' (١٩٣٦)
* ''[[Wienerbarnet|وینێربارنێت]]'' (١٩٤١)
* ''باندفاڵد'' (١٩٥٧)
* ''فۆرێلسکێت ئی کۆبێنهاڤن'' (١٩٦٠)
* ''ڕێپتیلیکۆس'' (١٩٦١)
* ''[[Løgn og løvebrøl|لۆگن ئۆگ لۆڤێبرۆڵ]]'' (١٩٦١)
* ''پیگن ئۆگ ملیۆنێرێن'' (1965)
* ''ئینڤێن ئی بۆلیگنۆدن'' (1965)
* ''Slap af، فرێد'' (١٩٦٦)
* ''ڕوسالۆچکا'' (١٩٦٨)
* ''ڕۆمانی دەریاچەی بچووک لە نووسینی هانس کریستیان ئەندەرسۆن'' (١٩٧٥)
* ''[[Hopla på sengekanten|هۆپلا پا سەنگەکانتێن]]'' (١٩٧٦)
* ''[[Olsen-banden går i krig|ئۆلسن-باندێن گار ئی کریگ]]'' (١٩٧٨)
* ''[[Walter og Carlo i Amerika|واڵتەر ئۆگ کارلۆ ئی ئەمریکا]]'' (1989)
* ''کرومێرن'' (1991)
* ''کۆپنهاگن'' (2014)

پەیکەرەکە وەک وێنەی بۆ کۆپنهاگن بەکارهاتووە لە یاری ڤیدیۆیی ''کوێ لە ئەوروپا کارمێن ساندیگۆ لە ساڵی ١٩٨٨؟''.

== هەروەها سەیری بکە ==
{{تێبینییەکان}}

* دەریاچەی وارشۆ
* دەریاچەی زینۆر

== تێبینی ڕوونکردنەوە ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{سەرچاوەکان}}{{The Little Mermaid (Andersen)}}

== ئاماژەکان ==
{{Copenhagen}}

== بەستەری دەرەکی ==
{{Østerbro}}{{Public art in Copenhagen}}

* {{وێبگەی فەرمی}}
* [https://web.archive.org/web/20230323222233/http://mermaidsculpture.dk/index.php?lang=en The last archived copy of the Official website until 2023]
* [http://mermaidsofearth.com/mermaid-statues-mermaid-sculptures/public/mermaid-of-the-north/ Mermaid of North]
* [https://web.archive.org/web/20070909035947/http://www.hcandersen-homepage.dk/skulptur_den_lille_havfrue.htm ''The Little Mermaid''. Photo gallery from Denmark. Hans Christian Andersen Information]
* [https://www.panoramas.dk/the-little-mermaid/the_little_mermaid.html ''The Little Mermaid''] – 360 degree QuickTime VR panorama from Copenhagen
* [http://www.mediamanint.com/articles/human_statue29.html ''The Little Mermaid'' human statue recreated in Sydney, Australia]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>ngqmwulnz54ex1g1vfmgyjb4ld22pvt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694384</id>
      <parentid>1694383</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T11:01:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shaween</username>
        <id>18477</id>
      </contributor>
      <comment>/* تێبینی ڕوونکردنەوە */</comment>
      <origin>1694384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31209" sha1="3cvtj2ip8v5qv50hmpyupj4miutcibt" xml:space="preserve">{{داڕێژە:Infobox artwork
| title              = پەریی دەریایی بچووک
| other_language_1   = ''Den lille Havfrue''
| other_title_1      = 
| other_language_2   = 
| other_title_2      = 
| image              = Denmark, Copenhagen, Little Mermaid, Langelinie Promenade 150422-26.jpg
| image_upright      = 
| alt                = 
| caption            = 
| artist             = 
| designer           = [[ئێدوارد ئێریکسن]]
| year               =  &lt;!-- If after 1583 CE, use {{start date|YYYY}} --&gt;
| completion_date    =  &lt;!-- For a more specific date (post-1583): {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} --&gt;
| catalogue          = 
| medium             = 
| movement           = 
| subject            = 
| height_metric      =  &lt;!-- (i.e. in metric units) --&gt;
| width_metric       = 
| length_metric      = 
| diameter_metric    = 
| height_imperial    =  &lt;!-- (i.e. in imperial units) --&gt;
| width_imperial     = 
| length_imperial    = 
| diameter_imperial  = 
| dimensions         = 
| dimensions_ref     = 
| metric_unit        = cm  &lt;!-- Note: this parameter must either use the value given or not be included --&gt;
| imperial_unit      = in  &lt;!-- Note: this parameter must either use the value given or not be included --&gt;
| weight             = 
| designation        = 
| condition          = 
| museum             = 
| city               = [[کۆپنھاگن]], [[دانمارک]]
| coordinates        =  &lt;!-- Only use for the coordinates (when known) of the artwork itself, i.e. not for the site, building, structure, etc. where it is kept, otherwise leave blank (or omit): {{coord|LAT|LON|type:landmark|display=inline,title}} --&gt;
| owner              = 
| commissioner       = 
| accession          = 
| preceded_by        =  &lt;!-- preceding work by the same artist --&gt;
| followed_by        =  &lt;!-- next work by the same artist --&gt;
| module             = 
| website            =  &lt;!-- Official webpage/site only: {{URL|example.com}} --&gt;
}}

'''''پەریی دەریایی بچووک''''' (بە [[دانمارکی]]  Den lille Havfrue) پەیکەرێکی برۆنزییە لەلایەن ئێدڤارد ئێریکسن, کە وێناکردنی دەریاچەیەکی دەریاییە کە دەبێتە مرۆڤ. پەیکەرەکە لەسەر بەردێک لە کەناری ئاوەکە لە سەیرانگای لانگلینی لە [[کۆپنھاگن|شاری کۆپنهاگن]] لە [[دانمارک|دانیمارک]] نمایشکراوە.{{تێبینی|According to German magazine ''[[Der Spiegel]]'', the statue located in Copenhagen harbour has always been an exact copy, with the sculptor's heirs keeping the original at an undisclosed location.&lt;ref name=m3 /&gt;}} درێژییەکەی {{Convert|1.25|m|ft}} بەرزە و کێشی {{Convert|385|lb|kg}}.

لەسەر بنەمای چیرۆکی ئەفسانەی ساڵی ١٨٣٧ بە هەمان ناو لەلایەن نووسەری دانیمارکی [[ھانس کریستیان ئەندەرسن|هانس کریستیان ئەندەرسۆنەوە]]، پەیکەرە بچووک و بێ سەرنجڕاکێشەکە ئایکۆنێکی کۆپنهاگنە و لە ساڵی ١٩١٣ەوە کە پەردە لەسەر لادرا، بووەتە شوێنێکی سەرنجڕاکێشی گەشتیاری. لە دەیەکانی ڕابردوودا بووەتە ئامانجێکی جەماوەری بۆ شێواندن لەلایەن [[ڤەندالیزم|تێکدەرەکان]] و چالاکوانانی سیاسییەوە.

''دەریاچەی دەریایی'' لەنێو ئەو پەیکەرە ئایکۆنییانەیە کە هێمای شارەکانن. ئەوانی تر بریتین لە: ''Manneken Pis'' لە [[بروکسێل|برۆکسل]]; [[پەیکەری ئازادی]] لە [[نیوویۆرک|نیویۆرک]]; ''مەسیحی ڕزگارکەر'' لە [[ڕیۆ دێ ژانێرۆ|ڕیۆ دی جانیرۆ]]; پەیکەری ''پەنیای بەردی ڕەش'' لە ناپیر; ''سمۆک واوێڵسکی'' ( ''ئەژدیهای واوێڵ'') لە شاری کراکۆڤ لە پۆڵەندا؛ یان ستوونی نێڵسن و ئیرۆس لە [[لەندەن]].

== مێژوو ==
پەیکەرەکە لە ساڵی ١٩٠٩ لەلایەن کارل جاکۆبسن کوڕی دامەزرێنەری کارلسبێرگەوە ڕاسپێردرابوو، کە لە شانۆی شاهانەی کۆپنهاگن بە بالێیەک سەبارەت بە چیرۆکی ئەفسانەیی سەرسام بووبوو و داوای لە بالێرینا ئیلین پرایس کرد کە مۆدێل بۆ پەیکەرەکە دروست بکات.
[[File:Ellen_Price_as_the_Little_Mermaid,_Royal_Danish_Ballet,_1909.jpg|ڕاست|وێنۆک| ئیلین پرایس وەک دەریاچەی بچووک، بالێی شاهانەی دانیمارکی، ١٩٠٩]]
پەیکەرتاش ئێدڤارد ئێریکسن پەیکەری برۆنزی دروستکردووە، کە لە ٢٣ی ئابی ١٩١٣ پەردەی لەسەر لادرا&lt;ref name=&quot;Cphp&quot; /&gt; ئێریکسن داوای لە پرایس کرد کە مۆدێل بۆ پەیکەرەکە دروست بکات، بەڵام بەو پێیەی بالێریناکە ڕازی نەبوو بە ڕووتی مۆدێل بکات، لەبری ئەوە پەیکەرەکە بە تەواوی مۆدێلی هاوسەری پەیکەرتاشەکە بوو کە ناوی ئیلین ئێریکسن بوو.&lt;ref name=&quot;MoE&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://mermaidsofearth.com/mermaid-statues-mermaid-sculptures/public/the-little-mermaid-statue-copenhagen/ |ڕێکەوتی سەردان=17 February 2026 |وێبگە=Mermaids of Earth}}&lt;/ref&gt; چیرۆکێکی باو هەیە کە دەموچاوەکە مۆدێلی پرایس بووە،&lt;ref name=&quot;Cphp&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.copenhagenpictures.dk/mermaid.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/19991128173940/http://copenhagenpictures.dk/mermaid.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 28, 1999 |ڕێکەوتی سەردان=August 17, 2008 |وێبگە=Copenhagen Pictures}}&lt;/ref&gt; بەڵام ئەمە درۆیە.&lt;ref name=&quot;MoE&quot; /&gt;
[[پەڕگە:Assembly_of_the_Little_Mermaid_statue_(Copenhagen,_Langeline,_1913).jpg|وێنۆک| کۆبوونەوەی پەیکەری ''دەریاچەی بچووک'' (کۆپنهاگن، لانگلین، ١٩١٣)]]
ئەنجومەنی شارۆچکەی کۆپنهاگن ڕێکخستنی کرد بۆ گواستنەوەی پەیکەرەکە بۆ شەنگەهای لە کۆشکی دانیمارک بۆ ماوەی پێشانگای ٢٠١٠ (ئایار تا تشرینی یەکەم)، یەکەمجارە بە فەرمی لە شوێنی دانیشتنی خۆیەوە بگوازرێتەوە لەو کاتەوەی نزیکەی سەدەیەک پێشتر دانرا. لەکاتێکدا پەیکەرەکە لە شەنگەهای دوور بوو، کۆپییەکی ڕێگەپێدراو لەسەر بەردێک لە دەریاچەی باخچەی تیڤۆلی نزیک لە کۆپنهاگن نمایشکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=November 27, 2012 |ناونیشان=http://mermaidsofearth.com/the-little-mermaid-statue-in-tivoli-gardens-denmark/benny-hansen-l/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140525200356/http://mermaidsofearth.com/the-little-mermaid-statue-in-tivoli-gardens-denmark/benny-hansen-l/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 25, 2014 |ڕێکەوتی سەردان=May 25, 2014}}&lt;/ref&gt; بەرپرسانی کۆپنهاگن بیریان لەوە کردۆتەوە کە پەیکەرەکە چەند مەترێک بگوازنەوە بۆ دەرەوە بۆ ناو بەندەرەکە بۆ ئەوەی بێهیوا بکەن لە تێکدان و ڕێگریکردن لە سەرکەوتنی گەشتیاران بەسەریدا،&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 30, 2006 |ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4860562.stm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070330192322/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/4860562.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 30, 2007 |ڕێکەوتی سەردان=December 31, 2012}}&lt;/ref&gt; بەڵام تا مانگی ئەیلولی ٢٠٢٢ پەیکەرەکە لەسەر زەوی وشک لە لای ئاوی لانگلینی دەمێنێتەوە.

=== تێکدان ===
پەیکەرەکە لە ناوەڕاستی شەستەکانەوە بە هۆکاری جیاوازەوە چەندین جار زیانی پێگەیشتووە و تێکچووە، بەڵام هەرجارەیان نۆژەن کراوەتەوە.

لە ٢٤ی نیسانی ١٩٦٤ سەری پەیکەرەکە لەلایەن هونەرمەندەکانی بزووتنەوەی دۆخخوازی سیاسییەوە دزرا و دزرا، لەنێویاندا یۆرگن ناش. ئەو سەرە هەرگیز وەرنەگیرایەوە و سەرێکی نوێ بەرهەم هێنرا و لەسەر پەیکەرەکە دانرا.&lt;ref name=&quot;m3&quot; /&gt; لە ٢٢ی تەمموزی ١٩٨٤دا قۆڵی ڕاستی بڕدرا و دوای دوو ڕۆژ لەلایەن دوو گەنجەوە گەڕێنرایەوە.&lt;ref name=&quot;m3&quot; /&gt; لە ساڵی ١٩٩٠ لە هەوڵێکدا بۆ بڕینی سەری پەیکەرەکە {{Convert|18|cm|in|0}} قووڵ بڕین لە ملدا.&lt;ref name=&quot;m3&quot; /&gt;

لە ٦ی ژانویەی ١٩٩٨ جارێکی تر سەری پەیکەرەکە بڕدرایەوە؛   تاوانباران هەرگیز نەدۆزرانەوە، بەڵام سەرەکە بەبێ ئەوەی ناوی خۆی ئاشکرا بکات گەڕێنرایەوە بۆ کەناڵێکی تەلەفزیۆنی نزیک، و لە ٤ی شوباتدا بەسترایەوە. شەوی ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٣ پەیکەرەکە بە تەقەمەنی لە بنکەکەی کەوتە خوارەوە و دواتر لە ئاوەکانی بەندەرەکەدا دۆزرایەوە. کون لە مەچەک و ئەژنۆی دەریاچەی دەریاچەدا تەقێندرابووەوە. 

چەندین جار بۆیاخ بەسەر پەیکەرەکەدا ڕژاوە، لەوانە یەک ئەڵقە لە ساڵی ١٩٦٣ و دوو ئەڵقە لە مانگی ئازار و ئایاری ٢٠٠٧. لە ٨ی ئازاری ٢٠٠٦دا دێڵدۆیەک بە دەستی پەیکەرەکەوە بەسترابوو، بۆیەی سەوز بەسەریدا فڕێدرا و بەرواری ''٨ی ئازاری'' لەسەر نووسرا. گومان دەکرێت ئەم تێکدەرانە پەیوەندی بە [[ڕۆژی جیھانیی ژنان|ڕۆژی جیهانی ژنانەوە]] هەبووبێت کە لە ٨ی ئازاردایە.&lt;ref name=&quot;BBC&quot; /&gt;

پەیکەرەکە لە ٣٠ی ئایاری ٢٠١٧ بە بۆیاخی سوور تەڕ دۆزرایەوە کە پەیامی &quot;دانیمارک&quot;ی لەسەر بوو [بەرگری لە نەهەنگەکانی دوورگەکانی فارۆ دەکەن&quot;، ئاماژەیە بۆ ڕاوکردنی نەهەنگ لە دوورگەکانی فارۆ ( وڵاتێکی سەربەخۆ لە [[شانشینی دانمارک|شانشینی دانیمارک]])، کە لەسەر زەوی لەبەردەم پەیکەرەکەدا نووسراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Jenkins |first=Aric |ڕێکەوت=2017-05-30 |ناونیشان=https://time.com/4797917/little-mermaid-statue-paint-vandalism-copenhagen-denmark/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170531030643/http://time.com/4797917/little-mermaid-statue-paint-vandalism-copenhagen-denmark/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 31, 2017 |ڕێکەوتی سەردان=May 30, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2017-05-30 |ناونیشان=https://www.nbcnews.com/news/world/denmark-s-poor-little-mermaid-vandalized-again-n766171 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201111213718/https://www.nbcnews.com/news/world/denmark-s-poor-little-mermaid-vandalized-again-n766171 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 11, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=October 7, 2019}}&lt;/ref&gt;

دوای نزیکەی دوو هەفتە و لە ١٤ی حوزەیران پەیکەرەکە بە بۆیەی شین و سپی تەڕکرا. لە بەردەم پەیکەرەکەدا &quot;بێفری عەبدوڵلێ&quot; (''عبداللە ئازاد'') نووسرابوو، بەڵام لەو کاتەدا ڕوون نەبووەتەوە کە ئەمە ئاماژەیە بۆ چی. دواتر پۆلیس ڕایگەیاندووە، پێدەچێت نووسینەکە ئاماژەیە بۆ عەبدولئەحمەد، پەنابەرێکی سۆماڵی کە لە ساڵی ٢٠٠١ەوە بەهۆی سزای دەستبەسەرکردنەوە لە یەکەیەکی باڵای ئەمنی لە دانیمارک دەستبەسەرە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2017-06-14 |ناونیشان=https://www.thelocal.dk/20170614/denmarks-little-mermaid-turns-blue-and-white-after-latest-vandalism |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170614101403/https://www.thelocal.dk/20170614/denmarks-little-mermaid-turns-blue-and-white-after-latest-vandalism |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 14, 2017 |ڕێکەوتی سەردان=June 14, 2017}}&lt;/ref&gt;

لە ١٣ی ژانویەی ٢٠٢٠، &quot;هۆنگ کۆنگی ئازاد&quot; لەسەر ئەو بەردەی کە پەیکەرەکە لەسەری دانراوە لەلایەن لایەنگرانی ناڕەزایەتییەکانی هۆنگ کۆنگەوە لە ساڵی ٢٠١٩-٢٠دا نەخشێندرا. لە ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠، لە دوای ناڕەزایەتییەکانی جۆرج فلۆید و بزووتنەوەی ژیانی ڕەشپێستەکان گرنگە ، پەیکەرەکە تێکدرا و وشەی &quot;ماسی ڕەگەزپەرست&quot; لەسەر بنکە بەردەکەی نووسرابوو، کە چاودێران و پسپۆڕانی تووشی سەرسوڕمان کرد، چونکە هیچ شتێکی پەیوەندیدار بە پەیکەرەکە، ئێچ سی ئەندەرسۆن یان چیرۆکە ئەفسانەییەکەیەوە ناتوانرێت وەک ڕەگەزپەرستانە لێکبدرێتەوە.

لە مانگی ئازاری ٢٠٢٢دا لەسەر بنەمای بەردی پەیکەرەکە &quot;Z=svastika&quot; نووسرابوو، کە وا بیردەکرایەوە دژایەتی ڕووسیا و داگیرکردنی ئۆکرانیا بێت، کە هێزەکانی ڕووسیا بە شێوەیەکی بەرفراوان &quot; Z &quot;یان وەک هێمای خۆیان بەکارهێنا. نزیکەی بەتەواوی دوای ساڵێک، ئاڵایەکی ڕووسیا لەسەر بەردەکە نەخشێنرا، کە وا بیردەکرایەوە کە نیشاندانی پشتیوانییەک بێت بۆ ڕووسیا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2023-03-02 |ناونیشان=https://www.politico.eu/article/vandalism-russia-flag-denmark-little-mermaid-statue/ |ڕێکەوتی سەردان=2023-03-03 |وێبگە=POLITICO |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

هەرچەندە وەک تێکدان سەیر ناکرێت بەو پێیەی هیچ زیانێک بە پەیکەرەکە نەگەیشتووە، بەڵام خەڵک چەندین جار جلیان لەبەر کردووە، یان بۆ خۆشی یان بۆ ئەوەی لێدوانی جددیتر بدەن. لە ساڵی ٢٠٠٤دا پەیکەرەکە بە بورقا پۆشرا وەک ناڕەزایەتییەک بەرامبەر بە داواکاری تورکیا بۆ پەیوەستبوون بە یەکێتی ئەوروپا. لە مانگی ئایاری ٢٠٠٧دا جارێکی دیکە دۆزرایەوە کە جل و بەرگی موسڵمان و چەترێکی سەری لەبەردا بوو. نموونەی دیکە ئەو کاتانەن کە کڵاوی کریسمس لەسەر سەری دانراوە، یان لە درێسی هەڵبژاردەی تۆپی پێی نەرویج یان سویددا پۆشراوە (بەتایبەت تیپی دانیمارک و سوید ڕکابەرییەکی زۆر ڕکابەرییان هەیە).

== کۆپیەکان ==
جگە لەو پەیکەرەی کە نمایشکراوە، کە خۆی کۆپییەکی ئەسڵییە، زیاتر لە سێزدە نوسخەی بێ زیانی پەیکەرەکە لە سەرانسەری جیهاندا هەڵکەوتووە:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2012 |ناونیشان=http://mermaidsofearth.com/mermaid-statues-mermaid-sculptures/public/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130906195600/http://mermaidsofearth.com/mermaid-statues-mermaid-sculptures/public/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2013-09-06 |ڕێکەوتی سەردان=2013-08-26}}&lt;/ref&gt;

* [[سۆلڤانگ، کالیفۆرنیا]]
* کیمبۆڵتۆن، ئایۆوا
* پیاترا نیامت, ڕۆمانیا&lt;ref name=&quot;WSJ Mich&quot; /&gt;
* تۆریخۆن دی ئاردۆز (مەدرید)، ئیسپانیا
* [[سیئۆل]], کۆریای باشوور&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2016 |ناونیشان=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20161031000768 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170208181540/http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20161031000768 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2017-02-08 |ڕێکەوتی سەردان=2017-02-09}}&lt;/ref&gt;
* کۆپییەکی نیوە قەبارە لە [[کەلگەری|شاری کالگاری]] لە ویلایەتی ئەلبێرتای کەنەدا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.calgary.ca/CSPS/Recreation/Pages/Public-Art/Downtown-Public-Art-Circuit-tour.aspx#mermaid |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120410074105/http://www.calgary.ca/CSPS/Recreation/Pages/Public-Art/Downtown-Public-Art-Circuit-tour.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2012-04-10 |ڕێکەوتی سەردان=2012-02-11 |وێبگە=Downtown Public Art Circuit tour - The City of Calgary}}&lt;/ref&gt;
* کۆپییەک لە گۆڕی [[ڤیکتۆر بۆرج]]، وەرزشکاری دانیمارکی-ئەمریکی&lt;ref name=&quot;WSJ Mich&quot; /&gt;
* [[فڕۆکەخانەی کۆپنھاگن|فڕۆکەخانەی کۆپنهاگن]] کۆپییەکی دەریاچەی دەریایی لەگەڵ پەیکەری ئەندەرسۆن هەیە{{ژێدەر پێویستە|date=August 2025}}

لە ساڵی ٢٠٠٠ کریستیان دالگارد پەیکەرێکی 'جەرگەی بچووک'ی دروستکرد کە ڕووی لە کەناری لارڤۆتۆیە لە [[مۆناکۆ]]. پەیکەرەکە بە چین و چینە کانزاکان دروستکراوە، وەک ڕێزێک بۆ دانیمارکییەکان کە لە مۆناکۆ دەژین، هەروەها بۆ یادکردنەوەی ٥٠ ساڵەی حوکمڕانی شازادەی کۆچکردوو ڕەینیەری سێیەم.{{ژێدەر پێویستە|date=December 2020}}

کۆپییەکی پەیکەرەکە بەشداریکردنی دانیمارکی لە باخچەی ئاشتی نێودەوڵەتی لە [[سەڵت لەیک ستی|شاری سالت لەیک]] پێکدەهێنێت. ئەو کۆپییە نیوە قەبارەیە لە ٢٦ی شوباتی ٢٠١٠ دزراوە، بەڵام لە ٧ی نیسانی ٢٠١٠ دۆزراوەتەوە و لە پارکەکەدا جێهێڵراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.abc4.com/content/news/top%20stories/story/Little-Mermaid-statue-found-in-International/jG5ynvUxh02sxFWPtX_dsw.cspx |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100409151949/http://www.abc4.com/content/news/top%20stories/story/Little-Mermaid-statue-found-in-International/jG5ynvUxh02sxFWPtX_dsw.cspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2010-04-09 |ڕێکەوتی سەردان=2012-01-29 |وێبگە=ABC4 Salt Lake City (abc4.com)}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٦٠ کۆپییەکی پەیکەرەکە لەلایەن دانیمارکەوە پێشکەش بە بەرازیل کرا وەک ڕێزێک بۆ دروستکردنی [[بەڕازیلیا|برازیلیا]]، پایتەختی نوێی وڵاتەکە کە لە ساڵەکەدا کرایەوە. تەنها ٥ ساڵ دواتر لەبەردەم بینای سەرەکی فەرماندەیی هێزی دەریایی بەڕازیل دانرا، لە برازیلیا لە ناوچەی فیدراڵی، کە تا ئەمڕۆش لەوێیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=da Silva |first=Ana Maria |ڕێکەوت=2021-02-20 |ناونیشان=https://www.correiobraziliense.com.br/cidades-df/2021/02/4907652-presente-da-dinamarca-para-brasilia-pequena-sereia-esta-abandonada.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210306020619/https://www.correiobraziliense.com.br/cidades-df/2021/02/4907652-presente-da-dinamarca-para-brasilia-pequena-sereia-esta-abandonada.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2021-03-06 |ڕێکەوتی سەردان=2021-07-16 |زمان=portuguese}}&lt;/ref&gt;

== بەرهەمی هاوشێوە ==
{{Stack|[[File:Pania of the Reef a (cropped)1.jpg|thumb|200px|Pania of the Reef.]]}}{{دەروازە|Denmark}}
پەیکەرێکی دیکەی دەریاچەی دەریایی لە نزیک دەریاچەی دەریاچەی بچووک لە ساڵی ٢٠٠٦ پەردەی لەسەر لادرا و دواتر لە ساڵی ٢٠١٨ گواسترایەوە بۆ قەڵای دراگۆر . یەکێکی تر لە ساڵی ٢٠٢٣ لە شاری مۆنۆپۆلی لە شاری پوگلیا دانرا.

هەندێک پەیکەری هاوشێوەی ''دەریاچەی بچووک'' لە [[سیسیلیا|سیسیلیایە]] . لە ساڵی ١٩٦٢ یەکەم پەیکەری لەو جۆرە لە کەناری دەریا لە جیاردینی ناکسۆس دانرا کە قەبارەکەی نزیکەی {{Convert|4|m}} بەرزە بەسەر نافورەیەکدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.strgiardini.it/_/index.php/la-citta/monumenti-e-sculture.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170314070624/http://www.strgiardini.it/_/index.php/la-citta/monumenti-e-sculture.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2017-03-14}}&lt;/ref&gt; نموونەی دووەم، دەریاچەیەکی دەریایی نیشان دەدات کە لە قووڵایی دەریادا نزیکەی {{Convert|18|m}}, لە ناو ناوچەی پارێزراوی دەریایی پلێمیرۆی سیراکوسا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=RagusaNews |ڕێکەوت=2011-08-18 |ناونیشان=http://www.ragusanews.com/articolo/22874/visita-dei-sommozzatori-iblei-alla-statua-di-una-sirena |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190324132017/https://www.ragusanews.com/articolo/22874/visita-dei-sommozzatori-iblei-alla-statua-di-una-sirena |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2019-03-24 |ڕێکەوتی سەردان=2018-03-23 |وێبگە=ragusanews.com}}&lt;/ref&gt;

''پەیکەرێکی پەنیا'' (بە ''پەنیای بەردی بەرد'' ناسراوە) دەکەوێتە سەر نمایشی دەریایی لە شاری ناپیر لە نیوزلەندا و ڕێز لە ژیانی پانیا دەگرێت کە کەسایەتییەکی ئەفسانەی مائۆرییە.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://teaohou.natlib.govt.nz/journals/teaohou/issue/Mao10TeA/c21.html |ڕێکەوتی سەردان=2020-06-14 |وێبگە=teaohou.natlib.govt.nz}}&lt;/ref&gt;

== کێشەکانی مافی کۆپیکردن ==
[[File:Girl_in_a_Wetsuit.jpg|چەپ|وێنۆک| ''کچێک بە جلی تەڕەوە'' لە نووسینی ئێلیک ئیمرێدی (١٩٧٢)، پەیکەرێکی هاوشێوەی ''دەریاچەی بچووکە'' ، لە ڤانکۆڤەر]]
پەیکەرەکە تا ١ی ژانویەی ٢٠٣٠، حەفتا ساڵ دوای مردنی دروستکەرەکەی، لە ژێر [[مافی لەبەرگرتنەوە|مافی چاپکردندایە]]. {{ھەتا ڕێکەوتی|2019}}، دەتوانرێت کۆپی بکڕدرێت، ڕێگەپێدراوە بۆ فرۆشتن لەلایەن خێزانی ئێریکسن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.mermaidsculpture.dk/productsandprices.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120208181113/http://www.mermaidsculpture.dk/productsandprices.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=February 8, 2012 |ڕێکەوتی سەردان=August 25, 2019 |وێبگە=The Little Mermaid}}&lt;/ref&gt; ڕۆژنامەی دانیمارکی ''بەرلینگسکی'' لە ساڵی ٢٠٢٠ سکاڵای لەسەر تۆمارکرا بەهۆی بڵاوکردنەوەی کارتۆنی پارۆدی پەیکەرەکە لە چوارچێوەی بابەتێکدا سەبارەت بە کولتوری دیبەیتی دانیمارک و بیرۆکەی ڕاستڕەوەکان. ڕۆژنامەکە تۆمەتبار کرا بە شەیتانکردنی ''دەریاچەی بچووک'' و دادگا بڕیاریدا ٢٨٥ هەزار کرۆن بدات. ڕۆژنامەکە لە مانگی شوباتی ٢٠٢٢دا سەرنجڕاکێشی خۆی لەدەستدا. بەڵام دادگای باڵای دانیمارک لە ١٧ی ئایاری ٢٠٢٣ بڕیاریدا کە &quot;نە وێنەکێشانی کاریکاتێر و نە وێنەی ''دەریاچەی بچووک'' کە دەمامکی لەسەر بووە، کە لە پەیوەندی لەگەڵ بابەتەکانی ڕۆژنامەکاندا هێنراوەتە بەرلینگسک، مافی کۆپیکردنی میراتگرانی پەیکەری دەریاچەی بچووکی پێشێلکردووە&quot; بە ئاماژەدان بەو بنەمای پارۆدییەی کە لە یاسای مافی کۆپیکردنی دانیمارکدا هاتووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=May 17, 2023 |ناونیشان=https://domstol.dk/hoejesteret/decided-cases-eu-law/2023/5/cartoon-and-photo-of-the-little-mermaid-did-not-infringe-copyright/ |ڕێکەوتی سەردان=October 4, 2023 |وێبگە=Højesteret}}&lt;/ref&gt;

کۆپییەکی لە ساڵی ١٩٩٤ لە شاری گرینڤیل لە ویلایەتی میشیگان دانرا بۆ ئاهەنگگێڕان بە میراتی دانیمارکی شارۆچکەکە، بە تێچووی ١٠ هەزار دۆلار ( equivalent to $21,722 لە ساڵی ٢٠٢٥ ).&lt;ref name=&quot;WSJ Mich&quot; /&gt; لە ساڵی ٢٠٠٩ کۆمەڵەی مافی هونەرمەندان داوای ٣٨٠٠ دۆلاری لە شارۆچکەکە کرد بۆ مۆڵەتدان، بەو پێیەی کە کارەکە مافی چاپکردنی ئێریکسنی پێشێل کردووە.&lt;ref name=&quot;WSJ Mich&quot; /&gt; لە نزیکەی {{Convert|30|in|cm}} بەرزیدا، کۆپییەکە لە گرینڤیل نیوەی قەبارەی ئەسڵیەکەیە، و دەموچاوێکی جیاوازی هەیە و [[مەمک|مەمکی]] گەورەترە هەروەها هۆکاری جیاوازی دیکەی هەیە.&lt;ref name=&quot;WSJ Mich&quot; /&gt; دواتر باس لەوە کرا کە داواکارییەکەی مافی چاپکردن هەڵوەشاوەتەوە.

لێکچوون لە نێوان پەیکەری ''دەریاچەی بچووک'' و پەیکەری ''پەنیای بەرد'' لە کەنار دەریا لە ناپیر لە نیوزلەندا هەیە، هەروەها هەندێک لێکچوون لە چیرۆکەکانی دەریاچەی بچووک و پەنیادا هەیە. پەیکەری غەواسێکی مێینە لە ساڵی ١٩٧٢ (بەناونیشانی ''کچێک لە جلێکی تەڕدا'' لەلایەن ئێلیک ئیمرێدیەوە ) لە [[ڤانکۆڤەر]] لە ویلایەتی کۆڵۆمبیاى بەریتانی لە کەنەدا، کاتێک کە نەیانتوانی مۆڵەتی بەرهەمهێنانەوەی پەیکەری کۆپنهاگن وەربگرن، دەسەڵاتدارانی ڤانکۆڤەر وەشانێکی مۆدێرنیان هەڵبژارد.

لە ساڵی ٢٠١٦ پەیکەرێکی هاوشێوە لە بەندەرەکەی ئاسا لە دانیمارک دانرا، کە هەروەها لەسەر لوتکەی بەردێک دانراوە. میراتگرانی پەیکەرتاشەکە سکاڵا تۆمار دەکەن و بانگەشەی ئەوە دەکەن کە پەیکەری ئاسا ''زۆر لە پەیکەری بەناوبانگ دەچێت'' و داوای قەرەبووکردنەوەی زیانەکان و لەناوبردنی پەیکەری ئاسا دەکەن.&lt;ref name=&quot;20210817NYT&quot; /&gt;

== لە کولتوری باودا ==
پەیکەرەکە لەم فیلمانەدا دەبینرێت:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.danskefilm.dk/lokation.php?id=123 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170317145002/https://www.danskefilm.dk/lokation.php?id=123 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 17, 2017 |ڕێکەوتی سەردان=16 March 2017 |وێبگە=danskefilm.dk |زمان=da}}&lt;/ref&gt;

* ''خۆر بەسەر دانیمارک'' (١٩٣٦)
* ''[[Wienerbarnet|وینێربارنێت]]'' (١٩٤١)
* ''باندفاڵد'' (١٩٥٧)
* ''فۆرێلسکێت ئی کۆبێنهاڤن'' (١٩٦٠)
* ''ڕێپتیلیکۆس'' (١٩٦١)
* ''[[Løgn og løvebrøl|لۆگن ئۆگ لۆڤێبرۆڵ]]'' (١٩٦١)
* ''پیگن ئۆگ ملیۆنێرێن'' (1965)
* ''ئینڤێن ئی بۆلیگنۆدن'' (1965)
* ''Slap af، فرێد'' (١٩٦٦)
* ''ڕوسالۆچکا'' (١٩٦٨)
* ''ڕۆمانی دەریاچەی بچووک لە نووسینی هانس کریستیان ئەندەرسۆن'' (١٩٧٥)
* ''[[Hopla på sengekanten|هۆپلا پا سەنگەکانتێن]]'' (١٩٧٦)
* ''[[Olsen-banden går i krig|ئۆلسن-باندێن گار ئی کریگ]]'' (١٩٧٨)
* ''[[Walter og Carlo i Amerika|واڵتەر ئۆگ کارلۆ ئی ئەمریکا]]'' (1989)
* ''کرومێرن'' (1991)
* ''کۆپنهاگن'' (2014)

پەیکەرەکە وەک وێنەی بۆ کۆپنهاگن بەکارهاتووە لە یاری ڤیدیۆیی ''کوێ لە ئەوروپا کارمێن ساندیگۆ لە ساڵی ١٩٨٨؟''.

== هەروەها سەیری بکە ==
{{تێبینییەکان}}

* دەریاچەی وارشۆ
* دەریاچەی زینۆر

{{سەرچاوەکان}}

== ئاماژەکان ==
{{Copenhagen}}

== بەستەری دەرەکی ==
{{Østerbro}}{{Public art in Copenhagen}}

* {{وێبگەی فەرمی}}
* [https://web.archive.org/web/20230323222233/http://mermaidsculpture.dk/index.php?lang=en The last archived copy of the Official website until 2023]
* [http://mermaidsofearth.com/mermaid-statues-mermaid-sculptures/public/mermaid-of-the-north/ Mermaid of North]
* [https://web.archive.org/web/20070909035947/http://www.hcandersen-homepage.dk/skulptur_den_lille_havfrue.htm ''The Little Mermaid''. Photo gallery from Denmark. Hans Christian Andersen Information]
* [https://www.panoramas.dk/the-little-mermaid/the_little_mermaid.html ''The Little Mermaid''] – 360 degree QuickTime VR panorama from Copenhagen
* [http://www.mediamanint.com/articles/human_statue29.html ''The Little Mermaid'' human statue recreated in Sydney, Australia]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>3cvtj2ip8v5qv50hmpyupj4miutcibt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694385</id>
      <parentid>1694384</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T11:01:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shaween</username>
        <id>18477</id>
      </contributor>
      <comment>/* بەستەری دەرەکی */</comment>
      <origin>1694385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31168" sha1="4ppqwgyb30mzfuvve9byvv63eidxvy7" xml:space="preserve">{{داڕێژە:Infobox artwork
| title              = پەریی دەریایی بچووک
| other_language_1   = ''Den lille Havfrue''
| other_title_1      = 
| other_language_2   = 
| other_title_2      = 
| image              = Denmark, Copenhagen, Little Mermaid, Langelinie Promenade 150422-26.jpg
| image_upright      = 
| alt                = 
| caption            = 
| artist             = 
| designer           = [[ئێدوارد ئێریکسن]]
| year               =  &lt;!-- If after 1583 CE, use {{start date|YYYY}} --&gt;
| completion_date    =  &lt;!-- For a more specific date (post-1583): {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} --&gt;
| catalogue          = 
| medium             = 
| movement           = 
| subject            = 
| height_metric      =  &lt;!-- (i.e. in metric units) --&gt;
| width_metric       = 
| length_metric      = 
| diameter_metric    = 
| height_imperial    =  &lt;!-- (i.e. in imperial units) --&gt;
| width_imperial     = 
| length_imperial    = 
| diameter_imperial  = 
| dimensions         = 
| dimensions_ref     = 
| metric_unit        = cm  &lt;!-- Note: this parameter must either use the value given or not be included --&gt;
| imperial_unit      = in  &lt;!-- Note: this parameter must either use the value given or not be included --&gt;
| weight             = 
| designation        = 
| condition          = 
| museum             = 
| city               = [[کۆپنھاگن]], [[دانمارک]]
| coordinates        =  &lt;!-- Only use for the coordinates (when known) of the artwork itself, i.e. not for the site, building, structure, etc. where it is kept, otherwise leave blank (or omit): {{coord|LAT|LON|type:landmark|display=inline,title}} --&gt;
| owner              = 
| commissioner       = 
| accession          = 
| preceded_by        =  &lt;!-- preceding work by the same artist --&gt;
| followed_by        =  &lt;!-- next work by the same artist --&gt;
| module             = 
| website            =  &lt;!-- Official webpage/site only: {{URL|example.com}} --&gt;
}}

'''''پەریی دەریایی بچووک''''' (بە [[دانمارکی]]  Den lille Havfrue) پەیکەرێکی برۆنزییە لەلایەن ئێدڤارد ئێریکسن, کە وێناکردنی دەریاچەیەکی دەریاییە کە دەبێتە مرۆڤ. پەیکەرەکە لەسەر بەردێک لە کەناری ئاوەکە لە سەیرانگای لانگلینی لە [[کۆپنھاگن|شاری کۆپنهاگن]] لە [[دانمارک|دانیمارک]] نمایشکراوە.{{تێبینی|According to German magazine ''[[Der Spiegel]]'', the statue located in Copenhagen harbour has always been an exact copy, with the sculptor's heirs keeping the original at an undisclosed location.&lt;ref name=m3 /&gt;}} درێژییەکەی {{Convert|1.25|m|ft}} بەرزە و کێشی {{Convert|385|lb|kg}}.

لەسەر بنەمای چیرۆکی ئەفسانەی ساڵی ١٨٣٧ بە هەمان ناو لەلایەن نووسەری دانیمارکی [[ھانس کریستیان ئەندەرسن|هانس کریستیان ئەندەرسۆنەوە]]، پەیکەرە بچووک و بێ سەرنجڕاکێشەکە ئایکۆنێکی کۆپنهاگنە و لە ساڵی ١٩١٣ەوە کە پەردە لەسەر لادرا، بووەتە شوێنێکی سەرنجڕاکێشی گەشتیاری. لە دەیەکانی ڕابردوودا بووەتە ئامانجێکی جەماوەری بۆ شێواندن لەلایەن [[ڤەندالیزم|تێکدەرەکان]] و چالاکوانانی سیاسییەوە.

''دەریاچەی دەریایی'' لەنێو ئەو پەیکەرە ئایکۆنییانەیە کە هێمای شارەکانن. ئەوانی تر بریتین لە: ''Manneken Pis'' لە [[بروکسێل|برۆکسل]]; [[پەیکەری ئازادی]] لە [[نیوویۆرک|نیویۆرک]]; ''مەسیحی ڕزگارکەر'' لە [[ڕیۆ دێ ژانێرۆ|ڕیۆ دی جانیرۆ]]; پەیکەری ''پەنیای بەردی ڕەش'' لە ناپیر; ''سمۆک واوێڵسکی'' ( ''ئەژدیهای واوێڵ'') لە شاری کراکۆڤ لە پۆڵەندا؛ یان ستوونی نێڵسن و ئیرۆس لە [[لەندەن]].

== مێژوو ==
پەیکەرەکە لە ساڵی ١٩٠٩ لەلایەن کارل جاکۆبسن کوڕی دامەزرێنەری کارلسبێرگەوە ڕاسپێردرابوو، کە لە شانۆی شاهانەی کۆپنهاگن بە بالێیەک سەبارەت بە چیرۆکی ئەفسانەیی سەرسام بووبوو و داوای لە بالێرینا ئیلین پرایس کرد کە مۆدێل بۆ پەیکەرەکە دروست بکات.
[[File:Ellen_Price_as_the_Little_Mermaid,_Royal_Danish_Ballet,_1909.jpg|ڕاست|وێنۆک| ئیلین پرایس وەک دەریاچەی بچووک، بالێی شاهانەی دانیمارکی، ١٩٠٩]]
پەیکەرتاش ئێدڤارد ئێریکسن پەیکەری برۆنزی دروستکردووە، کە لە ٢٣ی ئابی ١٩١٣ پەردەی لەسەر لادرا&lt;ref name=&quot;Cphp&quot; /&gt; ئێریکسن داوای لە پرایس کرد کە مۆدێل بۆ پەیکەرەکە دروست بکات، بەڵام بەو پێیەی بالێریناکە ڕازی نەبوو بە ڕووتی مۆدێل بکات، لەبری ئەوە پەیکەرەکە بە تەواوی مۆدێلی هاوسەری پەیکەرتاشەکە بوو کە ناوی ئیلین ئێریکسن بوو.&lt;ref name=&quot;MoE&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://mermaidsofearth.com/mermaid-statues-mermaid-sculptures/public/the-little-mermaid-statue-copenhagen/ |ڕێکەوتی سەردان=17 February 2026 |وێبگە=Mermaids of Earth}}&lt;/ref&gt; چیرۆکێکی باو هەیە کە دەموچاوەکە مۆدێلی پرایس بووە،&lt;ref name=&quot;Cphp&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.copenhagenpictures.dk/mermaid.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/19991128173940/http://copenhagenpictures.dk/mermaid.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 28, 1999 |ڕێکەوتی سەردان=August 17, 2008 |وێبگە=Copenhagen Pictures}}&lt;/ref&gt; بەڵام ئەمە درۆیە.&lt;ref name=&quot;MoE&quot; /&gt;
[[پەڕگە:Assembly_of_the_Little_Mermaid_statue_(Copenhagen,_Langeline,_1913).jpg|وێنۆک| کۆبوونەوەی پەیکەری ''دەریاچەی بچووک'' (کۆپنهاگن، لانگلین، ١٩١٣)]]
ئەنجومەنی شارۆچکەی کۆپنهاگن ڕێکخستنی کرد بۆ گواستنەوەی پەیکەرەکە بۆ شەنگەهای لە کۆشکی دانیمارک بۆ ماوەی پێشانگای ٢٠١٠ (ئایار تا تشرینی یەکەم)، یەکەمجارە بە فەرمی لە شوێنی دانیشتنی خۆیەوە بگوازرێتەوە لەو کاتەوەی نزیکەی سەدەیەک پێشتر دانرا. لەکاتێکدا پەیکەرەکە لە شەنگەهای دوور بوو، کۆپییەکی ڕێگەپێدراو لەسەر بەردێک لە دەریاچەی باخچەی تیڤۆلی نزیک لە کۆپنهاگن نمایشکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=November 27, 2012 |ناونیشان=http://mermaidsofearth.com/the-little-mermaid-statue-in-tivoli-gardens-denmark/benny-hansen-l/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140525200356/http://mermaidsofearth.com/the-little-mermaid-statue-in-tivoli-gardens-denmark/benny-hansen-l/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 25, 2014 |ڕێکەوتی سەردان=May 25, 2014}}&lt;/ref&gt; بەرپرسانی کۆپنهاگن بیریان لەوە کردۆتەوە کە پەیکەرەکە چەند مەترێک بگوازنەوە بۆ دەرەوە بۆ ناو بەندەرەکە بۆ ئەوەی بێهیوا بکەن لە تێکدان و ڕێگریکردن لە سەرکەوتنی گەشتیاران بەسەریدا،&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 30, 2006 |ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4860562.stm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070330192322/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/4860562.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 30, 2007 |ڕێکەوتی سەردان=December 31, 2012}}&lt;/ref&gt; بەڵام تا مانگی ئەیلولی ٢٠٢٢ پەیکەرەکە لەسەر زەوی وشک لە لای ئاوی لانگلینی دەمێنێتەوە.

=== تێکدان ===
پەیکەرەکە لە ناوەڕاستی شەستەکانەوە بە هۆکاری جیاوازەوە چەندین جار زیانی پێگەیشتووە و تێکچووە، بەڵام هەرجارەیان نۆژەن کراوەتەوە.

لە ٢٤ی نیسانی ١٩٦٤ سەری پەیکەرەکە لەلایەن هونەرمەندەکانی بزووتنەوەی دۆخخوازی سیاسییەوە دزرا و دزرا، لەنێویاندا یۆرگن ناش. ئەو سەرە هەرگیز وەرنەگیرایەوە و سەرێکی نوێ بەرهەم هێنرا و لەسەر پەیکەرەکە دانرا.&lt;ref name=&quot;m3&quot; /&gt; لە ٢٢ی تەمموزی ١٩٨٤دا قۆڵی ڕاستی بڕدرا و دوای دوو ڕۆژ لەلایەن دوو گەنجەوە گەڕێنرایەوە.&lt;ref name=&quot;m3&quot; /&gt; لە ساڵی ١٩٩٠ لە هەوڵێکدا بۆ بڕینی سەری پەیکەرەکە {{Convert|18|cm|in|0}} قووڵ بڕین لە ملدا.&lt;ref name=&quot;m3&quot; /&gt;

لە ٦ی ژانویەی ١٩٩٨ جارێکی تر سەری پەیکەرەکە بڕدرایەوە؛   تاوانباران هەرگیز نەدۆزرانەوە، بەڵام سەرەکە بەبێ ئەوەی ناوی خۆی ئاشکرا بکات گەڕێنرایەوە بۆ کەناڵێکی تەلەفزیۆنی نزیک، و لە ٤ی شوباتدا بەسترایەوە. شەوی ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٣ پەیکەرەکە بە تەقەمەنی لە بنکەکەی کەوتە خوارەوە و دواتر لە ئاوەکانی بەندەرەکەدا دۆزرایەوە. کون لە مەچەک و ئەژنۆی دەریاچەی دەریاچەدا تەقێندرابووەوە. 

چەندین جار بۆیاخ بەسەر پەیکەرەکەدا ڕژاوە، لەوانە یەک ئەڵقە لە ساڵی ١٩٦٣ و دوو ئەڵقە لە مانگی ئازار و ئایاری ٢٠٠٧. لە ٨ی ئازاری ٢٠٠٦دا دێڵدۆیەک بە دەستی پەیکەرەکەوە بەسترابوو، بۆیەی سەوز بەسەریدا فڕێدرا و بەرواری ''٨ی ئازاری'' لەسەر نووسرا. گومان دەکرێت ئەم تێکدەرانە پەیوەندی بە [[ڕۆژی جیھانیی ژنان|ڕۆژی جیهانی ژنانەوە]] هەبووبێت کە لە ٨ی ئازاردایە.&lt;ref name=&quot;BBC&quot; /&gt;

پەیکەرەکە لە ٣٠ی ئایاری ٢٠١٧ بە بۆیاخی سوور تەڕ دۆزرایەوە کە پەیامی &quot;دانیمارک&quot;ی لەسەر بوو [بەرگری لە نەهەنگەکانی دوورگەکانی فارۆ دەکەن&quot;، ئاماژەیە بۆ ڕاوکردنی نەهەنگ لە دوورگەکانی فارۆ ( وڵاتێکی سەربەخۆ لە [[شانشینی دانمارک|شانشینی دانیمارک]])، کە لەسەر زەوی لەبەردەم پەیکەرەکەدا نووسراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Jenkins |first=Aric |ڕێکەوت=2017-05-30 |ناونیشان=https://time.com/4797917/little-mermaid-statue-paint-vandalism-copenhagen-denmark/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170531030643/http://time.com/4797917/little-mermaid-statue-paint-vandalism-copenhagen-denmark/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 31, 2017 |ڕێکەوتی سەردان=May 30, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2017-05-30 |ناونیشان=https://www.nbcnews.com/news/world/denmark-s-poor-little-mermaid-vandalized-again-n766171 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201111213718/https://www.nbcnews.com/news/world/denmark-s-poor-little-mermaid-vandalized-again-n766171 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 11, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=October 7, 2019}}&lt;/ref&gt;

دوای نزیکەی دوو هەفتە و لە ١٤ی حوزەیران پەیکەرەکە بە بۆیەی شین و سپی تەڕکرا. لە بەردەم پەیکەرەکەدا &quot;بێفری عەبدوڵلێ&quot; (''عبداللە ئازاد'') نووسرابوو، بەڵام لەو کاتەدا ڕوون نەبووەتەوە کە ئەمە ئاماژەیە بۆ چی. دواتر پۆلیس ڕایگەیاندووە، پێدەچێت نووسینەکە ئاماژەیە بۆ عەبدولئەحمەد، پەنابەرێکی سۆماڵی کە لە ساڵی ٢٠٠١ەوە بەهۆی سزای دەستبەسەرکردنەوە لە یەکەیەکی باڵای ئەمنی لە دانیمارک دەستبەسەرە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2017-06-14 |ناونیشان=https://www.thelocal.dk/20170614/denmarks-little-mermaid-turns-blue-and-white-after-latest-vandalism |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170614101403/https://www.thelocal.dk/20170614/denmarks-little-mermaid-turns-blue-and-white-after-latest-vandalism |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 14, 2017 |ڕێکەوتی سەردان=June 14, 2017}}&lt;/ref&gt;

لە ١٣ی ژانویەی ٢٠٢٠، &quot;هۆنگ کۆنگی ئازاد&quot; لەسەر ئەو بەردەی کە پەیکەرەکە لەسەری دانراوە لەلایەن لایەنگرانی ناڕەزایەتییەکانی هۆنگ کۆنگەوە لە ساڵی ٢٠١٩-٢٠دا نەخشێندرا. لە ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠، لە دوای ناڕەزایەتییەکانی جۆرج فلۆید و بزووتنەوەی ژیانی ڕەشپێستەکان گرنگە ، پەیکەرەکە تێکدرا و وشەی &quot;ماسی ڕەگەزپەرست&quot; لەسەر بنکە بەردەکەی نووسرابوو، کە چاودێران و پسپۆڕانی تووشی سەرسوڕمان کرد، چونکە هیچ شتێکی پەیوەندیدار بە پەیکەرەکە، ئێچ سی ئەندەرسۆن یان چیرۆکە ئەفسانەییەکەیەوە ناتوانرێت وەک ڕەگەزپەرستانە لێکبدرێتەوە.

لە مانگی ئازاری ٢٠٢٢دا لەسەر بنەمای بەردی پەیکەرەکە &quot;Z=svastika&quot; نووسرابوو، کە وا بیردەکرایەوە دژایەتی ڕووسیا و داگیرکردنی ئۆکرانیا بێت، کە هێزەکانی ڕووسیا بە شێوەیەکی بەرفراوان &quot; Z &quot;یان وەک هێمای خۆیان بەکارهێنا. نزیکەی بەتەواوی دوای ساڵێک، ئاڵایەکی ڕووسیا لەسەر بەردەکە نەخشێنرا، کە وا بیردەکرایەوە کە نیشاندانی پشتیوانییەک بێت بۆ ڕووسیا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2023-03-02 |ناونیشان=https://www.politico.eu/article/vandalism-russia-flag-denmark-little-mermaid-statue/ |ڕێکەوتی سەردان=2023-03-03 |وێبگە=POLITICO |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

هەرچەندە وەک تێکدان سەیر ناکرێت بەو پێیەی هیچ زیانێک بە پەیکەرەکە نەگەیشتووە، بەڵام خەڵک چەندین جار جلیان لەبەر کردووە، یان بۆ خۆشی یان بۆ ئەوەی لێدوانی جددیتر بدەن. لە ساڵی ٢٠٠٤دا پەیکەرەکە بە بورقا پۆشرا وەک ناڕەزایەتییەک بەرامبەر بە داواکاری تورکیا بۆ پەیوەستبوون بە یەکێتی ئەوروپا. لە مانگی ئایاری ٢٠٠٧دا جارێکی دیکە دۆزرایەوە کە جل و بەرگی موسڵمان و چەترێکی سەری لەبەردا بوو. نموونەی دیکە ئەو کاتانەن کە کڵاوی کریسمس لەسەر سەری دانراوە، یان لە درێسی هەڵبژاردەی تۆپی پێی نەرویج یان سویددا پۆشراوە (بەتایبەت تیپی دانیمارک و سوید ڕکابەرییەکی زۆر ڕکابەرییان هەیە).

== کۆپیەکان ==
جگە لەو پەیکەرەی کە نمایشکراوە، کە خۆی کۆپییەکی ئەسڵییە، زیاتر لە سێزدە نوسخەی بێ زیانی پەیکەرەکە لە سەرانسەری جیهاندا هەڵکەوتووە:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2012 |ناونیشان=http://mermaidsofearth.com/mermaid-statues-mermaid-sculptures/public/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130906195600/http://mermaidsofearth.com/mermaid-statues-mermaid-sculptures/public/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2013-09-06 |ڕێکەوتی سەردان=2013-08-26}}&lt;/ref&gt;

* [[سۆلڤانگ، کالیفۆرنیا]]
* کیمبۆڵتۆن، ئایۆوا
* پیاترا نیامت, ڕۆمانیا&lt;ref name=&quot;WSJ Mich&quot; /&gt;
* تۆریخۆن دی ئاردۆز (مەدرید)، ئیسپانیا
* [[سیئۆل]], کۆریای باشوور&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2016 |ناونیشان=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20161031000768 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170208181540/http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20161031000768 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2017-02-08 |ڕێکەوتی سەردان=2017-02-09}}&lt;/ref&gt;
* کۆپییەکی نیوە قەبارە لە [[کەلگەری|شاری کالگاری]] لە ویلایەتی ئەلبێرتای کەنەدا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.calgary.ca/CSPS/Recreation/Pages/Public-Art/Downtown-Public-Art-Circuit-tour.aspx#mermaid |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120410074105/http://www.calgary.ca/CSPS/Recreation/Pages/Public-Art/Downtown-Public-Art-Circuit-tour.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2012-04-10 |ڕێکەوتی سەردان=2012-02-11 |وێبگە=Downtown Public Art Circuit tour - The City of Calgary}}&lt;/ref&gt;
* کۆپییەک لە گۆڕی [[ڤیکتۆر بۆرج]]، وەرزشکاری دانیمارکی-ئەمریکی&lt;ref name=&quot;WSJ Mich&quot; /&gt;
* [[فڕۆکەخانەی کۆپنھاگن|فڕۆکەخانەی کۆپنهاگن]] کۆپییەکی دەریاچەی دەریایی لەگەڵ پەیکەری ئەندەرسۆن هەیە{{ژێدەر پێویستە|date=August 2025}}

لە ساڵی ٢٠٠٠ کریستیان دالگارد پەیکەرێکی 'جەرگەی بچووک'ی دروستکرد کە ڕووی لە کەناری لارڤۆتۆیە لە [[مۆناکۆ]]. پەیکەرەکە بە چین و چینە کانزاکان دروستکراوە، وەک ڕێزێک بۆ دانیمارکییەکان کە لە مۆناکۆ دەژین، هەروەها بۆ یادکردنەوەی ٥٠ ساڵەی حوکمڕانی شازادەی کۆچکردوو ڕەینیەری سێیەم.{{ژێدەر پێویستە|date=December 2020}}

کۆپییەکی پەیکەرەکە بەشداریکردنی دانیمارکی لە باخچەی ئاشتی نێودەوڵەتی لە [[سەڵت لەیک ستی|شاری سالت لەیک]] پێکدەهێنێت. ئەو کۆپییە نیوە قەبارەیە لە ٢٦ی شوباتی ٢٠١٠ دزراوە، بەڵام لە ٧ی نیسانی ٢٠١٠ دۆزراوەتەوە و لە پارکەکەدا جێهێڵراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.abc4.com/content/news/top%20stories/story/Little-Mermaid-statue-found-in-International/jG5ynvUxh02sxFWPtX_dsw.cspx |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100409151949/http://www.abc4.com/content/news/top%20stories/story/Little-Mermaid-statue-found-in-International/jG5ynvUxh02sxFWPtX_dsw.cspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2010-04-09 |ڕێکەوتی سەردان=2012-01-29 |وێبگە=ABC4 Salt Lake City (abc4.com)}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٦٠ کۆپییەکی پەیکەرەکە لەلایەن دانیمارکەوە پێشکەش بە بەرازیل کرا وەک ڕێزێک بۆ دروستکردنی [[بەڕازیلیا|برازیلیا]]، پایتەختی نوێی وڵاتەکە کە لە ساڵەکەدا کرایەوە. تەنها ٥ ساڵ دواتر لەبەردەم بینای سەرەکی فەرماندەیی هێزی دەریایی بەڕازیل دانرا، لە برازیلیا لە ناوچەی فیدراڵی، کە تا ئەمڕۆش لەوێیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=da Silva |first=Ana Maria |ڕێکەوت=2021-02-20 |ناونیشان=https://www.correiobraziliense.com.br/cidades-df/2021/02/4907652-presente-da-dinamarca-para-brasilia-pequena-sereia-esta-abandonada.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210306020619/https://www.correiobraziliense.com.br/cidades-df/2021/02/4907652-presente-da-dinamarca-para-brasilia-pequena-sereia-esta-abandonada.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2021-03-06 |ڕێکەوتی سەردان=2021-07-16 |زمان=portuguese}}&lt;/ref&gt;

== بەرهەمی هاوشێوە ==
{{Stack|[[File:Pania of the Reef a (cropped)1.jpg|thumb|200px|Pania of the Reef.]]}}{{دەروازە|Denmark}}
پەیکەرێکی دیکەی دەریاچەی دەریایی لە نزیک دەریاچەی دەریاچەی بچووک لە ساڵی ٢٠٠٦ پەردەی لەسەر لادرا و دواتر لە ساڵی ٢٠١٨ گواسترایەوە بۆ قەڵای دراگۆر . یەکێکی تر لە ساڵی ٢٠٢٣ لە شاری مۆنۆپۆلی لە شاری پوگلیا دانرا.

هەندێک پەیکەری هاوشێوەی ''دەریاچەی بچووک'' لە [[سیسیلیا|سیسیلیایە]] . لە ساڵی ١٩٦٢ یەکەم پەیکەری لەو جۆرە لە کەناری دەریا لە جیاردینی ناکسۆس دانرا کە قەبارەکەی نزیکەی {{Convert|4|m}} بەرزە بەسەر نافورەیەکدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.strgiardini.it/_/index.php/la-citta/monumenti-e-sculture.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170314070624/http://www.strgiardini.it/_/index.php/la-citta/monumenti-e-sculture.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2017-03-14}}&lt;/ref&gt; نموونەی دووەم، دەریاچەیەکی دەریایی نیشان دەدات کە لە قووڵایی دەریادا نزیکەی {{Convert|18|m}}, لە ناو ناوچەی پارێزراوی دەریایی پلێمیرۆی سیراکوسا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=RagusaNews |ڕێکەوت=2011-08-18 |ناونیشان=http://www.ragusanews.com/articolo/22874/visita-dei-sommozzatori-iblei-alla-statua-di-una-sirena |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190324132017/https://www.ragusanews.com/articolo/22874/visita-dei-sommozzatori-iblei-alla-statua-di-una-sirena |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2019-03-24 |ڕێکەوتی سەردان=2018-03-23 |وێبگە=ragusanews.com}}&lt;/ref&gt;

''پەیکەرێکی پەنیا'' (بە ''پەنیای بەردی بەرد'' ناسراوە) دەکەوێتە سەر نمایشی دەریایی لە شاری ناپیر لە نیوزلەندا و ڕێز لە ژیانی پانیا دەگرێت کە کەسایەتییەکی ئەفسانەی مائۆرییە.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://teaohou.natlib.govt.nz/journals/teaohou/issue/Mao10TeA/c21.html |ڕێکەوتی سەردان=2020-06-14 |وێبگە=teaohou.natlib.govt.nz}}&lt;/ref&gt;

== کێشەکانی مافی کۆپیکردن ==
[[File:Girl_in_a_Wetsuit.jpg|چەپ|وێنۆک| ''کچێک بە جلی تەڕەوە'' لە نووسینی ئێلیک ئیمرێدی (١٩٧٢)، پەیکەرێکی هاوشێوەی ''دەریاچەی بچووکە'' ، لە ڤانکۆڤەر]]
پەیکەرەکە تا ١ی ژانویەی ٢٠٣٠، حەفتا ساڵ دوای مردنی دروستکەرەکەی، لە ژێر [[مافی لەبەرگرتنەوە|مافی چاپکردندایە]]. {{ھەتا ڕێکەوتی|2019}}، دەتوانرێت کۆپی بکڕدرێت، ڕێگەپێدراوە بۆ فرۆشتن لەلایەن خێزانی ئێریکسن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.mermaidsculpture.dk/productsandprices.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120208181113/http://www.mermaidsculpture.dk/productsandprices.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=February 8, 2012 |ڕێکەوتی سەردان=August 25, 2019 |وێبگە=The Little Mermaid}}&lt;/ref&gt; ڕۆژنامەی دانیمارکی ''بەرلینگسکی'' لە ساڵی ٢٠٢٠ سکاڵای لەسەر تۆمارکرا بەهۆی بڵاوکردنەوەی کارتۆنی پارۆدی پەیکەرەکە لە چوارچێوەی بابەتێکدا سەبارەت بە کولتوری دیبەیتی دانیمارک و بیرۆکەی ڕاستڕەوەکان. ڕۆژنامەکە تۆمەتبار کرا بە شەیتانکردنی ''دەریاچەی بچووک'' و دادگا بڕیاریدا ٢٨٥ هەزار کرۆن بدات. ڕۆژنامەکە لە مانگی شوباتی ٢٠٢٢دا سەرنجڕاکێشی خۆی لەدەستدا. بەڵام دادگای باڵای دانیمارک لە ١٧ی ئایاری ٢٠٢٣ بڕیاریدا کە &quot;نە وێنەکێشانی کاریکاتێر و نە وێنەی ''دەریاچەی بچووک'' کە دەمامکی لەسەر بووە، کە لە پەیوەندی لەگەڵ بابەتەکانی ڕۆژنامەکاندا هێنراوەتە بەرلینگسک، مافی کۆپیکردنی میراتگرانی پەیکەری دەریاچەی بچووکی پێشێلکردووە&quot; بە ئاماژەدان بەو بنەمای پارۆدییەی کە لە یاسای مافی کۆپیکردنی دانیمارکدا هاتووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=May 17, 2023 |ناونیشان=https://domstol.dk/hoejesteret/decided-cases-eu-law/2023/5/cartoon-and-photo-of-the-little-mermaid-did-not-infringe-copyright/ |ڕێکەوتی سەردان=October 4, 2023 |وێبگە=Højesteret}}&lt;/ref&gt;

کۆپییەکی لە ساڵی ١٩٩٤ لە شاری گرینڤیل لە ویلایەتی میشیگان دانرا بۆ ئاهەنگگێڕان بە میراتی دانیمارکی شارۆچکەکە، بە تێچووی ١٠ هەزار دۆلار ( equivalent to $21,722 لە ساڵی ٢٠٢٥ ).&lt;ref name=&quot;WSJ Mich&quot; /&gt; لە ساڵی ٢٠٠٩ کۆمەڵەی مافی هونەرمەندان داوای ٣٨٠٠ دۆلاری لە شارۆچکەکە کرد بۆ مۆڵەتدان، بەو پێیەی کە کارەکە مافی چاپکردنی ئێریکسنی پێشێل کردووە.&lt;ref name=&quot;WSJ Mich&quot; /&gt; لە نزیکەی {{Convert|30|in|cm}} بەرزیدا، کۆپییەکە لە گرینڤیل نیوەی قەبارەی ئەسڵیەکەیە، و دەموچاوێکی جیاوازی هەیە و [[مەمک|مەمکی]] گەورەترە هەروەها هۆکاری جیاوازی دیکەی هەیە.&lt;ref name=&quot;WSJ Mich&quot; /&gt; دواتر باس لەوە کرا کە داواکارییەکەی مافی چاپکردن هەڵوەشاوەتەوە.

لێکچوون لە نێوان پەیکەری ''دەریاچەی بچووک'' و پەیکەری ''پەنیای بەرد'' لە کەنار دەریا لە ناپیر لە نیوزلەندا هەیە، هەروەها هەندێک لێکچوون لە چیرۆکەکانی دەریاچەی بچووک و پەنیادا هەیە. پەیکەری غەواسێکی مێینە لە ساڵی ١٩٧٢ (بەناونیشانی ''کچێک لە جلێکی تەڕدا'' لەلایەن ئێلیک ئیمرێدیەوە ) لە [[ڤانکۆڤەر]] لە ویلایەتی کۆڵۆمبیاى بەریتانی لە کەنەدا، کاتێک کە نەیانتوانی مۆڵەتی بەرهەمهێنانەوەی پەیکەری کۆپنهاگن وەربگرن، دەسەڵاتدارانی ڤانکۆڤەر وەشانێکی مۆدێرنیان هەڵبژارد.

لە ساڵی ٢٠١٦ پەیکەرێکی هاوشێوە لە بەندەرەکەی ئاسا لە دانیمارک دانرا، کە هەروەها لەسەر لوتکەی بەردێک دانراوە. میراتگرانی پەیکەرتاشەکە سکاڵا تۆمار دەکەن و بانگەشەی ئەوە دەکەن کە پەیکەری ئاسا ''زۆر لە پەیکەری بەناوبانگ دەچێت'' و داوای قەرەبووکردنەوەی زیانەکان و لەناوبردنی پەیکەری ئاسا دەکەن.&lt;ref name=&quot;20210817NYT&quot; /&gt;

== لە کولتوری باودا ==
پەیکەرەکە لەم فیلمانەدا دەبینرێت:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.danskefilm.dk/lokation.php?id=123 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170317145002/https://www.danskefilm.dk/lokation.php?id=123 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 17, 2017 |ڕێکەوتی سەردان=16 March 2017 |وێبگە=danskefilm.dk |زمان=da}}&lt;/ref&gt;

* ''خۆر بەسەر دانیمارک'' (١٩٣٦)
* ''[[Wienerbarnet|وینێربارنێت]]'' (١٩٤١)
* ''باندفاڵد'' (١٩٥٧)
* ''فۆرێلسکێت ئی کۆبێنهاڤن'' (١٩٦٠)
* ''ڕێپتیلیکۆس'' (١٩٦١)
* ''[[Løgn og løvebrøl|لۆگن ئۆگ لۆڤێبرۆڵ]]'' (١٩٦١)
* ''پیگن ئۆگ ملیۆنێرێن'' (1965)
* ''ئینڤێن ئی بۆلیگنۆدن'' (1965)
* ''Slap af، فرێد'' (١٩٦٦)
* ''ڕوسالۆچکا'' (١٩٦٨)
* ''ڕۆمانی دەریاچەی بچووک لە نووسینی هانس کریستیان ئەندەرسۆن'' (١٩٧٥)
* ''[[Hopla på sengekanten|هۆپلا پا سەنگەکانتێن]]'' (١٩٧٦)
* ''[[Olsen-banden går i krig|ئۆلسن-باندێن گار ئی کریگ]]'' (١٩٧٨)
* ''[[Walter og Carlo i Amerika|واڵتەر ئۆگ کارلۆ ئی ئەمریکا]]'' (1989)
* ''کرومێرن'' (1991)
* ''کۆپنهاگن'' (2014)

پەیکەرەکە وەک وێنەی بۆ کۆپنهاگن بەکارهاتووە لە یاری ڤیدیۆیی ''کوێ لە ئەوروپا کارمێن ساندیگۆ لە ساڵی ١٩٨٨؟''.

== هەروەها سەیری بکە ==
{{تێبینییەکان}}

* دەریاچەی وارشۆ
* دەریاچەی زینۆر

{{سەرچاوەکان}}

== ئاماژەکان ==
{{Copenhagen}}

== بەستەری دەرەکی ==


* {{وێبگەی فەرمی}}
* [https://web.archive.org/web/20230323222233/http://mermaidsculpture.dk/index.php?lang=en The last archived copy of the Official website until 2023]
* [http://mermaidsofearth.com/mermaid-statues-mermaid-sculptures/public/mermaid-of-the-north/ Mermaid of North]
* [https://web.archive.org/web/20070909035947/http://www.hcandersen-homepage.dk/skulptur_den_lille_havfrue.htm ''The Little Mermaid''. Photo gallery from Denmark. Hans Christian Andersen Information]
* [https://www.panoramas.dk/the-little-mermaid/the_little_mermaid.html ''The Little Mermaid''] – 360 degree QuickTime VR panorama from Copenhagen
* [http://www.mediamanint.com/articles/human_statue29.html ''The Little Mermaid'' human statue recreated in Sydney, Australia]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>4ppqwgyb30mzfuvve9byvv63eidxvy7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:کۆما دەنگێ ئازادی</title>
    <ns>1</ns>
    <id>305671</id>
    <revision>
      <id>1694377</id>
      <timestamp>2026-10-25T10:54:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1694377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1373" sha1="hbu7pyfjihhcbx6o65evt494hkkugql" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==
سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[کۆما دەنگێ ئازادی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1694376 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160118170957/http://ronibaran.de/kda.html بۆ http://www.ronibaran.de/kda.html زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ١٠:٥٤، ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>hbu7pyfjihhcbx6o65evt494hkkugql</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>یوو جی-تای</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305672</id>
    <revision>
      <id>1694379</id>
      <timestamp>2026-10-25T10:56:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <comment>پەڕەی دروست کرد بە «{{short description|ئەکتەری کۆریای باشوور (لەدایکبووی 1976)}} {{Infobox person | name                = یو جی-تای | image               = Yoo Ji-tae at LAKFF 2026-1.jpg | caption             = یو لە ساڵی 2026 | birth_date          = {{Birth date and age|1976|4|13}} | birth_place         = [[سێئول]]، کۆریای باشوور&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://c5.cinefox.com/actor/view?isb=Y&amp;movieman_seq=377...»ەوە</comment>
      <origin>1694379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6602" sha1="ryh0shidig8fx4nn64wlzsveizhhqb7" xml:space="preserve">{{short description|ئەکتەری کۆریای باشوور (لەدایکبووی 1976)}}
{{Infobox person
| name                = یو جی-تای
| image               = Yoo Ji-tae at LAKFF 2026-1.jpg
| caption             = یو لە ساڵی 2026
| birth_date          = {{Birth date and age|1976|4|13}}
| birth_place         = [[سێئول]]، کۆریای باشوور&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://c5.cinefox.com/actor/view?isb=Y&amp;movieman_seq=37702|title=유지태|website=Cinefox (씨네폭스)|access-date=2023-12-22|language=ko|archive-date=December 22, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231222060649/https://c5.cinefox.com/actor/view?isb=Y&amp;movieman_seq=37702|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| other_names         = 
| occupation          = {{hlist|ئەکتەر|دەرهێنەر}}
| education           = {{hlist|[[زانکۆی دانکوک]] (بەکالۆریۆسی هونەرەکان)|[[زانکۆی چونگ-ئانگ]] ([[ماستەری هونەرە جوانەکان|MFA]])|زانکۆی کاتۆلیکیی کۆریا (ماستەری کاری کۆمەڵایەتی)}}
| years_active        = 1998–ئێستا
| agent               = ئێم ئێس تیم ئێنتەرتەینمنت
| height              = 
| website             = {{URL|http://www.yoomovie.co.kr/|yoomovie.co.kr}}
| spouse              = {{marriage|کیم هیو-جین|2011}}
| children            = 2
}}
'''یوو جی-تای''' (بە [[زمانی کۆری|کۆری]]: 유지태؛ لەدایکبووی ١٣ی نیسانی ١٩٧٦) ئەکتەرێکی [[کۆریای باشوور|کۆریای باشوورە]]. دوای کارکردن وەک مۆدێلی مۆدە، یو لە ساڵی 1998 دەستی بە پیشەی ئەکتەری کرد و دواتر لە ڕێگەی فیلمەکانی ''هێرش بکەنە سەر بەنزینخانەکە'' (1999) و ''دی تۆ'' (2000) بەناوبانگ بوو. لە ساڵانی دواییدا، بە کارکردن لەگەڵ دەرهێنەرە ناودارەکاندا دانپێدانانی وەک ئەکتەر بەدەست هێنا، وەک ھور جین-ھۆ لە فیلمی ''ڕۆژێکی خۆشی بەهار'' (2001)، پاک چان-ووک لە فیلمی ''ئۆڵدبۆی'' (2003)، و ھۆنگ سانگ-سو لە فیلمی ''ژن ئایندی پیاوە'' (2004). یو لە ساڵی 2003دا دەستی بە دەرهێنانی فیلمی کورت کرد، کە لە فێستیڤاڵەکانی فیلمدا پێشوازییەکی باشیان لێکرا. یەکەم فیلمی درێژی وەک دەرهێنەر بە ناوی ''مای ڕاتیما'' لە ساڵی 2012دا بڵاوکرایەوە.

== ژیانی سەرەتایی و پەروەردە ==
یو جی-تای لە 13ی نیسانی ١٩٧٦لە سێئول لە کۆریای باشوور لەدایکبووە. یو لەلایەن دایکێکی تاقانەوە بەخێو کراوە. دەربارەی دایکی، گوتی: &quot;دایکم کە بۆ ماوەیەکی درێژ وەک پەرستار کاری کردووە، دەیەوێت ڕۆژێک لە ڕۆژان نەخۆشخانەیەک بۆ بەساڵاچووان بەڕێوە ببات. دەمەوێت لە ڕووی داراییەوە یارمەتی بدم تا خەونەکەی بهێنێتە دی، و دواتر هەتیوخانەیەک دابمەزرێنم&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Yoo Ji-tae: &quot;My Dream is to Establish an Orphanage&quot;|url=http://english.kbs.co.kr/news/entertainment_news_view.html?No=302|work=KBS Global|date=2 May 2005}}&lt;/ref&gt;

یو هاوڕێی ئەکتەری کۆمیدی کیم جون-ھۆیە، کە لە ماوەی زانکۆدا وەک هاوژوور پێکەوە ژیاون و بۆ ماوەیەکی کەم لەسەر شانۆ پێکەوە نواندنیان کردووە. لە بەشی شانۆ و فیلم لە کۆلێژی هونەرە ئازادەکانی [[زانکۆی دانکوک|زانکۆی دانکووک]] بڕوانامەی [[بەکالۆریۆس]]ی بەدەست هێناوە. دواتر بڕوانامەی [[ماستەر]]ی لە هونەرەکانی بینراو لە [[زانکۆی چونگ-ئانگ|زانکۆی چۆنگ-ئەنگ]] و بڕوانامەی ماستەری لە خۆشگوزەرانیی کۆمەڵایەتی لە زانکۆی کاتۆلیکیی کۆریا بەدەست هێناوە. لە ئێستادا درێژە بە خوێندنی [[دکتۆرا]] لە هونەرەکانی بینراو لە زانکۆی چۆنگ-ئەنگ دەدات.&lt;ref name=&quot;aej&quot;&gt;{{cite web|script-title=ko:유지태, 건국대 영상영화과 교수 됐다...김혜수·이민정·김지훈 축하|trans-title=Yoo Ji-tae becomes a professor in the Department of Film and Video at Konkuk University... Congratulations from Kim Hye-soo, Lee Min-jung, and Kim Ji-hoon|url=https://www.news1.kr/entertain/celebrity-topic/5159028|website=News1|language=ko|last=Ahn|first=Eun-jae|date=September 2, 2023|access-date=January 25, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;khy&quot;&gt;{{cite web|script-title=ko:'학위 3개' 유지태, 건국대 영상영화과 전임교수 임명 [공식]|trans-title='3 Degrees' Yoo Ji-tae Appointed Full-time Professor of Film and Video at Konkuk University [Official]|url=https://enews.imbc.com/News/RetrieveNewsInfo/393216|website=[[iMBC]]|language=ko|last=Kim|first=Hye-young|date=September 2, 2023|access-date=January 25, 2025}}&lt;/ref&gt;

یو بۆ ماوەیەک لە بەشی فیلم و ڤیدیۆ لە زانکۆی کۆنکوک وانەی دەوتەوە پێش ئەوەی لە 1ی ئەیلوولی 2023دا وەک پرۆفیسۆری هەمیشەیی دابندرێت. لە وەرزی دووەمی ساڵی 2023ەوە وەک پرۆفیسۆری هەمیشەیی کاری کردووە.&lt;ref name=&quot;aej&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;khy&quot; /&gt;

== فیلمۆگرافی ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+فیلم
!ساڵ
!ناو
!ڕۆڵ
!دەرهێنەر
|-
|٢٠٢٦
|''[[چاودێرەکەی پاشا]]''
|هان میۆنگۆی
| ''[[جانگ ھانگ-جون]]''
|}

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

== بەستەری دەرەکی ==

- {{HanCinema person}}
- {{kmdb person|00004034}}
- {{IMDb name|0949167}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی فیلم لە کۆریای باشوور]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە تەلەڤیزیۆن]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:مۆدێلەکانی سێئول]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکان لە سێئول]]</text>
      <sha1>ryh0shidig8fx4nn64wlzsveizhhqb7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1694380</id>
      <parentid>1694379</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:58:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* بەستەری دەرەکی */</comment>
      <origin>1694380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6604" sha1="96spt8kcrn2f9he1oanre1q6hpokvm8" xml:space="preserve">{{short description|ئەکتەری کۆریای باشوور (لەدایکبووی 1976)}}
{{Infobox person
| name                = یو جی-تای
| image               = Yoo Ji-tae at LAKFF 2026-1.jpg
| caption             = یو لە ساڵی 2026
| birth_date          = {{Birth date and age|1976|4|13}}
| birth_place         = [[سێئول]]، کۆریای باشوور&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://c5.cinefox.com/actor/view?isb=Y&amp;movieman_seq=37702|title=유지태|website=Cinefox (씨네폭스)|access-date=2023-12-22|language=ko|archive-date=December 22, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231222060649/https://c5.cinefox.com/actor/view?isb=Y&amp;movieman_seq=37702|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| other_names         = 
| occupation          = {{hlist|ئەکتەر|دەرهێنەر}}
| education           = {{hlist|[[زانکۆی دانکوک]] (بەکالۆریۆسی هونەرەکان)|[[زانکۆی چونگ-ئانگ]] ([[ماستەری هونەرە جوانەکان|MFA]])|زانکۆی کاتۆلیکیی کۆریا (ماستەری کاری کۆمەڵایەتی)}}
| years_active        = 1998–ئێستا
| agent               = ئێم ئێس تیم ئێنتەرتەینمنت
| height              = 
| website             = {{URL|http://www.yoomovie.co.kr/|yoomovie.co.kr}}
| spouse              = {{marriage|کیم هیو-جین|2011}}
| children            = 2
}}
'''یوو جی-تای''' (بە [[زمانی کۆری|کۆری]]: 유지태؛ لەدایکبووی ١٣ی نیسانی ١٩٧٦) ئەکتەرێکی [[کۆریای باشوور|کۆریای باشوورە]]. دوای کارکردن وەک مۆدێلی مۆدە، یو لە ساڵی 1998 دەستی بە پیشەی ئەکتەری کرد و دواتر لە ڕێگەی فیلمەکانی ''هێرش بکەنە سەر بەنزینخانەکە'' (1999) و ''دی تۆ'' (2000) بەناوبانگ بوو. لە ساڵانی دواییدا، بە کارکردن لەگەڵ دەرهێنەرە ناودارەکاندا دانپێدانانی وەک ئەکتەر بەدەست هێنا، وەک ھور جین-ھۆ لە فیلمی ''ڕۆژێکی خۆشی بەهار'' (2001)، پاک چان-ووک لە فیلمی ''ئۆڵدبۆی'' (2003)، و ھۆنگ سانگ-سو لە فیلمی ''ژن ئایندی پیاوە'' (2004). یو لە ساڵی 2003دا دەستی بە دەرهێنانی فیلمی کورت کرد، کە لە فێستیڤاڵەکانی فیلمدا پێشوازییەکی باشیان لێکرا. یەکەم فیلمی درێژی وەک دەرهێنەر بە ناوی ''مای ڕاتیما'' لە ساڵی 2012دا بڵاوکرایەوە.

== ژیانی سەرەتایی و پەروەردە ==
یو جی-تای لە 13ی نیسانی ١٩٧٦لە سێئول لە کۆریای باشوور لەدایکبووە. یو لەلایەن دایکێکی تاقانەوە بەخێو کراوە. دەربارەی دایکی، گوتی: &quot;دایکم کە بۆ ماوەیەکی درێژ وەک پەرستار کاری کردووە، دەیەوێت ڕۆژێک لە ڕۆژان نەخۆشخانەیەک بۆ بەساڵاچووان بەڕێوە ببات. دەمەوێت لە ڕووی داراییەوە یارمەتی بدم تا خەونەکەی بهێنێتە دی، و دواتر هەتیوخانەیەک دابمەزرێنم&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Yoo Ji-tae: &quot;My Dream is to Establish an Orphanage&quot;|url=http://english.kbs.co.kr/news/entertainment_news_view.html?No=302|work=KBS Global|date=2 May 2005}}&lt;/ref&gt;

یو هاوڕێی ئەکتەری کۆمیدی کیم جون-ھۆیە، کە لە ماوەی زانکۆدا وەک هاوژوور پێکەوە ژیاون و بۆ ماوەیەکی کەم لەسەر شانۆ پێکەوە نواندنیان کردووە. لە بەشی شانۆ و فیلم لە کۆلێژی هونەرە ئازادەکانی [[زانکۆی دانکوک|زانکۆی دانکووک]] بڕوانامەی [[بەکالۆریۆس]]ی بەدەست هێناوە. دواتر بڕوانامەی [[ماستەر]]ی لە هونەرەکانی بینراو لە [[زانکۆی چونگ-ئانگ|زانکۆی چۆنگ-ئەنگ]] و بڕوانامەی ماستەری لە خۆشگوزەرانیی کۆمەڵایەتی لە زانکۆی کاتۆلیکیی کۆریا بەدەست هێناوە. لە ئێستادا درێژە بە خوێندنی [[دکتۆرا]] لە هونەرەکانی بینراو لە زانکۆی چۆنگ-ئەنگ دەدات.&lt;ref name=&quot;aej&quot;&gt;{{cite web|script-title=ko:유지태, 건국대 영상영화과 교수 됐다...김혜수·이민정·김지훈 축하|trans-title=Yoo Ji-tae becomes a professor in the Department of Film and Video at Konkuk University... Congratulations from Kim Hye-soo, Lee Min-jung, and Kim Ji-hoon|url=https://www.news1.kr/entertain/celebrity-topic/5159028|website=News1|language=ko|last=Ahn|first=Eun-jae|date=September 2, 2023|access-date=January 25, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;khy&quot;&gt;{{cite web|script-title=ko:'학위 3개' 유지태, 건국대 영상영화과 전임교수 임명 [공식]|trans-title='3 Degrees' Yoo Ji-tae Appointed Full-time Professor of Film and Video at Konkuk University [Official]|url=https://enews.imbc.com/News/RetrieveNewsInfo/393216|website=[[iMBC]]|language=ko|last=Kim|first=Hye-young|date=September 2, 2023|access-date=January 25, 2025}}&lt;/ref&gt;

یو بۆ ماوەیەک لە بەشی فیلم و ڤیدیۆ لە زانکۆی کۆنکوک وانەی دەوتەوە پێش ئەوەی لە 1ی ئەیلوولی 2023دا وەک پرۆفیسۆری هەمیشەیی دابندرێت. لە وەرزی دووەمی ساڵی 2023ەوە وەک پرۆفیسۆری هەمیشەیی کاری کردووە.&lt;ref name=&quot;aej&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;khy&quot; /&gt;

== فیلمۆگرافی ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+فیلم
!ساڵ
!ناو
!ڕۆڵ
!دەرهێنەر
|-
|٢٠٢٦
|''[[چاودێرەکەی پاشا]]''
|هان میۆنگۆی
| ''[[جانگ ھانگ-جون]]''
|}

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

== بەستەری دەرەکی ==

* {{HanCinema person}}

* {{kmdb person|00004034}}

* {{IMDb name|0949167}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی فیلم لە کۆریای باشوور]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە تەلەڤیزیۆن]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:مۆدێلەکانی سێئول]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکان لە سێئول]]</text>
      <sha1>96spt8kcrn2f9he1oanre1q6hpokvm8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پارک جی-ھوان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305673</id>
    <revision>
      <id>1694386</id>
      <timestamp>2026-10-25T11:14:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <comment>پەڕەی دروست کرد بە «{{Short description|ئەکتەری کۆریای باشوور (لەدایکبووی ١٩٨٠)}} {{Infobox person | name         = پارک جی-ھوان | image        = Park Ji-hwan 박지환 in 2022.png | image_size   =  | caption      = پارک لە ساڵی ٢٠٢٢ | birth_date   = {{birth date and age|1980|9|5}} | birth_place  = کۆریای باشوور | occupation   = ئەکتەر | years_active =  | education    =  | agent        = Just...»ەوە</comment>
      <origin>1694386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5106" sha1="4azp071wybv0a9fjzy4v7q35s98kast" xml:space="preserve">{{Short description|ئەکتەری کۆریای باشوور (لەدایکبووی ١٩٨٠)}}
{{Infobox person
| name         = پارک جی-ھوان
| image        = Park Ji-hwan 박지환 in 2022.png
| image_size   = 
| caption      = پارک لە ساڵی ٢٠٢٢
| birth_date   = {{birth date and age|1980|9|5}}
| birth_place  = کۆریای باشوور
| occupation   = ئەکتەر
| years_active = 
| education    = 
| agent        = Just Entertainment
| spouse       = نەزانراو (ھاوسەرگیری لە ٢٠٢٤)
| children     = ١
}}

'''پارک جی-ھوان''' (بە [[زمانی کۆری|کۆری]]: 박지환؛ لەدایکبووی ٥ی ئەیلوولی ١٩٨٠) ئەکتەرێکی [[کۆریای باشوور|کۆریای باشوورە]]. لە سەرەتادا لە فیلمی ''قژی زەرد'' (١٩٩٩) دەرکەوت و یەکەم دەرکەوتنی لە فیلمی درێژدا لە شاری توندوتیژی (٢٠٠٦) بوو. لەو کاتەوە، پارک لە گەلێک فیلم و زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیدا ڕۆڵی گێڕاوە، لەوانە The Outlaws (٢٠١٧)، Untouchable (٢٠١٧)، و Black Dog (٢٠١٩). لە سەرەتادا ئارەزووی لە پیشەی دیزاینی پۆشاک بوو، بەڵام پارک ئاڕاستەی گۆڕی و بڕیاری دا بچێتە ئەکادیمیای کۆری بۆ ھونەرەکانی فیلم. دوای کارکردن لە گەلێک پڕۆژەدا وەک کەسایەتییەکی لاوەکی، لەم دواییانەدا ڕۆڵی سەرەکی تری گێڕاوە، لەوانە ڕۆڵی باوکێکی تەنیا لە زنجیرەی Our Blues (٢٠٢٢).&lt;ref&gt;{{cite web|title=Park Ji-hwan|url=https://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=20110896|work=Korean Film Council|access-date=May 3, 2022|archive-date=April 6, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230406111436/https://www.koreanfilm.or.kr/eng/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=20110896|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Park Ji-hwan|url=https://www.hancinema.net/korean_Park_Ji-hwan.php|work=HanCinema|access-date=May 3, 2022|archive-date=October 2, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231002175330/https://www.hancinema.net/korean_Park_Ji-hwan.php|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== ژیانی کەسی ==
لە ٨ی ئاداری ٢٠٢٤، کۆمپانیای Just Entertainment ڕایگەیاند مانگی داھاتوو ئاھەنگی ھاوسەرگیری سازدەکات دوای ئەوەی پێشتر ھاوسەرگیرییەکەی تۆمارکردووە و کوڕێکی ھەیە.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Choi|first=Ji-yoon|date=March 8, 2024|script-title=ko:박지환, 알고보니 아들 둔 유부남…내달 결혼식|url=https://mobile.newsis.com/view.html?ar_id=NISX20240308_0002653507|trans-title=پارک جی-ھوان دەرکەوت کە پیاوێکی ھاوسەردارە و کوڕێکی ھەیە... مانگی داھاتوو ئاھەنگی ھاوسەرگیرییەتی|access-date=April 3, 2024|publisher=Newsis|language=ko|archive-date=April 3, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240403100050/https://mobile.newsis.com/view.html?ar_id=NISX20240308_0002653507|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ئاھەنگەکەیان لە ٢٧ی نیسان ئەنجامدا.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Lee|first=Jae-hoon|script-title=ko:'범죄도시' 박지환, 오늘 11세 연하 아내와 뒤늦은 결혼식|trans-title='شاری تاوان' پارک جی-ھوان ئەمڕۆ ئاھەنگی ھاوسەرگیری درەنگوەختی لەگەڵ ھاوسەرەکەی سازدەکات کە ١١ ساڵ لە خۆی گەنجترە|url=https://www.newsis.com/view/NISX20240427_0002715552|website=Newsis|date=April 27, 2024|access-date=April 28, 2024|language=ko|archive-date=April 28, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240428141309/https://mobile.newsis.com/view.html?ar_id=NISX20240427_0002715552|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== فیلمۆگرافی ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+فیلم
!ساڵ
!ناو
!ڕۆڵ
!دەر‌ینەر
|-
|٢٠٢٦
|''[[چاودێرەکەی پاشا]]''
|ئۆ سە-گیۆم
|''[[جانگ ھانگ-جون]]''
|}

== سەرچاوەکان ==
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی فیلم لە کۆریای باشوور]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە تەلەڤیزیۆن]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:مۆدێلەکانی سێئول]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکان لە سێئول]]
&lt;references /&gt;

== بەستەری دەرەکی ==

*
* [https://www.hancinema.net/korean_Park_Ji-hwan.php پارک جی-ھوان] لە [[ھانسینەما|هانسینەما]]
* {{IMDb name|nm3306464|پارک جی-ھوان}}
* [https://www.rottentomatoes.com/%20/celebrity/park_ji_hwan پارک جی-ھوان] لە [[Rotten Tomatoes|ڕاتن تۆمەیتۆز]]

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٠]]</text>
      <sha1>4azp071wybv0a9fjzy4v7q35s98kast</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:کیێل ھێنریکسن</title>
    <ns>1</ns>
    <id>305674</id>
    <revision>
      <id>1694391</id>
      <timestamp>2026-10-25T11:50:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1694391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1464" sha1="rkjxl28j3uqkf0zd36pxj5a228o0uaf" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==
سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[کیێل ھێنریکسن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1694390 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211228124333/https://www.slektogdata.no/gravminner/grav/7f67f6a7-e499-4111-bc5b-200233d15710 بۆ https://www.slektogdata.no/gravminner/grav/7f67f6a7-e499-4111-bc5b-200233d15710 زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ١١:٥٠، ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>rkjxl28j3uqkf0zd36pxj5a228o0uaf</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>